Báo cáo đề tài

:
Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc

CHƯƠNG 1

MỞ ĐẦU

Giáo viên hướng dẫn:
Mạc Xuân Hòa

1

Báo cáo đề tài:
Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc
1.1 Dẫn nhập

Ngày nay xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu về thực phẩm của con người ngày càng
cao. Những thực phẩm chức năng có giá trị dinh dưỡng cao càng được nhiều người chú ý
đến và trái Gấc là một trong những loại thực phẩm chức năng đó. Thật vậy, trong trái Gấc
mà đặc biệt là dầu Gấc chứa nhiều chất có hàm lượng dinh dưỡng cao và có khả năng phòng
chống bệnh tật. Dầu Gấc có chứa nhiều β − caroten, tiền vitamin A rất cần thiết cho khả năng
nhìn tốt của mắt, kích thích tính miễn dịch và tăng sức đề kháng cho cơ thể, có tác dụng
chống oxy hoá. Lycopen là chất chống oxy hoá hàng đầu có khả năng bảo vệ cơ thể chống
lại các bệnh thoái hoá, suy giảm miễn dịch và cả các chứng bệnh ung thư (Tangboditham
(1998), được trích dẫn bởi Phạm Hữu Yên Phương (2004)). Vitamin E mang các đặc điểm
chống oxy hóa, ngăn chặn tác động độc hại của các gốc tự do, là vitamin chống lão hoá
(Cossut và cộng sự, 2001). Hai acid béo không bão hoà linoleic và α-linolenic là những axit
béo thiết yếu. Chúng tham gia vào thành phần màng tế bào và dây liên kết giữa các tế bào
não, là tiền thân của omega 3 (ω3) và omega 6 (ω6) (Cossut và cộng sự, 2001).
Tuy nhiên việc sản xuất và tiêu thụ dầu Gấc ở Việt Nam và các nước trên thế giới còn
chưa phổ biến. Chính vì lý do trên nên chúng tôi đã thực hiện đề tài “Khảo sát các yếu tố ảnh
hưởng lên hiệu suất trích ly dầu Gấc” để góp phần nghiên cứu việc trích ly dầu Gấc đạt hiệu
quả hơn và nâng cao giá trị của trái Gấc Việt Nam.
1.2 Mục đích của đề tài

Nghiên cứu sự ảnh hưởng của các thông số kỹ thuật lên hiệu suất trích ly bằng
phương pháp ngâm chiết.
1.3 Yêu cầu của đề tài

Xác định những thông số tối ưu nhất cho quá trình trích ly (loại dung môi, nhiệt độ, thời
gian trích ly)

• Xác định một số chỉ tiêu chất lượng của dầu Gấc.
• Tính toán giá thành của dầu Gấc thu được.

Giáo viên hướng dẫn:
Mạc Xuân Hòa

2

Báo cáo đề tài:
Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc

CHƯƠNG 2

TỔNG QUAN
TÀI LIỆU

Giáo viên hướng dẫn:
Mạc Xuân Hòa

3

trong hạt có nhân trắng chứa nhiều dầu. 2004). Lá Gấc nhẵn mọc so le. cần khoảng 18 – 20 ngày để quả có thể chín từ khi nụ hoa cái xuất hiện. 6 ở phía Bắc. mềm. 2002). sang xuân cây lại leo lên tươi tốt. Một cây có thể cho khoảng 30 – 60 quả trong một năm (WHO (1990) được trích dẫn bởi Vương Lê Thuý (2002)). Một kg quả Gấc bao gồm khoảng 190g màng và 130g hạt. lá to dài từ 10 – 25cm. Campuchia. nở vào tháng 5. có răng cưa (Nguyễn Hồng Khánh và cộng sự. Lào. Bên trong lớp vỏ là lớp thịt vàng. Gấc là loại cây thân thảo dây leo hàng năm thuộc chi mướp đắng. 1999).1. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 4 .1 Đặc điểm nông học Momordica cochinchinensis (Lour) Spreng (Gấc) thuộc họ Cucurbitaceae. Loại quả này có màu xanh lục. Hạt Gấc màu đen. phía dưới màu xanh nhạt. như Trung Quốc. Từ gốc mọc ra nhiều thân mới. mổi đốt có lá. đơn tính. Hoa Gấc màu vàng nhạt. Cây này được định danh là Muricia Cochnchinensis vào năm 1790 bởi Loureiro. Màng hạt khi chín có vị thơm dễ chịu hoặc không có mùi (Vương Lê Thuý. có gai.1 Tổng quát về trái Gấc 2. Sau đó. Quả Gấc hình tròn hay hình bầu dục. kế tiếp là những hạt gấc được bao bọc bởi màng màu đỏ máu. Miến Điện. trọng lượng quả khoảng 500g – 1600g (Vương Lê Thuý. 1991). hình thùy chân vịt. hình tròn dẹt giống con ba ba nhỏ. mặt trên xanh lục thẫm. chia thùy khá sâu. xếp hàng dọc. Loài cây này có mặt ở các nước Nam Á. là loài đơn tính khác gốc (dioecious) cuối đông sau khi thu hoạch quả người ta chặt đốn tận gốc. Ấn Độ… (Perry (1980) được trích dẫn bởi Vương Lê Thuý (2002)). khi chín chuyển dần từ màu vàng sang màu đỏ. 2004). Ở Việt Nam.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 2. Tất cả các bộ phận của Momordica cochinchinensis đều có thể được sử dụng trong y học truyền thống (Đỗ Tất Lợi. mỗi dây có nhiều đốt. giống Momordica và loài Cochinchinensis. Trung bình. trong Nam có nhiều vụ (Nguyễn Thiện Luân và cộng sự. có chiều dài từ 6 – 10cm và chiều rộng là 4 – 6cm. năm 1826 Sprengel đã kết luận rằng cây gấc thuộc giống Momordica và đã đổi tên thành Momordica cochinchinensis (Lour) Spreng (Berley (1937) được trích dẫn bởi Vương Lê Thuý (2002)).

màng bao bọc hạt có màu đỏ tươi rất đậm.2 Hoa Gấc Hình 2. Bổ trái ra. Trái chin bổ ra bên trong cơm có màu vàng và màng bao bọc hạt thường có màu đỏ nhạt hoặc màu hồng không được đỏ tươi như Gấc nếp.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Hình 2.3 Trái gấc Có 2 loại Gấc được trồng phổ biến ở Việt Nam là:  Gấc Nếp: Trái to. gai to. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 5 . có ít hạt. gai nhọn. Khi chin chuyển sang màu đỏ cam rất đẹp. ít gai. bên trong cơm vàng tươi.  Gấc Tẻ: Trái nhỏ. nhiều hạt.1 Giàn Gấc Hình 2.

Ngày nay Gấc được sử dụng nhiều trong sản xuất công nghiệp. trước đây Gấc mọc hoang dã hay được trồng ở một số gia đình để nấu xôi hay sử dụng cho y học truyền thống. Trên thị trường giá của Gấc tươi khoảng 6. Dọc theo sông Tiền trồng Gấc rất tốt. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 6 . màu và dầu từ hạt Gấc.000 VNĐ/kg có khi lên đến 25. có dây Gấc lâu năm gốc to đường kính đến 15 – 20 cm.5 Trái Gấc Tẻ Do đó. 2.000 VNĐ/kg. 2004).000 đến 10. Hiện nay người ta bắt đầu trồng trọt ở quy mô công nghịêp để thu lấy dầu từ màng Gấc.2 Tình hình sản xuất và phân phối Ở Việt Nam. chất lượng tốt. Vào mùa khô (đặc biệt tháng 11).Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Hình 2. Gấc được trồng nhiều ở vùng Trung Du và Đồng Bằng Bắc Bộ. có rất nhiều loại quả này. khi chín nhiều cơm và có màu sắc đẹp. ngược lại vào mùa mưa giá Gấc tăng cao do tình trạng khan hiếm (Nguyễn Hùng Khánh và cộng sự. Trên diện tích 5 m2 dây Gấc có thể cho 100 – 200 quả/năm.4 Trái Gấc Nếp Hình 2. chế biến các thức uống dinh dưỡng cũng như các sản phẩm khác.1. ta thường chọn Gấc Nếp để chế biến thực phẩm vì Gấc Nếp trái to.

vn) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 7 .vn) Trong mỹ phẩm cũng có thể dùng Gấc. sữa chua Gấc.com. thiếu vi chất.gactuoikieuphuong.1 Các thành phần trong màng tươi của quả Gấc chín Số thứ tự 1 Thành phần Nước Giá trị (%) 77 2 Protein 2. vừa có tác dụng thay phẩm màu trong chế biến thức ăn vừa có tác dụng phòng chống suy dinh dưỡng. bột Gấc dinh dưỡng … Gần đây quả Gấc đã bắt đầu được tiếp thị ra ngoài khu vực Châu Á trong dạng nước ép trái cây bổ dưỡng và dạng dầu Gấc do nó có chứa hàm lượng tương đối cao các dinh dưỡng thực vật.5 5 Xơ 1.1. tăng sức đề kháng cho trẻ em. thịt Gấc được sử dụng chủ yếu để nhuộm màu các loại xôi.046 8 Lycopen 0. Ở Việt Nam việc chọn một chất tạo màu an toàn khác thay thế cho Sudan không khó khi dầu của trái Gấc hoàn toàn có thể thay thế cho phẩm màu hóa học độc hại.8 6 Muối khoáng 0.vnmedia.3 Thành phần hoá học của trái Gấc Màng tươi của quả Gấc chín có các thành phần: Bảng 2.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 2.038 (Nguồn www.Caroten 0.com) 2.1 3 Lipide 7. làm kẹo gôm Gấc. (www. chế biến các món ăn.1.7 7 β .9 4 Glucide 10.4 Giá trị của trái Gấc trong đời sống Trong gia đình. Gấc có thể thay thế Sudan – một loại chất tạo màu cho thực phẩm và mỹ phẩm đang thực sự là mối lo ngại cho nhiều người tiêu dùng với nguy cơ gây ung thư cao.laodong. (www.

quáng gà. áp suất 1atm triglyceride sẽ bị thủy phân thành các sản phẩm bay hơi của sự phân huỷ hoá học.1. quai bị.com.2. Ở nhiệt độ trên 240 – 2500C. Vì vậy người ta phải khử mùi dầu trong điều kiện chân không và nhiệt độ cao. sưng vú.2.1 Thành phần hoá học 2. sưng chân. không mùi. tràng hạt. sưng phù chân với liều dung 4g/ngày.2 Tổng quát về Dầu Gấc 2. Hạt gấc chữa mụn nhọt. Thực tế. hoặc dung bôi vết thương. Alphatocopherol… trong dầu Gấc có tác dụng làm vô hiệu hoá 75% các chất gây ung thư nói chung. Khối lượng phân tử tương đối của triglyceride khá cao nên không bay hơi ngay cả trong điều kiện chân không cao. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 8 .Gốc dây Gấc phối hợp với một vài vị thuốc đem sắc uống hoặc dùng ngoài ngâm rượu xoa bóp cũng chữa phong thấp. nghiên cứu tại Mỹ cho thấy các hợp chất của Beta caroten.vn) Rễ Gấc chữa tê thấp.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Ngoài việc sử dụng trong ẩm thực. Gấc còn được sử dụng trong y học. khô mắt. mệt mỏi. nhất là ung thư vú ở phụ nữ. kém ăn. CH2 – OH CH – OH R1COOH + R2COOH CH2OCOR1  CHOCOR2 CH2 – OH R3COOH CH2OCOR3 Glycerol Axít béo Triglyceride + 3H2O Triglyceride dạng hoá học tinh khiết không màu. Các hãng dược phầm của Mỹ gọi trái Gấc là Fruit from Heaven (loại quả đến từ thiên đường). không vị. Lycopen. 2.1 Thành phần chủ yếu Triglyceride là thành phần chủ yếu của dầu mỡ chứa từ 95 đến 98% của hạt dầu. tắc tia sữa… (www. Cấu tạo hoá học là este của rượu 3 chức với các acid béo.dantri. Dầu Gấc dùng để bổ sung vitamin A cho trẻ con chậm lớn. vết bỏng.

n-6. do vậy acid béo tự do bao giờ cũng có trong các loại dầu thực vật.2. Tồn tại khoảng 20 axít béo trong tự nhiên. n-9) 20 : 4 (n-6. Tuy nhiên. Trong công nghệ thực phẩm nó được sử dụng như một chất nhũ hóa.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Dưới tác dụng của các enzyme thuỷ phân. n-9.2 Số thứ tự 1 2 3 Axít béo Palmitic Stearic Olêic 4 Linolêic 5 Linolênic 6 Arachidonic Kí hiệu 16 : 0 18 : 0 18 : 1(n-9) 18 : 2 (n-6. khi có nước và nhiệt độ.2 Một vài acíd béo quan trọng của dầu Gấc 2. n-9) 18 : 3 (n-3. Bảng 2. Chất béo bị thuỷ phân là do enzyme Lipase có trong nước. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 9 . thúc đẩy phản ứng oxi hóa chất béo. triglyceride sẽ bị phân cắt ở mối liên kết este và bị thuỷ phân tạo thành acid béo tự do. n-12. b) Mono – và di – glyceride Gồm đầu ưa nước và một đầu kỵ nước. nó cũng gây khó khăn cho việc phân ly giữa dầu và nước trong quá trình tin luyện hóa học. n-15) Các thành phần phụ a) Acid béo tự do Acid béo tự do là các loại acid béo không nằm trong liên kết giữa este và diglyceride Acid béo làm cho dầu bị chua.1. chúng khác nhau bởi số lượng của các nối đôi.

trong quá trình thẩm thấu qua màng tế bào.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc c) Các phospholipide Hàm lượng phospholipide trong dầu Gấc dao động từ 0.9% (chủ yếu là tocopherol). Các srerol chúa trong dầu Gấc chủ yếu là Phirosterol. D. … thường được sử dụng trong y dược. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 10 . E.5 – 3%. dầu có hàm lượng tocopherol cao bảo quản tốt hơn dầu có hàm lượng tocopherol thấp. K và các vitamin có khả năng hoà tan chất béo. Hợp chất điển hình là Lecithin và Cephalin hàm lượng phosphatid có trong dẩu mỡ từ 0. e) Các vitamin Đa số là vitamin A. Trong tự nhiên chúng có thể tồn tại dạng este. Cấu tạo của phospholipide: Phosphooipit đóng vai trò là chất hoạt động bề mặt trong trao đổi chất.25 – 3%. d) Các sterol Là những rược cao phân tử có cấu tạo phức tạp và phân bố rộng rãi. tan tốt trong dầu Gấc. Hàm lượng của chúng dao động từ 0.250mg%) có hoạt tính vitamin E có tác dụng chống oxy hóa cho dầu rất tốt. chuyển hoá các chất béo.Caroten: tiền vitamin A và Egosterol: tiền vitamin D. Ngoài ra có một số hợp chất có khả năng tạo ra sinh tố thường gọi là tiền sinh tố β .42. Trong đó có tocopherol (40 . trong thực phẩm.

trích dẫn bởi Cuvelier và cộng sự (2003)).tocophêrol. Trong dầu thực vật. họ này gồm 4 dạng: α .6) Cấu trúc hoá học của các tocotriênol cũng bao gồm một vòng chromanol mono –. 7’ và 11’ (Hình 2.7 Cấu trúc hóa học của 4 loại Tocotrienol f) Các chất màu tự nhiên Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 11 . những chất này có sự tương đồng về cấu trúc với phân tử thuộc họ tocotriênol: α . γ .tocophêrol. Hình 2.tocotriênol hay δ .tocophêrol (Cuvelier và cộng sự. nhưng cấu trúc này chứa 3 nhóm nối đôi ở 3 vị trí 3’.hay trimethyl.tocotriênol.6 Cấu trúc hóa học của 4 loại Tocopherol Hình 2.tocotriênol (Pennock và cộng sự (1964). còn gọi là vitamin E.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Vitamin E tự nhiên có nguồn gốc thực vật hay động vật. di. Cấu trúc hóa học của các tocophêrol bao gồm một vòng chromanol mono-. β. Ngoài ra. Các tocophêrol khác nhau bởi số lượng và sự sắp xếp các nhóm metyl xung quanh vòng benzene của nhân chromanol (Hình 2. được nối với một chuỗi 16 cacbon bão hòa ở cạnh bên (chuỗi phytyl) (Fernoholx (1938) được trích dẫn bởi Cuvelier và cộng sự (2003)). di – hay tri – methyl với chuỗi cacbon cạnh bên. các dạng vitamin thườgn gặp nhất là α tocophetrol và γ . γ .tocophêrol.tocophêrol hay δ . β. Dầu thực vật có chứa nhiểu tocophêrol và tocotriênol hơn.tocotriênol.7). 2003) Vitamin E thuộc họ tocophêrol.

của hoa. axit… ). cà chua. đó là các chuỗi với đầu mỗi chuỗi có nhân dạng vòng mang nhiều nhóm chức khác nhau (rượu. gấc…) của các loại nấm. Trên phương diện hóa học. Chúng là những hợp chất hòa tan trong dầu mỡ. dâu…) của các loại rau (cà rốt. màu sắc thay đổi từ vàng đến đỏ. norbin. capstêin. ester ethylic của axit β– apo 8’ carotenoid. • Carotenoid Carotenoid là những sắc tố tự nhiên. Hơn 600 carotenoid đã được cô lập từ những sản phẩm tự nhiên (Faure và cộng sự.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Dầu mỡ nói chung và dầu Gấc nói riêng có màu sắc là do sự tồn tại một số chất có tính tan trong dầu (đây được gọi là chất không xà phòng hoá). γ . 1999). hydrocacbon không bão hòa và mặt khác là những đồng phân bị oxy hóa của hợp chất này hay còn gọi là các xanthophil. những chất thông thường nhất là β– caroten và lycopen nhưng các chất khác cũng được sử dụng như chất màu thực phẩm: α caroten. β. vi khuẩn. Hình 2.caroten. chúng cũng có mặt trong các sản phẩm động vật.8 Cấu trúc của các carotenoide chính và các xanthophil Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 12 .apo 8’ carotenan. bixin. Thuật ngữ carotenoid bao gồm hai phức hợp gần tương tự nhau: một mặt là các carotin. tảo. cam và đỏ) cùa nhiều trái cây ăn được (cam. có mặt rộng rãi trong tự nhiên và là nguồn gốc của các màu chói sang (vàng.

caroten gần bằng 0. Tiền vitamin A này rất nhạy cảm với không khí.3 µg vitamin A.1984). thông thường với sự thay thế gốc hydroxin hay xêton trên nhân (Hình 2. b) Chỉ số khúc xạ: Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 13 . đặc biệt trong màng đỏ quả Momordica cochinchinensis. ddầu = 0. Dầu Gấc nhiều lycopen đến mức có thể tự kết tinh thành những tinh thể. Đây cũng là carotenoit duy nhất có khả năng ngăn ngừa được chứng nhồi máu cơ tim và bảo vệ Gen khỏi bị tổn thương (cơ thể không tự tổng hợp được chất này) • Xanthophil Là các sắc tố rất gần với carotênoit. • Lycopen Là một chất màu đỏ của trái cây chín.caroten tương ứng 1. Khả năng hoà tan của nó trong êtanol lớn hơn carotênoit (Linden và Lorient. a) Tỉ trọng: Tỉ trọng của dầu Gấc nhẹ hơn nước.1984).1 Tính chất vật lý Dầu Gấc là một chất lỏng màu đỏ sậm.caroten tồn tại dưới dạng bột tinh thể.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc β.8).Blanquat. Trong cloroform. 1994) 2.46 – 0. Nó thể hiện độ hấp phụ quang phổ cực đại ở 446. nhiệt ánh sáng và ẩm độ (De Saint – Blanquat. không hòa tan trong nước và trong rượu. gần như không hòa tan trong methanol và êtanol (De Saint. Dạng carotênoit này mang hoạt động của vitamin: 1g β. đây là chất carotenoit có khả năng chống lão hoá rất mạnh và vô hiệu hóa 75% các chất gây ung thư.2 Tính chất 2. độ hấp phụ quang phổ cực đại nằm ở giữa 446 và 496 nm. Hợp chất này hòa tan trong chloroform và bezen.2.97 ở 200C còn dnước = 1 ở 200C. ít hòa tan trong dầu thực vật.2. Tỉ trọng của dầu Gấc tăng với độ giảm khối lượng phân tử và tăng theo độ bất bão hòa có trong chuỗi. Chúng phân tán trong các lá cây và trong các cánh hoa với hàm lượng gần 10% so với chất màu có ở đó.2.67 triệu U.6 µg β.I vitamin A và hoạt động vitamin của 0. 472 và 505 nm (đối với dạng trans).

2 Tính chất hóa học a) Phản ứng thủy phân Với sư hiện diện của nước hoặc hơi nước.748.4 – 0. c) Độ nhớt: Dầu Gấc có tính nhớt. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 14 . chlorofom và axeton.2. trong đó mỗi giai đoạn là một phản ứng thuận nghịch.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Chỉ số khúc xạ η D = 1. Phản ứng có xức tác axid vô cơ hay enzim.474 – 1. dầu bị thuỷ phân để giải phóng acid béo và glyxerin. mức độ không no càng lớn. nhiệt độ càng cao tính nhớt càng giảm. d) Tính tan: Dầu Gấc hòa tan tốt trong ether dầu hỏa.5 2. e) Nhiệt dung riêng: Nhiệt dung riêng của dầu Gấc trung bình C = 0. 2004). (Ngô Thị Thuỳ. không tan trong nước và cồn lạnh. etanone. chỉ số khúc xạ càng lớn. Thực chất quá trình thuỷ phân xảy ra qua 3 giai đoạn.2.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Giai đoạn 1: CH2OCOR1 CH2OH xt CHOCOR2 + H2 O  CHOCOR2 CH2OCOR3 Triglyceride + R1COOH CH2OCOR3 Diglyceride Giai đoạn 2: CH2OH CH2OH xt CHOCOR2 + H2 O  CHOCOR2 CH2OCOR3 Diglyceride + R3COOH CH2OH Monoglyceride Giai đoạn 3: CH2OH CH2OH xt CHOCOR2 + H2 O  CHOH CH2OH Monoglyceride + R2COOH CH2OH Glycerin b) Phản ứng xà phòng hoá Tác dụng xà phòng hoá điểu kiện t0. CH2OCOR CHOCOR CH2OH + 3H2O  CH2OCOR RCOOH + 3RCOOH CH2OH + NaOH  Phương trình tổng quát: CH2OCOR CHOCOR CHOH + 3NaOH CH2OCOR Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa RCOONa + H2 O CH2OH  CHOH + 3RCOONa CH2OH 15 . p. xúc tác thích hợp.

2. nhiệt độ cao và Niken xúc tác) các acid béo không bão hòa sẽ thực hiện phản ứng cộng với H 2 (Hydrogen) để chuyển nối đôi thành nối đơn và chuyển đồng phân từ dạng Cis sang Trans. • Sản phẩm chứa các acid béo đã bị polymer hoá hoặc trùng hơp. Hơn nữa. trong phân tử của chúng có các nhóm chức chúa oxy. những tác giả này cũng chỉ ra vai trò loại bỏ các tác động độc hại của môi trường như các chất độc hóa học. Ngô Thị Thuỳ (2004).Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc c) Phản ứng oxi hóa. vết bỏng và lở loét (Vũ Đình Trác (1986) được trích dẫn bởi Vương Lê Thuý (2002)). Từ dầu oxi hoá mạnh có thể nhận được các vật liệu quý. Trong một số trường hợp khác. cetoacid… Nếu quá trình oxi hóa không sâu. để phòng ngừa và tránh thiếu vitamin A. Bùi Minh Đức và cộng sự (2004). d) Phản ứng hydrogen hóa Trong các điều kiện thích hợp (áp suất cao. Bên cạnh đó. acid béo có thể tác dụng với oxi chủ yếu theo mạch cacbon. tia phóng xạ. • Sản phẩm có các nhóm chức chúa oxy.3 Giá trị của dầu Gấc Người Việt Nam sử dụng món quà này làm thuốc bổ cho phụ nữ mang thai. glyxerit. bệnh quáng gà ở trẻ em. bệnh khô mắt. dầu Gấc còn làm lành nhanh chóng các vết thương. cho con bú.2. Những thay đổi này gọi là sự ôi hỏng của dầu mỡ. thường xảy ra khi bảo ở các điều kiện thích hợp cho quá trình oxi hoá. Nguyễn Công Suất (2002) đã chỉ ra rằng dầu gấc góp phần làm tăng khả năng miễn dịch. Khi tiếp xúc với oxi không khí. Sản phẩm của oxi hóa dầu có thể chia làm 3 nhóm: • Sản phẩm của sự phân huỷ gốc cacbuahydro cùa acid béo chưa no. sự thay đổi chủ yếu là tính chất cảm quan như mùi. Kết quả của quá trình oxi hoá này làm xuất hiện những chất mới có tính chất mới. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 16 . Các sản phẩm thường là peroxyt. chống lại sự lão hóa của tế bào và chống lại quá trình oxy hóa. quá trình ôxi hóa sâu thì trong dầu mỡ xuất hiện những tính chất hoá. lý mới. vị của dầu mỡ.

4.carotene.Caroten. đặc biệt đối với bệnh ung thư vú.2 Phương pháp trích ly bằng dung môi Trích ly là quá trình ngâm chiết làm chuyển dầu từ nguyên liệu vào dung môi thực hiện bằng khuyến tán phân tử (chuyển dầu từ nội tâm nguyên liệu vào dung môi) và khuyến tán đối lưu (chuyển dầu từ bề mặt nguyên liệu từ dung môi) • Nhược điểm: sử dụng nhiều dung môi trong quá trình trích ly nên ảnh hưởng đến sức khỏe. 2. ít gây ảnh hưởng đến các những thành phần có giá trị như: β . Nhờ vào công đoạn này. lycopen và vitamin E trong dầu Gấc có tác động trung hòa 75% các chất gây ung thư. Đầu tiên các chất này phải đun nóng ở nhiệt độ 60 – 700C.2. 2. không đòi hỏi thiết bị phức tạp và kỹ thuật cao. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 17 . • Ưu điểm: dễ thực hiện. các lipit chứa trong bột Gấc hòa tan trong mỡ hay dầu đậu phộng rồi chúng được tách ra để loại bỏ bã.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Nguyễn Công Suất (2003) cho rằng thành phần β. 2. Dầu này được giữ trong một lọ kín tránh ánh sáng.4 Phương pháp khai thác dầu Gấc Theo Đỗ Tất Lợi (1991).2. • Ưu điểm: phương pháp này có hiệu suất trích ly cao hơn. • Nhược điểm: đưa thêm cả thành phần Cholesterol vào trong dầu Gấc (trong mỡ heo hay đậu phộng có nhiều Cholesterol) ảnh hưởng đấn sức khỏe. tiếp theo bột Gấc được đưa vào. tuy theo quy mô công nghiệp và điều kiện sản xuất mà lựa chọn phương pháp thích hợp. … Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến hiện nay trong sản xuất cũng như trong nghiên cứu.4. chúng ta có thể sử dụng mỡ heo hay dầu đậu phộng để trích ly. Lycopen. nhưng trước khi khai thác màng đỏ của Gấc phải được sấy ở 60 – 700C và được nghiền thành bột. Tocopherol (Vitamin E).2. hiện nay có 3 phương pháp khai thác dầu Gấc.1 Phương pháp truyền thống Trong trường hợp chúng ta muốn sử dụng dầu Gấc trong gia đình hay trong một thời gian ngắn.

Chưng cất mixen được dầu thô và dung môi thu hồi.2 Bản chất của phương pháp trích ly chất béo Trích ly là quá trình ngâm chiết làm chuyển dầu từ nguyên liệu vào dung môi thực hiện bằng khuếch tán phân tử (chuyển dầu từ nội tâm nguyên liệu vào dung môi) và khuếch tán đối lưu (chuyển dầu từ bề mặt nguyên liệu vào dung môi) Lúc đầu. 2. Mixen được làm sạch bằng phương pháp lắng.3. dung môi chỉ hòa tan lớp dầu trên bề mặt bột.1 Đặc điểm của phương pháp trích ly chất béo Dựa vào tính hòa tan tốt của dầu trong dung môi hữu cơ như xăng. số lượng dung môi theo tỉ lệ thích hợp. tiếp tục hòa tan dầu trong các ống mao quản tạo ra mixen (dung dịch dầu trong dung môi).3 Tổng quát về công nghệ trích ly chất béo 2.Việc tạo ra sự chêch lệch thường xuyên ổn định giữa nồng độ mixen trong nguyên liệu vào bên ngoài nhờ dùng dung môi chuyển động (do bơm) mang nguyên liệu trích ly.3. lọc và ly tâm. (Nguồn Giáo Trình Công Nghệ Sản Xuất Dầu Thực Vật trường ĐH Công Nghiệp TP. Sau đó mới thấm sâu vào bên trong.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 2. Quá trình hòa tan dầu vào dung môi diễn ra cho đến khi đạt đến sự cân bằng nồng độ mixen ở các lớp bên trong và bên ngoài của nguyên liệu.HCM) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 18 . n – Hexan hay ether mà người ta trích ly dầu ra khỏi bột nghiền chưng sấy.

Đây là một nhân tố cơ bản đẩy nhanh và làm triệt để tiến trình trích ly bởi dung môi. trong khi đó ẩm độ của đậu nành là 14% trong êtanol (Lê Bạch Tuyết và cộng sự. với kích cỡ và hình dạng thích hợp.3. kích cỡ của các phân tử thích hợp cho trích ly dầu từ 0. 1996) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 19 . các phân tử có thể tiếp xúc hoàn toàn với dung môi (Kitrigin. thật rõ ràng rằng có một mối lợi nhân đôi khi thực hiện công việc trên các phân tử mịn: quá trình thẩm thấu sẽ nhanh hơn. b) Ẩm độ của các phân tử: Ẩm độ cao sẽ làm chậm quá trình khuyếch tán và gây ra sự dính bết giữa các phân tử. do làm tắt các ống mao dẫn. ẩm độ thích hợp của hạt hướng dương từ 8% đến 10% trong xăng. Ngoài ra.3. Theo Kitrigin (1976). Nước còn lại trong nguyên liệu sẽ liên kết protêin và các chất háo nước khác.1 Nguyên liệu a) Mức độ phá vỡ của mô: Mức độ cơ học hay lý học của các mô ảnh hưởng ngược lại trên năng suất trích ly.3 Các yếu tố ảnh hưởng lên quá trình trích ly 2. Với cấu trúc tế bào hoàn toàn bị phá vỡ. Các loại hạt khác nhau có ẩm độ thích hợp riêng trong trích ly bằng dung môi. nơi mà dung môi không thể thấm qua.3. làm chậm quá trình khuyếch tán phân tử và đối lưu.5mm đến 9 mm. quá trình chuyển động của các phân tử trong máy trích ly sẽ dễ dàng hơn. Dẫu vậy. Theo Kitrigin (1976).Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 2. cản trở tiến trình trích ly ở một vài vị trí. độ nhỏ của các phân tử cũng phải có giới hạn: một kích cỡ nhỏ quá mức sẽ làm giảm khả năng thấm của lớp vật liệu rắn vào dung môi. điều này ngăn chặn sự thấm của dung môi. 1976) Đối với kích cỡ và dạng các phân tử nguyên liệu.

2.3. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 20 .5 Loại dung môi Nhiều dung môi như benzen. 1984 được trích dẫn bởi Richard và Multon.2 Tỷ lệ dung môi và nguyên liệu Với khối lượng nguyên liệu ban đầu cố định. Nhưng nhiệt độ quá cao sẽ có tác động ngược lại bởi việc làm biến tính các sản phẩm cần trích ly.4 Thời gian trích ly Sự kéo dài của thời gian kéo theo sự gia tăng năng suất trích ly.3.3. etanol. n – Hexan. hay các chỉ số khác như khả năng trộn lẫn với các dung môi khác hay tính dễ dàng làm sạch nó (West.3. là một dấu hiệu tốt cho độ phân cực. nhiệt độ gia tăng làm tăng hiệu suất trích ly. 1992). butan. điểm sôi. đối với hạt hướng dương.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 2. propan. ether dầu hỏa . freon. một lượng lớn dầu được trích ly trong 4 giờ trích ly đầu tiên. Thế nhưng dung môi được sử dụng thông thường nhất là n – Hexan. Việc lựa chọn dung môi dựa trên các vấn đề sau: hằng số điện môi. quá trình trích ly diễn ra nhanh chóng và lượng dầu còn lại trong bã sẽ giảm.3 Nhiệt độ trích ly Nhiệt độ tác động phức tạp. 2. sự gia tăng trên tỷ lệ này làm hiệu suất trích ly tăng chậm và nếu tỉ lệ trên 88 : 1 năng suất trích ly là một hằng số.3. Bermardini (1997) đã chỉ ra rằng lượng dung môi có tầm quan trọng trên hàm lượng dịch trích ly đến tỷ lệ dung môi: hạt dầu ( thể tích: khối lượng ) 18 : 1.3.. Đây là thời điểm kết thúc quá trình trích ly thích hợp để lượng dầu lấy ra tương đối nhiều nhất mà không tiêu hao nhiều năng lượng và dung môi. 2. axetone. nhưng không nên kéo dài vì điều này sẽ không làm gia tăng hiệu suất lên bao nhiêu.3.3. đậu phộng.. Theo Bernardini (1997). bởi vì dầu còn lại trong bã ngày càng giảm. khi lượng dung môi gia tăng. đã được sử dụng để trích ly dầu Gấc.

cho dung môi mới vào ngâm chiết và cứ thế cho đến khi nồng độ mixen đạt đến giá trị cân bằng.08 56.4.07 78. Như vậy.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Trong thực tế không tồn tại dung môi lý tưởng. ít độc… Bảng 2.4.4 Các phương pháp trích ly 2.2 3 Diethyl ether 76. • Không có khả năng cháy nổ. 2.3.3 Các loại dung môi có thể sử dụng trích ly chất béo Số thứ tự 1 Dung môi N – Hexan Khối lượng phân tử 86.18 Điểm sôi (OC) 69 2 Acetone 58. • Ưu điểm: nguyên liệu tiếp xúc trực tiếp với dung môi nên dễ dàng cho việc khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly. • Trơ với máy móc và ít hư hỏng. Tốc độ gia tăng làm tăng chênh lệch nồng độ giữa mixen trong nguyên liệu và mixen tự do. nhưng chọn lựa dung môi sử dụng phải dựa vào các yêu cầu sau đây : • Giá thành không đắt: chi phí và sự mất mát có giới hạn. hàm lượng bẩn thấp. chúng ta có thể rút ngắn thời gian và làm tăng hiệu suất trích ly thông qua việc điều chỉnh tốc độ chảy của dung môi. • Nhược điểm: thời gian dài và nồng độ mixen thấp.1 Trích ly gián đoạn (ngâm chiết) Nguyên liệu và dung môi được cho vào ngâm một thời gian nhất định chiết mixen ra.15 60 4 Cồn 46.2Trích ly liên tục Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 21 .6 Thông số này ảnh hưởng đến quá trình khuỵếch tán phân tử và đối lưu. Thiết bị đơn giản. 2.7 Tốc độ chảy của dung môi 2. • Trích ly có chọn lọc và dễ dàng.38 61. dễ sử dụng.3.5 5 Cloroform 119.

có thể dễ cháy nổ hơn khi dung môi tiếp xúc với không khí trong thiết bị. Như vậy.trường ĐH Công Nghiệp TP. đồng thời mixen thu được sạch hơn do nó được tự lọc bởi lớp nguyên liệu trích ly. Trong công nghiệp. Giai đoạn hai là tưới dung môi sạch hoặc mixen loãng lên nguyên liệu. nhiều đợt dung môi hoặc mixen loãng lên lớp nguyên liệu chuyển động. nó được thực hiện bằng cách ngâm nguyên liệu trong dòng dung môi chuyển động ngược chiều hoặc dội tưới liên tục. tỉ lệ sử dụng dung môi và nguyên liệu giảm. người ta sử dụng cả hai phương pháp. (Giáo Trình Công Nghệ Sản Xuất Dầu Thực Vật . hệ thống tuần hoàn dung môi phức tạp. • Nhược điểm: Hệ số sử dung thiết bị thấp (45%). phải dùng bơm nhiều.HCM – 2009) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 22 .Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Đây được xem là phương pháp phổ biến hơn do có hiệu suất cao và thời gian ngắn. • Ưu điểm: nồng độ mixen cao. Giai đoạn đầu. có thể tận dụng được những ưu điểm của hai phương pháp. ngâm nguyên liệu trong dòng dung môi chuyển động.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc CHƯƠNG 3 VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện đề tài • Thời gian: Từ ngày 04/05/2009 đến ngày 15/06/2009 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 23 .

3. chín.2 Vật liệu nghiên cứu 3. luôn đồng nhất về kích thước và độ chín (Hình 3. không bị hư hỏng. lớn.2.1).1 Quả Gấc trước khi chế biến Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 24 . Nơi mua: Gấc mua tại chợ đầu mối Nông Sản Hóc Môn.1 Nguyên liệu Quả Gấc dùng trong thí nghiệm thuộc loại Gấc Nếp.HCM Hình 3.1 Quả Gấc Trước khi chế biến Hình 3.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc • Địa điểm: Tại cơ sở thí nghiệm Trường Cao Đẳng Công Nghiệp Thực Phẩm Thành Phố Hồ Chí Minh. TP. không vỡ.

Acetone và Cồn. Bảng 3.5 gốc TQ TQ TQ Cồn 78.2.2.2 Hóa chất.HCM Dụng cụ.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 3. dụng cụ.2.2. trang 73) • Thiết bị: Máy điều nhiệt (Phụ lục 26.08 khiết (%) 99. Dietyl ether. quận 10.2.1 Hóa chất dùng trong thí nghiệm chủ yếu là dung môi dùng để trích ly. 2009 TP.5 99. Thiết bị • Dụng cụ: bộ Soxhlet.5 98 VN STT Tên dung môi 1 2 3 4 3.5 99. bộ bình cầu và ống sinh hàn (Phụ lục 26.1 Một số thông tin về dung môi Nhiệt độ Độ tinh Nguồn n – Hexan Diethyl ether Acetone sôi (0C) 69 60 58. Chúng tôi sử dụng 4 loại dung môi để trích ly đó là : n – Hexan.2 Nơi bán Năm SX Đường Tô 2003 2003 2008 Hiến Thành. trang 75) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 25 . thiết bị Hóa chất 3.

3. sấy To = 60 – 70oC Thời gian = 7 – 8 giờ Độ ẩm của bột = 8 – 10% Nghiền nhỏ Rây Dung môi Trích ly Dung môi Φ = 0.5 – 1mm Độ ẩm của bột = 8 – 10 % Tỉ lệ nguyên liệu:dung môi = 1:14 Thu hồi dung môi Dầu thô Hình 3.1.1 Sơ đồ công nghệ Gấc tươi Xử lý Phơi.3 Phương pháp nghiên cứu 3.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 3.1 Quy trình công nghệ trích ly dầu Gấc được khảo sát trong đề tài 3.3.2 Sơ đồ công nghệ trích ly dầu Gấc bằng dung môi Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 26 .

b) Xử lý Quả Gấc được chế biến để thu lấy màng Gấc. tách màng đỏ.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 3. Tiến hành thu hồi dung môi bằng bộ chưng cất Soxhlet bằng cách gia nhiệt ở 80 0C. sau đó gắn ống sinh hàn lên. không bị hư hỏng. bỏ hạt. không vỡ. ta thu được dầu thô. Sau đó dung môi sẽ được ngưng tụ trong ống chiết. được đem đi nghiền nhỏ rồi rây ( kích thước lỗ rây 0. lớn. Kết thúc quá trình thu hồi. sấy Sau khi tách lấy màng.2 Thuyết minh sơ đồ công nghệ a) Nguyên liệu Quả Gấc dùng trong thí nghiệm thuộc loại Gấc Nếp. e) Trích ly Bước 1: đem cân 5g bột Gấc đã được nghiền nhỏ gói vào giấy lọc (3gói x 5g) và cho vào bình cầu. Quả Gấc mua tại chợ đầu mối nông sản Hóc Môn. chín. (Cấu tạo của hệ thống trích ly ở phụ lục 26.5 – 1 mm ). Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 27 . trang73) f) Thu hồi dung môi Sau khi trích ly xong ta thu được một hỗn hợp gồm dầu và dung môi (Mixen). c) Phơi. Sau đó. bằng cách: quả Gấc được chẻ đôi. ta lấy được dung môi thu hồi.1. màng Gấc được đem sấy ở 60 – 700C trong vòng 7 – 8 giờ đến khi độ ẩm đạt 8 – 10 % d) Nghiền nhỏ và rây Màng Gấc sau khi sấy đạt được độ ẩm 8 – 10 %.3. luôn đồng nhất về kích thước và độ chín. Bước 2: đong dung môi và cho vào bình cầu (với tỉ lệ nguyên liệu : dung môi = 1 : 14). ta đem màng Gấc đi phơi để làm giảm độ ẩm và rút ngắn thời gian trong quá trình sấy. dung môi có nhiệt độ sôi thấp hơn nhiệt độ sôi của dầu sẽ bay hơi qua hệ thống ống sinh hàn. Phần không lọt rây ta đem nghiền lại và tiếp tục rây đến khi không còn Gấc trên rây để đạt kích thước cần thiết. Bước 3: tiến hành trích ly bằng phương pháp ngâm chiết.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 3. Vì các dung môi được đem khảo sát có nhiệt độ sôi chêch lệch khác nhau (từ 50 0C đến 800C) nên dựa trên cơ sở đó. • Thí nghiệm 2: Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly. chúng tôi chỉ tập trung khảo sát công đoạn trích ly dầu Gấc (cụ thể là hiệu suất trích ly). chúng tôi khảo sát 4 loại dung môi đó là : n – Hexan.1. b) Phương pháp bố trí thí nghiệm Thí nghiệm 1 được bố trí theo kiểu thí nghiệm một nhân tố. nhưng ít ảnh hưởng đến chất lượng của dầu gấc. khảo sát ảnh hưởng của dung môi lên hiệu suất trích ly ở bốn mức nhiệt độ cố định khác nhau để tìm ra loại dung môi trích ly thích hợp nhất. Trong đề tài thí nghiệm này.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm Thí nghiệm được bố trí theo kiểu thí nghiệm một nhân tố. Quá trình nghiên cứu được bố trí thành ba thí nghiệm chính: • Thí nghiệm 1: Khảo sát ảnh hưởng của các loại dung môi lên hiệu suất trích ly.1 trích ly Dầu Gấc tan tốt trong dung môi hữu cơ không phân cực. mô hình bố trí thí nghiệm hoàn toàn ngẫu nhiên. trang 25) a) Mục đích Khảo sát ảnh hưởng của các loại dung môi khác nhau lên hiệu suất trích ly để tìm ra loại dung môi cho hiệu suất trích ly cao nhất. Cồn.3. Do vậy. thí nghiệm 1 được chia thành 4 thí nghiệm nhỏ.1: Khảo sát ảnh hưởng của 4 loại dung môi lên hiệu suất trích ly ở nhiệt độ cố định là 50OC Các nghiệm thức của thí nghiệm này được thể hiện bảng sau: Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 28 .3. mô hình bố trí thí nghiệm hoàn toàn ngẫu nhiên. được bố trí như sau: • Thí nghiệm 1. Acetone.2. (Bảng 3. • Thí nghiệm 3: Khảo sát mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu. còn các công đoạn khác được cố định các thông số. Ở thí nghiệm này. Dietyl ether. Thí nghiệm 1: Khảo sát ảnh hưởng của các loại dung môi lên hiệu suất 3.

Các nghiệm thức của thí nghiệm này được thể hiện bảng sau: Nghiệm thức Yếu tố thay đổi (Loại dung môi) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa Yếu tố cố định 29 .5 – 1mm • Tỉ lệ giữa nguyên liệu : dung môi = 1 : 14 • Thí nghiệm 1. Bởi vì. ở nhiệt độ 70OC dung môi Diethyl ether sôi mạnh.5 – 1mm • Tỉ lệ giữa nguyên liệu : dung môi = 1 : 14 • Thí nghiệm 1. bay hơi gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe.3: Khảo sát ảnh hưởng của 3 loại dung môi lên hiệu suất trích ly ở nhiệt độ cố định là 70OC Ở thí nghiệm này chúng tôi không khảo sát dung môi Diethyl ether.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Nghiệm thức Yếu tố thay đổi 1 2 3 (Loại dung môi) Cồn Acetone Diethyl ether 4 n – Hexan Yếu tố cố định • Nhiệt độ: 50OC • Kích thước phân tử bột Gấc: Φ = 0.2: Khảo sát ảnh hưởng của 4 loại dung môi lên hiệu suất trích ly ở nhiệt độ cố định là 60OC Các nghiệm thức của thí nghiệm này được thể hiện bảng sau : Nghiệm thức Yếu tố thay đổi 1 2 3 (Loại dung môi) Cồn Acetone Diethyl ether 4 n – Hexan Yếu tố cố định • Nhiệt độ: 60OC • Kích thước phân tử bột Gấc: Φ = 0.

c) Các chỉ tiêu theo dõi Để đánh giá hiệu quả của các nghiệm thức khác nhau. Bởi vì.4: Khảo sát ảnh hưởng của 3 loại dung môi lên hiệu suất trích ly ở nhiệt độ cố định là 80OC Ở thí nghiệm này chúng tôi không khảo sát dung môi Diethyl ether. bay hơi gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 30 . chúng tôi dựa vào hiệu suất trích ly (H%).5 – 1mm 3 n – Hexan • Tỉ lệ giữa nguyên liệu : dung môi = 1 : 14 • Thí nghiệm 1. Cách tính toán H% (xem phụ lục 22. Sau khi thực hiện thí nghiệm này ta chọn được loại dung môi tốt nhất và sử dụng dung môi đó để thực hiện các thí nghiệm tiếp theo.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 1 2 Cồn Acetone • Nhiệt độ: 70OC • Kích thước phân tử bột Gấc: Φ = 0.5 – 1mm 3 n – Hexan • Tỉ lệ giữa nguyên liệu : dung môi = 1 : 14 Thí nghiệm 1 gồm 16 nghiệm thức. Các nghiệm thức của thí nghiệm này được thể hiện bảng sau : Nghiệm thức Yếu tố thay đổi Yếu tố cố định 1 2 (Loại dung môi) Cồn Acetone • Nhiệt độ: 80OC • Kích thước phân tử bột Gấc: Φ = 0. trang 69) d) Phương pháp xử lý số liệu Kết quả thí nghiệm được xử lý bằng phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) bằng phần mềm SPSS (Statistical Products for Social Services ) và phần mềm Microsoft Excel. ở nhiệt độ 80OC dung môi Diethyl ether sôi mạnh. mỗi nghiệm thức được lặp lại ba lần để đảm bảo độ tin cậy.

a) Mục đích Tìm ra nhiệt độ trích ly tối ưu với loại dung môi tối ưu nhất (vừa khảo sát ở thí nghiệm 1) để hiệu suất trích ly cao nhất nhất. ở thí nghiệm 2 chúng tôi khảo sát sâu hơn về nhiệt độ. 700C. Ở thí nghiệm này. Dựa trên cơ sở đó thí nghiệm 2 được bố trí như sau: Các nghiệm thức của thí nghiệm này được thể hiện bảng sau: Nghiệm thức 1 2 3 4 5 Yếu tố thay đổi (Nhiệt độ) 50OC 55OC 60OC 65OC 70OC Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa Yếu tố cố định • Loại dung môi: vừa khảo sát ở thí nghiệm 1 • Kích thước phân tử bột Gấc: Φ = 0.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Thí nghiệm 2: Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly 3.5 – 1mm 31 . khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly ở các mức nhiệt độ khác nhau đó là : 50 0C. mô hình bố trí thí nghiệm hoàn toàn ngẫu nhiên. 800C. 850C để tìm ra nhiệt độ trích ly thích hợp nhất. 650C. 600C. 750C.2 Khi tìm được loại dung môi tối ưu nhất ở thí nghiệm 1. b) Phương pháp bố trí thí nghiệm Thí nghiệm 2 được bố trí theo kiểu thí nghiệm một nhân tố.3. 550C.2.

b) Phương pháp bố trí thí nghiệm Ở thí nghiệm này. c) Các chỉ tiêu theo dõi Để đánh giá hiệu quả của các nghiệm thức khác nhau. trang 69) d) Phương pháp xử lý số liệu Kết quả thí nghiệm được xử lý bằng phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) bằng phần mềm SPSS (Statistical Products for Social Services ) và phần mềm Microsoft Excel. 120 phút. 3. Sau khi thực hiện thí nghiệm này ta chọn được nhiệt độ trích ly tốt nhất và sử dụng nhiệt độ đó để thực hiện các thí nghiệm tiếp theo.2. khảo sát mối quan hệ giữa hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu với thời gian trích ly ở các mức thời gian khác nhau đó là : 60 phút. 90 phút. chúng tôi dựa vào  Hiệu suất trích ly (H%).3 Thí nghiệm 3: Khảo sát mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu a) Mục đích Tìm ra mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu trong nguyên liệu với loại dung môi tối ưu nhất (vừa khảo sát ở thí nghiệm 1) và nhiệt độ tối ưu nhất (vừa khảo sát ở thí nghiệm 2).3.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 75OC 80OC 85OC 6 7 8 • Tỉ lệ giữa nguyên liệu : dung môi = 1 : 14 Thí nghiệm 2 gồm 8 nghiệm thức.  Lượng dung môi hao hụt (%) Cách tính toán (xem phụ lục 22 và 23. 150 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 32 . để từ đó tìm ra thời điểm thích hợp để dừng quá trình trích ly sao cho hiệu suất trích ly là cao nhất và lượng dung môi hao hụt thích hợp. mỗi nghiệm thức được lặp lại ba lần để đảm bảo độ tin cậy.

270 phút. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 33 . chúng tôi dựa vào: • Lượng dầu còn lại trong nguyên liệu theo thời gian (%) • Lượng dung môi hao hụt (%) Cách tính toán các chỉ tiêu (xem phụ lục 22 và 23. 240 phút. trang 69) d) Phương pháp xử lý số liệu Kết quả thí nghiệm được xử lý bằng phương trình hồi quy trên phần mềm Microsoft Excel để tìm ra mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu. Sau khi thực hiện thí nghiệm này ta tìm ra được thời điểm thích hợp để dừng quá trình trích ly. Dựa trên cơ sở đó thí nghiệm 3 được bố trí như sau: Các nghiệm thức của thí nghiệm này được thể hiện bảng sau : Nghiệm thức 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Yếu tố thay đổi (Thời gian: phút) 60 90 120 150 180 210 240 270 300 Yếu tố cố định • Loại dung môi: vừa khảo sát ở thí nghiệm 1 • Nhiệt độ: vừa khảo sát ở thí nghiệm 2 • Kích thước phân tử bột Gấc: Φ = 0. 210 phút. 180 phút.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc phút.5 – 1mm • Tỉ lệ giữa nguyên liệu : dung môi = 1 : 14 Thí nghiệm 3 gồm 9 nghiệm thức. mỗi nghiệm thức được lặp lại ba lần để đảm bảo độ tin cậy. 300 phút để tìm ra thời điểm thích hợp nhất để dừng quá trình trích ly. c) Các chỉ tiêu theo dõi Để đánh giá hiệu quả của các nghiệm thức khác nhau.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc CHƯƠNG 4 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 34 .

1 Kích cỡ và độ cầu của quả Gấc Thông số Giá trị a (cm) 15. 52 và Bảng 4.15 ± 2.63 Ψ 0.1.2 chỉ ra các số liệu đã xử lý.90 ± 0.45 c (cm) 12.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 4.1.1 Các thông số vật lý của nguyên liệu Kết quả thu được được thể hiện trong Phụ lục 1.07 Với a : Chiều dài của quả Gấc (cm) b : Chiều rộng của quả Gấc (cm) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 35 .03 ± 1. Bảng 4.57 ± 1.1 Kết quả khảo sát các thông số kỹ thuật của nguyên liệu 4. 2 trang 51.45 b (cm) 13. 4.

11 Hạt 98.12 ±31.65 Vỏ 184.97. Mỗi quả bao gồm khoảng 40 – 55% thịt quả.4 ± 126.4 ± 201.6 – 1.46 ± 6. chiều rộng 11 – 15cm và độ cầu ở khoảng 0.8 10. Khối lượng quả đạt khoảng 0. 18 – 31% màng và 8 – 13% hạt.8 Tỉ lệ (%) 100 Thịt quả 485.4 kg.4 47.6 24. Điều này được thể hiện trong Bảng 4.46 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 36 . chiều dài là 12 – 18cm.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc c : Chiều cao của quả Gấc (cm) Ψ : Độ cao của quả Gấc Số liệu Bảng 4.1 đã chỉ ra rằng quả Gấc có hình tròn hoặc elíp.2 Khối lượng và thành phần kỹ thuật của quả Gấc Thành phần Quả Khối lượng (g) 1010.83 – 0.3 18.88 ± 91.52 Màng hạt 252.2.5 ± 365.83 ± 7.21 ± 2.49 ± 7. Bảng 4.

chiếm khoảng 78.9 % dầu. sau 5 giờ trích ly ở Soxhlet.2 Các thành phần hóa học chính của nguyên liệu Thành phần chủ yếu của màng Gấc bao gồm nước vào chất béo. trang 57 và bảng 4.1 Thí nghiệm 1: Khảo sát ảnh hưởng của loại dung môi lên hiệu suất trích ly Theo kết quả phân tích ANOVA cho thấy.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 4. Sau 7 giờ sấy.2 Kết quả thí nghiệm khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly 4.1). ẩm độ của nó giảm còn 9. 4.89 mg/100g bột Gấc Màng Gấc tươi chứa hàm lượng nước cao. Hàm lượng lipide và hàm lượng nước của màng hạt được thể hiện trong Bảng 4.41% 9. chúng tôi đã xác định được 36.01% Giá trị Hàm lượng Caroten 15.2.4 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 37 . Điều đó được mô tả cụ thể ở đồ thị (Hình 4.3 Hàm lượng nước và dầu của màng tươi và màng khô trong quả Gấc Thành phần Màng tươi Hàm lượng Hàm lượng Hàm lượng Màng khô Hàm lượng đường nước nước dầu 8% 78. cồn có khả năng trích ly thấp nhất. Như vậy.1.28%.33% 38.3. trang 59) Ở các mức nhiệt độ khác nhau. Bảng 4. Ở ẩm độ này. trong khi đó n – Hexan là dung môi trích ly được nhiều dầu nhất.6 – 39.33% ± 0. trích ly dầu Gấc bằng dung môi là một phương pháp thích hợp. hiệu suất trích ly của bốn loại dung môi ở các mức nhiệt khác nhau là có sự khác biệt về mặt thống kê với độ tin cậy (P<0.41%. Cụ thể được thể hiện trong Phụ lục 5.05) (Phụ lục 10 và 11.

3769 % n – Hexan 65. 90 80 70 Hi ệ u suấ t (%) 60 50 40 30 20 10 0 Cồn Axetone Di ethyl ether n-Hexan 50 60 70 80 Nhi ệt độ (oC) Hình 4.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Bảng 4.6186 % Chính vì những lý do trên nên chúng tôi chọn n – Hexan là dung môi trích ly thích hợp nhất để trích ly dầu Gấc.7751 % 71.2071 % 68.2 Thí nghiệm 2: Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 38 .2.1 Sự thay đổi hiệu suất trích ly của các dung môi theo những nhiệt độ khác nhau 4.0542 % 52.0507 % 80.8293 % 43.9529 % 35.4 Bảng so sánh hiệu suất trích ly của Cồn và n – Hexan ở các nhiệt độ khác nhau Nhiệt độ 500C 600C 700C 800C Cồn 26.

chúng tôi còn sát lượng Từ 50OC – 65OC: lượng dung môi hao hụt ít Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 39 .Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Theo kết quả phân tích ANOVA cho thấy. nhiệt giúp cho quá trình trích ly dễ dàng bằng cách phá hủy màng tế bào bởi việc làm biến tính màng tế bào và bởi các bọt khí tạo thành. Điều đó được mô tả cụ thể ở đồ thị (Hình 4.2) 80 75 Hiệu suất (%) 70 65 60 55 50 45 50 55 60 65 70 Nhiệt độ (oC) 75 80 85 4. Nhiệt độ cao làm giảm độ nhớt của dầu nên việc chuyển dầu từ tế bào vào dung môi sẽ dễ dàng hơn. nó làm tăng khả năng hoà tan của bột Gấc cần trích ly. Mặt khác.2 Sự thaykhảo đổi hiệu suất dung trích môi ly ở hao các hụt: mức nhiệt độ khác nhau Ngoài Hình ra. nhiệt độ càng cao thì dầu càng linh động nên dầu và dung môi dễ hòa tan vào nhau.05). lượng dầu sẽ trích ly ra nhiều hơn. hiệu suất trích ly ở các mức nhiệt độ khác nhau là có sự khác biệt về mặt thống kê với độ tin cậy (P<0. (Phụ lục 12. trang 59) Khi nhiệt độ càng tăng thì hiệu suất trích ly càng tăng: Từ 50OC – 80OC: hiệu suất trích ly tăng nhanh Từ 80OC – 85OC: hiệu suất trích ly tăng chậm Bởi vì.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Từ 65OC – 85OC: lượng dung môi hao hụt nhiều Điều đó được mô tả cụ thể ở đồ thị (Phụ lục 8. nhưng hiệu suất trích ly lại không cao. Điều này ảnh hưởng đến tính kinh tế. • Nếu nhiệt độ trích ly cao quá thì hàm lượng β . chúng tôi thấy rằng: • Từ 80OC – 85OC: hiệu suất trích ly tăng chậm.3) 14 Lượng dung môi hao hụt (%) 13.3 Lượng dung môi hao hụt ở các nhiệt độ khác nhau Với kết quả như trên.5 13 12.5 12 11.…trong dầu gấc sẽ giảm. • Từ 55OC – 80OC: lượng dung môi hao hụt không nhiều.Caroten. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 40 .5 11 10. hàm lượng dầu trong bã còn nhiều. tocopherol (vitamin E). • Nếu nhiệt độ trích ly thấp quá thì hiệu suất trích ly không cao. nhưng lượng dung môi hao hụt quá nhiều.5 10 50 55 60 65 70 Nhiệt độ (oC) 75 80 85 Hình 4. lycopen. trang 58 và Hình 4.

Khi đạt đến trạng thái cân bằng thì quá trình trích ly không xảy ra.2.5 5 Hình 4. 4.4 giờ: hàm lượng dầu còn lại trong bã giảm nhanh.3 Thí nghiệm 3: Khảo sát mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu Thời gian càng dài thì hàm lượng dầu còn lại trong bã càng ít.5 2 2.4 giờ: lượng dung môi hao hụt tăng chậm Từ 4 giờ .5 giờ: hàm lượng dầu trong bã giảm chậm Lượng dầu còn lại (%) Điều đó được mô tả cụ thể ở đồ thị (Hình 4. Từ 4 giờ . do đó hiệu suất trích ly sẽ giảm.5 giờ: lượng dung môi hao hụt tăng nhanh Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 41 .4 Lượng dầu còn lại ở các khoảng thời gian khác nhau Thời gian trích ly càng tăng thì lượng dung môi hao hụt càng nhiều.5 3 3.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Chính vì những lý do trên nên chúng tôi chọn 80OC là nhiệt độ trích ly tối ưu nhất. lượng dầu này đến từ các tế bào bị phá vỡ do quá trình nghiền. Từ 1 giờ .4) 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 1 1. Từ 1 giờ . Trong 4 giờ đầu tiên.5 Thời gian (h) 4 4. Khi thời gian càng tăng thì hàm lượng dầu trong và ngoài tế bào sẽ càng đi đến trạng thái cân bằng.

5 Thời gian (h) 4 4.5 2 2. Chính vì những lý do trên nên chúng tôi chọn 4 giờ là thời gian trích ly thích hợp nhất và đó cũng chính là thời điểm thích hợp để dừng quá trình trích ly. Dầu Gấc là một sản phẩm quý giá (2.5 3 3.5 5 Hình 4.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Điều đó được mô tả cụ thể ở đồ thị (Hình 4. như vậy cần phải tính toán một cách kỹ lưỡng mối lợi kinh tế để xác định thời gian trích ly phù hợp.5 Lượng dung môi hao hụt ở các khoảng thời gian khác nhau Ngoài ra. Từ đó chúng tôi xây dựng phương trình hồi quy về mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu.6) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 42 .000 VNĐ/l). vẫn còn một lượng nhỏ dầu sau 5 giờ trích ly (gần 7%).5) Lượng dung môi hao hụt (%) 40 35 30 25 20 15 10 1 1.000. Điều đó được mô tả cụ thể ở đồ thị (Hình 4.

00 10.5 2.21.00 y =1.762x2 .157 R2 =0.00 1.5 5.9926 40.0 Thời gian trích ly (giờ) Hình 4.5 3. chúng tôi nhận thấy rằng để trích ly dầu Gấc đạt hiệu quả tốt nhất thì các thông số tối ưu nhất đó là: • Loại dung môi trích ly là : n – Hexan • Nhiệt độ trích ly ở : 800C • Thời gian trích ly là : 4 giờ Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 43 .0 4.00 30.00 0.0 3.5 4.6 Mối quan hệ giữa thời gian trích ly và hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu  Kết luận chung: Qua tất cả những thí nghiệm tiến hành khảo sát.Hàm lượng dầu còn lại trong nguyên liệu (%) Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 60.681x +70.00 20.0 2.00 50.0 1.

36 Caroten (mg/100g) 14.4 Đặc tính hoá học của dầu Gấc Chỉ số Giá trị Acid (mg KOH/1g) 1.3 Kết quả khảo sát tính chất của dầu Gấc thu được Để xác định các đặc điểm hoá.4. màu nâu. với một mùi thơm dễ chịu và khá đặc trưng.3. Điều này được chỉ ra trong (Hình 4. dầu này được chứa trong chai thủy tinh.7) Hình 4.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 4. tránh ánh sáng. lý và các thông số khác. chúng tôi đã thu được 300g dầu Gấc bán thành phẩm.eq peroxide/1kg) 0.7 Dầu Gấc sau khi trích ly 4.62 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa Peroxide (m. Sau khi trích ly.1 Các chỉ tiêu hoá học Kết quả xác định các đặc tính hoá học được chỉ ra trong Bảng 4. Tính chất vật lý Dầu Gấc có dạng lỏng màu đỏ sẫm. Bảng 4.29 44 . trong quá trình khảo xác.

Như vậy. Ngoài ra. 4.2. giá trị này cao hơn kết quả của Nguyễn Hồng Khánh và cộng sự (2004).3.12 % so với lượng dầu tổng cộng. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 45 . Giá trị này ngang bằng giá trị của dầu cọ đỏ mà Zagré và cộng sự (2003) đã sử dụng để nghiên cứu chống lại hiên tượng thiếu vtamin A ở Burkina. giá trị này thấp hơn kết quả của Nguyễn Hồng Khánh và cộng sự (2004) (8. điều này xác nhận thêm một lần nữa vai trò của dầu Gấc và tính hiệu quả của việc trích ly bằng dung môi. dầu Gấc thu được có độ tinh sạch và có khả năng ổn định ở điều kiện môi trường. 4. Vậy thì.2. dầu hướng dương (max = 4) (Codex Alimentarius Commission (1993) trích dẫn bởi ENSAI (2004)).3.1 Chỉ số Acid Dầu Gấc có chỉ số axit thấp.48).2 Chỉ số Peroxide Chỉ số peroxit là 0.3 Hàm lượng β – caroten của dầu Gấc β – caroten thể hiện mạnh mẽ đặc tính chống oxy hoá.3.2. Kết quả phân tích cho thấy rằng hàm lượng của tiền vitamin A này chiếm 0. nhưng nó lại thấp hơn chỉ số axit của các dầu thông thường như dầu đậu nành (max = 6).36.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 4. chỉ số axit của dầu Gấc đáp ứng được quy định của Bộ Y Tế Việt Nam (1998) ( ≤ 6). chiếm một số lượng đáng kể trong dầu Gấc thu được. giá trị này thỏa mãn quy định của Bộ Y Tế (1998) ( ≤ 5).

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 46 .

• Thiết kế bao bì để trách hư hỏng các chất : Beta caroten.9 %). Sản phẩm dầu Gấc là dạng bán thành phẩm. • Nghiên cứu các thông số ở các công đoạn khảo sát (hàm lượng carotenoid. Thời gian trích ly ảnh hưởng có ý nghĩa đến năng suất trích ly. điều kiện trang thiết bị cũng như điệu kiện kinh tế nên thí nghiệm vẫn chưa được thực hiện hoàn chỉnh.36) đã xác nhận tính hiệu quả của phương pháp trích ly bằng n – Hexan. lượng dầu Gấc được trích ly càng dễ dàng. vẫn còn gần 7% dầu trong bã. lycopen.29mg/100g chất thử). Tuy nhiên. cần tránh trích ly ở nhiệt độ quá cao sẽ gây ảnh hưởng đến chất lượng dầu Gấc và gây thất thoát dung môi ảnh hưởng đến giá trị kinh tế. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 47 . vitamin E (Tocopherol).6 – 39.2 Đề nghị Do giới hạn về mặt thời gian. Nhưng sau 4 giờ ly trích. …. … ) • Sử dụng kết hợp hai phương pháp trích ly gián đoạn và trích ly liên tục để có hiệu suất trích ly cao hơn. chúng tôi đã chọn nghiệm thức ở 800C và tỷ lệ dung môi : nguyên liệu là 14 : 1 là thích hợp nhất.62 . Và qua quá trình khảo sát. chỉ số peroxyt 0. cùng với các đặc tính lý hóa (chỉ số axit: 1. Nhiệt độ càng gia tăng. • Nghiên cứu về vấn đề tinh luyện dầu Gấc. Để hoàn thiện quy trình đang nghiên cứu chúng tôi có một số đề nghị như sau: • Khảo sát với lượng mẫu lớn hơn để có kết quả tốt hơn. hàm lượng các tạp chất không hòa tan.1 Kết luận: Kết quả thu được cho phép chúng tôi kết luận rằng: Màng Gấc thuộc loại ít dầu (36. n – Hexan là dung môi thích hợp nhất để trích ly dầu Gấc. Có chứa một hàm lượng β – caroten (14.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 5. Khả năng trích ly của các dung môi khác nhau. 5.

• Để nâng cao giá trị của quả Gấc. cần nghiên cứu và sử dụng dầu Gấc để làm màu thực phẩm hay thực phẩm chức năng. một sự hiểu biết rõ ràng về các loại Momordica cochinchinensis.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc • Ngoài ra. nghiên cứu chế biến các sản phẩm từ thịt quả và phân tích thành phần của bã. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 48 . về hàm lượng Carotenoide ở các độ chín khác nhau thật cần thiết để đạt được nguồn nguyên liệu tốt. • Cũng thật quan trọng để nghiên cứu sấy chân không để giảm sự mất mát các chất chống oxy hóa.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc PHỤ LỤC Phụ lục 1 Kích cỡ và độ cầu của quả Gấc (Momodica Cochinchinensis) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 49 .

88 14 13.00 11.15 2.96 0.99 14.21 12.99 15.43 13.02 13.54 0.98 8 18.83 Ψ 0.95 5 15.15 13.04 0.56 14.77 11 12.51 16.81 12.31 15.93 15 Trung bình Sai số 13.17 10.87 9 16.93 2 17.15 12.93 6 14.57 1.82 13.10 0.56 0.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Thông số 1 a (cm) 14.45 10.83 3 16.91 13 13.45 10.51 11.07 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 50 .03 1.63 0.60 10.00 12.98 4 12.90 0.81 0.95 0.76 14.85 11.61 c (cm) 12.00 11.82 0.75 0.94 12.22 0.26 10.20 13.98 0.83 0.79 0.73 b (cm) 13.98 7 14.71 13.08 0.29 12.57 11.75 15.84 10 20.78 13.29 13.98 12 12.

00 12.81 250.05 340.88 91.06 106.75 31.05 40.48 214.47 13 750.37 (%) 53.75 29.89 85.79 184.46 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 51 .78 19.02 84.65 224.12 53.10 4 578.63 129.25 5 1044.33 365.58 136.19 29.27 250.07 145.54 485.41 24.35 201.00 128.77 23.46 64.57 23.04 56.35 98.78 31.13 382.33 17.39 (g) 125.12 300.20 98.11 90.75 7.60 138.56 675.27 31.70 15 Trung bình Sai số 720.83 163.54 24.21 9.31 (g) 623.81 12.72 9.24 27.65 145.27 12.73 98.66 20.10 8.28 41.13 38.46 6.70 29.52 114.35 126.38 894.22 267.20 11.17 120.89 392.15 400.72 390.05 7 1342.72 9.21 2.55 2 1314.21 157.42 142.43 8.84 6.74 (g) 135.93 24.03 391.24 70.49 7.53 40.20 20.23 (%) 24.16 17.76 290.50 42.38 22.54 10.03 6.61 (%) 10.35 49.91 85.76 252.67 104.41 54.72 522.47 21.20 18.79 17.90 569.58 25.48 365.12 31.55 15.33 47.29 95.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 2 Khối lượng và thành phần kỹ thuật của quả Gấc Tổng Quả Thịt quả Màng hạt Hạt Vỏ 1 cộng (g) 1169.71 271.14 41.37 13.34 234.30 46.35 11.63 9 1117.20 8 1364.11 14.36 17.69 245.31 (g) 285.41 10 1410.22 629.30 28.78 52.62 41.10 (%) 11.28 2.44 1010.66 177.71 134.13 632.24 258.51 171.64 26.92 189.14 253.73 11 604.54 49.04 3 1705.61 12 605.83 7.47 508.70 14 820.41 14.13 8.90 21.75 6 610.17 653.61 56.02 86.

60 3 0.60 14 0.885 15.497x + 0.532 9.949 (mg/100g chất thử) 16.322 5.429 7.60 6 0.0901 R2 = 0.60 7 0.012 0.766 13.60 15 0.9996 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 52 .60 4 0.60 10 0.080 1.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 3 Kết quả so màu để xác định hàm lượng Caroten đo ở bước sóng 450nm STT OD Hàm lượng Caroten ống nghiệm 1 0.60 16 0.33 19 0.60 2 0.192 3.020 0.034 0.60 12 0.66 18 0.483 8.60 5 0.60 13 0.250 4.16 20 0.368 6.657 11.840 14.60 8 0.60 9 0.00 Phương trình đường chuẩn là: y = 17.000 0.60 17 0.598 10.60 11 0.721 12.146 2.

0 OD Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 53 .0 0.5 0.4 0.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Hàm lượng Caroten (mg/100g chất thử) 18 y = 17.0901 16 2 R = 0.9996 14 12 10 8 6 4 2 0 0.8 0.6 0.7 0.1 0.2 0.3 0.9 1.497x + 0.

3463 34.7141 37.8992 1.4685 1.0970 39.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 4 Kết quả hàm lượng dầu Gấc xác định bằng phương pháp Soxhlet Loại Gấc Lặp lại 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 1 2 3 39.2668 54 .9107 43.3337 38.6948 36.3452 38.6555 1.5723 38.9663 36.9379 34.6899 37.

7751 4.7072 55.3200 66.0735 72.7973 69.7505 67.4640 67.6880 62.4373 53.9867 55 .1752 77.8240 68.8080 66.5307 42.2987 67.0711 1.2587 58.3244 70.2533 35.1413 64.1067 1.9346 68.9227 69.3120 68.3973 32.4590 69.3547 52.9253 63.5680 58.5920 31.5920 64.4578 4.0542 0.3867 43.1093 63.6186 3.6834 41.4960 26.2667 2.8489 2.7866 43.4962 71.5920 60.9529 2.8373 33.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 5 Hiệu suất trích ly của các dung môi ở các nhiệt độ khác nhau Loại dung môi 50 60 70 80 Nhiệt độ(0C) 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa Cồn 980 Aceton Dietyether n_Hexan 22.5147 63.2640 52.8293 2.7707 26.5120 49.2587 72.7339 72.6133 80.0507 1.0667 63.2071 4.5973 84.9280 58.3627 58.7458 1.3769 1.9707 71.8374 65.4066 55.7013 59.2347 56.2453 43.1013 65.3920 65.6453 84.

6322 74.0 51.1628 65.6396 92.9174 50.8590 0.9973 88.5 5.1172 90.3615 0.4689 50.4687 93.8694 71.2934 1.8338 53.8952 57.9428 64.0543 3.8283 64.9409 70.3188 76.4583 737744 2.9757 2.4707 60.6814 49.8752 4.6750 Phụ lục 7 Hiệu suất trích ly bằng n – Hexan ở các khoảng thời gian khác nhau Thời gian(giờ) Lặp lại 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 1.5250 1.3031 65.6449 55.5504 91.1326 44.5086 3.6567 78.4290 92.5 2.9515 45.1863 56 .7810 1.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 6 Hiệu suất trích ly bằng n – Hexan ở các nhiệt độ khác nhau Nhiệt độ(0C) Lặp lại 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn 50 55 60 65 70 75 80 85 50.5 3.3978 54.9153 72.1117 92.3662 58.2177 50.3869 80.4956 73.4014 2.1045 92.3888 86.3174 64.0 1.3613 55.1771 51.7738 0.9918 92.4958 71.8174 56.6637 63.4523 78.8431 42.7411 92.8416 4.1962 91.1907 78.6358 2.0785 64.3597 54.1519 54.1946 70.5 4.9783 48.1653 1.1490 49.4784 75.1726 3.2864 60.8382 54.5422 92.3906 1.9779 69.8583 87.4374 74.3721 60.0 2.8692 48.5668 72.9372 73.0 3.0 4.6518 64.1362 66.3379 84.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 57 .

33 0.0 4.17 37.50 11.67 0.00 11.17 19.44 12.50 0.00 11.17 19.00 19.50 13.0 12.17 0.50 37.00 10.50 18.0 2.17 32.00 18.00 14.67 0.50 14.50 Lặp lại 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 58 .00 13.50 12.83 0.33 11.0 3.00 12.50 18.00 16.50 19.50 0.00 17.50 15.50 13.17 10.50 14.50 0.0 1.50 13.00 11.50 22.17 Lặp lại 1 2 3 Giá trị trung bình Sai số chuẩn Phụ lục 9 Lượng dung môi hao hụt ở các khoảng thời gian khác nhau Thời gian (h) 1.73 15.00 37.00 10.5 4.17 0.50 32.50 0.33 0.50 10.00 12.50 0.00 21.00 31.50 17.00 10.67 0.33 13.50 21.00 31.50 18.00 15.00 13.50 15.83 0.50 12.00 11.00 18.50 13.29 10.00 10.00 16.00 38.00 11.83 0.5 5.17 21.50 10.5 2.00 11.50 11.5 3.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 8 Lượng dung môi hao hụt ở các nhiệt độ khác nhau Nhiệt độ(0C) 50 55 60 65 70 75 80 85 10.29 13.50 19.76 18.50 0.00 10.17 0.00 18.

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 59 .

006 .297 6 8.883 1321.000 27. 71.379 .303 6 22.902 11 2280.011 7 343.488 .Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 10 Kết quả phân tích ANOVA của dung môi ở nhiệt độ 500C và 600C ANOVA Kết quả phân tích ANOVA nhiệt độ 700C và 800C Sum ofcủa dung môi ởMean Squares HS50 HS60 Between Groups Within Groups Total Between Groups Within Groups Total df Square 2680.142 2505.015 225.350 135.513 23 F 11.000 60 . .503 16 29.045 3 760.704 Sig.086 2 634.136 8 28.000 Phụ lục 11 Kết quả phân tích ANOVA của dung môi ở nhiệt độ 700C và 800C ANOVA Sum ofcủa nhiệt độ lên Mean Kết quả phân tích ANOVA hiệu suất trích ly Squares HS70 HS80 Between Groups Within Groups Total Between Groups Within Groups Total df Square 1268.551 1332.487 280.534 .000 26.344 2873.430 469.441 8 35.055 2960.043 53.181 11 F Sig.003 8 F Sig.383 8 1196.699 2 598.001 Phụ lục 12 Kết quả phân tích ANOVA của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly ANOVA Sum of Squares HS Between Groups Within Groups Total Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa Mean Square df 2404.461 3 893. 25.

178 .268 .7500 4.000 .331 2.9590 22.9458* 4.0112 18.3555 43.818 .331 -31.0293 4.1167* 4.5345 -16.9048 -21.1055 49.9165* 4.4791 4.7500 4.331 32.782 .000 .331 30.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ luc 13 Kết quả so sánh LSD của dung môi ở nhiệt độ 500C và 600C Multiple Comparisons LSD Dependent Variable HS50 HS60 (I) DUNGMOI CON (J) DUNGMOI ACETON DIETYETHER HEXAN ACETON CON DIETYETHER HEXAN DIETYETHER CON ACETON HEXAN HEXAN CON ACETON DIETYETHER CON ACETON DIETYETHER HEXAN ACETON CON DIETYETHER HEXAN DIETYETHER CON ACETON HEXAN HEXAN CON ACETON DIETYETHER Mean Difference (I-J) Std.7612 -18.834 -1.331 -32.4257 -20.818 95% Confidence Interval Lower Upper Bound Bound -42.834 -5.4674 8.9458* 4.1055 19.000 .578 .834 -7.9281 -42.9341 -22.2845 -5.000 .8978 -40.331 -1.000 .4374* 4.331 -2.2533* 4.834 -30.834 7.4374* 4.9281 41.4012 -4.9341 -7.268 .05 level.178 .4791 4.9165* 4.000 . .834 1.5084 4.331 1.9590 11.331 31.9048 -8.0293 4.000 .1367 4. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 61 .331 1.6512 -21.834 -32. Error -31.000 .000 .0112 21.9575 42.4012 -27.4968 7.2845 4.6512 -9.000 .4968 -8.834 32.3978 16.7612 12.3867 4.9688 42.4799 21.4490 -41.742 .4799 12.4490 40.1167* 4.782 .0177 8.5033* 4.4674 -11.9688 -43.2533* 4.3555 -49.834 31.834 5.742 .2645 -12.331 Sig.3978 27. The mean difference is significant at the .5092 -12.834 38.5345 9.834 -38.000 .5033* 4.000 .2645 -19.578 .9575 20.8978 5.3867 4.5092 11.0177 *.5084 4.1367 4.4257 -11.331 -1.

010 .7947* 2.433 HEXAN -27. Error ACETON -20.2173 -4.2473 22.5120* 3.000 .877 HEXAN -28.012 .0245 23.2417* 3. .025 .9510 1.0420 14.2417* 3.433 CON 20.010 95% Confidence Interval Lower Upper Bound Bound -26.05 level.0245 18.2018* 2.7542 4.8402 -33.9965* 2.012 .8402 26.877 CON 28.433 CON 27.877 HEXAN -14.1563 -23.7947* 2.000 .7492 -13.7292 -18.7542 37.5120* 3.7292 5.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 14 Kết quả so sánh LSD của dung môi ở nhiệt độ 700C và 800C Multiple Comparisons LSD Dependent Variable HS70 (I) DUNGMOI CON ACETON HEXAN HS80 CON ACETON HEXAN Mean (J) Difference DUNGMOI (I-J) Std.7298* 3.877 CON 13.7298* 3.000 .877 ACETON 14.877 Sig.2423 23.433 ACETON -13.025 .000 . The mean difference is significant at the .2473 13.0420 33.2423 -37.1563 -1.9995 -5.9965* 2.7492 -14.9995 *.9510 -22.2018* 2.000 .000 .433 ACETON 7. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 62 .433 HEXAN -7.2173 -23.

9360 3.00 75.1953 -10.7267 11.423 4.423 4.0034 20.00 50.9025 13.00 75.000 .2421 .037 .423 4.9826 -3.423 4.0786 -14.3595 22.206 95%Confidence Interval Lower Upper Bound Bound -13.3931 2.00 85.5554 16.5463 15.1804 28.1953 3.423 4.423 4.00 85.423 4.8994 -25.00 65.5554 -23.5232 28.9220 16.00 65.4549 -1.0292 11.00 75.00 Mean Difference (I-J) -3.004 .007 .4098 -.00 70.037 .423 4.9059 -5.6352 3.00 55.5716 -6.3931 32.7233 -13.000 .423 4.1971 2.0161 -21.062 .423 4.9394 13.603 . Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 63 .00 60.2757 5.423 4.0336 -16.001 .478 .8501 -16.00 80.423 4.7519 22.423 4.1971 -4.2757 -9.9394 -22.1804 5.2821 -15.478 .000 .1661 19.3797 -17.423 4.00 65.423 4.4549 -2.5632 26.001 .00 85.8659 4.423 4.423 4.00 80.277 .423 4.393 .1816 12.9025 -20.423 4.3757 37.00 85.00 85.7694 12.423 4.1282 13.423 4.7023 -23.5566 17.7358 5.00 60.001 .00 60.423 4.6573 19.0292 -16.000 .00 50.4704 -22.143 .138 .277 .3595 16.0494 -28.1121 -3.030 .423 4.423 4.7358 25.4290 -41.1635 -14.00 75.143 .015 .423 4.011 .00 50.423 4.00 75.393 .00 75.1456 -13.1282 -18.00 65.00 80.2127 -5.007 .1635 12.2983 -12.001 .138 .3757 -.00 75.00 70.5104 -21.423 4.5423 -15.423 4.5463 22.00 55.00 75.00 80.423 4.1121 -3.327 .423 4.00 65.082 .5566 14.327 .2821 2.3504 -28.000 .8165 14. Themeandifferenceissignificant at the.5104 18.4930 13.8994 15.0115 -22.423 4.2983 7.5716 1.227 .000 .9220 -27.00 70.4738 -6.00 70.015 .2590 -5.2096 12.0034 -26.05level.423 4.9186 -3.062 .00 85.00 55.5890 6.8501 4.4256 -18.00 85. Error 4.8299 31.5859 3.00 80.00 50.423 4.6399 24.000 .00 65.2421 -4.7023 21.00 80.423 4.423 4.2096 18.001 .8208 4.1816 -16.8053 -31.423 4.0336 6.3588 -12.7694 19.5423 5.5457 31.00 60.000 .6352 27.8053 21.2062 *. .00 50.030 .00 70.423 4.011 .8019 1.3157 -7.5890 -11.423 4.00 85.00 55.423 4.2127 -2.00 (J) NHIETDO 55.00 65.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 15 Kết quả so sánh LSD của nhiệt độ lên hiệu suất trích ly MultipleCom parisons Dependent Variable: HS LSD (I) NHIETDO 50.9186 -1.2062 3.020 .7267 -19.4098 -2.7233 7.1030 -4.1810 17.1030 2.8165 -19.001 .00 65.423 4.004 .423 4.00 60.000 .423 Sig.4738 -11.5632 -32.5232 -35.5598 2.8299 * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * Std.423 4.00 60.3937 14.603 .3797 6.423 4.1456 10.00 70.000 .423 4.0786 8.5598 -10.3157 4.000 .423 4.005 .423 4.423 4.0494 23.7559 -2.0115 18.3504 23.423 4.8833 -4.020 .227 .423 4.9059 -12.1661 -24.005 .00 70.6399 -31.082 .1810 -19.4256 10.423 4.3470 -6.00 60.7559 -2.5457 -37.206 .00 80.4290 35.3924 -5.0161 10.423 4.8333 26.9329 -10.3937 -17.00 70.4930 -18.8659 -12.423 4.00 60.8019 -5.9329 7.7519 8.2596 5.6573 -26.00 55.00 55.00 55.423 4.3924 .000 .2590 41.423 4.2596 -14.00 50.8333 9.3588 4.00 50.8833 -8.9360 -7.9826 -8.8208 -13.423 4.3470 -4.4704 16.00 80.5859 -7.

0001g) để xác định khối lượng ban đầu của bình. với dung môi là n – Hexan. Lắp đặt hệ thống trích ly.0001 g) khoảng 5g bột gấc gói vào giấy lọc và cho vào trong ống trích ly. • Trích ly Đầu tiên.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 16 Phương pháp xác định kích thước của quả Gấc Chúng tôi chọn ngẫu nhiên 15 quả trong 3 lần mua để khảo sát kích thước của quả gấc. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 64 . cho vào mỗi bình cầu khoảng 200 ml dung môi. Độ cầu được tính theo công thức : Với : Ψ : Độ cầu của quả Gấc a : Chiều dài của quả Gấc (cm) b : Chiều rộng của quả Gấc (cm) c : Chiều cao của quả Gấc (cm) Phụ lục 17 Xác định hàm lượng dầu trong bột Gấc bằng phương pháp Soxhlet a. b. Nguyên lý Xác định hàm lượng dầu Gấc bằng cách trích ly trong bộ Soxhlet. chiều rộng (b).Phương pháp thực hiện • Lấy mẫu Cân (chính xác đến 0. Sau đó đem cân bình (độ chính xác cân 0. và chiều cao (c) của quả. điều chỉnh nhiệt độ. chúng tôi đo chiều dài (a). sấy các bình cầu Soxhlet ở nhiệt độ khoảng 1050C và để nguội tối thiểu 30 phút trong bình hút ẩm. Dùng thước kẹp.

không có vết loang trên giấy lọc. c. b) Làm mẫu trắng Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 65 . %. của bột Gấc bằng: (m1 – m2) m0 x 100 Với: m0 : khối lượng mẫu (g) m1 : khối lượng dầu thu được và khối lượng bình (g) m2 : khối lượng bình (g) Phụ lục 18 Xác định hàm lượng đường trong nguyên liệu a) Chuẩn bị mẫu Cân và cho vào cối sứ 5 – 10g nguyên liệu (màng gấc tươi). tiếp tục trích ly. Sau khi trích ly hết dầu. Thu hồi dung môi trong cùng bộ Soxhlet đến khi cạn kiệt dung môi. nếu có vết loang. Thêm nước cất vào cốc sao cho thể tích trong cốc khoảng 60 – 70ml. gia nhiệt 800C trong thời gian 10 – 20 phút). Để nguội bình trong bình hút ẩm trong 30 phút. Sau đó đem sấy ở 900C trong 1 giờ. Dung dịch lọc dùng làm dung dịch thí nghiệm. ta lấy các gói bột Gấc ra và tiếp tục thu hồi dung hồi. mỗi lần khoảng 10ml để thu hồi toàn bộ mẫu. mỗi lần khoảng 10ml nước cất rồi thêm nước cất cho tới vạch mức. tráng cốc cân. Sau đó chuyển toàn bộ hỗn hợp vào cốc thủy tinh dung tích 250ml. tráng cốc 2 lần. Lọc mẫu qua giấy lọc vào cốc hay bình khô. cân bình có chứa dầu thu được. cối chày 2 lần. Dùng đũa thuỷ tinh và giấy lọc để thử xem dầu còn trong bã hay không.Kết quả Hàm lượng dầu. Nếu đã kiệt dầu.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Thực hiện quá trình trích ly đến khi bột Gấc kiệt dầu. sạch. Làm nguội cốc rồi chuyển sang bình định mức 100ml hoặc 200ml. Đun cách thủy ở 70 – 80 0C trong 30 – 45 phút hoặc khuấy bằng máy khuấy từ (tốc độ 600v/phút. Thực hiện thí nghiệm với 3 lần lặp lại. Nghiền cẩn thận trong cối sứ.

nếu màu dung dịch trong bình tam giác không đổi là phản ứng đã kết thúc. đồng thời đun sôi. Thêm vài giọt xanh metyl.01(V – V1)Vdm . cho thêm 3 – 5 giọt xanh metyl. đồng thời đun sôi. 10ml Feling B.(V – V1)Vdm m . 10ml nước cất vào bình tam giác. đun sôi dung dịch trong bình tam giác 1 phút. Chuẩn độ nóng dung dịch trong bình tam giác bằng dung dịch đường khử 1% cho đến khi mất màu xanh thì dừng lại. luôn tay lắc bình tam giác. cho thêm 3 – 5 giọt xanh metyl. d) Kết quả D= 0. 10ml Feling B.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Cho 10ml Feling A. Tiếp tục chuẩn độ nóng dung dịch trong bình tam giác bằng dung dịch đường khử 1% cho đến khi mất màu xanh thì dừng lại. Vdd = 10. luôn tay lắc bình tam giác. 20ml nước cất vào bình tam giác. Làm mẫu chính c) Dùng pipet cho dung dịch mẫu vào bình tam giác 250ml. Ghi thể tích dung dịch đường khử 1% tiêu tốn. Ghi thể tích dung dịch đường khử 1% tiêu tốn. 100 m . thêm 10ml Feling A. Đun sôi dung dịch trong bình tam giác 1 phút. Vdd Với: D : Hàm lượng đường khử của mẫu (%) V : Thể tích đường khử 1% tiêu tốn trong mẫu trắng (ml) V1 : Thể tích đường khử 1% tiêu tốn trong mẫu chính (ml) Vdm : Thể tích bình định mức được sử dụng (ml) Vdd : Thể tích dung dịch thử được hút ra để thực hiện phản ứng (ml) M : khối lượng mẫu (g) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 66 .

Nguyên lý: Loại các sắc tố khác của mẫu thử bằng cách hấp thụ bởi oxyt nhôm (Al2O3). Màu sắc của caroten còn lại được so sánh với 1 dung dịch mẫu K 2Cr2O7 bằng máy so màu ở bước sóng 450 nm. Nếu là thực phẩm ướt. nghiền với 4 – 5g Al2O3 và nghiền đảo kỹ 2 – 3 phút. Tính kết quả: d.9996 Với : x: (Kết quả đo OD) y: Hàm lượng carotene (mg/100g chất thử) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 67 . Pha dung dịch K2Cr2O7 2% trong nước cất: b. lắc 2 – 3 phút. Chuyển tất cả vào bình tam giác 150ml có nút mài và thêm 40ml ether dầu hỏa.72g Nước cất vừa đủ :1000ml 1 ml dung dịch tương đương với 0.497x + 0. Cạo thành bình tam giác để tất cả các chất đặc có thể lắng xuống đáy và để một thời gian vừa đủ cho dung dịch chiết ở phía trên trở nên trong suốt. Dựa vào phương trình đường chuẩn để tính hàm lượng caroten (phụ lục 3.0901 R2 = 0. Nếu màu sắc của ống thử quá sẫm thì pha loãng với nước cất và kết quả cuối cùng phải nhân thêm hệ số pha loãng.6mg caroten trong 100g chất thử. để yên 5 phút. Nếu là thực phẩm khô nghiền với 8 – 10g cát sạch. Cắt nhỏ thành từng miếng 1 – 3mm. trang 54) y = 17. Tiến hành xác định: c. K2Cr2O7 tinh khiết :0.16mg – 16.00416g caroten.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 19 Xác định hàm lượng caroten a. Cân chính xác lượng thực phẩm tương đương với từ 0.

0 3.2 9.0 6.4 9.4 7.8 4.0 11.60 8 5.60 6 7.60 13 2.66 18 0.8 8.6 5.4 3.8 7.2 14.0 9.60 2 9.8 1.1 9.6 15.60 3 8.60 12 3.0 1.0 0.6 8.2 9.9 0.6 5.8 13.00 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa thử) nếu phân tích trên 1g chất 68 .60 10 4.60 11 4.4 2.6 2.8 0.0 6.4 0.6 0.60 16 1.16 20 0.4 6.60 7 6.4 13.0 10.2 1.0 0.2 7.072 % (ml) (ml) 1 10.33 19 0.60 5 7.60 14 2.60 4 8.0 thử chiết với 40ml dung môi 16.60 17 0.6 10.2 4.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Bảng Xây dựng thang mẫu cho phương pháp xác định hàm lượng Caroten Cho vào 20 ống nghiệm các dung dịch như sau: Hàm lượng caroten (mg/100g chất STT DD Kali Bicromat Nước cất ống nghiệm 0.2 4.60 15 1.60 9 5.8 3.

Sau đó đem đi chuẩn độ bằng Na2S2O3 0.Thêm 2 giọt hồ tinh bột -Thêm 5ml KI bão hòa -Để yên khoảng 5 phút .6 x V P V : là thể tích KOH 0.1N dùng để chuẩn độ (ml) AV = Trong đó: P : khối lượng dầu (g) Phụ lục 21 Phương pháp xác định chỉ số Peroxide • Bình 1: cân 2g dầu • Bình 2: 2ml nước .0002538: số g iod tương đương với 1ml dung dịch Na2SO3 0.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 20 Phương pháp xác định chỉ số Acid -Cân 2 – 3g dầu thô + 5ml etanol + 2 giọt PP 1% -Tiến hành chuẩn độ bằng dung dịch KOH 0.002N cho đến khi mất màu xanh.0002538 x 100 m Trong đó: V1: thể tích Na2S2O3 0. Kết quả: 5.002N dùng để chuẩn độ bình số 1 (ml) X= V2: thể tích Na2S2O3 0.002N m: khối lượng dầu (g) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 69 .Thêm vào mỗi bình 15ml hỗn hợp CH3COOH : CHCl3 (tỷ lệ 2 : 1) .1N đến khi dung dịch chuyển sang màu hồng nhạt. Kết quả: (V1 – V2) x 0.002N dùng để chuẩn độ bình số 2 (ml) 0.

dầu được sấy khô ở 80OC cân trực tiếp trong bình cầu. Hiệu suất trích ly (%) được tính theo công thức sau: H= M1 M2 x 100% Trong đó: H : hiệu suất trích ly (%) M1 : khối lượng dầu thô (g) M2 : khối lượng dầu trong nghuyên liệu ban đầu (g) Phụ lục 23 Phương pháp xác định lượng dung môi hao hụt Sau khi ngưng tụ ta thu hồi được dung môi và dùng ống đong để đong lại thể tích dung môi thu hồi được.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 22 Phương pháp xác định hiệu suất trích ly Sau khi loại bỏ dung môi. Lượng dung môi hao hụt được tính theo công thức sau: V= V1 – V2 V x 100% Trong đó: V : Phần trăm dung môi hao hụt (%) V1 : Thể tích dung môi lúc đầu (ml) V2 : Thể tiach1 dung môi sau khi thu hồi (ml) Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 70 .

13 kg Gấc 1.5 kg Gấc bột Vậy trích ly 1 lít dầu Gấc sẽ cần: 2.01 ml dầu Vậy trích ly 1 lít dầu Gấc sẽ cần: 1 x 100 38.01%  100g bột Gấc sẽ trích ly được: 38.500 2.01 = 2.197.000 112. trong 40 kg Gấc tươi sẽ có 1.539.500 (VNĐ) 490.63 x 40 = 70.410 Cách tính: • Khối lượng Gấc tươi cần để trích ly 1 lít dầu Gấc: Ta có: Hàm lượng dầu trong bột Gấc là: 38.63 kg bột Gấc Mặt khác.000 2.000 190.910 1.500 5.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Phụ lục 24 Bảng định mức kinh tế kỹ thuật cho 1 đơn vị sản phẩm dầu Gấc thu được (1 lít) STT 1 2 3 4 5 Tên chi phí Đơn vị Gấc tươi kg Dung môi( n-Hexan) ml Điện kw Nước m3 Chi phí khác Tổng cộng : Số lượng 70.5 tươi Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 71 .1 45 2 Đơn giá Thành tiền (VNĐ) 7.000 50.000 2.13 8.

82 x 22 100 Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa = 8.1 lít 72 .63 x 14 = 36.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc • Lượng dung môi cần để trích ly 1 lít dầu Gấc Ta có: Tỉ lệ nguyên liệu : dung môi = 1 : 14  1g bột Gấc cần 14ml dung môi Lượng dung môi cần dùng để trích ly 1 lít dầu Gấc là 2.82 lít Mặt khác. phần trăm dung môi hao hụt trong quá trình trích ly là 22%  Lượng dung môi hao hụt khi trích ly 1 lít dầu Gấc là 36.

Báo cáo đề tài:
Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc
Phụ lục 25 Sơ đồ trích ly dầu Gấc bán thành phẩm

Gấc tươi

Dầu Gấc

Xử lý

Trích ly

Sấy khô

Xay nhuyễn

Giáo viên hướng dẫn:
Mạc Xuân Hòa

Gói vào
giấy lọc

Rây

73

Báo cáo đề tài:
Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc
Phụ lục 26 Các thiết bị chính được sử dụng trong đề tài

Bộ trích ly Soxhlet

Máy xay

Giáo viên hướng dẫn:
Mạc Xuân Hòa

74

Báo cáo đề tài:
Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc

Tủ sấy

Máy so màu AQUALYTIC

Giáo viên hướng dẫn:
Mạc Xuân Hòa

75

Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc Máy điều nhiệt Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 76 .

11. 20. Sách :Thí nghiệm phân tích Thực Phẩm” . 279 p. Trong tạp chí Cây Thuốc Qúy. Khoa Học và Kỹ Thuật. 21. Ngô Thị Thủy. Trong Trí Thức Trẻ số 6/2002. Những cây thuốc và vị thuốc của Việt Nam. Khoa Học và Kỹ Thuật. Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 77 . 8. 876-879. 6. 1991. 1998.tocopherol đảm bảo dinh dưỡng bền vững.HCM – 2009.NXB Giáo Dục. 7. lycopen và α . Nguyễn Quang Lộc và cộng sự. Dầu Gấc . Đỗ Tất Lợi. Hoàng Trọng Yêm và cộng sự. Bột Gấc và dầu Gấc. Hà Nội. 2004. 3. Hoá học hữu cơ. mỡ thực phẩm. 2. 5. Tài liệu Công Nghệ Sản Xuất Dầu Thực Vật – Lê Phước Trung 4. Bùi Minh Đức và cộng sự.trường ĐH Công Nghiệp TP. 93-101 . Giáo Trình Công Nghệ Sản Xuất Dầu Thực Vật . Hà Nội. Hà Nội.Thực phẩm an toàn ‘’Thần dược’’ trị nhiều bệnh và làm đẹp da. thuốc qúy của người Việt. Hàm lượng cao β . Quyết định số 867/1998/QĐ-BYT ngày 4 tháng 1998.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc TÀI LIỆU THAM KHẢO • Các sách tham khảo: 1. Kỹ thuật ép dầu và chế biến dầu. Dầu Gấc. 88-93. Danh mục tiêu chuẩn vệ sinh đối với lương thực. 248-254. 10. 1996. 2004. thực phẩm. 2002. Nguyễn Công Suất. Hà Nội. Khoa Học và Kỹ Thuật. 1993.Các quá trình công nghệ cơ bản trong chế biến thực phẩm .caroten. Huỳnh Thái Nguyên . 9.6/2008. Lê Bạch Tuyết và cộng sự. trong tạp chí Cây Thuốc Quý số 19/2004. 1999.Mạc Xuân Hoà. phòng và điều trị HIV/AIDS. số 17/2004. Vũ Đại Long. BYT (Bộ Y Tế Việt Nam). 34-35.

13.ac.org/pba1/article35. md?type=text.vn 5. 14.be/amv/articles/2003_147_5_02.pdf Giáo viên hướng dẫn: Mạc Xuân Hòa 78 . 94 p. 123-156.asa-europe.cm. www. 8.vn 3.facmv. http://www. www.pdf 6. http://spip. Nguyên cứu sơ bộ trích ly dầu màng hạt Gấc (Momordica Cochinchinensis) bằng dung môi. Nguyễn Hữu Thiện. Viện khoa học kỹ thuật.dantri. 73-78.laodong.com 2. http://www. Luận Văn Tốt Nghiệp trường đại học Nông Lâm.org/pdf/bakery_f. • Các trang web tham khảo: 1. Phạm Hữu Yên Phương.ulg.html 7. Hà Nội. Luận Văn Tốt Nghiệp trường đại học Nông Lâm. thành phố Hồ Chí Minh. www. 16. Nguyễn Thị Minh Thư. thành phố Hồ Chí Minh. 15.com. www.Báo cáo đề tài: Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly dầu Gấc 12.refer. Nghiên cứu hoàn thiện công nghệ sản xuất phụ gia bảo quản thực phẩm PDP từ vỏ tôm và chất màu thực phẩm từ quả Gấc và ứng dụng vào quá trình sản xuất. thành phố Hồ Chí Minh. 2004. 1999.jle.com/fr/revues/bio_rech/abc/edocs/00/00/C6/B3/re sume. Nông Nghiệp. Những yếu tố thiết yếu trong quá trình ly trích lycopen bằng dung môi siêu trạng thái CO2. Nguyễn Hồng Khánh và cộng sự.vnmedia. 2004.com.html 9.gactuoikieuphuong. Nguyễn Thiện Luân và cộng sự. 2004.vn 4. 2004. chế biến thực phẩm nhóm thịt. Hà Nội. 7/2005. Trong : Tạp chí KHKT Nông Lâm nghiệp. Thực phẩm thuốc và thực phẩm chức năng. www. Đại học Nông Lâm. số 2/2004. Thử nghiệm phát triển sản phẩm từ màng hạt Gấc.