HƯỚNG DẪN TẬP PHỤC HỒI CHỨC NĂNG SAU MỔ TẠO HÌNH DÂY CHẰNG CHÉO TRƯỚC KHỚP

GỐI TS Trần Trung Dũng Email: dungbacsy@dungbacsy.com Website: www.dungbacsy.com

1.HƯỚNG DẪN CHUNG  Thời gian cần để hình thành các mạch máu nuôi mảnh ghép là khoảng 8 tuần  Không cần thiết phải dùng máy tập  Bản hướng dẫn này dành cho bệnh nhân mổ tạo hình dây chằng chéo trước bằng Hamstring có hoặc không có cắt sụn chêm kèm theo.  Thời gian đeo nẹp hoặc dùng nạng tùy theo yêu cầu điều trị  Thời gian phục hồi chức năng sau mổ có thể kéo dài từ 3 đến 9 tháng 2. CÁC HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HẰNG NGÀY CỦA BỆNH NHÂN Trừ khi có yêu cầu đặc biệt khác trong quá trình phục hồi chức năng, còn lại bệnh nhân có thể thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như hướng dẫn dưới đây:  Tắm( dưới vòi hoa sen hoặc ngâm mình trong bồn) không cần đeo nẹp : sau khi cắt chỉ  Ngủ: luôn luôn đeo nẹp trong vòng ít nhất 1 tuần  Đi lại: luôn đeo nẹp. Sử dụng nạng, nẹp khi đi lại trong vòng 6 tuần nếu có thay đổi về dáng đi.  Có thể đi lại tỳ chân 1 phần ngay sau mổ 3.CÁC GIAI ĐOẠN CỦA CHƯƠNG TRÌNH TẬP LUYỆN Gồm 4 giai đoạn:  Giai đoạn 1: 0-6 tuần khám lại: 1 lần/ 1 tuần  Giai đoạn 2: 7-9 tuần khám lại: 1 lần/ 2 tuần  Giai đoạn 3: 2-6 tháng khám lại: 1 lần/ 3 tuần  Giai đoạn 4: 6-9 tháng khám lại: 1 lần/ 4 tuần 4. CHƯƠNG TRÌNH TẬP LUYỆN 4.1. Giai đoạn 1: Tập ngay sau mổ cho đến hết 6 tuần 4.1.4. Mục tiêu cần đạt được :  Bảo vệ mảnh ghép được cố định tốt. Giảm thiểu ảnh hưởng của sự bất động  Kiểm soát tình trạng viêm  Duỗi gối phải tối đa  Hướng dẫn bệnh nhân về quy trình tập luyện 4.1.2. Nẹp gối

3. gấp duỗi cổ chân( hình 2)  Day bánh chè( hình 5)  Tập gấp gối thụ động( có người đỡ) đến 90 độ  Tập gấp duỗi cổ chân( hình 4) 4. Việc tỳ chân khi đi lại Tỳ chân có thể thực hiện một phần hoặc hoàn toàn với 2 nạng ở mức độ bệnh nhân chấp nhận được bắt đầu từ tuần thứ 3 sau mổ. mỗi lần 10 . Giai đoạn 3: từ 10 tuần đến 6 tháng 4. Đeo nẹp và tỳ chân  Bỏ nẹp nếu bệnh nhân có thể gấp háng mà không mất duỗi gối  Bệnh nhân phải loại bỏ ngay kiểu đi giảm đau.15 lượt ( hình 6) 4.2. 0-2 tuần: luôn đeo nẹp kể cả khi đi lại và khi ngủ  2-6 tuần: có thể bỏ ra khi đi ngủ 4. 2 tay vịn tường.1. Chương trình tập luyện  Tập dạng khép háng. đặc biệt là duỗi háng  Bảo vệ mảnh ghép  Bắt đầu tập các động tác mang tính chất liên hoàn 4. mỗi lần 10 .2.2.1. Có thể gấp háng khi nằm mà không mất duỗi gối  Gấp gối đến 90 độ  Duỗi gối tối đa  Không có biểu hiện của viêm: không có tràn dịch khớp gối. mỗi lần 10 .15 lượt  Tập kiễng mũi chân.2. trong nẹp. không đau.Mục tiêu:  Biên độ vận động gối bình thường  Tăng cường sức mạnh của các khối cơ để chuẩn bị cho các hoạt động chức năng .2. 4. khi thuần thục có thể tập thêm với tạ nhẹ( hình 8)  Tập duỗi chân có lực cản( bệnh nhân gấp gối. có thể tập mang thêm tạ nhẹ khi đã thành thạo động tác( hình 7). ngày tập 3 lần.1.3.Chương trình tập luyện  Tập xuống tấn đến 45 độ. nếu cần có thể dùng một nạng hoặc batoong tới khi dáng đi bình thường 4.15 lượt.4. một số trường hợp bắt buộc phải kéo dài hơn tuỳ theo yêu cầu của bác sỹ. Đeo nẹp khi đi lại bắt buộc ít nhất cho đến 4 tuần sau phẫu thuật. Mục tiêu  Phục hồi dáng đi bình thường  Duy trì việc duỗi gối tối đa. giữ trong 30 giây sau đó đứng thẳng. không sưng nề 4. ngày tập 3 lần. khỏe.3. trên giường( hình 1)  Tập gấp háng trong nẹp( hình 1)  Tập lên gân cơ cẳng chân. ngày tập 3 lần.3. Giai đoạn 2: từ tuần 7 đến tuần 9 Tiêu chuẩn để tập giai đoạn 2 là:  Cơ tứ đầu tốt. từ từ duỗi ra có lực cản của người hướng dẫn tập hoặc tập với tạ nhẹ).1.

Chương trình tập luyện  Tiếp tục các bài tập mềm dẻo và tăng cường sức mạnh  Tập các bài hỗ trợ tùy theo mục tiêu cụ thể của bệnh nhân( chơi bóng đá.5. sức mạnh cơ bình thường để trở lại một cách an toàn đối với các hoạt động thể thao 4. bóng rổ.5. Tiêu chuẩn để tiến hành tập giai đoạn 4:  Biên độ gấp duỗi gối bình thường. tránh duỗi gối quá mức  Tập sức mạnh các khối cơ: ngồi xổm trên 1 chân.2. Mục tiêu:  Bệnh nhân trở lại với hoạt động thể thao một cách an toàn  Duy trì sức mạnh.2.4. bóng chuyền. Chương trình tập luyện  Tiếp tục các bài tập mềm dẻo: đi xe đạp  Tập leo cầu thang.4.5.2. Nẹp gối  Bệnh nhân sử dụng một băng gối chức năng để bảo vệ trong thời gian 1-2 năm sau phẫu thuật. Giai đoạn 4: Từ 6 đến 9 tháng 4.3.3. Giai đoạn 5: bắt đầu sau 9 tháng 4. không đau  Không có dấu hiệu bất thường của khớp bánh chè lồi cầu  Cơ lực và trương lực cơ bằng khoảng 70% bên đối diện 4. Mục tiêu Tăng cường sức mạnh cơ.5. chi thể  Giải thích bệnh nhân nắm được nguy cơ và các động tác cần hạn chế để tránh ảnh hưởng đến dây chằng 4.1. xuống tấn thấp.1. lùi: tốc độ bằng 1/2 -> 3/4 -> bình thường như trước chấn thương  Bắt đầu tập các bài tập kỹ năng của môn thể thao 4. Tiêu chuẩn để chuyển sang giai đoạn 5:  Không bất thường về phần mềm hoặc khớp bánh chè lồi cầu  Biên độ vận động khớp bình thường.4. …)  Tập các bài chức năng mà không bị hạn chế:  Đi bộ  Chạy tiến. Tránh các động tác ảnh hưởng đến mảnh ghép  Bảo vệ khớp bánh chè lồi cầu 4. có mang thêm tạ nhẹ  Tập bơi 4.4.3. độ bền của cơ bắp. . tập các bài tập để trở lại các hoạt động chức năng 4.

Hình 1: Tập khớp háng (gấp duỗi dạng khép. có nẹp trợ đỡ gối) Hình 2: Tập gồng cơ đùi và cẳng chân( gồng cơ để ép gối xuống sát mặt giường. giữ trong 5-10 giây rồi thả lỏng) .

Hình 3: Tập gấp gối trên giường( bệnh nhân từ từ co gối. giữ trong 30' sau đó đứng . hai tay bám tường. bàn chân di chuyển trên mặt giường nhưng luôn tiếp xúc với mặt giường) Hình 4: Tập gấp duỗi cổ chân Hình 5: Tập day bánh chè Hình 6: Tập duỗi chân có lực cản( với tạ ) Hình 7: Tập xuống tấn đến 45 o.

khi thuần thục có thể mang thêm tạ nhẹ . Có thể thêm tạ nhẹ khi đã thuần thục động tác Hình 8: Tập kiễng chân.thẳng. trong nẹp.