http://huongnghiep.hoasen.edu.

vn

C m nang

2013
T nh n bi t mình T đánh giá năng l c c a b n thân Hư ng d n ch n ngành ngh phù h p
Lưu hành n i b

HƯ NG NGHI P

PH L C
L it a Ph n 1 T NG QUAN V HƯ NG NGHI P VÀ CH N NGH Hư ng nghi p là gì ? Khái ni m chung v ngh Phân lo i ngh Xây d ng công th c ngh Ph n 2 TƯ V N CH N NGH VÀ CH N TRƯ NG T m quan tr ng c a vi c ch n ngh 1. Ch n ngh - Quy t đ nh quan tr ng c đ 2. Các nguyên nhân nh hư ng đ n vi c ch 3. Nh n bi t mình đ ch n đúng ngh 4. M i quan h gi a tính cách và ngh nghi 5. M i quan h gi a ngh nghi p và năng l 6. Đi u ki n ch n ngh đúng 7. V n đ ch n trư ng Th c hi n phương pháp tr c nghi m Th c hành ngh nào c a b n 04 05 06 07 08 11 13 14 15 16 21 24 27 35 37 38 39 41 42 47 51 52 53 54 55 56 57 58 59

i n l m ngh p c

Ph n 3 NHU C U LAO Đ NG VÀ H TH NG GIÁO D C QU C DÂN VI T NAM Gi i thi u h th ng giáo d c qu c dân Vi t Nam D báo nhu c u nhân l c t i TP. HCM đ n năm 2020 Ph l c CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO T O T I TRƯ NG Đ I H C HOA SEN Thông tin tuy n sinh các chương trình chính quy 2013 Chương trình C nhân Qu n lý khách s n nhà hàng qu c t Chương trình h p tác Qu c t Cao đ ng Kinh doanh Chương trình h p tác Qu c t Cao đ ng Marketing Chương trình h p tác Qu c t Cao đ ng qu n tr khách s n nhà hàng Chương trình Công ngh thông tin qu c t GNIIT Thi t k đ h a và Multimedia K toán qu c t FIA

http://huongnghiep.hoasen.edu.vn

C M NANG HƯ NG NGHI P
NĂM 2013

L it a
Không còn bao lâu n a b n s r i xa gh nhà trư ng, ch c h n b n s không kh i băn khoăn trư c muôn ngàn câu h i đư c đ t ra v vi c l a ch n cho mình m t ngh nghi p trong tương lai. Th nhưng, đ tr l i đư c nh ng câu h i đó thì qu là không d dàng, ch ng h n: “Trong vài năm n a ta tr thành ai? Ta mu n làm ngh gì? Ta c n chu n b gì cho tương lai?” ho c: “Làm sao đ bi t mình phù h p v i ngành gì? Nên ch n trư ng nào?” Và càng nan gi i hơn cho vi c ra quy t đ nh khi b n l i nh n đư c nhi u ý ki n tư v n không trùng kh p. B i l , b n chưa rõ mình thích gì, s trư ng, s đo n c a mình ra sao? B n như chơi vơi, l c l i gi a th gi i ngh nghi p muôn vàn s c màu và c p đ . Cũng d hi u vì b n chưa m t l n ti p xúc v i ngành ngh đó, b n ch m i nghe qua v i nh ng l i qu ng cáo, truy n tai đ y cám d như ngành này đang “hot”, ngành kia đang là “m t” mà chưa lư ng đư c nh ng khó khăn, th thách mà b n s ph i n m tr i. Đ tr l i t t c nh ng câu h i đó, đ ng th i giúp b n t tin, có quy t đ nh đúng đ n khi l a ch n cho mình m t ngh nghi p tương lai, chúng tôi mong mu n g i đ n b n m t hành trang không th thi u: C m nang hư ng nghi p. Qua đó, b n s th y r ng đư c giáo d c hư ng nghi p là vi c h t s c c n thi t và vô cùng quan tr ng.

Tài li u c m nang hư ng nghi p này bao g m các n i dung chính như sau: Ph n 1 Hư ng nghi p là gì? T m quan tr ng c a công tác hư ng nghi p Gi i thi u h th ng ngành ngh trong xã h i Ph n 2 Tư v n ch n ngh Tư v n ch n trư ng Ph n 3 Tìm hi u v h th ng Giáo d c qu c dân Vi t Nam

04

Hư ng nghi p là gì? T m quan tr ng c a công tác hư ng nghi p Gi i thi u h th ng ngành ngh trong xã h i

C m nang hư ng nghi p

Ư NG NGHI P LÀ GÌ ?
Hư ng nghi p là các ho t đ ng nh m h tr m i cá nhân ch n l a và phát tri n chuyên môn ngh nghi p phù h p nh t v i kh năng c a cá nhân, đ ng th i th a mãn nhu c u nhân l c cho t t c các lĩnh v c ngh nghi p (th trư ng lao đ ng) c p đ đa phương và qu c gia. Lâu nay chúng ta v n tư ng r ng hư ng nghi p ch là s l a ch n m t ngh nghi p mà mình yêu thích, ch n m t trư ng Đ i h c phù h p v i mình. Th c t cho th y, các b n thư ng l a ch n theo c m tính, do "n i h ng" nh t th i, do ch y theo phong trào ho c do b m t phương hư ng nên "nh m m t đưa chân"... Tuy nhiên đây ch là ph n ng n c a m t quá trình, m t ho t đ ng trong s r t nhi u các ho t đ ng c a hư ng nghi p. Thu t ng hư ng nghi p (career mentoring) n u đư c hi u chính xác nó là s k t h p c a nhi u lĩnh v c như đánh giá ngh nghi p (career assessment), qu n lý ngh nghi p (career management), phát tri n ngh nghi p (career development)... Trong đó l a ch n ngh nghi p ch là m t giai đo n đ u trong ti n trình hư ng nghi p c a m i ngư i. Hư ng nghi p là m t quá trình liên t c tác đ ng t khi ngư i h c còn ng i h c b c ph thông, qua quá trình trau d i chuyên môn ngh nghi p và tìm đư c nơi lao đ ng phù h p. Khi m i cá nhân đ u có đư c chuyên môn ngh nghi p v ng vàng, n đ nh, h s có nhi u cơ h i nâng cao ch t lư ng cu c s ng cá nhân. m t góc đ khác, hư ng nghi p có hi u qu t o ra m t l c lư ng lao đ ng có đ nh hư ng rõ ràng, do h có năng l c ngh nghi p t t, làm tăng năng su t lao đ ng, góp ph n cho s phát tri n v kinh t xã h i m t cách toàn di n: V giáo d c: – Giúp h c sinh có hi u bi t v th gi i ngh nghi p – Hình thành nhân cách ngh nghi p cho h c sinh – Giáo d c thái đ đúng đ n đ i v i lao đ ng – T o ra s s n sàng tâm lý đi vào lao đ ng ngh nghi p V kinh t : – Góp ph n phân lu ng h c sinh ph thông t t nghi p các c p – Góp ph n b trí h p lý ba ngu n lao đ ng d tr b o đ m s phù h p v i ngh – Gi m tai n n lao đ ng – Gi m s thuyên chuy n ngh , đ i ngh – Là phương ti n qu n lý công tác k ho ch hoá phát tri n kinh t , xã h i trên cơ s khoa h c V xã h i – Giúp h c sinh t giác đi h c ngh – Khi có ngh s t tìm vi c làm – Gi m t l th t nghi p, gi m t n n xã h i, gi m t i ph m – n đ nh đư c xã h i

2013 06

HÁI NI M CHUNG V NGH
Ngh là m t lĩnh v c ho t đ ng lao đ ng mà trong đó, nh đư c đào t o, con ngư i có đư c nh ng tri th c, nh ng k năng đ làm ra các lo i s n ph m v t ch t hay tinh th n nào đó, đáp ng đư c nh ng nhu c u c a xã h i. Ngh nghi p trong xã h i không ph i là m t cái gì c đ nh, c ng nh c. Ngh nghi p cũng gi ng như m t cơ th s ng, có sinh thành, phát tri n và tiêu vong. Ch ng h n, do s phát tri n c a k thu t đi n t nên đã hình thành công ngh đi n t , do s phát tri n vũ bão c a k thu t máy tính nên đã hình thành c m t n n công ngh tin h c đ s bao g m vi c thi t k , ch t o c ph n c ng, ph n m m và các thi t b b tr … Công ngh các h p ch t cao phân t tách ra t công ngh hóa d u, công ngh sinh h c và các ngành d ch v , du l ch ti p n i ra đ i… Vi t Nam trong nh ng năm g n đây, s chuy n bi n c a n n kinh t t cơ ch k ho ch hóa t p trung sang cơ ch th trư ng đã gây ra nh ng bi n đ i sâu s c trong cơ c u ngh nghi p c a xã h i. Trong cơ ch th trư ng, nh t là trong n n kinh t tri th c tương lai, s c lao đ ng cũng là m t th hàng hóa. Giá tr c a th hàng hóa s c lao đ ng này tuỳ thu c vào trình đ , tay ngh , kh năng v m i m t c a ngư i lao đ ng. Xã h i đón nh n th hàng hóa này như th nào là do “hàm lư ng ch t xám” và “ch t lư ng s c lao đ ng” quy t đ nh. Khái ni m phân công công tác s m t d n trong quá trình v n hành c a cơ ch th trư ng. Con ngư i ph i ch đ ng chu n b ti m l c, trau d i b n lĩnh, n m v ng m t ngh , bi t nhi u ngh đ r i t tìm vi c làm, t t o vi c làm… Khi giúp đ thanh niên ch n ngh , m t s nhà nghiên c u thư ng đ t câu h i: “B n bi t đư c tên c a bao nhiêu ngh ?”. Nghe h i, nhi u b n tr nghĩ r ng mình có th k ra nhi u ngh , song khi đ t bút vi t thì nhi u b n không k đư c quá 50 ngh . B n tư ng như th đã là nhi u, song nhà nghiên c u l i nh n xét: “Chà, sao bi t ít v y!” Đ hi u vì sao nhà nghiên c u l i nói như v y, chúng ta hãy cùng nhau làm sáng rõ hai khái ni m Ngh và Chuyên môn. Ngh là m t lĩnh v c ho t đ ng lao đ ng mà trong đó, nh đư c đào t o, con ngư i có đư c nh ng tri th c, nh ng k năng đ làm ra các lo i s n ph m v t ch t hay tinh th n nào đó, đáp ng đư c nh ng nhu c u c a xã h i. Ngh bao g m nhi u chuyên môn. Chuyên môn là m t lĩnh v c lao đ ng s n xu t h p mà đó, con ngư i b ng năng l c th ch t và tinh th n c a mình làm ra nh ng giá tr v t ch t (th c ph m, lương th c, công c lao đ ng…) ho c giá tr tinh th n (sách báo, phim nh, âm nh c, tranh v …) v i tư cách là nh ng phương ti n sinh t n và phát tri n c a xã h i. Trên th gi i hi n nay có trên dư i 2000 ngh v i hàng ch c nghìn chuyên môn. Liên Xô trư c đây, ngư i ta đã th ng kê đư c 15.000 chuyên môn, còn nư c M , con s đó lên t i 40.000. Vì h th ng ngh nghi p trong xã h i có s lư ng ngh và chuyên môn nhi u như v y nên ngư i ta g i h th ng đó là “Th gi i ngh nghi p”. Nhi u ngh ch th y có nư c này nhưng l i không th y nư c khác. Hơn n a, các ngh trong xã h i luôn trong tr ng thái bi n đ ng do s phát tri n c a khoa h c và công ngh . Nhi u ngh cũ m t đi ho c thay đ i v n i dung cũng như v phương pháp s n xu t. Nhi u ngh m i xu t hi n r i phát tri n theo hư ng đa d ng hóa. Theo th ng kê g n đây, trên th gi i m i năm có t i 500 ngh b đào th i và kho ng 600 ngh m i xu t hi n. nư c ta, m i năm c 3 h trư ng (D y ngh , Trung h c chuyên ngi p và Cao đ ng - Đ i h c) đào t o trên dư i 300 ngh bao g m hàng nghìn chuyên môn khác nhau.

2013 07

C m nang hư ng nghi p

HÂN LO I NGH
C m nang hư ng nghi p
Mu n nh n th c m t cách khoa h c v các s v t và hi n tư ng, ngư i ta thư ng dùng phương pháp phân lo i. Ví d : phân lo i đ ng v t, th c v t, ôtô, máy bay, tên l a, v tinh nhân t o, các n n văn minh, các lo i ki n trúc… Song, khi phân lo i ngh nghi p, các nhà khoa h c v p ph i không ít khó khăn vì s lư ng ngh và chuyên môn quá l n, tính ch t và n i dung các ngh quá ph c t p. 1/ PHÂN LO I NGH THEO HÌNH TH C LAO Đ NG (LĨNH V C LAO Đ NG)

Lĩnh v c s n xu t có 23 nhóm ngh :
1. Làm vi c trên các thi t b đ ng l c 2. Khai thác m , d u, than, hơi đ t, ch bi n than (không k luy n c c) 3. Luy n kim, đúc, luy n c c 4. Ch t o máy, gia công kim lo i, k thu t đi n và đi n t , vô tuy n đi n 5. Công nghi p hóa ch t 6. S n xu t gi y và s n ph m b ng gi y, bìa 7. S n xu t v t li u xây d ng, bê tông, sành s , g m, th y tinh 8. Khai thác và ch bi n lâm s n 9. In 10. D t 11. May m c 12. Công nghi p da, da lông, da gi 13. Công nghi p lương th c và th c ph m 14. Xây d ng 15. Nông nghi p 16. Lâm nghi p 17. Nuôi và đánh b t th y s n 18. V n t i 19. Bưu chính vi n thông 20. Đi u khi n máy nâng, chuy n 21. Thương nghi p, cung ng v t tư, ph c v ăn u ng 22. Ph c v công c ng và sinh ho t 23. Các ngh s n xu t khác

2013 08

Lĩnh v c qu n lý, lãnh đ o có 10 nhóm ngh :
1. Lãnh đ o các cơ quan Đ ng, Nhà nư c, đoàn th và các b ph n trong các cơ quan đó 2. Lãnh đ o doanh nghi p 3. Cán b kinh t , k ho ch tài chính, th ng kê, k toán... 4. Cán b k thu t công nghi p 5. Cán b k thu t nông, lâm nghi p 6. Cán b khoa h c giáo d c 7. Cán b văn hóa ngh thu t 8. Cán b y t 9. Cán b lu t pháp, ki m sát 10. Thư ký các cơ quan và m t s ngh lao đ ng trí óc khác

2/ PHÂN LO I NGH THEO ĐÀO T O Theo cách phân lo i này, các ngh đư c chia thành hai lo i: Ngh đư c đào t o: Khi trình đ s n xu t và khoa h c, công ngh đư c nâng cao, dân cư đư c phân b đ ng đ u trong c nư c thì s ngh c n có s đào t o qua các trư ng l p s tăng lên. Ngư c l i qu c gia nào có trình đ dân trí th p, trình đ s n xu t, khoa h c và công ngh ch m phát tri n, dân cư phân tán thì t l ngh không qua đào t o r t cao. Ngh không đư c đào t o: Nư c ta đã có danh m c các ngh đư c đào t o, còn các ngh không đư c đào t o r t khó th ng kê. Bên c nh đó còn có r t nhi u ngh đư c truy n trong các dòng h ho c gia đình, nh ng ngh này r t đa d ng và trong nhi u trư ng h p đư c gi bí m t đư c g i là ngh gia truy n. Do v y, nh ng ngh này đư c đào t o trong gia đình và cũng thư ng ch liên quan đ n ngư i đư c ch n đ n i ti p ngh c a cha ông. 3/ PHÂN LO I NGH THEO YÊU C U C A NGH Đ I V I NGƯ I LAO Đ NG 3.1/ Nh ng ngh thu c lĩnh v c hành chính Công vi c trong ngh hành chính mang tính ch t s p đ t, b trí, trình bày, phân lo i, lưu tr ... các lo i h sơ, gi y t . Cán b nhân viên trong nh ng ngh này thư ng ph i h th ng hóa, phân lo i, x lý các tài li u, công văn, s sách. Nh ng chuyên môn thư ng g p là nhân viên văn phòng, thư ký, k toán, th ng kê, lưu tr , ki m tra, ch m công... Ngh hành chính đòi h i con ngư i đ c tính bình tĩnh, th n tr ng, chín ch n, chu đáo. M i thói quen, tác phong x u như tính c u th , b a bãi, thi u ngăn n p, đ i khái, qua loa, th ơ, lãnh đ m... đ u không phù h p v i công vi c hành chính. Ngư i làm ngh hành chính ph i có tinh th n k lu t trong vi c ch p hành nh ng công vi c mang tính s v , bi t gi tr t t , nghiêm túc khi làm vi c. Ngoài ra h
08

l i ph i am hi u cách phân lo i tài li u, cách s p x p tài li u ngăn n p, có năng l c nh n xét, phê phán, cách ch p hành th t c gi y t , cách so n th o văn b n... thi u cơ s khoa h c. B n thân h cũng c n thành th o công vi c vi t văn b n. 3.2/ Nh ng ngh thu c lĩnh v c ti p xúc v i con ngư i đây, ta có th k đ n nh ng nhân viên bán hàng, nh ng th y thu c, th y giáo, nh ng ngư i ph c v khách s n, nh ng cán b t ch c… Nh ng ngư i này luôn ph i có thái đ ng x hòa nhã, chân thành, t nh , tinh ý, m m m ng, linh ho t, ân c n, c i m …Thái đ và hành vi đ i x l nh nh t, th ơ, thi u thông c m, thi u nâng đ , v l i… đ u xa l v i các công vi c nói trên. 3.3/ Nh ng ngh th (công nhân) Tính ch t n i dung lao đ ng c a ngh th r t đa d ng. Có nh ng ngư i th làm vi c trong các ngành công nghi p (th d t, th ti n, th phay, th ngu i, th ch nh công c …), trong các ngành ti u th công nghi p (th thêu, th làm mây tre đan, sơn mài…), trong lĩnh v c d ch v (c t tóc, s a ch a đ dùng gia đình…) và r t nhi u lo i th khác như lái tàu h a, ô tô, xe đi n, in n, xây d ng, khai thác tài nguyên… Ngh th đ i di n cho n n s n xu t công nghi p. Tác phong công nghi p, tư duy k thu t, trí nh , tư ng tư ng không gian, khéo tay… là nh ng y u t tâm lý cơ b n không th thi u đư c ngư i th . Ngh th đang có s chuy n bi n v c u trúc: nh ng ngh lao đ ng chân tay s ngày càng gi m, lao đ ng trí tu s tăng lên. nh ng nư c công nghi p hi n nay như M , Pháp, Anh… s công nhân “c tr ng” (công nhân trí th c) đã đông hơn công nhân “c xanh” (công nhân làm nh ng công vi c tay chân n ng nh c).

2013 09

C m nang hư ng nghi p

3.4/ Nh ng ngh trong lĩnh v c k thu t

3.6/ Nh ng ngh thu c lĩnh v c nghiên c u khoa h c Đó là nh ng ngh tìm tòi, phát hi n nh ng quy lu t trong đ i s ng xã h i, trong th gi i t nhiên cũng như trong tư duy con ngư i. Ngư i làm công tác nghiên c u khoa h c ph i say mê tìm ki m chân lý, luôn luôn h c h i, tôn tr ng s th t, thái đ th t khách quan trư c đ i tư ng nghiên c u, ngư i nghiên c u khoa h c ph i rèn luy n tư duy logic, tích lũy tri th c, đ c l p sáng t o… Ngoài ra, h còn ph i là con ngư i th c s khiêm t n, trung th c, b o v chân lý đ n cùng.

C m nang hư ng nghi p 2013 10

Ngh k thu t r t g n v i ngh th . Đó là ngh c a các k sư thu c nhi u lĩnh v c s n xu t. Ngh k thu t đòi h i ngư i lao đ ng lòng say mê v i công vi c thi t k và v n hành k thu t, n m ch c nh ng tri th c khoa h c hi n đ i, có kh năng ti p c n v i công ngh m i. Ngư i làm ngh k thu t ph i có nhi t tình và óc sáng t o trong công vi c. H còn đóng vai trò t ch c s n xu t, do đó năng l c t ch c có v trí cơ b n.

3.5/ Nh ng ngh trong lĩnh v c văn h c và ngh thu t Văn h c, ngh thu t là m t lĩnh v c ho t đ ng đa d ng mà tính sáng t o là m t đ c trưng n i b t. Tính không l p l i, tính đ c đáo và riêng bi t tr thành y u t tiên quy t trong m i s n ph m thơ văn, âm nh c, phim nh, bi u di n ngh thu t… Trong ho t đ ng văn h c và ngh thu t, ta th y có r t nhi u gương m t nhà văn, nhà thơ, nhà so n nh c, nhà vi t k ch, nhà o thu t, các di n viên đi n nh, xi c, ca nh c, nhà nhi p nh, nhà đ o di n phim, ngư i trang trí sân kh u và c a hàng… Yêu c u chung c a ngh nghi p đ i v i h là ph i có c m h ng sáng tác, s tinh t và nh y bén trong c m th cu c s ng, l i s ng có cá tính và có văn hóa, g n bó v i cu c s ng lao đ ng c a qu n chúng. Ngoài ra, ngư i làm công tác văn h c, ngh thu t ph i có năng l c di n đ t tư tư ng và tình c m, năng l c tác đ ng đ n ngư i khác b ng ngôn ng , năng l c thâm nh p vào qu n chúng.

3.7/ Nh ng ngh ti p xúc v i thiên nhiên Đó là nh ng ngh chăn nuôi gia súc, gia c m, thu n dư ng súc v t, ngh tr ng tr t, khai thác g , tr ng r ng, tr ng hoa và cây c nh… Mu n làm nh ng ngh này, con ngư i ph i yêu thích thiên nhiên, say mê v i th gi i th c v t và đ ng v t. M t khác, h ph i c n cù, ch u đ ng khó khăn, thích nghi v i ho t đ ng ngoài tr i, th n tr ng và t m . 3.8/ Nh ng ngh có đi u ki n lao đ ng đ c bi t Thu c lĩnh v c lao đ ng này, ta th y có nh ng công vi c như lái máy bay thí nghi m, du hành vũ tr , khai thác tài nguyên dư i đáy bi n, thám hi m… Nh ng ngư i làm ngh này ph i có lòng qu c m, ý chí kiên đ nh, say mê v i tính ch t m o hi m c a công vi c, không ng i khó khăn, gian kh , không ng i hi sinh, thích ng v i cu c s ng không n đ nh.

ÂY D NG CÔNG TH C NGH
M t trong nh ng cách phân lo i ngh h p lý là xây d ng công th c ngh . Nh ng ngh có cùng công th c đư c x p vào m t lo i. N u phù h p v i m t ngh thì t t nhiên s phù h p v i nh ng ngh cùng lo i. Ngư i ta l p công th c ngh như sau vì nh n th y r ng ngh nào cũng có b n d u hi u cơ b n là: Đ i tư ng lao đ ng M c đích lao đ ng Công c lao đ ng Đi u ki n lao đ ng 1/ Đ i tư ng lao đ ng: Đ i tư ng lao đ ng là h nh ng m i quan h qua l tư ng, các quá trình mà đ nh, con ngư i ph i v n d th ng nh ng thu c tính, i c a các s v t, các hi n cương v lao đ ng nh t ng chúng. vi tính, ghi t c ký, s p ch in, l p trình máy tính…). Ki u ngh này đư c ký hi u là Nd. ■ Ngh “Ngư i ti p xúc v i ngh thu t” (h a sĩ, nhà so n nh c, th trang trí, th sơn…). Ki u ngh này đư c ký hi u là Nn.

2/ M c đích lao đ ng: M c đích lao đ ng là k t qu mà xã h i đòi h i, trông đ i ngư i lao đ ng. M c đích cu i cùng c a lao đ ng trong ngh ph i tr l i đư c câu h i: “Làm đư c gì?”. Ví d : M c đích c a ngư i d y h c là mang l i ki n th c, h c v n cho con ngư i, giúp cho con ngư i hình thành m t s ph m ch t nhân cách. M c đích c a th y thu c là làm cho ngư i b nh tr thành ngư i kh e m nh, giúp cho con ngư i b o v và phát tri n s c kh e, th l c trong đ i s ng hàng ngày. Căn c vào m c đích lao đ ng, ngư i ta chia các ngh thành ba d ng sau đây: ■ Ngh có m c đích nh n th c đ i tư ng (thanh tra chuyên môn, đi u tra v án, ki m tra kho hàng, ki m kê tài s n…). D ng ngh này đư c ký hi u là N. ■ Ngh có m c đích bi n đ i đ i tư ng (d y h c, ch a b nh, s n xu t công nghi p, nông nghi p, th công nghi p…). D ng ngh này đư c ký hi u là B. ■ Ngh có m c đích tìm tòi, phát hi n, khám phá nh ng cái m i (nghiên c u khoa h c, sáng tác văn h c ngh thu t, t o gi ng m i, thi t k th i trang…). D ng ngh này đư c ký hi u là T.

Ví d : Đ i tư ng lao đ ng c a ngư i làm ngh tr ng tr t là nh ng cây tr ng cùng nh ng đi u ki n sinh s ng và phát tri n c a chúng như đ t đai, c d i, đ c đi m khí h u, th i ti t, tác d ng c a thu c tr sâu các lo i… Nh ng thu c tính c a cây tr ng, c a môi trư ng phát tri n r t đa d ng và ph c t p: s c phát tri n c a m m, phương th c di t c d i, kh năng thích ng c a cây đ i v i cách th c chăm sóc, v i th i ti t thay đ i. Căn c vào đ i tư ng lao đ ng, ngư i ta chia các ngh ra thành năm ki u. Đó là: ■ Ngh “Ngư i ti p xúc v i thiên nhiên” (tr ng tr t, chăn nuôi, thú y, b o v r ng…). Ki u ngh này đư c ký hi u là Nt. ■ Ngh “Ngư i ti p xúc v i k thu t” (các lo i th n , th ti n, th ngu i, l p ráp máy truy n hình và máy tính, th s a ch a công c …). Ki u ngh này đư c ký hi u là Nk. ■ Ngh “Ngư i ti p xúc v i ngư i” (nhân viên bán hàng, nhân viên ph c v khách s n, th y thu c, th y giáo, th m phán…). Ki u ngh này đư c ký hi u là N2. ■ Ngh “Ngư i ti p xúc v i các d u hi u” (ch b n

2013 11

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p

3/ Công c lao đ ng: Công c lao đ ng bao g m các thi t b k thu t, các d ng c gia công, các phương ti n làm tăng năng l c nh n th c c a con ngư i v các đ c đi m c a đ i tư ng lao đ ng, làm tăng s tác đ ng c a con ngư i đ n đ i tư ng đó. Nh ng máy móc đ bi n đ i năng lư ng, x lý thông tin, đo lư ng ch t lư ng s n ph m, nh ng công th c và quy t c tính toán cũng đư c coi là công c lao đ ng. Ví d : C n c u là công c lao đ ng, là “cánh tay kéo dài” c a th lái máy xúc đ t và mang chuy n hàng hóa t v trí này sang v trí khác. Xe v n t i là công c lao đ ng c a nh ng ngư i chuyên ch hàng hóa, làm tăng s c mang vác c a h có khi đ n hàng nghìn, hàng v n l n. Căn c vào công c lao đ ng, ngư i ta chia các ngh thành b n lo i sau đây: ■ Ngh v i nh ng hình th c lao đ ng chân tay (khuân vác, khơi thông c ng rãnh, l p đ t ng nư c, quét rác…). Lo i ngh này đư c ký hi u là Lt. ■ Ngh v i nh ng công vi c bên máy (ti n, phay, xây d ng, lái xe…). Lo i ngh này đư c ký hi u là Lm1. ■ Ngh làm vi c bên máy t đ ng (làm vi c bàn đi u khi n, các lo i máy thêu, máy d t, máy in hoa trên v i, ti n ho c phay các chi ti t theo chương trình máy tính...) Lo i ngh này đư c ký hi u là Lm2. ■ Ngh lao đ ng b ng nh ng công c đ c bi t như ngôn ng , c ch (d y h c, làm thơ, múa hát, nghiên c u lý lu n…). Lo i ngh này đư c ký hi u là Lđ. 4/ Đi u ki n lao đ ng: Đi u ki n lao đ ng đây đư c hi u là nh ng đ c đi m c a môi trư ng làm vi c. Căn c vào đi u ki n lao đ ng, ngư i ta chia các ngh thành b n nhóm sau đây: ■ Ngh c n ph i tính đ n môi trư ng đ o đ c, chính tr là ch y u (x án, ch a b nh, d y h c, qu n giáo t i ph m…). Nhóm ngh này đư c ký hi u là Đ.

■ Ngh đư c ti n hành trong không gian sinh ho t bình thư ng (k toán, đánh máy, tr c đi n tho i, lưu tr tài li u, th may…). Nhóm ngh này đư c ký hi u là Ks. ■ Ngh làm trong kho ng không gian khoáng đ t, g n gũi v i thiên nhiên (chăn gia súc, súc v t trên đ ng c , tr ng r ng, b o v r ng, tr ng hoa…). Nhóm ngh này đư c ký hi u là Kk. ■ Ngh đư c ti n hành trong đi u ki n đ c bi t (du hành vũ tr , thám hi m đáy bi n, lái máy bay thí nghi m, xây d ng dư i nư c…). Nhóm ngh này đư c ký hi u là Kđ. T h p các d u hi u Ki u, D ng, Lo i, Nhóm c a m t ngh cho ta công th c c a ngh đó. Ví d : Công th c c a ngh d y h c là: N2BLđĐ; - Công th c c a ngh lái xe là: NkBLm1Kk

2013
12

T h t ra công th c ngh cũng ch b o đ m m c đ

tương đ i chính xác v các d u hi u nói trên. Hi n nay, vi c phân lo i ngh theo công th c ngh là m t bư c ti n m i trong quá trình nh n th c th gi i ngh nghi p. Đ n đây ta th y r ng, có m t s ngh chung nhau công th c. Do v y, n u không ch n đư c m t ngh nào đó, ta có th ch n cho mình m t ngh khác có cùng công th c. Cũng có nh ng ngh khác nhau nhi u ho c ít v công th c ngh . M t ngư i s r t khó chuy n t ngh này sang ngh khác mà gi a hai ngh y có s khác bi t quá l n trong công th c ngh .

Tư v n ch n ngh Tư v n ch n trư ng

T
C m nang hư ng nghi p

M QUAN TR NG C A VI C CH N NGH

Theo th ng kê, có kho ng 70% h c sinh vào đ i chưa đư c giáo d c hư ng nghi p. Ngư i ta ví von: “M t ngư i đư c đ nh hư ng ngh trư c khi vào đ i gi ng như m t l khách trên đư ng dài v i hành lý trên vai n ng trĩu, bư c nh ng bư c n ng n , ch m ch p nhưng ch c ch n vì h đã xác đ nh đư c hư ng đi, cơ ch th trư ng kh c nghi t nhưng công b ng giúp h đ ng v ng trên đôi chân c a mình. M t ngư i không đư c đ nh hư ng ngh trư c khi bư c vào đ i gi ng như m t l khách lang thang trên con đư ng dài vô t n không b n b , hành lý trên vai nh tênh nhưng đ u thì n ng trĩu, h r t d b v p ngã trư c nh ng m t trái c a cơ ch th trư ng.” Đi u đó cho th y vi c ch n đúng ngh quan tr ng như th nào. N u ch n ngh đúng, con ngư i ph n kh i, năng su t lao đ ng cao; n u ch n ngh sai, con ngư i bu n chán, năng su t lao đ ng gi m, t hơn th là con ngư i b h t h ng, m t phương hư ng, hành đ ng sai l m, tương lai u t i.

2013 14

13

1.CH N NGH QUY T Đ NH QUAN TR NG C Đ I
Có bao gi b n t h i: “Mình nên theo đu i công vi c nào đ xây d ng s nghi p?” S có r t nhi u y u t nh hư ng đ n vi c b n quy t đ nh ch n l a ngành ngh nào. Chúng tôi có b n g i ý sau đây:

B n c n h t s c th c t khi xác đ nh công vi c yêu thích c a mình. Hãy t h i b n thích làm vi c gì nh t. Đi u quan tr ng là b n c n có th m nh và kh năng phù h p v i yêu c u công vi c này. Ví d , n u b n thích g p g nhi u ngư i và có kh năng giao ti p t t, b n có th hư ng mình phát tri n lĩnh v c quan h công chúng. Ho c n u b n gi i môn toán và yêu thích công vi c tính toán, b n có th nghĩ đ n ngh nghi p trong lĩnh v c tài chính, đ u tư hay ngân hàng. B n cũng nên cân nh c nh ng đi u b n không thích, th m chí là ghét nh t b i vì nhi u công vi c có v r t thú v nhưng l i có m t s y u t không phù h p v i b n. C. Đánh giá hư ng phát tri n c a ngành ngh b n mu n theo đu i B n hãy tìm hi u th t k hư ng đi lâu dài c a ngành ngh mà b n d đ nh theo đu i. B n s có th ph i đ i m t v i nh ng r i ro nào? Trong trư ng h p ngành ngh yêu thích c a b n có m t tương lai khá m m t trong vòng 5-10 năm t i (b n có th d a vào nh ng s li u th ng kê trên các phương ti n truy n thông hay dùng kh năng phán đoán c a mình đ xác đ nh), b n nên chuy n hư ng sang ngành ngh khác có kh năng phát tri n t t hơn.

Thu nh p cao, cơ h i phát tri n ngh nghi p, c hai, m t công vi c nhàn h và n đ nh, hay còn đi u gì khác n a? B n nên cân nh c k vi c b n mong mu n gì công vi c trong tương lai. Đa s nhân viên có xu hư ng ch n nh ng công vi c có cơ h i phát tri n ngh nghi p b i vì s m hay mu n h s có thu nh p cao hơn t nh ng cơ h i như th .

D. Quy t đ nh ch n ngh Có th b n có nhi u l a ch n cho s nghi p trong tương lai; nhưng b n ph i xác đ nh đư c công vi c nào th t s quan tr ng và h p d n đ i v i b n. B n nên so sánh gi a đi u l i và b t l i c a t ng l a ch n đ đưa ra quy t đ nh đúng đ n. Có m t cách đơn gi n giúp b n đ y: b n hãy lên m t danh sách li t kê nh ng l i th và nh ng b t l i c a công vi c b n yêu thích. Khi đó b n s so sánh d dàng hơn. B n cũng có th tham kh o ý ki n c a nh ng ngư i có kinh nghi m đ có đư c nh ng l i khuyên h u ích. Hãy nh r ng, m t quy t đ nh trư c đây không bao gi ràng bu c b n mãi mãi. Trong quá trình làm vi c, có th b n s mong mu n phát tri n theo hư ng khác, vì th , đ ng ng i thay đ i. Luôn có nh ng cơ h i m i đang ch đón phía trư c giúp b n tìm hư ng đi phù h p nh t cho mình.

2013 15

A. Xác đ nh th m nh c a b n phù h p v i công vi c b n mơ ư c

B. Đi u gì quan tr ng nh t đ i v i b n?

C m nang hư ng nghi p

2.CÁC NGUYÊN NHÂN NH HƯ NG Đ N VI C CH N L M NGH
C m nang hư ng nghi p

Ch n l m ngh là ch n nh m m t ngh không tương thích v i mình. đây có hai ý: ngh mình ch n ph i là ngh mình thích, đương nhiên, nhưng còn ph i xét đ n y u t tương h p. Tương h p ch y u v hai m t: ph m ch t và năng l c. Ngoài ra, còn ph i xét đ n gi i tính, s c kh e, hoàn c nh... và chí hư ng c a b n thân. Y u t tương h p quan tr ng hơn c . N u không tương h p v i yêu c u c a ngh , dù ta có thích đ n đâu, s m mu n cũng s b ngh đào th i. Hơn n a, s thích chưa ph i là s trư ng. S thích thiên v c m tính, không n đ nh. S trư ng m i là t ch t c a năng l c, n đ nh hơn, b n v ng hơn. Nhưng b n ch có th bi t ngh đó có tương h p v i b n hay không khi b n hi u r t rõ ngh mình ch n, nh ng đ c đi m cũng như yêu c u đ c bi t c a t ng lo i ngành ngh . Suy cho cùng, có hai lo i nguyên nhân chính d n đ n vi c ch n ngh không tính đ n nh ng d u hi u c a s tương h p. Lo i nguyên nhân th nh t thu c “thái đ không đúng”, còn lo i nguyên nhân th hai do thi u hi u bi t v các ngh . Dư i đây là m t s nguyên nhân đó:

2013 16

THÁI Đ KHÔNG ĐÚNG
A. Cho r ng ngh th th p kém hơn k sư, giáo viên THCS thua kém giáo viên THPT…
Th c ra m i ngh (hay đúng hơn là m i chuyên môn) có nh ng b c thang tay ngh c a nó. Ví d , công nhân cơ khí có 7 b c tay ngh . Ngư i công nhân đư c đào t o theo chương trình riêng, h có vai trò quan tr ng riêng trong các nhà máy, xí nghi p. M t s b n đã coi nh công vi c c a ngư i th , c a th y giáo c p I, c a cô y tá, ch coi tr ng công vi c k thu t, c a th y giáo d y b c Trung h c ho c Đ i h c, c a bác sĩ… Chính vì th mà ch đ nh hư ng vào nh ng ngh có s đào t o b c Đ i h c.

C. D a d m vào ý ki n ngư i khác, không đ c l p vi c quy t đ nh ch n ngh
Vì th đã có nhi u b n ch n ngh theo ý mu n c a cha m , theo ý thích c a ngư i l n, theo l i r rê c a b n bè. Cách ch n ngh này đã d n đ n nhi u trư ng h p chán ngh vì không phù h p.

B. Thành ki n v i m t s ngh trong xã h i
Ch ng h n, coi lao đ ng chân tay là ngh th p hèn, chê nhi u công vi c d ch v là không “thanh l ch”… Thư ng thư ng, nh ng b n này không th y h t ý nghĩa c a y u t lao đ ng ngh nghi p, đóng góp c a ngh v i xã h i. Đã là ngh đư c xã h i th a nh n thì không th nói đ n s cao sang hay th p hèn đư c.

D. B h p d n b i v ngoài c a ngh , thi u hi u bi t n i dung lao đ ng c a ngh đó
Ví d , như v i các ngh di n viên đi n nh, d n chương trình, ngư i m u th i trang… r t h p d n v i các b n tr , nhưng đ th o ngh thì ph i rèn luy n gian kh , vì v y cũng d gây nh m l n đ i v i ai ch thích v hào hoa b n i c a ngh đó. Ho c nhi u b n thích đi đây đi đó nên ch n ngh thăm dò đ a ch t, khi vào ngh , th y công vi c c a mình g n v i r ng núi, quanh năm ph i ti n hành công vi c kh o sát, ít có d p ti p xúc v i cu c s ng thành th , thi u đi u ki n đ giao lưu văn hóa và khoa h c, do đó t ra chán ngh . Có ngư i ch tin vào qu ng cáo c a các cơ s đào t o mà ch n ngh vào h c cũng s d chán trư ng, chán ngh .

Vì v y, có b n cho r ng h c xong c p I là đ ki n th c đ xin vào h c ngh t i các trư ng d y ngh . Có b n l i nghĩ, v i v n li ng l p 12, mình h c trư ng ngh nào mà ch ng đư c. Th c ra, ngh nghi p luôn thay đ i n i dung, phương pháp, tính ch t lao đ ng c a nó. Ngư i lao đ ng không luôn luôn h c h i, trau d i năng l c thì khó có th đáp ng v i yêu c u v năng su t và hi u qu lao đ ng.

E. Cho r ng đ t thành tích cao trong vi c h c t p m t môn văn hóa nào đó là làm đư c ngh c n đ n tri th c c a môn đó
Ví d , có ngư i h c gi i môn văn đã ch n ngh làm phóng viên báo chí. Đúng là ngh này c n đ n ngư i vi t văn hay, di n đ t tư tư ng rành m ch. Song, n u không nhanh nh n, tháo vát, năng đ ng, dám xông xáo… thì không th theo đu i ngh này đư c. Sai l m đây là do không th y r ng năng l c đ i v i môn h c ch là đi u ki n c n, ch chưa là đi u ki n đ đ theo đu i ngh mình thích.

Do đó, có hai tình tr ng thư ng g p: ho c đánh giá quá cao năng l c c a mình, ho c đánh giá không đúng m c và không tin vào b n thân. C hai trư ng h p đ u d n đ n h u qu không hay: N u đánh giá quá cao khi vào ngh s v p ph i tình tr ng ch quan ban đ u, th t v ng lúc cu i. Còn n u đánh giá quá th p, chúng ta s không dám ch n nh ng ngh mà đáng ra là nên ch n. Có trư ng h p ng nh n mình có năng khi u v ngh h p d n, th i thư ng mà ch n ngh , khi vào ngh g p th t b i s chán n n.

H. Thi u s hi u bi t v th l c và s c kh e c a b n thân, l i không có đ y đ thông tin v nh ng ch ng ch đ nh y h c trong các ngh
Đi u này cũng r t d gây nên nh ng tác h i l n: ngư i y u tim l i ch n ngh nuôi d y tr , ngư i hay viêm h ng và ph i l i đ nh hư ng vào ngh d y h c, ngư i có b nh ngoài da l i đi vào ngh “d u m ”…

2013 17

G. Không đánh giá đúng năng l c lao đ ng c a b n thân nên lúng túng trong khi ch n ngh

C m nang hư ng nghi p

F. Có quan ni m “tĩnh” v tính ch t, n i dung lao đ ng ngh nghi p trong các lĩnh v c s n xu t, quên m t nh ng tác đ ng m nh m c a cách m ng khoa h c công ngh ngày nay

THI U HI U BI T NH NG YÊU C U C A NGH
C m nang hư ng nghi p
Ngh trong xã h i h t s c đa d ng và nh ng yêu c u c a ngh đ t ra cho ngư i lao đ ng cũng h t s c khác nhau. Ngoài nh ng yêu c u chung nh t là lòng yêu ngh , ý th c trách nhi m, lương tâm ngh nghi p… còn c n quan tâm tránh nh ng khuy t t t c a cơ th . H u như các “thi u sót” đó không h i gì đ n s c kh e, nhưng chúng l i không cho phép ta làm ngh này hay ngh khác. Ví d , v i ngh thêu th công, ch c n hay ra m hôi lòng bàn tay là các b n không th làm t t công vi c k thu t c a ngh đó, m c dù m hôi tay không làm cho b n suy gi m th l c. Ngh đòi h i đ ng bên máy không cho phép tuy n ngư i m c t t bàn chân b t (s ti p xúc c a bàn chân đ i v i m t đ t quá l n). Có nh ng ngh nhìn hình th c b ngoài thì gi ng nhau, nhưng nh ng yêu c u đ lao đ ng thu n ti n v i ngư i lao đ ng l i khác nhau. Ví d như công vi c c a ngư i lái xe v n t i và ngư i lái xe c n tr c, c hai đ u cùng ng i sau tay lái, đi u khi n t c đ xe luôn thay đ i và đòi h i ngư i lao đ ng không đư c m c ch ng mù màu, ch ng ng g t, l i ph i có ph n ng nhanh. Nhưng đ i v i lái xe c n tr c, do xe c n tr c khi nâng chuy n m t kh i lư ng hàng l n nên không đư c đ nơi có m t ph ng nghiêng quá ba đ vì nó r t d b l t xe, ngư i lái xe c n tr c ph i có năng l c b ng m t đ đánh giá đ nghiêng c a m t đ t nơi đ xe th t chính xác và ph i c m nh n đư c t c đ và hư ng gió b ng da c a mình, vì khi quay c n tr c đang móc hàng ph i tính đ n t c đ và hư ng c a gió. Ch v i ngư i có năng l c như v y m i h n ch đư c tai n n khi c u m t v t n ng.

2013 18

Ngh nào cũng yêu c u ngư i lao đ ng ph i chú ý vào công vi c. Có ngh đòi h i ngư i lao đ ng ph i t p trung s chú ý vào m t đ i tư ng (quan sát màn hình c a máy vi tính…), nhưng có ngh c n ngư i lao đ ng s phân ph i chú ý đ n nhi u đ i tư ng trong cùng m t lúc (d y h c, hu n luy n phi công, đi u đ ng ga…). L i có ngh c n đ n s di chuy n chú ý, t c là nhanh chóng chuy n chú ý t đ i tư ng này sang đ i tư ng khác (lái xe, lái tàu, phiên d ch…).

Ngh nào cũng yêu c u con ngư i có th l c t t, d o dai trong công vi c. Song có ngh c n đ n s d o dai v cơ b p, có ngh l i đòi h i s d o dai c a h th n kinh. Ngư i công nhân b c vác b n c ng ph i liên t c bê vác n ng hay lái xe chuy n hàng nhi u gi liên t c. Còn ngư i nghiên c u khoa h c có khi ph i đ c li n 10 gi m t ngày thư vi n, hơn n a vi c đó thư ng kéo dài hàng tháng. C hai đ u c n s c kh e t t, d o dai, nhưng m t bên dùng cơ b p, bên kia dùng trí óc. V y, khi ch n ngh m i ngư i chúng ta ph i bi t ngh có yêu c u như th nào đ i v i ngư i lao đ ng. Không có đ nh ng ph m ch t tâm lý và sinh lý đ đáp ng yêu c u c a m t ngh c th thì đ ng ch n ngh đó. Ví d : Ngư i ph n ng ch m ch p không nên vào ngh lái xe, ngư i tính quá hi u đ ng, không nên ch n ngh đi u đ ng thông tin giao thông, đi n l c, qua h th ng m ng màn hình…

2013 19

C m nang hư ng nghi p

THI U THÔNG TIN V TH TRƯ NG LAO Đ NG
C m nang hư ng nghi p
Th trư ng lao đ ng là ph m trù kinh t c a n n kinh t hàng hóa v n đ ng theo cơ ch th trư ng. Nó hình thành, phát tri n và ho t đ ng trong m i quan h h u cơ v i các th trư ng khác (th trư ng hàng hóa, th trư ng ti n t ...) trong m t th trư ng xã h i th ng nh t. Th trư ng lao đ ng bi u hi n quan h lao đ ng di n ra gi a m t bên là ngư i lao đ ng và m t bên là ngư i s d ng lao đ ng d a trên nguyên t c th a thu n, thông qua các h p đ ng lao đ ng. Ngư i lao đ ng đư c đào t o ho c không đư c đào t o đ u tham gia vào th trư ng lao đ ng và b chi ph i b i quy lu t c nh tranh, thuê mư n, l i nhu n và hi u qu . Do v y, ngư i lao đ ng ph i quan tâm đ y đ t i ch t lư ng (tri th c, k năng, k x o) - giá thành - th i đi m (đáp ng) khi h tham gia vào th trư ng lao đ ng. Đó là yêu c u h t s c kh t khe đòi h i s tích lũy kinh nghi m và h c ngh su t đ i c a ngư i lao đ ng n u như h mu n có vi c làm và thu nh p cao. Thông tin v th trư ng lao đ ng: là nh ng thông tin v nhu c u s d ng nhân l c c a t nh, thành ph trong k ho ch năm: nhu c u s d ng nhân l c các lo i cho các vùng kinh t tr ng đi m, khu công nghi p, khu ch xu t và cho các lo i doanh nghi p và liên doanh c a các thành ph n kinh t khác.

2013 20

THI U ĐI U KI N TÀI CHÍNH Đ THEO H C NGH
Nhi u ngư i đã ch n đư c ngh phù h p nhưng thi u đi u ki n tài chính theo h c như không đ ti n đóng h c phí, không có đi u ki n tr đi h c. Nhi u gia đình có con thi đ vào trư ng Đ i h c nhưng đành ph i cho con nhà vì thu nh p c a gia đình không đ s c cung ng cho vi c h c c a con em.

A. T i sao mu n “Nh n bi t mình”?
Nh n bi t mình là yêu c u trư c tiên c a ch n ngành ngh . Đi u này đã có ý nghĩa r t quan tr ng như đ i v i ngành ngh l a ch n c a chúng ta, duy trì s ti n hành c a ho t đ ng ngành ngh , hi u qu c a ho t đ ng ngành ngh . Th nh t: Nh n bi t mình m t cách chính xác là m u ch t c a ch n ngh Chúng ta cho r ng nh n bi t b n thân mình là m u ch t c a l a ch n ngành ngh . Nhà tâm lý h c ngư i Anh Adrer cho r ng khái ni m b n thân do nh n th c b n thân rõ nét là s hình thành n đ nh tương đ i, là m t m t xích trong hư ng d n ngành ngh . L a ch n ngh nghi p ch là v n đ th i gian, m i ngư i đ u bi t d a vào m c tiêu c a chính mình và tâm tr ng nh n th c b n thân mà đưa ra s đánh giá cao th p đ i v i chính mình. Sau đó l i ph i h p đ i v i s hi u bi t v ngh nghi p và nh ng tin t c ngh nghi p có liên quan đ n nhu c u c a xã h i, cu i cùng m i làm ra nh ng gi i quy t chính sách ngh nghi p. Th hai: Nh n bi t mình m t cách chính xác là đ ng l c duy trì vi c ti n hành bình thư ng ho t đ ng ngh nghi p Ti n hành bình thư ng ho t đ ng ngh nghi p c n ph i duy trì m t s đ ng l c. Nh ng đ ng l c này có nh ng y u t c a bên ngoài là nh ng y u t khách quan như thu nh p kinh t , đ a v xã h i c a ngh nghi p, phúc l i xã h i c a ngh nghi p, quy n l i ngh nghi p v.v… Ngoài ra, còn có m t s y u t n i b là nh ng y u t ch quan mang l i s ti n hành bình thư ng c a ho t đ ng ngh nghi p như năng l c k t c u có ph i h p v i yêu c u c a ho t đ ng ngành ngh , quan ni m ngh nghi p, ph m ch t, ý chí ngh nghi p, h ng thú ngh nghi p, ph n ánh l i thành tích trong ho t đ ng ngh nghi p v.v… Nh ng nhân t ch quan này h n ch nh n th c c a b n thân. Do đó mu n b o đ m ti n hành thu n l i ho t đ ng ngh nghi p c n ph i nh n bi t b n thân mình m t cách chính xác.

Th ba: Nh n bi t mình m t cách chính xác nh hư ng tr c ti p đ n hi u qu công vi c Năng l c nh hư ng tr c ti p đ n hi u su t c a ho t đ ng. Hoàn thành thu n l i b t c công vi c nào đ u ph i có hai lo i kh năng là kh năng thông thư ng và kh năng đ c bi t. Các nhà tâm lý h c đ u cho r ng, m i lo i năng l c đ c bi t đ u là h n ch , c u thành nh ng ph m ch t tâm lý c a ch t lư ng ho t đ ng ngành ngh , như tài x xe buýt chuyên nghi p c n có c m giác đ c tính v n đ ng, đ ng tác tr c nghi m m t, th giác và chi ph i cao, thay đ i t c đ nh y bén… Đây là nh ng thành ph n t ch c tâm lý quan tr ng trong ho t đ ng ngành ngh này. Nh ng thành ph n này nh hư ng tính hi u qu c a công vi c. Mà năng l c ngành ngh c a m i cá th đ c bi t cũng ph i không ng ng đư c b i dư ng và nâng cao nh n th c c a b n thân.

2013 21

C m nang hư ng nghi p

3. V Y TRƯ C KHI CH N NGÀNH LÀM SAO Đ NH N BI T MÌNH ?

B. Nh n bi t mình như th nào?

C m nang hư ng nghi p

Th nh t: Thông qua thái đ c a ngư i khác nh n bi t mình Nhà tâm lý h c Henny nói: “Gi a ngư i v i ngư i có th xem như là cái gương đ soi sáng cho nhau, đ u có th chi u ra hình tư ng c a ngư i này trư c m t ngư i khác.” Ngư i bên c nh quan sát chính xác thông qua “ngư i đ ng ngoài quan sát”, chi u ra đư c nh n th c đ i v i b n thân. N u như b n h c ho c đ ng nghi p c a b n đ u b ng lòng v i vi c h c t p và làm vi c cùng v i b n, vui v v i vi c giúp đ b n, có th nói r ng b n nh t đ nh có tài năng khác; n u như b n h c và đ ng s tôn tr ng b n, th y cô và lãnh đ o thích b n, vui v k t b n v i b n, đi u này có th nói nh t đ nh b n có đ y đ nh ng ph m ch t vui v mà ngư i khác nh n đư c. Ngư c l i, n u như b n h c ho c đ ng s đ i v i b n tôn kính mà không dám g n, không b ng lòng as ng cùng v i b n, th m chí chán ghét b n. Trong nh ng tình hu ng thông thư ng, thì nên nói rõ b n có nh ng khuy t đi m như th nào mà khi n m t s ngư i chán ghét. Đương nhiên, “thái đ c a ngư i đ ng ngoài quan sát, không nh t đ nh có kh năng đánh giá toàn di n m t ngư i, nhưng thái đ c a đ i đa s ít nh t cũng khi n cho b n nh n ra như c đi m c a mình”.

Th hai: Thông qua s so sánh c a ngư i khác mang l i s nh n th c cho chính b n thân Có so sánh m i có phân bi t. Trên th c t , m i ngư i đ i v i quá trình nh n th c b n thân, luôn ph i thông qua vi c so sánh v i ngư i khác m i bi t năng l c c a mình như th nào. Trong khi so sánh, dĩ nhiên là chúng ta không th không xem tr ng đi m s , ngư c l i c n ph i chú tr ng đ n năng l c và thành tích th c t . Thông qua vi c so sánh, chúng ta có th nh n th c đư c s trư ng và khuy t đi m c a chính mình, nh n bi t chính xác chính mình trong s so sánh v trí và t t c các m t trong đám đông, đ tránh tình tr ng g i là l i nói không đi đôi v i vi c làm. M t ngư i có yêu c u l a ch n ngh nghi p n u như không chú ý đ n v n đ so sánh gi a ngư i ch n ngành c nh tranh trong c ng đ ng, thì r t khó phán đoán xác su t thành công c a chính mình.

2013 22

Th ba: Chăm chú l ng nghe nh ng ngư i xung quanh đánh giá v b n thân mình Trư c tiên, nên l ng nghe ý ki n c a ngư i thân, b n bè. T c ng nói: “Tri t m c như ph ”, có nghĩa là hi u rõ b n tính c a ngư i con không ai gi i hơn b ng ngư i làm cha m . Nói rõ hơn vì h là nh ng ngư i đi trư c, là ngư i t ng tr i, vì th ý ki n c a h chúng ta không th không l ng nghe. Trên th c t có r t nhi u ngư i tr tu i h c cao, nhưng trong v n đ l a ch n ngh l i không ch u l ng nghe ý ki n c a cha m m t cách nghiêm túc, th m chí còn l i m t cách quá đáng. Đây cũng là m t xu hư ng mà chúng ta ph i chú ý kh c ph c. K ti p là ph i khiêm t n ti p nh n s hư ng d n, phê bình c a th y cô, lãnh đ o. B n c n ph i bi t ti p nh n ý ki n, s phê bình, đánh giá công b ng khách quan c a nhi u ngư i, đ ng th i d a vào đó đ nh n th c b n thân m t cách chính xác. Hay nói rõ hơn là ph i nghiêm túc l ng nghe nh ng l i khuyên chân thành c a ngư i thân, b n bè, đ ng s …

C. Khi ch n ngh nên chú ý nh ng đi m nào?

Th nh t: Ph i có đ nhìn xa trông r ng Có r t nhi u ngư i khi l a ch n cơ quan làm vi c thư ng có cái nhìn quá g n, m t m c coi tr ng đi u ki n đãi ng t t, thù lao khá cao mà b đi nh ng nơi có cơ s h t ng ho c nh ng nơi h o lánh. Quan ni m này nói ra thì r t đơn gi n nhưng đ i đa s đ u có xu hư ng như v y. Nên bi t, t xưa đ n nay, có r t nhi u ngư i thành t u đ u là t t ng l p th p nh t, nhưng thông qua s n l c c a b n thân, c ng v i khi làm vi c có m c tiêu rõ ràng, h đã thành công r t r c r . Vì th m i nói: “T tư ng cũng t qu n châu, mãnh tư ng cũng t lính t t”. Th hai: Ph i khi n năng l c c a b n thân mình phù h p tương x ng v i ch c v c a mình Ch c v c a cơ quan và ti n lương thu hút b n thì nhi u vô k , nhưng trình đ và năng l c làm vi c c a b n như th nào, đó là m t v n đ h t s c quan tr ng. B i l , m c dù ch c v c a cơ quan nào đó r t đơn gi n, nhưng l i không phù h p v i trình đ năng l c và lo i hình c a b n. Ngư c l i có m t s ch c v h t s c quan tr ng và yêu c u đòi h i ph i có năng l c làm vi c r t cao, nhưng l i phù h p v i trình đ làm vi c chuyên môn c a b n. Vì th , ngư i có yêu c u vi c làm c n ph i cân nh c cho k v n đ ch c v và năng l c, trình đ làm vi c chuyên môn c a mình. Có như v y, b n m i có th phát huy đư c tài năng c a chính mình m t cách thích h p. Th ba: C n ph i chú tr ng hi u ng xã h i c a cơ quan làm vi c Có m t s cơ quan có đi u ki n v t ch t ưu đãi r t t t nhưng l i không đư c xã h i tôn tr ng, ngư c l i có m t s cơ quan tuy đi u ki n v t ch t kém ưu đãi nhưng l i đư c xã h i tôn tr ng. Đó là đi u không ai có th ch i cãi đư c. V n đ đó b n cũng c n ph i cân nh c cho th t k .

2013 23

C m nang hư ng nghi p

Khi chúng ta l a ch n ngành ngh , c n ph i làm đư c nh ng đi m sau:

4. M I QUAN H GI A TÍNH CÁCH VÀ NGH NGHI P
C m nang hư ng nghi p

A. Đ C TRƯNG VÀ PHÂN LO I C A TÍNH CÁCH
Chúng ta c n ph i l a ch n ngh nghi p thích h p v i chính mình, trư c tiên ph i bi t nh n th c tính cách c a mình chính là m t nhân t h t s c quan tr ng. Nh n bi t tính cách c a b n thân thì c n ph i n m b t đ c trưng cơ b n c a tính cách. Nh ng đ c trưng này thông thư ng có th kh o sát b n phương di n sau đây:

2013 24

(1) Đ c trưng ý chí c a tính cách
Đây là cái m c đi u ti t hành vi b n thân và trình đ c a ngư i t giác, bi u hi n m t ngư i đ i v i m c đích c a hành vi b n thân chính xác mà sâu s c, có th kìm ch mình m t cách ch đ ng hay không, trong tình hu ng khó khăn và kh n c p có kh năng nhanh chóng đưa ra ch n l a m t cách chính xác hay không và v i ngh l c kiên cư ng có th đưa ra quy t đ nh m t cách tri t đ hay không? Nh ng đ c trưng tính cách thu c v các m t này bao g m: tính đ c l p, tính k lu t, tính t ch c, tính ch đ ng, s c t kìm ch , tính quy t đoán, tính dũng c m, tính kiên nh n, tính c n th n, cùng v i nh ng đ c tính trái ngư c như tính nóng v i, tính mù quáng, tính l mãng, nhát gan, do d thi u quy t đoán, g p vi c l i s không thích, t do ng o m n, đ u h đuôi r n, khinh su t thi u suy nghĩ v.v… đ u là nh ng nhân t h t s c quan tr ng.

(2) Đ c trưng thái đ c a tính cách
Đ c trưng thái đ c a tính cách trư c tiên là bi u hi n nh ng thái đ c a m t ngư i đ i v i xã h i, đ i v i ngư i khác và đ i v i chính mình. Ví d như có tràn đ y lòng tin đ i v i xã h i, đ i v i s nghi p, đ i v i cu c s ng; có s quan tâm đ i v i t p th , đ i v i ngư i khác; yêu m n đ i v i công vi c, thành qu lao đ ng; có yêu c u nghiêm kh c đ i v i b n thân v.v… Nh ng thái đ trên đ u có m i quan h v i nhau và nh hư ng l n nhau.

(3) Đ c trưng lý trí c a tính cách
Chúng ta l y s khác bi t cá th c a m t nh n th c tính cách g i là đ c trưng lý trí c a tính cách. Nh ng cái khác bi t này bi u hi n trong nh ng đ c đi m tri th c, có th phân thành tri th c b đ ng và quan sát ch đ ng; ho c phân thành li t kê chi ti t và khái quát; thô sơ và tinh t . phương di n trí nh thì đư c bi u hi n tính quan sát khách quan ho c tính tr u tư ng. V m t tư duy thì có th bi u hi n s nông c n hay sâu s c c a s tư duy, n đ nh và không n đ nh c a tư tư ng, gi i v suy nghĩ đ c l p hay l n tránh v n đ . V m t tư ng tư ng thì có th bi u hi n v c m giác hi n th c ho c thoát ly th c t , n i dung qu ng đ i ho c nh h p v.v…

Thông thư ng bi u hi n b n m t như thái đ m nh m c a ho t đ ng tinh th n, tính n đ nh, tính b n b và quan đi m chính. Có m t s ngư i có th nghi m tinh th n sâu s c, bi u hi n tinh th n vui v , sinh đ ng thì d b tinh th n chi ph i, năng l c kh ng ch th p có nh hư ng r t l n đ i v i công vi c. M t s ngư i tinh th n th nghi m y u t, năng l c kh ng ch ý chí cao, không d b tinh th n lung lay, tinh th n cũng nh hư ng không nh đ i v i công vi c. M t s ngư i có tinh th n n đ nh, b n b đ ng trư c nh ng vi c tr ng đ i thư ng b th t b i. M t s ngư i có b nh nóng l nh thì d kích đ ng, tâm tr ng không n đ nh, khi đ ng trư c thành công thì l i quên h t nh ng gì trư c kia, khi đ ng trư c th t b i thì m t mày ê. Ngư i có tinh th n d i dào, s ng l c quan vui tươi, chí khí m nh m , luôn hư ng v phía trư c. Ngư i bi quan thư ng có nh ng phi n não u tr m, không có tinh th n làm vi c, th t v ng… Các lo i đ c trưng c a tính cách là m t th h u cơ có liên quan l n nhau, ch d n ngh nghi p giúp ngư i có yêu c u làm vi c hi u rõ các m t c a đ c trưng tính cách c a chính mình, nó ph thu c vào s ch n l a ngh nghi p m t cách chính xác, đ c bi t là có ý nghĩa quan tr ng thích ng v i ngành ngh .

2013 25

(4) Đ c trưng tinh th n c a tính cách

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p

B. Đ NH V NGH NGHI P VÀ LO I HÌNH TÍNH CÁCH
Quan h gi a ngh nghi p và tính cách có th quan h xúc ti n v i nhau, h n ch l n nhau. là M t khác, tính cách đư c d n d n hình thành trong th c ti n cu c s ng qua m t th i gian dài. Ngư i làm chung m t công vi c ho c s ng chung m t hoàn c nh, v tính cách cũng luôn luôn có nh ng đ c đi m chung nào đó, đây cũng g i là tính cách ngh nghi p. Tính cách ngh nghi p là nh ng ho t đ ng mà b n thân yêu c u. Tính cách ngh nghi p chính là nhân t t o nên nh ng ho t đ ng trong ngh nghi p. Ngh nghi p đ c bi t s t o nên tính cách đ c bi t, nhân viên ph c v có tính cách nhi t tình, chu đáo, kiên nh n, thái đ ôn hòa, ngư i làm công tác văn ngh có đ c trưng là ho t bát, vui tươi, tình c m phong phú, ngư i làm công vi c khoa h c có thái đ tôn tr ng s th t, đ u đư c hình thành trong ho t đ ng ngh nghi p đ thích ng v i yêu c u ngh nghi p. Nh ng công vi c khác nhau cũng có nh hư ng r t l n đ i v i s hình thành c a tính cách, s thô k ch, hào phóng c a công nhân d u m , s tinh t , chính xác c a ngư i s a ch a nh ng máy móc t m , s dũng c m, gan d c a nh ng ngư i làm vi c trên không trung đ u là nh ng k t qu c a đ a v đ c bi t trong th c ti n cu c s ng đ thích ng hoàn c nh h c t p th c ti n.

26

Trư c tiên, l a ch n ngh nghi p ph i xem xét ph m ch t tính cách ngh nghi p c a cá th , c g ng ch n l a công vi c mà nó phù h p v i đ c đi m tính cách c a cá th . Do đó m i m t công vi c đ u ph i đưa ra yêu c u đ c đi m nh t đ nh c a ph m ch t, tính cách c a ngư i làm vi c. Mu n thích ng v i ngành ngh nào thì c n ph i có đ y đ các đ c trưng tính cách c a yêu c u ngành ngh đó. Ví d đ tr thành m t th y giáo n i ti ng, ngoài vi c ph i có ngu n ki n th c phong phú ra thì còn ph i có s yêu m n ngành giáo d c, ph i có nh ng ph m ch t t t đ p như trách nhi m, nhi t tình, chính tr c, khiêm t n đ i v i h c sinh; đ tr thành bác sĩ t t nhiên c n ph i có tinh th n ch nghĩa nhân đ o c u giúp ngư i ho n n n, giàu lòng thương ngư i và tinh th n trách nhi m ph i cao, v i thái đ làm vi c không chút c u th , có tinh th n c u ti n; đ tr thành m t nhân viên k sư k thu t, c n ph i có tinh th n h p tác c a ch nghĩa t p th và tính c n th n, tính kiên trì, tinh th n c i cách m i; đ tr thành m t cán b n i ti ng, t t c n ph i có s quan tâm đ n vinh d và l i ích c a t p th , có tác phong dân ch c a tinh th n vì vi c công, quên l i ích cá nhân và ph i có quan h m t thi t v i qu n chúng. Ngư c l i, n u không có nh ng ph m ch t tính cách t t tương ng v i yêu c u ngành ngh thì không th có công vi c t t thích ng.

2013

5. M I QUAN H GI A NGH NGHI P VÀ NĂNG L C A. NĂNG L C VÀ NĂNG L C NGH NGHI P
Năng l c là ch đ c trưng tâm lý cá tính mà nh hư ng tr c ti p đ n hi u su t, làm cho nhi m v đó có th hoàn thành thu n l i. Năng l c luôn liên k t hòa h p v i ngư i hoàn thành ho t đ ng nh t đ nh. Đ ng th i, nó là m t lo i ho t đ ng nào đó kh o sát năng l c c a con ngư i, ví d : hòa t u và đi u khúc đ i v i ngư i t ng ho t đ ng âm nh c là chuy n không th thi u đư c, t l c a s chính xác quan h đ i v i ngư i t ng ho t đ ng h i h a là không th thi u sót. Thi u nh ng đ c trưng tâm lý này thì s nh hư ng đ n hi u su t c a ho t đ ng, làm cho nh ng ho t đ ng này không th ti n hành thu n l i, vì nh ng đ c trưng tâm lý này chính là b o đ m có liên quan đ n ho t đ ng hoàn thành c a năng l c. Nhưng đ ng th i không ph i bi u hi n ra nh ng đ c trưng tâm lý trong t t c ho t đ ng đ u là năng l c, và tr c ti p nh hư ng hi u qu ho t đ ng. Làm cho nhi m v ho t đ ng đ hoàn thành thu n l i c a đ c trưng tâm lý, m i là năng l c. Gi ng như nh ng đ c trưng: nôn nóng, ho t bát, v ng vàng. Tuy nhiên v i ho t đ ng có th ti n hành thu n l i hay không có quan h nh t đ nh, nhưng thông thư ng mà nói, chúng đ ng th i không ph i là đi u ki n cơ b n nh hư ng đ n hi u su t ho t đ ng, vì v y không th g i là năng l c.

Năng l c ngh nghi p là s phát tri n đi lên theo th i gian v ngh nghi p chuyên môn, tr c ti p nh hư ng đ n hi u su t lao đ ng, làm cho cá nhân hoàn thành nhi m v và thu n l i trong thăng ti n ngh nghi p. B t lu n b n làm ngh gì cũng luôn ph i đ m b o đi u ki n tâm lý nh t đ nh, ví d ngư i th y giáo ph i hoàn thành ho t đ ng d y h c, ngoài l p trư ng, quan đi m, tri th c chuyên nghi p c th , ngư i th y cũng ph i chu n b cho mình năng l c t ch c s p x p công vi c khoa h c và hi u qu , năng l c trí nh , năng l c bi u đ t ý tư ng thông qua l i nói đ gi ng bài trên cơ s giáo án đã biên so n,v.v.. Đ i v i ngư i giám đ c, ngoài ki n th c và am hi u công ty cũng như s v n hành c a công ty, b n c n chuyên môn nghi p v th t v ng v nh ng k năng qu n lý và đi u hành m t t ch c, bi t d toán, k năng giao ti p… Nói chung, đ phát tri n ngh nghi p, b n c n tích lũy và h i t nhi u năng l c, k năng phù h p v i m ng công vi c b n đang làm. Ho t đ ng c a con ngư i là r t đa d ng, năng l c c a con ngư i cũng có các lo i hình đa d ng phong phú. T góc đ không gi ng nhau có th phân lo i không gi ng nhau đ i v i ti n hành năng l c. Thông thư ng có th đem năng l c phân thành năng l c thông thư ng, năng l c đ c bi t, năng l c thao tác và năng l c giao ti p xã h i.

2013 27

C m nang hư ng nghi p

B. PHÂN LO I NĂNG L C
C m nang hư ng nghi p (1). Năng l c thông thư ng:
Năng l c thông thư ng là các lo i ho t đ ng đ u có m t s năng l c chung mà c n thi t. Tương đương v i nh ng ngư i thông thư ng bao g m:

28

Năng l c chú ý: Ch ho t đ ng tâm lý t p trung và năng l c thiên hư ng đ i v i th gi i s v t nh t đ nh, là nhân t quan tr ng nh hư ng đ n hi u su t ho t đ ng ngh nghi p. Khác bi t c a năng l c chú ý c a con ngư i ch y u bi u hi n các m t như ph m vi c a chú ý, ph i h p chú ý, tính n đ nh c a chú ý và tính di chuy n c a chú ý.

Năng l c quan sát: Là m t lo i có m c tiêu d tính, có k ho ch, quá trình tri giác c a ch đ ng. Quan sát t t c đ a v xã h i c a tri giác, trong t t c các lĩnh v c c a th gi i tri th c nhân lo i và th gi i c i t o, n u đ u có tác d ng quan tr ng. Khác bi t c a năng l c quan sát ch y u th hi n trong lo i hình quan sát không gi ng nhau. Ví d như: lo i hình phân tích c a quan sát, lo i hình t ng h p c a quan sát và lo i hình t ng h p phân tích v.v… Năng l c tư duy: Là ch năng l c phân tích, t ng h p, tr u tư ng, t ng quát đ i v i s v t, là trung tâm c a k t c u trí l c. S khác bi t c a năng l c tư duy cá th ch y u bi u hi n các m t như: tính r ng l n và tính sâu s c c a tư duy, tính đ c l p và tính phê phán, tính linh ho t và tính nh y c m.

2013

Năng l c trí nh : Là ch nh ng ngư i có năng l c c a phân bi t s v t, duy trì h i c đ i v i quá kh . Bao g m các m t như t c đ c a trí nh , tính b n b và tính chính xác, là ph n quan tr ng c a k t c u trí l c.

Năng l c tư ng tư ng: Là ch năng l c bi u tư ng ti n hành gia công c i t o mà sáng t o hình tư ng đã có trong não ngư i đ i v i não. Ai-yin-si-tan g i nó là “nhân t th c t i trong nghiên c u khoa h c”. Năng l c tư ng tư ng là nh ng nhân viên thi t k công trình, ki n trúc sư, k sư cơ gi i, thi t k th i trang, ngư i làm công vi c ngh thu t và t t c nh ng ho t đ ng có tính sáng t o.

Năm lo i nhân t c a năng l c thông thư ng, trong quá trình nh n th c, có tác d ng đ c bi t c a các lo i. Có th nói, năng l c chú ý là c nh v c a ho t đ ng nh n th c, l i là nhân t duy trì c a ho t đ ng nh n th c; năng l c quan sát là đôi m t c a ho t đ ng nh n th c và là ngu n nư c c a ho t đ ng nh n th c; năng l c trí nh là kho tàng c a năng l c nh n th c, cũng là m t trong nh ng phương pháp ch y u c a ho t đ ng nh n th c; năng l c tư ng tư ng là đôi cánh c a ho t đ ng nh n th c, l i là đi u ki n ho t đ ng c a tính sáng t o. Y u t c a năng l c thông thư ng v a là quan h tương tr l n nhau v a là thu c dư c ch tương h l n nhau. Trình đ c a m t nhân t nào đó không nh ng nh hư ng đ n trình đ c a b n lo i nhân t khác, cũng nh hư ng đ n trình đ trí l c. Năng l c c a toàn m t phát tri n b n thân, thì s khi n năm y u t l n đ u có th phát tri n t t. N u đeo đu i m t y u t nào đó, mà xem nh phát tri n c a các y u t khác, đ u s t o nên m t thăng b ng c a k t c u năng l c.

2013 29

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p 2013 30

(2). Năng l c đ c bi t
Năng l c đ c bi t là ch năng l c hoàn thành thu n l i m t ho t đ ng nào đó mà c n ph i chu n b . Ví d làm công vi c giáo d c có năng l c đ c và năng l c bi u đ t; làm nghiên c u toán h c c n ph i có năng l c tính toán, năng l c không gian và năng l c tư duy logic; làm công vi c âm nh c c n ph i có c m giác ti t t u và đi u khúc v.v… B t c m t lo i ngh nghi p nào đ u ph i có yêu c u năng l c chuyên môn nh t đ nh, m t ngư i n u như thi u năng l c đ c bi t và thích ng công vi c thì r t khó mà đ m nh n đư c công vi c. Do đó, hi u đư c năng l c đ c bi t mà các lo i ho t đ ng ngh nghi p c n thi t và tính có hi u su t c a hư ng d n là đi u r t c n thi t. Năng l c thông thư ng và năng l c đ c bi t đ ng th i không tách r i mà là m i quan h h u cơ. Năng l c thông thư ng là s phát tri n, là đi u ki n có l i đ sáng t o s phát tri n c a năng l c đ c bi t. Đ ng th i là s phát tri n c a năng l c đ c bi t trong m t lo i ho t đ ng, cũng s thúc ti n s phát tri n c a năng l c thông thư ng.

(3). Năng l c thao tác
Năng l c thao tác là ch năng l c c a thao tác k thu t, lao đ ng s n xu t. Xã h i hi n đ i s c n nh ng ngư i “t n d ng trí óc”, ngư i lao đ ng trí óc cũng c n nh ng thao tác th c t . Năng l c thao tác c a h c sinh trung h c đã tr thành nhân t h n ch c a ngh nghi p thích ng. B i dư ng năng l c c đ ng tay là m t trong nh ng n i dung quan tr ng mà nhi u giáo trình c a trư ng Đ i h c c i cách. B i dư ng năng l c thao tác không nh ng bi u hi n đ ng tác b ngoài mà còn giúp cho con ngư i có ý th c đi u ch nh b n thân không nh ng tác d ng ph thu c vào th gi i môi trư ng mà còn ph thu c vào vi c b i dư ng ph m ch t ý chí và trí l c mà nó tương quan cho con ngư i.

(4). Năng l c giao ti p v i ngư i khác
Năng l c giao ti p v i ngư i khác là ch năng l c tham gia cu c s ng qu n th xã h i, giao ti p v i nh ng ngư i xung quanh và duy trì nh p nhàng. Nó là m t cơ b n c a năng l c ti n c b n thân mà b t kỳ ngư i nào không th thi u. M t ngư i mà không bi t giao ti p v i ngư i khác, s không nh n đư c s tôn tr ng c a ngư i khác. Xã h i hi n đ i, b t lu n làm ngh nghi p gì, hoàn thành công vi c gì đ u c n thi t ph i giao ti p v i ngư i khác. Có ngư i ti n hành phân tích đ i v i k t c u năng l c c a ngư i làm công vi c qu n lý, đưa ra ngư i làm công vi c qu n lý nên có đ y đ năng l c c a ba m t: năng l c nghi p v , năng l c qu n lý và năng l c giao ti p. Năng l c nghi p v c a nhân viên qu n lý và năng l c qu n lý c a c p b c không gi ng nhau và có th có khác bi t, nhưng b t c nhân viên qu n lý mà dù c p b c nào đ u nên có đ y đ năng l c giao ti p v i ngư i khác khá cao. Do đó, năng l c giao ti p là đi u ki n r t nhi u ngh nghi p không th thi u.

Nghiên c u lý lu n và bi u hi n rõ th c ti n, năng l c giao ti p ch y u bao g m m y m t dư i đây:

TH NH T , năng l c c m nh n

giao ti p, là ch năng l c c m tri c a tr ng thái tâm lý ho c ho t đ ng tâm lý như đ i v i tư tư ng, tình c m, nhu c u, đ ng cơ khác và nh hư ng đ n năng l c c m nh n c a trình đ khác đ i v i l i nói và hành đ ng c a b n thân.

TH HAI, năng l c trí nh s v t,

TH BA, năng l c lý gi i giao t .

là năng l c trí nh c a con ngư i bi u hi n đ c bi t trong giao ti p, n i dung trí nh s vi c là t t c tin t c có liên quan đ n ho t đ ng giao ti p và đ i tư ng giao ti p. Ví d như h tên giao ti p, tu i tác, hoàn c nh gia đình, s thích h ng thú, tr ng thái tâm tr ng, đ c trưng cá tính c a đ i tư ng v.v… N i dung giao ti p và hoàn c nh giao ti p v i nhau cũng ph thu c vào ph m vi c a trí nh nhân v t.

T c là năng l c mà tư tư ng, tình c m và hành vi lý gi i ngư i khác. Lý gi i là c u n i c a n i li n hai tâm linh, gi i v lý gi i ngư i khác là đi u ki n mà không th thi u đ chi n th ng tín nhi m c a ngư i khác.

TH TƯ, năng l c tư ng tư ng giao t , đ t mình vào hoàn c nh c a đ i phương đ suy nghĩ, t ch c v , l p trư ng và hoàn c nh suy nghĩ v n đ c a đ i phương và đánh giá năng l c c a hành vi đ i phương. TH NĂM, năng l c phong đ và

bi u đ t. Đây là bi u hi n bên ngoài c a năng l c giao ti p v i ngư i. C ch , l i nói, phong đ và lưu loát, có cách bi u đ t tình c m c a s c c m hóa là bi u hi n c a năng l c giao ti p v i ngư i khá cao.

2013 31

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p

T ng h p c a năm lo i năng l c k trên, chính là c u thành m t năng l c giao ti p c a con ngư i. Thi u năng l c này chính là không có cách sáng t o không khí tâm lý qu n th t t đ p, không có cách đ x lý nh p nhàng các m i quan h c a nh ng ngư i xung quanh, không hi u qu ti n hành s c s ng ngh nghi p. Năng l c giao ti p v i ngư i khác không ch phân cao th p, cũng t n t i s khác bi t trong các lo i hình phong cách giao ti p. Nhà nghiên c u tâm lý h c hi n đ i bi u hi n rõ năng l c cũng có th phân thành hi n năng và ti m năng. Cái g i là hi n năng chính là ch ngư i bi u hi n rõ nét năng l c trong các lo i ho t đ ng. Ví d như nhân viên qu n lý bi u hi n rõ nét nh ng năng l c t ch c, năng l c c đ ng, năng l c bi u đ t; v n đ ng viên giành đư c thành tích v n đ ng; năng l c quan sát, năng l c

32

trí nh , năng l c suy nghĩ c a h c sinh v.v… Cái g i là ti m năng, chính là ch ngư i có năng l c c a t ch t t t đ p mà phát tri n, phát hi n trong các lo i ho t đ ng, ví d : trong th v n h i l n th 24, v n đ ng viên bơi l i c a nư c b n có đ kh năng giành l y thành tích mang tính đ t phá, chính là nh vào giáo viên hu n luy n đã phân tích t ch t thân th c a v n đ ng viên, phát hi n và đã khai phát năng l c mà nó ti m n. Ví d b n quen thu c v i m t giáo viên tr tu i mà có thành tích cao ng t, v n là m t ngư i tính cách n i tâm, không câu n v i nh ng ngôn ng , v a nói ra thì m t đã đ , ngư i mà có nhi u p úng, khi b t đ u lên l p, ngay c đ u cũng không dám ng ng lên, ch là cúi đ u gi ng bài. Tr i qua m t giai đo n rèn luy n, hi n gi anh y có th linh ho t v n d ng t t c nh ng tri th c, t như th t, vui v mà nói trên l p, nh n đư c nh ng l i bình t t đ p ăn kh p c a h c sinh, d y h c th c ti n đã khai phát ti m năng mà qua cách bi u đ t ngôn ng c a anh y.

2013

C. PHÂN TÍCH NĂNG L C NGH NGHI P
Căn c vào m t s phân tích c a h c gi đ i v i năng l c ngh nghi p, thông thư ng có th ti n hành phân tích năng l c thành 9 m t dư i đây. Năng l c h c t p thông thư ng Nó ch năng l c c a gi i thích v n đ như nh n th c, gi i thích khách quan s v t và v n d ng tri th c kinh nghi m c a m i ngư i, l i có th g i là trí l c. Nó bao g m năng l c trí nh , năng l c quan sát, năng l c chú ý, năng l c tư ng tư ng, năng l c tư duy, đ c bi t là năng l c tư duy logic. Năng l c h c t p thông thư ng là năng l c c n đư c chu n b đ y đ , s d ng r ng rãi trong h c t p, công vi c và trong ho t đ ng thư ng ngày c a m i ngư i. Năng l c ngôn ng Nó ch năng l c s d ng và lý gi i c a con ngư i đ i v i nh ng t có hàm ý khác, năng l c lý gi i đ i v i t v ng, câu, đo n, bài văn. Ngư i gi i v năng l c là bi u đ t quan đi m c a mình và gi i thi u tin t c cho ngư i khác m t cách rõ ràng và chính xác, nói m t cách đơn gi n, nó bao g m năng l c bi u đ t l i nói và năng l c gi i thích c a văn ch ngôn ng . Ngh nghi p không gi ng nhau yêu c u không gi ng nhau đ i v i năng l c ngôn ng c a con ngư i. Ví d nh ng ngh nghi p c n có chu n b đ y đ năng l c ngôn ng khá cao như giáo viên, lu t sư, nhân viên kinh doanh, nhân viên tư v n, y tá.

Năng l c tính toán Là ch năng l c tính toán v i t c đ nhanh mà chính xác. Đa s ngh nghi p đ u yêu c u m i ngư i có năng l c tính toán nh t đ nh, nhưng nh ng ngh nghi p không gi ng nhau yêu c u trình đ không gi ng nhau đ i v i năng l c tính toán c a con ngư i. Ví d như đ i v i nh ng ngh như k toán, th qu , th ng kê, ki n trúc sư, th y thu c thì nhân viên làm vi c c n ph i có năng l c tính toán khá cao; đ i v i quan tòa, lu t sư, ngư i nghiên c u l ch s h c, y tá, bác sĩ ch p X quang v.v… yêu c u nhân viên làm vi c có chu n b đ y đ năng l c tính toán trong trình đ trung bình; đ i v i di n viên, nhân viên tr c t ng đài, nhân viên ti p tân, đ u b p, th c t tóc, hư ng d n viên du l ch, công nhân h m m .v.v… nh ng ngh nghi p này yêu c u r t th p đ i v i năng l c tính toán.

Năng l c phán đoán không gian Là ch m i quan h có th nhìn hi u đư c c a hình h c không gian, phân bi t v t th trong v n đ ng không gian, gi i quy t năng l c c a nh ng đ hình h c không gian. N u như m t s thích c a m t ngư i v hình h c không gian và hình l p th , năng l c phán đoán c a ngư i này thì r t cao. Nh ng công vi c mà có liên quan như đ h a, k sư, ki n trúc sư, v i nh ng ngh nghi p như bác sĩ nha khoa, bác sĩ khoa n i, ngo i, nh ng ngh này yêu c u r t cao đ i v i năng l c phán đoán không gian; đ i v i th may, th đi n, đ m c, nhân viên s a ch a đi n tho i không dây, công nhân c máy, nh ng ngh này mà nói cũng yêu c u có năng l c phán đoán không gian nh t đ nh, m i có th đ m nh n đư c.

2013 33

C m nang hư ng nghi p

Năng l c tri giác tr ng thái Là ch năng l c tri giác mà có quan h chi ti t đ i v i v t th và hình tư ng. Ví d như đưa ra s so sánh và khác bi t tri giác c a đ dài và đ r ng c a tuy n, có th nhìn th y s khác bi t c a nh ng chi ti t khác. Đ i v i nhà sinh v t h c, ki n trúc sư, nhân viên đo đ c, nhân viên đ h a, nhân viên k thu t nông nghi p, nhân viên k thu t đ ng th c v t, bác sĩ, bác sĩ thú y, ngư i ch thu c, h a sĩ, nhân viên s a ch a vô tuy n đi n, nhu c u tri giác tr ng thái khá cao, mà đ i v i nhà l ch s h c, nhà chính tr h c, nhân viên ph c v xã h i, nhân viên ti p tân, ngư i bán vé, nhân viên văn phòng tri giác tr ng thái là r t quan tr ng khi không hi n th ra ngoài.

C m nang hư ng nghi p

Năng l c văn m t (văn thư, lưu tr tài li u) Là ch năng l c tri giác c a chi ti t tài li u đ i v i ngôn ng và cách th c bi u đ t. Ví d như phát hi n ch sai ho c chính xác c a năng l c đính chính ch s v.v… gi ng như công vi c c a nhà thi t k , kinh t . Ghi chép, th qu , văn phòng, đánh ch v.v… đ u chu n b đ y đ năng l c văn m t nh t đ nh.

2013

Đ k x o c a ngón tay Là ch năng l c ho t đ ng c a ngón tay linh ho t mà nhanh, gi ng như công vi c c a v n đ ng viên th d c, nhà vũ đi u, h a sĩ, bác sĩ thú y v.v… Ngón tay c n ph i ho t đ ng linh ho t. Đ linh ho t c a ngón tay Là ch năng l c mà t c đ c a ngón tay thao tác v t th nh m t cách chính xác, hài hòa. Công nhân d t, nhân viên đánh ch , th may, bác sĩ khoa ngo i, y tá, nhà điêu kh c, h a sĩ, nh c sĩ v.v… ngón tay c n thi t ph i linh ho t hơn ngư i bình thư ng.

34

Năng l c nh p nhàng c a tay và m t Đây là năng l c ph n ng v n đ ng đưa ra đ ng tác chính xác c a tay và m t, nh p đi u và t c đ . Đ i v i nhân viên lái tàu, nhân viên lái máy bay, nhân viên thao tác tính toán, bác sĩ nha khoa, bác sĩ khoa ngo i, nhà điêu kh c, v n đ ng viên, di n viên múa mà nói năng l c này bi u hi n r t quan tr ng.

Ngoài ra, ngư i làm công vi c qu n lý và ngư i làm công vi c xã h i đ u nên chu n b năng l c giao ti p v i ngư i khác khá t t. Năng l c giao ti p là ch năng l c tham gia cu c s ng qu n th xã h i, giao ti p v i nh ng ngư i xung quanh, duy trì nh p nhàng, r t khó tư ng tư ng m t ngư i mà không bi t giao ti p v i ngư i khác, có đ kh năng đưa ra nh ng thành t u trong công vi c xã h i. Quá trình c a ngư i ch n ngh chính là quá trình giao ti p v i ngư i khác, không bi t giao ti p v i ngư i khác thì r t khó tìm đư c công vi c như ý.

6. ĐI U KI N CH N NGH ĐÚNG
Khi b n đã hi u rõ các nguyên nhân khi n b n ra quy t đ nh sai l m khi ch n ngh thì đi u ki n đ ch n ngh đúng đơn gi n là b n ph i tránh xa các nguyên nhân d n đ n s sai l m đó, c th là khi b t đ u ch n cho mình m t ngh , b n c n xác đ nh: Thái đ đúng Các yêu c u c a ngh Th trư ng lao đ ng Năng l c tài chính Ti p theo, b n c n: Lý gi i vì sao ch n ngh này mà không ch n ngh kia Tr l i đư c ba câu h i m u ch t: mu n, có th , c n ph i Th c hi n các bư c ch n ngh Lý gi i vì sao ch n ngh này mà không ch n ngh kia Đ tr l i câu h i t i sao c n tìm hi u c n k m i tương quan gi a hai y u t : đ c đi m, yêu c u c a ngh và đ c đi m c a b n thân xem có phù h p v i nhau không. Khi đ n đo cân nh c v ngh c n chú ý t i nh ng m t khó, không h p d n c a ngh . 2. Tôi có th làm đư c ngh gì? Đ tr l i câu này, ph i t ki m tra năng l c c a mình. Năng su t lao đ ng c a chúng ta có cao hay không là do năng l c c a chúng ta đ t trình đ nào. Các b n nên nh r ng, có nh ng ngh b n thích nhưng l i không làm đư c (thi u năng l c tương ng). Song cũng có ngh b n làm đư c nhưng l i không thích nó. Vì th sau khi câu h i th hai đư c gi i đáp, ta l i ph i đ i chi u xem nó có th ng nh t v i câu h i th nh t hay không. 3. Tôi c n làm ngh gì? Có nh ng ngh đư c các b n thích, các b n l i có năng l c đ i v i chúng, song nh ng ngh đó l i không n m trong k ho ch phát tri n thì cũng không th ch n đư c. Vì v y, đ tr l i câu h i này, ta ph i căn c vào k ho ch s n xu t c a đ a phương, k ho ch phát tri n ngành ngh đ a bàn t nh, huy n, k ho ch tuy n sinh c a các trư ng Đ i h c, Cao đ ng và trư ng ngh , kh năng tìm đư c vi c làm khi h c xong ngh . C n bi t đ nh hư ng vào nh ng ngh c n và có đi u ki n phát tri n, đi u ch nh h ng thú vào nh ng ngh đó và t rèn luy n đ có năng l c đ i v i chúng. Ngày nay l i ph i ch n ngh sao cho d chuy n ngh khi tình th b t bu c. Ba câu h i trên c n đư c m i ngư i gi i đáp trong s cân nh c đ ng th i. Như v y, vi c ch n ngh s v a đáp ng đư c yêu c u nhân l c c a xã h i, v a b o đ m m c đ phù h p v i h ng thú, s thích, s trư ng và năng l c c a t ng cá nhân. Mu n Có th C n ph i

Tr l i đư c ba câu h i m u ch t: mu n, có th , c n ph i 1. Tôi thích ngh gì? Câu này nên tr l i trư c tiên. Mu n làm ngh gì, trư c h t b n thân ta có thích nó hay không, t c là có th c s h ng thú v i nó không. N u không thích thì đ ng ch n. Đó là nguyên t c. Chúng ta không th thay đ i ngh d như thay đ i cái áo đư c. Hơn n a, ta không d gì đ n v i ngh khác theo s thích c a b n thân mình ngay sau khi ta chán cái ngh đã ch n… Ch khi nào thích ngh c a mình thì cu c s ng riêng m i thanh thoát. Chúng ta m i g n bó v i công vi c, v i đ ng nghi p, v i nơi làm vi c.

2013 35

C m nang hư ng nghi p

Th c hi n các bư c ch n ngh trên cơ s b ng phân lo i ngh C m nang hư ng nghi p
Bư c 1: Xác đ nh lo i ngh (lĩnh v c l n c a ho t đ ng) theo d u hi u đ i tư ng lao đ ng Ngư i - Thiên nhiên Đ i tư ng LĐ Ngư i - Ngư i Ngư i - D u hi u Ngư i - Ngh thu t Ngư i - K thu t

2013

Các quá trình sinh v t K thu t S phù h p v i em hay không n u em làm vi c v i đ i tư ng lao đ ng là Con ngư i Ch s , con s Ngh thu t

36

Bư c 2: Thu nh lĩnh v c ho t đ ng, ch n đ n ngành, nhóm ngh trong lo i ngh đó Giáo d c Yt Tòa án

Bư c 3: Ti p theo nhóm ngh hãy ch n l y m t ngh trong nhóm. Ví d : trong nhóm ngh d ch v ch n ngh hư ng d n viên du l ch Bư c 4: Ch n trư ng có đào t o ngành ngh đó

Công an

Ngư i - Ngư i

D ch v

Ngân hàng

Tài chính

B o hi m

Thương m i

Du l ch

Khách s n

Nhà hàng

7. V N Đ CH N TRƯ NG
Sau khi b n ch n đư c ngành ngh phù h p thì b n c n ph i xác đ nh b n mu n h c ngành này b c h c nào và h c đâu. Đ xác đ nh đư c đi u đó, b n c n tham kh o nh ng l i khuyên sau đây:

B n c n ph i tham kh o đi m chu n các năm trư c c a trư ng mình đ nh đăng ký d thi đ đ i chi u v i m c đi m t i thi u d ki n c a mình có th đ t đư c kh i d thi (lưu ý: nên ch n trư ng có m c đi m chu n chênh l ch th p hơn so v i đi m d ki n mình đ t t 1 - 2 đi m). B n c n thư ng xuyên theo dõi thông tin qua báo, đài, m ng Internet đ n m b t nh ng thông tin m i nh t v tuy n sinh. M t s trang tiêu bi u như: o o o o B Giáo d c và Đào t o: www.ts.edu.net.vn (C ng thông tin thi và tuy n sinh) B Giáo d c và Đào t o: www.moet.gov.vn Báo Thanh niên: www.thanhnien.com.vn Báo Tu i tr : www.tuoitre.vn

B n cũng đ ng quên thư ng xuyên theo dõi thông tin trên Website c a các trư ng. Đ ng th i, lưu gi t t c các t g p, Brochure, c m nang tuy n sinh c a trư ng đ tham kh o. Xem xét đi u ki n kinh t , hoàn c nh gia đình c a mình có phù h p v i m c h c phí c a trư ng đã ch n không? N u có đi u ki n tài chính, b n cũng có th quan tâm đ n các trư ng c a nư c ngoài, không thi tuy n theo quy đ nh c a B .

www.hoasen.edu.vn

2013
37

B n c n n m h c l c c a b n các môn thu c kh i thi mình ch n m c nào. N u b n ch n m t ngành h c nào đó nhưng chưa t tin vào h c l c c a mình, b n có th m nh d n ch n m t trư ng có đi m chu n th p hơn (các trư ng ĐH vùng, trư ng đ a phương…) ho c nh m đ n b c h c Cao đ ng, TCCN, Trung c p ngh sau đó liên thông lên Đ i h c, Cao đ ng; ho c ch n các trư ng ngoài công l p. B n nên ch n nh ng trư ng có đào t o liên thông ngay t i trư ng ho c nh ng trư ng có liên k t đào t o liên thông v i các trư ng Đ i h c khác.

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p

TH

C HI N PHƯƠNG PHÁP TR C NGHI M
Trư c đây, ngư i ta ch d a vào k t qu c a IQ test. Nhưng k t qu c a IQ test ch cho ta bi t v s c b t trí tu và kh năng nh n th c, chưa th cho bi t v tính cách cá nhân và năng l c tinh th n. Mà đi u th hai (tính cách và tinh th n) đ c bi t quan tr ng hơn đi u th nh t (trí tu và nh n th c). Nó nói lên nh ng ph m ch t đ c trưng c a con ngư i và nh ng giá tr b n thân c a ngư i đó tương thích (ho c không tương thích) v i ngh nào. Ngh s ch n và "yêu" ngư i nào không ch thành th o k năng làm vi c, nó còn kén ch n nh ng ai có m t tâm h n và thái đ làm vi c tương x ng v i ngh . Nói m t cách d hi u hơn, ch s thông minh (IQ) ch nói lên đư c ngư i đó m nh hay y u v s c h c và năng l c nh n th c, nghĩa là m i xác đ nh đư c ph n Trí, trong khi nhân cách c a m i ngư i l i g m t i thi u 5 y u t : Nhân, L , Nghĩa, Trí, Dũng. B n ph n còn l i (ngoài Trí) ph i đư c đo đ c b ng nh ng ch s khác, trong đó, riêng ch s c m xúc (EQ) là đo g n đư c c Nhân, L , Nghĩa... Chính nh ng giá tr đó nói lên ph n "h n" c a con ngư i tr c ti p liên quan đ n ngh nghi p. Tâm lý h c hi n đ i đã kh ng đ nh đi u này. Các nhà doanh nghi p kh kính và thành công (theo nghĩa chân chính) đ u có ch s EQ và AQ cao ch không nh t thi t IQ cao. IQ c n cho con ngư i khi nghiên c u sâu v khoa h c t nhiên và k thu t. EQ giúp ngư i đó tìm hi u sâu và th m đư m nhi u v khoa h c xã h i và nhân văn. Tiêu chí đ c trưng đ đo đ c v IQ là tư duy logic, v EQ là tư duy nhân văn. IQ giúp t o nên k năng h c và khám phá, EQ giúp hình thành k năng s ng và tr i nghi m. Th c ch t EQ cũng đo s thông minh dư i m t hình thái khác: IQ thiên v thông minh lý trí (mang tính logic), EQ thiên v thông minh c m xúc (mang tính nhân b n). B i v y, EQ còn đư c hi u là trí tu c m xúc - th trí tu bao quát, th m đ m ch t ngư i, còn đư c g i là văn hóa ngư i. Thông thư ng, nh ng ai có IQ và EQ đ u cao thì đa năng, gi i nhi u ngh thu c c hai lĩnh v c: khoa h c t nhiên và khoa h c xã h i.

N u b n v n còn hoang mang sau khi th c hi n các bư c ch n ngh thì phương pháp tr c nghi m khách quan ph n nào cũng có th giúp ta bi t đư c v cơ b n, ta có h p (hay không h p) v i ngh đ nh ch n. Hi n nay, trên m ng lư i tư v n giáo d c, có nhi u trung tâm tư v n hư ng nghi p mà t i đó có c tr c nghi m hư ng nghi p ho c t i trang Tư v n ch n ngành ngh c a ĐH Qu c gia: aad.vnuhcm.edu.vn/huongnghiep Tr c nghi m hư ng nghi p là m t lo i hình tr c nghi m khách quan hư ng v vi c ch n đoán và phát hi n nh ng đ c đi m tư ch t c a cá nhân đ i v i ngh nghi p. K t qu tr c nghi m này đư c coi là cơ s khoa h c đ tư v n hư ng nghi p, góp ph n h tr cho h c sinh t hi u mình m t cách khách quan hơn. T đó bi t ch n h c ngành ngh nào cho phù h p, đ ng th i tránh đư c nh ng ngh không phù h p. Trong bài tr c nghi m, ngoài IQ test (đo ch s thông minh – Intelligent Quotient), còn thêm lo i hình tr c nghi m khác như EQ test (đo ch s c m xúc - Emotion Quotient), AQ test (đo ch s vư t khó - Adversity Quotient), CQ test (đo ch s sáng t o - Creation Quotient)... Bài tr c nghi m có ít nh t hai lo i test: IQ và EQ s cho s ch n đoán g n chính xác.

2013 38

http://huongnghiep.hoasen.edu.vn

TH

C HÀNH NGH NÀO C A B N
C m nang hư ng nghi p 2013 39

B n có tin không, nh ng vi c b n thích làm trong th i gian r nh có th ti t l m t vài “đ u m i” v kh năng cũng như ngh nghi p thích h p nh t v i b n đ y. Bài tr c nghi m sau đây s giúp b n khám phá nh ng kh năng ti m n c a b n thân. Đây cũng là m t cách tư v n hư ng nghi p theo tr c ngh m. 1. N u b n có m t bu i t i r nh thì b n s mu n làm gì hơn? A. Ti c tùng B. nhà và “lư t” net C. Làm nh ng vi c mình yêu thích như c m đ u vào sách ho c thi t k mô hình D. Đi xem phim 2. M c nào sau đây c a t “nghía” qua đ u tiên? báo mà b n thư ng 6. N u đư c ch n xem m t b phim, b n s ch n lo i phim nào sau đây? A. Hài k ch lãng m n B. K ch tính, ma quái, n ng v suy nghĩ C. Phim hành đ ng và phiêu lưu D. Các lo i phim “ch ng gi ng ai”, khó hi u, ít ngư i xem 7. N u tham gia vào m t công tác xã h i, b n s ch n: A. M t nhóm th t đông và càng vui càng t t B. Nhóm nh , nhưng sôi n i và có th tranh lu n v i nhau C. Nhóm có ngư i bi t chơi th thao D. Nhóm có m t vài ngư i th t thú v 8. N u b n có cơ h i tham gia vào m t chương trình th c t , b n s ch n: A. M t chương trình mà nh ng k năng cá nhân có th giúp b n chi n th ng như chương trình “Ngư i s ng sót”, “Nhân viên t p s ”, “Ngư i đ c thân” B. Không chú ý, b n nghĩ r ng nh ng chương trình như v y ch t n th i gian mà thôi C. M t chương trình có th mang l i cho b n nhi u cơ h i đ th c hành và c i thi n m i th như “Thương trư ng” D. M t chương trình mà b n có th chi n th ng b ng tài năng cá nhân 9. B n bè thư ng nói v b n b ng c m t nào sau đây? A. Hòa đ ng B. Thông minh C. Khéo tay D. Sáng t o

A. M c l i khuyên ho c thư tòa so n B. Tin t c C. Th thao D. Gi i trí 3. B n thích làm gì nh t khi đi d ti c? A. Chào h i và làm quen v i m i ngư i B. Tranh lu n v m t s ki n đang “nóng” C. Dùng món đ ngu i khai v D. Vui chơi 4. N u đư c t ng sách, b n thích đư c t ng lo i sách nào sau đây? A. “Món soup cho tâm h n” B. “L ch s v n t t c a các th i đ i” C. “Nguyên lý v n v t” D. M t quy n sách v ngh thu t có nhi u hình nh “đ c” 5. B n mu n làm gì nh t trong th i gian r nh r i? A. H n b n đi u ng cà phê B. Ng i lỳ trong phòng riêng C. Làm vư n ho c “đ i tu” l i nhà c a D. Làm thơ

http://huongnghiep.hoasen.edu.vn

C m nang hư ng nghi p 2013 40

Và ngh c a b n đây: N u b n ch n “A” nhi u nh t, công vi c c a b n ch c ch n liên quan đ n vi c giao ti p v i nhi u ngư i. Đó có th là m t vi c liên quan đ n các ho t đ ng như d y b o, đàm phán, ch d n, c v n, qu n lý, thuy t ph c, cung c p, nói, tr lý. Ngh phù h p v i b n: giáo viên, qu n lý nhân s , ti p viên hàng không, giáo viên m m non, nhân viên bán hàng, tư v n ngh nghi p… N u b n ch n “B” nhi u nh t, ch c ch n b n s làm công vi c liên quan đ n tin t c, tài li u: t ng h p, phân tích, biên t p, s d ng máy tính, sao chép ho c so sánh. Ngh phù h p v i b n: nhân viên thư vi n, biên t p viên, chuyên viên thi t k Web, k toán, đi u tra viên, nhà t ch c chuyên nghi p… N u b n ch n “C” nhi u nh t, b n s làm các công vi c liên quan đ n máy móc, đ v t liên quan đ n các ho t đ ng: đi u ch nh, nh ng công vi c đòi h i có tính chính xác, qu n lý, lái xe, đi u khi n máy móc, bán hàng, b o trì máy móc, đóng gói hàng hoá. Ngh phù h p v i b n: b p trư ng, nhân viên s a ch a, th m c, buôn bán, bác s thú y, công nhân cơ khí… N u b n ch n câu “D” nhi u nh t, công vi c c a b n ch c ch n liên quan đ n s sáng t o. Ngh phù h p v i b n: nhà văn, nhi p nh, ca s , trang trí n i th t, h a sĩ đ ho , thi t k th i trang…

http://huongnghiep.hoasen.edu.vn

Nhu c u lao đ ng và h th ng giáo d c qu c dân Vi t Nam

42

GI I THI U H TH NG GIÁO D C NGH NGHI P VÀ GIÁO D C Đ I H C THEO LU T GIÁO D C
C m nang hư ng nghi p

TRÌNH Đ
Trung c p chuyên nghi p

Đ U VÀO
T t nghi p THCS T t nghi p THPT

TH I GIAN
3-4 năm tùy nghành 1-2 năm tùy ngành 2-3 năm tùy ngành 1,5 - 2 năm 4 - 6 năm 2,5 - 4 năm 1,5 – 2 năm 1 - 2 năm 4 năm 2 - 3 năm

Cao đ ng

T t nghi p THPT ho c Trung c p T t nghi p Trung c p cùng kh i/ ngành ngh

2013

Đ ih c

T t nghi p THPT ho c Trung c p T t nghi p Trung c p cùng kh i/ chuyên ngành T t nghi p Cao đ ng cùng kh i/ chuyên ngành Th c sĩ T t nghi p Đ i h c T t nghi p Đ i h c T t nghi p Th c sĩ

42

Sau Đ i h c

Ti n sĩ

Giáo d c Đ i h c
Theo s li u năm h c 2009 – 2010, c nư c có 434 trư ng ĐH, CĐ, H c vi n đư c phân lo i như sau:
Theo hình th c s h u: Công l p và Ngoài Công l p Theo lĩnh v c và ngành: Đa lĩnh v c Đa ngành cùng m t ho c hai lĩnh v c chuyên ngành/ chuyên sâu Theo kh i trư ng: có 9 kh i: Công nghi p, nông lâm ngư nghi p, kinh t , pháp lý, khoa h c cơ b n, y t , th d c th thao, văn hoá ngh thu t, sư ph m. Theo hình th c đào t o: Đào t o chính quy Là hình th c đào t o t p trung t i trư ng Đ i tư ng: h c sinh THPT, cán b , nhân viên, công nhân, nông dân, b đ i xu t ngũ… có b ng t t nghi p THPT, TCCN có đ s c kho Th i gian đào t o: Cao đ ng: 3 năm Đ i h c: 4 - 6 năm tùy ngành h c

H th ng đào t o liên thông
Theo s li u năm h c 2009 – 2010 có 132 trư ng ĐH, CĐ đào t o liên thông trên c nư c
Là hình th c đào t o t p trung t i trư ng Đ i tư ng: nh ng ngư i đã có b ng t t nghi p TCCN ho c CĐ có nhu c u h c t p lên trình đ CĐ ho c ĐH Hình th c tuy n sinh: thi tuy n T t nghi p TCCN, CĐ lo i khá tr lên: tham gia thi tuy n đư c ngay T t nghi p TCCN, CĐ th p hơn lo i khá: ph i có ít nh t 1năm kinh nghi m làm vi c Th i gian đào t o: Đ i v i ngư i t t nghi p cùng ngành đào t o TCCN liên thông lên CĐ: 1,5 - 2 năm TCCN liên thông lên ĐH: 2,5 - 4 năm CĐ liên thông lên ĐH: 1,5 – 2 năm Đ i v i ngư i t t nghi p khác ngành đào t o, nhưng cùng m t kh i ngành: ph i h c b sung m t kh i lư ng ki n th c trư c khi d tuy n (th i gian h c không tính vào th i gian đào t o liên thông)

2013 43

C m nang hư ng nghi p

Giáo d c ngh nghi p ( TCCN và Ngh )
C m nang hư ng nghi p

1. ĐÀO T O TCCN
Nhi m v : Đào t o cán b có trình đ Trung c p v k thu t, kinh t , văn hoá, ngh thu t, giáo d c, y t … g n h c t p v i lao đ ng s n xu t theo ngành ngh , v i nghiên c u và th c nghi m khoa h c. Tính đ n năm h c 2009 - 2010, có 557 trư ng TCCN và 218 h TCCN trong các trư ng ĐH, CĐ. Phân lo i: Theo c p qu n lý: trung ương và đ a phương Theo hình th c s h u: công l p và ngoài công l p Theo ngành: các kh i: công nghi p, xây d ng, nông - lâm - ngư nghi p, giao thông - bưu đi n, kinh t - d ch v , văn hoá - ngh thu t, y t - th d c th thao, sư ph m, kh i khác Hình th c đào t o: Chính quy: đào t o t p trung t i trư ng Đ i tư ng tuy n sinh: t t nghi p THCS, THPT Th i gian đào t o: t 1 đ n 4 năm tùy theo ngành ngh và trình đ c a ngư i h c Hình th c tuy n sinh: xét tuy n Giáo d c thư ng xuyên: đào t o không t p trung, thư ng dành cho cán b , công nhân viên đang làm vi c (v a làm v a h c), thư ng h c bu i t i, h c t xa.

2013 44

2. NGH
H đào t o dài h n (h chính quy): đào t o t p trung t i trư ng Đ i tư ng tuy n sinh: t t nghi p THCS, THPT Th i gian đào t o: t 1 đ n 4 năm tùy theo ngành ngh và trình đ c a ngư i h c Hình th c tuy n sinh: tùy ngành ngh H đào t o ng n h n: đào t o không t p trung, theo nhu c u c a ngư i h c

Gi i thi u h th ng d y ngh theo lu t Lao đ ng
C m nang hư ng nghi p 2013 45
Theo nhu c u th trư ng Lao đ ng Đ U VÀO Theo nhu c u th trư ng lao đ ng Sơ c p ngh T t nghi p THCS Trung c p Ngh T t nghi p THPT T t nghi p THCS có ch ng ch ngh đã tham gia s n xu t trên 2 năm T t nghi p THPT Cao đ ng ngh T t nghi p Trung c p ngh ho c TCCN Trung c p ngh đã tham gia s n xu t trên 2 năm 3 tháng - 1 năm 2,5 - 3 năm tùy theo ngh 1 - 2 năm 1,5 - 2 năm 3 năm 1,5 - 2 năm

TRÌNH Đ

TH I GIAN ĐÀO T O 1 - 1,5 năm

Đ hình dung t ng th h th ng giáo d c hi n nay, các b n có th tham kh o ví d dư i đây:
C m nang hư ng nghi p
Lo i ngh Đ i tư ng lao đ ng ch y u Tính liên thông gi a các b c đào t o D y ngh Tr ng lúa, chăn nuôi, thú y, tr ng r ng, nuôi tr ng th y s n… Th th th vô rèn, th ngu i, ti n, th đi n, xây, công nhân tuy n đi n… Trung h c chuyên nghi p Cán b trung c p nông nghi p, lâm nghi p, th y s n, trung c p thú y… K thu t viên cơ khí (cán b trung c p cơ khí) K thu t viên đi n K thu t viên vô tuy n đi n… Trung c p thương m i, y tá trung c p, giáo viên ti u h c, giáo viên d y ngh … Đ i h c, Cao đ ng K sư nông nghi p, lâm nghi p, th y s n, bác sĩ thú y, c nhân sinh h c… K sư cơ khí, k sư đi n, k sư vô tuy n, k sư xây d ng…

Ngư i Thiên nhiên

Các t ch c h u cơ, các quá trình sinh v t và vi sinh v t

2013

Ngư i K thu t

Các h th ng thi t b k thu t, năng lư ng, các đ i tư ng v t ch t, nguyên v t li u

46
Ngư i Ngư i Con ngư i, nhóm, t p th Nhân viên bán hàng, h lý, y tá, cô nuôi d y tr …

C nhân Cao đ ng Sư ph m, c nhân Đ i h c Sư ph m, bác sĩ, cán b t ch c…

Ngư i D u hi u

Nh ng d u hi u ngôn ng , con s , mã s , công th c, sơ đ , b n v …

Nhân viên th qu , k toán, nhân viên văn thư lưu tr , k thu t viên l p trình máy tính...

Cán b trung c p k toán, văn thư, lưu tr …

C nhân kinh t , biên t p viên… K sư công ngh thông tin…

Ngư i Ngh thu t

Các hình nh ngh thu t, các b ph n và các thu c tính c a chúng.

Thêu, sơn mài, d t th m, công nhân canh v b n đ …

Ho sĩ trung c p, nh c sĩ, k thu t viên ki n trúc…

Ho sĩ, nh c sĩ, nhà văn, nhà thơ…

D BÁO NHU C U NHÂN L C T I TP. HCM Đ N NĂM 2020
(Trích tham lu n h i th o th trư ng lao đ ng ngành ngh Qu n tr nhân s - Đ i h c Hoa sen t ch c ngày 12.1.2013) Tr n Anh Tu n - Phó giám đ c Trung tâm D báo nhu c u nhân l c và Thông tin th trư ng lao đ ng TP.HCM Phát tri n ngu n nhân l c là m t trong 6 chương trình đ t phá theo Ngh quy t Đ i h i đ i bi u Đ ng b TPHCM l n th IX nhi m kỳ 2010 – 2015. Trong đó, đào t o ngu n nhân l c ch t lư ng cao đáp ng yêu c u phát tri n và h i nh p kinh t qu c t đang là nhu c u c p bách. Tuy t l lao đ ng đã qua đào t o và đang làm vi c trên đ a bàn TP.HCM là 59% lao đ ng, cao so v i c nư c,nhưng l i r t th p (đ c bi t nhu c u v s lư ng và ch t lư ng ngu n nhân l c ch t lư ng cao) so v i yêu c u chung c a s nghi p hi n đ i hóa, công nghi p hóa c a thành ph trong giai đo n 2012-2015 và giai đo n ti p theo đ n năm 2020. Theo quy ho ch phát tri n nhân l c TP.HCM giai đo n 2011-2020,thành ph H Chí Minh ưu tiên phát tri n nhân l c cho nh ng ngành có hàm lư ng công ngh cao, giá tr gia tăng cao, đ m b o nhu c u lao đ ng ch t lư ng cao cho 9 ngành d ch v , 4 ngành công nghi p ch l c (cơ khí ch t o chính xác và t đ ng hóa, đi n t và CNTT, ch bi n th c ph m theo hư ng tinh ch , hóa ch t - hóa dư c và m ph m). Nh ng nhóm ngành ngh có nhu c u lao đ ng nhi u, chi m t l trên 80% t ng NCNL t i thành ph như: Qu n lý kinh t - kinh doanh - qu n lý ch t lư ng; du l ch - nhà hàng - khách s n, marketing - nhân viên kinh doanh; tài chính - ngân hàng (nhân l c chuyên môn cao, c p đ qu n lý) - k toán - ki m toán; tư v n - b o hi m; pháp lý - lu t; nghiên c u - khoa h c; qu n lý nhân s - t ch c… Trong giai đo n 2013-2015 đ n 2020 , bình quân m i năm thành ph có nhu c u vi c làm 270.000-280.000 ngư i, nhu c u nhân l c c a các t nh khu v c Nam b ,m i t nh thành c n 50.000-55.000 ngư i/năm cho nhu c u phát tri n nhân l c v i đa d ng ngành ngh Ch s nhu c u v trình đ lao đ ng giai đo n 20132015 đ n 2020 v nhu c u lao đ ng đã qua đào t o đư c d báo khá cao, chi m đ n 65% nhu c u lao đ ng. Đi u này cho th y hi n nay và nh ng năm t i, th trư ng lao đ ng TP.HCM s ti p t c phát tri n theo chi u hư ng đ i m i công ngh , nâng cao qu n lý; phát tri n quy mô s n xu t kinh doanh, quy mô doanh nghi p t o nhi u ch làm m i, thu hút lao đ ng v i nhi u ngành ngh đa d ng, đ c bi t là nhu c u vi c làm ch t lư ng cao.

Trung tâm D báo nhu c u nhân l c và Thông tin th trư ng lao đ ng TP. H Chí Minh đã thư ng xuyên th c hi n kh o sát, c p nh t v th trư ng lao đ ng (cung – c u) trên đ a bàn thành ph . Năm 2012, Trung tâm đã kh o sát t i 22 sàn giao d ch, ngày h i vi c làm; 47 đ t hư ng nghi p t i các Trư ng trung h c ph thông trên đ a bàn thành ph ; thu th p thông tin c a các Trung tâm gi i thi u vi c làm, các Trư ng Đ i h c, Cao đ ng, Trung c p, trư ng Ngh ; các kênh thông tin c a doanh nghi p v tuy n d ng lao đ ng. T đó, Trung tâm đã t ng h p nhu c u nhân l c c a 27.247 doanh nghi p, v i 271.063 ch làm vi c (trong đó ch làm vi c m i 123.000) và 123.283 có nhu c u h c ngh , tìm vi c làm, (bao g m 96.553 ngư i tìm vi c làm trên h th ng thông tin đi n t và tr c ti p ph ng v n 26.730 ngư i, bao g m: 13.942 h c sinh THPT; 6072 ngư i lao đ ng và 6716 sinh viên). Đ ng th i, Trung tâm đã kh o sát tr c ti p t i 2.080 doanh nghi p v nhu c u tuy n d ng nhân l c năm 2013.

2013 47

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p

Th trư ng lao đ ng thành ph ti p t c có s chênh l nh cung – c u, m t s ngành ngh bi u hi n tương đ i rõ nét s chênh l ch cung – c u như: Tài chính – Ngân hàng: là ngành ngh có s lư ng ngư i tìm vi c làm luôn luôn vư t so v i nhu c u tuy n d ng c a các doanh nghi p trong nh ng năm tr l i đây. Năm 2012, nhi u ngân hàng th c hi n tái cơ c u b máy nhân s , hàng lo t thay đ i nhân s không ch v trí cao c p mà còn các c p trung và th p, nhi u ngân hàng c t gi m nhân s , tuy nhiên đa s các ngân hàng v n ti p t c vi c tuy n d ng m i nhân s , nhân s Tài chính – Ngân hàng có kinh nghi m và chuyên môn gi i là yêu c u c n thi t c a nhi u doanh nghi p v nhu c u tuy n d ng năm 2012 và các năm t i đ đáp ng đư c vi c tái cơ c u b máy nhân s c a h th ng ngân hàng. K toán – Ki m toán: Ngành ngh có nhi u bi n đ ng v nhân s , đ c bi t là nhân s có chuyên môn gi i, tuy là nhóm ngành ngh liên t c đư c tuy n d ng và có nhu c u, nhưng nhân l c tìm vi c trong nhóm ngành ngh này luôn cao hơn so v i nhu c u tuy n d ng t t c các trình đ . Cơ khí: Tuy nhu c u tuy n d ng năm 2012 gi m so năm 2011, nhưng ngu n cung nhân l c ch đáp ng 50% nhu c u tuy n d ng, đ c bi t trình đ t trung c p đ n đ i h c. Các doanh nghi p luôn không tuy n đ ngư i, cho dù đã đ t hàng đào t o và không yêu c u quá cao v tay ngh , trình đ … Năm 2012, ch tiêu tuy n sinh c a các trư ng đào t o ch kho ng 9.000 sinh viên, h c sinh nhưng ch tuy n đ t dư i 50%.

48

Xây d ng – Ki n trúc: Cùng v i s khó khăn c a n n kinh t , th trư ng b t đ ng s n cũng không m y sáng s a, hàng lo t doanh nghi p trong ngành ki n trúc - xây d ng t m ngưng ho c ngưng ho t đ ng, đ c bi t nh ng doanh nghi p v a và nh . Vì v y, trong năm 2012 nhu c u tuy n d ng gi m g n 50% so năm 2011, t l ngư i lao đ ng trong ngành ki n trúc - xây d ng th t nghi p cũng khá cao. S ch làm vi c tr ng ch đáp ng đư c 50% nhu c u tìm vi c làm các trình đ trung c p, cao đ ng, đ i h c. Công ngh thông tin: Nhu c u tuy n d ng trong năm 2012 tăng (66,22% ) so v i năm 2011, đ c bi t nhu c u tuy n d ng trình đ trung c p, cao đ ng, đ i h c chuyên ngành như l p trình viên, k sư h th ng m ng, k sư ph n c ng, tester, nhân viên phát tri n ph n m m, thi t k l p trình web, l p trình mobile … nhưng ngu n cung nhân l c ch đáp ng 70% nhu c u tuy n d ng và ngu n cung đa s là sinh viên t t nghi p đ i h c, cao đ ng còn h n ch v k năng, chưa phù h p yêu c u chuyên ngành k c ki n th c ngo i ng . Marketing – Nhân viên kinh doanh, Bán hàng, D ch v - Ph c v : Năm 2012 nhu c u tuy n d ng chi m 44,70% t ng nhu c u tuy n d ng, trong đó nhu c u lao đ ng th i v chi m kho ng 30%. Đ c bi t ngành ngh Bán hàng, D ch v - Ph c v có xu hư ng tăng nhu c u nhân l c vào th i đi m cu i năm. Xu hư ng tuy n d ng trong nhóm ngành này ngày càng chú tr ng v ch t lư ng và trình đ . Đ i v i các nhóm ngành ngh khác: thì nhu c u tuy n v công nhân k thu t lành ngh , nhân l c có trình đ cao, nhân l c qu n lý cũng luôn là yêu c u c p thi t c a các doanh nghi p.

2013

Nh n đ nh chung v tình hình th trư ng cung – c u nhân l c , nh ng v n đ c n đư c quan tâm: Nhu c u đào t o và s d ng ngu n nhân l c chưa đ ng b v i yêu c u chuy n d ch cơ c u kinh t . Ch t lư ng, s lư ng, cơ c u đào t o chưa đáp ng, cân đ i phát tri n nhân l c. Các chính sách thu hút công nhân k thu t lành ngh , nhân l c ch t lư ng cao c a đa s doanh nghi p còn nhi u h n ch , chưa rõ nét. Bi n đ ng, d ch chuy n lao đ ng v n còn cao (20%). Căn c ch tiêu tăng trư ng GDP c a thành ph , căn c chương trình vi c làm thành ph năm 2013 và t ng h p thông tin v nhu c u nhân l c; d ki n nhu c u nhân l c thành ph năm 2013 có 270.000 ch làm vi c tr ng, trong đó 140.000 ch làm vi c m i Nhu c u tuy n d ng t p trung nhi u vào nh ng ngành ngh kinh doanh, d ch v như: Nhân viên kinh doanh, Bán hàng, D ch v - Ph c v , Y t - Chăm sóc s c kh e, Du l ch, Tư v n – B o hi m, … và nhu c u nhân l c ch t lư ng cao trong các ngành ngh như: Cơ khí, Xây d ng, Công ngh thông tin, Đi n t , Đi n - Đi n công nghi p - Đi n l nh… Vi c tái cơ c u b máy nhân s chú tr ng ch t lư ng, trình đ là xu hư ng c a năm 2013 và nh ng năm s p t i, s ti p t c tình hình th trư ng lao đ ng t n t i nh ng ngh ch lý gi a nhu c u tuy n d ng và nhu c u tìm vi c, c v s lư ng và trình đ , đ c bi t đ i v i nh ng nhóm ngành Tài chính – Ngân hàng, Cơ khí, Công ngh thông tin, K toán – Ki m toán, Qu n lý đi u hành – Qu n tr nhân l c - Qu n tr Kinh doanh, …

12 nhóm ngành ngh có nhu c u nhân l c nhi u nh t trong năm 2013 t i TP HCM như sau: 1. Marketing – kinh doanh – bán hàng (27,08%) 2. Du l ch – nhà hàng – khách s n – d ch v - ph c v (19,92%) 3. Công ngh thông tin – đi n t - vi n thông (7,79%) 4. Qu n lý - hành chính - nhân s – giáo d c – đào t o (7,54%) 5. D t – may – giày da (7,16%) 6. Tài chính - k toán – ki m toán - đ u tư - b t đ ng s n ch ng khoán (6,50%) 7. Tư v n - b o hi m (3,74%) 8. Cơ khí – luy n kim – công ngh ô tô (2,77%) 9. Hóa – y t , chăm sóc s c kh e (2,67%) 10. Xây d ng – ki n trúc – giao thông v n t i (2,51%) 11. Đi n – đi n công nghi p – đi n l nh (2,00%) 12. Kho bãi - v t tư - xu t nh p kh u (1,54%) Theo xu hư ng phát tri n th trư ng lao đ ng, ngành ngh Qu n tr nhân l c chuyên nghi p là m t lĩnh v c ngày càng tr nên quan tr ng c a b t kỳ t ch c nào, vì công vi c này có trách nhi m xây d ng nhân tài và hình thành các năng l c t ch c khác t o ra l i th c nh tranh thông qua tuy n d ng, đào t o và khen thư ng nhân viên, đ ng th i thi t k và qu n lý các quy trình t ch c. Khi doanh nghi p ti n vào tương lai và ti p nh n các th c ti n m i, ho t đ ng nhân s cũng ph i theo k p tình hình, nh ng ngư i th c hành qu n lý nhân s cũng ph i theo k p nh ng thay đ i trong lĩnh v c này đ s n sàng cho tương lai. Qu n lý nhân s là s khai thác và s d ng ngu n nhân l c c a m t t ch c hay m t công ty m t cách h p lý và hi u qu . Qu n lý nhân s có th áp d ng cho m i lĩnh v c, không riêng gì trong s n xu t kinh doanh. Theo s li u kh o sát , ngh Qu n tr nhân s có nhu c u r t l n nhưng ch t lư ng nhân l c v n chưa đáp ng đư c yêu c u c a nhà tuy n d ng. Nhân viên hành chính, văn phòng, t ch c thì nhi u nhưng ngư i làm nhân s chuyên nghi p l i thi u h t tr m tr ng. Bình quân m i năm (2013-2015 ) nhu c u tuy n d ng lao đ ng làm công vi c chuyên nghi p qu n tr nhân s là kho ng 5.000-6000 ngư i. Tuy nhiên, ngu n cung chưa đáp ng yêu c u v k năng l n ch t lư ng làm vi c, d n đ n tình tr ng th a s lư ng, thi u ch t lư ng x y ra dai d ng như m t s ngành ngh

2013 49

C m nang hư ng nghi p

C m nang hư ng nghi p

khác: th a nhân viên làm v hành chính, văn phòng, t ch c; thi u h t tr m tr ng nh ng ngư i qu n lý nhân s gi i, chuyên nghi p. Th c tr ng này đòi h i ph i nhanh chóng đi u ch nh, b sung ki n th c đào t o cho sinh viên chuyên ngành và đào t o l i ngu n nhân l c t i ch đ đáp ng yêu c u th c ti n. Đ c đi m v các k năng chuyên môn không th thi u đ i v i ngư i làm qu n tr nhân s là: d báo nhu c u nhân s và ho ch đ nh ngu n nhân l c; phác h a chân dung ng viên t t t các nhân t thành công c a công vi c, s p x p m t cu c ph ng v n n tư ng và thành công; đ t câu h i ph ng v n đ nh n di n đư c "b n ch t" ng viên; xây d ng h th ng thông tin n i b hai chi u; hư ng d n nhân viên m i h i nh p công ty...Bên c nh đó, k năng giao ti p, đ c bi t là kh năng thuy t ph c cũng n m trong s nh ng yêu c u c n thi t khi tuy n d ng nhân viên nhân s . Th c tr ng chung hi n nay, đa s sinh viên cho r ng, v i nhi u b ng c p, kinh nghi m có giá tr và nh ng m i quan h v trí cao s d dàng tìm vi c. Đi u này đúng nhưng chưa đ vì theo kh o sát nh ng ngư i làm vi c hi u qu và d thăng ti n không th thi u nh ng k năng m m. Th c t cho th y, ngư i thành đ t ch có 25% là do nh ng ki n th c chuyên môn, 75% còn l i đư c quy t đ nh b i nh ng k năng m m h đư c trang b . Đ thành công, ngư i lao đ ng ph i h i đ c hai k năng ki n th c chuyên môn và k năng. Đ nh hư ng c a các doanh nghi p trong xu hư ng tuy n d ng đã có nhi u thay đ i , k năng làm vi c là đi u đư c mong đ i trư c tiên ch không ph i là kinh nghi m. Như v y kinh nghi m đã tr thành th y u và năng l c là đi u đư c các doanh nghi p xem tr ng nh t. Theo các nhà tuy n d ng, nh ng ng viên tìm vi c v i các b ng c p trư ng l p và kinh nghi m c n thi t thì có nhi u; nhưng đ tìm đư c m t ng viên lý tư ng v i k năng m m hoàn h o – đ c bi t cho các v trí nhân s cao c p thì khó như mò kim đáy bi n. Qua thu th p thông tin, phân tích th trư ng lao đ ng TPHCM cho th y, nh ng k năng m m mà các nhà tuy n d ng đ c p g m k năng: giao ti p; k năng vi t; s trung th c, làm vi c theo nhóm, thương thuy t, tính linh ho t, thích ng; đ t câu h i; tư duy sáng t o…

50

Đ kh c ph c s m t cân đ i lao đ ng đi u quan tâm nh t công tác đào t o ngu n nhân l c c a các trư ng ph i g n k t ch t ch v i nhu c u c a doanh nghi p. Doanh nghi p tuy n d ng đư c lao đ ng theo nhu c u, sinh viên ra trư ng có đư c vi c làm theo đúng chuyên môn đã h c. Mu n làm đư c đ ng b , ph i th ng kê chính xác cung - c u lao đ ng, là thông tin quan tr ng giúp các cơ s giáo d c đào t o rà soát l i quá trình cung ng lao đ ng và chính ngư i lao đ ng, ngư i s d ng lao đ ng cũng ph i có đư c thông tin quan tr ng này.Bên c nh đó, c n có s ưu tiên đ u tư c a nhà nư c, c n huy đ ng s c m nh c a toàn xã h i, đ c bi t là s n l c c a m i cá nhân đ t nâng cao ki n th c; t o cho đư c phong trào t h c, t nghiên c u. Nhà nư c c n có cơ ch , chính sách ưu tiên phát tri n ngu n nhân l c; trư c h t c n có cơ ch , chính sách khuy n khích đ u tư phát tri n giáo d c - đào t o, coi lĩnh v c này là đ i tư ng đư c ưu tiên hàng đ u. Có chính sách đ các doanh nghi p, nhà đ u tư t ch c đào t o, đáp ng yêu c u v nhân l c đ c thù c a t ng công ty, doanh nghi p…C n xác đ nh đư c khung chương trình đào t o phù h p, có ch t lư ng phù h p v i nhu c u công vi c xã h i và các doanh nghi p. H n ch vi c đào t o t phát không đ m b o ch t lư ng gây tình tr ng th a thi u lao đ ng và gia tăng th t nghi p. Có s đ ng b gi a ho t đ ng hư ng nghi p, tuy n sinh, đào t o, th c hành v i nhu c u s d ng lao đ ng ng n h n, trung h n và dài h n c a các doanh nghi p cũng như nhà trư ng. Nâng cao ch t lư ng ngu n nhân l c ph i g n li n v i s d ng hi u qu ngu n nhân l c. M c đ n đ nh nhân l c c a m i doanh nghi p, cùng v i s h tr chung v chính sách c a Nhà nư c; y u t quan tr ng nh t là t s chăm lo, quan tâm tích c c c a doanh nghi p và nh n th c v vi c làm c a ngư i lao đ ng trong tình hình kinh t - xã h i, đ i s ng và vi c làm v n ti p t c còn nhi u h n ch , khó khăn .Đ làm đư c v n đ này, các doanh nghi p c n th c hi n đ ng b các gi i pháp qu n lý s n xu t kinh doanh hi u qu ,trong đó có bi n pháp là tuy n d ng đư c nh ng ngư i làm công vi c Qu n tr nhân s chuyên nghi p là m t yêu c u ngày càng tr nên quan tr ng c a các t ch c, cơ quan, doanh nghi p. TP.HCM, ngày 12 tháng 1 năm 2013

2013

Ph l c CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO T O T I TRƯ NG Đ I H C HOA SEN
Thông tin tuy n sinh các chương trình chính quy năm 2013 Các chương trình h p tác qu c t

http://huongnghiep.hoasen.edu.vn

THÔNG TIN TUY N SINH CÁC CHƯƠNG TRÌNH CHÍNH QUY 2013 (*)
CÁC NGÀNH ĐÀO T O B C Đ I H C
Công ngh thông tin Truy n thông và m ng máy tính K thu t ph n m m (ngành m i) Công ngh k thu t môi trư ng Qu n lý tài nguyên và môi trư ng (ngành m i d ki n) Kinh doanh qu c t Qu n tr kinh doanh Qu n tr nhân l c Marketing Chuyên ngành K toán, K toán – Ki m toán (ngành K toán) Tài chính - Ngân hàng
(Chuyên ngành Tài chính doanh nghi p, Kinh doanh Ngân hàng)
Mã ngành Kh i thi
(*) Thông tin có giá tr

D480201 D480102 D480103 D510406 D850101 D340120

A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, B
Đang c p nh t

ngay t i th i đi m in n, xin c p nh t thông tin qua trang web: http://tuyensinh.hoasen.edu.vn

Ghi chú
Vùng tuy n sinh: Tuy n sinh trong c nư c

B CĐ IH C
Phương th c tuy n sinh: Trư ng t ch c thi tuy n sinh các kh i: Kh i A : Toán, Lý, Hóa Kh i A1 : Toán, Lý, Ti ng Anh Kh i B: Toán, Hóa, Sinh Kh i D1: Toán, Văn, ti ng Anh Kh i D3: Toán, Văn, ti ng Pháp Kh i H: Văn (đ thi kh i C), Năng khi u - M thu t (thi môn V hình h a, V trang trí màu) Ngày thi và kh i thi: theo quy đ nh c a B GD&ĐT. Đi m trúng tuy n theo ngành/nhóm ngành thi, kh i thi. Thí sinh đăng ký kh i D3 lưu ý trong chương trình h c có s d ng ti ng Anh. Ngành Toán ng d ng: môn Toán nhân h s 2 Ngành Ngôn ng Anh: môn Anh văn nhân h s 2 Ngành Thi t k th i trang: môn V trang trí màu nhân h s 2 Ngành Thi t k đ h a: môn V trang trí màu ho c Hình h a m thu t nhân h s 2

A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A1 ,D1 H H
Đang c p nh t

D340101
D340404 D340115 D340301 D340201 D460112 D340405
Đang c p nh t

Chuyên ngành H th ng thông tin tài chính (ngành Toán ng d ng) H th ng thông tin qu n lý Qu n tr công ngh truy n thông Qu n tr khách s n Qu n tr d ch v du l ch và l hành Qu n tr nhà hàng và d ch v ăn u ng Chuyên ngành Anh văn thương m i, Biên – Phiên d ch, Gi ng d y ti ng Anh (ngành Ngôn ng Anh) Thi t k th i trang Thi t k đ h a Thi t k n i th t (ngành m i d ki n)

D340107 D340103 D340109 D220201 D210404 D210403 D210405

B C CAO Đ NG
Thí sinh đăng ký và thi tuy n cùng đ t v i kỳ thi tuy n sinh đ i h c. Ngành Qu n tr văn phòng, trư ng có xét tuy n thêm kh i C khi xét tuy n nguy n v ng b sung Ngành ti ng Anh: môn Anh văn nhân h s 2 H c b ng: trư ng có xét c p h c b ng tài năng, khuy n h c và vư t khó cho thí sinh ngay t khi đăng ký d thi và xét c p h c b ng trong quá trình h c t i trư ng. Thí sinh xem thông tin chi ti t v chính sách, h sơ h c b ng t i website c a trư ng: http://tuyensinh.hoasen.edu.vn
VĂN PHÒNG TUY N SINH TRƯ NG Đ I H C HOA SEN
93 Cao Th ng, Q3, TP. H Chí Minh Đi n tho i : (08) 3830 1877 Ext : 131; 106; 174 Email: tuyensinh@hoasen.edu.vn

CÁC NGÀNH ĐÀO T O B C CAO Đ NG
Công ngh thông tin Truy n thông và m ng máy tính Qu n tr kinh doanh Qu n tr văn phòng ( chuyên ngành: qu Kinh doanh qu c t K toán Qu n tr khách s n Qu n tr d ch v du l ch và l hành Qu n tr nhà hàng và d ch v ăn u ng Chuyên ngành Anh văn thương m i (ngành Ti ng Anh)
n tr văn phòng doanh nghi p, qu n tr văn phòng y khoa)

C480201 C480102 C340101 C340406 C340120 C340301 C340107 C340103 C340109 C220201

A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A, A1, D1, D3 A1, D1

VĂN PHÒNG TUY N SINH
120BIS SƯƠNG NGUY T ÁNH, P. B N THÀNH, Q.1, TP. H CHÍ MINH TEL: (08) 5404 2212 - EMAIL: academic@vatelsaigon.com WEBSITE: www.vatel.com

V

1ST

88% các nhà qu n lý khách s n nhà hàng chuyên nghi p bi t đ n thương hi u Vatel. 66% công nh n r ng Vatel là m t trong nh ng trư ng đào t o nghi p v qu n tr du l ch và khách s n t t nh t.

C

NHÂN

89% đánh giá chương trình gi ng d y c a Vatel tiên ti n và ch t lư ng. 87% công nh n sinh viên t t nghi p t Vatel là ngu n nhân l c có tính chuyên nghi p cao và có kh năng làm vi c trong môi trư ng c nh tranh qu c t .
Theo k t qu kh o sát do I op th c hi n năm 2007 v i s tham gia c a các nhà qu n lý khách s n t i Châu Âu.

Đ i tư ng tuy n sinh : T t nghi p Ph thông trung h c và đ t đi u ki n tuy n sinh c a chương trình. Th i gian đào t o : 3 năm. G m 6 h c kì và 3 đ t th c t p b t bu c. Toàn b chương trình đư c gi ng d y b ng ti ng Anh. Văn b ng : Sinh viên t t nghi p chương trình s đư c c p b ng C nhân Qu n lý Khách s n-Nhà hàng Qu c t - Bachelor’s degree in International Hotel Management trư ng Vatel- Pháp. B ng C nhân này đư c s công nh n c a B Giáo D c và Đào t o Vi t Nam theo gi y phép s 2239/ QĐ- BGDĐT, B Đào t o chuyên nghi p (Pháp), B Kinh t , Công nghi p và Vi c làm Pháp và n m trong h th ng Danh m c Văn b ng Chuyên nghi p Qu c gia. . Cơ h i chuy n ti p h c Master t i 1 trong các trư ng Vatel trên th gi i.

Sinh viên t t nghi p s có kh năng tham gia làm viêc cho các t ch c khách s n nhà hàng qu c t các v trí qu n lý đi u hành như : Hotel Manager Restaurant Manager/ Owner of a Restautant Front O ce Manager Human Resource Manager Sales Manager F& B Manager/ Event manager ...

53

Chương trình h p tác qu c t

CAO Đ NG KINH DOANH

Đi u ki n tuy n sinh: T t nghi p PTTH và trình

đ ti ng Anh t i thi u IELTS 4.5 (Nh ng trư ng h p chưa có IELTS 4.5, có th đăng ký h c chương trình Anh văn d b t i ĐH Hoa Sen).

Chương trình đư c thi t k giúp sinh viên tích lũy ki n th c chuyên sâu v Qu n tr kinh doanh trong môi trư ng kinh doanh qu c t . Sinh viên đư c tr i nghi m trong môi trư ng h c t p theo tiêu chu n Anh qu c và có nhi u cơ h i du h c t i Vương qu c Anh cũng như t i các nư c: M , Canada, Úc, Singapore,... Đây là chương trình ch n l c, đang đư c gi ng d y t i trư ng CĐ Manchester – Vương qu c Anh và nhi u nư c trên th gi i. T i trư ng Đ i h c Hoa Sen chương trình đư c gi ng d y hoàn toàn b ng ti ng Anh, theo công ngh đào t o c a trư ng CĐ Manchester và ki m đ nh ch t lư ng theo chu n c a t ch c Edexcel (H i đ ng kh o thí qu c gia, t ch c qu n lý chương trình và văn b ng Anh qu c). Các gi ng viên c a trư ng CĐ Manchester s đ n Vi t Nam đ nh kỳ đ tham gia gi ng d y và hu n luy n. Sau 3 năm h c, sinh viên t t nghi p chương trình đư c c p b ng “Higher National Diploma in Business” c a t ch c Edexcel, có giá tr toàn c u. Sinh viên đ ki n th c và t tin làm vi c cho nh ng doanh nghi p và t ch c qu c t ho c theo h c các chương trình du h c t i Anh, Úc, Singapore, M và nhi u nư c khác. Sinh viên có th hoàn t t b ng C nhân Kinh doanh ngay t i ĐH Hoa Sen, trong chương trình h p tác qu c t như UPEC (Pháp).

www.hoasen.edu.vn

Văn phòng Tuy n sinh chương trình h p tác qu c t Trư ng Đ i h c Hoa Sen, 93 Cao Th ng, Q.3, TP. HCM Đi n tho i: 3830 1877 (ext. 106; 156) Email: tuyensinh@hoasen.edu.vn
54

TH I GIAN KHAI GI NG TRONG NĂM 2013

tháng 3, tháng 7 và tháng 11

Chương trình h p tác qu c t
Đi u ki n tuy n sinh: T t nghi p PTTH và trình đ ti ng Anh t i thi u IELTS 4.5 (Nh ng trư ng h p chưa có IELTS 4.5, có th đăng ký h c chương trình Anh văn d b t i ĐH Hoa Sen).

CAO Đ NG MARKETING

Chương trình Cao đ ng kinh doanh, chuyên ngành Marketing đư c thi t k giúp sinh viên tích lũy ki n th c chuyên sâu v Marketing trong môi trư ng kinh doanh qu c t . Sinh viên đư c tr i nghi m trong môi trư ng h c t p theo chu n qu c t và có nhi u cơ h i du h c t i Vương qu c Anh cũng như các nư c có ngành Marketing phát tri n như: M , Canada, Úc, Singapore,... T i trư ng Đ i h c Hoa Sen chương trình đư c gi ng d y hoàn toàn b ng ti ng Anh, và đư c ki m đ nh ch t lư ng theo chu n c a t ch c Edexcel (H i đ ng kh o thí qu c gia, t ch c qu n lý chương trình và văn b ng Anh qu c). Đ i ngũ gi ng viên giàu kinh nghi m qu c t s mang đ n cho sinh viên nh ng ki n th c th c ti n làm n n t ng v ng ch c cho ngh nghi p trong tương lai. Sau 3 năm h c, sinh viên t t nghi p chương trình đư c c p b ng “Higher National Diploma in Business” c a t ch c Edexcel, có giá tr toàn c u. Sinh viên đ ki n th c và t tin làm vi c cho nh ng doanh nghi p và t ch c qu c t ho c theo h c các chương trình du h c t i Anh, Úc, Singapore, M và nhi u nư c khác. Sinh viên có th hoàn t t b ng C nhân Kinh doanh ngay t i ĐH Hoa Sen, trong chương trình h p tác qu c t như UPEC (Pháp).

Văn phòng Tuy n sinh chương trình h p tác qu c t Trư ng Đ i h c Hoa Sen, 93 Cao Th ng, Q.3, TP. HCM Đi n tho i: 3830 1877 (ext. 106; 156) Email: tuyensinh@hoasen.edu.vn

TH I GIAN KHAI GI NG TRONG NĂM 2013

tháng 3, tháng 7 và tháng 11
55

Chương trình h p tác qu c t

CAO Đ NG QU N TR KHÁCH S N NHÀ HÀNG
Đi u ki n tuy n sinh: T t nghi p PTTH và trình đ ti ng Anh t i thi u IELTS 4.5 (Nh ng trư ng h p chưa có IELTS 4.5, có th đăng ký h c chương trình Anh văn d b t i ĐH Hoa Sen).
Chương trình Cao đ ng Qu n tr Khách s n Nhà hàng (h p tác v i t ch c Edexcel) tr c thu c Khoa Đào t o Chuyên nghi p c a Trư ng Đ i h c Hoa Sen v i s m nh mang đ n cho sinh viên năng l c th c ti n mang t m vóc qu c t và t m nhìn chi n lư c đ kh năng tham gia đ i ngũ qu n lý tương lai trong m t môi trư ng ngành ngh năng đ ng v i nhi u cơ h i thăng ti n. Chương trình đư c xem là s k t h p hoàn h o gi a nh ng k năng cơ b n nh t theo tiêu chu n châu Âu và kh năng h c thu t chu n m c, hi n đ i nh t c a Anh qu c trong lĩnh v c Khách s n Nhà hàng. Chương trình cung c p cho sinh viên ki n th c n n t ng v ng vàng, k năng chuyên nghi p, thái đ đúng đ n trong ngành Khách s n Nhà hàng và t o cơ h i cho ngư i h c đư c s công nh n qu c t v ch t lư ng đào t o c a Anh qu c cũng như kh năng h c liên thông lên c p đ cao hơn như c nhân qu c t ngành Qu n tr Khách s n Nhà hàng ho c nh ng lĩnh v c liên quan như Qu n tr Du l ch L hành ho c Qu n tr Kinh doanh. Môi trư ng h c t p hoàn toàn b ng ti ng Anh giúp sinh viên kh ng đ nh t t kh năng ti ng Anh và t tin hòa nh p trong môi trư ng làm vi c qu c t . Đ ng th i, sinh viên đư c trau d i ki n th c cũng như k năng th c t qua vi c g p g , giao lưu v i các chuyên gia trong ngành và th c t p chuyên ngành t i các khách s n nhà hàng cao c p thu c 10 t p đoàn Khách s n Nhà hàng n i ti ng nh t th gi i hi n nay. Sau 3 năm, sinh viên t t nghi p chương trình s đư c c p b ng “Higher National Diploma in Hospitality Management” c a t ch c Edexcel, có giá tr toàn c u. Đ ng th i, sinh viên có cơ h i tr thành h i viên c a H c vi n Khách s n Nhà hàng Qu c t (AIH ho c MIH ho c FIH), đư c các chuyên gia trong ngành đánh giá cao v k năng chuyên nghi p cũng như ki n th c chuyên môn th c t đã đ t đư c.

Cơ h i vi c làm: Sau khi t t nghi p, sinh viên h i đ kh năng làm vi c t i các khách s n, resort, khu ngh dư ng cao c p, khu du l ch, khu vui chơi gi i trí, các nhà hàng, công ty ch bi n và d ch v m th c, hãng máy bay, siêu th , b nh vi n cao c p, các c s giáo d c v khách s n nhà hàng và các công ty t ch c h i ngh , s ki n.

Văn phòng Tuy n sinh chương trình h p tác qu c t Trư ng Đ i h c Hoa Sen, 93 Cao Th ng, Q.3, TP. HCM Đi n tho i: 3830 1877 (ext. 106; 156) Email: tuyensinh@hoasen.edu.vn

TH I GIAN KHAI GI NG TRONG NĂM 2013

tháng 3, tháng 7 và tháng 11

57

58

59

93 Cao Th ng, Q3, TP. H Chí Minh ĐT: (08) 3830 1877 Ext: 131; 106; 174 Email: tuyensinh@hoasen.edu.vn
http://huongnghiep.hoasen.edu.vn

“Quét QR code này đ có thêm thông tin”

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful