P. 1
Nghe Thuat Noi Chuyen Hang Ngay 3

Nghe Thuat Noi Chuyen Hang Ngay 3

|Views: 9|Likes:
Được xuất bản bởiThảo Nguyễn

More info:

Published by: Thảo Nguyễn on Oct 16, 2012
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/13/2013

pdf

text

original

Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.

com
1

Phân 001
Ðúng Già Hàm

Bçn thú nghe câu chuyçn sau dây: Töi có thói quen di thành thj möi tháng.
Ngày nç töi dem tiên theo nhiêu. Töi thãy gân bên xe có bán nhiêu bö câu
dçp quá. Töi mua mçt cçp vê nuöi choi. Àl Töi dóng cái löng rãt khéo vì töi
thuong biêt, bö câu thích ó noi chuöng son nhiêu màu. Lúc ãy vç töi phµ dóng chuöng vói töi. Hai
chúng töi lãy làm sung suóng vì có cçp bö câu ngç nghinh. Con mái vúa dè duçc mçt trúng. Nhung
dau dón thay, nó bj con chó "cán chêt". Ðó là câu chuyçn thçt cúa mçt nguoi lân cçn vói chúng töi,
có danh là "già hàm". Anh chí muön nói vói chúng töi, con bö câu mái cúa anh chj bj chó cán mà
anh thuyêt gân ãy. Bçn thú nghe có mçt khöng?

Thua bçn, trong xã hçi có biêt bao nguoi có tçt da ngön nhu nguoi lân cçn này cúa chúng töi.
Hç mó miçng ra khöng phài nói nhüng diêu dã suy nghi, bö ích, mà chí thích nói cho dã, khöng lúc
nào dê miçng "kéo da non". Hç khöng cân biêt nghç thuçt nói chuyçn là gì, mà sung suóng, tµ dác
làm mçt cái "máy nói".

Nguoi xung quanh khi gçp hç, phài mçt cà óc, ú cà tai dê nghe hç nói háng gio diêu mà mçt
nguoi khéo nói có thê nói trong muoi phút. "Ðçc sác" cúa hç là gçp ai, bãt ký lç quen, có djp là hç
thuyêt. Nguoi bàn chuyçn cúa hç có óc tinh tê, chú trçng ljch sµ, có cöng chuyçn gãp, có thái dç
khinh rè hç, tó ra nhàm chán hç, báng nhüng cái ngáp hay giã tú. Mçc kç. Hç cú nói. Ðên nhüng
noi có nguoi án hçc cao, ngöi dúng vói thái dç trâm ngâm, nói náng diêm dçm, hç rç tiêng lên nhu
muön giµc bao kè xung quanh "nhóm chç" vói hç. Nguoi ta mác cõ, nguçng ngúng giúm cho hç mà
hç khöng ý thúc duçc. Söng trong chö döng, hç khöng quan tâm dên bön phçn, mà di cà rêu hêt
bçn bè này dên nguoi thân kia dê kê con cà con kê. Trong khi hç già hàm, diêu bçn thãy nöi bçt noi
hç, là chuyçn "chuçt dè" hç nói ra "núi chuyên bµng". Có khi chí vài ý tuóng xàm láp gì dó thöi, hç
vö dê dçi cà sa, thuçt cà mçt ljch sú röi phê bình, röi than thó, röi nói lçi, röi dân giài, röi mói nói ra
ý mình. Thú chí vài tiêng ngán ngán là diên dçt dú. Hç chí cân có mçt nguoi nghe thöi, có mçt dê
hç nói vö ý thúc nhu cái máy. Nguoi nghe nào, khi chua quen biêt hç, tuóng hç là bçc trí thúc cao
giói húng biçn, nhung trong vài phút söng vói hç nguoi ta phài nhán mçt nhàm chán. Nguoi nghe
muön lánh mçt hç u?

Khöng duçc, hç nói cà nháng. Hç bàn dú thú chi tiêt, hç già bç hói, röi cuóp câu trà loi. Hç súa
soçn ra vê nhung ngöi lçi, ra tói cúa nhung dúng dó, lçi thuyêt bãt tuyçt. Bçn dúng tröng ó câu
chuyçn cúa hç có mçt cúu cánh nhé. Ðên bàn chuyçn vói ai, hç tó ra lo láng vê kè ãy, làm nguoi ta
ngçc nhiên tuóng có gì quan hç. Nhung röi sau cúng phài ngáp dài vói loi nói tãp nçp nhu thác
nuóc cúa hç, và khöng thu hoçch ó hç mçt kêt luçn nào hay dçp cà. Trong câu chuyçn, hç cüng hay
lçp di lçp lçi ráng, mình khöng muön nói nhiêu. Hç hay bào: "Thiçt töi buçc long lám mói nói, töi
cháng muön nói nhiêu vì nói chiêu nguoi ta nói mình khöng thçt..." Nói vçy nhung hç vân thuyêt
gân dút hoi. Có nhiêu nguoi ljch sµ, khöng chçn loi nói cúa hç, hç tuóng các kè này mê say câu
chuyçn cúa hç, coi hç là tay húng biçn, nên hç tha hö nói vói nét mçt và diçu bç duong duong tµ
dác.

Nµc cuoi nüa là khi nào có nhiêu nay già hàm hçi lçi. Ðúng là mçt cái chç. Hç gân cö, lãy hoi
khöng kjp dê nói, tranh nói nhu án cuóp, hç giµt loi nhau. Nguoi này hói nguoi kia, nguoi kia mói
hé trà loi là bj nguoi nç giµt loi. Nguoi giµt loi nói vài tiêng là bj kè khác chçn lçi dê cát nghia, dê
phê bình, dê chê giêu. Khöng biêt bçn có lân nào nghe nhiêu tay già hàm hçp mçt chua. Ai rúi nghe
hç döi khãu thì mác mçt nhu sáp lìa trân. Khöng cân chúng töi nói, bçn du biêt ráng, nhüng nguoi
da ngön trong xã hçi làm döi tuçng cho thiên hç oán ghét, khinh chê. Nhüng khi nói chuyçn vói bãt
ký ai, hç khöng sao thuyêt phµc duçc. Nguoi nghe hç nói là mçt thú hình phçt. Vçy muön thuyêt
phµc thính già cúa mình xin bçn chju khó dúng nói nhiêu quá. hãy coi tçt da ngön nhu mçt thú
bçnh djch cúa uy tín và nhân cách cúa mình. Nó là cái lö mçt làm tiêu tan düng khí cúa tâm hön, dê
röi bj kè khác chi phöi. Bçn thú thí nghiçm di. Khi bçn söng chung vói nhiêu nguoi nêu bçn ít nói
bçn có vã thinh lçng, tµ nhiên bçn nghe con nguoi cúa mình húng düng. loi nói cúa mình có "ma
lµc" löi kéo sµ chú ý cúa kè khác, con nêu sau dó bçn nói dú thú chuyçn mà nói nhu dê võ, tµ
nhiên bçn càm thãy con nguoi cúa mình yêu duöi, bãn lãn, khöng con dú lµc dân dµ kè khác. Vçy
tú dây, khi gçp ai dê tiêp chuyçn, xin bçn hãy dê phong tçt già hàm, möi khi mó miçng nên nhó loi
khuyên chí lý này cúa Luu Hçi: "Nhãt ngön bãt trúng, thiên ngön vö dµng: Nói trçt mçt loi thì
thuyêt ngàn loi cüng vö ích". Trong truong hçp gçp nguoi già hàm, bát bçn phài nghe chuyçn xàm
.........Nice to meet you!..............
---- Better late than never!!! ----
dohoanganhtn@gmail.com
dohoanganhtn@yahoo.com
09.15.93.15.25
Web:
http://dohoanganhtn.googlepages.com
http://360.yahoo.com/dohoanganhtn
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
2
láp cúa hç, thì bçn phài làm sao?

bçn mçnh tiêng bào hç câm u? Ðáng lã phài vçy, nhung khöng ljch sµ chút nào. Mà dú sao,
cüng phài chçn cái biên loi cúa hç lçi, báng khöng bçn tön thì gio vö ích, phài bµc dçc dên mãt dúc
yêu nguoi. Bçn có thê trâm tinh, chçm chçm, vúa ngó ngay mát hç vúa nói: " Xin öng hay bà...cho
töi có ý kiên này". Hç chác chán khöng chju và cuóp loi bçn. Nhung bçn cuong quyêt bào: "Öng
hay bà phài nhu thê này hay thê kia". Thái dç này có thê khöng nên dúng vói nguoi tinh tê, nhung
vói nhüng kè già hàm, nhãt djnh bçn phài dúng báng khöng bçn tön thì gio vö ích, mà khöng di dên
kêt quà nào.

Giá khi cân thiêt, hói hç diêu gì, thì bçn hãy tinh tuong sáng suöt, dçt vãn dê cho rõ rçt, lúc nào
cüng chú ý kéo hç vê câu trà loi mà bçn yêu câu. Nêu bçn "dác nhân tâm" khöng dúng chö, ngöi
nghe hç tµ do nói, thì chua thçt vói bçn, sau cúng bçn phài thãt vçng mà mãt thiçn càm vói hç.
Ðiêu bçn hói có khi chí vài tiêng là trà loi xong, hç lçi lo "diên thuyêt" cho bçn dú diêu.
Phân 002
Ðúng Cú "bön Cü Soçn Lçi"

Trong lúc nói chuyçn, nhiêu nguoi mang tçt nói di vói lçi mãi nhüng diêu nào dó làm cho nguoi
nghe phài bµc mình. Ðöi vói cuçc doi, nguoi ta nói: "Duói bóng mçt troi khöng có gì mói lç". Chúng
ta có thê nói, trong thú nguoi ãy, khöng có chuyçn gì mói lç cà. Hâu hêt nhüng diêu hç thöt ra có
thê gçi mçt cách vui vui là "Bön cü soçn lçi". Nguoi ta hay lçp lçi, thuong bói nhiêu nguyên do. Vì
nghèo nàn trí nhó, nói röi quên, nên phài nhiêu lân nhác lçi dê kè khác càm hiêu vói mình. Vì nhàm
chán cành doi hiçn tçi, thích mo vçng tuong lai. Vì mçt nhu câu khãn thiêt nào dó, nên phài hç
mình xuöng van nài long töt cúa kè khác. Vì cho mình là quan trçng, thãy mình giàu tài dúc khao
khát thiên hç ngçi khen mình. Vì thiêu luong tri, thiêu tâm lý, nên thích nhai di nhai lçi mçt hai
diêu gì dó tuóng thiên hç mê nghe, và tµ dác ráng mình duyên dáng trong khi nói chuyçn.

Vì quá yêu thích mçt ai, hay mçt vçt nào nên nguoi ta thãy cân nhác mãi nhüng gì có liên hç
dên döi tuçng yêu cúa mình. Vì cö don, dau khö, nghèo túng. Có lã do kinh nghiçm, bçn biêt nhiêu
nguoi hay nói mãi mçt vãn dê chí vì hç kém trí khön, hoçc bói hoàn cành gia dình nghèo túng, hç
khöng thu trü duçc nhiêu kiên ván. Phçm vi hiêu biêt cúa hç chí cán cú trên nhüng cöng án viçc
làm chçt hçp háng ngày cúa mình, vì vçy, khi nói chuyçn, hç khöng biêt gì mói lç dê nói, phài bàn
luön nhüng viçc tâm thuong cuçc söng cúa mình. Chúng töi có quen duçc mçt bà lão bán kço dçu
phçng. Trong muoi lân chúng töi dên thám bà là có dên bày lân nghe bà nói vê cách rang dçu, xào
dçu vói duong, cách nuóng bánh tráng, vê múa nào kço dçu phçng phài döi lúa, döi dúa, phài bán
báng tiên dê có lçi. Trong xã hçi, có biêt bao nguoi hay nói chuyçn nhu bà lão nây.

Tçt kém trí nhó cüng làm cho nhiêu nguoi khi nói chuyçn bj kè khác chê chán. Chuyçn hç mói
nói vài büa truóc, nói rãt nhiêu, rãt lâu mà büa nay hç lçi nghiêm nhiên nói lçi nüa. Bói não nhó
khiêm khuyêt, nên nhüng diêu hç hçc tçp tú truóc dân dân tiêu tan trong thoi gian. Câu chuyçn
cúa hç do dó khöng duçc döi dào ý tuóng. Nhüng diêu hç mói bàn, hç cát nghia lçi. Bçnh lçp lçi
này cháng nhüng rãt thuong ó bçc lão thành mà cüng khöng ít ó nhüng thanh niên yêu tinh thân,
dau thân kinh, ít trí khön, trác táng qúa dç hay dúng khöng chúng mµc nhüng món kích thích nhu
cà phê, ruçu mçnh.

Khöng biêt bçn có gçp nhu chúng töi, nhiêu öng lão hay chê thoi hiçn tçi cuàa chúng ta và ca
tµng thoi di vãng cúa mình dã söng khöng? Chúng töi thính thoàng lçi gçp nhüng bçc cao tuöi có
tinh thân nhu vçy. Tµ nhiên hç có ác càm vói cuçc söng, mà hç dang söng có càm tình rãt nhiêu vói
cái kiêp xúa xua nào cúa thoi hç con máng xuân. Hç hay dem nhüng chuyçn xua ra kê lê. Ít khi
bçn gçp mçt öng lão hay bà lão mà khöng nghe hç nói höi dó nguoi ta khöng nhu thê này, troi dãt,
cây trái, töm cá nhu thê kia, doi bây gio tç hon höi xua nhiêu. Và bçn nên nhó ráng, cái thoi mà khi
hç con xuân tráng, hç khöng ca ngçi gì lám dâu. Có khi hç cüng chê chán lám. Lúc vê già, hç mang
tâm lý "Vang bóng mçt thoi". Mà khöng phài chí nguoi già mói có tâm lý này nghe bçn. Hçng thanh
niên cüng có nhiêu nguoi ua khen ngçi thoi xua. Bçn và chúng töi chác có lân nói, bây gio hçc sinh
luoi biêng và hçc kém hon chúng ta höi lúc báng tuöi chúng. Có kè khác chê hiçn tçi, khao khát
nhüng cài cách ngày mai và hay nói di nói lçi nhüng kêt quà con trong mçng. Tãt cà hai hçng này
diêu làm cho thính già bµc mình.

Sµ tµ ty mçc càm có khi cüng làm cho döi nguoi hç mình xuöng thái quá dê van nài long tú
nhân cúa kè khác. Khi kè này, vì lý do nào dó khöng làm hç thóa mãn duçc, hç lçp di lçp lçi mãi loi
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
3
yêu câu cúa mình. Thính già truóc mçt hç phài bµc mình hon cà nguoi mác nç truóc mçt chhú nç.

Nhiêu nguoi hay "bön cü soçn lçi" chí vì có tính khoe khoang thái quá. Lúc nào hç cüng muön
doi nhçn mình là mçt nguoi quan trçng và muön cho thiên hç biêt nhüng tài dúc cúa mình. Gçp ai
hç cüng hay bàn dên nhüng thành cöng cúa hç vê quân sµ, nhüng kêt quà cúa hç vê doanh nghiçp,
nhüng cãp báng, nhüng tác phãm ván nghç, nhüng ngành ván hóa mà hç chuyên khào. Các dâu dê
ãy ám ành tâm hön hç, nên hê nói vê chúng là tâm hön hç duçc thóa mãn phân nào.

Trong nhiêu cuçc hçi dàm, có khöng ít kè hay trào phúng, hay làm tro hê mà thiêu luong tri và
döt tâm lý thính già. Hç nói nhüng diêu mà hç tuóng làm kè khác cuoi võ bµng, tronh khi thính già
nguçng nghju, thuong hçi tính kho dçi cúa hç, và muön bjt giçng hç cho röi.

Mçt nguyên nhân nüa hay làm cho nhiêu nguoi có tçt lçp lçi lúc nói chuyçn là yêu say mê mçt
nguoi hay mçt vçt nào. Chác bçn nhiêu lân chán ngát mçt vài bè bçn hê gçp bçn là bàn vê nguoi
tình cúa hç. Có nhiêu chi tiêt bá láp cúa kè ãy, hç cüng dem ra nói nhu thuçt mçt ký cöng. Hç thích
nói di nói lçi vê nguoi hç yêu, là vì thµ nhiên hç muön chia sè nöi sung suóng trong tâm hön yêu và
duçc yêu cúa mình. Song tiêc mçt nöi hç quên ráng, con nguoi ai cüng ua nói vê mình nhu hç, và
ai cüng khöng thích kè khác bàn nhüng viçc khöng án thua gì dên mình vì thê thính già khöng
thích hç. Chúng töi có biêt duçc mçt bà lão rãt thích nhüng dö cö nhu ghê truong ký, mâm thau,
dia chén, lu ö... Và mçt öng lão rãt say mê chuyçn Tàu. Ai gçp hai nguoi này dêu nghe hç bàn vê
nhüng hç yêu thích. Trong xóm chúng töi ó, thiên hç khöng ua mà hç khöng lo láng gì. Có lân
chúng töi dên choi nhà öng lão mê truyçn tàu, sau khi öng thuyêt cho chúng töi nào Chung Vö
Diçm dánh co vói Hâu Anh, nào các anh húng trong Thúy Hú, nào Ðác Ký vói Bá Lçc Ðài. Öng nói
vói chúng töi: Nhiêu nguoi khöng ua töi, nhung töi thãy töi ua truyçn Tàu là dú röi. Thçt là öng Lão
ngoan cöl Nhüng nguoi gçp tai nçn, tçt nguyên, bçnh hoçn, gçp cành chia ly, dói rét cüng hay nói
di nói lçi nguy cành và tâm sµ cúa mình. Thiçt ra, hç khöng dáng trách, vì tâm hön dau khö cúa hç
cân duçc chia sót, cân noi nuong ãn, úy lço. Nhung bói nguoi doi, khöng mãy ai quan tâm dên tâm
sµ cúa kè khác, nên mçt khi hç lài nhài kê lê cõi long cúa mình, thì nhiêu nguoi chán ghét hç.

Bây gio xin bçn hãy tµ xét mình, coi trong câu chuyçn hàng ngày, bçn có tçp quán "bön cü soçn
lçi" nhu nhüng nguoi dáng tiêc trên này khöng. Nêu rúi có, sinh bçn mau mau trú tuyçt. Löi nói lçp
lçi làm cho kè có óc sáng suöt phài khö tâm. Nó làm cho kè khác, thãy nguoi nói ra khöng biêt chú
trçng dên kè xung quanh mà mãi lo nghi dên mình. Và bói cái gì nhiêu quá gây chán nàn, nên câu
chuyçn cúa nguoi có tçt lçp lçi làm kè xung quanh mãt thiçn càm cúa hç.Trong xã hçi, nêu bçn
thuong gçp nhüng nguoi có tçt xãu này, bçn nên khoan höng vói hç. Phân döng hç bj cö dçc, tâm
hön lúc nào cüng khao khát bçch lç dê duçc an úi. Nêu khöng tön thì gio, hay khöng có hçi, thì bçn
nên nhân nhjn nghe hç giao phó cõi long. Bçn sã là nguoi hç yêu quý cách riêng, và nho hç bçn có
thê thành cöng trong nhiêu viçc. Sµ nhân nhjn nhu thê, dã dành là thái dç ljch sµ mà con là bí
quyêt rèn luyçn tâm tính cho mêm dèo, có thê án chju nhiêu dau khö và dú khà náng dê làm nên.
Phân 003
Ðúng Làm Nguoi Ta Nguçng

Trong xã hçi, thú nguoi hay nói vê hçnh phúc cúa mình truóc mçt kè khön khö quà nhiêu nhu lá
rúng. Rãt có thê, hç là nhüng bçc "thánh söng", nhüng vj lão thành, nhüng biên kiên thúc, nhung
hç phài cái tçt là khöng biêt dúng luong tri cúa mình trong câu chuyçn. Hç hay buçt miçng buöng
nhiêu tiêng khöng hçp vói nguoi nghe, khiên kè khác phài nguçng nghju, mác cõ, khö tâm. Nguoi
chçm tµ ái kè khác, khöng nhüng báng loi nói cúa mình, mà con báng nhüng nét cuoi, nhüng diçu
bç di theo loi nói dó.

Khi ngöi cúng mçt bà lão khöng con ráng, hç moi bà nhai khö mµc, và nói ráng ráng cúa mình
con nguyên vçn khöng có cái nào bj gãy hay sút mè. Thám viêng nguoi cúi, rµng hêt nhüng lóng
tay chân và öm nhu mám, hç bàn vê thê dµc, thê thao, nói ráng mình có mçt em, báng tuöi nguoi
cúi mà thân thê rãt "lµc si " quanh nám khöng biêt bçnh là gì. Ðang bàn chuyçn cúng mçt phµ nü
có mang, hç nói vê nhà bào sanh, vê nhüng tin túc trong báo thuçt lçi nhüng cuçc sinh quái thai
rãt rúng rçn.

Gçp cha mç mçt hçc sinh ngu dân, thi mãy lân là hóng mãy lân, hç dem khoe dúa cháu cúa hç
có óc thöng minh, hy vçng sã doçt nhiêu báng dçi hçc sau này. Hç cüng thích bàn vê nhüng cuçc
trúng sö dçc dác cúa kè nç nguoi kia cho nguoi vúa bj án trçm nghe.

Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
4
Trong nhiêu truong hçp, hç khöng có dâu óc và cçp mát tinh tê, sâu sác dê hiêu nguoi nghe cúa
mình. Hç giao tiêp vói kè khác, nói náng cúng bãt cú ai mçt cách tµ nhiên, có khi tµ dác nüa. Thiçt
là thú nguoi dáng tçi nghiçp. Có nguoi súa tçt xãu cúa mình dê dàng. Có nguoi rãt khó súa.

Hç thãy mình nhiêu lân, bj kè khác "súa lung", cho nhüng loi cành cáo nhu tát nuóc vào mçt,
nên cö gáng án nói duyên dáng hon. Nhung dên khi gçp djp dê nói, hç quên liên. Khöng biêt tçi sao
vçy? Bàn tánh u? Hê nói là nói lãng xçt, nói trçt dê, nói khöng hçp tuöi tác, dja vj nguoi nghe. Có
nhiêu khi hç töt bµng, thuong nguoi, hiên lành lám nhung nói choi mçt tiêng là nói bçy, ai nghe
cüng phát ghét.

Muön câu chuyçn cúa mình duçc duyên dáng, hãp dân, xin bçn dê phong khiêm khuyêt này.
Ðúng vì cao húng, vì quá thân thiçn, hay vì lý do gì dó mà khöng chçn lçc kÿ loi truóc khi nói. Con
nguoi, kê cà nhüng dúa thãt phµ, nhüng nguoi khöng duçc dçy dö chu dáo vê tâm dúc, dêu có tµ
ái ít nhiêu. Cãu thà trong viçc án nói, có thê bçn làm cho hç dau khö trong long và oán ghét bçn.
Trong xã hçi, thú nguoi này tuy ít hon nhüng tay già hàm, nhung khöng phài là khöng có. Khi bàn
chuyçn vói hç, vì lý do thu tâm, bçn dúng "súa lung" hç mçt cách chua chát. Có rãt nhiêu nguoi
giàu luong tri thiçt, nhung khöng dú quân tú, hay "chính" ngay mçt nhüng nguoi dó báng dú thú
lý luçn, dú thú bài hçc luân lý. Bçn dúng bát chuóc thú nguoi thöng tái róm này. Hãy quáng dçi vói
kè vµng án vµng nói.

Hç là nguoi dáng thuong, chó khöng phài dáng án thua. Söng chung mçt cçng döng nhiêu kè
chí trích hç, nêu bçn khoan höng vói hç, hç sã là nguoi bçn thân vói bçn, và giúp bçn dác lµc. Ðöi
khi lõ miçng nói nhüng loi, làm chçm tµ ái kè khác, nêu muön khói mãt danh giá, theo chúng töi,
bçn nên xin löi liên. Ðó là diçu kê. Xin löi nhu vçy, bçn tó ra mình có luong tri, biêt rõ phài quãy, tó
ra mình kính trçng nguoi nghe, lúc nào cüng muön dçp long hç. Nhu thê mà hç khöng mên phµc
bçn sao duçc.

Ðúng vì loi nói mà gieo oán thú. Nhu vçy, cuçc doi sã bót cö dçc hon.
Phân 004
Ðúng Có Giçng "thây Ðoi"

Bçn có biêt thú nguoi hay làm cái mà nguoi ta gçi là "su tàng" khöng? Khi nói chuyçn vói bçn.
Hç khöng kê gì dên dâu óc tinh tê và vön kiên thúc cúa bçn. Hç lãy làm hãnh diçn là hç án nói nhu
bçc thây. Bçn trình bày ý kiên cúa bçn vê mçt vãn dê, nhanh nhu chóp, hç chµp loi bçn, tán rçng
loi bçn nói, hç cát nghia láng nháng, dân chúng hêt danh nhân này dên sách báo kia. Hç nghj luçn,
phê bình, chí trích bçn, biu möi chê ý kiên cúa bçn là chú quan, là sai lçc. Truóc mçt hç, bçn có càm
tuóng mình dang dúng truóc mçt vj giáo su nghiêm khác ó truong dçi hçc. Hç có bç mçt ra vè oai
nghiêm, mát hç tó ra suy nghi, tay hç múa và miçng hç thao thao thuyêt trjnh trçng nhu mçt bçc
thây dço mço vói dúa hçc tro con máng xuân. Hç thích quan trçng hóa nhüng vãn dê bçn dua ra, ý
kiên bçn, hç bãt chãp.

Hç tµ nhiên càm thãy có bön phçn án nói báng giçng kè cà, thöng thái dê bçn dçc theo. Có
nhiêu chuyçn, bçn hói hç, có ý dê hç nói so qua mçt chút là dú, nhung hç lçi dua ra mçi chi tiêt
dong dài dê chúng minh. Khi nói chuyçn cân dê cçp nhiêu vãn dê cho vui, nhung vói hç bçn phài
thãt vçng. Hç chµp câu hói hay loi bàn cúa bçn, röi hç nói khöng cho bçn trà loi, hç chí bàn mçt
vãn dê, tán rçng vãn dê ãy dên döi bçn bát mçt và xin chju hç. Khöng kê bçn có döng ý vói hç hay
khöng, có càm tình vói hç hay khöng? Hç cú duong duong dem giçng quà quyêt, danh thép ra chçi
tháng vào mçt bçn. Hç hay nói " nghe kjp khöng? Hiêu chua? Có phài vçy khöng?". Hç cüng thích
nói mçt cách rán rói "nhu thê này, nhu thê này". Nói tát, hç biên noi nói chuyçn thành mçt lóp hçc
nghiên cúu nhüng vãn dê nát óc, mà öng thây là mçt nguoi vö lê, dçc doán. Thiçt quà là mçt thú
nguoi rãt kém luong tri nên chà trách kè xung quanh nhàm chán hç.

Muön duçc nhiêu bçn, muön tró thành nguoi nói chuyçn guong mâu, xin bçn nhó kÿ tâm lý
này. Là phân döng con nguoi thích nói chuyçn dê giài trí. Nguoi ta muön câu chuyçn duçc thay döi,
dê có nhiêu thú vj nhu con chim nhày nhót trên cành có böng trái. Nguoi làm "su", lo "dçy" kè khác
vê mçt vãn dê, thì có khác gì nhöt nguoi ta vào tú. Vân hiêu, khi tro chuyçn, nguoi ta cüng hay bàn
nhüng vãn dê chuyên mön, nhung chí bàn qua röi thöi. Giá phài bàn luçn chu dáo, thì vào truong
hçc hay nhüng hçc hçi, chó khöng phài lúc dàm thoçi giài trí mà cú nhai mãi nhüng vãn dê nhu
búa bö. Hon nüa, nguoi hay làm su cüng khöng có lý dê "dçy" thiên hç, khi mà phân nhiêu nguoi
nghe, khöng duçc chuãn bj dú dê hiêu nhüng vãn dê chuyên mön. Dú hç có nói khéo dên dâu, kè
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
5
nghe, phân döng nêu khöng nhu vjt nghe sãm, thì cüng bµm miçng ngáp... Mçt tâm lý nüa cúa
nguoi nói chuyçn là muön kè khác nghe mình. Nguoi làm su döt vê tâm lý này. Hç cuóp loi kè khác,
khöng cho ai trình bày ý kiên, thó lç tâm tình, túc nhiên hç bj nguoi ta döi xú mçt cách lãnh dçm.

Vçy nguyên tác bçn nên nhó là: "Trong câu chuyçn döi vói bãt ký ai, ta dúng có giçng dçc doán,
chí dçy khoe tài". Möi lân nói chyçn, bçn nên tránh nhüng sµ biçn luçn quá chuyên mön, lçc dê, di
sâu vào chi tiêt. Ðöi xú khiêm tön vói kè bàn chuyçn cúng mình, trà loi mçt cách nhã nhçn: Ðó là bí
quyêt lãy long hç, khiên hç luön tìm gçp mình.

Nêu rúi phài nói chuyçn vói nguoi có giçng "thây doi" thì phài làm sao? Có lã bçn dang hói
chúng töi nhu vçy. Khö thiçtl Nhung xin bçn dúng quáng vào mçt hç nhüng tiêng này "làm pháchl
Câm cái möm di." Nêu khöng hao tön thì gio, thì bçn nên chám chí nghe hç thuyêt. Cüng có thê hç
cho chúng ta nhiêu tu tuóng hay và lân sau nêu khöng cân hç, thì bçn lánh hç truóc.
Phân 005
Ðúng Cho Mình Là "bách Khoa Ðçi Tú Ðiên"

Có lân nào bçn nói chuyçn vói mçt nguoi "biêt hêt" chua? Chúng töi có mçt nguoi bçn lúc nào
cüng tuóng là mçt bç "Bách khoa dçi tú diên". Hình ành anh khöng bao gio phai nhoa trong tâm
não chúng töi. Khi viêt cho bçn mãy dong này, chúng töi dang thãy lçi cành mãy nám truóc, anh
thuyêt vói chúng töi. Anh múa tay, anh chöm chöm tói, anh chçn loi chúng töi, trà loi hêt mçi câu
hói. Chúng töi bàn vãn dê gì anh cüng tham gia, giài quyêt hêt. Nhung có diêu anh rãt bãt lê là hay
giài quyêt bçy. Xung quanh chúng ta, thua bçn, có biêt bao kè có löi nói chuyçn nhu nguoi bçn
dáng thuong này cúa chúng töi. Tµ bàn náng, hç càm thãy mình tó ra quán thöng hêt nhüng hiêu
biêt döng tây kim cö.

Cà nhüng vãn dê hêt súc chuyên mön, kè khác hói hç, hç cú tµ nhiên thao thao trà loi. Giá co
cuçc tranh luçn giüa hç và nhüng kè khác, thì nguoi ta con thãy cái tçt tó ra mình biêt hêt cúa hç.
Hç tin tuóng ráng, diêu gì mình cüng làu thöng và nhüng gì khác dêu sai bçy. Có ai dân chúng loi
cúa ván si hay triêt gia nào dê thê giá cho diêu mình quà quyêt thì hç röng cö lên: "Töi biêt röi. Töi
dçc röi. Hãy dçp ý kiên dó di. Nói bçy." Hç rãt dçc doán trong khi tranh cãi. Hç nhãt djnh khöng dê
ai dem lý nào mói lç ra bè hç duçc. Nêu nguoi bàn vói hç là kè cao tuöi hon hç, có chúc quyên hon
hç, hç khöng bào câm ngay mçt, nhung cú cãi xuóc. Lã di nhiên, nguoi nhó hon hç, nhu hçc tro
cúa hç cháng hçn, thì hç bát nghe vói "Dç, vâng" thöi. Bçn hay chúng töi có muön hói hç diêu gì
cháng? Hç sã trà loi cho chúng ta hêt. Hç trà loi cà nhüng diêu hç khöng biêt gì cà. Bçn biêt hç nói
thê nào khöng. Hç nói cüng vói thái dç thöng thái, dço mço, oai nghiêm "thây lám". Hç hãt mçt
lên, cát nghia dân chúng, phân tích, so sánh. Hç nói rãt húng biçn, nhung tiêc là chí nói xàm, nói
lçc dê, nói khöng án thua gì dên diêu chúng ta hói. Nguoi biêt hêt khi nói nhüng diêu mình khöng
biêt, hç vö tình bçch lç cái ngu döt, cái hçc non, cái bãt lê cúa mình.

Thua bçn quý mênl Bçn có góm tçt kiêu cáng, tính nöng nöi cúa thú nguoi này khöng? Khi nói
chuyçn, bçn coi chúng tránh nhüng löi lâm cúa hç. Bçn nên dê ý ráng, nguoi biêt hêt là nguoi mâu
thuãn mçt cách nµc cuoi. Hç nói hç quán thöng mçi sµ, nhung sao hç ngu döt diêu này. Ai nói
mình biêt hêt là tµ thú mình khöng biêt hêt. Hç khöng biêt ráng nêu hç khön ngoan, khöng nên tµ
hào là dây dú, khöng ai duçc bào tön nhüng thành kiên, tranh luçn khöng nên chú quan, long tµ ái
cúa kè khác rãt dê bj tön thuong. Biêt hêt mçi sµ, sao hç bó qua mãy diêu quan hç dó. Trong khi hç
tó ra mình hoàn toàn thöng thái, hç vö tình là cho nguoi nói chuyçn vói hç phài mãt mçt, phài bµc
mình vói giçng phách löi, dçc doán cúa hç.

Và lçi, trên doi, làm sao ta thöng suöt hêt mçi nghành duçc. Thöng thái nhu Newton con nói:
"Ðiêu chúng ta hiêu biêt chí là giçt nuóc trong dçi duong", thì chúng töi và bçn, chác khöng lý gì có
thái dç ngöng nhu nhüng nguoi biêt hêt dáng tiêc ãy. Chúng ta dâu có tin ai trên doi dêu "biêt
hêt", thì kè khác dâu có tin ta hoàn toàn thöng thái. Vì thê, khi ta tó ra mình là mçt bç "Bách khoa
dçi tú diên", ta chí làm tro hê cho mçi nguoi ghét mà thöi. Mçt cuçc nói chuyçn dem húng thú cho
mçi nguoi, khi nhüng nguoi bàn chuyçn biêt nhuong nhjn, nghe nhau, döi xú vói nhau báng luong
tri, trình bày ý kiên khiêm tön, khách quan và ljch sµ. Xin bçn nhó thµc hiçn nhüng diêu tãt yêu
này. Rúi phài dàm thoçi cúng nguoi cho là "biêt hêt", bçn có thái dç quân tú. Ðúng dính chính chi
cho mçt nhüng diêu hç nói bçy. Hç có máng ráng bçn ngu, nói trçt, thì bçn hãy nghe theo loi
khuyên cúa Tu Hu Nguyên Quân "nhân, nhân, nhân". Nhjn hç là hay hon cà. Nhjn, bçn con súc tích
khí lµc cho mình gây uy thê cho loi mình nói, và döng thoi làm cho nguoi biêt hêt có càm tình vói
mình. Biêt dâu trên doi cháng có lúc bçn cân dên hç.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
6
Phân006
Ðúng Kiêu Cách

Khöng có gì bµc mình, guçng nghju cho báng nói chuyçn vói mçt nguoi kiêu cách. Nó là kè thú
cúa dúc tµ nhiên. Hç muön cho câu chuyçn cúa mình có nét dçp, nhung hç lçi thi hành mçt tçt xãu
nghjch hán bàn chãt cúa nó. Hç chê nhüng thiên hç dêu dúng, cách phát âm, cách phö diên cúa kè
khác.

Hç cân làm cho mình nöi bçt lên giüa mçi nguoi, báng cách án nói cho "xúng dáng" vói mình, án
nói cho "trúng diçu". Thê là hç kiêu cách tú viçc xú dúng danh tú dên cách phö diên tu tuóng.

Ngày xua Molìere dã ngço nghê nhüng bà gçi cái kiêng là "cö vãn cúa duyên dáng", thê mà nói
kiêu cách cüng chua bj tiêu diçt. Xung quanh bçn và chúng töi, loçi nguoi ãy dang hãnh diçn và
làm khö bãt cú ai hç bàn chuyçn. Muön nói vói bçn ráng, troi khöng náng, hç dço mço nói: "Öi troi
oil

Nay muön phoi dö mà con quç vàng cú ãn núp dâu khöng thãy nhan diçn cúa nó". Bçn hói cha
mç con khöng thì bçn sã nghe hç dáp trjnh trçng: "Nhà huyçn cúa töi dã khuãt núi tú lâu. Con
nghiêm duong cúa töi thì mói choi xa non böng nuóc nhuçc büa höm".

Nêu bçn nói cho muçn quyên sách, có thê bj hç súa lçi: "Cho muçn nguoi bçn cúa tâm hön". Hç
thöng thái. Hç án hçc cao, có nhiêu báng cãp nüa. Nhung tçi nghiçp cho hç, hç muön siêu quân mà
làm thú tro hê dáng tiêc. Có lã bçn hói cung cách cúa hç? Cung cách cúa hç cüng kiêu cách khöng
kém diêu hç nói.

Thì bçn dã biêt: di dám tiçc, muön lãy mçt cái bánh men trong dia, hç chçm chçp vén tay áo lên,
tú tú dua tay lên dia, hách lên ngón út, êm dêm khép ngón cái và ngón tró lçi dê kçp chiêc bánh
vào möi, möi nhách lên, dê bánh vào ráng, ráng ung dung siêt bánh lçi mçt cái dài dài dê bánh
dúng bê rót ra...thiçt là mçt.

Con giçng kiêu cách cúa hç nüa: Öil Nó trái tai làm sao, hç thích nhüng giçng nüng nju, dà dót
kéo dài, van lon thánh thót. Trong câu chuyçn nêu biêt ngoçi ngü, hç hay xem vö và phát âm mçt
cách go ép dê tó ra mình sành ngoçi ngü. Khi ó chung vói nhiêu nguoi, có ai nói tiêng gì bçy, hç
súa lçi và cö gáng nói cho hay, rãt hay, quá hay và...hóa tç dê tó ra mình bçt chúng.

Ðên nhüng nét mçt, dên nhüng cái liêc ngó, nhüng diçu bç khi hç nói thì, thua thiçt vói bçn
giöng hçt tháng hê. Nó go bó, cân do, diêu khiên thành nhüng cú chí nµc cuoi. Thãy hç nói chuyçn,
nguoi luong tri buçc long phài tµ hói: Khöng biêt thú nguoi ãy hiêu duyên dáng là thê nào, tçi sao
hç khöng tµ nhiên, vì tµ nhiên là mçt dúc, là mçt nét dçp?.

Hâu hêt nhüng bçc vi nhân trên doi, tài dúc cúa hç biêt bao, vçy mà khi nói chuyçn vói ai hç nói
rãt tµ nhiên. Nhüng loi lã cúa Giêsu, Thích Ca nói cho mön dö cúa ngài, thiçt don giàn mà hàm xúc
nhüng ý nghia thâm trâm biêt mãy. Nguoi càng kiêu cách, doi con cho hç là non nót, càng xa lánh
hç. Nguoi nghe, ai cüng vçy, có tâm lí là rãt thích nhüng gì cúa mình, và thích quan tâm tói tçt xãu
cúa kè khác dê chí trích.

Nguoi kiêu cáng döt tâm lí ãy, trong khi tuóng ráng, kiêu cách sã dem lçi cái töi cúa mình ra làm
say mê kè khác, khöng dè chçc ghço sµ phân bì, oán ghét cúa thiên hç. Hç vö tình làm cho nguoi
nghe tuóng hç khinh rè nguoi ta. Phân döng con nguoi, ít có can dàm dê ngó cái dáng thuong cúa
kè khác. Nguoi ta phân nhiêu nguçng và tiêc, phài chi dúng thãy nhüng cái chuóng mát, cúa loçi
nguoi ua kiêu cách dó.

Thua bçn, có lã bçn dã thöng hiêu nhüng thái dç, nhüng loi nói, kiêu nói cúa nguoi kiêu cách.
Chúng töi khöng tin bçn dã lân nào bj bè bçn chê trách vì khuyêt diêm này. Tuy nhiên vê sau, khi
bàn chuyçn, bçn vân dê phong, kèo khi khöng làm chú duçc tâm hön, bçn muön nöi bçt lên trên kè
khác röi nói hay ra diçu bç, có thê mãt thiçn càm ó nhüng nguoi ta cân cçng tác. Bçn có quyên
khöng tin loi chúng töi, nhung ít ra, bçn cüng nhçn ra loi khuyên này cúa Boileau: "Bçn hãy có
nghç thuçt don so: cao thuçng mà khöng kiêu cáng, dê thuong mà khöng kiêu cách" Öng viêt cho
nghê tho ván, nhung nêu muön dem áp dµng câu chuyçn, loi cúa öng cüng là khuön vàng thuóc
ngçc. Trong cuçc giao tê hàng ngày, chúng töi uóc ao bçn khoan höng vói nhüng ngúoi kiêu cách.
Bçn có lí lám dê chê trách hç, vì bçn rãt chú trçng luong tri. Chúng töi biêt rõ diêu dó, nhung thua
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
7
bçn: Trong cuçc doi khöng cái gì ba vuöng bày tron. Xã hçi có nguoi này nguoi khác. Nêu khöng có
hçi gì cho bçn, thì xin bçn chju khuyêt diêm cúa hç vói nµ cuoi. Ðoi có nhiêu nguoi xa cách hç, hç
duçc bçn khoan thú thì hç thãy cuçc söng cüng có gì an úi và theo guong bçn dê súa lçi tçt xãu.
Phân 007
Ðúng Cuóp Loi

Khói cân nói, bçn dã biêt nói chuyçn nghia là trao döi vói nhau. Mçt nguoi giãi bày tâm sµ hay
thuyêt trình tu tuóng cúa mình xong, röi mói tói nguoi khác. Nho sµ luân phiên này, hai dâu óc mói
hiêu nhau, hai quà tim mói thöng càm nhau và câu chuyçn mói thú vj. Nhung tiêc làm sao, ngguoi
cuóp loi bãt kê diêu hç trçng này. Trong cuçc nói chuyçn, hç muön nói chuyçn mçt mình,muön làm
mçt nhà diên thuyêt, bát ai nãy phài nghe. Bói sµ háng hái vö lê chçy rân rân trong duong gân thó
thjt cúa hç, thúc dãy hç chçn loi cúa kè khác, dê nói cho thõa thích. Bçn có mçt tin vê chiên sµ rãt
hay, muön thuçt lçi cho hç, bçn vúa nói vài tiêng là hç chµp loi bçn và "thuçt" tiêp, làm bçn
nguçng ngiµ "cµt húng". Bçn dang cát nghia cho ai mçt phuong pháp doanh nghiçp hay mçt bài
toán triêt hçc nào dó, hç chçn lý luçn cúa bçn lçi, bào nói bçy, dê hç dính chính và cát nghia cho.
Trong gia dình có viçc bãt mãn nhau, nguoi chöng mói cãt giçng la vç, vói diçu táp nguçc bào
chöng im miçng dê bà nói cho mà nghe. Bà nói chua dây chµc tiêng chöng hót lý luçn cúa vç và
öng thuyêt nhu mua. Giüa mçt dám döng bçn và chúng töi bàn chuyçn hàn huyên hay cöng viçc
làm án vói nhau. Nguoi cuóp loi ó dâu cüng biêt chçy lçi, Khöng cân xin löi hói bçn lung tung, röi
quay qua chúng töi dê khoe vçt này vçt kia cúa hç.

Có rãt nhiêu nguyên nhân làm cho nguoi ta khi nói chuyçn hay cuóp loi kè khác.

Thiêu trâm tinh. Có nguoi khöng bao gio dê kè khác nói hêt ý vì có tính nóng, thiêu diêm dçm.
Lúc kè khác nói có mçt döi diêu hç biêt, tµ nhiên hç thãy cân nói ra cho lç. Và bói thiêu tµ chú dê
cho dçi, nên hç giµt loi. Nêu döi phuong có ý kiên chöng chçi vói hç, hç nóng này chçn loi hon nüa.
Trong cuçc giao tê háng ngày, có biêt bao nguoi nói chuyçn thiêu trâm tinh này. Hç hót loi nói trên
möi cúa kè khác, mà con trçn mát, gçt dâu lia lja, tãt cà biêu lç mçt tâm hön thiêu hán sµ tµ chú và
làm nö lç mçt cách khát nghiçt cho thân kinh hç.

Nguoi cuóp loi chúng ta, chí quá say mê vói mçt hai quan niçm nào dó. Chúng töi có mçt nguoi
anh bà con rãt say mê Kinh Thánh. Nhiêu khi dên thám anh, chúng töi muön nói vói anh nhiêu diêu
quan hç vê nghê ván, vê cuçc làm án, nhung chúng töi phài thãt vçng, vì anh cuóp loi chúng töi, dê
giàng hêt viçc Thiên Chúa tço A Dong dên No E dóng tàu, röi anh tính Giêsu sinh ra nám mãy,
Thánh Gioan töng dö viêt Kinh Khài truyên ó dâu. Toàn là nhüng vãn dê hay, nhung phiên là anh
chí nhó có bãy nhiêu dó, và muön ai nói chuyçn vói anh, thì phài bàn vê nhüng chuyçn dó. Chung
quanh chúng, ta có biêt bao nguoi nhu thê. Trong dâu hç có diêu gì say mê, thì tãt cà nhüng tâm
tình ý tuóng cúa kè khác dêu phµ thuçc. Hç bát thiên hç phài im di, dê hç bàn hêt nguoi yêu cúa
hç dên nhüng vçt hç trìu mên va nhüng mön hç só truong.

Có nguoi muön chçn dúng câu chuyçn cúa ta chí vì hç khöng có can dàm làm thinh. Hç thãy
trong thái dç ãy, có cái gì tó ra ráng, hç ngu döt, nêu tön bçn lên bµc thây, khiên hç dau xót nên hç
cüng ú ào vói bçn, röi giçt loi bçn, dê nói khác diêu bçn quà quyêt mçt chút. Khi nói nhu vçy, hç
tuóng mình khói mãt thê diçn, vúa hçc thêm diêu mói lç, mà vúa chúng tó cho kè nói vói mình biêt
ráng, mình khöng hán ngu döt.

Rãt thuong, là hçng nguoi cuóp loi dê khoe khoang. Hç lãy nhüng cuçc nói chuyçn làm co hçi
thuçn tiçn. Ai dàm thoçi vói hç, khöng sao tó bày tâm tuóng cúa mình duçc. Tâm hön hç nóng này,
muön dua ra ánh sáng vön hçc và tài ba cúa mình, nên thúc dãy hç chçn hçng nguoi döi thoçi dê
khoe nhüng thành cöng, nhüng kiên thúc dó. Bçn biêt tçt háo danh cüng mçnh nhu bçnh dâm dµc.
Nên nguoi cuóp loi, thuong khöng dê cho kè döi thoçi bàn luçn lâu. Hç cö gáng giçt co hçi dê nói,
hâu mua lãy sµ tán thành và khen ngçi. Trong khi hç muön bçc lç cõi long nhu vçy, kè khác nói vói
hç diêu gì, dú quan trçng dên dâu, hç cüng khöng dêm xía. Thì hç cüng ú ú vçy, nhung dâu óc hç
dang sáp dçt chuyçn dê nói, và có co hçi là hç chµp loi bçn dê thuyêt ngay.

Xin bçn cho chúng töi khói kê thêm nhüng nguyên nhân khác, khiên nhiêu nguoi hay cuóp loi
nguoi khác. Ngân ãy cüng cho bçn thãy sµ bãt lê và sµ va chçm long tµ ái thiên hç cúa hç röi. Hç
vö tình, dçc doán, chiêm doçt quyên nói trong câu chuyçn, túc là khiên kè này bãt mãn. Chúng töi
tin bçn là nguoi có luong tri, khöng cö ý sa vào nhüng löi lâm cúa nhüng hçng nguoi này. Nhung
bçn nên dê phong, kèo döi khi vì nóng tính mà chçm tµ ái kè khác. Bçn nói là bçn cö ý cho hç döng
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
8
ý vói bçn, có càm tình vói bçn. Mà bçn làm thinh hç cüng thích bçn lám. Làm thinh thì khóe hon
nói, sao bçn khöng chçn mánh lói sau này. Tú dây xin bçn diêm dçm trong lúc nói chuyçn nhé. Hãy
dán câu này truóc bàn viêt cúa bçn: "Cuóp loi nguoi, cháng nhüng gây ác càm, mà con tön hoi và
sau cúng bj mçi nguoi xa lánh".
Phân 00•
Ðúng Tµ Quàng Cáo

Thú nguoi mà chúng töi bàn vói bçn dây là thú nguoi hay khoe. Theo bác si €reud, trong con
nguoi có hai bàn náng chính là: tình dµc và tön ngã. Bàn náng "tön ngã" là bàn náng làm cho con
nguoi thãy mình quan trçng và muön cho ai nãy dêu nhçn thãy giá trj cúa mình. Nguoi hay khoe, là
nguoi nö lç bàn náng này nhiêu nhãt. • nguoi khác, có biêt bao diêu hay dçp dáng ca tµng, hç ngó
báng cçp mát tho o. Chí cá nhân hç, là hç tho phuçng và cho là dáng nói thöi. Nguoi hay khoe
khoang. Khöng phài tµ ca tµng mçt hai lân, mà cà khi bàn chuyçn cúng kè khác.

Gçp bçn, hç sã hói vê súc khóe, vê thành cöng, vê gia dình, vê tuong lai cúa bçn u? Bçn dúng
mong: Hç sã nói cho bçn biêt ráng, hç lên cân, án ngú ngon, cöng viçc làm án cúa hç rãt phát dçt,
gia dình cúa hç là mçt tö uyên uong lý tuóng, và ngày mai cúa hç dçt dây nhüng mçng huy hoàng.

Hç có cà mçt nghç thuçt quàng cáo. Gçp chúng töi, hç khen tài trí cúa bçn, bào ráng bçn hçc
rãt nhanh chóng dçu báng cãp cao và hç cüng ca tµng nhüng dúc tính cúa bçn, nhìn nhçn duyên
sác và thuçt xã giao cúa bçn. Nhung hç có ý khen bçn chí dê cho chúng töi ca tµng lçi hç.

Khöng thua gì Nguyên Du, muön cho tài sác Kiêu nöi bçt lên thì tà tài sác Vân truóc, hç nhãn
mçnh ráng, bçn có nhiêu uu diêm dáng phµc lám, nhung dú sao hç cüng án dút bçn. Hç khöng
ngân ngçi cho chúng töi biêt, tinh thân cúa hç rãt mân tiçp, óc phán doán rãt dúng dán, não nhó
nhu dinh dóng, trí tuóng tuçng hç döi dào và hç có dúc này, dúc nç.

Tãt cà làm cho hç duçc nhiêunguoi thuong và cçng tác, nên hç luön thành cöng. Hç cüng
khöng quên khoe cho chúng ta da thjt hç tráng, áo quân hç dát tiên‚ cát hçp thoi trang nüa. Nguoi
khoe thãy trong quân áo, khán nón có nhüng bí quyêt làm cho con nguoi cúa hç kiêu diêm hay sao
dó, nên hç càm thãy vui khoái nhüng khi giói thiçu cúng kè khác dö phµc súc cúa mình. Raymond
de Saint Laurent nói: "Töi dã thãy mçt nguoi nói huyçn hay khoe, vúa già hàm vúa ngóc dâu lên và
ngóng cö tói truóc dê khoe cà vçt cúa mình". Chúng töi tin loi öng nói, hç dám làm nhüng viçc ký
quái giüa dám döng, miên khoe khoang duçc mình thì thöi.

Nêu nguoi hay khoe có án hçc khá, thì sµ tµ quàng cáo cúa hç có vè kín dáo hon, nhung dú kín
dáo, nó cüng dê bçc lç mçt phân nào chân tuóng cúa nguoi thèm khát loi khen. Ngày kia chúng töi
hói mçt giáo su trung hçc nç, làm sao dê nhçn mçt nguoi có dâu óc hay suy nghi và án nói dúng
dán. Vói thái dç trâm ngâm, öng nói: "Có nhiêu dãu hiçu, mà dãu hiçu rõ rçt nhãt là sµ cán ráng và
cán möil" Vúa nghe öng nói, thua thiçt vói bçn, chúng töi dó mçt giúm: Öng xua nay có danh vê
cán ráng, lúc nào thúc là öng cán xiêt mãy ráng cãm lçi: Bên ngoài thãy gân cçnh tai thjt hóp ra
hóp vö nhu duói cám con cóc. Öng gián tiêp muön chúng töi nhçn öng, là bçc nguoi thích suy nghi
và án nói dúng dán dó.

Nêu nguoi khoe là kè thãt hçc, döt vê giáo luyçn tâm thân thì bçn phài khö só vói sµ già hàm
và hay khoe khoang cúa hç. Hç nói: Nào öng cha cúa hç là bá hç, vç chöng hç thuçc gia dình vçng
tçc, nào con cái cúa hç làm nên, thì dçu, nào ruçng vuon cúa hç quanh nám thçnh mçu, doi söng
cúa hç nhàn röi, suóng vui. Có kè quá lö láng nói vói bçn ráng, hç duçc troi dãt thuong riêng, và
cho mình vào ngöi sao rãt töt, nên trên duong doi, hç luön gçp vçn dó, khi phài söng chung vói ai,
trong mçt hoàn cành nào dó, hç hay chí trích nhüng nguoi, nhüng vçt tçi chö, và ca ngçi quê quán
cúa hç, noi hç án hçc ngày xua, nhüng thây giáo dçy dö hç. Có khi hç làm bç thuçt lçi mçt cách
khách quan, hay chê so so diêu hç muön ca tµng röi lçi khen núc nó.

Phài chân thành nhçn ráng, trong cuçc söng, chúng ta khöng khói có lân khoe khoang mình, tµ
quàng cáo mình dê án mày sµ khen ngçi cúa kè khác. Ðó là chúng ta dã phçm trçng tçi döi vói luçt
nói chuyçn, thú luçt buçc sµ quên mình. Chúng ta khöng thích nguoi hay khoe, cho ráng hç nói
nhüng diêu khöng án thua gì tói mình. Vçy xin bçn hãy tiêt kiçm nhüng loi khoe khoang. Bçn là
nguoi có giá trj, bçn hãy tµ biêt. Ðoi có biêt bçn hay khöng, mçc hç. Bçn hãy tçp quân tú cà nhüng
khi bçn bj kè khác hiêu lâm. Thoi gian bj hiêu lâm qua di, và nguoi ta sã hiêu rõ bçn báng loi nói
dúng dán và nêp söng duong hoàn cúa bçn:
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
9

ƒy tín cúa bçn sã gia bçi. Nêu bçn sç nguoi ta khöng biêt mình và di khoe khoang, vö tình bçn
dìm danh giá cúa bçn xuöng vüng bún. Tâm lý con nguoi bçn biêt, là thú tâm lý ghanh t„. Bçn có
vui long thãy chúng töi dõng dçc nói vói bçn ráng chúng töi có sác dçp chim sa cá lçn, có ba tãc
luõi Tö Tân, có súc khóe Hçng Vuong khöng? Bçn cháng nhüng khöng tin, mà con khöng mên phµc
chúng töi nüa. Chúng töi cüng khöng thích bçn khoe vói chúng töi ráng, bçn có nhiêu dúc hçnh, án
hçc cao, có ván tài, giói chính trj. Tµ nhiên chính töi mãt càm tình vói bçn vì nhüng loi khoe
khoang dó.

Bçn nhu vçy, chúng töi nhu vçy thì thiên hç khöng khác gì chúng ta. Vçy muön mua thiçn càm
khi nói chuyçn, nhãt djng bçn phài tránh nhüng loi khen mình. Con bçn phài döi xú thê nào vói
nguoi hay khoe? Truóc hêt xin bçn dê ý tâm lý thãm sâu này cúa hç. Nhüng kè thiêu chí khí, nghe
tröng röng trong tâm hön, cân du luçn. Hç dáng thuong hçi vì quá yêu duöi. Ho… lúc nào cüng dçt
cái hu vinh cúa mình noi chót luõi cúa kè dua njnh ó xung quanh. Ðê duçc loi khen ngçi, hç dúng
dú mçi phuong cách phoi trãi cái töi cúa mình ra ánh sáng. Hç dám dö bçc döng ra dê mua chúc vj,
làm nghê mà hç có djp án nói truóc nhiêu nguoi, và nho nhüng kè này, "tháng töi" cúa hç duçc nöi
bçt lên.

Biêt tâm lý cán bàn ãy cúa hç, là bçn có trong tay cà chµc cách lãy long hç. Nçi cái, bçn làm
thinh láng tai nghe nhüng loi truong gian dçi hài hç nói, dê khoe mình dó, cüng dú khiên bçn tró
thành bçn thân cúa hç röi. Khöng phài di úng hç hay kích dçng nhüng tçt xãu thuong có cúa
nhüng nguoi hay khoe. Song nêu muön khói làm mãt thiçn càm cúa hç, bçn nên tránh xa nhüng dö
k„ ra mçt, nên tó ra khoan höng truóc các tçt‚ hay thay döi, ganh tj, châm biêm, nhçy càm, háo
danh, hung ác, lóc chóc, da ngön, thèo lèo, nhç dç cúa hç. Nhüng khi hç dê bçi lç nhüng tçt xãu
này trong loi nói, thì xin bçn dúng ngçc nhiên và cho thöng qua. Phàn döi lçi, chác chán chçm tµ ái
cúa hç, do dó bçn bj hç ghét. Khi nguoi hay khoe khoang gçp hoàn cành nguy nan dên thó than vói
bçn thì bçn có thê thoa dju tâm hön hç báng cách gçi cho hç thãy danh dµ cúa hç sã duçc nhiêu
nguoi kính trçng. Lã tãt nhiên, döi vói nguoi khoe mà bçn chân thành khen hç thì tuóng trên trân
này khöng có gì làm cho hç sung suóng báng. Bçn gãi ngay chö ngúa cúa hç, là lúc nào hç cüng
muön tìm gçp bçn. Tuy nhiên, bçn dúng quá nöng nöi coi hç nhu mçt tri âm, tri ký gì, vì hç có tánh
hay thay döi. Bãt cú ai khen hç dêu coi là bçn thân và nêu khen hç röi chê hç thì hç có ác càm dê
dàng.
Phân 00†
Ðúng Chí Trích

Bàn dên tçt chí trích, bçn và chúng töi hãy xét vê thoi gian dã qua cúa chúng ta, khi nói chuyçn.
Trong khi phán doán theo tinh thân khoa hçc thì hay lám, nhung chúng ta thiêu hán bí quyêt này
mà lçi rãt giàu tçt chí trích. Chúng ta cháng khác nào con rán dçc döi vói tâm tuóng, loi nói, hành
vi, thái dç, diçu bç, nét cuoi cúa bãt cú ai ta gçp trên duong doi. Nói chuyçn vói kè khác ta chê hç
nói bçy, ít hçc, thiêu kinh nghiçm, nên câu chuyçn khöng sâu sác. Chúng ta lãy làm sung suóng
cuoi chê nhüng tâm tuón gcúa kè khác mà chúng ta duçc biêt nho sách báo.

Nguoi döi thoçi vói chúng ta, lõ nói sai diêu gì, nói khöng thöng mçt danh tú ngoçi quöc, hay nói
báng mçt giçng chói tai, là chúng ta xjt xçt, rún vai, tó thái dç bãt mãn. Nguoi bên cçnh chúnh ta,
làm viçc chi có khöng thành cöng, chúng ta dem khuyêt diêm ra bàn tán cúng kè khác báng giçng
mía mai.

Nguoi bçn thân cúa chúng ta, döi khi vì thân mçt vói chúng ta, mà ra vè lö láng, chúng ta gát
góng cành cáo sµ khiêm nhà khiên hç nguçng nghju và buön râu.

Lúc söng chung cúng nhiêu nguoi có viçc gì dó khöng làm ta vui, mà khiên kè khác túc cuoi,
chúng ta buön loi hóm hính, xa gân chí trích, bào ráng hç cuoi lãng, cuoi nöng nöi. Nguoi bçn nào
dó giói thiçu cho chúng ta mçt quyên sách, mçt to báo mói in ra, chúng ta lçt qua lçt lçi röi trê möi
bào: "Làm tiên, khöng có gì dçc biçt. Non quá, mác, dö hçc tro".

Nghe tin ai duçc mçt tháng lçi, mçt thành cöng gì, hay duçc thiên hç khen ngçi, chúng ta cho
là may rúi, "Chó dát", nhãc thoi thöi, khöng xúng dáng. Thiçt khöng kê hêt nhüng truong hçp,
chúng ta nhà nçc dçc dê làm lu mo nhüng nét hay, dçp ó kè khác. Thay vì nhçn chân giá trj, gçn lçc
nhüng khuyêt diêm ra dê hçc nhüng uu diêm cúa nguoi. Chúng ta khöng lo hái böng huong mà
mãi càu nhàu ráng cây huong nhiêu gai. Chúng töi nhó mçt danh nhân dã bào: "Khi bçn chúng ta
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
10
có mçt mát, chúng ta dúng ngó ngay mçt hç". Nhung chúng ta làm nghjch tháng vói loi vàng ngçc
này, gçp ai có khuyêt diêm gì, chúng ta tãn cöng khuyêt diêm ãy dê mua hon chuöc oán cho mình.

Hình nhu khöng có ý kiên hay viçc làm nào cúa nguoi, mà chúng ta khöng chí trích. Có khi
chúng ta già bç khen ngçi mçt hai uu diêm nào dó, röi chúng ta dà kích nçng nê. Ðâu óc chúng ta
là thú dâu óc ký lç, tµ nhiên thích chí trích cà nhüng khi chúng ta khöng hiêu biêt gì hêt.

Có nhiêu diêu vì thiêu suy nghi, vì tây vj ai dó, tán thành trong thoi gian truóc, nay chúng ta
mâu thuân dà kích làm mãt tính nhiçm mà khöng dè. Söng duói bãt ký mçt chê dç nào, gçp bãt cú
ai, chúng ta dêu có cái dê bãt mãn và lúc nói ra là dê böi lç hành vi, loì nói cúa kè khác. Có khi,
chung ta nöng nöi dên döi, vúa chí trích, vúa tö cáo sµ thãt hçc, thiêu kinh nghiçm, nghèo xã giao
và kém dúc tính cúa mình.

Ðöi vói bê trên, cüng nhu döi vói bçn döng lóp, bói càm thãy mình rãt tµ do hay thua kém gì dó,
chúng ta hay vçch lá tìm sâu phanh phui löi lâm cúa hç dê chà dçp cöng lao, danh tiêng cúa hç. Có
ai làm mãt long chúng mçt chút, vö tình buöng cho chúng ta vài tiêng thiêu nhà nhçn, là chúng ta
nghe thãy dau xót thãu tçn gan ruçt. Chúng ta mía mai lçi, than oán lçi cho dã con hiêm thú. Thiçt
tiêu tâm và vµng xú thê quá. Nhung khi chí trích kè khác, có lã chúng ta tuóng dìm danh giá hç
duçc, bát phµc hç duçc và chúng ta nöi bçt lên. Nhung ký thµc khöng phài vçy. Khi chúng ta gieo
nçc dçc noi kè khác, nguoi nghe cúa chúng ta tµ nhiên nghi ngo ta, dú ta tó ra có thiçn càm vói hç
cách mãy.

Hç tµ nghi, bây gio, truóc mçt hç, ta nói xãu kè khác, thì rãt có thê khi váng hç, ta chí trích hç
nhu mçi nguo. Ðó là chúng töi chua xin bçn dê ý tâm lý này, là khi chúng ta chí trích thiên hç,
nguoi nghe cúa chúng ta làm thinh, tµ nhiên hç nghe trong mình cuong düng, con ta, vì da ngön,
cüng tµ nhiên nghe trong mình yêu duöi, bãn lãn. Nhu thê nguoi nghe cúa chúng ta duong hoàng
hon chúng ta và ành huóng chúng ta dê dàng. Có khi chúng ta chí trích dê trà thú. Nhung dó có
phài là diçu kê khöng? E khi dúng loi chí trích dê trà düa, ta chí gây oán hçn thêm thöi.

Ta dúng quên khöng kè dü nào tuóng mình ác, và ác gçp ác thuong khöng thiçn mà ác thêm.
Ðöi vói nguoi hçc rçng giàu luong tri, ta càng chí trích thiên hç, càng bj hç khinh rè, tçi sao? Vì hç
thãy nhüng dâu óc chí trích, là nhüng dâu óc kém khön ngoan. Ðúng vçy, trên doi "Nhân vö thçp
toàn" Khöng có gì tuyçt döi duói bóng mçt troi, thì dúng mong tìm gçp nhüng nguoi hoàn toàn tài
dúc. Hon nüa, nhüng viçc làm ta bãt mãn, thuong xày ra do hoàn cành.

Nêu ta khöng dê nhüng cái "túy" cái "tçi" mà nghiêm khác kêt án, thì ta cháng tó ra mình quá
nöng quá cçn u? Nêu ta nói ráng, tçi tánh cúa mình, thì càng dáng tiêc. Tánh dây là tánh "con nít",
tánh da càm, lóc chóc, vµt chçc cúa nguoi chua có kinh nghiçm trên doi. Cuçc vçt lçn ó doi dâu quá
dê dàng nhu trí ta tuóng, nhu lúc con duói gia dình hay noi hiên truong hçc. Khi len lõi vói doi,
chúng ta gçp nhiêu diêu ngang trái. Biêt bao lân mçt dâu óc rãt khön ngoan thãy vçy, muön làm
nhu vçy mà khöng duçc, hay làm nghjch lý mình. Truóc ta, dã có thiêu gì tâm hön có chí huóng,
nhiçt tâm, hç muön cài tö nám quyên hành nhung vân khöng dçt duçc chí nguyçn. Thãy cái gì trái
mát là chí trích. Nhu vçy cháng phài ta con nít hay sao?

Nguoi sâu sác, hç coi thuong nhüng bç mó nói tía lia, và trçng phµc nhüng nguoi khöng nói mà
làm. Nêu chúng ta tröng miçng chí trích bãt cú ai, thì chác chán chúng ta bj nhüng con nguoi ãy
cho là hçng náng thuyêt bãt náng hành. Nguoi ta có thiçn càm vói ta duçc khöng?

Chí trích là thuöc dâu dçc nhüng dâu óc có sáng kiên, có chí huóng, Cho nên, nêu bè bçn chúng
ta nhám mçt tuong lai nào dó, có nhüng trú tính hay, hç khöng bao gio bàn tính vói ta. Ai lçi di xây
dµng vói nguoi chí biêt phá hoçi?

Ta chí trích mçt nguoi nào, trúng nguoi giàu tµ ái tiêu tâm. Hç khöng nhjn ta. Bói bãt mãn ta,
hç dem diêu xãu cúa ta thêm mám dçm muöi, bán rao cúng thiên hç. Tiêng xãu càng di xa, cang bj
xuyên tçc. Thê là vö tình, ta tço cho mình mçt luói oán hçn mà khöng biêt làm sao tãu thoát. Ði
dên dâu cüng bj nguoi ta nghi k„ xa lánh, và cöng viçc làm án hay hoçt dçng khó bê thành cöng.
Có lã chúng ta nói: "Öil cái dö du luçn" Phài, nhung nêu có thê duçc, ta cüng nên tránh nhüng du
luçn xãu có hçi cho mình. Quà du luçn cüng phài có mçt súc mçnh gì, nên Pascal mói gçi nó là
chúa tê cúa thê gian. Và lçi, ó doi, nêu khöng mua bçn duçc, thì ít ra dúng mua thú thì mói gçi là
khön ngoan chó.

Vçy thiêt tuóng tú dây, trong câu chuyçn chúng ta cuong quyêt dúng chí trích. Phài tuyçt döi
khöng chí trích. Chí trích xuóng miçng thiçt, nhung thuong gây ác càm. Ta muön mua long nguoi
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
11
dê thành cöng, thì ta phài tránh tçt xãu dçng troi ãy.

Khi rúi dàm luçn vói mçt nguoi có dâu óc chí trích, ta nên döi xú khön ngoan, dè dçt. Nêu hç chí
trích ta, ta dau xót thiçt, nhung nên nhjn là hay nhãt. Lã dâu bçn di án thua vói mçt nguoi dáng lã
làm bçn thuong hçi vì quá non trí và vµng ó doi. Nêu hç chí trích kè khác, bçn liçu dính chính mçt
cách khön ngoan, khöng duçc làm thinh cuoi cuoi cho có chúng. Ðúng ú lia lja tó ra tán thành hay
"böi" thêm, vuöt duöi nhüng loi chí trích cúa hç, vê sau nêu khöng qua cân hç, thì tránh xa hç là
diçt kê dê khói hçi thân mình và giao oán thú.
Phân 010
Ðúng Nói Nghjch

Bçn bào: "Vách tuong tráng". Hç nói: "Ðen". Bçn nói: "Troi mua". Hç cãi: "Náng". Bçn bào quço
bên phài. Hç dáp bên trái. Bçn bào di chç. Hç nói khöng. Bçn bào ó nhà, hç nói khöng. Thú nguoi kì
quái hay nói nghjch dó, chúng töi muön bàn riêng vói bçn vê hç. Trong câu chuyçn, só truong cúa
hç là nói nghjch lçi ý cúa kè khác. Ðâu óc cúa hç là mçt thú "máy nói nghjch". Vúa nghe thiên hç
quà quyêt mçt diêu gì, túc töc hç quà quyêt diêu nghjch lçi hán. Löi nói chuyçn chuóng doi nhu
vçy, là löi chí gieo ác càm và bãt mãn thöi. Nói chuyçn có ý luu chuyên tu tuóng cho nhau, càm
thöng nhüng tâm tình cho nhau, dê duçc sµ döng ý, döng càm và do dó có thú vj.

Nguoi ta nói chuyçn, hoçc dê tính làm cöng viçc gì, giài quyêt mçt vãn dê nào, cân sµ tìm hiêu
quan diêm cúa nhau, cö gáng nhçn lí lã cúa döi phuong dê giúp nhau di dên chân lí. Nguoi ta cüng
nói chuyçn dê giãi bày tâm sµ, dê tiêu khiên sau nhüng gio làm viçc mçt mói. Nguoi nói nghjch,
khöng biêt rõ tâm lí này nên làm cho câu chuyçn nçng nê. Bçn bàn tính cöng viçc gì quan hç vói
hç, hç gçt ngang ý kiên cúa bçn. Bçn nöi cçc khöng?

Chúng töi có nöi long sâu chán muön dem bçc lç cúng hç, dê tìm mçt tia hi vçng cho doi söng.
Hç nói mçt loçt: khöng...khöng...Chúng töi có thiçn càm vói con nguoi dó duçc khöng? Sau nhüng
phút giây hçc tçp ó hãng xuóng, bçn mçt nhoài, muön bàn chuyçn cúng hç dê giài trí mçt chút. Hç
phàn döi bçn, nói nghjch cúng bçn nhu mçt tên du cön, bçn có thê mên phµc hç duçc khöng?.
Trong khi gieo ác càm vói bçn và chúng töi nhu vçy, nguoi nói nghjch có tâm lí kì lç. Hç cho ráng,
phàn döi ngay mçt kè khác nhu vçy là anh húng, là nguoi dâu óc dçc lçp, là hçng biêt chuyên
huóng tu tuóng cúa kè khác, là nhà mö phçm có khà náng súa loi án tiêng nói cúa thiên hç. Có
nhiêu nguyên nhân dua hç dên chö có dâu óc kho dçi ãy.

Có nguoi hay nói nghjch, vì tính khí tµ nhiên thích phàn döi. Có khi hç khöng có thâm ý gì ác dçc
cà. Bçn rú hç di dço, hç nói khöng. Nói khöng, nhung có thê lát sau vân có thê hç di dço ngoan
ngoãn vói bçn. Có nguoi hay nói nghjch, vì quá giàu tµ ái. Hç thãy trong thái dç nhìn nhçn sµ quà
quyêt cúa bçn, có cái gì khiên hç hç mình xuöng, tó ra mình khöng thöng thái, nghèo kinh nghiçm.
Nhiêu khi, có ý thúc ráng, bçn nói trúng lý, nhung hç vân lác dâu bào bçn nói bçy dê gçi là giü thê
diçn cho mình. Có thú nguoi, nói nghjch vì thiêu can dàm. Hç cúng bà con ruçt thjt vói thú nguoi
nói nghjch vì giàu tµ ái. Khi bàn chuyçn vói bçn, hç ít khi ngó ngay mát bçn. Khi nào mát bçn gçp
mát hç, là hç dào chö khác, tinh thân nhát dàm ãy ành huóng dên tâm tánh cúa hç, nên khi nghe
bçn nói diêu gì, hç khöng dú düng khí dê chju bçn nói trúng nên phài cãi lçi, có khi miên cuõng
nhung vân cãi. Ðáng lã vì yêu tinh thân, hç dúng bè loi nguoi ta, nhung quái lç: hç cho sµ hç mình,
döng ý vói kè khác là viçc khó làm quá, nên hç tránh báng cách nói nghjch. Có hçng nguoi nói
nghjch dáng ghê tóm, là nói nghjch dê thóa mãn tánh ham cãi lçn cúa mình. Hç lãy làm khoái trá
trong viçc bài bác ý kiên cúa kè khác và sung suóng cãi lý qua lçi vói nguoi nghjch quan diêm vói
mình.

Nguoi ta cüng hay nói nghjch, vì quá dè dçt. Hçng này bçn gçp nhiêu trong giói trí thúc. Mçt
nguoi nào dó quà quyêt diêu gì, hç sç lâm lçc nên thái dç truóc hêt hç có, là bài bác dê röi phân
tách thê này thê kia. Hç vúa nói nghjch vúa lí sµ. Cà hai löi döi xú dêu dáng ghét nhu nhau.

Sau hêt, chúng ta khöng quên nguoi thích nói nghjch vì càn trí. Khi nghe ai nói ý gì mói lç. Hç
khöng hiêu kjp thì hç phàn döi ngay. Hç phàn döi, khöng phài hç có lí do minh chúng ráng, ý nghi
cúa kè khác là bçy, mà chí vì hç ngu döt. Khöng thê kê hêt cúng bçn nhüng thú nguoi nói nghjch.
Mà tuóng khöng cân kê hêt làm gì. Vài guong trên cüng cho bçn thãy, sµ nói nghjch, tµ bàn chãt
chöng lçi vói tinh thân nói chuyçn và con dè cúa nó, bao gio cüng là hiêu lâm, ác càm. Trên duong
doi, bçn là nguoi muön dúng câu chuyçn làm phuong tiçn dê dác nhân tâm hâu thành cöng, chúng
töi tin bçn dúng mác tçt nói nghjch. Nêu trong thoi gian qua, dã nhiêu lân bçn mãt thân tình vì ba
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
12
tãc luõi, thì xin bçn dúng ngà long. Bçn cö gáng phµc thiçn, và súa löi, dó là bçn tiên tói trong viçc
tu thân röi.

Hiçn gio, chung quanh bçn, có biêt bao nguoi muön dçp long thiên hç mà hê nói chuyçn là nói
nghjch. Con bçn muön süa mình dê nói chuyçn duyên dáng thì mçt ngày gân dây bçn sã bçt thiçp.
Ðçc Ben‡amin €ranklin nguoi ta thãy öng tµ nhú ráng, lúc con trè tuöi, tánh tình öng rãt khó chju,
hay cãi bçy, thích nói nghjch, bj nhiêu nguoi ghét. Nhung nho öng tµ kiêm, tu thân, biêt trúng trj
ba tãc luõi, sau thành mçt nguoi có nhân cách dáng phµc. Bçn hãy bát chuóc con duong phµc thiçn
cúa €ranklin.

Muön thuyêt phµc mçt nguoi hay nói nghjch, bçn nên theo vài quy tác này. Nêu nguoi nói
nghjch là nguoi có dâu óc lành mçnh, thì bçn dúng loi nói êm dju dân dµ hç, chuyên tu tuóng cúa
hç cho thành tu tuóng cúa bçn. Bçn hãy tçp nói khiêm tön nhu €ranklin: Töi thiêt tuóng, hình nhu
có lã là...Nhüng löi nói này làm cho nguoi nói nghjch ít có co hçi nói: khöng, và nho vçy, hç dê
dàng trà loi "Vâng" vói bçn...Töt hon hêt, là bçn dúng trà loi dài dong. Hç có cçc löc, trà loi "khöng"
cúng bçn, bçn nên làm thinh, hça may con giü thiçn càm duçc vói hç. Nêu bçn lí luçn vói hç, chác
chán bçn phài bj hç án nói lö mãng thöi.
Phân 011
Ðúng Nói Hành

Chúng ta có thê nói khöng sç lâm ráng, nói hành kè khác nhu mçt bàn náng cúa con nguoi. Con
nguoi tµ nhiên ua thích mình, nên lo giãu kín nhüng gì xãu xa cúa mình và cüng tµ nhiên phanh
phui nhüng khuyêt diêm cúa kè khác. Khi xét nét phãm bình doi söng thiên hç, con nguoi nghe
sung suóng, tuy khà ö. Vì thê, mçt trám câu chuyçn trong xã hçi, có dên chín chµc bàn vê kè khác.
Kè ãy có thê là nhüng nguoi xa lç, mà cüng có thê là nhüng nguoi thân. Nhiêu khi nguoi ta nói
hành khöng phài bói ác tâm, mà bói tánh tµ nhiên hay vçch lá tìm sâu, bói khöng có chuyçn gì nói,
bói muön tìm thú càm khoái dê hèn là thãy mình vö tçi, toàn thiçn khi nguoi này nguoi nç lõ lâm,
tçi löi. Trong cuçc söng hàng ngày, bçn gçp biêt bao câu chuyçn nói hành vê nhüng lí do tâm lí nói
trên. Có thê nói, nguoi ta nói hành kháp mçi noi.

Duói mái gia dình vê chiêu hçp lçi, nguoi ta nói chuyçn nguoi láng giêng có tçt nhó mçn. Noi
hçc duong, dµm ba bày, nguoi ta nói chuyçn cö này khöng lo hçc mà chí lo viêt thu cho tình nhân,
cçu nç làm gì thi dçu duçc vì là mçt tên cao böi. • xuóng hãng, nguoi ta chí trích öng chú bãt
cöng, mçt mình thao túng döng loi mà bãt chãp quyên lçi cúa kè döng sµ. Trong quân dçi, nguoi ta
bàn tán vói nhau vê cú chí hách djch cúa cãp trên, hay bình vê löi söng ích kí cúa mçt vài nguoi vç
binh si, vê hành kiêm cúa mçt sö quân nhân trµy lçc. • quán com, noi tiçm nuóc, nguoi thích lãy
tçt xãu cúa bè bçn nhüng khuyêt diêm tµ nhiên nhu lé mát, dui mú là câu chuyçn dâu luõi dê ngço
cuoi. Cà ó thánh duong, nguoi ta cüng xú xì bàn tán vê cái bµng bµ cúa öng này, cái mçt méo cúa
bà kia. Vào nhüng ngày cúng dình hay di chúa, nguoi ta cüng lãy làm sung suóng dàm tiêu vói
nhau vê cách trang hoàng cúa dình chúa, vê nhüng bçc tu hành, vê nhüng dö dúng cúng quài.

Con nhüng dê tài nói hành thì vö sö. Nguoi nói hành hình nhu khöng trú vãn dê nào cúa thiên
hç. Nhüng tçi löi, nhüng tçt xãu cúa ai làm mãt long hç, phàn döi hç, hç dem ra nói rãt háng hái.
Nhiêu khi hç có thái dç vj tha, "thây doi", tó ra sao thuong tiêc nguoi này sao söng thê này thê kia.
Thê röi hç dem nhüng doi tu, nhüng viçc kín dáo cúa kè khác ra bàn. Nhüng câu chuyçn này, hç
nói say mê nhu nguoi nghiçn á phiçn bên nàng tiên nâu. Ðiêu nguoi ta khoái bàn nhãt ó kè khác, là
nhüng löi lâm vê xác thjt. Mçt bçc chúc quyên nào dó ngoài doi mà dçp chút bún, là hç thêm mám
thêm muöi và bàn bãt tuyçt. Nhüng nguoi dçc thân hay nhüng cö gái lõ thoi mà có giao thiçp vói
nguoi khác phái thì hç nói khöng biêt dã. Trong hçc duong, kè nói hành cüng dam mê bàn vê
nhüng cuçc yêu sai lçc cúa nhüng hçc sinh vói nhau.

Có cuçc tình ái nào thì hç phanh phui ra ánh sáng hêt. Cà nhüng dúc tánh cúa kè khác, nguoi
nói hành cüng có thê dúng làm dê tài. Hç cho là già hình, nho troi cho, vçy chó có co hçi vân tçi löi.
Khi nghe tin nguoi döng nghiçp hay döng song thành cöng viçc gì, kè nói hành tìm cách böi lç, cát
nghia xãu và dì hành dçng cúa nhüng kè ãy. Có khi là hç cho may rúi nhãt thoi. Ai duçc úy lço, tán
thuóng, hç cho là cãp trên hiêu lâm, chó nguoi duçc úy lço tán thuóng khöng xúng dáng. Nêu hç
là nguoi nghèo, hç hay nói nhüng kè giàu mà hç tiçn, giàu vì bãt nhon. Hç cüng hay nói dên tiên
bçc hay nhüng huê lçi cúa nhüng kè ãy khöng phài dê múng vì bác ái mà dê ganh tj, gièm pha.
Nhüng câu chuyçn này, hç nói vói mçt giçng chua chát mía mai, cay dçc. Có nhiêu nguoi dê mçt
dên nöi, dem nhüng tâm sµ cúa nhüng nguoi thân thích vói mình, nhüng chuyçn kín trong gia
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
13
dình, trong bçn bè ra dê bán rao.

Vê tuöi nói hành thì có thê nói tú tuöi khön tró lên, tuöi nào cüng thích nói hành cà. Nhung nói
hành có tiêng là phái yêu, và trong phái yêu, nhüng cö gái già, nhüng bà lão là nói nhiêu nhãt. Nói
nhu vçy khöng có ý bào, phái mçnh khéo giü ba tãc luõi. Có nhiêu dàn öng töi u già hàm và nói
hành dáng khiêp. Thuong thuong nguoi ta nói hành vì da ngön, nói riêt röi khöng biêt chuyçn gì
phài nói, nên dem chuyçn cúa kè khác bàn cho khóe miçng. • dây hiêu là hçng nguoi khöng có giá
trj gì. Chó nói nhiêu mà cân nói, thì có biêt bao diêu bö ích trong ngành ván hóa, khoa hçc, nghç
thuçt, ván hçc, giáo dµc...mçc súc nói. Nguoi có ác tâm khöng coi kè khác là anh em trong gia dình
huynh dç mà cú tuóng nghi dên quyên lçi cúa mình, nên khi thãy ai chçm dên cá nhân mình, hay
án dút mình thì oán ghét, phân bì. Long xãu này bçc lç ra loi mía mai, ngço nghê, thê là hç phài nói
hành. Cüng có nhiêu nguoi nói hàng chí vì nhç dç. Thãy khuyêt diêm cúa kè khác, nghjch mát là hç
nói, nói khöng cân suy nghi phài quãy cán do lçi hçi.

Nguoi nói hành thuong có tâm lí cán bàn là ngµ ý làm vui thích kè nghe, mua long nguoi nghe.
Nhung trong Phân bàn vê viçc chí trích, chúng töi dã nói nguoi nghe, nêu có luong tri, thuong
khöng tin cçy kè nói hành. Hç cho ráng röi dây, khi váng mçt hç, kè nói hành sã nói xãu hç. Thê mà
kè nói hành lçi dúng ba tãc luõi dây nham hiêm cúa mình dê thuyêt phµc hç. Ðöi vói nguoi nghe,
hç khöng dàm bào duçc thiçn càm, döi vói kè nói hành, chác chán hç gây ác càm. Bçn biêt con
nguoi rãt sç du luçn, kê cà nhüng nguoi dã túng ra vào chön tên bay dçn lçc. Khi nghe nhüng kè
khác du luçn vê mình, nguoi thãy böi röi lo âu, khöng biêt thiên hç döi sú vói mình ra sao. Chung
qui, nguoi ta khúng khiêp vì búa rìu du luçn, chí vì yêu tinh thân. Bói có thú tâm lí ãy nên mçt khi
nghe nguoi ta nói vê tçi löi, tçt xãu cúa mình thì coi kè nói hành là quân thú.

Có nguoi thâm giao vói nhiêu kè, nhung khi nghe nhüng kè này nói hành vê mình thì nghi kj
oán ghét hç ngay. Nhu vçy, viçc nói hành là thuöc dçc cho viçc xú thê mà nguoi nói hành phài chju
nhüng kêt quà thàm khöc. Ðoi hç phài bj cö dçc. Nguoi xa lç nghe hç nói hành tìm cách tránh
truóc hç. Nhüng kè thân thích vói hç bj hç vçch lá tìm sâu, bán rao tiêng xãu mãt tín nhiçm ó hç,
dân dân tú giã hç, khi thãy hç khöng kính trçng mình, khöng binh vµc mình, tìm co hçi chia tay vói
hç. Nêu hç là bçc chí huy, mçt nhà giáo dµc, hç bj kè duói coi nhu rom rác. ƒy quyên cúa hç bj
miçng luõi cãp duói làm lung lay. Danh tiêng hç vì sµ trã düa cúa kè duói, bj böi lç. Nêu hç là hçng
bj quàn trj, cãp trên rãt dê phong hç, vì cho hç là hçng dãy nguy, gieo mâm bãt tuân, phá tan uy tín
và phàn döi kí luçt. Trong cuçc giao tê hàng ngày, khi gçp nguoi có án hçc cao mà hç mó miçng nói
hành thì túc thì hç bj liçt vào hçng tiêu nhân, có doi söng bãt dáng. Nhu thê trong xã hçi, nguoi nói
hành là döi tuçng cúa muön nguoi oán ghét.

Ðiêu chúng töi uóc muön cho ngày mai dây húa hçn cúa bçn, là bçn quyêt khöng khi nào nói
hành. Bçn hãy tin nhu hai lân hai là bön ráng, nói hành làm cho nhân cách bçn dê hèn vì tó ra bçn
khöng dú can dàm nói tháng cúng kè khác löi lâm cúa hç. Nói hành làm cho doi bçn mãt nhiêu
thâm tình, do dó có hçi cho sµ hçc thêm kinh nghiçm, có hçi cho viçc làm án. Khi gçp ai gièm
chuyçn kè khác nói cúng bçn, hoçc bçn làm thinh, hoçc bçn lái câu chuyçn qua vãn dê khác. Nêu
sµ dính chính löi lâm cân thiêt, thì bçn nên làm vói nghç thuçt dê khói gieo ác càm khöng có lçi gì
cho doi mình. Lã di nhiên, khi có phçn sµ binh vµc ai, thì dú bj thiên hç ghét dên dâu, vân phài nói
sµ thçt. Mçt phuong thê giúp bçn xa lánh sµ nói hành là hãy thuong tµ kiêm là hãy nghe loi
Socrate là tìm biêt mình. Khi bçn hiêu bçn röi thì bçn khöng có ác tâm vói kè khác và rãt khoan
höng vói bãt cú ai.
Phân 012
Ðúng Nhço Báng

Ðoi Hoài Vuong có quan dçi phu tên là Khuãt Nguyên, ngày nç bj sàm báng, oán ghét doi dên
nöi thãt vçng, ngao du nhu nguoi mãt trí và hát: Ðoi dµc và say cà, chí mình ta trong và tính thöi.
Bçc truçng phu nhu Khuãt Nguyên, mà con khöng tµ chú duçc, dên nöi oán doi nhu vçy thì bçn
thú nghi, phàm nhân khi bj nhço báng thì tâm trçng nhu thê nào. Thê mà rãt nhiêu nguoi trên doi
khi nói chuyçn lçi nhço báng, khöng biêt tçi sao hç thích mua thú hon mua bçn. Lúc söng chung
cúng kè khác, hç dúng ba tãc luõi thâm hiêm cúa mình dê mö tà hình dçng xãu xa cúa döng
nghiçp, dúng loi nói duyên dáng khêu gçi nhüng khuyêt diêm vê thê xác nhu sún ráng, lçm cám, lé
mát, möi xç, miçng xéo, chân què, tay cán vá, nói ngçng, cà lám. Hç cüng khöng ngân ngçi dem
viçc riêng cúa gia dình, nhüng bí mçt vê tình vç chöng tình thâm giao dê nhço báng. Ðçc biçt nhãt
là hç lçi lãy nhüng loi nói trçt cúa kè khác dê trêu chçc, mía mai.

Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
14
Có khi hç cö gáng bát chuóc tçt xãu cúa anh em, bè bçn nhu già bç cà lám, nói gçng...dê cho sµ
sàm báng linh dçng. Nêu hç là mçt nhà chí huy hay là mçt nhà giáo dµc, hç sã pha lân nhüng loi
nhço báng cúa hç, trong khi ra lçnh và dçy dö. Kè duói có diêu gì so sót hç lçp lçi mçt cách dê hèn.
Chúng töi có biêt mçt nhà giáo dµc nç, möi lân kè duói löi lâm hay xin öng diêu gì, öng nói báng
mçt giçng sàm báng chua nhu giãm. Ðoi giáo dµc cúa öng, là mçt doi gieo oán hçn và hu hçi rãt
nhiêu tuong lai cúa kè thµ giáo vói öng.

Nguoi nhço báng, nhiêu khi tó ra rãt tê nhj trong viçc chçm tµ ái kè khác. Hç dúng cách nói lái,
dúng löi bõn ngü, dúng nhüng tiêng có nhiêu nghia dê nói nhu dao dâm thçc tçn tâm hön cúa nçn
nhân. Loi nói cúa hç có khi thêm phân chua chát, cay dáng bói hç day nghiên, trê möi, trçn mát,
nhán ráng, hay ra nhiêu diêu bç nhço báng mçt cách sâu dçc. Lám khi, hç làm bç ca tµng mçt vài
dúc tánh cúa kè khác, röi hç chêm vào nhüng tiêng "nhung mà, song lã" có cái hçu dáng nhu bö
hon, khiên kè bj chí trích khö khöng sao tà duçc. Nhüng khi hç khöng có djp tích cµc nhço báng
hay nhço báng dã thèm röi, hç già bç hói kè khác, chçc mçt hai tiêng, khích kè khác nhço lçi
nhüng tâm lí sâu dçc cúa hç. Hç tráo tró nên nguoi bj hç trêu trçc, oán ghét hç thãm thía và lâu
bên. Trong nhiêu truong hçp, vì quá quen miçng ngço nghê, hç dem cà nhüng diêu nghiêm trçng
trong tön giáo ra dê làm dê tài nhço báng, hâu mua vui cho thiên hç. Có lân, chúng töi lãy làm sí
nhµc cho mçt nguoi bçn, trong câu chuyçn anh ta háng hái vênh vênh nhço báng nhüng tiêng
"Nam mö" và "Amen" vói cái giçng pha tro cúa mình.

Muön dác nhân tâm, xin bçn nhãt djnh bó sµ nhço báng. Nguoi nhço báng bao gio cüng gçp
nhüng uãt hçn do nhüng loi nói chêu ghço cúa hç dã gieo. Bçn cú tin ráng trên doi, dú mçt tên ngu
dçi cüng có long tµ ái, cüng thãy mình là mçt con nguoi, và khöng bao gio có thiçn càm duçc vói ai
có thái dç nhço báng mình...Ai cüng càm thãy thân thê mình có mçt sác dçp nào dó, có mçt duyên
dáng khà di thu hút kè khác. Ai cüng nhçn mình có mçt tài riêng. Nói diêu gì, dú vê mçt khách quan
rãt bçy, vân cho mình nói rãt hüu lí. Muön chinh phµc duçc long cúa kè khác, bçn hãy kính trçng
tâm lí muön doi ãy. Nêu nhço báng, bçn chí làm cho kè khác lo bào vç sµ tµ ái cúa mình, tró nên
thú djch vói bçn.

Do kinh nghiçm, có lã bçn nhçn thãy sµ kiçn này. Là khi chúng ta nhço báng ai, túc là chúng ta
làm cho hç nöi bçt lên giüa dám döng mà hç dang söng, nöi bçt khöng phài vói nhüng gì có thê
hãnh diçn, mà vói nhüng diêu sí nhµc. Ðó là hành dçng töi kj döi vói bãt cú ai. Con nguoi tµ nhiên
muön làm trung tâm diêm cúa thiên hç nhung rãt dau xót trong long khi cçp mát nhìn mình vói vè
ngço nghê.

Nguoi nhço báng dã khiên hç ó truong hçp này, làm sao hç khöng thú oán duçc. Có khi, nguoi
nhço báng bào ráng mình "choi". Phàil Nhiêu khi hç buöng loi trào phúng dê mua vui thöi. Nhung
döi vói nçn nhân, loi châm biêm cúa hç khöng có "choi" nhu hç tuóng. Nó vân chçm tµ ái ít nhiêu.
Chçm tµ ái nguoi ta, mà muön nguoi ta mên mình thì thçt là dçi. Hon nüa, chúng ta nên dê ý ráng,
phân döng con nguoi thích nhço báng, và nhço báng thuong sã có cái tçt nghiçn nhço báng. Tµ
nhiên con nguoi muön che dãu tçt xãu hay khuyêt diêm cúa mình, và hay thöi löng tìm vêt ó nhüng
kè chung quanh. Nhung khi nhço báng, nguoi ta nghe sung suóng, thú sung suóng dê hèn: nó thúc
dãy nguoi ta dê hèn trong viçc chçc ghço. Nguoi ta con thãy mçt thú danh dµ, mçt thú tài trong
viçc khéo tìm dú cách dê nhço báng kè khác nüa. Và nguoi sàm báng càng khoái trá nói tçt xãu cúa
thiên hç, thì tµ nhiên càng mê thích, coi nó nhu mçt nhu câu phài thi hành luön nhüng khi bàn
chuyçn vói bãt cú ai.

Nhu thê, thua bçnl Làm sao hç thuyêt phµc duçc kè khác. Mçt lân nüa chúng töi xin cho bçn
dçt cho luõi mçt dây cuong. Thánh kinh bào, truóc khi nói phài dánh luõi bày lân. Chúng töi xin
bçn nên dámh luõi mçt lân thöi dê tránh tuyçt döi nhüng loi ngço nghê. Ðúc Khöng nói: "Duong
nhân chi ác tu vi tiêu nhân". Ðúng thay, möi khi bçn nói xãu vê kè khác và nhãt là nói xãu dê cuoi
cçt, là nhüng khi bçn thãy mình tµ hç, hèn yêu. Nêu bçn là bçc chí huy, là giáo dµc mà hay nhço
báng thì bçn hãy nhó ráng, möi loi trào phúng cúa bçn, là nhát búa dön phá uy quyên cúa bçn. Nêu
bçn hay nhço báng nhüng nguoi thân nghia cúa mình, thì bçn dúng quên ráng, sau cúng doi bçn sã
là doi cö don.

Chúng töi tin tuóng, bçn là nguoi biêt tµ trçng, khöng bao gio thích dúng ba tãc luõi hâu mua
thú chuöc hçn cho mình. Nhung thua bçnl Trong cuçc söng, bçn khöng làm sao tránh khói nhüng
ngón luõi nhço báng bçn. Bçn phài döi vói nó ra sao? Trà düa àl Khöng. Bçn phài coi nhüng kè tiêu
nhân ngço nghê bçn, là nhüng truong hçp dê cho bçn luyçn chí khí. Bçn tµ nói: "à? Giá töi có
nhüng khuyêt diêm nhu bao kè khác ngço nghê röi thì sao nüa. Töi lãnh trách nhiçm vê löi lâm cúa
töi dó. Röi sao nüa. Töi dáng cuoi nhço dó. Röi sao nüa." Thuong nguoi ta dau xót khi bj nhço
báng, chí vì thiêu tinh thân, quá tµ ty và sç du luçn. Bçn can dàm lãnh hêt nhüng búa rìu cúa du
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
15
luçn, thì bçn sã thãy mình anh húng. Thái dç quân tú cúa bçn, mçt mçt giúp bçn có nhân cách
dáng phµc, mçt khác gieo cho kè khác càm tuóng ráng, bçn là con nguoi biêt nhân nhjn, vui tánh,
dê giao tiêp. Di nhiên döi vói kè nhço báng bçn, bçn khöng làm mích long hç. Hy vçng sau nhiêu
lân nhço báng bçn, hç sã höi hçn.
Phân 013
Ðúng Vµng Vê

Có nhiêu nguoi tµ nhiên thiêu cái mà nguoi ta thuong gçi là duyên dáng nên câu chuyçn cúa hç
dµng chçm nguoi nghe và chí dem lçi cho hç sµ khi rè, oán thú. Nguoi ta có thê nói chuyçn vúng vê
trong nhiêu phuong diçn. Có nguoi hê mó miçng, là nói diêu ác cho kè nghe.

Hç nói nhu mçt cái máy, khöng ý thúc gì vê hçu quà loi nói hçu quà cúa mình. Vúa bát tay bçn,
hç hói múa này nguoi ta dau trái nhiêu quá, bçn có bj khöng?

Con bçn dau höm rày chác liçt nçng? Bçn tuóng hç có ác càm vói bçn nên nói nhu vçy? Có lã
bçn hiêu lâm. Hç vân có thiçn càm vói bçn, nhung hç có cái tçt, hê mó miçng là nói nhüng chuyçn
dü, gieo ác càm vö tình nhu vçy. Gçp chúng töi, hç vui vè lám, hói hêt súc tµ nhiên: "À höi dó
chúng töi có ó tú phài khöng, có mác nç phài khöng?" Hç hói nhüng diêu nhu vçy, chúng töi có
thích trà loi hay khöng, mçc kç.

Hç vân cuoi hê hê. Có nguoi vµng vê trong viçc gieo nhüng ý tuóng hác ám, khiên nguoi nghe
bi quan vê cuçc söng, hay cuçc làm án cúa mình. Ai tính lçp nhà xuãt bàn, bàn viçc tö chúc vói hç,
hç nói nào dçc già ít, giãy mác,... khöng có tác phãm giá trj dê xuãt bàn, nhà phát hành làm viçc
khöng chu dáo, sã lö vön... Bçn bàn cúng hç vê mçt nguoi bçn thuong mên àl Coi chúng, hç khöng
làm cho bçn có cái vui suóng nghe hç khen nguoi mình dã phú gúi trái tim. Hç sã kiêm cho duçc
mçt khuyêt diêm tinh thân hay thê xác dê nói.

Chúng töi nói kiêm thì cüng hoi quá, bói vì tµ nhiên, hç khöng muön làm bçn phçt ý. Nhung röi,
cüng tµ nhiên hç vµng vê, nên nói ra diêu làm bçn bãt mãn. Có thú nguoi vµng vê khác, khi bàn
chuyçn cúng ai, nói ra nhüng loi nhçn xét khöng hay cúa hç vê kè ãy. Chúng töi nói chuyçn váng
nuóc miêng, hç chí chúng töi và nói: "nuóc miêng". ˆo cúa bçn gài lçn nút, tóc cúa bçn röi núi, giày
cúa bçn dính dãt, thãy thì hç nói ngay.

Bçn bµc mình vói hç u? Có can gì vói hç, hç cú nói tµ nhiên. Có nhiêu nguoi khác khöng bàn
ngay nhüng diêu làm bçn phçt long, nhung hç có kiêu nói, giçng nói và nhüng cú chí khiên bçn dê
dàng có ác càm vói hç. Khi bçn nói diêu gì quan hç, báng mçt giçng trâm trâm chí mçt mình hç
nghe thöi, hç lçi "ú" rãt lón. Có khi hç nói to tiêng mà khöng có gì lo láng kè khác nghe duçc diêu
bí mçt. Nhiêu lúc, cách hç mó dâu mçt câu nói, cách hç ra diçu bç, có cà cái gì vµng vê lçp dj,
chuóng mát, bçn thãy khöng thích hç ngay. Có hçng nguoi khác, vµng vê trong viçc khen ngçi.
Hoçc vì muön dác nhân tâm, hoçc thiêu bàn linh, hç hay xen vào câu chuyçn nhüng loi khen ngçi
kè khác.

Nhung hç khöng biêt nghç thuçt khen chút nào. Có khi hç khen dên tró thành dua njnh. Cüng
có thê, khöng ít nguoi kém trí, lãy làm sung suóng, huóng nhüng loi "thöi" duong mçt cúa hç, và
bj hç lçm dµng. Trong biêm ngön cúa Chön và con Quç, cúa La €ontaine hç dóng vai con chön,
nhung döi vói nguoi có chút luong tri, diêu hç tán tµng thái quá khöng khói làm nguoi ta dó mçt và
dâm ra khi rè hç. Rãt nhiêu nguoi làm mãt thiçn càm vói kè nói chuyçn nhüng chuyçn ba láp hay
thính thoàng nói lçc dê. Bçn dang thuçt lçi cho hç mçt cuçc tang chê, böng hç chçn loi bçn và ngó
ra ngoài sân chí con gà tha cön trúng. Bçn bàn cúng hç vê hóa hçc, bçn muön hç tçp trung tinh
thân vào vãn dê này, nhung dên phiên hç nói, nào: öng tö nghê in, Napoleon tháng trçn, nào kinh
tê tu bàn, chê dç quân phú. Hç nói ra hêt nhüng gì xày dên trong dâu óc hç. Bçn phài bµc mình.
Chúng töi khöng thê kê cho bçn hêt nhüng thú nguoi vµng vê trong câu chuyçn. Hç có cái gì thiêu
duyên dáng, nên diêu hç nói ra, thuong va chçm tµ ái kè khác. Nhüng khi bàn chuyçn, loi cúa hç
chí gây thiçt hçi cho hç, dúng nhu Quân Bình dã nói: "Khãu thiçt già hça chi mön". Tuy vçy döi vói
hç, bçn hãy có tãm long bao la nhu dçi hài. Hç là hçng nguoi dáng thuong. Thay vì xét nét, bát löi
hç nhu nhiêu nguoi trí thúc "róm" hay làm, bçn nên làm thinh, vui vè nghe hç nói thöi. Cö nhân
bào: "Ðçi truçng phu duong dung nhân". Loi này bçn nên triçt dê thi hành döi vói nhüng kè án nói
vµng vê.

Riêng phân bçn, thính thoàng bçn nên nho mçt vài nguoi bçn thân thiêt phê bình giúm cho löi
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
16
nói chuyçn cúa mình. Ðiêu này rãt khó, là ai trong chúng ta cüng giàu tµ ái. Và lçi, khöng có mçt
khuön thuóc nào tuyçt döi cho viçc nói chuyçn. Nhung dú vçy, nhüng khuyêt diêm ai cüng có thê
mác: Bçn nên súa lân lân. Nho dó câu chuyçn cúa bçn có tính chãt hãp dân. Nó làm cho bçn duçc
nhiêu báng hüu và kè cçng tác.
Phân 014
Ðúng Thày Lay

Nêu bçn chju khó moi ký úc cúa bçn, thì bçn sã nhó bçn dã gçp nhiêu nguoi có tçt thày lay. Hç
là cái thúng lúng, mà nhüng diêu kín cúa kè khác giao phó nhu bj chày di kháp noi. Tâm hön hç
thiêu hán sµ diêm dçm. Hç khöng có mçt doi söng trâm ngâm, doi söng cúa riêng mình. Ðúng ai
doi hç dúc tµ chú. ‰ chí cúa hç hoàn toàn bãt lµc vói thân kinh hç. Lúc nào hç cüng muön phanh
phui tâm trçng mình cho thiên hç biêt dê gçi là "tµ giài thoát" mçt phân nào. Khöng có diêu gì mà
hç giü kín trong tâm khàm duçc. Hç cân phài nói ra cho kè khác cúng biêt dê thóa mãn cái thính
"tröng trài" tµ nhiên cúa mình.

Kè thày lay có hai dçng. Hçng hói và hçng nói. Hçng hói là hçng nguoi có khi tuóng mình cãn
ngön, nhung lçi hay hói nguoi ta vê nhüng bí mçt này. Trong cuçc söng hàng ngày, chác bçn nhó
khöng ít nguoi, vúa vö lê, vúa bãt cãn tra hçch bçn vê nhüng diêu mà bçn muön giü kín. Hç khöng
có sµ tinh tê trong phép xã giao dê tránh cho kè khác khói nói ra nhüng diêu dáng lã khöng duçc
tiêt lç. Tçt xãu này khöng phài chí ó nguoi ít án hçc. Cà nhüng bµc vön hçc uyên thâm mà thiêu
rèn luyçn vê tâm dúc vân mác. Có khi hç lçm dµng quyên chí huy hay quyên giáo dµc cúa mình bát
kè duói cung khai diêu bí mçt cúa riêng chúng hay cúa kè khác phó giao. Thiçt có gì dáng khi mçt
cho báng nhüng hành dçng nhu vçy.

Ðên hçng thày lay di bçc lç bí mçt cúa kè khác hay cúa mình thì döng hon và dáng kêt án hon.
Có nhiêu bí mçt, khöng ai buçc hç giü kín. Song vì luong tâm buçc khöng dçng: Hç vân tiêt lç. Ði
ngang qua dâu câu nç, thãy döi trai gái âu yêm nhau, hç nói um súm cho nguoi hàng xóm biêt. Bçn
gói chúng töi mçt mçt thu. Hç luçm duçc dem dçc cho hêt nguoi này dên nguoi kia nghe. Hç con
di "nçp" nhüng diêu mà hç húa giü kín dên xuöng mö nüa. Khi mçt ai cö ý hay vö tình cho hç biêt
diêu bí mçt, röi xin hç giü kín cho, hç húa "bán mçng" sã chön nó sâu tçn cõi long. Nhung khi gçp
nguoi thân hay kè nào khéo hói, hç nói sçch sành sanh. • ngoài chç doi, cüng nhu noi tu hành có
biêt bao thú nguoi dê mçt này. Hç coi luong tâm cúa hç nhu "móng cáng". Hç khöng kê gì dên
danh dµ mà hç dúng bào mçt cho nguoi ta. Thiçt là nhüng tâm hön tiêu nhân. Nguoi thày lay thua
bçn, con dám phanh phui cà nhüng bí mçt mà nguoi khác phó giao cãn thçn nüa. Có thú bí mçt mà
kè khác truóc khi nói cho hç biêt, dçt diêu kiçn, là giü kín mói nói, biêt duçc diêu bí mçt röi, hç
dem vê nói hêt cho vç con, bçn bè, löi xóm cúa mình. Có nhiêu bí mçt, nguoi nói ra khöng cöng
khai, buçc hç giü kín vì nghê nghiçp và luong tâm hç khöng bao gio nói cho ai. Nhung röi hç cú
tha hö quàng cáo...

Hç có nhiêu cách dê tiêt lç nhüng bí mçt. Có khi vì luong tâm ngán càn hç khöng mçnh miçng
nói tháng bí mçt, song bói thiêu tµ chú, hç nói xa xa, gân gân. Do diêu nói bóng bãy cúa hç, kè
khác bói duçc diêu kín. Nhiêu lúc hç hói cách nào dó, làm kè khác bát duçc ý hç muön nói: Sµ bí
mçt cüng bj tiêt lç nhüng bí mçt thì trong cçp mát, noi nét mçt, ó các diçu bç cúa hç, có cái gì dó
mà mçt nguoi sành tâm lý có thê biêt duçc dê dàng.

Trong khi tiêt lç nhüng bí mçt, nguoi thày lay có tâm lý dçc biçt. Hç tuóng ráng, mçc khài cho
mçt ai nghe diêu bí mçt, thì kè ãy quý mên hç, có tín nhiçm vói hç. Nhung hç lâm. Höi chua nghe
bí mçt, nhu nhüng bí mçt vê tà dâm, vê sát nhân, có lã nguoi nghe chiêu chuçng hç. Nhung, nêu là
kè có luong tri sâu sác, nguoi nghe sã khinh rè hç, hö nghi vê hçnh kiêm cúa hç. Nguoi ta có ý nghi
ráng, nêu hç mçc khài nhüng bí mçt cúa kè khác cho mình duçc. Thì nay mai hç sã mçc khài nhüng
bí mçt cúa mình cho kè khác. Nhu vçy, làm sao nguoi ta có thiçn càm vói hç.

Ðöi vói kè khác, nguoi thày thay cüng gây nhiêu thiçt hçi vúa cho mình vúa cho kè phú gói bí
mçt. Trong cuçc giao tê, hç bj nguoi xung quanh cho là kè bj tröng miçng nên khöng ai úy thác cho
hç nhüng cöng viçc cân dúc cãn ngön. Ai dçi gì dö nuóc trong cái thúng lúng. Dê hiêu quá. trong
nhüng bí mçt kè khác giao cho hç, có cái, nêu bj mçc khài sã gây lö lã trong viçc làm án, sã dân
nguoi ta dên khám duong, sã làm cho nguoi ta mãt tín nhiçm. Nêu hç là nguoi hay thêm mám dçm
muöi, sµ tiêt lç bí mçt có thê làm cho mçt gia dình tan rã vì hiêu lâm, ghen tuöng, oán hçn, tra tãn
nhau.

Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
17
Mçt tçt xãu dem lçi nhiêu thiçt hçi nhu vçy, chúng töi tin chác bçn lo dê phong nhu mçt chúng
bçnh djch.

Chúng töi tin tuóng bçn nhçn thãy sµ cân thiêt, trong sµ cãn ngön. Ngay trong cuçc söng hàng
ngày, khi bj chãt vãn vê nhüng bí mçt, hay khi ngúa möi muön tiêt lç, bçn hãy tin ráng, möi khi
bçn mçc khài bí mçt mçt cách vö lý, thì nhân cách cúa bçn bj tön thuong, luong tâm cúa bçn bj uy
hiêp, uy tín cúa bçn bj lung lay. Trái lçi, khi bçn cãn ngön, tâm hön bçn gia táng düng khí, và bçn
thãy mình là con nguoi có giá trj. Trong lúc xã giao, nêu có ai thuong dem tâm sµ hay bí mçt cúa
kè khác tiêt lç cho bçn, thì bçn nên tránh nhüng câu hói tó ra mình tçc mçch, bçn nên chuyên
huóng câu chuyçn dê giúp nguoi thày lay khói phanh phui bí mçt. Giá có nghe duçc diêu gì kín, cân
phài giü thì hãy giü dên xuöng mö.
Phân 015
Ðúng Làm Ðon Xóc

Khi nào, gçp chuyçn DoeŠ thèo lèo chác bçn bíu möi. Mà dâu phài ngày xua mói có DoeŠl Gio
dây, ó quanh bçn, có hàng lö DoeŠ lúc nào cüng chµc ho dê làm don xóc. Có thê gçi choi hç là
nhüng "Thöng tãn xã"‚ xong khác chút là hç "làm viçc" khöng cöng, và gieo oán hçn. Nguoi ta hay
nói, thèo lèo là tçt cúa dàn bà, cúa nhüng cö gái già. Bãt cöng. Ðàn öng cüng don xóc khöng thua
phµ nü. Giá thèo lèo là só truong cúa dàn bà, thì trong phuong diçn này, dàn öng túc là dàn bà.
Nguoi don xóc giöng nhu nhüng con rán dçc bo ngêu nghên tú mçi hang cúng ngõ hèm cúa chç
doi, dê reo rác nçc hiêu lâm, uãt hçn, chia ly. Hç dem loi nói này, thçc cho nguoi kia, viçc nguoi kia
chçt nguoi nç.

Vúa nghe ai nói xãu vê bçn, túc töc hç tó vè thân mçt cúng bçn "Thiçt chö thân mçt nhau, töi
có diêu này muön nói vói anh. Öng X... bà ‹, khi dê anh thçm tç. Hç chí trích hành dçng và hçnh
kiêm cúa anh. Töi khöng muön nói lçi vói anh chi cho thêm rây. Nhung vì tình bçn, buçc long töi
nói cho anh biêt röi bó di" Bçn nói gì vê chúng töi khöng biêt, nhung hç thçc vói chúng töi ráng,
bçn dà kích chúng töi thçm tç.

Mçt bçn gái dã có vj hön phu, ngày nç có cöng viçc, bàn chuyçn rãt lâu mçt mình vói thanh nam.
Hç dem mách vói vj hön phu cúa nàng ráng, nàng "chim chuçt " vói thanh nam này, mà có lã dã lçt
tình vói chàng röi. Ðöi bçn tâm giao dang mçn nöng yêu mên nhau, dang háng hái xây dµng mçt
cuçc doi hçnh phúc.

Hç dên nguoi này nói ráng, nguoi kia là mçt cáo già, già bç thân mçt nhung long dç là sào
huyçt cúa dâm ö, hài long, dã gói tình yêu noi kè khác. Trong binh dçi, hç dem hçnh kiêm cúa binh
si nçp khöng con chân ráng kè tóc cho cãp chí huy, röi hç mách cho binh si nhüng khuyêt diêm vê
doi tu cúa thú lãnh. Duói mçt co quan giáo dµc, vì muön duçc nhà giáo dµc yêu riêng, vì muön lçp
cöng hay lãnh nhüng ân huç, hç già bç thân mçt vói hêt mçi nguoi dê góp löi lâm cúa nhüng kè
này, dem nçp cho nhà giáo dµc. Noi hãng thây thç có dên dúng gio khöng, có làm viçc tçn tình
khöng, hç "phúc trình" dây dú cho öng chú biêt.

Hç có cà mçt nghç thuçt thèo lèo. Truóc mçt nguoi mà hç lãy tin túc, hç có thái dç ngoan
ngoãn thçt thà, "thöi" cho kè này tuön hêt ruçt gan cho hç, và hç dám dem cà danh dµ ra dê thê
giü kín nhüng gì mình nghe. Nhu vçy, ai mà khöng tin hç duçc. Khi thu thçp nhüng mâm gây oán
thú röi, thì hç dên kè khác dê gieo. Hç tó vè ân cân, lo láng, hç than thó cho sö phçn kè ãy, tµ xung
mình là kè thân nghia, dê röi tú tú hç thçc mách hêt nhüng diêu hç nghe thãy. Thuong hç khöng
phài chí nói sµ thçt, mà con bja dçt, thêu dçt nhüng diêu mình biêt cho kè nghe tin mình làm hç
nóng giçn, tìm phuong kê trà thú.

Khi làm don xóc nhu vçy, nguoi thèo lèo tuóng sã duçc long cà hai bên. Nhung dó là mçt lâm
tuóng trú nhüng nguoi nöng nöi hay quá u dân dçn, có ai lçi di tin ráng, nhüng nguoi don kóc là
nhüng kè trung tín. Ai cüng thúa biêt ráng, miçng hç gieo nçc dçc noi mình dãy, nay mai hç sã
gieo noi kè khác. Cüng có thê, nhiêu nguoi vçi tin, có dâu óc tiêu nhân, dúng hç dê biêt kè khác
phán doán thê nào vê mình. Nhung nhüng nguoi giàu luong tri, phán doán theo tinh thân khoa hçc
có dúc bác ái, thành thçt. Hçng thèo lèo này coi ba nhân dúc nhu có rom. Nhu vçy, hç làm sao
chiêm duçc nhân tâm và có nhiêu bçn. Trong truong hçp bçn nghe kè khác tçc mçch cho bçn
nhüng loi kè khác nói vê bçn, xin bçn tìm cách döi vãn dê câu chuyçn, dê tránh nhüng nçc dçc cúa
hç. Ngày xua khi Socrate nghe ai thuçt lçi cho öng nghe nhüng loi bình phãm cúa kè khác vê öng,
öng hay hói: "diêu anh nói có phài là chân lý khöng?" Nêu trà loi khöng, theo ba câu hói cúa öng,
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
18
thì öng xin nguoi ãy hãy làm thinh. Chúng töi muön bát chuóc nhà hiên triêt Hy Lçp này khi gçp
nguoi don xóc, miên là bçn döi xú vói hç vúa ljch sµ vúa dác nhân tâm.

Lã di nhiên bçn là nguoi khá doàng hoàng, möi ngày cö gáng tránh cho khói quái tçt ãy. Chúng
töi nói möi ngày, là vì thèo lèo cám dö ta mà khöng dè. Nêu thành thçt vói mình, ai trong chúng ta
dám nói ráng mình khöng có lân nào thèo lèo. Là con nguoi, tµ nhiên chúng ta huóng vê viçc
phanh phui cho kè khác biêt nhüng diêu mà chúng ta biêt. Chúng töi khöng nói tính thèo lèo vì ác
tâm. Chúng này chí có mçt thiêu sö nguoi mác thöi. Chúng töi muön nói tçt don xóc vì già hàm,
Thiêu tµ chú, hiêu ký, vì nhç dç. Muön chiên tháng tçt xãu này, bçn hãy tçp hãm khãu.

Möi khi nói chuyçn vói ai, dê ý coi mình có thçc méc diêu gì cúa kè khác khöng. Nêu lõ thçc
méc, hãy túc töc höi hçn vì dã làm mçt diêu dê mçt, tön hçi nhân cách. Có nguoi viçn lý ráng, sµ
thçc méc dem lçi lçi lçc. Thua bçn dú bçn lçi lçc thê nào bçn cüng nên giü phãm giá cúa mình. Thà
bçn söng nghèo nàn, hon là giàu sang, dây quyên thê, mà cà doi dem luong tâm, nhân cách, phãm
giá cúa mình dö µp xuöng müi giày cúa cãp trên quì mçp, lon cúi, thua méc kè khác, hâu xin ân
huç. Nêu bçn dóng vai tro chí huy hay giáo dµc, xin bçn dúng dê mçt dên tö chúc duói tay mình
nhüng con nguoi DoeŠ dê hãm hçi kè duói. Trong cuçc giao tê hàng ngày, nêu bçn muön là nguoi
ai cüng ham úy thác tâm sµ, thì xin bçn tránh xa mçt kè thèo lèo. Nhu vçy, bçn sã có nguoi bçn
trung thành và giúp bçn dác lµc.
Phân 016
Ðúng Ngöc Bçy

Nguoi ngöc, mà höm nay chúng töi hâu chuyçn vói bçn, khöng phài là thú nguoi thãt hçc vì
hoàn cành. Hç khöng biêt viêt, biêt dçc, khöng có dú phuong thê gân güi nhüng nguoi giàu kiên
ván, dê duçc nghe nhüng diêu bö ích cho doi söng tinh thân cúa mình. Chúng töi khöng muön bàn
dên nhüng nguoi dáng thuong hçi và dáng kính ãy. Chúng töi muön nói, nhüng nguoi dã có vön
hçc, nhung vì luoi biêng, vì khöng biêt cách trong viçc tµ hçc nên ngu döt dên nöi, nói nhüng loi
ngöng dçi dên nöi thiên hç khinh rã mình.

Phài cöng nhçn ráng, ó thoi dçi chúng ta, mçt thoi dçi mà cõi hçc là troi biên, khöng mãy nguoi
quán thöng duçc mçi kiên thúc. Cách nay mãy thê ký, mçt nguoi thöng thái, có thê là nguoi thöng
gân hêt kho hiêu biêt cúa loài nguoi. Ngày nay, mçt nguoi thöng thái, thuong chí am tuong mçt
nghành hçc nào dó. Hç khöng thê là nguoi "biêt hêt" nhu Aristote hay mçt Rabelais. Ngoài "mön
bó túi" cúa mình, nguoi ta hçc chu dáo dã dành, döng thoi nguoi ta cüng tìm cách chuãn bj cho
mình mçt vön hçc phö thöng, nó vúa giúp cho chuyên mön khói bj lu mo mà con giúp cho mình
giao tê dê dàng vói nhiêu hçng nguoi trong xã hçi.

Là mçt luçt su, nguoi ta thöng luçt: Hay lám. Nhung nêu chí biêt có luçt và gçp ai cüng bàn hêt
luçt La Mã dên luçt Nã Phá Luân röi dên luçt Gia Long, Höng Ðúc thì thiêt tuóng nhàm chán. Bçn là
mçt nhà triêt hçc. Bçn quán thöng hêt nhüng hç thöng triêt lý Ðöng Tây. Quà bçn là mçt bçc tri
thúc dáng quí trçng.

Nhung nêu bçn có kkiên thúc triêt hçc, và gçp nguoi xung quanh, gçp chúng töi và bãt cú ai
khác bçn löi ra nói hêt Epictète dên Khöng Tú, Bergson, thì câu chuyçn cúa bçn khó bê hãp dân. Có
nguoi khöng nhüng chí nói chuyên mön, mà con nói nhüng diêu mình khöng biêt gì ráo. Hç nói
báng mçt giçng huênh hoang nüa mói ký chú. Hç rãt sành ván Phân Pháp, nghi là mình thöng thái
và bàn chuyçn gì cüng duçc. Gçp bçn, là nhà chuyên vê hóa hçc hç dem nguyên tú ra thuyêt vói
bçn.

Mói dâu thãy hç có thái dç quân su, bçn tuóng mình duçc duyên may, gçp mçt bµc thây có thê
giúp kiên ván cho mình thêm rçng rãi. ai ngo bàn chuyçn vói hç mçt höi, bçn mói thãy tãt cà sµ
ngu ngöc dáng tçi cúa hç. Trong xã hçi, thua bçn, có biêt bao nguoi nhu" bçc thöng thái này"nây.
Hç dçc dâu vài tçp chí, vài quyên sách bàn vê mçt nghành nào dó, röi cho mình là bçc chuyên mön,
gçp ai cüng dem khoe.

Có kè khöng túng buóc vào nguõng cúa cúa mçt truong hçc nào, nhung nho thoi vçn có chúc
quyên cao, tiên bçc nhiêu thuong tó ra mình thöng thái. Trong büa tiçc nç, có mçt nguoi to tiêng
nói: "Thiçt öng Œésus Christ là bçc quân tú. Öng bj kè thú dâm vào nuong long mà con cãt loi nhân
dço:Xin cha tha cho nó vì nó lâm cháng biêt". Lúc ãy, chúng töi cüng gçt dâu vì ljch sµ. Nhung bçn
du biêt, khi mà Giêsu bj quân thú dâm vào nuong long báng luõi döng, dó là lúc Ngài dã chêt. Làm
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
19
sao ngài thöt ra câu ãy duçc. Câu ãy Ngài nói, khi Ngài con söng, lúc sáp bj quân thú hành ác. Nghe
loi bçc chúc quyên trên, có mçt bçn chúng töi tµ hói"Tçi sao hç khöng làm thinh, có hay hon
khöng. Ðâu phài có uy quyên là quán thöng kinh sú và nói gì cüng trúng". Có thú nguoi dáng
thuong hçi hon nüa, là thú nguoi nghe lén vài ba diêu hiêu biêt vê mçt nghành hçc nào dó, röi
cüng vênh vênh tµ dác thuyêt cho thiên hç nhu mçt bçc chuyên cúu lão thành. Nguoi nghe hç phài
bµc mình và hö thçn giúm, khi nghe hç nói bçy mà vân hãnh diçn.

Trong cuçc giao tê, có nhiêu hiêu biêt tãt yêu, mà túy tuöi tác, túy dja vj, túy hoàn cành có thê,
nguoi ta phài lo cho có, dê khói phçt long kè khác, hay dê cuçc nói chuyçn cúa mình khói vö vj. Có
nhiêu nguoi khöng kê gì dên hiêu biêt này. Bçn ó xa dên thám hç, hç chào hói bçn, röi bát chuyçn
con cà con kê, thao thao bãt tuyçt. Hç khöng có chút xã giao, hói bçn dúng büa ó dâu chua,dê moi
bçn thay giây, dê chí cho bçn nhà tám v.v... Là mçt nguoi cha trong gia dình, hç khöng biêt nuöi
duõng, giáo dµc con cái. Khöng ai buçc hç thuyêt vê giáo dµc rành nhu mçt Dupanloup hay mçt
Bosco nhung ít ra, nhüng diêu so dáng mà dja vj làm cha buçc hç phài biêt. Làm giáo su dçy tú
nám này qua nám nç, mà khi bàn vê Phân trình giáo dµc hiçn hành, hç ú ú cçc cçc. Có tçt hay nói,
mà hç khöng lo chuãn bj cho mình mçt mó kiên thúc cân thiêt dê khi dàm thoçi, khói làm nguoi ta
khinh chê.

Khöng cân kê thêm hçng nguoi ngöc bçy. Vài guong trên dê cho bçn thãy, trong khi tro chuyçn
ngöc bçy là tçt xãu làm cho nguoi ta mãt uy tín rãt nhiêu. Chúng töi tin bçn, lúc nào cüng lo tránh
xa nó báng cách chuãn bj cho mình, vúa có só hçc chuyên mön, vúa có kiên thúc phö thöng, dê khi
giao tiêp duçc nhiêu hçng nguoi trong xã hçi. Khi bàn chuyçn cúng ai dúng chí dem chuyên mön
cúa mình ra nói. Nhüng vãn dê nào mình khöng duçc thöng lám, thì chúng ta nên hói, nên nghe
hon là ngöng nghênh, biên mình thành "quân su" hê. Nên nhó ráng, thöng thço mçt mön, khöng
phài chí dçc vài ba quyên sách, hay döi to tçp chí. Núi nây cao, có núi nç cao hon. Cái hçc cúa ta,
döi vói ta có lã sâu rçng, nhung coi chúng kè khác có cái hçc gãp trám nghìn lân ta. Khön ngoan
nhãt là "múa rìu qua mát thç". Dú khi dóng vai tro hç trçng trong viçc lãnh dço, ta dúng ý chúc
quyên, tó ra mình"biêt hêt". Coi chúng so xày mçt hai loi nói, mà uy tín, uuy quyên tan dö. Röi có
nhüng hiêu biêt so dáng, tãt yêu mà tuöi tác, chúc vj, nghê nghiçpv.v... buçc ta phài biêt. Nghèo
nàn nhüng hiêu biêt ãy, có thê ta bj kè khác coi rè.

Tóm lçi, nghç thuçt nói chuyçn, buçc ta dúng ngöc bçy. Khöng ai buçc chúng ta là quyên "tµ
diên söng", nhung có nhiêu diêu, chúng ta khöng có quyên khöng biêt. Trong nhüng nghành mình
ít hçc phài biêt im lçng, dúng tó ra khön bçy mà thành ngu thçt.

Sau hêt chúng töi muön bçn döi xú quân tú cúng nguoi nói chuyçn mà hay ngöc bçy. Nhüng khi
hç trà loi khöng thöng nhüng câu hói cúa bçn, xin bçn dúng"súa lung" hç. Lúc hç ãp ú, nêu có thê
duçc, bçn gçt dâu hiêu ý hç, röi nói tiêp giúm hç. Khi bçn nói vót xong, bçn döi vãn dê, lµa câu
chuyçn nào hç rành và thích dê hç có djp nói cho bçn nghe. Truóc nhüng nguoi hay làm "quân su",
bçn vân nhã nhçn. Nêu khöng có hçi gì, thì bçn cú chju khó nghe hç, nghe thçt tình. Thái dç này
làm cho bçn duçc hç mên và luön muön gçp bçn.
Phân 017
Ðúng Ðöi Tính Luön

Nguoi döi tính luön, là nguoi söng nö lç tình càm. Khi thân thê hç khóe mçnh, duong doi hç
khöng có gì càn tró, dâu óc hç khöng bçn rçn, thì hç vui vè, háng hái hoçt dçng và tin tuóng dçc
biçt ó ngày mai. Nhung hç án khöng tiêu, gçp tai hça, rác röi vê mçt vãn dê nào dó thì mçt hç nhán
lçi, hoçt dçng cúa hç ngung trç, tâm hön cúa hç chìm sâu trong biên thãt vçng vö bo bên.

Sµ thay döi tính tình cúa hç diên ra rõ rçt trong nhüng câu chuyçn hàng ngày.

Chúng töi có mçt nguoi bçn, có thê tiêu biêu cho hçng nguoi thay döi tính nhu chong chóng.
Nay là ngày anh rãt lçc quan, càm thãy doi mình nhu múa hoa nó. Mçt nguoi bçn dên thám anh à?
Nguoi ãy có phuóc. Anh ruóc bçn vói thái dç niêm nõ, thân mçt và xiêt tay ljch sµ vúa biêu lç càm
tình nöng hçu cúa kè thâm giao. Mçt anh sáng rµc vói nét cuoi hón hó. Anh láng xáng chçy kiêm
guöc dê bçn thay giày. Anh moi bçn rúa mçt cho khóe. Anh cho bö di mua mì, và trong khi cho dçi
món án thân tiên này, anh yêu câu bçn uöng bia và hút thuöc thom. Ðçc biçt nhãt là anh tó ra rãt
ljch sµ, rãt chiêu chuçng bçn mình trong câu chuyçn. Anh hói dên döi bçn trà loi khöng kjp: " Bçn
mçnh giói khöng? Thiçt lâu quá röi töi khöng duçc hân hçnh gçp bçn. Sao gia dình bçn bình yên
hêt chú. Chj cüng mçnh chú?
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
20

Mãy cháu cüng choi hêt. Cöng viçc làm cúa anh thê nào? Chác dác lµc lám. Lúc này anh dang thi
hành viçc chi? Có nhüng trú djnh gì hay khöng..." Anh hói thiêu diêu nín thó. Nguoi bçn hói lçi anh.
Anh vui vè trà loi, và nói báng mçt giçng tin tuóng ó ngày mai. Khöng làm gì kiêm dµoc trong dâu
anh mçt ý tuóng bi quan, nên diêu anh nói bao gio cüng gây hy vçng. Anh cho ban biêt cöng viçc
anh lúc này rãt xuöi thuçn. Gia dình anh dang söng hçnh phúc. Anh án ngú rãt ngon. Bçn anh than
vói anh mçt hai diêu ngang trái trên truong tình. Anh giài quyêt nhu bài toán cçng: Mçt vói mçt là
hai.

Anh cho ráng cuçc doi chút ít gay gát, vçy röi dau khö nào cüng tröi qua. Anh khuyên bçn mình
hãy làm chú trái tim và söng theo mçt lý tuóng cao thuçng. Nguoi bçn anh bào ráng, gia dình mình
nghèo quá, làm sao mình söng hçnh phúc duçc. Anh rún vai cho ráng phi lý. Anh nói Nhan Höi,
Socrate nào có giàu nhu thçch súng hay hon gì bçn mình mà vân söng doi hçnh phúc hon dê
vuong. Anh con löi cà triêt lý ra dçy bçn nüa. Mì mua vê, anh tía lia moi bçn án. Anh vúa rót ruçu
cho bçn, vúa yêu câu bçn ó lçi choi vói mình vài ngày. Nguoi bçn thãy nöi hân hoan cúa anh, thãy
doi mình cüng vui lây và cho cuçc söng bè bçn là thú ân huç cúa troi cho, nên phài lo tçn huóng.

Mçt tuân sau, chúng töi dên thám anh, thçt là nguçc hán lçi. Anh tiêp chúng töi ó ngoài hiên
nhà, vói dáng diçu cúa mçt nguoi ghiên dên mãy kiêp. Mçt müi anh tiêu tµy. Mát anh lim dim. ˆo
quân anh xöc xêch. Tay anh khoanh lçi và anh buön nhu múa thu. Anh dua tay bát tay chúng töi
nhu mçt cái máy vö tri. Anh nói vài tiêng gì dó röi câm nhu hên. Chúng töi hói thám anh diêu này,
diêu nç, anh trà loi nhu có thái dç muön töng cö chúng töi di cho rãnh. Có lã bao nhiêu ý tuóng bi
quan cúa nhân loçi dêu tçp trung vào dâu óc anh, giày vo tâm hön anh, nên loi nói nào anh thöt ra
dêu nhuöm múi tuyçt vçng. Anh thãy cuçc söng cúa mình dang tàn tç. Gia dình döi vói anh, dã
thành dja ngµc lçc noi miên duong gian. Anh nói vói chúng töi ráng, hoçt dçng mà làm gì nüa, doi
anh dang di xuöng. Vúa thöt ra câu tuyçt vçng, dâu anh ngà vào thanh cúa, tay bµm miçng ngáp
dài vö tçn. Chúng töi bãn lãn. Mçt höi dành giã tú anh ra vê trong sâu túi.

Thua bçn, duói bóng mçt troi này, có biêt mãy lö nguoi dê döi tính tình nhu bçn cúa chúng töi.
Lúc thì hç vui hón hó, lúc hç lçi buön hiu hiu, và câu chuyçn cúa hç, túy tính tình cúa hç, mà có
màu sác tin tuóng hay thãt vçng. Bçn tuóng khi hç uu sâu là vì hç gçp tai nçn gì nguy hiêm lám
cháng. Thuong khöng có tai nçn gì dáng kê cà. Öng diêu hç nghçt. Tö canh hç bj con gà mái nhày
bê. Hç án bánh xèo khöng tiêu. Ðâu hç nhúc. Ðêm röi hç dánh tú sác, mê co tuóng hç mãt ngú. Bj
mçt nguoi bçn nói xãu. Gia dình có chút xào xáo. Mçt trong vào nguyên nhân này, làm cho mçt hç
dài ra, nhán lçi, và coi cuçc doi buön hon nghia dja chiêu mua. Có khi höi trua hç buön thàm.

Chúng töi dên thám hç là bãt hçnh. Xê bóng mçt chút, hay löi sáu, bày gio chiêu, bçn gçp hç là
bçn duçc hç nöng hçu tiêp dãi. Hç thay döi tính nhu nguoi ta tró bánh phöng. Ðúng nói chi, thoi
gian mãy tiêng döng hö nhu vçy. Có khi trong mçt gio nói chuyçn vói hç, bçn có thê thãy hç vui
buön bãt ngo. Bçn dem dên cho hç mçt tö hú tiêu. Hç cuoi hác hác. Hç moi thuöc bçn lia lja. Bçn
chí trích hç à? Hç hoi buön röi. Hç bót moi thuöc bçn röi. Bçn muön hç có bç mçt tuoi nhu hoa
khöng? thì bçn hãy khen hç di. Bçn bàn vê nhüng tháng lçi cúa hç trong cuçc dãu tranh nào dó.
Bçn chí cho hç cách tiêu trú nguoi thçc gçy bánh xe trong cöng viçc cúa hç, và quà quyêt vói hç
ráng, sau cúng hç sã thành cöng. Chác chán hç sã vui cuoi lçi vói bçn, moi thuöc bçn liên và khöng
bao gio chju dê bçn r a vê.

Thua bçnl Khöng biêt trong cuçc doi di vãng cúa bçn, có lúc nào bçn hay thay döi tính nhu thú
nguoi "chong chóng" ãy khöng. Chúng töi hy vçng, bçn là nguoi diêm dçm và bao gio cüng làm chú
toàn bç thân kinh và sinh hoçt tình càm cúa mình. Bçn tin tuóng ráng, nguoi hay thay döi tính
trong câu chuyçn, thuong gây ác càm và mãt uy tín. Thãy hç uu sâu quá, ai thèm nói chuyçn lâu
vói hç, ai thích giao du vói hç. Nguoi ta hãy giõn vói con chó vì chó vui chú dâu thích mon trón
chim µt hay rán hö. Cà trong lúc hç vui múng, nguoi ta cüng khöng có thiçn càm vói hç cho lám.
Tâm lí ãy có gì khó hiêu dâu. Khi quá lçc quan, nguoi döi tính khöng làm chú duçc diçu bç, nét mçt,
loi nói, giçng cuoi cúa mình, nên con nguoi cúa hç mãt di sµ diêm dçm. Thê là bj nguoi ta khinh.
Kè nghe hç cüng thúa biêt ráng niêm hoan lçc cúa hç cüng khöng có nên tàng vüng chác, nên sµ
tµ tê cúa hç cüng khöng sâu sác gì. Bây gio hç tµ tê, có thê chiêu hç chí trích mình. Cho nên, dú uu
sâu, dú hoan lçc, nguoi döi tính dêu gây ác càm trong câu chuyçn. Hay nhãt là bçn tµ chú. Trong
"Rèn nhân cách" và "Ðúc tµ chú, chìa khóa cúa thành cöng" Chúng töi chí cho bçn nhiêu bí quyêt
dê tçp cho mình có tính cách trâm tinh. Bçn hãy cö gáng thi hành dê tránh tçt thay döi tính, nó làm
cho con nguoi bçn mãt thê giá và làm cho thiên hç coi mình nhu con nít.

Trong xã hçi, thú nguoi döi tính nhiêu nhu cát. Lúc giao tiêp vói hç. Bçn cân tinh vi dê lãy long
hç. Lúc hç nhàm chán, án nói cçc löc vói bçn, xin bçn dúng chãp nhãt. Bçn cú dê cho hç than thó,
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
21
vì tâm hön hç tràn nhüng chua cay, và khöng biêt tµ chú là gì. Lóng tai nghe hêt tâm sµ cúa hç là
dã chiêm duçc phân nüa tâm hön hç. Bçn tãn cöng thêm: an úi hç. Bçn chí vçch cho hç thãy nöi
buön cúa hç có nhüng chö vö lí, chí tön hçi cho thê xác, tâm hön, chó khöng thay döi hoàn cành.
Báng mçt giçng quà quyêt và luçn lí, bçn nhãn mçnh cho hç thãy ngày mai cúa hç, rãt có thê dçt
báng thành cöng, nêu hç quçt cuong, vui tuoi, háng hái söng, lçc quan hoçt dçng, cö gáng dác
nhân tâm dê cöng viçc cúa mình dác lµc hon. Chúng töi dám chác, bçn sã duçc coi là nguoi bçn quí
báu và hç sã niêm nó tiêp dãi bçn.
Phân 01•
Ðúng Làm Thây Ðoi

Cái thj hiêu, thãy mình quan trçng, có thê dãy con nguoi dên chö tµ cao tµ dçi, vàa lúc nào cüng
muön tó ra siêu quân bçt chúng. Thú nguoi mà chúng töi bàn cúng bçn duói dây, là thú nguoi nö lç
thj hiêu này, nên trong câu chuyçn háng ngày, cüng nhu khi hçi nghj, hç thích lên mçt làm thây,
súa dçy kè khác, dê tó ra mình quan trçng tài dúc hon nguoi. Nhung lân thú nhãt gçp chúng ta, hç
án nói nhu bè bçn thâm giao. Hç có thái dç sán dón dác nhân tâm, hói thám súc khóe, vê gia cành,
vê nhüng thành cöng hay trú tính cúa chúng ta. Theo phép xã giao, chúng ta cüng dáp loi trong
chúng mµc nào dó.

Hç chµp loi chúng ta, cán cú vào nhüng diêu chúng ta nói, dê giáo huãn hay khuyên bào. Chúng
ta bào ráng, sö chúng ta bçt quá, nên làm án gçp nhüng thãt bçi. Hç gçt dâu vói thái dç am hiêu
tình thê. Mát hç sánh quác lên. Tay hç ra diçu.

Hç bào chúng ta hãy bó cuçc kinh doanh ãy, chçn nghê nghiçp khác. Bçn nói ráng, dang làm
mçt luçn án dê lãy báng tiên si. Trong túi hç, khöng có mçt cãp báng tiêu hçc. Nhung hç thuyêt vói
bçn "Al Hay láml Kinh nghiçm dçy cho chúng ta biêt ráng, doi mình phài siêng hçc. "Có cöng mài
sát có ngày nên kim" Tµc ngü nói vçy mà. "Hay" Anh chju cµc khö làm luçn án ãy, chác anh sã là
mçt bçc tiên si. Anh nên cö gáng. Hãy tìm dên thu viçn dê cuçc khào cúu có kêt quà khà quan. Àl
Mà anh biêt phuong pháp bö trí luçn án chua? Khi dçn xong, phài trình cho ban giám khào cách
nào anh dã biêt chó..." Thiçt toàn nhüng loi chí giáo hai xu. Chúng töi cho bçn biêt ráng, chúng töi
vúa bj mçt nguoi bçn thiêu cãn ngön làm hçi. Hç lác dâu tó vè thuong hçi chúng töi vàa cüng tó
thái dç rãt kinh nghiçm trong doi.

Hç thuyêt: "Thì vçy. Trên duong doi, bè bçn nhu kiên có, nhung có duçc mãy nguoi tri âm. Anh
nên khön ngoan trong viçc chçn bçn. Tuöi anh con trè, hay tin nguoi. Nêu töi ó hoàn cành cúa anh,
thì khó bê töi bj nguoi ãy gçt. Anh bj tai hça nhu vçy, vê sau mói sáng mát...".

Cüng cái giçng quân su bá láp ãy. Bçn than vói hç ráng trong gia dình, mình có ít hçnh phúc. Hç
giàng theo bçn ngay, truóc khi buóc chân vào cuçc hön nhân, bçn khöng khéo chçn nguoi tri ký.
Hç trách bçn, sao khöng tö chúc doi söng gia dình theo phuong pháp này, phuong pháp kia. Hç
bào bçn, cho con cái di hçc truong nào dó là ngu lám, ráng chj ó nhà vµng vê, khöng giúp bçn
thành cöng, ráng gia dình bçn xào xáo là tçi khöng bát chuóc hçnh kiêm cúa vç chöng hç.

Nêu chúng ta bàn cúng hç vê doi söng dço dúc, chúng ta phài mçt hêt hoi vì phài nghe hç giàng
dço và tuyên truyên luân lý. Truóc hêt, hç cho chúng ta biêt ráng, hç nho giáo dµc gia dình, hay
nho tµ luyçn gì dó, hç có doi söng dço dúc guong mâu.

Chúng ta töi tç quá, có lã tçi chúng ta ít tu thân. Chúng ta phài hçc guong öng thánh này, bà
thánh kia. Ðoi tu chúng ta, phài tö chúc nhu cúa hç vçy mói mong söng dço hçnh duçc. Troi öil
Thiçt khöng có thú nguoi nào nói chuyçn dáng chán báng nhüng tay thây doi. Nào hç có bà con,
hay tri âm tri ký gì vói ban và chúng töi dâu. Vçy mà hç dê dàng coi mình là bçn thân. Röi ai tön hç
lên bçc su vçy? Hç cüng khöng có chúc quyên hành nào döi vói chúng ta. Giá hç là nhà giáo dµc,
hay mçt bçc nöi tiêng dço hçnh mà di bán rè loi khuyên cúa mình nhu vçy thì con dung htú duçc.
Trái lçi, hç là nhüng nguoi, khöng ra gì vê mçt hçc tçp cüng nhu vê dço hçnh mà lçi vênh vênh tµ
dác. Thçt mâu thuân và phì cuoi. Trong câu chuyçn, nêu muön duçc thú vj, nguoi ta phài biêt trao
döi ý kiên vói nhau, biêt trçng long tµ ái cúa nhau... Hç có biêt ráng khi hç cho mình là khuön vàng
thuóc ngçc thì kè döi thoçi vói hç phài bj dè xuöng, bj mãt mçt. Mà khi con nguoi bj tön thuong vê
mçt tµ ái, làm sao có thiçn càm vói kè hiêp dáp mình.

Chúng töi chân thành uóc muön bçn hãy xa lánh tçt thây doi. Bçn nên tin ráng, trong câu
chuyçn, nó thuong làm cho thiên hç oán ghét ta. Ðành ráng cüng có mçt sö nguoi nghe nhüng gio
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
22
chí giáo hai xu cúa ta. Nhüng nguoi ãy, thuong là nhüng nguoi nghèo ý chí, kém kinh nghiçm, ít
hçc thöi. Gçp nhüng nguoi diêm dçm, khön ngoan, ljch duyçt ma mó cái tro thây doi ra, chúng ta
chác chán bj hç trà cho báng cái thinh lçng huyên bí, hám dça, hoçc lãnh ó hç nhüng bài hçc mà
chúng ta nhó sµ chua cay dên già. Có khi dçy doi sái múa, gçp nhüng tên hung ác, chúng cho
chúng ta nhüng cái súa lung báng vó lµc, tön hçi dên nhân cách và tính mçng nüa.

Trên buóc duong doi, có lã röi dây, bçn sã gçp nhiêu thú nguoi hay tµ tön làm quân su dê dçy
khön thiên hç. Truóc hêt, thái dç bçn là dúng phàn döi hç. Thái dç này, chúng ta biêt là khó thµc
hiçn. Nhüng kè giàu dúc hçnh, hçc hành cao, mà muön làm thây chúng ta, thì chúng ta con tiêp
thu duçc. Nhung gçp hçng bãt dáng mà cüng vênh váo dçy doi ta, ta dê gì làm thinh. Bçn là nguoi
di mua bçn, chó có phài di gây thú dâu. Vì vçy, bçn làm thinh là thuçng sách. Chúng múa tro gì,
mçc chúng. Nhüng diêu hç nói, biêt dâu khöng giúp bçn thêm sáng suöt, miên là bçn dúng tin hç,
miên là bçn biêt thu thçp nhüng tinh hoa cúa hç, rút diêu hay trong cái dó cúa hç.

Chúng töi nói bçn dúng tin hç, vì chúng töi muön hç nhó cho diêu này: Trên doi khöng có mãy
kè thuong chúng ta. Bao nhiêu diêu chí giáo cúa thây doi khöng cöng, bçn nên coi nhu nhüng loi
khuyên, chó khöng phài là nhüng quyêt djnh. Trong viçc làm án, cách tö chúc gia dình, tö chúc hçc
tçp v.v... Phân quyêt djnh là phân cúa bçn. Bçn nên tçp diêu khiên lãy mình, chju trách nhiçm vê
uóc muön và nhüng hành vi cúa mình. Con nêu khöng, bçn sã là thú "Nguoi xay bçt" trong chuyçn
biêm ngön cúa La €ontaine, nghia là luön nghe loi kè khác và làm hóng doi mình. Nói nhu vçy,
chúng töi khöng có ý bào bçn, phài quyêt djnh diêu gì thì bãt chãp ý kiên cúa kè giàu kinh nghiçm,
giàu kiên ván và nhân dúc. Khöng. Ta vân tìm hç dê tham khào ý kiên. Nhung tránh tçt ý lçi, là gçp
vãn dê nào khó thì böi röi, chí mong cho kè khác giài quyêt cho tçt ý lçi này, bçn hãy coi là quái
bçnh cúa nhân cách, là dçc duçc cúa chí khí, là nhân tö phá cuçc doi bçn.
Phân 01†
Ðúng Thà Vjt

Cái tçt nói dóc, nói láo khöng báng có, nói ãu này, thua bçn, khöng phài nguoi thãt hçc hay có
trí não xoàng, mà cà nhüng nguoi trí thúc, nhüng kè tµ gán cho mình sú mçng dân dço quân
chúng nhu mçt vài nhà báo. Ráng thöng thái thì thçt thöng thái, nhung "thà vjt" vân "thà vjt" quán
quân.

Tçi sao nguoi ta hay có tçt nói láo nhu thê? Có nhiêu nguyên nhân mà dây là nguyên nhân
chính.

Nêu thành thçt vói mình, ai trong chúng ta dêu tµ nhiên thích nói láo. Xu huóng này có thê nho
giáo dµc duçc tiêu diçt. Nhung thoçt dâu ai cüng có nói ít nhiêu. Nguoi thà vjt là nguoi khöng câm
hãm bàn tính khoác lác tµ nhiên cúa mình. Có khi tú nhó tói lón, hç dã söng gân nhüng nguoi nói
döi, tçt xãu cúa hç ngày càng này nó. Láo tú xu huóng biên thành tçp quán, bát hç hê mó miçng là
phài nói sai, nói nghjch sµ thçt. Mçt mçt hç khóa lãp luong tâm tµ döi mình. Mçt khác, hç có ý gçt
thiên hç. Cho nên có thê nói, nguoi "thà vjt" là nguoi khöng thành tâm và gian xào.

Mçt nguyên nhân khác cúa tçt "thà vjt" là nhát dàm. Nguoi có gan, khi nói diêu gì mình biêt
chác, mà kè khác vân nghi ngo thuong khöng nao núng. Hç thãy sao nói vçy: ai khöng tin thì mçc
kç. Hç khöng cân. Nguoi "thà vjt" khöng có duçc dúc can dàm và tính diêm dçm này. Nói mçt diêu
gì dó, hç muön cho nguoi ta tin, nên hç dúng phuong thê phóng dçi sµ thçt, tö diêm diêu mát thãy
tai nghe cúa mình cho thành muoi dê quyên rü long tin cúa tha nhân.

Có khi nguoi "thà vjt" vì tính nhç dç và vµt chçc. Thú nguoi này lám khi nói láo mçt cách thành
thçt. Hç khöng có ý gç gâm ai. Hç muön nói diêu mình tuóng thöi. Nhung tiêc là, diêu hç tuóng lçi
là con dè cúa sµ tuóng tuçng quá lö. Ði ngang qua mçt khu rúng, duói ánh tráng mo, hç böng la
lên: "rán, rán, con rán to quá". Nguoi di cúng vói hç, bình tinh hon, coi ki lçi cái gì hç cho là con
rán, kì thiçt là mçt rê cây cö thµ có hình giöng con rán nám khoanh. Thì ra nguoi nhç dç này khöng
có ác tâm, tuóng mình gçp rán thiçt. Trong khi lúc loçn lçc ó nhiêu noi quá sç quân giçc, có thiêu
gì bà già, con trè, hay nguoi nhát gan, thãy xa xa doàn nguoi nào dó, khöng nhçn djnh ki, tuóng
lính ruöng và báo hiçu nhu gio tçn thê.

Löi 1†46, chúng töi nhó dã nhiêu lân tìm bçng cây dê trön, tìm bên ö rö, cóc kèn dê "chém vè"
cüng chí vì nhüng báo dçng thà vjt: "Tây ruöng, lính ruöng, Ma röc ruöng..." Lö, mçt vài nguyên
nhân chính thuong làm cho nhiêu nguoi, hê mó miçng ra là nói lö, nói sai diêu mình nghe thãy. •
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
23
thoi nào, ó dâu cüng có nguoi thà vjt, và rãt tiêc, ó dâu cüng có hçng nguoi, s•n sàng tin hç, nên
hç càng hãnh diçn vói tçt xãu cúa mình. Trong hçng nguoi này có cà bçn và töi nüa. Khöng tin làm
sao duçc. Hç nói có lí quá mà. Muön cho chúng ta tin loi hç, nguoi "thà vjt" tìm nhiêu lí lã. Di nhiên
là nhüng lí lã bja dçt dê làm chúng diêu mình nói. Khi nói, hç có thái dç quà quyêt và có thái dç cà
tin ó nhüng diêu mình thuçt lçi, nên nguoi nghe, khi chua biêt tçt cúa hç, khó bê mà khöng tin.

Thuçt lçi cho bçn, tình trçng cúa mçt chiêc do máy chìm. Hç khöng nói don giàn nhu sµ thçt
xày ra. Hç nói do bê, nuóc tràn vào lo nhu lµt höng thúy thoi Noe, hàng hóa và hàng khách chìm
dám rãt nhiêu. Tai nçn có khi hêt súc cón con, mà nghe hç tà, bçn phài liên tuóng dên cuçc chìm
dám vö cúng thàm khöc cúa mçt chiên hçm. Trong gia dình, thiêu gì bà mç có tçt són sác và thà
vjt. • nhà trên thãy lúa noi bêp cháy lan gân döng lá dúa và döng cúi khö. Bà liên tuóng dên nhà
cháy và hót hài la: "Nhà bêp phát hóal Troi oil Nhà bêp phát hóa" Noi hçc duong thú nguoi ãy cüng
khöng ít. Có nhiêu thây giáo thuçt chuyçn cho hçc sinh nghe. Muön câu chuyçn hãp dân, hç tço
nhiêu diêu kì quçc, khiên hçc sinh giàu luong tri phát chán.

Ngoài cuçc doi, thú nguoi "thà vjt" öi thöil Nhiêu nhu có. Nay nguoi này bào khan duong, khan
süa. Mai kè khác nói có bçnh thiên thoi nöi lên, có nguoi sinh quái thai mình nguoi dâu rán. Cách
dây dã khá lâu có nguoi nói vói chúng töi mçt con heo nái biêt cuoi và tiêp chuyçn rãt có duyên.
Chúng töi ngçc nhiên. Nguoi ãy quà quyêt: "Có kè di coi vê nói lçi vói töi và con heo nái ãy hát nüa.
Chúng töi hói hát sao. Hç dáp:
"Ðçt xoài mà chãm mám chua,

Sµ doi già döi tranh dua làm gì.

Bçn nghe có rón óc khöng?

Tuóng khöng cân dân chúng thêm vê tçt già vjt. Theo kinh nghiçm, bçn biêt trong câu chuyçn
hàng ngày, có khöng ít nguoi hay nói lö. Hç cüng gây mçt ành huóng nào dó chó khöng phài
khöng. Khi chua biêt tánh hç, nguoi ta vân có thê tin hç. Mà khi biêt hç có tçt ãy röi, nguoi ta vân
bj hç lúa gçt. Hç thà vjt bãt ngo, rãt khó dê phong. Và lçi con nguoi tµ nhiên hay hö nghi. Khi nghe
hç "loan báo", nguoi ta tµ nói: "Có lã. Biêt dâu diêu y nói cháng là sµ thçt" Khi mà chân lí chua
duçc dua ra ánh sáng diêu dóc láo cúa kè thà vjt có thê gây ra du luçn. Nó bay tú noi này sang noi
khác. Khi nám trên miçng quân chúng röi, chuyçn thà vjt có thê làm cho nhiêu nguoi tin, nhu tin
mçt tín diêu.

Ðó là tai hça nguoi thà vjt gây cho kè khác. Con tai hçi hç tço cho mình thì vö sö.

Khi chua nám chác sµ thçt, nguoi ta vân thuong kinh rè kè dóc láo. Khi bàn chuyçn vói ai, mà
bçn thãy hç án nói trâm tinh, phán quyêt dè dçt, trình bày ý kiên khách quan, thì bçn thích và phµc
hç. Nguoi thà vjt lúc tiêp chuyçn án nói nghjch hán nhüng dúc tính này. Truóc mçt bçn, hç con nít,
tính tình vµt chçc, phán doán mo hö, lí luçn chú quan và nhãt là, vì quá già hàm, mãt di d sµ trâm
tinh, làm tiêu tan düng khí, nên có thái dç tiêu cµc dáng khinh. Vì vçy, tµ nhiên bçn khöng quí
phµc hç. Chua biêt hu thµc thê nào, nhung bçn tµ nói trong bµng: "Coi già hàm và nói khoác quá"
Và vê phãm giá nguoi dó, bçn có càm tuóng thê nào? Chúng töi dê bçn tµ trà loi.

Phân bçn, chác bçn nhãt djnh khöng bao gio chju nói döi. Bçn phài tuyçt döi nhom góm tçt thà
vjt. Khi phài thuçt lçi chuyçn gì, nghe muoi diêu, nên nói nám, sáu thöi. Khöng phài bçn giàm sµ
thçt. Thái dç dè dçt ãy tránh tçt quà quyêt lö. Trong khi nói lçi, bçn nên có giçng khách quan. Chju
khó dúng nhüng cách nói nhu "theo töi nghi, chö töi thãy, hình nhu..." Bçn dúng tin ngü quan mình
quá. Tâm lí hçc dçy chúng ta, có nhiêu khi chúng ta tµ gçt mình. Có khi trong lúc thuçt lçi chuyçn
gì, long tµ ái khöng muön chúng ta mãt mçt và uóc ao kè khác tin chúng ta nên thuong thúc dãy
chúng ta nói lung tung. Hãy tránh nhüng tµ ái ngu muçi ãy. Bçn nói sµ thçt, dú khö lçt, dú khöng
dáng tin, bçn cú nói nhu mình biêt. Ai tin hay khöng, khöng cân. Bçn dâu hèn hç dên nöi vì mua
long tin cúa kè khác mà bán rè nhân cách cúa mình báng loi nói láo.

Ðiêu nên dê ý nüa là, khi nói chuyçn vói ai, bçn nên cö gáng ành huóng hç. Mà làm sao? Bçn
phài dúng nhân diçn tích cµc cúa mình. Nguön nhân diçn ãy do sµ diêm dçm diên ra trong trong
mát, trên vâng trán, ó nét mçt, noi nµ cuoi và nhãt là trong các loi nói trâm tinh, có chúng mµc, êm
dju hçp lí cúa bçn. Nêu bçn höp töp "thà vjt" thì túc bçn thành con nguoi yêu, con nguoi dê bj ành
huóng. Trái lçi, nêu bçn diêm dçm trong mçi mçt, nguoi nghe cúa bçn tµ nhiên kính phµc bçn.

Hon nüa, bçn dúng quên khi thà vjt, nguoi ta thuong khöng tµ chú, nói nhiêu chuyçn hó, vö
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
24
tình tµ thú mình là nguoi kém trí. Cö gáng dóc láo có nghç thuçt dên dâu nói chuyçn mçt höi vói
nguoi sâu sác, kè thà vjt cüng bj hiêu hêt tçn ruçt gan và bj khinh. Muön loi nói mình duçc chú ý,
kính trçng và gieo ành huóng, bçn tránh thói quen nói láo dê choi, nói cçt giêu, trào phúng hay nói
xàm cà döng tiêng mà khöng chúa dµng ý nghia nào. Ðáng ráng sµ giêu cçt döi khi cân thiêt dê tó
sµ thân thiçn giüa bçn bè và nguoi quen thuçc. Cçt mãi, tói chúng muön nói thçt, nguoi ta cüng
tuóng mình cçt luön. Chúng töi có quen mçt sinh viên hay láo khoát, trào phúng. Anh có hình dáng
nghiêm nhu tuçng Di Lçc trên bàn tho, nhung toàn thê con nguoi anh hay giõn. Hê nói tói tên anh,
nguoi ta liên tuóng dên, nào nói gçt, nào nhán mçt, trçn mát, giãu dö, thoi dá. Thú thiçt vói bçn,
chúng töi có càm tuóng xãu vói anh. Nên trong cuçc söng hàng ngày, tµ nhiên khöng tin anh duçc.
Mà có nhiêu lúc, anh nói thçt lám. Nhung khi nghe anh röi, chúng töi tìm bçn khác dê hói lçi cho
chác.

Nêu ta hay khoác lác, giêu cçt, nguoi ta sã döi sú vói ta, giöng nhu chúng töi vói nguoi bçn
chúng töi vúa nói dó.

Con bçn, döi sú vói nguoi nói chuyçn cúng bçn mà thà vjt thì sao? Có lân chúng töi muön bçn
tçp thói quen ãy hán hoi döi vói nguoi thà vjt. Cái mà hç gçi là: "Nguoi ta nói, nguoi ta dön..."bçn
dúng cho là tiêu chuãn cúa sµ thçt. Ngày xua nguoi ta, trí thúc nüa, cháng dã nói mçt troi xung
quanh trái dãt à? Hç có nói ráng diêu hç quà quyêt do mát thãy tai nghe. Bçn vân hoài nghi nhu
Desscartes. Có thê ngü quan nguoi ta sai lâm. Có thê nguoi ta phán doán theo trí tuóng tuçng,
theo ý muön, theo thành kiên cúa nguoi ta, hon là theo sµ thçt xày ra. Tuy nhiên, bçn dúng cçc löc
quáng vào mçt hç nhüng tiêng nhu: "Nói dóc...thà vjt.." Bçn dang thu tâm mà. Bçn cú nghe hç nói.
Nghe là dã làm cho hç thích bçn röi. Con tin hay khöng là viçc làm trong long bçn. Chác chán bçn
chí tin nhüng diêu bçn chúng là thµc, mà thöi.
Phân 020
Ðúng Ham Cãi Lçn

• giüa mçt dám döng, hay giüa hai nguoi, dê tìm chân lí nguoi ta hay thào luçn. Vãn dê duçc
nêu ra, möi nguoi dúng tài chí cúa mình góp ý kiên lçi, röi giài quyêt chung. Ðó là phuong pháp
thuong duçc áp dµng trong hçi nghj hay nhüng cuçc hçp hçi. Nó rãt hüu ích, vì nho nó, nguoi ta
thãy hêt duçc nhüng góc cçnh cúa vãn dê và dê dàng di dên sµ thçt.

Nhüng nguoi ham cãi lçn, hç khöng làm thê, hç nói bãt chãp suy nghi, nói hãp tãp chú quan và
chí nhám mµc dích "hç" cho duçc kè tranh biçn vói mình. Trong cuçc nói chuyçn, hç cho mình là
quan trçng, có lí và thãy duçc chân lí. Vì thê hç rãt háo cãi. Kè dàm thoçi trình bày vói hç mçt ý
kiên nào dó, rúi nói sai trçt mçt chút hç liên chçn lçi, bài bác, dân chúng và quyêt bát kè ãy thãy
chö mình sai. Khi nhiêu nguoi hçi lçi nói chuyçn, có nhüng vãn dê khöng án thua gì dên hç, song
nêu hç nghe nghjch ý, hç khöng chju bó qua. Hç phân tách, bài xích mía mai. Hç cüng khöng ngân
ngçi tranh luçn nhüng vãn dê mà hç ngu döt hay biêt so so. Có nhüng khuyêt diêm nhó nhu nguoi
ta phát âm sai, nói dính luõi mçt tiêng, hç cüng cãi lçi dê gçi là dính chính. Nói tóm lçi là hç khöng
bó qua diêu gì cúa kè dàm thoçi mà hç cho là sai trçt. Hç cãi hêt. Ðúng nói chí trong hçi nghj, ngay
nhüng cuçc nói chuyçn choi, hç vân tranh biçn nghiêm trçng nhu mçt cuçc hçi nghj quân sµ bí
mçt.

Buön cuoi là hç cãi vói hêt thày mçi nguoi. Gçp bçc trí thúc, nhüng nguoi ít án hçc, nhüng bà
lão nhà quê, nhüng em bé chán bo, nhüng chj bán cá mám: bãt kì ai nói nghjch...là hç cãi.

Hç cüng khöng biêt túy nguoi, túy lúc, túy noi dê kìm chê tçt xãu cúa mình. Moi nguoi ta tói
nhà choi: dáng lã ra hç phài mua vui long khách, dê gây thiçn càm. Nguoi khách nào sãy mçt loi
Žnghjch nhi• hç, là hç "tãn cöng" ráo riêt. Cà nhüng khi hç cân kè có quyên chúc dê xin mçt ân
huç, hç cüng cãi...cãi cho dã miçng, chúng nào gçp kêt quà thê thàm hãy hay. Nhiêu khi vì sç mãt
danh dµ, vì tránh guong xãu, nguoi ta thuong nhjn nhau dê tìm sµ thçt riêng. Hç bãt chãp, cú cãi
mçt mình mçt chç.

Trong gia dình hç muön có hçnh phúc lám. Nhung nguoi bçn trám nám lõ thöt ra câu nào khöng
"doan trang" thì hç chµp lãy dã kích ben bèn. Noi hçc duong, có nhiêu hçc sinh nói bçy, lã ra thây
giáo khöng cân cãi lçn vói chúng. Mà phài ön tön chí cho chúng, dâu phài dâu trái mói mong tâm
phµc chúng. Nhung hç khöng quan tâm gì dên nghç thuçt dó. Hçc sinh dua ra lí lã nào non nót, sái
bçy, hç liên dçp ngay, guong cö cãi "tay döi" vói hçc sinh nhu kè döng niên thãt giáo. Höi lúc con
trên ghê truong trung hçc, chúng töi có mçt giáo su duçc gçi là chuyên mön cãi vçt. Öng quên
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
25
mãt, mình là giáo su, trong khi tranh biçn vói hçc sinh. Öng tin nhu tin giáo lí tãt cà nhüng gì kè
duói nêu ra là bçy hêt, nên öng háng hái cãi, cãi vói bãt luçn hçc tro nào. Và có khi bó cà hai, ba
gio dê öng dánh bçi döi phuong cúa mình.

Thuong nguoi cãi lçn có tâm lí thê nào chác bçn biêt? Nguoi lão luyçn cuçc doi, khön ngoan, ít
cãi. Ðiêu kè khác nói ra, khöng phài hç tin liên, nhung hç cho là có thê dúng sµ thçt. Hç nhó dó dê
sau nghiên cúu ki coi hu thµc thê nào. Hç thãy thói quen dã kích tranh luçn sái noi, sái lúc là dãu
hiçu cúa mçt dâu óc thiêu trí, non hçc, nghèo kinh nghiçm. Hç cüng biêt ráng, sµ trâm lçng mói là
phuong thúc giúp nguoi ta phán doán dúng, chú khöng phài sµ lóc chóc, nóng này. Trong khi nói
chuyçn, dú nói chuyçn choi. Hç gây thiçn càm báng cách dê dàng tha thú khuyêt diêm cúa kè khác.

Khi cân phài dính chính diêu gì, hç bàn vói tãt cà nghç thuçt thu tâm. Nguoi cãi lçn thiêu hán
nhüng dúc tính cúa kè khön ngoan này trong khi nói chuyçn. Hç cho là "trí thúc", khön lanh, ó chö
cãi vçt, chö chà dçp long tµ ái cúa kè khác. Bçn thú dánh giá trj hç coi...Nguoi cãi lçn là nguoi
khöng biêt tµ chú. Trên duong doi, có biêt bao nguoi chçm tµ ái ta. Kè dà kích ta, có thê là nhüng
bµc thâm hçc, tài ba mà cüng có thê là nhüng kè chí ngu. Chúng hç "nói ngang ba làng nói khöng
lçi", ta dãu khãu vói hç nào có ích gì. Nguoi xua bào ráng, doçt phú viçt noi trçn dja, con dê hon
doçt chí cúa thãt phu. Sao ta khöng tin loi dó. Nguoi cãi lçn là nguoi thích tìm hu danh trong chö
dàn áp long tµ ái cúa thiên hç. Hç là thú nguoi nghèo hán ý chí và án nói theo bàn náng.

Nguoi cãi cüng là nguoi döt thuyêt phµc. Trên doi có dúa ngu nào, khi nói ra diêu gì mà khöng
cho mình có lí.

Nguoi cãi lçn, khöng biêt tâm lí muön doi ãy cúa nhân loçi. Hç tuóng muön thuyêt phµc ai, thì
dem cái thãt phu, cái dã man, cái bãt ljch sµ cúa mình mà chçi vói kè ãy. Bçn hán biêt, hai dàng
giuong gân cö, xö hoi phöi, xú bì vói nhau mçt höi röi: ai cüng tuóng mình có lí. Biêt bao cuçc cãi
lçn di dên kêt cµc túc cuoi này.

Thua bçnl Ham cãi lçn là mçt tçt xãu. Ba tãc luõi cúa hç, vì thiêu khön ngoan, thiêu tµ chú, nên
chí biêt gieo oán thú. Xin bçn tránh tuyçt döi nhüng cuçc cãi vã. Nó dã khöng phú hçp vói nhân
cách cúa bçn, con làm bçn thãt bçi trên duong doi. Trong lúc cãi lçn, làm sao tránh khói sµ nóng
giçn, tu tuóng mú quáng, lí luçn chú quan, bj tµ ái kìm hãm, buöng loi bãt nhã, ngµy biçn, bç mçt
vênh váo bç diçu thö lö, tãt cà, làm cho kè döi khãu cúa bçn khöng con chút gì tön phµc bçn. Vân
hiêu bçn có thê nói nhiêu diêu hçp lí. Nhung bçn dúng quên con nguoi thuong phµc ai biêt vì tình
hon vì lí. Vçy nên muön thuyêt phµc ai, bçn nên trâm tinh, gây thiçn càm vói hç truóc: lí phµc hç,
báng thái dç khách quan, ngçt dju, vj tha cúa bçn.

Gçp nhüng nguoi háo cãi muön "án thua" vói bçn, töt hon bçn làm thinh. Khöng phài khi nguoi,
nhung giá bçn có dem cà tài lí luçn cúa Socrate, cúa Kant hay Mçnh Tú ra dân dµ hç trong lúc hç
giçn, bçn chí "dö nuóc lá mön". Cho lúc hç bình tinh, bçn êm dju, chân thành nhçn nhüng uu diêm
cúa hç, röi khách quan chí cho hç döi diêu hç ngç nhçn. Hy vçng sã thuyêt phµc duçc hç. Vì lí do
xú thê, di nhiên bçn khöng nên dúng quyên thê hay vì nóng tánh mà nçt hç: câm, nói bçy...dúng
quên tinh thân cúa Thích Ca: "oán khöng bao gio diçt duçc oán".
Phân 021
Ðúng Ham Hu Danh

Trong phân truóc, chúng töi dã dê cçp vói bçn, tçt hay khoe khoang cúa nguoi kiêu hãnh. • dây,
chúng töi muön bçn biêt mçt thú nguoi bà con vói kè ãy: là kè ham hu danh.

Hçng này, trong câu chuyçn, khöng om som khoe khoang tài dúc cúa mình nhu kè kiêu ngço.
Nhung tê nhj, kín dáo, hç cho nguoi ta biêt nhüng thành cöng thoi di vãng cúa mình hay nhüng
thành cöng mà mình hi vçng sáp tói. Sµ dác lµc cúa hç, có khi khöng ra gì, mà hç cho là vi dçi,
dang truyên tµng cho nhiêu nguoi ngçi khen. Gçp bçn, hç nói höi nhó hç dánh dáo rãt tài tình, hç
sành nghê di câu, nhiêu khi sãy cá lóc to báng dâu göi.

Bây gio hç yêu vçy, chó lúc trè hç mçnh lám, trái nçng 5,7 kilö, hç chçi nhu chçi phao. Gia dình
hç muoi mãy nám vê truóc có phài nhêch nhác vçy dâu. Hç thuçc dong vçng tçc, dãt co bay tháng
cánh, doi söng phú phê...Thãy chúng töi hçc bài cà gio khöng thuçc, hç nói bây gio hç cao tuöi röi,
trí nhó lµc di. Chú nám hç 17, 1• tuöi hç hçc dâu nhó dó. Tuy coi hç vçy, chú hiçn gio nhiêu nguoi
mên phµc hç bói hç dã có mçt thoi hiên hách. Hç cüng cho chúng ta biêt, cöng viçc làm án cúa hç
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
26
nay mai sã có kêt quà khà quan. Trên thang xã hçi, hç ngày mçt tiên, say sua vói cái tçt "chua làm
vong mà mong án thjt" hç tà cho chúng töi dú thú thành cöng mà hç mong tuóng khi hç mói bát
tay vào viçc nhu buön bán, viêt ván, lçp nhà sàn xuãt bàn...làm thâu khoán...

Thiçt ra hç khöng phài là nhüng nguoi hay kiêu cáng tµ cao tµ dçi nhu kè hay khoe. Nhüng
diêu mà hç cho chúng ta biêt, hç nói mçt cách thành thçt, thành thçt dên ngây tho. Hç cüng khöng
nói láo vì khöng muön gçt ai. Bói tçt tröng mình thì nói vçy.

Nhung thua bçnl Truóc mát nguoi nghe, hç là nhüng kè thiêu trí. Hç tuóng khi thuçt lçi, hay
mö tà nhüng cái hay cúa mình là thiên hç khen ngçi hç. Cüng có kè mình "thöi" hç thiçt, nhung
phân döng nguoi ta nguçng, càm thãy khó chju khi hç chí nói vê cái "töi" cúa mình. Hç cüng dáng
thuong hçi ó chö quá kho dçi, di tìm tiêng khen nhãt thoi. Nó khöng làm hç mçp béo hay giàu có
gì. Hç lçi khöng dê ý, danh vçng ai càng ruçt theo, nó càng chçy xa. Nhüng cái töt dã qua hay sã
tói cúa hç, nêu hç khöng nói ra, có khi làm cho kè khác âm thâm kính phµc hç. Thú kính phµc này
khöng râm rç, mà vüng bên. Chó hç dem quàng cáo, dú quàng cáo khön khéo, thuong làm có cho
ai nãy ganh ghét, khi chê hç. Hç càng bj coi là rom rác, khi nguoi ta phát giác ra ráng, nhüng diêu
hç nói vê mình khöng dúng sµ thçt. Sµ thành cöng cúa hç khöng dú che lãy tiêng xãu cho hç. Cüng
khöng thiêu chua xót và mía mai, khi hç con trè ó dja vj thãp hèn mà nói ráng, dã làm nhüng viçc
khöng khác Nã Phá Luân. Hç vö tình làm cho nguoi nghe chú ý, quan sát con nguoi hiçn tçi cúa hç.
Nêu con nguoi dó bãt dáng, ö uê, ngu döt, thì thöi, danh giá cúa hç là dö dö söng Ngö.

Cái tçt ham hu danh, chúng ta rãt dê mác. Xin bçn luön coi thuong câu chuyçn cúa mình. Có khi
döi vói kè xa lç, nguoi thuçng cãp, chúng ta ít hó möi vê nhüng thành cöng hay nhüng diêu mình
cho là hay dçp. Song döi vói bçn bè quá thân mçt, chúng ta hay vì chö tin cçy nhau mà khoe
khoang. Khuyêt diêm này, có lã khöng dáng trách lám. Song có thê làm cho ta mãt uy tín lân lân.
Nêu nguoi khiêm tön nói ra, duçc kè khác chú trçng dên dâu, thì ta vì ham hu danh, khoe khoang
mình, nói ra bj thiên hç coi rè dên dãy. Trong xã hçi, khó bê bçn khói gçp nhüng nguoi ham hu
danh.

Bçn dúng gát góng vói hç. Chúng töi biêt, bçn dã nhiêu lân gçp nhüng öng lão, thích cho bçn
biêt nhüng thành cöng thoi di vãng cúa öng, nhiêu bà lão khoe con làm öng nç bà kia, giàu sang,
hçc giói. Thua bçnl Hç khöng kiêu cáng lám chí tçi tçt ham hu danh. Bçn nên chám chí nghe cho
hç vui, röi bó qua. Bçn xã giao, gây thiçn càm mà. Gçp con nít, hay nhiêu thanh niên nam nü có tçt
ãy, bçn vân khoan dung vói hç.

Vui cuoi tµ nhiên nghe hç là duçc hç coi nhu bçn thân. Khöng phài mình già döi, nhung thãy
"dön" hç, nói móc lo hç, bào ráng hç kiêu cáng, sai lâm, nào bö ích gì. Ðúc khön ngoan và sµ thöng
minh, khöng cho sµ thê nhu vçy. Ljch sµ nghe hç, dê hç vui, tìm chút an úi trong doi söng, có phài
lçi hon khöng. Gân phong viêt cúa chúng töi, có mçt em bé bày tuöi.

Em thích cçu chúng töi, khöng phài nguoi thuong hay cho kço, mà nguoi chju khó nghe em
thuçt lçi nhüng tro choi "dây oai húng hiên hách" cúa em thöi. Chju cµc nghe con nít nói nhu cçu
chúng töi, có lã bçn khöng thích, vì mãt thì gio, bçn nên xú dê dàng, dác nhân tâm vói nhüng nguoi
ham hu danh trong mçt vài câu chuyçn mà bçn bàn vói hç
Phân 022
Ðúng Hãp Tãp

Lçi mçt thú nguoi gây ác càm trong câu chuyçn nüa: Nguoi hãp tãp. Thiçt ra tçt hãp tãp tµ nó
khöng làm kè khác oán ghét bao nhiêu, vì phân döng, nguoi ta ít trâm tinh, và chúng ta có thê vúa
mang tçt hãp tãp vúa nói chuyçn duyên dáng. Chúng töi có mçt giáo su, tánh tình vµt chçc, nhung
duçc hçc sinh mên nhu cha mç, vì öng nói chuyçn dác nhân tâm. Song truong hçp cúa giáo su là
hça hiêm. Thöng thuong, tçt hãp tãp làm cho nguoi ta phán doán sai lâm, nói khöng cãn thçn, cú
tri bãt nhã, giçng nói khöng êm tai. Bçn thuçt cho nguoi hãp tãp nghe mçt chuyçn gì dó. Ðên lúc
có liên quan dên hç, nêu cân dính chính hay thêm ý kiên, hç cuóp loi bçn ngay, và hç khöng cho
bçn nói hêt ý.

Hç cát nghia, phân tách, dính chính, phê bình...làm bçn "cµt húng". Ai dó thua méc vói hç mçt
sai lâm cúa kè duói quyên. Hç nóng dâu lên, chµp loi kè ãy và kjch liçt phàn döi kè nói. Hç khöng
cân nghe hêt loi dâm thçc. Hç khöng cân nghi coi kè duói nói dúng sai, khöng cân biêt nguoi don
xóc có ác tâm khöng khöng cân thoi gian dê kiêm tra hu thµc. Hç kêt luçn nguoi dó là dö hu dön,
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
27
dö ngµy loçn phài trúng phçt, khai trú.

Có nhiêu truong hçp, nguoi bàn chuyçn vói hç trình bày ý kiên cúa mình khöng gçn, hay khó
hiêu, hç khöng chju khó hói lçi cho kÿ, khöng cö gáng tìm coi nguoi ta muön nói gì, hç phán doán
liên. Nghe ít câu, hç tiêp loi dê trà loi tiêp. Có khi buön cuoi, là hç trà loi mçt chút, röi khöng rõ ý
kè nghe, nên phài hói thêm, röi giµt loi thuyêt tiêp. Trong khi bàn chuyçn, hç càm thãy nguoi ta có
vè döi giçng, guong mçt buön cau có sao dó, có khi hoàn toàn vö ý thúc và khöng ác tâm, hç tuóng
mình bj phàn döi, nên gây vói nguoi ta. Nghe mçt loi chí trích vu vo, hç cho là ai cüng ác ý vói
mình, nên oán ghét và tìm phuong thê trà düa.

Nguoi hãp tãp, cháng nhüng có cái hçi, là phán doán sai lâm, mà con án nói bãt cãn nüa. Hç
khöng kÿ luõng lµa lý lã, khöng chçn loi thanh nhã tinh xác dê phö diên tâm tuóng cúa mình. Vúa
nghe diêu chuóng tai, hç nói càn ra bãt cú ý tuóng nào xày dên trong dâu hç. Hç dúng tiêng nói
vµng vê, có khi thö lö dê biêu lç sµ hán hçc cúa mình.

Trong khi án nói nhu vçy, hç hay có nhüng cú chí kì dj nhu trçn mát, nghinh mçt, hãt cám rún
vai...

Hç gieo ó dâu óc kè nghe càm tuóng gì? Bçn am hiêu. Nguoi nghe, dú dê tánh cüng càm thãy
hç, sao xöp quá, tröng trài quá, nöng cçn quá, khöng có chút gì thçn trçng.

Trong mçt Phân cúa quyên này, chúng töi bàn cúng bçn riêng vê thái dç trâm tinh cúa mình.
Tuy cöng viçc có tính chãt tiêu cµc, nhung vân giúp bçn gây uy tín. Phài chju ráng, tµ nhiên ai cüng
có tính nóng ít nhiêu. Song chuyçn dâu con có dó. Löi cái töi cúa mình ra, bát nguoi ta nghe là
phçm mçt trçng tçi döi vói thuçt nói chuyçn. Hán hçc tãn cöng nguoi ta, hay dã kích kè váng mçt,
lçi phçm trçng tçi nüa. Nói, là dê cö ý cho nguoi ta nghe, nguoi ta phµc lí. Hç dang nói bj chçn lçi
thì dê gì hç chú tâm nghe ta. Ta dúng ác tâm dçp nguoi ta. Vçy ai kính trçng diêu ta trình bày?

Cái hay nhãt là dê cho nguoi ta nói cho thóa mãn, röi nêu cân, ta trà loi, nêu khöng thì bçn bó
qua. Truóc khi trà loi: cân suy nghi chu dáo, lµa lí có náng lµc chinh phµc, chçn loi thanh nhã,
cuong quyêt mà duong mçt, diçu bç ön hoa, tó ra mình là kè tµ chú diêm dçm. Riêng nhüng diêu
kè khác thuçt lçi, bçn hãy nghe báng lö tai cúa Socrate. Hç dâm thçc löi lâm cúa ai, bçn hãy hói
dây dú, dê bçn biêt thâm ý cúa hç hu thµc thê nào. Coi chúng nhüng kè thú vçt, nhüng dúa tiêu
tâm, nhüng tên njnh hót muön lçp cöng, tìm ân huç, và nhüng kè don xóc vì nhç dç. Thú nguoi liêu
mçng ãy, trong nhà chúa, tu viçn cüng có, dúng tin hç mà "mãt linh hön". Chúng töi biêt, có nhiêu
nguoi có tài dúc thµc sµ, vì bj hiêu lâm và cuöi cúng bj bçc dãi chí vì lü nguoi rán hö ãy.

Con thái dç cúa bçn döi vói nguoi hãp tãp? Ðjnh luçt vàng cúa phép xú thê, là dúng thö bí vói
ai, kê cà nhüng nguoi dáng thuong hçi nhãt. Bçn dúng làm hç mãt mçt báng cách nói ngay ráng,
hç nóng tính hay giçn bçy, thiêu khön ngoan. Nói tháng là mçt dúc tính. Song dê dúng trong
truong hçp khác, chó dúng áp dµng vói nguoi hãp tãp. Có thê hç to tiêng tãn cöng bçn. Hç nói nhu
sóng cön à? Mçc kç hç. Bçn cú nghe. Khi hç nói dã röi, bçn hãy nói rõ diêu bçn muön nói. Và trâm
tinh cüng hç, tìm cách giài quyêt. Thái dç khoan dung và hoa hoãn cúa bçn, chúng töi tin chác, sã
làm dçp long nguoi hãp tãp. Thê là bçn có thêm mçt nguoi bçn nüa.
Phân 023
Ðúng Quá Tâm Sµ

Có thú nguoi, gçp ai và lúc nào cüng bày hêt ruçt gan cúa mình ra, thua bçnl Chúng ta nên tìm
hiêu hç.

Trên doi ai dám tµ hào là mình khöng bao gio gçp nhüng nghjch cành, nhüng lúc mà tâm hön
buön tµa bên tha ma. Nhiêu khi cân mçt nguoi chí huóng, mçt nguoi tri âm dê bày tó tâm sµ, hâu
nhóm lên chút lúa hi vçng. Nêu bçc bçch cõi long mçt cách xúng dáng khi cân thiêt nhu vçy, thì
khöng ai nói. Ðiêu dáng tiêc là có nhüng nguoi, có chút gì thác mác trong tâm hön, là dem ra bàn
vói bãt cú ai, vào bãt cú lúc nào.

Gçp cành troi mua náng, lçnh, nµc hç bµc dçc: hç dem phàn nàn cúng nguoi xung quanh. •
hçc duong thây cö giáo khó quá, bçn bè xú bçc vói hç, bài thi hç làm khöng duçc v.v... tãt cà tói
gio ra choi, hç dem bçc bçch cho hêt bçn này dên bçn kia vói giçng diçu sâu túi. Chí huy mçt quân
co, nguoi duói khöng kính trçng hç, tiên luong khöng dú xài, quân khí thiêu, gçp nguoi lính nào,
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
28
hç cüng than rên.

Trên duong sµ nghiçp nhiêu thú thách, dµng chuóng ngçi vçt, bj bçc dãi, hiêu lâm, hç buön râu
nhu gçp dám tang. Hç tìm dú hçng döng chí, döng liêu dê chia sót cõi long. Trong viçc làm án, hç
bj luong gçt, mua bán lö lã. Viêt ván hç bj nhà xuãt bàn gian lçn, dçc già khi chê. Hç nói sçch sành
sanh cho kè khác nghe ruçt gan cúa mình dê bót cám túc, lo âu, sâu oán. Gçp gia cành nghèo túng,
nç cái dè nç con, vç mói sinh, dau yêu, con dúa thãt hçc, dúa thiêu án com, chöng co bçc, diêm
dàng: Ai tói nhà choi, hç dêu coi là tri âm và dem nçi tình gia thãt nói toçc móng heo. Ai vö phuóc
gçp hç, sã bj hç dö lên dâu các sµ chán nàn, oán nguoi, trách vçt.

Hç cüng khöng lµa lúc dê bàn chuyçn riêng tu. Là nguoi da càm, lúc nào tâm hön cüng tràn dây
nöi khö dau, thì hç dê chày ra, mçc sµ thúc dãy cúa thân bçc nhuçc. Bói khöng khön ngoan lµa gio
khác dê tâm sµ, nên hç bàn chuyçn riêng tu nhiêu khi khöng dúng lúc. Ðiêu dáng lã phài giãu kín,
hç lçi rí rà nói hêt nöi buön này dên diêu tiêc nöi kia. Nhüng lúc cân tó ra vui vè, hç vân tìm nguön
an úi cho mình, báng cách tâm sµ. Hç cüng khöng lµa loi dê giao phó nöi long. Hình nhu ai cüng coi
là tri ký. Vào mçt tiçm tçp hóa ngoçi kiêu, hç cüng có thê than vê cành vç hç ó nhà dau yêu, con
cái hç hoang dàng. Bçn chua túng quen biêt hç, nhung khi gçp bçn, hç dê dàng cho bçn biêt, doi
hç gçp nhiêu thú thách, viçc làm án cúa hç thãt bçi nhu thê nào. Hç lài nhài kê, nào hç chán thê
cuçc, sâu vì gia dình cö thê... Nói tóm lçi, gçp ai hç cüng bàn tâm sµ.

Trong xã hçi nhüng nguoi này chiêm da sö. Hç coi câu chuyçn là phuong thê giài thoát tâm
hön. Nguoi dàam thoçi vói hç là nguoi thoa dju vêt thuong cúa quà tim hç. Trên doi này, mãy ai
quan tâm dên kè khác. Có mãy ai, khi nghe nguoi khác than thó mà lo láng an úi tìm hç cách giài
quyêt báng hành dçng vj tha thành thçt. Giüa chç bçn dang mua dö, có mçt nguoi bán hàng lçi
than cúng bçn ráng vç anh mói chêt. Bçn có càm thuong anh khöng? Chác khöng. Chúng töi dang
mua cá, chj bán cá rên ráng con chj vúa dau trái dçu, khöng biêt tính mçng ra sao? Chúng töi có
bán khoán an úi chj khöng. Chác khöng nöt. Bçn và chúng töi nhu vçy, thì chác trám nghìn nguoi
khác cüng vçy. Có thú nguoi gçp duçc döi bà góa, vài cö gái buöng cho ít loi thuong hçi. Nhung chi
vçy? Nghe nhüng loi ãy, röi tình thê cúa hç thay döi khöng.

Nhüng kè khác vì xã giao, nói vài câu khuyên nhhú röi bó di... Nguoi ta thãy hç là nguoi thiêu
tµ chú, dê tâm hön khuãt phµc dau khö màa khöng biêt quçt cuong. Nguoi ta coi hç là thú nguoi
khöng cãn ngön, nhç dç, dê tin. Nêu hç gçp kè ác tâm, kè tranh dua vói hç, thì nhüng kè này döi
vói hç nhu thê nào?

Sao hç khöng dê ý, trên doi, khöng ít nguoi lãy làm vui khi kè khác dau khö, sâu buön. Sao hç
khöng dê phong nhiêu nguoi ganh vói hç vê cöng viçc làm, chí mong lúc hç thãt bçi, gçp khó khán
dê làm hçi hç. Ðem ruçt gan dê phanh phui cho chúng, cháng nhüng khöng bö ích gì, mà biêt dâu
hç sã ruóc hça thêm. Con nhüng nguoi tröng miçng, manh tâm nüa. Tâm sµ cúa hç, nhüng bí mçt
cúa hç, hç tiêt lç cho chúng. Chúng dem bán rao hêt dâu làng, cuöi chç liçu danh giá cúa hç có
duçc bào dàm khöng?

Tâm hön hç duçc yên tinh, hay phài mãt quân bình thêm, thöng khö thêm. Trong khi nói
chuyçn, nguoi có luong tri ngçi ngúng truóc nhüng loi kê lê vê doi tu cúa ai. Tçi sao lúc bàn tâm
sµ, hç khöng vì phép xã giao, tránh cho kè nghe nöi nguçng nghju ãy. Nguoi dân Nhçt có thói quen
nói hài huóc nhüng gian khö cúa riêng hç hay cúa gia dình hç, dê cho nguoi khác khói vì ljch sµ mà
tó nöi thuong hçi. Khöng nhu mçt sö nguoi dân Nhçt, ít ra hç cüng dúng ngây tho quá, mà coi döi
chút loi khuyên là cách thoa dju tâm hön, bói mçt quà tim tri ký.

Nguoi quá bàn tâm sµ, nhiêu khi viçn lã là nói vói bçn. Nhung hê gçp bçn nào thân, dêu tâm sµ
hêt, thì dáng tiêc quá. Nói chuyçn vói hç, nguoi ta mong, bàn nhüng vãn dê gây húng thú, chó dâu
muön có bç mçt thiên sâu dja thàm, dê nghe hç than khóc nöi long...

Thãy nhüng tai hçi này cúa kè quá tâm sµ, xin bçn cuong quyêt tránh tçt xãu cúa hç. Khi cân,
nói so vói bçn thâm giao dê tìm hy vçng và cách giài quyêt thöi. Ðöi vói bãt ký ai, nhãt djnh là
thinh. Chúng töi dã bàn cúng bçn vê vãn dê này trong "Ðúc tµ chú, chìa khóa cúa thành cöng". •
dây chúng töi khöng dám làm bçn mãt thì gio dçc lçi. Nhüng bçn nào cüng dú gio rành dê dçc lçi
các quyên sách ãy, thì ít ra, nên dê ý nhüng diêu hç trçng này.

Ham bçc bçch tâm sµ, düng khí cúa ta hao mon, chí khí cúa ta ngày mçt tiêu ma. Mçt khi khöng
con ý chí, thì dúng mong nói chuyçn thành cöng và dác lµc. Ham bçc bçch tâm sµ, ta bj kè khác coi
là nguoi bçc nhuçc, khöng dú súc án chju vói nhüng éo le ó doi. Hç mãt tín nhiçm noi ta, coi ta là
kè khöng thê lãnh dço duçc, nên trên thang xã hçi ta chí ó dja vj thãp.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
29

Ðên thái dç cúa bçn döi vói nguoi quá tâm sµ. Bçn dã biêt, nguoi quá tâm sµ là nguoi da càm,
bj uu sâu xâm chiêm, lúc nào cüng tìm nguoi dê nuong tµa. Gçp ai biêt nghe hç, hç coi nhu di giüa
sa mçc gçp mçt suöi nuóc ngon. Xin bçn hãy là nguoi biêt nghe. Bçn nên xú trí vói hç có luong trí
hon. Truóc hêt, bçn khöng nên dà kích hç. Chçm tµ ái nguoi ta, mà con tröng nguoi ta thích câu
chuyçn cúa mình, thì thçt là lç. Bãt ký ai, kê lê gì vói bçn, nêu khöng có hçi, khöng tön thoi gian,
thì bçn cú dê hç nói. Nguoi ta cân nói dê giài thoát tâm hön mà. Có mçt sö nguoi nào dó, bçn liçu
loi an úi bö ích, thì xin bçn dúng tiêc vói hç. Biêt dâu döi loi sáng suöt chân thành cúa bçn, tuy
khöng thay döi duçc mçt tâm trçng, quyêt djnh mçt cuçc doi, nhung ít ra cüng gieo mçt tia hy
vçng cho tâm não dang uãt úc, uu tu cúa hç. Chúng töi nói nhüng loi chí giáo dúng dán, dê bçn
phân biçt vói nhüng loi cúa nhüng kè làm thây doi khöng com. Muön cho loi nói cúa bçn có giá trj,
thì nhüng loi nói dó phài chúa dµng ý tuóng xây dµng, thanh cao và nhuçm màu sác chân thành,
ngçt dju. Trên doi, thua bçn, ai mà khöng thích câu chuyçn cúa nhüng nguoi có ngçn luõi vàng
ngçc nhu vçy.
Phân 024
Ðúng Thân Mçt Bçy

Thân mçt, thiêt tuóng là mçt trong nhüng cái quí, mà Troi ban cho con nguoi.

Lúc con tho ãu, bçn hön nguoi mç cúa bçnl Có gì töt dçp báng. Nguoi mç yêu mên bçn vói tình
yêu vàng ngçc. Bçn hön Nguoi, là tó cho nguoi biêt tình càm dçm dà döi vói trái tim hi sinh vö bo
bên cúa Nguoi.

Thân sinh cúa bçn, lúc nào cüng coi bçn là nguön an úi. Bçn tâm sµ, buöng loi nói thân mçt.
Nguoi thích lám. Nhãt là lúc Nguoi gçp dau khö.

Ðöi vói anh em ruçt trong gia dình, bçn döi khi döi xú thân mçt cõ nào cüng khöng ai trách. Cú
chí lö láng cúa bçn có khi lçi là phuong thê dê cúng cö tình huynh dç. Nhung döi vói anh em ruçt
thjt thöi nhé.

Con bçn tâm giao? Sµ thân mçt vân cân thiêt nhu cá cân nuóc. Ðã là tâm giao mà khöng án nói
vói nhau thân mçt thì khöng gçi là tâm giao duçc.

Mçt nguoi gçp con khön khó, bj bao nguoi chê ghét, tránh xa. Hç khao khát sµ thân mçt cúa
bçn. Tçi sao bçn khöng làm cho hç thóa dç. Sµ thân mçt cúa bçn döi vói hç là diêu cao quí, dáng
khuyên khích vì nó hàm súc dúc vj tha.

Bçn quí mênl Tãt cà nhüng thú thân mçt ãy là ngçc ngà.

Nhung diêu chúng töi xin phép nhác ó dây, là trong câu chuyçn chúng ta dúng thân mçt bçy.
Bçn tuóng thú nguoi mang tçt này ít lám u? Ðöi vói nguoi lç cüng nhu quen, hç án nói thân mçt
quá dên tró thành lö bjch.

Hç có quen bçn bao gio. Thê mà vúa gçp bçn hç la: "• •l Rua di. Sao, mçnh giói khöng?" Ngöi
án vói bçn trong tiçm, hç vúa nhai nhöm nhoàm vúa tâm sµ vói bçn, thính thoàng lçi vö vai bçn,
gáp dö án bó vào dia bçn nüa. Cüng nhu bçn, chúng töi mói gçp hç lân này là mçt. Nói chuyçn vói
chúng töi mçt chút, hç nám tay chúng töi rú di "nhçu bia". Hç vúa nói "mình vói nhau mà" vúa mó
cö áo, lãy quçt, quçt "bön phuong", röi nâng li bia uöng nhu chêt khát dâu mãy kiêp. Lçi con hít hà
tó ra khoái khãu khöng kìm hãm duçc. Hç cüng dem cái thân mçt bçy ra döi xú dê gçi là sành doi.
Hç nói chuyçn vói hai bà kia. Ba nguoi nói chuyçn vói nhau vê vãn dê thi cú mçt höi lâu. Öng ta cao
húng vúa cuoi, vúa xö mçt bà, và tiêng cuoi nö nhu pháo têt.

Có kè bãt chãp chúc quyên, tuöi tác cúa kè dàm thoçi vói mình. Hç dúng nhüng giçng thân mçt,
mà hç thuong nói vói bçn bè thâm giao trong lóp hçc hay trong nghê nghiçp.

Truóc mçt nguoi khác phái, lç hay quen, hç cüng mó diçu cuoi mà hç gçi là thân mçt, nguoi
giàu luong trí nghe dáng sç làm sao. Hç cuoi biêu lç sµ thö bí thiêu ván hóa. Nguoi thân mçt bçy,
con gây ác càm trong viçc lui tói nüa. Kê cà nhüng nguoi khöng quen vói hç bao nhiêu, hç cüng coi
nhu bçn thân cúa hç. Hç dên nhà, dên phong nhüng kè ãy, nhu nguoi ta án com büa. Có khi sáng
hç sang choi cho tói khi gân dúng bóng. Hç kêm chú nhà, nói vói hç dú thú chuyçn, khiên kè này
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
30
phài bó cöng án viçc làm dê nghe, vì sç mãt long hç. Có khi cà ngày hç lçi choi nám bày lân. Ban
dâu nguoi chú kính trçng hç, tiêp dãi nhu bao khách dáng kính khác. Vài lân sau, nguoi ta bát dâu
coi thuong hç, döi xú vói hç hêt mçn nöng, và tó ra khó chju. Nhiêu lúc nguoi ta tó thái dç, cú chí
"moi" hç vê, mà hç khöng quan tâm, hay nói dúng hon khöng dú tinh tê dê biêt. Nguoi ta coi döng
hö, nhãp nhöm muön di, tóm câu chuyçn, hi vçng ngày nào dó bàn chuyçn lâu hon,... Vçy mà hç cú
mó chuyçn mói ra, nói thao thao bãt tuyçt. Có kè lçi nám ý ra trên ngµa, di váng hay ghê, võng,
cúa chú dê tán chuyçn dai nhu día. Khöng cân chúng töi dân nhiêu ví dµ. Vài thú thân mçt bçy
trên, dú cho bçn thãy sµ döi xú cúa hç thê nào.

Bãt cú vçt gì trên doi, dú kì lç, quí báu dên dâu, khi có nhiêu quá phài bj coi rè. Sµ thân mçt và
giao du cüng khöng khác bao nhiêu. Ðöi vói nhüng nguoi ruçt thjt, nhüng bçn chí thân, sµ thân
mçt muön có thú vj, có kêt quà hay, vân phài ó trong chúng mµc. Tuy nhiên, rúi có quá lö, vân có
thê tha thú duçc dê dàng. Con döi vói nguoi xa lç, hay quen thuong thöi, thân mçt bçy thuong gây
hçu quà dáng tiêc. Nguoi thân mçt bçy, làm cho kè khác coi hç là kém ván minh, dú hç dçu mãy
báng cãp dçi hçc, hay có chúc quyên, tiên bçc. Hç cüng có thê bj döi dãi nhu nguoi khöng biêt tê
nhj. Hon nüa, bãt cú ai, cüng có long tµ ái, cüng coi mình là quan trçng, thèm kè khác kính trçng
mình. Mçt dúa con nít, mçt tên khúng nhu vçy. Thê mà nguoi thân mçt bçy khöng chju biêt tâm lí
quá u don giàn ãy. Hç buöng loi thân mçt lö láng, khiên long tµ ái cúa kè khác bj giày vo: Hói nguoi
ta làm sao mên hç duçc? Tú dây, xin bçn chú ý câu chuyçn cúa bçn. Ðúng dê nó có màu sác thân
mçt sö sàng làm hçi nhân cách bçn. • trên, chúng töi nói, sµ thân mçt bçy döi vói kè ruçt thjt và
bçn chí thân có thê tha thú dê dàng. Riêng bçn, sµ thân mçt ãy bçn cüng cö gáng tránh. Sç khi
quen nhu vçy vói nguoi cöt nhµc, bçn khó bê tµ chú lúc giao tiêp vói kè xa lç.

Viçc giao du cúa bçn, bçn nên khön ngoan. Cúa gì ngon dên dâu, án quá cüng hóa chán. Kè
khác, dú mên trçng bçn thê nào, nêu bçn tìm dên hç mãi, sau cúng hç cüng bót, hay khöng con quí
mên bçn, tiêp chuyçn lçnh nhçt và muön bçn ra vê khi khöng có viçc gì hç trçng, thì khöng cân
giao du thuong quá vói kè ta ít quen thuçc. Röi khi có chuyçn cân dên nhà hç, ta cüng dúng ó lâu.
Phài làm sao, cho khi ta ra vê, hç con tiêc ta và muön lân khác duçc gçp ta. • nhà nguoi bçn chí
thân, ta cüng khöng nên quên nguyên tác xú thê ãy. ‘ là chö thâm giao mà án dâm nám dê ó nhà
mçt nguoi bçn mãi, sau này tình thâm giao có thê phai nhçt và dên chö hai nguoi chán chê, oán
ghét nhau.

Trong xã hçi, thú nguoi giàu não nhu bçn, hình nhu ít lám. Rãt döng nguoi khi nói chuyçn, có
guong mçt âu yêm, có cái nhìn gçi long trác ãn bçy chö có nµ cuoi van lon khöng hçp nguoi, có
giçng nói dju ngçt, biêu lç tâm hön yêu duöi, ngu kho. Cüng rãt döng nguoi, vì nhàn röi, vì tµ hç
mình xuöng dê yêu câu mçt ân huç, hay lân la thái quá noi nhà cúa cúa kè ít quen biêt mình. Ðöi
vói nhüng thú nguoi ãy, bçn vân thµc hiçn bí quyêt xú thê cö diên, là khöng làm phçt long hç. Lã
tãt nhiên, khi hç döi xú thân mçt quá lö vói bçn, bçn nên dê phong sµ sö sàng cúa hç, làm bçn mãt
thê diçn. Khi hç tìm dên noi ó cúa bçn mãi, bçn tìm cách tránh dê khói mãt thì gio. Nhung dúc thu
tâm khöng cho phép bçn cuoi nhço, xua duöi hç sö sàng, hung bço. Lúc hç thân mçt bçy, mà bçn
thãy guçng thi nên làm thinh và có nét mçt nghiêm, nghiêm nhung dúng quçu. Mçt ai thuong lân
la dên nhà bçn, làm bçn mãt gio nhiêu, bçn có thê vui vè, thân mçt xin phép hç di làm cöng viçc
cúa mình, và thành thçt moi hç ó dó choi, dçc sách hay làm viçc gì riêng dó túy ý. Hç cáo thöi dê vê
thì bçn ân cân cho hç biêt, lúc nào dó bçn hân hçnh gçp lçi hç và lãy làm tiêc büa nay khöng tiêp
chuyçn hç duçc.
Phân 025
Ðúng Có Giçng "sách Vó"

Hçc rçng, hiêu nhiêu, khi nói chuyçn cüng khéo dúng tu tuóng cúa danh nhân dê cúng cö lý luçn
cúa mình, là diêu ai cüng nên làm. Nguoi nói chuyçn nhu vçy, gây cho câu chuyçn cúa mình phong
vj mói lç, khiên nó hãp dân kè khác, và tço cho nó chân giá trj. Trong doi söng hçc sinh, bçn nên
döi khi bàn cúng bçn hüu, nhüng sách mình dã hçc, xin hç dúng nhüng danh ngön döng, tây, kim,
cö mà hç biêt dê mình hçc theo. Cuçc nói chuyçn, nho sµ giúp dõ này, dem lçi nhiêu lçi ích. Khi ra
khói hçc duong, viçc hçc tçp cúa bçn vân cân duçc tiêp tµc, bçn khöng dú thì gio và trí nhó dê dçc
dú thuú sách, dê nhó nhiêu danh ngön bçn có thê bö vào nhüng khuyêt diêm cúa mình báng cách
giao du thuong vói nhüng bè bçn hçc rçng, thuçc nhiêu tuu tuóng cúa kè khác.

Nhung diêu dó, chúng töi muön bçn tránh là hê mó miçng ra bãt ký lúc nào, döi vói ai, cüng
chung khoe sách báo mình dçc, hay chêm nhüng câu chü nho, nhüng danh ngön cúa ’u Mÿ. Nguoi
có tçt này, tuóng án nói nhu vçy, nguoi ta cho mình là bçc thöng thái, “n nói có duyên ai nghe
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
31
cüng hài long. Hç lâm quá. Con nguoi, ai cüng muön dê cao giá trj cúa mình, coi mình là hç trçng
xuãt chúng, và muön cho kè khác lu mo dê mình nöi bçt lên. Nguoi có giçng sách vó hình nhu quên
mãt tâm lý này. Vö tình hç chçc tính ganh t„ cúa con nguoi và gieo ác càm. Tai hçi nhút, là khi hç
án nói vói nguoi lón tuöi và có chúc quyên trên hç mà thãt hçc. Nhüng kè này, vúa nghe ho dân
danh ngön này, tµc ngü kia liên tuóng mình bj kè nhó khinh rè, mãt uy tín, uy quyên. Nhu vçy, hç
khöng bj nguoi ta thú sao duçc.

Rãt chua chát, là khi hç "múa mó" thöng thái truóc mçt nhüng bµc có hçc lµc uyên thâm và
tính tình trâm mçc, ít nói. Thái dç múa búa truóc cúa Lö Ban cúa hç, làm cho nguoi nghe cuoi
thâm, cho hç là non kinh nghiçm, thiêu dâu óc dè dçt, nghèo nàn sµ khön ngoan.

Chúng töi có quen mçt nguoi, dã nhiêu nám mãt tçt này. Nói chuyçn vói ai, dú là nguoi rãt lç,
dú trong nhüng câu chuyçn choi, hç cüng nói cho duçc mâu chuyçn Tàu rút trong Phong Thân, hay
Ðöng châu liçt quöc, hç cüng dân vài ba câu Kinh thánh, nói nào Noe dóng tàu, Noe uöng ruçu say.
Phao lö nóng tính v.v... và khöng quên pha vào lý luçn cúa mình, nhüng danh ngön cúa Lão Tú,
Descarrtes, Hégel... Trong xóm chúng töi ó,nguoi ta gçi là "öng sach vó". Thiçt là chua chát.

Trong câu chuyçn, xin bçn cuong quyêt tránh thú tçt ãy.Nguyên tác thú nhãt bçn nên theo, là
dú cao tuöi dên dâu, dçu mãy báng cãp dçi hçc, viêt bao nhiêu thi phãm có giá trj, vân án nói
khiêm tön, khöng bao gio ý cái hiêu biêt hon nguoi cúa mình dê già hàm, khoe khoang và che
khuãt kè khác, làm nghjch lçi, bçn cüng có thê duçc nguoi nghe cho mình là hçc rçng. Nhung hç
khöng bao gio mên phµc bçn dâu. Cái vön trí hçc döi dào mà xài vçy, chí gây khinh rè, ruóc hça
vào mình... nó khöng báng sµ hiêu biêt thuong mà duçc di kèm vói long khiêm thj sâu xa. Xin bçn
khác vào tâm khàm mãy chü nây"Ðúc hçnh phµc nguoi mên hon tài ba". Nêu khöng cân, thì khi nói
chuyçn, bçn dúng dê cçp dên vön hçc cúa mình làm gì. Sµ thinh lçng cúa bçn, tço cho xung quanh
mçt khöng khí huyên bí. Nó bát kè khác kiên nê bçn và dê cao phãm giá cúa bçn.

Dên khi phài áp dµng nhüng hiêu biêt cúa mình, bçn hãy thi hành mçt cách khön ngoan. Phài
lµa nguoi, lµa lúc mà xài vön hçc cúa bçn. Gçp nhüng thç hö, thç,çc ó thön quê, biêt chút ít vê
nghê cúa mình, mà bçn giàng cho hç vè kÿ nghç nçng, thì quà bçn làm mçt viçc vö ý thúc. Sau büa
tiçc, ai cüng mçt dú, mà chúng töi cát nghia cho hç thuyêt Mác, bàn vê triêt lý cúa Thích Ca, phân
tích hçc thuyêt Nhiçm Thê cúa Ðúc Giê su thì thçt là lö bjch khöng dúng lúc.

Muön dúng diêu hç hói ó sách báo, làm thành lüy cho nhüng gì mình quà quyêt, bçn nên dúng
mçt cách khiêm tön, tµ nhiên và tiêt kiçm. Mçt vài mãu chuyçn lç, döi danh khön khéo dân, làm
câu chuyçn thêm ý vj thê nào, thì sµ khoe khoang sách vó làm cho câu chuyçn chán tai và gây ác
càm chúng ãy.

Hay nhãt là tµ mình dem câu chuyçn lç, hay dâu danh ngön, mà hói nguoi nghe. Cách nói này,
làm cho nguoi nghe khói mãt mçt, càm thãy mình duçc nhìn nhçn là hon nguoi. Lã di nhiên, khi hói
nhu vçy, thì bçn trà loi luön theo chuyçn cúa mình nói, chó khöng phài hói dê kè khác trà loi. Hç
biêt thì hay lám. Ma khöng biêt thì tçi nghiçp cho hç, mà cüng có thê mình bj hç ghét. Vçy tóm lçi,
bçn hãy tránh giçng sách vó, và khi muön sú dµng vön hiêu biêt cúa mình, cân khön ngoan.
Phân 026
Ðúng Nói Sai Tiêng Mç Ðè

Phan Khöi nói:"Nguoi Viçt Nam phài viêt quöc ngü cho dúng, dúng danh tú cho dúng". Bçn có
thê nói:"Nguoi Viçt Nam và thú nguoi nào cüng vçy, khi nói chuyçn dúng nói sai tiêng mç dè".

Có nhiêu nguoi sang trçng, di dúng ra diçu thây cö, có chúc quyên cao, dçu nhiêu cãp báng,
nhung nói tiêng mç dè mçt cách thuong hçi. Nói chuyçn vói ai, hç làm kè ãy hiêu sai diêu hç muön
nói. • nhiêu nuóc ván minh, có khöng ít kè trí thúc vê nhiêu nghành hçc, quán thöng nhiêu ngoçi
ngü, nhung tiêng nuóc nhà cúa hç, hç phát âm sai bét, nói trçt ván phçm, diên dçt ý mo hö, lâm
lân. Ðáng tiêc nüa là trong nhiêu nuóc chçm tiên, hçng trí thúc khöng thöng và khinh thuong tiêng
mç nhiêu nhu trãu. hiçn gio, có biêt bao nguoi, Hán hçc, Tây hçc thì hay lám, nhung khöng dê nói,
viêt tiêng viçt tröi chày. nói ngoçi ngü nhu Pháp ngü, Anh ngü, thì nhu báp rang, nhung khi dúng
tiêng mç thì khöng khác gì nhu mçt ngoçi kiêu.

Hç hay xen lân vào câu tiêng viçt nhüng tiêng Pháp, tiêng Anh, tiêng La tinh dê diên ý, vì quá
nghèo dµng ngü tiêng nuóc nhà. Tiêng viçt, tuy khöng phong phú báng Hoa ngü hay La ngü.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
32
Nhung hiçn gio, có lã nó duçc trên sáu bày vçn tiêng. Ðó là chua kê nhüng thö ngü, nhüng tiêng
lóng. Thê mà tçi sao hç cú dúng di dúng lçi mçt mó tiêng tâm thuong nào dó trong khi dâu não cúa
hç là mçt kho ngü vµng vê ngoçi quöc vê khoa hçc, vê sú dja.

Nguoi cãu thà tiêng mç, bãt chãp viçc dánh hói ngã dã dành, hç con khöng quan tâm dên cách
phát âm nhüng phµ âm dâu nhu s, x,ch, tr. Sáng láng hç dçc"xáng láng", trung trµc hç nói"chung
chµc". Con nçn dúng sai danh tú nüa. • mçt truong dçi hçc mà con ành huóng cúa nên giáo dµc
thµc dân, trong 100 sinh viên, có dên bày muoi nguoi dúng lân lçn hai tiêng"Chúng töi" và chúng
ta, dúng" phiên phúc" thê" phiên hà".

Nguoi ta cüng khöng quên duçc, nhüng nguoi khöng biêt phân biçt loçi tiêng dê dúng cho hçp
câu chuyçn. Mçt giáo su cúa mçt truong trung hçc nç nói vói chúng töi:"nhà töi cho con ó vê chön
thân kinh". Bçn nghe có trái tai chua. Tçi sao öng khöng nói don so:"nhà töi cho con ó vê Huê".

Nguoi cãu thà tiêng Viçt, cüng khöng túy nguoi tiêp chuyçn dê án nói cho xúng hçp. Ðöi vói
nguoi cao tuöi, có chúc quyên hon hç, hç vân dúng nhüng tiêng mà hç nói vói bè bçn lúc gión choi.
Nhüng tiêng"Ba dá, ráng chju, quá sá, múng, bö", hç tha hö sú dµng cho bãt cú ai giao tiêp vói hç.

Nhüng cách xung hö dê chào hói, giói thiçu, tú giã, hç cüng dúng sai bét mà khöng ý thúc duçc
löi cúa mình.

Lã di nhiên, bçn biêt câu chuyçn cúa hç, khöng gây thiçn càm sâu sác noi nguoi nghe. Có khi,
nguoi ta döi xú tú tê vói hç vì xà giao. Nhung bên trong nguoi ta coi thuong hç.

Muön khói thãt bçi nhu hç trong lúc nói chuyçn, xin bçn chju khó trau döi tiêng mç dè.

Xin bçn hçc nám long nhüng diêu chúng töi nhán gói bçn duói dây, dê sú dµng tiêng mç có giá
trj và gây thiçn càm, uy tín vói mçi nguoi.

1” Lo cho mình có mçt vön dµng ngü phong phú.

Phuong thê là hçc tµ diên, hçc nhüng sách vê tú ngü. Xin bçn nhó ký, chúng töi nói hçc, chó
khöng phài coi hay tra thöi. Tçp thói quen dê trên dâu giuong mçt quyên danh tú hay mçt quyên
tµ diên, dê truóc khi ngú hçc vài chü. Théodore Rooselt có tçp quán dê mçt quyên sách trên bàn
giãy và dçc trog nhüng phút dçi khách. Tçi sao bçn khöng dê ó bàn án mçt cuön danh tú dê hçc lúc
cho dçn büa án.

Anatole €rance mê dúng tµ diên nhu nguoi mê dúng tình nhân, nên öng tró thành dçi ván hào,
ít ra bçn hçc ngü vµng, dê có nhiêu dµng ngü, hâu diên dçt tâm tuóng cúa mình chính xác, tuong
tçn. Muön dµng ngü phong phú, bçn cân dçc nhiêu loçi sách báo. Sau khi dçc, chju khó ghi trong
sö riêng nhüng tiêng khöng biêt, röi tra tµ diên. Nên giao du vói nhüng nguoi giói tiêng mç, bàn
chuyçn vói nhà ván, chú ý hçc nhüng tiêng chuyên mön, nhüng tiêng lóng, tiêng dja phuong, thö
ngü cúa bãt cú nguoi nào bçn giao tiêp. Khi nghe giàng hoçc nghe diên thuyêt ó dâu, cö gáng hçc
cách dúng tiêng cúa diên già. Tiêng nào mình chua biêt vê nhà tra tµ diên.

2” Dúng tiêng cho chính xác.

Theo Gustave €laubert, bãt cú diêu gì ta nói, chí có mçt tiêng nào dó dê diên nó ra. Bçn hãy tìm
cho duçc tiêng ãy. Nên dçc truyçn Kiêu dê hçc tài dúng tiêng chính xác cúa Nguyên Du.

Nguyên Hiên Lê khuyên bçn muön tìm tiêng dúng nên:

a• Lµa mçt tiêng cµ thê.

b• Dúng dúng tiêng mo hö.

c• Ðúng nói o chung quanh hay nói quá.

d• Ðúng dúng tiêng sáo.

e• Phân biçt nhüng tiêng lóng và tiêng thanh nhã.

•• Hiêu rõ nhüng tiêu dj giüa nhüng tiêng döng nghia.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
33

Ðó là nhüng loi khuyên vàng ngçc mà bçn nên nhó.

Tóm lçi, chúng ta cân rèn luyçn tiêng mç dè dê tró thành nguoi nói chuyçn hay, và làm cho
nguoi nghe có càm tuóng töt vê nên giáo dµc, vê giá trj ván hóa cúa ta.
Phân 027
Phài Ít Nói

Muön nói chuyçn có nghç thuçt, thì phài nói, nói cho nhiêu dê thuyêt phµc: Sao lçi phài nói ít.
Quà là diêu mâu thuãn? Có lã bçn hói chúng töi nhu vçy.

Có ai trong xã hçi, khöng muön cho kè khác biêt giá trj cúa mình. Nguoi ta tµ nhiên thích
nhüng nhà huãn nghiçp, nhüng kinh nghiçm, nhüng dúc tính cúa mình dê kè khác ca tµng. Bçn ít
nói, túc là bçn nhuong cho nguoi dàm thoçi cái hân hçnh duçc tµ giói thiçu mình. Hç có djp mua
loi khen ngçi, chác chán sã coi bçn nhu mçt tri ký.

Thiêu gì nguoi, hay tìm cái hu danh trong chö nói nhiêu dê tó ra mình hoçt bát, hçc rçng. Bçn ít
nói, tãt nhiên, hç duçc co hçi dúng luõi tha hö chém mây chçt gió. Vì vçy, hç coi bçn là nguoi biêt
tìm hiêu hç, ca tµng hç.

Khöng mãy nguoi khöng có óc ham dçy doi. Thuong nguoi ta mó miçng là chí bào, khuyên rán
kè khác, mçt câu chuyçn gây húng thú, phài là cuçc trao döi qua lçi nhüng tâm tuóng. Bçn biêt rõ
diêu ãy, nên nhuong loi cho kè khác thuyêt trình nhüng gì hç cuu mang trong tâm hön. Nói duçc
nhüng diêu ãy ra, hç càm thãy câu chuyçn làm hç sung suóng. Thê là bçn chiêm duçc thiçn càm
cúa hç röi. Giá bçn yêu câu hç hy sinh dêu gì khöng quá dáng chác hç dê dàng làm vúa long bçn.
Bçn gçp hai nguoi lç.

Mçt nguoi nói chuyçn vói bçn nhu két. Mçt nguoi chám chú nghe và thính thoàng nói döi tiêng
thöi. Vçy, bçn có càm tình vói ai? Nguoi thú nhãt da ngön, vö tình cho bçn biêt sçch sành sanh tâm
hön cúa mình. Giá hç có ác tâm lçp muu kê gì hãm hçi bçn, bçn cüng biêt duçc chút ít. Con nguoi
thú hai huyên bí làm sao. Bçn khöng biêt ý hç thê nào. Möi tiêng bçn nói ra, hç lóng tai nghe, và
bói vì hç ít nói, nên bçn cho ráng loi nói cúa hç là kêt quà cúa suy nghi. Bçn nghe hç dê dàng. Nhu
vçy, döi vói kè khác, tçi sao bçn khöng bát chuóc nguoi thú hai, bçn ít nói: Bçn làm cho kè khác
kính nê. Tuy nhiên, khöng dê hç nghi k„ mình: Thính thoàng bçn nên nói döi loi dây ý nghia và nhãt
là bçn chú ý nghe hç. Ai mà khöng kính phµc và mên yêu hç.

Sáng suöt nhu töng thöng cúa nuóc mÿ, Öng théodore Roosevelt con khiêm tön thú nhçn ráng,
trong mçt trám lân phán doán có hai muoi lám lân sai. Con chúng ta thì sao? Vçy truóc khi nói, töt
nhãt chúng ta nên chju khó suy nghi dê bót sai lâm. Muön thê thì phài nói ít. Nói luön miçng thì
khöng có thoi gio "Ðánh luõi bày lân". Nguoi ta khöng dám quà quyêt diêu gì, chó vân dám bào ai
nói nhiêu thì khó bê tránh khói nói bçy. Bçn ít nói tãt nhiên, bçn tránh duçc nhiêu löi lâm và chçm
tµ ái nguoi nghe.

Mà bçn nói nhiêu dê làm gì? Có phài dê nguoi döi thoçi ghi nhó tâm tuóng cúa hç khöng? Ðiêu
chúng ta uóc muön hç am hiêu, hç cüng hiêu trong mçt chúng mµc nào dó thöi. Hç lo trà loi. Lo
cát nghia, phân tách, chí trích, chung bày hiêu biêt cúa mình. Vçy sao bçn tön hoi nói thao thao bãt
tuyçt. Nói vú dú và nói ký là khãu hiçu khi bàn chuyçn.

Bçn ít nói, dê khói phiên long nguoi khác, trong cuçc söng, có khöng ít truong hçp nguoi nghe
bçn viçc, cháng du gio dàm luçn vói ta, nên ta phài hêt súc váng tát. Con nám phút nüa bçn lên xe
hóa. Mçt nguoi nó cú kèm chân bçn thuyêt nào chính trj, tön giáo, nào con gà cúa y nhày bê cái ly,
nào vç y có nghç thuçt trang diêm. Bçn có càm tuóng thê nào döi vói nguoi ãy? Nêu bçn da ngön
vói ai khác, thiên hç cüng có càm tuóng dó döi vói bçn. Nêu nói ít, mà bçn thãy câu chuyçn hoi tè
lçnh, bçn nên thúc dãy hç nói. Khöng khó lám. Bçn hãy hói vê nghê nghiçp cúa hç. Gçp mçt bác si,
bçn hói hç vê thuçt chuãn mçch, cách doán bçnh trçng và nhüng thành cöng cúa hç bãy lâu. Nói
chuyçn vói nhà sú hçc, bçn chãt vãn hç vê nhüng trào luu tiên thoái cúa mçt nên ván hóa, ván
minh nhân loçi v.v...

Ai mà khöng thích nói nhüng só truong cúa mình? Phân döng con nguoi, hay cho mình là quan
trçng, biêt vçy, sao bçn khöng gài chö ngúa cúa hç. Bçn dua tiêp mçt nguoi làm chánh quyên, thì
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
34
bçn cú hói hç, cách nào mà hç cai trj duçc nguoi ta mên nhu vçy? Nho dâu hç có dja vj cao sang
ãy? Câu chuyçn cúa bçn vói mçt nhà doanh nghiçp lçnh lçt quá à? Sao bçn khöng hói kê hoçch
kinh doanh cúa öng có thê dem lçi kêt quà thê nào? Chác kêt quà mÿ hào lám. Öng thuyêt cho mà
coi. Bçn lúng túng truóc mçt nhà ván, vì thãy hç mà bçn khöng biêt phài bàn vãn dê gì. Thì cú
nghê viêt ván mà hói: Làm sao buóc vào nghê cao quý ãy. Tác phãm cúa öng hay nhu vçy: Öng viêt
cách nào. Nghê ván có cµc lám khöng. Thuong viêt mçt tác phãm bao lâu. Viçc xuãt bàn có nhüng
tró ngçi nào...

Mçt ích lçi nüa. • trên chúng ta dã nói, khi ít loi, bçn tránh duçc sai lâm trong tu tuóng. Nguoi
nghe cúa bçn cüng tin cçy ó bçn diêu ãy. Mçt luçt hêt súc tµ nhiên, là nguoi ta quý trçng loi cúa kè
ít nói. Bçn cáng tiêc loi, thiên hç càng chú ý nghe. Có khi bçn nói ra nhüng tu tuóng khöng sâu sác
gì. Nhung bói vì nguoi nghe yên trí ráng, bçn là nguoi "“n có nhai, nói có nghia". Nên trçng nhüng
tu tuóng cúa bçn nhu vàng.

Tóm lçi, nói ít duçc nhiêu ích lçi. Tú dây, trong câu chuyçn háng ngày, bçn hãy cuong quyêt
hãm khãu. Có khi dçc xong Phân này, bçn höi hçn sµ da ngön dã qua cúa mình. Bçn cö gáng dçt
cho ngçn luõi mçt dây cuong dê trì nó lçi khi bçn nói. Nhung röi vài büa sau, bçn cüng thãy mình
tró lçi tçt cü. Tuy nhiên, bçn cö gáng canh phong nó hàng ngày. Bçn hãy viêt mãy tiêng này dê möi
sáng tµ ám thj: "Hãm khãu. Hãm khãu. Hãm khãu". Trên duong tu tâm, tuy chua thành cöng duçc
diêu gì, nhung dã tháng duçc ngçn luõi, bát nó ít nói là dã thành cöng khá lám röi. Thánh nhân có
câu: "Nêu ai khöng phçm tçi trong loi nói, nguoi ãy là kè hoàn toàn, có thê kiêm hãm cà thân thê
mình. Nêu bçn khöng tin loi chúng töi, thì ít ra, bçn nên suy gâm trong long nhüng tiêng vàng ngçc
ãy.
Phân 02•
Phài Biêt Nghe

Bà Dale Carnegie viêt quyên "How to help your husband to get ahead" dã phài dành phân riêng
mçt Phân bàn vê nghç thuçt nghe nguoi vç, khi nói chuyçn dê "giúp chöng thành cöng" Žtên sách
cúa Nguyên Hiên Lê•. Theo bà, khi nói chuyçn, cháng nhüng phài nghe báng tai, mà con phài nghe
báng mát, guong mçt và toàn thân nüa. Chí dê giúp chöng thành cöng, mà nguoi vç khi nói chuyçn
con tçp thuçt nghe nhu thê, thì riêng bçn, trên duong doi dê làm nên, dê duçc thiçn càm vói nhiêu
nguoi, con phài luyçn bí quyêt "biêt nghe" nüa.

Ðã hon mçt lân, chúng töi bào, bãt cú ai dêu ham nói, nghia là ham duçc nghe. Và xin bçn dê ý
cho ráng da sö con nguoi ta có tâm lí ãy. Nguoi ta thích kê lê tâm sµ, ua quàng cáo tài dúc, kinh
nghiçm cúa mình. Nguoi ta hay dçy doi, chí trích, cãi lí, mía mai, nói chuyçn döng dài. Ai khöng
nghe, nguoi ta có ác càm. Con bçn muön nên nguoi nói chuyçn có duyên, ai cüng mên thích và ham
gçp nhu mçt tri âm thì, thua bçn, xin bçn hãy biêt nghe.

Nghe vói toàn con nguoi bçnl

Nghia là sao? Là bçn phài láng nghe kè khác dê tìm hiêu hç, coi hç muön nói gì vói bçn. Nêu
nguoi có tçt nói ruom rà, bçn phài rút nhüng dçi ý, dê röi trà loi theo nhüng diêu hç hói, hay cát
nghia rçng ra nhüng diêu hç nói chua hêt ý. Nho bçn chám chú nghe, khi nói bçn lçp lçi ý hç, hç
sung suóng vì duçc bçn hiêu, và có càm tình nöng hçu vói bçn.

Nghe báng hai tai khöng dú. Phài nghe báng mát nüa. Mát bçn phài ngó ngay mát cúa nguoi
nói, dê thu hút nhüng diêu mà loi hç phö bày khöng hêt. Bçn cú bình tinh ngó ngay mçt nguoi nói.
Hç muön nhu vçy, vì khi nói, hç khöng phài chí nói báng miçng mà báng döi mát nüa. Bçn dön
nhãn lµc vào guong mçt hç, là mua duçc thiçn càm cúa hç ngay.

Bçn con phài nghe báng nét mçt nüa. Nêu bçn thuçt cho töi nöi thöng khö cúa bçn khi bçn gçp
nçn, mà mçt chúng töi bình thàn nhu bàn thçch, hay cuoi nüa, thì chác chán làm bçn bãt mãn
chúng töi. Khi chúng töi thuçt lçi cho bçn mçt tin múng nào dó, mà mçt bçn sâu thàm, thì chác
chán vê sau, chúng töi khöng thích báo tin múng cho bçn nüa. Tâm lí cúa thiên hç khöng khác bçn
và töi. Vçy khi nghe túy tình tiêt câu chuyçn, bçn hãy döi thay nét mçt dê tó ra bçn thöng càm vói
nguoi nói. Nhu vçy, hç thãy ráng, bçn quan tâm tói hç, "tri âm" vói hç, hç dê dàng có thiçn càm vói
bçn, dú mói gçp bçn lân dâu.

Bçn cüng có thê làm nguoi nói thóa dç, báng cách bçn nghe vói nhüng diçu bç. Có khi bçn gçt
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
35
dâu, có khi bçn chöng tay duói cám,...và khi làm nhüng diçu bç này, mát bçn cú gán chçt vào
trong mát hç, döng thoi tâm tình câu chuyçn mà nhán trán tó vè suy nghi, lo âu hay nó nµ cuoi dê
biêu lç sµ döng tình.

Miçng dúng dê nghe cüng duçc nüa. Nghe báng miçng là trong khi kè khác nói, túy ý nghia câu
chuyçn mà bçn buöng ra tiêng "vâng, ú, dç, phài dãy, thçt dãy,... " hay nói mçt vài câu tó ra bçn
döng ý vói hç, khen loi nói cúa hç. Ðöi khi, bçn ra nhüng câu hói dê gçi cho nguoi döi thoçi nói hêt
ý hç muön nói. Có nhiêu câu hói chçn hçng kè khác, thì cüng có nhiêu câu hói làm hç háng hái nói
thao thao.

Nghe vói tâm hön quân tú: xã hçi cãu thành, bói nhiêu phân tú bãt dáng, thì câu chuyçn cüng
có nhiêu loi làm bçn khöng vúa long. Nguoi thì chí nói vê bàn ngã cúa mình. Kè khác hay chí trích.
Kè nç phán doán theo thành kiên. Nhiêu nguoi nói tµc. Xin bçn hãy bó qua. Coi nhüng tiêng ãy nhu
nuóc dö dâu vjt vçy. Cuoi cuoi vói hç, röi gçi cho hç nói chuyçn khác bö ích hon.

Nghe vói tinh thân hçc hói. Khöng Tú nói: "Tam nhân döng hành tãt hüu ngã su: Ba nguoi cúng
di át có mçt nguoi làm thây ta." Chúng töi có thê nói vói bçn "Nói chuyçn vói ai cüng có thê hçc
duçc diêu hay, "ai" hiêu cà nhüng tên trçm cuóp nüa." Thçt vçy. Trên doi này, ai mà khöng có tçt
xãu, ai mà nói ra khöng bao gio lâm lân. Nhüng gì xàm láp kè khác nói, ta hãy dê ngoài tai. Thu hút
nhüng cái hay cúa hç. Cà nhüng nguoi nói bçy rãt nhiêu, vân dçy ta khöng ít. Hç khöng nói loi
vàng ngçc, thì thãy guong hç, ta cö gáng tránh, dê khi nói chuyçn, dúng gây ác càm nhu hç. Cái tç
cúa hç cho ta cái hay. Trong truong hçp nhiêu nguoi hçi lçi nói nhüng chuyçn bá láp: ta vân hçc
duçc diêu bö ích. Hçc tính tình con nguoi. Lúc hçi lçi döng nguoi ta ít tµ chú, bj ành huóng cúa
doàn thê. Nhãt là khi nói diêu cçt, hç nói vói tãt cà chân tuóng cúa mình. Bçn hãy quan sát diçn
tuóng cúa hç, nghe loi hç nói, dê biêt bê trái tâm lí cúa hç, dê do trình dç ván hóa và kinh nghiçm
cuçc doi cúa hç dê rút ra kinh nghiçm cho bàn thân mình.

Khi có tinh thân hçc tçp nhu vçy, tãt nhiên bçn sã húng thú nghe kè khác nói chuyçn. Bçn tó vè
ham mê, chú ý túng loi nói, túng diçu bç cúa hç, nên hç thích mên bçn, vì thích bçn kính trçng và
phµc tài án nói cúa hç.

Vçy xin bçn khi nói chuyçn vói ai, dêu chú ý nghe hç hon là nói. Nghe báng toàn thân, nghe vói
tâm hön quân tú, nghe vói húng thú. Bàn chuyçn vói nguoi, mà bçn nghe nhu vçy, chác chán hç
coi bçn là tri kí. Hç coi bçn là nguoi nói chuyçn có duyên. Mà kì thµc bçn nói có nhiêu dâu. Chính
hç nói nhiêu chú. Bçn nghe. Nói là phµ. Thê mà bçn thuyêt phµc duçc hç, éo le thay tâm lí cúa nói
chuyçn.
Phân 02†
Phài Biêt Khen

Truóc hêt, chúng töi muön bçn hiêu dúng tiêng "khen". Khen dê thu tâm trong câu chuyçn
khöng phài njnh. Nguoi njnh là nguoi có tâm hön dê mçt, tµ hç mình dê tön tho già döi kè khác,
hâu tìm mçt lçi ích nào, chúng töi nhó mçt câu: "Mçi tên njnh nçt dêu söng nho kè nghe theo nó"
Thçt là nhüng loi biêu lç duçc hêt bµng dç tiêu nhân cúa kè njnh.

Ngçn luõi cúa nguoi njnh, khöng phài là ngçn luõi khen nguoi mà chúng töi muön bçn có.

Khen dây là mçt dúc tính hça hiêm, nhu böng hoa thom dju khó kiêm. Nó là kêt quà cúa dâu óc
khön ngoan, thành thçt, tµ chú, khoan tú, tê nhj.

Trong câu chuyçn, rãt nhiêu nguoi khöng biêt coi nó nhu bí quyêt dê thu tâm. Khöng ít kè dúng
nó quá lö, thành ra nguoi vµng xã giao. Chúng töi muön bçn khön khéo sú dµng nó, nhu chiêc chìa
khóa thân diçu dê mó mçi cúa long.

Mà làm sao cho loi khen có hiçu quà mong muön. Phài có nhüng dúc tính mà chúng töi vúa kê
trên.

Có màu sác khön ngoan. Nguoi lçn lçi nhiêu vói doi, sau cúng nhçn thãy con nguoi rãt yêu vói
loi khen. Bçn chác túng thãy nhiêu em bé giúp bçn làm mçt viçc gì, mà bçn khen giói, chúng làm
dö mö höi hçt mà cüng khöng rên khö. Mà khöng phài con nít thích loi khen. –ashington lãy làm
sung suóng khi ai gçi öng là "Ðçi Töng Thöng Hoa Ký". Con Victor Hugo, lúc nào cüng muön tên
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
36
mình duçc dçt thê Paris. Trong cuçc söng hàng ngày, quan sát mçt chút, bçn thãy khöng biêt bao
nhiêu nguoi cao tuöi, án hçc rçng, vân thèm loi khen. Biêt tâm lí bãt diçt ãy, nguoi khön ngoan
dúng loi khen dê làm thóa dç nhüng kè hç giao tiêp.

Có màu sác thành thçt. • trên chúng töi dã muön bçn phân biçt dúc tánh khen ngçi vói sµ dua
njnh. Dua njnh già döi, con dúc tánh khen do sµ thành tâm. Bçn nhçn ráng, nguoi nói chuyçn vói
bçn có nhüng khuyêt diêm cüng nhu uu diêm. Bçn khöng mú quáng dâu. Nhung bói uu diêm cúa
hç, làm bçn quí phµc hç nên bçn mói nói cho hç biêt tâm trçng cúa bçn. Tài dúc bçn nhçn ó hç có
thçt, mà niêm quí phµc trong long bçn cüng thçt. • doi ai mà khöng sung suóng nghe nhüng loi
khen nhu vçy.

Do con nguoi tµ chú. Bçn dê ý diêu này là khen ai mçt cách thành thçt khöng phài dê nhu nhiêu
nguoi tuóng. Njnh thì khöng có gì. Cú gán cho kè khác dú thú tài dúc hç khöng có, và tâm hön thì
coi rè hç. Con khen thçt, phài tµ chú. Phài dçp di tính tµ ái, mói mong khiêm tön nhçn cái hon ó
nguoi. Möi lân bçn khen ai, là bçn chju ráng, kè ãy có phân báng bçn hay hon bçn. Mà khi bçn chju
cách thành thçt nhu vçy, bçn bát mình lép xuöng, làm kè mình khen nöi bçt lên. Nguoi duçc khen
có s•n thj dµc huyên ngã, thãy bçn gãi ngay chö ngúa, tµ nhiên thích bçn.

Mang tính chãt khoan tú. Khi buöng loi khen ngçi, bçn phài có long vj tha. Bçn khöng thích
nhçn ó kè khác nhüng khuyêt diêm, ua tha thú löi lâm cúa hç và chân thành ca ngçi nhüng uu
diêm cúa hç.

Tê nhj. Nhung khöng phài lúc nào cüng khen, ó dâu cüng khen, thãy cái gì cüng khen và gçp ai
cüng khen. Bçn có dâu óc tê nhj, bçn khöng quá hà tiçn loi khen, nhung phài xài dúng lúc, dúng
nguoi. Và nhüng diêu bçn khen, ai cüng phài chju là dáng ca tµng. Sµ tê nhj cúa bçn, cüng câm
cuong cho ngçn luõi cúa bçn. Kè kém luong tri khen quá lö, thành ra ngço nghê, khiên nguoi duçc
khen phài dó mçt. Bçn khöng nhu hç. Loi bçn khen rãt xúng vói cöng lao, tài dúc kè khác, vúa dú
tó ráng bçn kính phµc hç. Vçy trong câu chuyçn, bçn dúng tiêc nhüng loi khen hàm súc nhüng dúc
tính trên. Khen nào tön tiên bçc gì dâu, nhung nêu bçn biêt dúng nó, doi söng bçn sã duçc nhiêu
cái lçi do thiçn càm cúa bçn, gieo ó nguoi nói chuyçn vói bçn. Trên doi, kè njnh có nhiêu, mà kè
khöng biêt khen cüng khöng ít. Mçt dàng làm cho nguoi ta nguçng, mçt dàng làm cho nguoi ta
buön. Con nguoi luön luön muön thiên hç nhçn mình có cöng lao, có giá trj. Mçt khi ai buöng loi
khen dúng chö, con nguoi nghe tâm hön lâng lâng. Bçn là nguoi khéo sú dµng loi khen. Bçn tçp
can dàm, buöng nhüng loi thành thçt tán duong nguoi nói chuyçn vói bçn. Bçn sã nám tâm hön hç.

Sµ khen ngçi, khöng phài chí cán cú ó mçt döi tiêng bçn thöt ra, dê làm nöi bçt nhüng uu diêm
cúa kè khác. Bçn có thê nhìn nhçn cái hay cúa hç, báng cách bçn che lãp mình di khi nói chuyçn.
Gçp vãn dê nào, kè dàm luçn vói mình khöng hiêu, bçn dúng giành nói, hãy dê hç tó bày. Bçn nên
mó dâu: "Xin ngài dúng kinh nghiçm cúa mình chí cho biêt... nho súc hçc vãn uyên thâm cúa ngài,
ngài cát nghia cho..." Nhüng tiêng ãy, vúa có giá trj khiêu khích kè khác nói, vúa khen hç. Trong
khi hç nói, bçn dúng quên có thái dç, có guong mçt biêu lç sµ döng tình cúa bçn. Thính thoàng
dúng cái ngó, hay nói vài loi tán duong câu chuyçn cúa hç. Nhüng bí quyêt gây thiçn càm này xin
bçn dúng tuóng ai làm cüng duçc. Phài lâu ngày luyçn tçp, nguoi ta mói biêt lúc nào nên sú dµng
chúng mçt cách tinh tê cho nguoi duçc khen mên yêu mình.
Phân 030
Phài Hoa Hoãn

Chúng töi muön bçn hoa hoãn trong hai viçc: Nghe ý kiên cúa nguoi và trình bài ý kiên cúa
mình.

Bí quyêt thân diçu dê gây thú oán là nói vói nguoi döi thoçi nhüng tiêng: "Ngài lâm quál Ngài
nói bçy. Ngu. Trçt lãt. Sai bét...".

Là mçt nguoi có nghç thuçt nói chuyçn, chác chán bçn khöng nói nhu vçy. Bçn bình tinh nghe
du luçn. Bói bçn biêt, nguoi khön ngoan nhu socrate con nói ráng: "Ðiêu öng biêt chác, là öng
khöng biêt gì cà". Nên bçn khöng quá tµ mãn cho ai khác diêu lâm. Bçn có thê tìm duçc chân lý, thì
thiên hç cüng có thê gçp sµ thçt nhu bçn. Mçt vãn dê nào dó, duçc bçn và nguoi khác thào luçn.
Bçn dúng lý kuçn hçc dê thãy sµ thçt, nhung khöng phài chí có thê mói dem con nguoi dên chân
lý. Nguoi ta vân có thê nám trong tay sµ thçt báng trµc giác, báng siêu hình hçc, báng thí nghiçm.

Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
37
Chúng töi vân biêt, sµ thçt thì có mçt vài tiêu chuãn chung dê nhçn cái dçp. Nhung bçn dúng
quên ráng mình dang xã giao. Và lçi, nêu muön nguuoi nói chuyçn vói bçn chju ráng bçn có lý, bçn
phài dân dµ cách nào, chó cçc löc bào hç lâm, chúng töi khöng tin hç nghe theo bçn. Cách hay
nhút cho hç mên phµc bçn, là bçn hoãn. Hoa hoãn khöng có nghia là phú nhçn giá trj löi lý luçn
cúa mình, hay nói ráng, diêu mình suy nghi bãy lâu là lâm. Hoa hoãn cüng khöng döng nghia vói
tán thành mçi ý kiên cúa nguoi.

Thua bçn, dúc hoa hoãn mà chúng töi muön bçn thi hành, là linh hçi ý kiên kè khác, vói tinh
thân khoa hçc. Báng mçt tâm hön khách quan, bình tinh, bçn thu góp bãt cú diêu gì kè khác nói.
Có gì gây bãt mãn: xin bçn "cho thöng qua". Thua bçn, trong câu chuyçn, có nhiêu diêu chúng ta
phài bó qua, khöng hoi súc nào chçn loi tha nhân lçi dê dính chính, chí trích.

Khöng bö ích gì cho mình, mà con gây thú oán. Trong xã hçi, có nhiêu nguoi hay nói bçy, xét
doán theo thành kiên, thay döi ý kiên nhu gió döi chiêu. Vçy thuçng sách, là hoa hoãn nghe, dú
phài nghe mçt kè ngu döt. Ðúc hoa hoãn con ành huóng tói loi nói cúa bçn nüa. Chúng töi khöng
kê nhüng truong hçp bçn bình tinh. Chúng töi chí muön nói, nhüng lúc bçn bj kè khác chí trích. Rãt
ít nguoi tµ chú trong nhüng "ca" nây, nguoi ta löng lên, dem dú thú lý luçn dem chçi vào mçt döi
phuong, dê bát hç nhçn ráng, hç lâm, và nguoi ta có lý. Kêt quà là bãt hoa, và ai cüng tuóng mình
nám sµ thçt. Chúng töi, khöng muön bçn di theo duong löi ãy. Khi bj chçc túc, xin bçn hãy tµ chú.
Bçn trâm tinh trình bày ý kiên và nhüng lý lã cúa mình. Bçn cö gáng dçt mình ó lçp truong tu
tuóng cúa döi phuong, dê nhçn ó hç nhüng diêu có lý.

Nêu hç lâm, bçn ljch sµ, êm dju, giàng giài làm cho hç döi ý kiên. Nêu hç vân gân cö lên, dánh
lý lã cúa bçn, thì "di dà vi thuçng sách". Khöng ai chiêm duçc cái chí cúa dúa thãt phu. Cö nhân dã
cho chúng ta biêt diêu dó. Bçn nhjn hç, giá nhu döng ý, röi qua vãn dê khác là hay hon hêt. Khi bçn
trâm tinh trình bày ý kiên, tránh nét mçt cau có, nhüng cái nhìn nhu muön dánh lçn, khoa chân
múa tay, chöng nçnh, dãm bàn, tác luõi. Tãt cà, diêu gây nç khí cúa döi phuong, chó khöng táng
súc mçnh cho lý lã cúa bçn.

Chúng töi biêt có nguoi, vúa nghe bçn nói hoi túc lý, là chçn loi bçn. Xin bçn dúng tranh dãu
vói hç. Ðê hç nói cho thóa dç. Hç nói xong, bçn khiêm tön lãy loi lçi.

Tánh hoa hoãn, cüng cãm bçn khöng duçc lçp di lçp lçi nhüng loi kè khác nói chçm tµ ái bçn.
hay nói lâm. Bçn phài tó ra mình dç luçng.

Tóm lçi, bçn nên hoa hoãn. Hoa hoãn trong khi nghe cüng nhu khi nói. Nóng này cçc cán: tãt cà
là nhüng loi gây thú oán. Khách quan khi nghe ý kiên cúa nguoi, khoan dung tha thú löi lâm cúa
nguoi. •m dju khiêm tön trình bày ý kiên cúa mình, là bí quyêt giúp bçn nói chuyçn duyên dáng.
Phân 031
Phài Cãn Ngön

Khöng Tú quà dã am hiêu ý nghia thâm sâu cúa cãn ngön, nên mói nói: "Vö da ngön: Ða ngön
dçi bçi". Bçn nên dçc loi vàng ngçc dó. Bçn nên cân, nhu nguoi ta cân vàng, nhüng loi nói cúa
mình.

1” —m lçng cách riêng cái "töi" cúa bçn.

Làm sao cho câu chuyçn cúa bçn bót nhüng tiêng "Töi, Chúng töi". Nêu nguoi bàn chuyçn vói
bçn có bàn chuyçn vê cá nhân bçn, vê mön hçc, nghê nghiçp, hay vê nhüng nguoi thân cúa bçn,
xin bçn khön khéo döi vãn dê. Bçn có thê trà loi ván tát röi hói lçi vê chuyçn khác. Lã di nhiên,
khöng phài tó thái dç huyên bí. Có vè bí mçt sã gây nghi k„. Bçn vân cho ý kiên nhu thuong, vân
tranh luçn nhu thuong, nhung khöng dem cái "töi" cúa mình ra mà thuyêt thao thao. Bçn nên là
nhçc si và nguoi nói chuyçn vói bçn là nhà toán hçc, thì bçn dúng bàn vê âm nhçc mà bàn vê toán
hçc, vê Pascal, vê Einstein.

2” —m lçng cách riêng vê nhüng nguoi váng mçt.

Chúng töi dã nói vói bçn, con nguoi thích nói hành, và trong 100 câu chuyçn, có dên 60 câu lãy
kè khác làm dâu dê. Xin bçn tránh tçt xãu này döi vói nhüng nguoi váng mçt, mà bçn khöng thích
hay khöng döng ý kiên.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
38

Phài tçp có tinh thân cao thuçng, khoan dung. Nêu ai có hói ý kiên bçn vê viçc làm, vê hçnh
kiêm cúa nguoi thú ba, thì bçn nên nói, mình khöng rõ lám, và thay döi vãn dê. Buçc long, bçn chí
khen nhüng tính töt cúa kè ãy, dê trà loi cho nguoi hói khói nghi k„. Nêu nguoi váng mçt bj cöng
kích, và thãy cân bênh vµc thì bçn nên bênh vµc mçt cách khách quan, lê phép dju hiên. Nêu kè nói
chuyçn vói bçn là nguoi duói quyên bçn, và hç nói xãu ai thì bçn nên kín dáo khuyên hç döi câu
chuyçn và bçn tó ra khoan höng vói nguoi váng mçt.

3” Kÿ luõng rãt mµc khi nói lçi loi kè khác.

Nhüng bí mçt tình co bçn biêt, cüng nhu nhüng bí mçt kè khác muön bçn giü gìn, thì khi khöng
dú lý do dê tiêt lç, xin bçn hãy giü dên xuöng mö. Trong truong hçp bát buçc phài thuçt lçi loi cúa
kè khác, bçn hãy cµc ký thçn trçng. Phài nói dúng nhu nguoi ãy dã nói, và bçn nên thêm câu "Theo
töi nghe, töi nghe lçi". Ðiêu gì mà nghe mà nhó mçt cách mo hö, thì töt hon dúng nói lçi. Nhüng
câu chuyçn nào có thã khiên nguoi nghe hiêu lâm, hay tìm cách döi chöi, thêm oán thú, bçn nên dê
mình biêt thöi. Nói ra, nhiêu khi có hçi, vúa cho kè dã nói nhüng loi ãy, vúa cho nguoi nghe và vúa
cho bçn nüa. Xin bçn hãy cãn ngön dê tránh nhüng phiên lµy ãy.

4” Lµa loi mà nói choi.

Rãt ít nguoi duçc rèn luyçn dây dú vê long tµ ái dê chju nghe nguoi khác nói choi và chçc giçn.
Có nguoi coi vui vè, chçc ghço nguoi ta, dên khi bj "chçc" lçi vài câu, liên dö quçu, và gây gö.
Nhiêu nguoi bçn chí thân cúa ta cüng vçy. Thuong hç vui tính dê tha thú. Nhung có khi bj nhúc
dâu, hay án khöng tiêu v.v... mçt tiêng nói choi hêt súc nhç cúa ta, cüng có thê làm cho hç phçt
long. Cho nên lúc nào muön nói choi dê mua vui, bçn phài kÿ luõng trong túng tiêng. Nhìn chung,
con nguoi muön thiên hç lãy nhüng uu diêm cúa mình làm trung tâm diêm. Nhung lçi khó chju,
bãn lãn, nóng giçn, oán thú, khi nhüng khuyêt diêm vê thê xác, vê tính tình cúa mình, bj kè khác
ngço nghê, nhãt là ó chö döng. • nhiêu dân tçc, nguoi ta k„ viçc dem tên cha mç cúa hç ra dê cuoi
nhço. Khi nghe tên hç cúa mình bj nêu ra, nguoi ta thãy tµ ty mçc càm, tuóng ai cüng hiêm thú,
dang vçch lá tìm sâu nên ác càm vói nguoi dem nó ra. Vçy trú nhüng chö hêt súc thân tình, bçn
nên cãn thçn viçc suóng tên, hç kè khác, và dúng khi nào có vè mía mai, hài huóc.

Tóm lçi, loi nói nhiêu khi dem lçi lçi ích cho mçt nguoi, cho mçt dân tçc, mà cüng nhiêu khi làm
cho nguoi ta thú oán nhau thiên thu. Bçn là nguoi muön mua long nguoibáng loi nói, xin bçn chju
khó nói ít, dê suy nghi kÿ diêu mình nói, và hçc ó nguoi duçc nhüng diêu hay. Platon viêt: "Ai nói,
gieo‚ ai nghe: gçt". Xin bçn hçc nám long câu dó.
Phân 032
Phài Vui Vè

Khöng biêt bçn thì sao chó chúng töi thích nhüng nguoi nói chuyçn vui vè. Chúng töi lãy làm
sung suóng giãi bày tâm sµ vói hç, càm thãy hân hoan khi nghe hç thuçt chuyçn hay chúng minh
mçt diêu gì. Nguoi Trung Hoa quà dã hiêu sâu tâm lý nhân loçi nên thuong khuyên nhau truóc khi
làm nghê bán hàng hãy tçp cuoi. Chúng töi thãy trong cái cuoi nhiêu ý nghia thâm thúy.

Ðên nhà bçn, gçp bçn vui cuoi thì bçn chua nói gì chúng töi dã càm thãy "˜ sung suóng quál
Töi dang dçi anh, thì gçp anh dên. Thçt là hçnh phúc cho töi".

Cái cuoi mà chúng töi muön hiêu là biêu lç cúa tâm hön trong sçch, hön nhiên, vj tha, nhìn cuçc
doi báng cçp mát can dàm, lúc nào cüng muön làm dçp long kè khác.

Nµ cuoi nhu ánh náng xuân trên nµ hoa chóm nó buöi sáng. Nó dem lçi hoi ãm cho tâm hön giá
lçnh vì dau khö. Nó thoa dju nhüng vêt thuong vì tang tóc, ly biçt cho nhüng nöi long cö don, yêu
thê.

Cuoi, làm cho mçt nguoi thãt bçi dã ngúng tay chiên dãu, tìm lçi nguön hy vçng tin tuóng vào
ngày mai. Cuoi làm cho vç chöng thöng càm nhau, tha thú cho nhau nhüng khuyêt diêm và gieo
hçnh phúc duói mái gia dình. Cuoi siêt chçt tình bçn bè, giúp hai bên tâm hön tri âm hiêu nhau
hon, nöng nhiçt tranh dãu trên con duong lý tuóng.

Chúng töi khöng thê kê hêt vói bçn, giá trj cúa nµ cuoi. Chúng töi ao uóc khi nói chuyçn, bçn
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
39
khéo dúng nó.

Lã cö nhiên, khöng phài gçp cái gì cüng cuoi. Ðó là thiêu trí. Khöng biêt lµa lúc, lµa noi mà cuoi
hay nói vói ai cüng nhu dóng kjch, là gây ác càm.

Vui vè, chúng töi muön bçn có, là con dè cúa tính tµ chú và vj tha. Möi khi muön vui vè, chúng
ta phài chiên tháng tính uu sâu ích ký. Vçy muön vui tuoi, truóc hêt bçn tçp tµ chú, diçt di nhüng
uu tu làm cho tâm hön và guong mçt duçm màu tang. Hãy mó cúa long dón mçi nguoi. Khi nào
bçn vui vè nói chuyçn vói kè khác, tµ nhiçn hç sán sóm hâu chuyçn cúng bçn. Hç thãy mình quan
trçng, duçc chú ý, nên tµ nhiên có càm tình vói bçn, và muön giü bçn luön dê cói mó tâm hön. bçn
soi guong, nó nµ cuoi, thì tãm guong trà lçi cho bçn nµ cuoi. Nêu bçn khóc, nó trà lçi cho bçn
nhüng nêp nhán ruóm lç. Xã hçi xung quanh ta khöng khác gì tãm guong ãy. Nêu niêm nó giao du
vói nguoi, nöng nàn tro chuyçn vói nguoi, thì nguoi háng hái dàm dço vói bçn. Ví báng bçn lçc lão,
ngó kè khác báng bç mçt nhán nhu bj, hç sã trà lçi cho bçn nhüng cái liêt lçnh lúng và vè mçt dây
ác càm.

Cái gì làm riêt cüng thành quen. Nêu bçn chua túng dúng nµ cuoi dê thuyêt phµc, thì bãy gio,
bçn tçp vui vè di. Vui vè mãi, sau cúng có tçp quán tiêp dãi kè khác báng nµ cuoi hãp dân.

Khi giao tiêp vói nguoi, phài ân cân chào hói hç. Nêu phài bát tay thì bát ljch sµ, thân mçt. Giü
nµ cuoi tµ nhiên trên möi. Chúng töi nói tµ nhiên vì chí có nµ cuoi thành thçt mói di tháng vào cõi
long kè khác. Con nhüng nµ cuoi già döi xã giao, cuoi mía mai, huyên bí, dêu gây nghi ngo thú oán.

Trong khi bçn vui, nên giü guong mçt hân hoan, làm cho nguoi nghe có càm tuóng bçn thành
thçt, và có thiçn càm vói nó. Ði döi vói guong mçt hoa nó là giçng nói gió xuân. Nó có súc hãp dân
bãt ký ai, kê cà nhüng nguoi nóng cçc, khó tính nüa.

Tóm lçi, bçn hãy dúng tình càm dê döi càm tình. Khöng có gì lay dçng tình càm báng vui tính. Ai
khéo ban nµ cuoi, sã mua duçc thiçn càm cúa kè khác, và trên doi duçc nhiêu nguoi cçng tác, mên
yêu.
Phân 033
Phài Biêt Thuyêt Phµc

Khi nói chuyçn vói ai, chác chán bçn muön diêu này. Là bãt ký ai, dêu nghe theo bçn, phµc lý lã
cúa bçn, có thiçn càm dçm dà vói bçn, và cö gáng thµc hiçn nhüng diêu hay, mà bçn dê xuóng.
Nhung làm sao dê dçt duçc kêt quà dó?

Dúng loi nói và bí quyêt dân dµ.

Loi nói, phài cöng nhçn là mçt khí giói vçn náng. Tço hóa dã phú giao nó riêng cho loài nguoi
dê giao tiêp vói nhau dê dàng và thúc dãy hành dçng.

Nho loi nói, nguoi trong gia dình, cüng nhu ngoài xã hçi, trao döi ý muön cúa nhau, giãi bày cho
nhau. Cuçc söng chung, do dó có sµ thöng càm và thöng hiêu.

Nghç thuçt nói quan trçng. Loi nói khöng phài luön dem lçi lçi ích, và hçnh phúc. Có thú loi nói
mua hon chuöc oán, tán gia bçi sàn.

Ðê nó thành mçt lçi khí thuyêt phµc thân diçu, bçn phài biêt nhüng mánh lói riêng khi sú dµng
nó.

Hãy hçc thuçc long nhüng bí quyêt sau nây cúa Dale Car negie:

1” Nói nhüng gì có liên quan dên só thích cúa kè khác.

2” Phài kính trçng ý kiên kè khác.

3” Ðúng cãi lçn.

4” Có lâm thì vui vè nhçn löi liên.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
40

5” Nói ngçt nhu duong.

6” Nêu nhu câu nói khiên nguoi ta trà loi "có... ú".

7” Ðê kè khác nói cho dã.

•” Ðê cho kè khác sung suóng tuóng mình tµ có ý kiên mà bçn dê xuóng.

†” Chân thành xét theo quan diêm kè khác.

10” Hãy quý mên, tìm hiêu, thuong hçi kè khác.

11” Truóc khi chí trích phài thành thçt khen.
12” Tránh giçng ra lçnh.

13” Giü thê diçn nguoi ta.

14” Thành thçt tán duong cöng lao kè khác.

Ðó là nhüng "ngón thân" nêu bçn chju khó áp dµng chác chán sã thuyêt phµc thành cöng.

Bçn chua vüng bµng u?

Thì xin bçn cö gáng thi hành nhüng bí quyêt nây nüa?

1” Nhãt djnh tâm phµc hon ý phµc.

Con nguoi, kê cà nhüng bµc thöng thái, thuong nghe theo kè khác vì càm tình hon vì phµc lý.
Hç hay tó ra mình có lí trí khi nói, hon là khi nghe. Lúc nói ai cüng muön dem dú lí lã dö lên dâu kè
khác, dê nói nguoi ta sai con mình dúng. Ít có ai chju khó dân dµ làm kè khác chju thua mình, cho
mình hoàn toàn có lí. Mà án nói nhu vçy thì kêt quà thê nào? Thuong khöng duçc nhu ta mong
muön. Rãt có thê, kè nghe chju ráng nguoi cãi lí nói dúng, mà khöng mãy khi phµc ngay. Chúng ta
dúng quên con nguoi rãt giàu tµ ái, hay ung thuçn hành dçng theo thói quen, du luçn, thành kiên,
tu lçi. Bçn muön chúng töi bó thuöc mà bçn nói nhu vçy: "Hút thuöc là thuöc dçc. Nám, sáu giçt
nhµa thuöc có thê giêt chêt mçt con vçt. Ai hút thuöc sã hu bao tú, và nguoi hút thuöc lá là nguoi
ít tµ chú." Bçn dem lí luçn ra dçp chúng töi. Trong bµng chúng töi cho bçn có lí. Tuy vçy chúng töi
khöng nghe bçn. Song nêu nhó nhç, thành thçt bçn nói: "Súc khóe anh có hoi kém. Töi lo quá. Phài
chi anh bót hút thuöc di. Có lã thuöc làm cho anh yêu tim và sau này hu bao tú." Nghe nhüng loi
ãy, chúng töi vúa cho bçn có lí, vúa vâng theo loi bçn mà bó thuöc. Giá có nghiên quá, móc thuöc
ra, cüng nghe ngán cái nhµa nó làm cho mình chêt sóm. Tçi sao nhung câu sau này càm phµc duçc
chúng töi? Bói vì chúng xuãt phát tú dáy long cúa bçn, mang màu sác tình yêu và nöi lo láng cúa
bçn döi vói chúng töi. Bçn tâm phµc chúng töi hon là lí phµc.

Vçy tú dây, hê muön thuyêt phµc ai, xin bçn dúng lo làm cho hç thãy tài lí luçn cúa bçn, dúng
diêm mçt hç, dúng nói cçc cán nhu muön dçy doi, mà phài dân dµ hç. Khãu hiçu cúa bçn là "làm
cho nguoi xiêu long, chó khöng làm cho nguoi ngã lã" Và bçn dúng quên, con nguoi dú hay chí khí,
cüng hay xiêu long vì nhüng diêu này.

a• ™Lo cho mình duçc danh tiêngš, duçc thiên hç yêu mên ngçi khen...

b• Lo cho mình có nhiêu tiên cúa dê doi söng duçc dàm bào. Nguoi ta có thê bó tãt cà, dê tìm
cái mà nguoi ta gçi là "huyêt mçch cúa doi söng".

c• Lo cho mình duçc yêu và yêu bên vüng. ˆi tình chi phöi con nguoi qua khöng gian và thoi
gian. Kê cà nguoi ngu nhãt trong xã hçi khöng biêt thú gì, chó biêt yêu và thèm kè khác yêu lçi.

Khi nào muön dân dµ ai, xin bçn dúng nói sao cho hç thãy ráng, bçn lo láng vê ba diêu ãy. Xin
bçn chju khó quên tiêng"Töi di và khác trên chót luõi bçn nhüng tiêng" anh, chj öng, bà... Ðó là
nhüng tiêng có búa phép, làm cho nó có súc thuyêt phµc.

2• Nêu phài lý luçn thì ráng lý luçn cho luçn lý.
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
41

Con nguoi tuy khöng thích dúng lý lã nhung vân thích diêu hçp lý. Chúng töi muön bçn tâm
phµc chúng töi hon là lý phµc dã dành, nhung nêu bçn dúng lý lã, mçt cách ngçt ngào, thì chúng
töi vân có thê bj bçn"xó müi" mà nghe theo bçn.

Trong câu chuyçn hàng ngày, bçn thuyêt phµc duçc kè khác, lân lân bçn có thói quen dân dço
tu tuóng. Khi bàn luçn vãn dê hç trçng, bçn ành huóng kè khác dê dàng và hy vçng khiên hç nghe
bçn mà vân quí mên bçn.
Phân 034
Phài Thành Thçt

Tçt già döi gây ác càm trong câu chuyçn, mà con làm cho nguoi mang nó mãt hán uy tín.

Tço hóa xây dµng trí tuç con nguoi, dçt cho nó mçt döi tuçng dçc biçt là chân lý, nên mçt cách
rãt tµ nhiên, con nguoi thèm khát cái gì thành thçt. Trong khi tiêp chuyçn, nêu thãy ai vè mçt, cái
nhìn, cú chí hay nghe loi nói nào dó tính chãt già döi, dú hç dú cách nói dê gây thiçn càm, song bao
nhiêu tình càm, uy tín hç dêu thành mây khói. Nguoi nghe có càm tuóng mình dang bj gçt gâm. Hç
khöng nói nhu mình biêt, mình tuóng mà nói nguçc lçi và có ý phính pho. Nhiêu diêu hç khöng biêt
gì hêt, hç bja dçt ra nói càn. Tâm trçng cúa hç, có khi mçt dàng diên ra mçt ngà. Trong khi nói
chuyçn, hç rào dón, chçn lý lã này, ngúa lý lã nç. Hç hay tµ xung mình khöng nói láo, hê nói là nói
sµ thçt thöi.

Muön thâu phµc thiên hç báng loi nói, xin bçn nhãt djnh tránh xa tçt xãu ãy. Khi thãy cân phài
nói, thì nghi thê nào, bçn hãy tµ nhiên nói ra vçy. Dú tuóng sai khác sµ thçt, bçn cüng cú biêu lç
tu tuóng cúa mình. Vãn dê cân thiêt là thành tâm. Cho dçng thuyêt phµc, khöng cân bçn phài già
möm mép, nói rãt nhiêu câu dón truóc rào sau. Bçn cú nói thçt, nói vúa dú, nói lúc tµ chú:

" Ai tin hay khöng mçc kç". Khi bçn án nói nhu vçy, chúng dám chác tµ nhiên nguoi nghe tin cçy
bçn, và coi möi loi bçn nói nhu vàng. Lúc nói chuyçn bçn nên ngó tháng vào mát nguoi nghe. Giá
có phài vúa làm diêu gì vúa làm vúa nói, thì cú làm tµ nhiên, chú dúng có thái dç rình rình hay liêc
liêc kè khác. Nhüng diçu bç ãy có thê làm cho nguoi ta tuóng tâm hön bçn ít ngay thçt.

Trong xã giao, dúng "dác nhân tâm" quá, khen ai, moi ai án uöng gì, phài cán cú vào hào tâm
thµc cúa mình mà khen, mà moi. Ðúng ngoài miçng có loi dua njnh, moi loi mà trong long thì nghi
khác. Truóc hêt, bçn hãy lo cho mình có tãm long vj tha, chân thành röi diçn lç tãm long ãy ra. Ðó
là bí thuçt làm xiêu long kè khác.Trên doi có biêt bao nguoi khöng rành khoa án nói. Rãt nghèo
ngü vµng, nói rãt ít, nhung duçc nhiêu bçn bè. Möi loi hç nói ra, kè khác trçng nhu vàng. Mà tçi
sao vçy? Vì hç thành thçt. Ðúc thành thçt là dúc làm tâm hön nguoi rung dçng. Có nhiêu dúa bé
xãu xí nhung có cái ngó thành thçt, mó moçng xin kço mçt cách thành thçt, di dúng tµ nhiên,
chúng ta mên chúng, cho chúng kço và öm nµng chúng nüa. Muön mua chuçc nhân tâm, chúng ta
phài bát chuóc mçt phân sµ thành thçt cúa trè tho.

Tuy nhiên, thành thçt khöng có nghia là ngây dçi. Viçn lý thành thçt mà dem gan ruçt cúa mình
biêu lç cho bãt kì ai, án nói nhu con nít thì khöng gì tai hçi báng. Nhüng diêu khöng nên nói, khöng
cân nói thì giãu kín tçn cõi long, con diêu gì nói ra có ích thì nói mçt cách tµ nhiên, thân mçt. Ðúng
có thái dç huyên bí, muön giãu kín mà làm cho nguoi ta biêt duçc. Ðó là thú cúa tín nhiçm và thiçn
càm. Vân hiêu khi cân nói chuyçn, cân diêm dçm, nhung dúng câm nhu hên, cuoi cái cuoi xét
doán, và ngó cái ngó bí mçt. Bçn nên nhó, khöng phài ai cüng da nghi nhu Tào Tháo, nhung möi
nguoi tµ nhiên sç kè khác thú oán mình, lo dê phong nhüng tai hça có thê xày dên cho mình. Nêu
bçn nói chuyçn vói ai mà có cú chí, thái dç quá huyên bí, nguoi ãy tìm cách xa lánh bçn, hoçc thú
ngâm bçn và s•n sàng döi phó.

Ðúc thành thçt khöng chju nhüng cú chí quá chiêu chuçng có vè "qua duong". Vçy khi tiêp
chuyçn, bçn tránh löi xã giao, möi mép. Nhüng loi hói thám, moi mçc, khen tçng hoang phí, sã làm
tön hçi sµ tín nhiçm cúa bçn mà thöi.
Phân 035
Phài Tó Nhân Cách Cao Thuçng
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
42

Nguoi ta có thê cán cú vào loi bçn nói, cách bçn cuoi, cú chí, diçu bç, thái dç cúa bçn, lúc tiêp
chuyçn dê dánh giá con nguoi bçn. Vçy, dê gieo uy tín, thiçn càm, nhãt djnh bçn phài biêu lç nhân
cách cao thuçng cúa mình trong tãt cà nhüng phuong thê phö diên tâm tuóng ãy. Sµ biêu lç này
rãt hç trçng cho danh giá, mà nhiêu nguoi cháng dê ý gì.

Chác bçn cüng thuong gçp nhiêu nguoi khi nói chuyçn cónhüng cái ngó dáng khinh. Hç dua
mát mçt cách âu yêm, van nài dám duöi, trçn liêc v.v... Làm cho bçn thãy trong tâm hön hç có tãt
cà sµ ý lçi, hay hung ác.

Riêng chúng töi, döi khi cüng gçp nhüng kè hay cuoi, nhüng cái cuoi khöng dáng mçt xu, mà
con làm nhân cách hç tön thuong. Nghe kè khác nói tµc, hç cuoi khoái trá. Nghe phuong son phãn
nói chuyçn tráng hoa, hç cuoi nhu tµ cho mình là tay kinh nghiçm trong làng choi. Nghe mçt bà
lão tàn tçt cãt loi vang xin long töt cúa khách qua duong, hç cuoi hác hác. Thãy nguoi mç öm mçt
khóc rung rúc bên xác mçt dúc con, hç cuoi lón lèn vói thái dç khinh nguoi.

Tãt cà nhüng diçu cuoi cúa hç, khiên cho kè khác thãy hç töi tç, khà ö. Có nhiêu khi nguoi nói
chuyçn thích chóng nçnh, hãt mçt, nghinh cám, vung tay vung chân. Làm nhu vçy, hç tuóng kè
khác coi mình là bçc anh húng, án nói "chí khí". Nhung tiêc thay, duói cçp mát nguoi giàu luong
tri, hç chí là kè thãt giáo, và cách án nói cúa hç, thuçc làng dao búa thöi.

Röi lçi có nhüng kè khác bãt ký nói chuyçn vói ai diêu nhu mãt hön, có thái dç cóm róm. Có lã
hç cho mình là hçng nguoi khiêm tön và lê phép, nhung ký thçt, hç chí là thú nguoi thiêu bàn linh
và yêu duöi.

Nguoi khác lçi hay hói nhu con nít. Ðiêu khöng biêt, gçp ai hç cüng hói. Vân biêt hói là bí quyêt
nói chuyçn, nhung phài khéo lám mói khói vö tình tµ cáo mình kè nhç dç döt ngu, tçc mçch. Ðó là
chua nói thú nguoi muön biêt nhüng diêu bãt dáng, nho nhóp dçt nhüng câu hói tó rõ tâm trçng
dê hèn cúa mình. Röi có nhüng nguoi, nói chuyçn khçc nhö tú tung, cách ngöi trác nêt, vúa nói vúa
xía ráng, ç nguçc ç xuöi nüa. Nhüng cú chí ãy cúa hç, tuy nhó nhçt nhung là nguyên nhân làm cho
loi hç nói, dú hay dên dâu cüng bj kè khác coi thuong.

Khöng cân kê chi tiêt cho bçn nhüng thú nguoi bán rã nhân cách cúa mình lúc nói chuyçn. Mçt
vài thú nguoi ãy kê ra dú giúp bçn dê ý sán sóc loi nói và nhüng thái dç lúc dàm luçn, hâu thu phµc
long nguoi. Ðây là nhüng dúc tính bçn nên thi hành dê bçc lç giá trj con nguoi cúa bçn.

1” Ðiêm dçm:

Chúng töi dã bàn nhiêu vói bçn vê dúc tính cao quý này trong "Rèn nhân cách". • dây töi chí
nói döi diêu cöt yêu có liên quan dên viçc nói chuyçn.

Guong mçt bçn khöng quçu nhung có vã trâm lçng. Cçp mát giü cho khói láo liên, mó ra sáng
tó và ngó ai hay vçt gì thì gom nhãn tuyên vào nguoi và vçt ãy chám chú. Lúc nói, nhìn tháng vào
mát kè nghe. Khi nghe, nhìn mát kè nói. Tâm hön nêu càm xúc quá, nhãt djnh trãn áp: Ðúng dê nó
bçch lç ra ó nét mçt, giçng nói, cú chí...

Khi vui ta có thê thöng càm cho kè khác. Nhung vân giü chúng mµc.

Lúc nghe, bçn nên nghe ký luõng nhüng diêu kè khác nói, chó nóng tính cuóp loi nguoi ta.

Lúc nói hãy nói êm thám rõ rçt, kÿ luõng hêt ý, hêt loi.

2” Tha thú:

Nhãt djnh khöng bao gio cãi lçn. Làm thinh và bát dâu nói chuyçn khác khi bj kè thãt giáo chí
trích, chçc giçn. Khi phài dính chính diêu gì, nói vói thái dç quân tú. Giçng nói dây vj tha, êm dju
mà khöng yêu duöi, cúng rán, mà khöng thö cçc. Giçng biêu lç mçt tâm hön rçng nhu dçi duong,
tránh nhüng cách hói xóc óc, löi cuoi mía mai. Ðiçu trê möi khinh rã, kiêu liêc khiêu khích long tµ
ái kè khác.

3” Thanh nhã:

Tránh nhüng câu chuyçn có màu sác ö uê, kích thích phân hç cúa con nguoi. Giçng nói lúc nào
Created by DHA - VNU dohoanganhtnçgmail.com
43
cüng duçc sán sóc cho hçp vói tâm tình vói câu chuyçn và chúng tó mçt tâm hön duçc giáo luyçn
dây dú. K„ các löi cuoi là loi. Nhüng diçu bç cúa döi tay phài túy tâm tình câu chuyçn mà thi hành
cao nhã, chúng tó bçn là nguoi tµ chú, có dâu óc tinh tê.

Có nhiêu dúc tánh khác có thê giúp bçn biêu lç nhân cách cao thuçng trong câu chuyçn. Nhung
ba dúc tánh trên, nêu thµc hiçn chu dáo, có thê làm bçn tró thành nguoi nói chuyçn có duyên và
duçc mên phµc.
Email: dohoanganhtn›gmail.com
dohoanganhtn›yahoo.com
dohoanganhœtn›homail.com
Skype: doanhtn
dohoanganhœtn
Hoàng Xuân Viçt

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->