M TS

D NG BÀI T P CƠ B N V TH U KÍNH

I/KI N TH C C N NH
+ Công th c Descartes: d. f d /. f , d= / , d−f d −f 1 1 1 = + f d/ d f = d .d / d +d/

d/ =

d/ + Công th c tìm s phóng i nh: k = − d + V t th t: là v t sáng, o n th ng AB...⇒ chùm sáng n quang c là chùm phân kỳ; d > 0. + nh th t ⇒ chùm sáng ló ra kh i th u kính là chùm h i t , nh n m khác phía th u kính so v i v t; d / > 0 + nh o ⇒ chùm sáng ló ra kh i th u kính là chùm phân kỳ, nh n m cùng phía th u kính so v i v t; d / < 0 + Th u kính h i t f > 0, th u kính phân kỳ f < 0 + V t nh cùng chi u ( v t th t, nh o): k > 0 + V t nh ngư c chi u ( v t th t, nh th t): k < 0 gi i ư c bài t p nh lư ng, òi h i h c sinh ph i n m ư c hi n tư ng v t lý x y ra; ng th i c n ph i có k năng gi i toán. Do v y h c sinh c n ph i ư c rèn luy n th t k v k năng gi i toán như gi i phương trình, h phương trình...M t s công th c toán h c, các phép bi n i, cách gi i... c n ph i ư c n m v ng. M t v n c t lõi n a là h c sinh ph i bi t phân tích xác nh phương pháp gi i toán. Vì v y c n ph i hư ng d n các em cách phân tích m t bài toán. B n thân tôi vi t bài này v i mong mu n trao i cùng v i các ng nghi p, cùng nhau góp ý sao cho vi c gi ng d y c a chúng ta ngày càng có ch t lư ng và h c sinh h c t p ngày càng t t hơn

II/ PHÂN LO I BÀI T P BÀI T P TH U KÍNH:

NH LƯ NG THEO D NG C A T NG NHÓM

1. BÀI TOÁN THU N: Xác nh nh c a v t sáng cho b i th u kính ⇔ Xác nh d / , k, chi u c a nh so v i chi u c a v t + D ng c a bài toán: Cho bi t tiêu c f c a th u kính và kho ng cách t v t th t n th u kính d, xác nh v trí, tính ch t nh và s phóng i nh k. + Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: i nh là xác nh d / , k. T giá tr c a d / , k

- Xác nh v trí nh, tính ch t nh và s phóng suy ra tính ch t nh và chi u c a nh - Gi i h hai phương trình: d. f d/ = d−f d/ k =− d
Trang 1

f d/ = d−f k =− ta có: d/ d /A / d / = ─ (20/3) cm < 0 : nh o k = 1/3 > 0: nh cùng chi u v t. M t sai l m n a c a h c sinh 1 1 1 = + làm cho phép tính r c r i hơn i v i các là thay s tr c ti p vào bi u th c Descartes f d/ d em. cao b ng m t n a v t và n m cách th u kính 15cm V hình: B F A F O B/ Bài toán 1. 2. ngư c chi u v t. cùng chi u v t. BÀI TOÁN NGƯ C: Trang 2 . cao b ng n a v t. cách th u kính 20cm. Hãy xác nh v trí nh. Hãy xác nh v trí nh. f d/ = d−f d/ k =− d d / = 15cm > 0 : nh th t k = ─ ½ < 0: nh ngư c chi u v t. cách th u kính 30cm. cao b ng m t ph n ba v t và n m cách th u kính 20/3 cm. tính ch t nh và s phóng i nh.Bài toán 1. cao b ng 1/3 v t. K t lu n: nh thu ư c là m t nh o. Do v y. tính ch t nh và s phóng i nh. Gi i h hai phương trình v i d = 20cm. V hình úng t l .1: Cho th u kính h i t có tiêu c 10cm. N u bài t p d ng t lu n thì nh t thi t ph i kính và bi u th c bi n i có k t lu n cu i bài gi i. th u kính h i t f > 0 ⇒ f = 10cm: d. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính.2: Cho th u kính phân kỳ có tiêu c 10cm. ta có: K t lu n: nh thu ư c là m t nh th t. Gi i: Gi i h hai phương trình v i d = 30cm. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính. Th u kính phân kỳ f < 0 ⇒ f = ─10cm: d. Kinh nghi m: Khi gi i lo i bài t p d ng này thông thư ng h c sinh m c ph i sai l m là thay s nhưng không chú ý n d u c a các i lư ng i s nên k t qu thu ư c thư ng là sai. khi gi ng d y c n ph i nh c nh các em chú ý n d u c a f ng v i t ng lo i th u phép tính ơn gi n hơn.

M t th u kính h i t có tiêu c 20cm.1.i v i bài toán ngư c (là bài toán cho k t qu d /. Bài toán 2. k.d. Do ó giá tr c a s phóng i k trong trư ng h p này là giá tr tuy t i k = 2 ⇔ k = ± 2 + Gi i h hai phương trình: d/ = d. Xác nh v trí v t và nh.. V t sáng AB là m t o n th ng góc tr c chính c a th u kính cho nh cao b ng v t. tính ch t nh. còn n u nh cùng chi u v t thì ó là nh o k = +2.1. thì chi u v i v t.1. Xác nh v trí v t và nh. Xác nh v trí v t và nh. Nghĩa là k < 0 ⇒ k = ─ ½ + Gi i h phương trình: d/ = d. xác v t th t n th u kính d.1. nh kho ng cách t Bài toán 2. V t sáng AB là m t o n th ng góc tr c chính c a th u kính cho nh cao g p hai l n v t. Nghĩa là k < 0 ⇒ k = ─ 1 d.b.. M t th u kính h i t có tiêu c 20cm. d/ k =− =─½ d Bài toán 2. C th : 2. ngư c t vuông V i gi thi t nh nh cao b ng v t th t.c. thì ngư c chi u v i v t. Xác nh v trí v t và nh.1. f d−f ây ph i là nh th t. + Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: i v i th u kính h i t nh ngay t vuông V i gi thi t nh nh cao b ng n a v t th t.) thì có nhi u d ng hơn. k ho c f. D ng 1: Cho bi t tiêu c f c a th u kính và s phóng i nh k. d /.. xác nh v trí nh.. V t sáng AB là m t o n th ng góc tr c chính c a th u kính cho nh cao b ng n a v t. V t sáng AB là m t o n th ng góc tr c chính c a th u kính cho nh cao b ng n a v t. + Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: i v i th u kính h i t ây ph i là nh th t. f d−f k =− d/ = ±2 d Cũng bài toán như trên nhưng n u có thêm gi thi t nh ngư c chi u v t thì xác ó là nh th t : k = ─ 2. f + Gi i h phương trình: d/ = d−f k =− d/ =─1 d Bài toán 2..f ho c d. t vuông Trang 3 .a. M t th u kính h i t có tiêu c 20cm. xác nh d. M t th u kính phân kỳ có tiêu c 20cm. ta ph i lưu ý cho h c sinh r ng nh th t và nh o c a v t th t cho b i th u kính h i t u có th cao hơn v t. + Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: t vuông V i gi thi t nh cao g p hai l n v t. Và ây cũng là các d ng toán khó i v i h c sinh.

/ d > 0: B F A F d O d/ B/ /A / l = d+d / b.a. v t sáng cho nh th t d > 0. d > 0. tính ch t nh. M t th u kính h i t có tiêu c 6cm. Th u kính phân kỳ. Th u kính h i t . d > 0. A/ O F/ T ng quát cho các trư ng h p. xác nh v trí nh. v t sáng cho nh o.nh th t d / > 0 ⇒ Gi i h phương trình: d/ = d. Th u kính h i t . Các trư ng h p có th x y ra i v i v t sáng: a. nh c a v t sáng có th là nh th t d / > 0 ho c nh o d < 0. + Phân tích / t vuông góc xác nh phương pháp gi i toán: ây là bài toán t ng quát. Xác nh v trí v t và nh. xác kho ng cách t v t th t n th u kính d. d < 0: / d B l = ─ (d / + d ) / B A d/ O A/ c. v t sáng cho nh o. f d−f l = d + d/ Trang 4 .2.+ Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: i v i th u kính phân kỳ. d / > 0: A l = d/ +d B/ B d l a ch n công th c phù h p. kho ng cách v t nh là d /’ l = |d / + d | Tùy t ng trư ng h p gi thi t c a bài toán Bài toán 2. v t th t luôn luôn cho nh th t cùng chi u và nh hơn v t k > 0 ⇒ k = ½ + Gi i h phương trình: d/ = d. V t sáng AB là m t o n th ng tr c chính c a th u kính cho nh cách v t 25cm. f d−f d/ =+½ d nh k =− 2.2. D ng 2: Cho bi t tiêu c f c a th u kính và kho ng cách gi a v t và nh l. Do ó có hai kh năng s x y ra: .

V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh trên màn cách v t 25cm.. M t th u kính h i t có tiêu c 6cm. không có v trí c a TK cho nh rõ nét trên màn. Xác nh v trí v t và nh. + Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: t vuông nh c a v t sáng cho b i th u kính phân kỳ luôn luôn là nh o d / < 0. f d/ = d−f l = ─(d + d /) Bài toán 2. Trang 5 . có 1 v trí c a TK cho nh rõ nét trên màn.2.nh o d / < 0 ⇒ Gi i h phương trình: d/ = d. nh m i liên h gi a L và f có v Bài toán 2.2. d. f d/ = d−f l = d + d/ Bài toán có cách gi i tương t n u có gi thi t:V t sáng cho nh ngư c chi u ho c nh nh hơn v t u là nh th t . D ng 3: Cho kho ng cách gi a v t và màn nh L. cho nên ó là nh o d / < 0. + Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: nh c a v t sáng cùng chi u v i v t.2. Xác nh v trí v t và nh. + Phân tích nh c a v t xác nh phương pháp gi i toán: trên màn cho nên ó là nh th t d / > 0.d. f Gi i h phương trình: d/ = d−f l = d + d/ 2. M t th u kính phân kỳ có tiêu c 30cm. có 2 v trí c a TK cho nh rõ nét trên màn. a.3: M t màn nh t song song v i v t sáng AB và cách AB m t o n L. Gi i h phương trình: d. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cùng chi u v t cách v t 25cm. Xác nh v trí v t và nh. b.3. xác trí t th u kính h i t cho nh rõ nét trên màn. M t th u kính h i t có tiêu c 6cm. f d−f l = ─ (d + d /) Bài toán 2. M t th u kính h i t có tiêu c f t trong kho ng gi a v t và màn sao cho AB vuông góc v i tr c chính c a th u kính. Gi i h phương trình: d.c. Bài toán 2.Tìm m i liên h gi a L & f a. V t sáng AB là m t o n th ng góc tr c chính c a th u kính cho nh v t 25cm.b.

nên: Do ó. có hai v trí c a th u kính cho nh rõ nét trên màn thì phương trình b c 2 ph i có 2 nghi m phân bi t d1 & d2. khi ó ∆ = 0 ⇔ L = 4f. ta ư c : f = = 10cm. d 2 i x ng nên v t và nh có th / d2 = d 1 = d / / d 2 = d1 = d . a. không v trí c a th u kính cho nh rõ nét trên màn thì phương trình b c 2 ph i vô nghi m. có m t v trí c a th u kính cho nh rõ nét trên màn thì phương trình b c 2 ph i có nghi m kép. d 1 = d / / V trí 2: d2 . + Phân tích xác f nh phương pháp gi i toán: AB  A/ B / → / V trí 1: d1 = d .4. cho bi t kho ng cách gi a hai v trí t th u kính h i t cho nh rõ nét trên màn là l . ây là phương pháp o tiêu c th u kính h i t ( phương pháp Bessel) ư c áp d ng cho bài th c hành. ta có: d + d/ = L d/ = d + l Gi i h phương trình ta có: d = ½ ( L – l). Bài toán 2. D ng 4: Cho kho ng cách gi a v t và màn nh L. d / = ½ ( L + l) d .4.d / L2 − l 2 Thay d & d / vào công th c tính tiêu c f = . f K t h p v i công th c: d / = d−f Ta có phương trình b c hai: d 2 + Ld + Lf = 0 Sau khi có phương trình này c n ph i yêu c u h c sinh nh c l i i u ki n phương trình b c hai có nghi m mà các em ã h c l p dư i. Vì v y ta có phương trình th nh t: d + d / = L. ông th i k t h p v i bài toán 2. M t th u kính h i t có tiêu c f t trong kho ng gi a v t và màn sao cho AB vuông góc v i tr c chính c a th u kính. ngư i ta tìm ư c hai v trí c a TKcho nh rõ nét trên màn. c. b. Tính tiêu c th u kính. M t màn nh t song song v i v t sáng AB và cách AB m t o n L = 72cm. d. khi ó: ∆ > 0 ⇔ L > 4f.3 n m ư c i u ki n có hai nh.Vì lý do i ch cho nhau ư c.+ Phân tích xác nh phương pháp gi i toán: V t th t cho nh th t trên màn nên c d & d / u có giá tr dương. Hai v trí này cách nhau l = 48cm. Tìm tiêu c f. + L p bi t s : ∆ = b 2 ─ 4ac = L 2 ─ 4Lf. 2. i u này ch c ch n r ng s có nhi u h c sinh quên do lên l p trên ch gi i phương trình b c 2 b ng máy tính. khi ó ∆ < 0 ⇔ L < 4f. d +d/ 4L Trang 6 . Vì v y giáo viên c n phân tích k hi n tư ng v t lý giúp cho h c sinh hình dung ư c cách gi i bài toán.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful