P. 1
Bệnh và thuốc

Bệnh và thuốc

|Views: 583|Likes:
Được xuất bản bởiTran Phuong
Bệnh và thuốc
Bệnh và thuốc

More info:

Published by: Tran Phuong on Apr 28, 2009
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng món ăn “không

i tr i chung” v i nhau

M t s lo i th c ph m khi n u chung, ho c ưa vào cơ th cùng m t lúc có th tương tác nhau gây tình tr ng khó tiêu hóa, ng c ho c nhi m c lâu dài cho cơ th . Trong ch bi n món ăn, cũng như món ăn bài thu c tr b nh, nên lưu ý tránh nh ng th c ăn “k ” nhau. Dư i ây là m t s l i khuyên c a th y thu c ông y, ư c úc k t t lâu i: + Th t heo không nên ăn v i c bươu, cam th o. Th t bò, th t trâu không nên ăn + Th t bò, th t trâu không nên ăn chung v i lươn và h . chung v i lươn và h . + Gan dê không nên ăn v i măng tre. + Măng tre không dùng chung v i m ch nha. + Th t chó không nên ăn v i t i (vì s gây khó tiêu). + C t i không nên ăn chung v i cá tr m (vì s d làm cho b ng chư ng sán). + Cua không nên dùng v i cam, quít (vì d gây bu n nôn). + Th t gà, tr ng gà không nên ăn v i qu lí. + Qu lí không nên n u chung v i cá tr m en. + Cua không nên ăn v i m t ong, kem, s làm + Cua không nên ăn v i bí + Bí không n u v i tôm. ng n u. . tr d dày. y, hay sinh ra

+ Th t dê không nên ăn chung v i bí ngô, ho c không nên dùng n i + K vi c dùng cành c i cây dâu t m + Lươn k n u v i táo . n u th t lươn.

+ Th t lươn tr ng k ăn v i gi m. + Cua không n u v i qu cà dái dê. + B p k n u v i c. + c không n u v i mì + Cơm mà y không kĩ, ăn. th n l n ái vào thì ăn s b ng c...

Tùy theo m i ngư i, mà nh ng món ăn “k ” nhau s gây nên nh ng ch ng như: khó tiêu, au b ng, tiêu ch y. Th n y u thì phát theo ch ng c a th n, d dày y u thì phát ch ng d dày.

Nh ng ki n th c căn b n

1

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

D u hi u c a ung thư
Báo ng c a ung thư có th là d u hi u toàn thân không liên quan n m t cơ quan nào trong cơ th ho c ngư c l i, có quan h v i nơi khu trú kh i u ho c v i các di căn ung thư. Ph n l n nh ng d u hi u y không ph i là bi u hi n riêng c a ung thư, b i v y b nh nhân, th m chí c th y thu c thư ng ít ý, vì cho r ng chúng ch là bi u hi n c a nh ng b nh khác nh hơn ho c cũng không có gì áng ng i. Ch có khám lâm sàng c n th n và tuỳ trư ng h p mà làm các xét nghi m sinh h c, X.quang, n i soi m i nh hư ng ư c ch n oán. D u hi u toàn thân Ðau u liên t c có th là d u hi u báo hi u Nh ng d u hi u này r t a d ng, có th ơn c trong m t th i gian dài mà không có bi u hi n c bi t nào c a ung thư c . N u chúng ung thư não. t n t i lâu ho c n ng lên thì s là nh ng d u hi u báo ng. D u hi u toàn thân có th là chán ăn (ch y u là s th t), s t cân nhi u, s t dai d ng không do nguyên nhân nhi m khu n, i u tr b ng m i cách cũng không kh i, m t m i kéo dài… Ba d u hi u báo ng

- Ch y máu: Ch y máu, dù ít hay nhi u, bao gi cũng là m t d u hi u báo ng. Ch y máu do các m ch máu bì kh i u xâm l n ho c do v các m ch máu n m gi a các mô ung thư. B nh nhân nh ra máu ho c ch y máu mũi (máu cam) n u b ung thư mi ng, h ng, xoang, th c qu n. N u b ung thư ph i - ph qu n thì kh c m có máu. Ðái ra máu là do ung thư th n, bàng quang ho c tuy n ti n li t. b nh nhân n , ch y máu âm o ngoài th i gian hành kinh, ho c khi giao h p, ho c sau khi ã mãn kinh có th do ung thư d con ho c ung thư âm o. Ð i ti n ra máu thư ng là d u hi u u tiên c a ung thư i tràng. Nôn ra máu thư ng do ung thư th c qu n ho c ung thư d dày… - Ðau: Ðau cũng là m t d u hi u báo ng quan tr ng c a ung thư. Ðó là lo i au c nh m t ch , au liên t c ngày càng n ng, dùng thu c gi m au không , làm cho b nh nhân m t ng . Ðau u m n tính lúc u có th là d u hi u duy nh t báo hi u ung thư não. Ðau b ng dai d ng ho c au thành cơn có th là nh ng d u hi u báo ng c a ung thư m t cơ quan sâu, ví d như i tràng. - Nhi m khu n: M i trư ng h p nhi m khu n l p i l p l i và không kh i khi dùng kháng sinh u có th là d u hi u báo ng c a ung thư. Ðó là vì b nh này ã t o i u ki n cho vi khu n phát tri n và gây nhi m khu n b ng cách làm suy y u h th ng mi n d ch, làm h p các cơ quan r ng (ph qu n ho c b máy ti t ni u ch ng h n), làm loét các niêm m c mi ng, h ng ho c cơ quan sinh d c, phá h y các mô. Nh ng ki n th c căn b n 2

S c kho và cu c s ng Nh ng d u hi u báo ng khác

Hoàng Tu n Minh

- Viêm tĩnh m ch: Viêm tĩnh m ch (hình thành c c máu ông trong lòng tĩnh m ch) thư ng là tĩnh m ch các chi dư i, ôi khi cũng là d u hi u u tiên c a ung thư. Ð y là vì kh i u trong b ng ho c trong khung ch u ã chèn ép tĩnh m ch gây viêm tĩnh m ch và các mô ung thư ti t ra m t s ch t t o nên nh ng c c máu ông. - Nh ng d u hi u s th y ho c nhìn th y: M t s d u hi u báo ng có th nhìn th y ho c s th y ư c. N u s th y m t c c nh ho c m t vùng c ng b t thư ng da, cơ, vú ho c tinh hoàn mà nh ng t n thương vùng này l i t n t i lâu ho c to lên u n thì dù chúng có au hay không cũng c n ph i i khám b nh ngay. Da n i g lên không u, b loét lâu không li n và lan r ng cũng là d u hi u báo ng c a ung thư da. Cu i cùng, n u th y h t m n cơm (m n cóc) ho c n t ru i dày lên, thay i màu s c ho c ch y máu cũng ph i n g p th y thu c ngay. Cơ quan hay b máy nào b ung thư? D a vào nh ng d u hi u báo b ung thư. ng, có th bi t ư c khá chính xác cơ quan ho c b máy nào

- Mi ng, h ng, xoang và th c qu n: D u hi u báo ng là nhai th y vư ng ho c au lan lên tai, kh n gi ng kéo dài (ung thư mi ng ho c ung thư h ng); au, nu t ngh n, nôn (ung thư th c qu n)... - B máy hô h p: Khó th tăng d n ho c t ng t, lúc u là khó th khi g ng s c, v sau xu t hi n c khi ngh ngơi thư ng là d u hi u u tiên c a ung thư ph i. Ho dai d ng ngư i nghi n thu c lá cũng c n ư c theo dõi ch t ch . - B máy tiêu hoá: D u hi u u tiên c a ung thư b máy tiêu hoá là ngư i b nh có c m giác n ng thư ng v (ph n trên c a b ng) và táo bón. Mót i ti n gi , c m giác n ng và au tr c tràng g i nghĩ n ung thư tr c tràng. Vàng da ti n tri n nhanh g i ý ung thư ư ng m t, ung thư gan. - B máy ti t ni u và tuy n ti n li t: Ðái khó, bí ái là nh ng d u hi u cơ quan ti t ni u ho c ung thư tuy n ti n li t nam gi i. u tiên c a ung thư

- H ch b ch huy t: M t ho c nhi u h ch c , h ch nách ho c h ch b n to lên có th là tri u ch ng u tiên c a ung thư sâu ho c ung thư h ch. - H th n kinh trung ương: Ðau u m n tính, li t, r i lo n th giác, thay i tính tình, nôn vào bu i sáng ôi khi là nh ng d u hi u báo ng c a ung thư não ho c màng não

Tri u ch ng nhi m giun móc
M i con giun móc có th hút 0,1-0,4 ml máu/ngày. Lúc này các tri u ch ng c a thi u máu s xu t hi n như da xanh, hoa m t, chóng m t, ánh tr ng ng c. Không như các b nh giun tròn ư ng ru t khác, u trùng giun móc xâm nh p vào cơ th b ng cách xuyên qua da. Vì th , th i kỳ u, ngư i b nh có th có các bi u hi n như viêm Nh ng ki n th c căn b n 3

S c kho và cu c s ng da, n i s n ng a. Các tri u ch ng ch t n t i 1-2 tu n nên ngư i b nh ít

Hoàng Tu n Minh ý.

Khi vào cơ th , u trùng giun móc có m t giai o n ng n cư trú ph i, lúc này có th th y các bi u hi n ho, khó th . Vào th i kỳ toàn phát, giun cư trú ru t non, bám vào thành ru t và hút máu. M i con giun móc có th hút 0,1-0,4 ml máu/ngày. Lúc này các tri u ch ng c a thi u máu s xu t hi n như da xanh, hoa m t, chóng m t, ánh tr ng ng c. Ngư i b nh cũng có th có các r i lo n th n kinh như nh c u, d quên, gi m trương l c cơ... Khi th y có các bi u hi n nghi ng b nhi m giun móc (nh t là v i nh ng ngư i s ng vùng tr ng hoa màu s d ng phân tươi), nên n trung tâm y t ho c các phòng khám chuyên khoa truy n nhi m ư c tư v n k p th i. B nh giun móc r t d b tái nhi m, vì v y i u tr nh kỳ là r t c n thi t.

Hi n tư ng ch y máu sau khi “quan h ”
Ra máu sau quan h tình d c bao gi cũng làm cho ngư i ph n lo l ng. S c này có th do nhi u nguyên nhân gây ra và không nên coi thư ng. - Lo n s n t bào c t cung (t n thương ti n ung thư l p t bào b m t c t cung): là nguy cơ c n quan tâm trư c tiên. Nguy cơ này tăng lên nh ng ph n có nhi u b n tình, quan h tình d c trư c 18 tu i, sinh con trư c tu i 16 ho c có ti n s b các b nh lây truy n qua ư ng tình d c. B nh thư ng i u tr b ng phương pháp c t ông l nh (cryosurgery) hay khoét chóp. - Nhi m khu n Chlamydia: Là b nh lây truy n qua ư ng tình d c hay do ti p xúc v i tinh d ch, d ch âm o, máu. - Nhi m l u c u khu n: D x y ra nh ng ngư i có hành vi tình d c không an toàn, ngày nay ã có nhi u lo i thu c i u tr . - Viêm âm nhân. o hay viêm c t cung: Thư ng g p và ph i i u tr tùy theo t ng nguyên

- Polyp c t cung: Là mô sùi phát tri n t l p niêm m c c a c t cung hay t ng c t cung và lòi ra ngoài; thư ng có hình như ngón tay, b m t nh n, màu hay hơi tím, r t d sây sát và cũng d xo n l y i mà không gây au. - Nhi m ký sinh trùng roi trichomonas: Là nguyên nhân gây viêm âm o. M b b nh có th lây truy n cho con khi sinh thư ng theo ư ng âm o. Dù hi m nhưng có th lây nhi m khi dùng nư c máy, t m b bơi, ng i trên gh b t nhà v sinh. - Nhi m n m âm o: Bình thư ng, n m v n có âm o, khi phát tri n quá nhi u thì gây ng a, nóng rát, d ch xu t ti t gi ng như b t tr ng, không có mùi n u như không b b i nhi m.

Nh ng ki n th c căn b n

4

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Viêm màng trong t cung ho c viêm cơ tuy n (adenomyosis): Viêm màng trong t cung, là tình tr ng viêm l p sâu nh t c a t cung. - Polyp t cung: X y ra khi l p n i m c t cung quá phát tri n và l i vào bu ng t cung. B nh nhân hay b rong huy t (ch y máu gi a 2 kỳ kinh), ra máu sau quan h tình d c, kinh nhi u, ra máu khi ã mãn kinh, khi dùng li u pháp hormone. N o bu ng t cung có hư ng d n b ng soi t cung là cách i u tr thư ng ư c các th y thu c ch n l a, vì n u ch nong n o như bình thư ng, có th s b sót polyp. - U xơ t cung: Thư ng là u lành, hi m khi di n ti n thành ung thư. Tri u ch ng u xơ r t khác nhau, có ph n không th hi n tri u ch ng gì. n tu i mãn kinh, u xơ co l i và bi n m t khi cơ th không bài ti t oestrogen n a. Ph n có u xơ t cung không bao gi nên dùngôestrogen (k c viên thu c tránh thai) vì oestrogen t o i u ki n cho u xơ phát tri n. Hi n nay có nhi u cách i u tr u xơ t cung, t bóc tách nhân xơ, làm t c m ch máu nuôi u xơ cho n phương pháp c t t cung truy n th ng. ch n oán nguyên nhân ch y máu sau quan h tình d c, bác sĩ thư ng ph i lo i tr d n các nguyên nhân khác. Vì v y ch nên i khám th y thu c ph khoa.

Ngăn ng a b nh s i th n
L i s ng thi u v n ng thư ng xuyên, c ng v i ch ăn u ng không lành m nh chính là nguyên nhân d n n b nh s i th n. Ch ăn u ng không lành m nh là ăn quá nhi u ch t b t, th t, tiêu th nhi u th c ph m giàu ch t ki m, gia v cay nóng. Ăn m n cũng là m t trong nh ng con ư ng hình thành s i nhanh nh t. Phương cách giúp ng a s i th n là năng v n ng, u ng nhi u nư c (t 8-15 ly/ngày) và không ăn quá 6g mu i m i ngày. Nên b sung thêm trái cây, rau qu tươi, s a chua ã g n kem trong các b a ăn h ng ngày.

Nh ng ki n th c căn b n

5

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Khói b k t phòng ch ng cúm gia c m
T i m t s t nh ã có kinh nghi m dùng b k t ch a b nh cho v t nuôi. Bi n pháp phòng, ch ng cúm gia c m b ng phương pháp xông khói b k t có cơ s khoa h c. Ngư i dân a phương thư ng t b k t xông khói giúp ch ng suy gi m hô h p, khó th . Khói b k t còn giúp làm s ch môi trư ng. Trong qu b k t có ho t ch t saponin, men peroxydaza và m t s ho t ch t khác, có tác d ng ch ng suy gi m hô h p, khó th , ây là d u hi u b nh lý tr m tr ng nh t c a căn b nh viêm ph i c p tính do virus (cúm gia c m). Theo các nhà khoa h c, t kinh nghi m c truy n c a nhân dân ta và nh ng k t qu nghiên c u hi n i cho th y: B k t và các ho t ch t c a nó có tác d ng ch ng vi khu n, vi-rus ngay trên c a ngõ xâm nh p vào ư ng hô h p. Phương pháp t b k t xông khói âm , liên t c, giúp saponin và các h p ch t khác thăng hoa, l n trong khói, lan t a vào ư ng hô h p, bám ng vào niêm m c và phát huy tác d ng ch ng m m b nh. Khói b k t giúp ch ng suy gi m hô h p, th khó, ây là d u hi u b nh lý tr m tr ng nh t c a căn b nh viêm ph i c p tính do vi-rus. Các nhóm flavonozid có trong b k t tham gia b o v thành mao m ch, duy trì s b n v ng c a mao m ch, h n ch xu t huy t... B k t và các lo i ho t ch t c a nó có tác d ng, ch ng suy gi m hô h p, khó th - ây là d u hi u b nh lý tr m tr ng nh t c a căn b nh viêm ph i c p tính do virus H5N1 (cúm gia c m) gây nên và làm gia c m m c b nh ch t nhanh vì suy hô h p. Saponin có m t niêm m c ư ng hô h p t khói b k t ưa vào, s kích thích các u mút th n kinh c m giác, thông qua ó kích thích trung khu hô h p giúp c i thi n hô h p cho con v t. M t khác saponin có tác d ng kích thích các tuy n niêm m c ư ng hô h p tăng ti t d ch, pha loãng m rãi, kích thích con v t h t hơi, kh c mũi, d dàng t ng m rãi ra ngoài, làm thông thoáng ư ng hô h p, giúp con v t hô h p thu n l i. ây là m t bi n pháp r ti n, ơn gi n, d th c hi n, ngư i nông dân nuôi và nh l ho c các trang tr i l n u có th th c hi n ư c. Bi n pháp này không nh ng tác ng vào con gà, mà còn có tác d ng làm cho môi trư ng trong lành.

Nh ng ki n th c căn b n

6

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

D u hi u c a b nh gan
Gan là cơ quan n i t ng l n nh t trong cơ th , và cũng là m t trong các cơ quan quan tr ng nh t. Do ó vi c nh n bi t các d u hi u c a b nh gan r t quan tr ng. Dư i ây là m t s d u hi u c a b nh gan: - B nh vàng da: Da chuy n sang màu vàng và m t tr ng dã do n ng bilirubin b t thư ng trong máu. - Ng a ngáy. - Gan to, gây “c m giác no”. - Xu t huy t th c qu n và d dày. - Tích nư c/d ch l ng - B nh não-gan: ch t - Ho t ng gan y u. c khoang b ng.

máu d n t i suy gi m ch c năng c a não.

Phát hi n m i v công d ng c a cá ng a
Các công d ng ch a b nh c a cá ng a r t a d ng như ch a tr ch ng m t m i, suy như c cơ th ; viêm nhi m ho c áp xe c h ng, m dãi; các b nh v hô h p, hen suy n; suy gi m kh năng tình d c; các b nh v tim và h tu n hoàn, th n, gan và th m chí cá ng a còn ư c dùng tr ch ng khó sinh ph n . T trư c n nay, công d ng c a cá ng a ch y u d a theo kinh nghi m dân gian, ư c rút ra t th c t c a các b nh nhân ã t ng th nghi m. G n ây, các nhà khoa h c Trung Qu c ã ti n hành nghiên c u thành ph n phân t các h p ch t trong cá ng a c p gène và protein. ây là m t hư ng nghiên c u m i, hi n i, ch ng minh cơ ch phân t quy t nh n công d ng y h c c a loài sinh v t này. K t qu nghiên c u ch ra r ng cá ng a ch a các phân t mi n d ch có hai ngu n g c khác nhau: t y u t di truy n b m sinh và t h mi n d ch do quá trình ch n l c t nhiên. D ng mi n d ch t quá trình ti n hóa qua ch n l c t nhiên bao g m các peptide kháng l i các vi sinh v t, các nhân t làm tăng cư ng kh năng tiêu di t t bào ngo i lai, các protein ch ng ôxy hóa, các phân t có kh năng gi i c, các lectin và protein có liên quan n quá trình t o máu... Các phân t mi n d ch t di truy n b m sinh c a cá ng a có th cùng tác d ng trong quá trình ch ng oxy hóa và ch ng lão hóa c a cơ th . Thú v là ã phát hi n ra r ng cá ng a có ch a ít

Nh ng ki n th c căn b n

7

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

nh t 5 gène kháng kh i u, i u này ã m ra m t hư ng m i trong nghiên c u cơ ch kh năng ch ng ung thư c a cá ng a cũng như kh năng s d ng ngu n dư c li u quý giá này. M t i u áng nói n a là cá ng a có ch a enzyme sinh t ng h p prostaglandin, là ch t óng vai trò i u hòa th n kinh, hormone và h mi n d ch. Prostaglandin và ti n ch t c a nó có kh năng kích thích s ti t hormone oxytocin và s cư ng dương b ng cách tác ng n vùng i u khi n tình d c c a tuy n yên trong não ngư i. Ngoài ra, chính hàm lư ng cao c a Docosahexaenoic acid (DHA) - v t li u cơ b n s n sinh tinh trùng, liên quan ch t ch n kh năng s n sinh tinh trùng ư c tìm th y trong cá ng a ã gi i thích và ch ng minh cho tác d ng tăng cư ng sinh lý nam gi i c a cá ng a. Cũng chính vì công d ng ch a b nh h u hi u c a cá ng a mà ngu n này ang b suy gi m m t cách nghiêm tr ng, do b ánh b t quá nhi u vào m c ích thương m i. B o v , duy trì ngu n l i cá ng a khai thác, s d ng là chi n lư c úng n và lâu dài.

Ng ít, h i ngư i
Ch ng ph i ng u nhiên mà 1/3 th i gian c a cu c i, chúng ta dành ... ng . B i l khi ng , m i cơ quan trong cơ th s ư c ngh ngơi tái t o l i năng lư ng s ng. Tăng cư ng h mi n d ch N u “ti t ti m th i gian” b ng cách c t xén b t gi c ng thì cu i cùng chính b n l i ang lãng phí s c kh e c a chính mình. Nhưng hơn h t, gi c ng giúp tăng cư ng s c kháng. Khi ta ng , h u h t các cơ quan trong cơ th s gi m cư ng ho t ng. Nhưng m t s cơ quan khác l i ho t ng tích c c hơn. ó chính là các cơ quan s n xu t ra hóc môn t o nên s c kháng cho ng công vi c "ăn cơ th . c p" gi c ng c a b n. Khi b n th c, h mi n d ch ph i g ng mình t p trung l c lư ng i uv i l i kích ng t môi trư ng bên trong và bên ngoài cơ th . Ch khi cơ th chìm trong gi c ng sâu, các lo i b ch c u và th c bào có công năng truy lùng c ch t, các lo i vi trùng, siêu vi trùng, khu n và t bào ung thư... thư ng m i b t u ho t ng. Dư i nh hư ng c a nh p sinh h c, ho t tính kháng b nh c a h mi n nhi m s ch m d t vào 3 gi sáng. Do ó, ngư i càng th c khuya thì kho ng th i gian ho t ng s c kháng b nh càng b thu h p. Ngư c l i, ngư i t p thói quen ng s m là ngư i bi t cách n i r ng gi làm vi c c a kháng bào. Hi n tư ng gi m b ch c u nh ng ngư i thi u ng cũng s làm tăng nguy cơ m c căn b nh ung thư và m t lo t các căn b nh khác h tu n hoàn và h tiêu hóa. Thi u ng còn cũng là m t căn nguyên c a stress.

Nh ng ki n th c căn b n

8

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Hơn th , thi u ng còn làm gi m tác d ng c a các lo i vacxin. Nguyên nhân cũng chính là do cơ ch ho t ng v êm, khi cơ th gi m ho t ng trong gi c ng say c a h th ng mi n nhi m. Nh ng v n c a gi c ng
Gi c ng i u ch nh ng h sinh h c c a cơ th , giúp cho b não ư c ngh ngơi, lo i tr stress, tăng cư ng kh năng t p trung, trí nh và s sáng su t.

Ch ng m t ng a ph n liên quan n tình tr ng căng th ng, lo âu, tr m c m và các b nh r i lo n tâm th n khác. V i nh ng ngư i b ch ng m t ng vi c i vào gi c ng và duy trì nó tr nên khó khăn, làm cho th i gian ng ít i và ch p ch n không sâu. Tuy nhiên, n u ch m t ng tho ng qua m t vài hôm thì không th coi là r i lo n gi c ng . Ch có th coi là b b nh khi m t ng x y ra ít nh t 3 l n/tu n, trong th i gian ít nh t là m t tháng. M t ngư i trư ng thành bình thư ng c n ng 8h m i ngày. Hi n nay, cu c s ng công nghi p khi n chúng ta ng ít hơn kho ng 1h so v i 20 năm trư c và 2h so v i năm 1910. Tuy nhiên, b n ng quá lo l ng khi n... m t ng thêm y!

Trong khi ng , trái tim ư c gi m cư ng ho t ng, nh p c a h tu n hoàn n nh hơn, huy t áp gi m...

i u quan tr ng là hãy bi t h c cách “l ng nghe” các tín hi u c a cơ th . M t gi c ng ch t lư ng là khi b n t nhiên i vào gi c ng êm lưng và cũng t nhiên th c d y m t cách s ng khoái và thư thái.

m sau 30 phút ng

Th i gian ng h p lý nh t là t 10h t i n 6h sáng ngày hôm sau. Tuy nhiên, m c th i gian này còn tùy thu c vào nh p sinh h c và thói quen riêng c a m i ngư i. M t s ngư i, do công vi c b t bu c ã t t o thói quen i ng sau n a êm và th c d y vào kho ng 9-10 gi sáng hôm sau mà v n kh e m nh, tươi t nh. Cơ th chúng ta có th t i u ch nh nhu c u ng sao cho phù h p v i tình tr ng s c kh e.
Làm th nào có gi c ng ngon?

- Không gian yên tĩnh và môi trư ng trong lành trong phòng ng là 2 y u t quan tr ng hàng

u. Ngoài ra, n m ng cũng ph i thích h p v i th tr ng và thói quen c a t ng ngư i. - Ch coi thư ng gi c ng trưa. Lý do là sau m t bu i sáng làm vi c, kh năng tư duy và th l c c a chúng ta s gi m i vào kho ng 13h và g n như rơi vào tr ng thái trì tr vào cu i gi chi u. ng ăn no trư c khi ng và không u ng cà phê vào bu i chi u. C thu c lá và rư u th làm h ng gi c ng c a b n. - Nh ng ho t ng yên tĩnh như c sách, yoga và thi n s có tác d ng t t cho gi c ng . u có

- T p th d c và cu i ngày s góp ph n t o ra m t êm tr ng. Bu i sáng là th i i m t t nh t rèn luy n thân th . - N u b n ã m t 15 phút tr n tr c trên giư ng thì nên ng i d y. Thay vì n m trên giư ng và b c b i vì không th ng ư c, hãy ra kh i giư ng, c sách ho c làm m t vi c gì ó thư giãn.

Nh ng ki n th c căn b n

9

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

B o v s c kh e tinh trùng
N u mu n có tinh trùng ch t lư ng t t, nh ng ngư i d nh có con c n tránh xa không khí ô nhi m trong kho ng th i gian th thai. N u l "dính" khí b n thì c n kiêng quan h trong kho ng 3 tháng. Theo nghiên c u m i nh t ăng trên t p chí Human Reproduction c a M , vào nh ng kho ng th i gian mà m c ô nhi m không khí lên cao thì ch t lư ng tinh trùng gi m xu ng áng k . Các nhà khoa h c ã theo dõi tinh trùng c a 35 thanh niên kho m nh s ng Teplice, C ng hòa Czech - nơi m c ô nhi m không khí tăng vào mùa ông khi các nhà máy i n t than nâng cao công su t c ng v i vi c sư i m nhà dân. Sau 2 năm, k t qu cho th y ch t lư ng tinh trùng i xu ng áng k trong su t mùa ông và ư c c i thi n trong nh ng tháng mà m c ô nhi m không khí h th p. Các ch t c trong không khí ô nhi m có th gây t n thương ADN c a tinh trùng, gây khó khăn cho vi c th thai và làm tăng nguy cơ s y thai. Tuy nhiên, tình tr ng trên ch mang tính t m th i, do ó m b o ch t lư ng tinh trùng thì t t nh t nên tránh ti p xúc v i khí b n trong th i kỳ th thai. N u ch ng may b nhi m c thì c n ch i sau 3 tháng xu t hi n "tinh binh" m i kh e hơn. Ngoài ra, các chuyên gia sinh s n nh n m nh t m quan tr ng c a vi c s ng lành m nh khi mu n có em bé. Ngư i s p làm cha c n luy n t p và ăn u ng h p lý, dùng rư u v a ph i và truy t i không hút thu c lá. Dư i ây là l i khuyên giúp có tinh trùng t t: - Tránh xa vùng ô nhi m không khí n ng. - Ăn u ng lành m nh - Tích c c luy n t p, nhưng tránh t p quá n ng. - B thu c lá - Tránh u ng quá nhi u rư u - Không m c qu n lót ch t - Tránh làm cho nhi t - Không dùng c n sa. quanh tinh hoàn tăng cao

Nh ng ki n th c căn b n

10

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

T ki m tra ung thư tinh hoàn
Ung thư tinh hoàn là m t trong s nh ng b nh ung thư ph bi n nh t àn ông, c bi t àn ông dư i 40 tu i. V y làm th nào có th t phát hi n ư c nh ng d u hi u c a căn b nh nguy hi m này? Dư i ây là nh ng bư c giúp b n th c hi n ư c i u ó: - Dùng m t tay nâng 2 tinh hoàn lên sau ó dùng tay kia ki m tra.

- Nh nhàng k t h p ngón tay cái và các ngón tay còn l i xoay tròn t ng tinh hoàn. Khi ó b n s c m th y có m t c u trúc hình ng m m bao b c c phía trên, phía sau và phía dư i m i tinh hoàn. - Dùng ngón tay khéo léo tách c u trúc hình ng ó ra c n tr vi c b n ki m tra tr c ti p tinh hoàn. - Ki m tra xem tinh hoàn có b sưng hay có kh i u gì kh nghi không. - N u có b t kỳ d u hi u l nào, b n nên ngay l p t c b nh phát tri n quá n ng s r t khó ch a kh i. n b nh vi c khám chi ti t, phòng nó không

Rư u t i phòng và ch a b nh
Ai C p tuy là m t nư c nghèo, khí h u kh c nghi t nhưng ngư i dân l i kh e m nh và s ng lâu. T ch c Y t Th gi i ã i u tra và phát hi n, m i gia ình Ai C p u có m t hũ rư u ngâm t i và ây có th là l i gi i thích cho hi n tư ng trên. Y h c c truy n nhi u qu c gia, trong ó có Vi t Nam, ã dùng t i vào i u tr nhi u lo i b nh có k t qu t t. Theo ông y, t i v cay, tính ôn, hơi c, vào hai kinh can và v , tác d ng thanh nhi t, gi i c, sát trùng, tr phong, thông khi u, tiêu nh t, tiêu m... Rư u t i có th ch a ư c 4 nhóm b nh: xương kh p (viêm au kh p, vôi hóa các kh p, m i xương kh p), hô h p (viêm h ng, viêm ph qu n, hen ph qu n), tim m ch (huy t áp cao, huy t áp th p, xơ m ng m ch), tiêu hóa ( chua, khó tiêu, viêm loét d dày - tá tràng). Năm 1983, các nhà nghiên c u Nh t B n l i thông báo b sung thêm 2 nhóm b nh n a là b nh trĩ và ti u ư ng. H nh n xét ây là lo i thu c có hi u qu ch a b nh cao, không gây ph n ng ph . Cách bào ch rư u t i: T i khô ( ã bóc b v ) 40 g em thái nh , cho vào chai ngâm v i 100 ml rư u tr ng 40-45 , th nh tho ng l i l c chai rư u, d n d n rư u chuy n t màu tr ng sang màu vàng, n ngày th 10 thì chuy n sang màu ngh và u ng ư c. M i ngày dùng 2

Nh ng ki n th c căn b n

11

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

l n, sáng u ng 40 gi t (tương ương m t thìa cà phê) trư c khi ăn; t i u ng 40 gi t trư c khi ng . U ng kho ng 20 ngày thì h t, b i v y c sau 10 ngày l i ngâm ti p, ngày nào cũng có rư u t i dùng. U ng liên t c su t i v i m t lư ng rư u r t nh như th , ngư i kiêng rư u ho c không u ng ư c rư u v n dùng ư c. T i có kh năng giúp cơ th phòng ng a ư c ung thư, ó là i u nhi u nhà khoa h c ã th a nh n; song có i u tr ư c ung thư khi nó ã phát tri n thành kh i u hay không thì chưa ch ng minh ư c, còn c n nghiên c u ti p. T i có nhi u h u ích, ó là i u rõ ràng. Tuy nhiên ã là thu c thì ph i tính n li u lư ng thích h p (thu c dùng li u quá cao cũng có h i) và các ph n ng ph , không nên l m d ng. Dùng t i quá nhi u có th gây hơi th hôi, r i lo n d dày - ru t, c ch tuy n giáp... B i v y, ch nên áp d ng bài thu c rư u t i v i li u lư ng mà WHO ã dày công nghiên c u và ph bi n. V i li u lư ng y là có tác d ng phòng và ch a ư c nhi u b nh, v i cách dùng an toàn có th dùng h ng ngày m t cách lâu dài.

Nh ng gi i áp b ích v

ôi gò b ng

o

Ng c là “ch y u” trên cơ th phái p. Nó v a m m m i, v a d b t n thương nên c n lưu ý cho vi c b o v ph n cơ th này trư c t t c nh ng tác ng có th . 7 nguyên t c vàng i u có v l là ph n m c nhi u sai l m trong quan ni m i v i ng c c a mình. Trong khi ó h l i r t s ph i nghe n ch n oán kh ng khi p. M c dù các chuyên gia ã kh ng nh r t nhi u l n r ng ch a ư c ung thư vú, th m chí không c n ph u thu t, n u như ư c phát hi n k p th i… nhưng th ng kê cho th y m t n a s b nh nhân t i bác sĩ khám khi ã mu n. Sau ây là các nguyên t c vàng mà ph n c n tuân th tránh b ung thư vú.

1. Sinh ít nh t là 1 con và nuôi con b ng s a m , n u không tuy n s a s “n i lo n”. Sinh con l n u sau 30 tu i hay không sinh con và n o thai không có l i cho tuy n s a. 2. Không th a cân, nhưng cũng không nên kh s v i vi c ăn kiêng. Ch dinh dư ng y và duy trì hình th theo úng các nguyên t c khoa h c cũng là phương pháp b o v . 3. ng t ch i nh ng ni m vui th xác. Cu c s ng tình d c thưa th t hay không u n, tình tr ng không t ư c c c khoái và s cô c i v i ph n b t c l a tu i nào, nh t là khi còn tr , làm máu kém lưu thông các cơ quan n m trong xương ch u nh . S i u hoà hormone b r i lo n v i nhi u h u qu n y sinh t ó.

Nh ng ki n th c căn b n

12

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

4. Hãy gìn gi h th n kinh c a mình. Hãy nhìn nh ng s vi c di n ra không như mình mong mu n trong cu c s ng m t cách ơn gi n hơn. S b t n th n kinh, t c gi n, vi c mong mu n làm t t c t t hơn s không em l i gì ngoài stress liên t c và nguy cơ b r t cao. 5. B o v ng c kh i b ch n thương khi chơi th thao. Hãy c g ng t o ra ph n x : Trong m i tình hu ng b t ng l y tay b t chéo che ng c. 6. N u trong gia ình theo ư ng m t ng có ngư i b ung thư, có th i xét nghi m gien xác nh b n có gien gây ung thư di truy n hay không. B n bi t i u ó càng s m càng t t: Khi ó có kh năng phòng có nh hư ng và hi u qu . 7. Sau 30 tu i, m i ph n c n u n xem xét ng c c a mình trong kho ng t ngày th 6 n ngày th 12 tính t ngày b t u hành kinh. T t hơn h t th c hi n vi c ó dư i vòi t m nư c s a t m làm tăng nh y c m c a ngón tay. Còn t 35 tu i m i năm 1 l n (n u t t c u yên n - năm rư i m t l n) nên ch p nhũ nh.

Báo hi u x u t qu ng m t
N u qu ng m t thâm n ng trong m t vài ngày thì có th do m t ng ho c làm vi c quá s c; nhưng n u kéo dài thì l i là nh ng d u hi u x u c a s c kho . Qu ng m t b nh t t thư ng ph ng to hơn vào bu i sáng và chi u t i. Có nh ng ngư i r t tr ã b thâm, x qu ng m t. Chính vì th càng không th bi n h r ng " ó ch là d u hi u c a tu i tác!". Có 4 căn b nh B nh tim l i d u tích rõ trên qu ng.

Ki m tra l i s c kh e N u cùng v i qu ng m t, th nh tho ng ngư i b nh th y khó th , au n u qu ng m t kéo dài. nhói vùng tim thì chính xác c n ph i n tìm bác sĩ tim m ch. Sau khi ki m tra b ng i n tâm , các xét nghi m sinh hoá s cho th y cơ tim b to phình do quá s c trong lúc v n chuy n lư ng abumin vào m ch máu. Gan ho c m t có v n Ch c năng gan và m t có th xác nh ư c ph n nào qua ki m tra th ph n ng d ng và th m th u cao t i các mao m ch. ch c ch n hơn b nh nhân ph i ư c ki m tra qua máy ch n oán m ch hi n trên màn hình vi tính. Phương pháp ch n oán m i này có th phát hi n ư c b nh s m và nhanh (trong kho ng 6 15 phút) hơn nhi u phương pháp cũ như siêu âm, xét nghi m th ch c năng gan, m t. B nh th n Các b nh như viêm c u th n, s i th n u báo hi u rõ t i qu ng m t c a ngư i b nh. Ch c năng th n suy y u l i là h u qu c a nhi u căn b nh khác tư ng như không liên quan thí d như cao huy t áp, ái ư ng, nghi n rư u. Nh ng ki n th c căn b n 13

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Riêng v i ngư i b b nh v th n, qu ng phù thũng không ch d ng dư i m t mà theo th i gian các vùng da khác cũng nh n h u qu tương t . B nh nhân c n ư c xét nghi m nư c ti u, siêu âm th n xác nh rõ tình tr ng th n. Cơ th "úng nư c" H th ng bài ti t g p tr c tr c kéo dài s d n n tình tr ng cơ th "úng nư c" - có nhi u vùng da phù thũng, m t da n ng x . Ngư i b nh nên tích c c u ng các lo i trà và thu c lá giúp l i ti u, bài ti t m hôi t t như lá mã , nư c râu ngô, nư c trà xanh, chè thanh nhi t, hoa hoè, th o quy t minh... Tùy theo m c sau: n ng nh , b nh nhân có th ch n m t trong nh ng phương pháp kh c ph c

- Xông hơi, ngâm ngư i trong b n nư c thu c B c 2 l n/tu n. Nư c thu c th m th u qua da s giúp kích thích tuy n m hôi, tăng kh năng bài ti t qua da. - Tác ng b ng máy nam châm sinh h c phân t . Máy có kh năng làm thay i tính năng ngoài và trong c a t bào ch t l ng - t nh n, tính d n i n n kéo căng b m t. Vùng da thũng nư c ư c kích ho t năng l c trao i ch t và tăng kh năng kháng th . - Massage b ng máy chuyên d ng, chú tr ng ph n tay chân cũng như các vùng da cellulite giúp kích thích tu n hoàn máu, lưu thông b ch huy t trong thành m ch, ng th i y b t ch t l ng ra kh i l p màng dư i da. - Cu n l nh thân th . Ph t d u (chư m l nh) lên vùng da thũng, sau ó dùng băng chuyên d ng có t m vitamin và b c hà cu n ch t trong vòng 20-40 phút. Các ch t th m th u qua da có tác d ng khích thích tu n hoàn máu, c ng c thành m ch.

D u hi u c a b nh gan
Gan là cơ quan n i t ng l n nh t trong cơ th , và cũng là m t trong các cơ quan quan tr ng nh t. Do ó vi c nh n bi t các d u hi u c a b nh gan r t quan tr ng. Dư i ây là m t s d u hi u c a b nh gan: - B nh vàng da: Da chuy n sang màu vàng và m t tr ng dã do n ng bilirubin b t thư ng trong máu. - Ng a ngáy. - Gan to, gây “c m giác no”. - Xu t huy t th c qu n và d dày. - Tích nư c/d ch l ng - B nh não-gan: ch t - Ho t ng gan y u. c khoang b ng.

máu d n t i suy gi m ch c năng c a não.

Nh ng ki n th c căn b n

14

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

mong mu n, không m say, không ng t ngây... T i sao? Theo nh ng nhà chuyên môn, ó là vì thi u c m xúc. Thi u c m xúc là thi u t t c , hai ngư i ch còn là hai c máy mà thôi. Hãy nh l i th i kỳ yêu nhau, c m xúc âu mà l m th ? Ch c n th y âu ó th p thoáng hình bóng c a nhau hay gi ng nói quen thu c y là c m xúc ã trào dâng. R i trong nh ng cu c h n hò, ư c va ch m vào thân th nhau, nghe hơi hư ng c a nhau, nh ng c ch vu t ve th t nh nhàng cũng ã c hai mu n p vào nhau, mu n hoà vào làm m t. Th r i, khi bây gi s ng chung nhà, ư c su t ngày g n k , tho mãn r i thì kho báu c m xúc kia ngày m t vơi i. Th t ra kho báu c m xúc y không th y mãi n u hai ngư i không bi t cách khai phá, làm cho nó phong phú hơn. Có ngư i cho r ng nh ng c m xúc y n m âu ó trên cơ th c a hai ngư i, ch c n bi t cách dò tìm là nó hi n ra, nh t là nh ng b ph n nh y c m nh t c a gi i tính hay nh ng nơi c bi t khác như u lư i, sau vành tai, s ng lưng... N u vu t ve ph n thân th y c a ngư i b n i thì ham mu n ái ân s "rung lên". Th t ra i u này ch úng m t ph n, vì có nh ng ngư i yêu nhau, cách xa hàng trăm cây s , ch c n nghĩ n nhau thôi c m xúc ã dâng trào, ch ng có s vu t ve nào c , vì có m t i u quan tr ng, h bi t mình ang yêu và ư c yêu, tin tư ng vào tình yêu y. Cho nên tình d c trong i s ng v ch ng v n c là chuy n c a cái u mà ra. Mu n khơi g i ư c nh ng c m xúc tuy t di u thì v n c n nh ng cái vu t ve âu y m, không ch là nh ng vùng da th t nh y c m mà có th b t c nơi âu trên cơ th c a b n i. Mi n là s vu t ve y d u dàng, tôn tr ng và t n tu làm cho da th t có ngôn ng riêng, nói ư c r ng em r t yêu anh (hay anh yêu em), em say mê anh, mong mu n mang n h nh phúc cho anh... Hãy nh r ng da th t con ngư i vô cùng tinh t , m t s vu t ve hay ón nh n v i vã hay h h ng l y l , không úng theo câu th n chú c a tình yêu thì l p t c kho báu c m xúc s khép l i.

Chuy n tình chàng XY và nàng X
m t t nh vùng sâu Tây Nguyên, ngư i ta cho r ng h m t chàng trai ã t m trong dòng su i, n u cô gái l i xu ng ngay sau ó thì s có thai. T câu chuy n thi u khoa h c này, câu h i t ra là tinh trùng s ng ư c trong môi trư ng nư c hay không? Th c ra, tinh trùng s ng trong môi trư ng ki m (c a tinh d ch) và có th t n t i 1-2 ngày trong môi trư ng axit nh (c a âm o). Nó cũng có th duy trì s s ng trong các d ch c a cơ th (tinh tương, d ch âm o, d ch b ng...). Xét trong môi trư ng cơ th , tinh trùng có th s ng "mi n t l " t i a là 2 ngày. Ngoài ra, nó không th "bơi l i" trong các lo i môi trư ng khác. N u ra ngoài không khí, ch sau vài phút, tinh d ch s ông l i và tinh trùng s b k t li u. N u th chúng vào các lo i nư c thông thư ng như: nư c máy, nư c gi ng, nư c mưa... nh ng chàng tinh trùng càng không th t n t i ư c quá vài phút. Nh ng ki n th c căn b n 15

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Kh năng s ng và thích nghi trong "môi trư ng ch em" c a anh em nhà XY cũng khác nhau. Chàng Y có kh năng ch u nh ng thay i c a môi trư ng, v n ng t t hơn và ch y nhanh hơn chàng X. Vì th , khi ra tr n, anh ta thư ng xung phong d n u oàn quân. Tuy nhiên, n u không g p ư c nàng X r ng k p th i, anh chàng ch s ng t i a 2 ngày và... tiêu ngay. L i d ng c i m này, xác su t sinh con trai cao hơn, v ch ng nên g n nhau vào nh ng ngày r ng tr ng. Vì chàng Y nhanh chân hơn anh X, d dàng chi m lĩnh th trư ng và "k t hôn" t c thì v i m t cô X. Anh X l i khác, ch m mà ch c. Anh chàng này có th s ng lâu hơn trong môi trư ng âm o, ch i và... ph c kích (do c u trúc cơ b n gi ng nàng X). N u v ch ng "yêu nhau" trư c ho c sau nh ng ngày r ng tr ng, xác su t sinh con gái l i cao hơn. T i các phòng xét nghi m vô sinh, sau khi l y m u tinh trùng, bác sĩ s ưa ngay vào t b o qu n môi trư ng phù h p. N u không, nh ng chàng XY s ch t ngay l p t c. i u này là m t minh ch ng cho vi c "kén ch n" và "y u m nh" v i môi trư ng s ng c a tinh trùng

Cà phê gây tác h i cho bào thai th nào?
Ph n ang mang thai u ng t 8 tách cà phê/ngày tr lên i m t v i nguy cơ s y thai ho c con ch t ngay sau khi chào i cao g p ôi so v i ngư i không u ng cà phê. Sau khi nghiên c u 88.482 thai ph , nhóm khoa h c gia thu c i h c Aarhus ( an M ch) phát hi n m c nguy hi m cho bào thai tăng 33% i v i nh ng bà m u ng t 4-7 tách cà phê/ngày, 59% n u u ng quá 8 tách/ngày. Theo các chuyên gia, thai ph phê/ngày. không nên u ng quá 3 tách cà

Nh ng ki n th c căn b n

16

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thu c ngăn "s c "
Chuy n l a ôi, trư c ho c sau nh ng phút giây thăng hoa, n u không dùng bi n pháp ng a thai s là nh ng chu i ngày th c th m, lo l ng. Có nhi u bi n pháp, nhưng thu c ng a thai ư c ưu tiên dùng nhi u nh t vì ch ng và có th "ch a l a" khi c n... Các lo i ng a...

Trên th trư ng hi n nay có hàng ch c lo i thu c ng a thai nh m áp ng nhu c u ph n trong chuy n "nh y c m" này. u tiên ph i k n thu c u ng m i ngày m t viên, có nhi u lo i như: New choice, Thu c ng a thai nào Regulon, Marvelon... cũng có tác d ng ph như gây nh c u, chóng m t, bu n nôn, Ngoài vi c ng a thai u ng m i ngày m t viên, các nhà s n xu t còn nghĩ n nh ng tình hu ng "ng u h ng qua c u". căng t c ng c... ó là thu c ng a thai kh n c p, có nhi u lo i như: Postinor, ecee, Medonor. Viên u tiên cho phép u ng tr nh t trong 72 gi sau khi quan h , viên th nhì u ng sau viên u 12 ti ng. T t nhiên thu c này cũng có m t s tác d ng ph như r i lo n kinh nguy t, xu t huy t, nh c u, bu n nôn... Ti n hơn m t bư c n a, các nhà s n xu t ưa ra thu c tiêm Depo- Provera. Sau khi tiêm, thu c phóng thích ch m d n n n ng trong máu th p nhưng kéo dài. M i l n chích 150mg cho m i 3 tháng ng a thai. Thu c ch tiêm trong 5 ngày u tiên sau khi b t u chu kỳ kinh nguy t. Tác d ng ph c a thu c có th có g m: huy t kh i t c m ch, căng th ng, lo l ng, m t m i, tr m c m, m ay... Th i gian dài nh t trong vi c ng a thai là que c y dư i da. M t l n c y ng a ư c 3 năm. Que Implanon này dài 40mm, r ng 2mm, dùng cho nh ng ph n không dùng ư c estrogen, c y vào da b ng ng c y nên không c n r ch da nhưng khi l y ra thì r ch da kho ng 2mm. i u khó là th c hi n trong i u ki n vô khu n và ôi khi ph i gây tê tránh c m giác khó ch u. Ngoài các thu c và que nêu trên, còn có các thu c c bi t dành cho ph n cho con bú như Exluton, tu i trung niên có thu c Cyclo - Progynova v a ng a thai v a b sung n i ti t t . Th h m i "hút hàng" Thu c ng a thai nào cũng có tác d ng ph nhưng ít nhi u thì tuỳ lo i, ch y u liên quan n hàm lư ng estrogen (estrogen gây nh c u, chóng m t, bu n nôn, căng t c ng c...) tuy nhiên gi m hàm lư ng này ph i m t 30 năm m i có thu c tránh thai estrogen li u th p. ây là thu c th h m i nh t như Marvelon, Mercilon, Regulon... Nh ng ki n th c căn b n 17

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

T i các nhà thu c và trung tâm bán s , thu c bán ch y nh t hi n nay là Mercilon giá 65.000 ng/v /tháng, k n là Marvelon giá 46.000 ng/v /tháng, Diane 35 giá 88.000 ng/v /tháng. Thu c ng a thai kh n c p bán ch y u b ng là Postinor giá 16.000 ng/2 viên, k n Ecee, Medonor. Trên th trư ng hi n nay, ã có vài nhà thu c bán d ng c nh c u ng thu c ng a thai giá kho ng 60.000 . Máy có ch c năng nh c u ng theo m t gi nh t nh. Tuy nhiên, không ư c ngư i tiêu dùng chu ng l m, theo các nhân viên nhà thu c

T i phòng ch ng cúm như th nào?
(Dân trí) - Tôi nghe nói t i có r t nhi u tác d ng phòng ch ng b nh t t, trong ó có cúm. V y ph i ăn t i th nào có tác d ng phòng cúm hi u qu nh t? - (Hư ng Giang, L ng Sơn) Tr l i: T i là m t lo i gia v có ch a nhi u khoáng ch t, protein, ch t béo, ch t ư ng, các vitamin B và C. Ngoài ra, t i còn ư c coi như m t v thu c. Tác d ng ch a b nh c a t i ch y u tinh d u t i. T i có công hi u sát trùng m nh và v i m i cách s d ng thì t i l i có công d ng khác nhau. B t k là ăn s ng hay n u chín, t i u có tác d ng gi m cho ư ng tiêu hoá, lưu thông khí huy t, ch ng l nh b ng. Nư c t i ép có th tiêu c, ch ng sưng t y phù n . N u ăn s ng có th ch ng ư c ch ng trư ng hơi, gi i c, gi m nư c. T i còn có tác d ng kh m trong máu r t t t và m i ây, các nhà khoa h c còn tìm ra tác d ng ch ng ung thư c a t i. Còn v i các b nh cúm thì tác d ng c a t i ã ư c kh ng nh t lâu. N u m i ngày ăn m t tép t i s ng thì s tăng kh năng kháng trư c các virus cúm r t l n. V i tr em, vi c ăn t i s ng có th khó khăn vì v c a nó khá cay và h c, b n hãy ép t i vào nư c ch m cho tr ăn cùng các lo i th c ăn khác. Có th dùng t i xào n u, ngâm rư u, ngâm d m, nhưng tác d ng không b ng khi ta ăn t i s ng.

Nh ng ki n th c căn b n

18

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng

c t gi u m t
Nh ng nghiêm ed a là i v m i nguy này t t nhiên không gây ra nh ng b t n tr ng ngay, nhưng v lâu dài, chúng có th ng m ng m, n s c kh e và th m chí c tính m ng c a chúng ta, nh t i nh ng ngư i có h mi n d ch y u.

Khi t m gi t c t : THMs (trihalomethanes).

- Tác h i: là m t ph ph m ư c hình thành ngoài ý mu n t cơ ch l c nư c công c ng dùng cho sinh ho t hàng ngày c a con ngư i. Tác h i chính c a THMs là tăng nguy cơ h y ho i gan. Ngay c khi ng b n - Gi i pháp t b o v : THMs có kh năng thâm nh p vào cơ th qua cũng khó tránh kh i ba ư ng là hô h p, tiêu hóa và da. Vì th , t t hơn h t không nên t m ho c trong nhà t m quá lâu vào bu i sáng, vì lúc ó cơ th con ct . ngư i nh y c m nh t. Ngoài ra, cũng nên d n d p phòng t m s ch s , m c a thoáng mát ngoài. Khi i l i c t : Ch t th i ng cơ. các c t thoát ra

- Tác h i: nh hư ng nhi u nh t n h hô h p, gây hen suy n, viêm ph i c p và mãn tính, c bi t là tăng nguy cơ ung thư ph i. - Gi i pháp t b o v : ơn gi n nh t v n là mang kh u trang, h n ch ra ư ng và tăng cư ng dùng xe công c ng. Không nên v a ăn v a di chuy n phương ti n i l i vì nguy cơ nhi m c s cao hơn. Nơi làm vi c c t : Formaldehyde.

- Tác h i: Hóa ch t c h i này thư ng có m t trong các lo i d ng c làm t nh a ho c s i t ng h p và bàn gh t g ép. Tác h i chính là gây d ng da (như phát ban, ng a , n i s y...) và hen suy n. - Gi i pháp t b o v : M c a s và thu x p phòng làm vi c th t thông thoáng, nh t là nh ng phòng có trang thi t b d ng c , làm vi c còn m i. Ngoài ra, cũng nên ngoài d dàng hơn. Lúc dùng b a c t : Th y ngân và HCAs (heterocyclic amines). t cây ki ng (lo i r m lá) nơi làm vi c giúp ào th i các iv i c t ra

Nh ng ki n th c căn b n

19

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Tác h i: Tuy không nhi u nhưng hai lo i c t này có th " n mình'' trong m t s th c ph m quen thu c như h i s n, bánh sandwich, th t gà nư ng... V i lư ng l n, th y ngân có th gây suy y u th n kinh và tác HCAs làm tăng nguy cơ ung thư tuy n t y và d dày. ng tiêu c c n thai nhi còn

- Gi i pháp t b o v : Không nh t thi t ph i tránh dùng các lo i th c ph m này,nhưng nên h n ch m c v a ph i. Ch ng h n, m i tu n m t ngư i không nên h p thu quá 350g h i s n ã n u chín. Khi ch bi n th t gà thì t t nh t là không nên nư ng, nh t là nư ng trên v s t ho c k m. Khi ăn v t c t : Ch t b o qu n hay thu c tr sâu.

- Tác h i: Th c ơn cho các b a ăn ph thư ng g m hoa qu và th c ăn nhanh, có ch a nhi u ch t b o qu n cũng như các hóa ch t kích thích ho c hóa ch t tr sâu có h i, d gây ra b nh ung thư. - Gi i pháp t b o v : H n ch dùng th c ăn nhanh ho c th c ăn ư c ch bi n s n, cũng không nên dùng hoa qu trái mùa nh t là nh ng lo i trái mùa có trong mùa mưa. Khi lau chùi nhà c a c t : Para-dichlorobenzene.

- Tác h i: Thư ng có m t trong các lo i s n ph m dùng lau chùi và kh mùi hôi trong phòng, para-dichlorobenzene là m t trong nh ng hóa ch t liên quan n nguy cơ xu t hi n nhi u b nh ung thư ngư i. - Gi i pháp t b o v : m b o thông gió m i khi th c hi n t y r a phòng c b ng các s n ph m kh mùi, ho c an toàn hơn là l a ch n các s n ph m này m t cách c n th n. Khi ng

-

c t : Monoxit carbon (CO, Carbon monoxide).

- Tác h i: Ph ph m không mùi v này thư ng xu t hi n khi h th ng sư i ho c i u hòa ho t ng kém hi u qu hay b tr c tr c k thu t. Tác h i chính c a CO là gây c m cúm, m t m i nh t là i v i tr em.

- Gi i pháp t b o v : Thư ng xuyên xem xét h th ng sư i, máy i u hòa trong gia ình nh m s a ch a k p th i n u có tr c tr c trong thi t b ó. N u th i ti t thu n l i, nên h n ch t i a vi c s d ng các h th ng này.

Nh ng ki n th c căn b n

20

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nhân viên bàn gi y, coi ch ng b nh suy th n!
Có nhi u ngư i còn tr mà luôn c m th y m t m i, chân tay rã r i, hi n tư ng này ngày càng ph bi n hơn v i nh ng ngư i ng i bàn gi y. Theo ông y, y là “s n ph m” c a ch ng suy th n. Nguyên nhân chính d n n căn b nh này là do áp l c trong cu c s ng và công vi c c a ch em ng i bàn gi y ngày càng tăng lên, khi n cho s c kháng b gi m xu ng, m t s h th ng trong cơ th xu t hi n tr ng thái không bình thư ng. Chuyên gia ông y cho bi t, suy th n là ch m t khái ni m c bi t trong ông y, trong tây y không t n t i cách nói này, và căn b nh cũng không gi ng nhau. Trong tây y suy th n ch có nghĩa là th n b bi n ch ng qua phòng hóa nghi m ch p X quang… là có th ch n oán m t cách chính xác và căn c theo tình hình c a căn b nh i u tr b ng thu c ho c làm ph u thu t. Còn trong ông y, th n là m t khái ni m t ng th bao g m c các h th ng như: s c kháng, ti t ni u, b ph n sinh d c, ư ng hô h p, th n kinh, huy t m ch... ông y cho r ng, suy th n là ch nhi u ch c năng xu t hi n hi n tư ng không bình thư ng, cũng có th là do b nh t t, cũng có th là do tu i tác gây nên. Suy th n có nh ng tri u ch ng như: tóc không ư c bóng mư t, mi ng khô, s c m t không ư c t t, có m t s ngư i m t b qu ng en, thư ng b au h ng, sau khi m t m i s th y au lưng, chân tay b n r n... Ngoài ra, êm i ái nhi u, ái d t, bu i sáng hay b i ngoài, mùa ông s l nh, thư ng xuyên hành kinh không u, chóng m t, ngư i y u, b ng au, chư ng... Có th ng kê cho th y, hi n nay, tuy t i a s nh ng ngư i m c b nh này là tu i t 30 n 50, c bi t là nh ng ch em ng i bàn gi y ngày càng nhi u. M t khi con ngư i b áp l c quá l n, ho c quá m t m i, trong cơ th s ti t ra m t s ch t có h i cho cơ th , khi n cho s c kháng b gi m i, ch c năng bình thư ng c a m t s h th ng b nh hư ng, nói tóm l i có th s hình thành nh ng tri u ch ng như suy th n. Ô nhi m môi trư ng cũng là nguyên nhân khi n ch em ng i bàn gi y b suy th n, ch ng h n như trong th i gian dài ng i trong văn phòng m i u hòa nhi t không thông gió, lư ng ô xi không . Ngoài ra, trong không khí nh ng ch t có h i cho cơ th như khi cacbonic, b i b m quá nhi u cũng khi n cho s c kháng c a th n và m t s n i t ng b gi m xu ng. Còn c v m t th c ăn, thư ng thì các ch em tr tu i ch chú ý thân hình thon th , nên ăn u ng không dinh dư ng, d b thi u ch t, có m t s ch em còn nghi n thu c lá và u ng rư u, s gây nh hư ng n ch c năng c a th n.

Nh ng ki n th c căn b n

21

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch em ph n d có tri u ch ng suy th n hơn nam gi i còn có m t nguyên nhân quan tr ng n a là ngư i ph thư ng hay bu n phi n, tinh th n không ư c n nh, thư ng trong tr ng thái tr m c m, s c kháng c a cơ th cũng b nh hư ng. ông y cho r ng, suy th n không có nghĩa là th n b bi n ch ng, vì v y khi ch a tr nên ch y u nh n m nh v t m b và i u ti t. Suy th n ch y u v n là do s c kháng kém, th ch t y u, vì v y nên tăng cư ng rèn luy n thân th , v a có th tăng cư ng s c kh e, cũng có l i cho vi c c n thi n tinh th n. T t nhiên, nh t nh ph i b o sinh ho t và công tác có quy lu t, có ý th c gi m b t áp l c, không nên quá m t m i, chú ý cân b ng dinh dư ng, không nên kén ăn. Không nên quá lâu trong môi trư ng không thông gió, nên thư ng xuyên m c a cho thông gió, hít th không khí trong lành.

Sâm quý hay... r

u

, inh lăng?
M t trong nh ng lo i sâm ang ư c nhi u ngư i tìm mua là sâm nguyên c . R t nhi u c a hàng t nh n mình là i lý c quy n phân ph i sâm Hàn Qu c. Th nhưng giá bán các “ i lý c quy n” này m i nơi m i khác, khi n ngư i tiêu dùng không bi t âu mà l n. Tư ng là sâm, nào ng ...

TPHCM và giá 2,4 tri u

Vào d p cu i năm 2004, anh Thành, nhà qu n Phú Nhu n tìm n khu v c ư ng H i Thư ng Lãn Ông, qu n 5, mua m t bình sâm tươi nguyên ch t cho ngư i cha hơn 80 tu i, lo i 2.000 cc, ng có nguyên m t c sâm to v i y các chi như hình ngư i.

inh ninh r ng mình ang dùng sâm quý, m i ngày ông c ch u ng m t chung nh . Khi h t rư u, ông lôi c sâm ra kh i chai thì t ng o n c cũng như các chi t t r i ra. Khi em nh ng m nh c sâm i h i m t ngư i quen am hi u v sâm thì m i “tá h a” r ng c sâm 2,4 tri u ng th c ch t ch là r cây inh lăng ư c tr ng lâu năm nên có hình dáng và màu s c na ná. ánh l a ngư i mua, ngư i bán ã khéo léo c t t ng nhánh c l i cho gi ng hình nhân khi n anh Thành ã mua nh m. Trư ng h p mua sâm c a ch H Th Lan p 3, xã Nh Bình, huy n Hóc Môn còn “ au” hơn. Ch k : Cách ây vài tháng, ch mua giúp ngư i quen m t h p sâm d ng nguyên c , lo i 75 g v i giá 820.000 ng t i m t c a hàng bán sâm trên ư ng 3 Tháng 2, qu n 10. Ch vài ngày sau, ngư i quen em h p sâm l i cho ch xem s n ph m mà ch mua giúp ch là m y c ng r u phơi khô n m còng queo trong chi c h p thi c có v ngoài r t b t m t. B c xúc, ch em “sâm” n c a hàng ã mua “m ng v n”. Ngư i bán ch i b trách nhi m ã bán hàng cho ch và còn l n ti ng thách th c cho ch m t t c các h p sâm tương t lo i ch mua ang bày bán c a hàng v i i u ki n n u gi h s Nh ng ki n th c căn b n 22

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

n ti n cho ch , còn n u th t thì ch ph i mua t t c . Th y mình không th “ch i” ư c v i ki u buôn bán gian d i này, ch và ngư i quen ành b c t c b v . Giá c “mê h n tr n” i u ng c nhiên là r t nhi u c a hàng giăng b ng kh ng Hàn Qu c. Giá bán chênh l ch r t cao. nh mình là i lý c quy n sâm

T i m t c a hàng trên ư ng Trương nh, qu n 3, m t h p sâm c 75 g, giá bán 940.000 ng nhưng trong siêu th Diamond Plaza giá lên t i 1,5 tri u ng. Khi chúng tôi t v n mua lo i sâm hi u C ng Thành lo i 450 g thì m t c a hàng trên ư ng H i Thư ng Lãn Ông, qu n 5 ra giá 430.000 ng, nhưng n m t c a hàng khác trên ư ng 3 Tháng 2, qu n 10 giá bán 600.000 ng. làm tin, có nơi còn ưa ra m t c c sâm màu en nói là hàng Trung Qu c ngư i mua i chi u. Ngoài m t hàng sâm c , các lo i sâm nư c, rư u sâm, sâm lát, sâm viên, trà sâm... cũng tha h tung hoành v giá c và m c s c qu ng cáo v ch t lư ng. Theo tài li u y h c phương ông, có 2 lo i sâm quý là h ng sâm và b ch sâm. C h ng sâm t ch t lư ng ph i có tr ng lư ng t i thi u t 37 g tr lên và có nh ng b ph n gi ng như hình ngư i. B ch sâm cũng gi ng như h ng sâm, có th nh hơn 37 g và có nh ng khi m khuy t nh ng chi, nhánh, nhưng cũng mang dáng vóc hình ngư i. Th nhưng trên th c t nhi u h p sâm ang bày bán ch có tr ng lư ng t 30 g n 150 g nhưng có t i c ch c c sâm nh . N u c i chi u v i tr ng lư ng thì lo i sâm này ã không t tiêu chu n ch t lư ng.

ái tháo ư ng gây nh ng bi n ch ng nghiêm tr ng
(Dân trí) - Vi t Nam hi n có x p x 2 tri u ngư i m c b nh ti u ư ng. Trong ó, kho ng 65% không h bi t mình có b nh này. ây là m t trong nh ng nguyên nhân khi n ngư i b nh r t d g p các bi n ch ng như mù lòa, tàn ph , t qu … Khi ư ng huy t c a ngư i b nh tăng cao trên 80%mg/dl có th d n n t n thương t i nhi u b ph n quan tr ng trong cơ th như: tim, m t, th n, th n kinh. Còn n u ư ng huy t xu ng dư i 60%mg/dl có th d n n tình tr ng hôn mê, th m chí có th t vong. Hai m c này cũng chính là vùng ư ng huy t nguy hi m c a b nh ái tháo ư ng. B nh nhân ti u ư ng và ngư i nguy cơ cao nên trang b máy o ư ng huy t cá nhân. Có t i 75 - 80% s ca t vong ngư i b nh ái tháo ư ng týp 2 là do bi n ch ng tim m ch, ch y u là t qu và tai bi n m ch máu não. ái ư ng cũng là nguyên nhân ph i bi n nh t gây suy th n giai o n cu i. Còn b nh võng m c do ái tháo ư ng là m t nguyên nhân hàng u d n n mù loà.

Nh ng ki n th c căn b n

23

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

“N u ư c phát hi n s m và i u tr úng phương pháp, ngư i b ái tháo ư ng v n có cu c s ng bình thư ng như nh ng ngư i khác, v n có th l p gia ình, sinh con và có m t cu c s ng h nh phúc” - PGS. TS T Văn Bình, Giám c b nh vi n N i ti t cho bi t. Th nhưng, cái khó trong i u tr là do ngư i ái tháo ư ng không i u tr u, nhi u khi không i khám mà l i dùng thu c tuỳ ti n ho c b thu c, gây nh ng nh hư ng, bi n ch ng nghiêm tr ng n s c kho . Nh ng ngư i ã m c b nh ái tháo ư ng ho c nh ng ngư i có y u t nguy cơ cao m c b nh này như: tăng huy t áp, béo phì, có ti n s sinh con trên 4000gam, gia ình có ngư i b ái tháo ư ng… c n ph i thư ng xuyên i khám s c kho nh kỳ, o ư ng huy t phát hi n s m b nh ái tháo ư ng (n u có). ư c i u tr k p th i, s gi m thi u t i a nh ng bi n ch ng do ái tháo ư ng gây ra. o ư ng huy t và tư v n mi n phí v b nh ái tháo ư ng

Ngày mai, t 8h-12h, t i Công viên Th ng Nh t (Hà N i) s di n ra nhi u ho t ng hư ng ng ngày th gi i phòng ch ng ái tháo ư ng v i ch “Tránh xa vùng ư ng huy t nguy hi m c a b nh ái tháo ư ng”.

T i ây, nh ng ngư i có nhu c u s ư c o dư ng huy t mi n phí, tư v n và hư ng d n cách t ki m tra ư ng huy t t i nhà phòng tránh nh ng bi n ch ng tim m ch do ư ng huy t n m trong vùng nguy hi m ngay nên. Các chuyên gia dinh dư ng cũng s tư v n mi n phí v ch v i ngư i b ái tháo ư ng. ăn, ch luy n t p th d c

t - thu c mang v cay
t không ch mang l i v cay mà còn làm tăng ti t d ch v , giúp tiêu hóa t t hơn, ăn ngon mi ng hơn... Trong ch n phòng the, t là th n dư c cho quý ông, nhưng l i làm gi m ham mu n n gi i. Các quý ông au kh vì ch ng hói tóc có th xoa rư u t này lên vùng da ó kích thích m c tóc. - t không ch trang trí và làm gia v cho b a ăn mà còn là v thu c quý chăm sóc s c kh e gia ình. Tính cay và nóng c a t có tác d ng ch a au b ng, tiêu hóa kém. - Vào mùa ông, th i ti t giá l nh, b n c n b sung thêm cho b a ăn nhi u gia v cay nóng như t, t i, tiêu... nhưng không nên ăn quá nhi u, d d n n khí dương u t k t, hóa nhi t. - t ngâm rư u v i t l 1 ph n t tươi, 2 ph n rư u, dùng kh p. Nh ng ki n th c căn b n xoa bóp ch a au lưng, th p 24

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- t và các lo i rau c như c i bó xôi, cà r t, hoa lơ, u Hà Lan, cà chua, c i xanh, rau c n, hành, h , các lo i l c, u... là nh ng th c ăn b dư ng cho não. - t ch a các ho t ch t giúp máu lưu thông t t, ngăn ng a nguy cơ tai bi n tim m ch. - Nghiên c u cũng cho th y t cũng có tác d ng gi m au. Nh ng ngư i b ung thư, au nh c xương c t có th au n u ăn m i ngày m t chút t tươi. - Giã nát t tươi, ch t l y nư c pha vào nư c l c súc mi ng có th gi m kh n gi ng.

Phòng tr cúm b ng 12 m o v t và 6 thói quen
Ngâm chân trong nư c nóng 15 phút m i t i s giúp b n gi m b nh cúm. Nư c ph i nóng n m c chân có c m giác g n như không ch u ư c; m c nư c không ư c vư t quá mu bàn chân. Ngâm n khi hai chân h ng thì m i có tác d ng. Tuy chúng ta không th hoàn toàn lo i tr b nh c m, nhưng v n có nh ng bi n pháp phòng ng a và làm gi m nh ng khó ch u do c m em n. Khi b c m, b n hãy th th c hi n m t s m o v t xem sao.

Ăn hành tây s ng: Có th dùng m t ít d u ăn nóng rư i lên hành tây ã x t m ng, n u thích có th thêm vào m t ít u ph , không nh ng h p kh u v mà còn có th ngăn ng a b nh c m.

Súc mi ng nư c mu i: Dùng nư c mu i súc mi ng thư ng xuyên m i ngày sáng, t i và sau m i b a ăn s có tác d ng lo i tr nh ng vi khu n gây b nh qua ư ng răng mi ng. Trong th i kỳ có d ch c m bùng phát, chúng ta càng nên chú ý vi c súc mi ng b ng nư c mu i, và t t nh t là ng m nư c mu i vài phút trong h ng hi u qu sát trùng vùng h ng cao hơn. R a m t b ng nư c l nh: M i ngày nên dùng nư c l nh r a m t, dùng tay h t nư c vào mũi (chú ý tránh hít th quá m nh nư c s vào sâu trong mũi), sau ó th m nh ra, l p l i nhi u l n. t hành vào mũi: Khi b c m, chúng ta thư ng có m t th i gian ngh t mũi, có th dùng hành lá t vào hai l mũi khi ng , l y ra sau 3 ti ng, thư ng ch c n làm m t l n là . N u mũi v n chưa thông, ngày hôm sau có th th c hi n thêm m t l n n a. C n chú ý là ph i ch n lá hành lá tương i to, vì n u nh thì s kém hi u qu và d hít hành vào sâu bên trong mũi, khó l y ra. Ngư i hay d ng khi th c hi n phương pháp này có th dùng m t l p bông m ng gói hành trư c khi t vào mũi. Dùng rư u tr ng: Dùng ng ti n ho c v t c ng có b m t trơn láng nhúng vào ít rư u tr ng, xát nh vào trư c ng c và vùng lưng, s ng lưng và các khu u chân cho n khi da tr nên nóng và h ng. Sau ó u ng m t chén nư c g ng nóng có thêm chút ư ng. Kho ng 15 Nh ng ki n th c căn b n 25

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

phút sau m hôi s vã ra, toàn thân th y d ch u, cơn c m s nhanh chóng lui. Lúc này chú ý tuy t i tránh gió. G ng n u v i nư c coca: L y 20-30 g g ng tươi, b v , x t nh , m t chai coca vào, dùng xoong nhôm n u sôi. Khi còn nóng s có tác d ng t t cho vi c phòng và tr c m. Xông mũi b ng nư c nóng: Khi m i nhi m c m, l y m t ly nư c th t nóng còn b c khói và hít th hơi nóng b c lên n khi nư c trong ly ngu i. Làm nhi u l n trong ngày có th gi m h n ch ng ngh t mũi. Th i hơi gió nóng: M i c m, có th dùng máy s y tóc th i tr c ti p hơi nóng t 3-5 phút vào huy t thái dương. Làm nhi u l n m i ngày s nhanh chóng h i ph c. U ng t i m t ong: Tr n u t i ã b m nhuy n v i m t ong, u ng v i nư c un sôi ngu i. M i l n dùng 1 thìa canh, m t ngày u ng 4-6 l n s có tác d ng t t cho vi c ch a tr c m. Tr ng hòa v i d u mè: un nóng 50 ml d u mè, sau ó p vào m t tr ng gà tươi, r i rót m t ít nư c sôi vào qu y u. U ng khi còn nóng. Ngày dùng 2 l n vào sáng s m và t i. Dùng 2-3 ngày có th tr d t ch ng ho sau b nh c m. Trà g ng tươi: G ng tươi còn m i có tác d ng tr ch ng ho và s t sau c m. Dù b n không b c m cũng có th pha cho mình m t tách trà g ng tươi vì nó r t t t cho s c kh e và có công d ng phòng b nh c m. Cách làm cũng r t ơn gi n: cho g ng tươi ã b m nh vào tách nư c nóng, phút, v y là b n ã có m t cách phòng và ch a b nh c m hi u qu . Và 6 thói quen: Luy n t p th d c th thao thư ng xuyên: Năng i b vào sáng s m ho c bu i t i hít th không khí trong lành c a thiên nhiên, khi n cho h tu n hoàn làm vi c t t, s c kh e ư c c i thi n và h mi n d ch ư c nâng cao. Chú ý tránh b nhi m l nh: Sinh lý h c b nh lý nh c chúng ta r ng, khi cơ th b nhi m l nh thì nh ng m ch máu cơ quan hô h p s co l i, lư ng máu cung ng gi m, d n n vi c suy gi m kháng th c c b , t o i u ki n cho m m b nh t n công. C n ngh ngơi y . H mi n d ch c a chúng ta s suy y u khi cơ th m t m i và ngh ngơi không , và ây cũng là cơ h i t t cho b nh t n công. U ng nhi u nư c: U ng nư c tr ng, không nên u ng nư c l nh, ăn th c ăn d u m , cay nóng… Luôn gi phòng thoáng khí và ánh n ng m t tr i: Vi trùng b nh ho c nh ng ch t b t l i s có th thoát ra kh i phòng nh s lưu thông c a không khí, làm gi m áng k cơ h i nhi m b nh. Năng gi t chăn g i, màn: M hôi và các ch t b n lâu ngày trong chăn g i mùng m n là môi trư ng thu n l i cho vi trùng b nh sinh sôi phát tri n. Vi c gi t chúng thư ng xuyên không nh ng có th l i d ng tia c c tím t ánh sáng lo i tr vi khu n gây b nh mà còn làm cho chăn g i khô ráo, m m m i, có l i trong vi c phòng và ch ng nhi m c m. Nh ng ki n th c căn b n 26 kho ng 5-10

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Vitamin C - bao nhiêu là

?

Vitamin C có ý nghĩa r t quan tr ng i v i s s ng c a con ngư i. Tuy nhiên i u ó không có nghĩa là c s d ng vitamin C càng nhi u càng t t mà c n ph i có li u lư ng thích h p cho t ng i tư ng. N u thi u...

Vitamin C là m t trong nh ng ch t ch ng ôxy hóa, có tác d ng làm tăng s c kháng, b o v thành m ch và h tr h p thu s t, calcium. Khi thi u vitamin C, da s b khô, d b xu t huy t dư i da (da d b b m tím khi va ch m nh ), ch y máu cam, ch y máu nư u răng, v t thương ch m lành. Tr em trong giai o n phát tri n nhanh t 6 - 24 tháng tu i cũng d b thi u vitamin C v i các bi u hi n thư ng th y như trên kèm theo m t m i, bi ng ăn, gi m s c kháng, thi u máu ti n tri n... N u th a Tuy nhiên, n u dùng vitamin C li u cao trong th i gian kéo dài s d n n nguy cơ s n th n do t o ra nh ng ch t mu i khoáng không hòa tan. Dùng vitamin C li u cao kéo dài cũng có th gây viêm loét d dày thư ng th n và tăng huy t áp, m t ng . Vitamin C li u cao còn làm gi m h p thu ng, nicken trong cơ th d n n nh ng bi u hi n lâm sàng như xương ch m phát tri n, d bi n d ng và d b viêm k t m c. Th a vitamin C thai ph có kh năng tăng nguy cơ gây d t t b m sinh tr . Nhu c u vitamin C c a m i ngư i

- Nhu c u vitamin C h ng ngày

tr sơ sinh

n 3 tu i

vào kho ng 25 - 30 mg m i ngày.

- T 4 - 18 tu i cơ th có nhu c u kho ng 30 - 40 mg m i ngày. i v i ngư i trư ng thành, nhu c u trung bình là 45 mg/ngày. ph n mang thai, nhu c u là 55 mg/ngày và ph n cho con bú là 70 mg/ngày

Ch a b nh v i cây mít

Nh ng ki n th c căn b n

27

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Mít là lo i cây cao to ư c tr ng ph bi n kh p nư c ta, r t g n gũi v i ngư i dân. Ngoài vi c cho qu ăn, nhi u b ph n c a cây mít còn ư c nhân dân dùng ch a b nh có hi u qu . Dùng lá mít làm thu c - Ph n không s a cho con bú: dùng lá mít tươi (kho ng 3040g/ngày) n u nư c u ng làm cho ra s a ho c thêm s a. Cũng có th dùng dái mít (c m hoa c) hay qu non s c u ng tăng ti t s a. - Ch a tưa lư i tr em: dùng lá mít vàng, phơi cho th t khô, t cháy thành than, tr n v i m t ong, bôi vào ch tưa 2-3 l n/ngày, t i m t l n.

- Tr

ái ra c n tr ng: l y 20-30g lá già c a cây mít m t thái nh , sao vàng, n u nư c u ng.

- Ch a hen suy n: l y lá mít, lá mía và than tre (3 th b ng nhau) s c u ng. - Ngoài ra, trong dân gian ngư i ta còn l y lá mít tươi em giã nát, p lên m n nh t ang sưng, s gi m sưng au. Ho c dùng lá mít khô n u cô c thành cao, bôi lên v t l loét s mau kh i. Dùng nh a mít làm thu c V cây mít có nhi u nh a cũng thư ng ư c dùng làm thu c ch a nh t v m . Ho c có th dùng nh a mít tr n v i gi m ăn, bôi lên ch m n nh t sưng t y s mau kh i. Dùng g mít làm thu c - G mít tươi em mài lên mi ng á nháp, ho c ch nháp c a trôn bát, có thêm ít nư c (nư c s v n c cho ch t g và nh a mít) ngày u ng t 6-10g g mít mài làm thu c an th n, ch a tăng huy t áp hay nh ng trư ng h p co qu p. - Ho c dùng 20g g (hay v thân g ) phơi khô, ch nh , s c v i 200ml còn 50mg, u ng m t l n trong ngày có tác d ng an th n. Ngoài ra, qu mít chín còn là th c ăn b dư ng, múi mít chín vàng óng p m t, ăn r t thơm ngon, có tác d ng long m. Khi say rư u n u ăn vài múi mít chín s có tác d ng giã rư u, t nh rư u ngay.

Nh ng ki n th c căn b n

28

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn gì

gi m cholesterol?
Các chuyên gia dinh dư ng M ã ưa ra m t th c ơn có th giúp b n gi m lư ng cholesterol trong cơ th và gi m nguy cơ m c b nh tim m ch. Theo ó, b a ăn sáng nên b t u v i b t y n m ch (1,5 tách), h t óc chó ho c h t h nh nhân, m t bát s a u nành (25-50g protein u nành/ngày) pha v i ngũ c c ho c m t ly nư c cam, v n giàu các ch t sterol th c v t. B a t i có th g m món cá h i, cá thu, cá trích, cá mòi ho c cá ng nư ng kèm v i bơ th c v t. Các bác sĩ khuyên nên ăn nh ng lo i cá có nhi u axít omega-3 như ã k trên ít nh t 2 l n/tu n. Nên h p th ít nh t 2g nh ng lo i th c ăn giàu ch t sterol th c v t m i ngày.

Cháo nào, ch a b nh gì?
Cháo d tiêu hóa nên r t phù h p v i tr em, ngư i già, ngư i m. Ăn cháo k t h p v i m t s phương pháp i u tr khác là m t cách tăng hi u qu ch a b nh, l i có th th c hi n ơn gi n ngay t i nhà. Cháo ch a c m cúm G o n p 50 g, 7 nõn hành, 6 g r g ng s ng. N u cháo chín, cho hành và g ng vào, y vung 5 phút, thêm gia v v a . Ăn nóng, sau ó n m p chăn kín cho ra m hôi. Viêm khí qu n G o t 50 g, bách h p 20 g. N u cháo ăn h ng ngày n khi kh i. Có th dùng g o t 50 g, b i m u 30 g, lá sơn tra 30 g, ư ng phèn 10 g. B ru t b i m u, nghi n nh v i lá sơn tra. M i l n l y 15 g tr n v i ư ng phèn cho vào cháo qu y u ăn. Viêm ư ng ti t ni u G o t 50 g, dĩ nhân 30 g, c chân v t 15 g. R a s ch c chân v t, un l y nư c r i cho g o vào n u cháo cùng ý dĩ. Nêm gia v v a , ăn ngày 2 l n. Cách khác: G o t 60 g, u xanh 15 g, ý dĩ 20 g. N u chín, cho thêm ư ng phèn ăn. Viêm túi m t m n tính G o t 100 g, hoài sơn dư c 50 g, h t sen 30 g, ý dĩ nhân 50 g. N u chín, nêm gia v v a Viêm tuy n s a c p tính .

Nh ng ki n th c căn b n

29

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

G o t 100 g, b công anh 50 g. un lá b công anh, l y nư c n u cháo ăn trong 5 ngày. Cháo này cũng dùng cho b nh nhân viêm tuy n vú ã v m . Viêm t c m ch máu G o t 250 g, M t ng G o t 50 g, h t sen b v 30 g, long nhãn 5 g. N u chín cho ư ng ho c mu i v a ăn. au th n kinh t a G o t 60 g, th t dê 50 g, g ng 10 g. N u nh , nêm gia v ăn trong ngày. i táo 10 qu , hoài sơn 50 g, u 50 g. N u nh , ăn ngày hai l n sáng và t i.

Nhi m m máu G o t 60 g, h t c c i 15 g. N u cháo chín, cho h t c c i, nêm gia v v a Béo phì G o t 100 g, lá sen tươi 1 lá, hoa cúc 5 g, lá tre 5 g. un lá và hoa l y nư c n u cháo. Cho gia v v a , ăn trong ngày. Cách khác: G o t 100 g, bí ao 150 g, n u cháo ăn. Có th thay i h ng ngày. M hôi tr m G o t 50 g, m c nhĩ tr ng 5 g, bách h p 15 g, ư ng phèn 10 g. N u chín cho ư ng v a ăn ngu i. Giun ũa G o t 50 g, th t l n n c 40 g, s quân t 9 g. N u cháo v i th t cho chín. S quân t giã nh , cho vào cháo tr n u, un sôi 5 phút, nêm gia v v a , ăn trong ngày. L om t G o t 60 g, ư ng cát 30 g, lá tre 50 cái, th ch cao 90 g. Cho nư c vào n i, cho th ch cao vào un sôi 20 phút, cho ti p lá tre un sôi, l y nư c n u cháo cho ư ng v a . B kinh G o t 50 g, b ch bi n ăn 7 ngày li n. Phù n khi mang thai G o t 50 g, ý dĩ 30 g, i táo 15 qu , qu 3 g. N u cháo ăn ngày m t l n. u 15 g, ý dĩ 50 g, sơn tra 15 g, h tiêu 3 g, ư ng 30 g. N u cháo , ăn.

Nh ng ki n th c căn b n

30

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nhu m tóc có gây ung thư?
"Tôi m i 40 tu i mà tóc ã b c tr ng cho nên thư ng xuyên ph i nhu m tóc. Nghe nói thu c nhu m tóc có th gây ung thư da u. Xin bác sĩ cho bi t như th có úng không?" Tr l i:

Khi b n nhu m tóc, thu c nhu m có th th m qua da u, nơi có r t nhi u máu lưu thông nên thu c nhu m tóc có th “ i” kh p cơ th . ã có nh ng nghiên c u cho th y thu c nhu m tóc có th làm tăng nguy cơ ung thư bàng quang vì hóa ch t có trong thu c nhu m ã b h p th và t p trung bàng quang. Thu c nhu m tóc en áng lo ng i hơn vì có n ng hóa ch t cao hơn các lo i thu c nhu m tóc màu sáng. Nghiên c u g n ây nh t ã không tìm th y m i liên h gi a nhu m tóc và nguy cơ gây ung thư. Tuy nhiên, nh ng ph n ã s d ng thu c nhu m tóc en trên dư i 20 năm t ra d b ung thư xương và ung thư h ch. Dù có nguy cơ gây ung thư hay không thì thu c nhu m tóc cũng không t t cho tóc, có th làm cho tóc giòn, d gãy. Nói chung, không nên ti p xúc v i thu c nhu m tóc. N u ph i dùng thu c nhu m tóc thì không nên thu c nhu m bám trên da và nhu m lâu trên tóc. Sau th i gian c n thi t thì ph i g i u ngay, cũng c n mang găng khi nhu m b o v da tay. Có lo i thu c nhu m tóc có tên là Henna ư c làm t th o m c là lo i nên dùng. Cũng còn có nhi u lo i thu c nhu m tóc t nhiên khác có th tìm trên th trư ng.

Nguy cơ ti m n khi s d ng laptop
Nhi m v chính c a máy tính xách tay là mang l i s thu n ti n khi di chuy n, ch không ph i công c làm vi c t i ch su t ngày. N u l m d ng máy tính xách tay, r t có th b n s t cơ th c a mình vào tình tr ng áng báo ng. T p chí công ngh tr c tuy n Cnet m i ây c p t i trư ng h p c a Ram Viswanadha - m t k sư ph n m m làm vi c t i thung lũng Silicon (M ), ã ph i ngh làm 3 tháng vì b ch n thương căng cơ do làm vi c quá nhi u trên máy tính xách tay v i tư th l p i l p l i trong 4 năm li n. Các chuyên gia qu c t ã lên ti ng c nh báo r ng v i tình tr ng máy tính xách tay ngày càng tr nên ph bi n, nh ng ca b nh như v y có Nh ng ki n th c căn b n 31

S c kho và cu c s ng nguy cơ s xu t hi n nhi u hơn.

Hoàng Tu n Minh

Nh ng nguy cơ

i v i s c kho

- Th nh t, ngư i dùng máy tính xách tay ph i nhìn g n màn hình hơn (gây m i m t) và s d ng bàn phím nh hơn so v i c a máy tính bàn (gây m i c tay, ngón tay). - Th hai, thi t k bàn phím và màn hình g n nhau khi n ngư i dùng ch có hai l a ch n và u có tác h i ngang nhau. Ho c là cánh tay ư c tho i mái thì ph i t máy th p, t ó c ph i cúi g p xu ng nhìn màn hình, ho c n u t màn hình cho h p t m m t thì vai và cánh tay s ph i vươn lên cao r t căng th ng. Có th th y vi c l m d ng máy tính xách tay s d n hơn so v i máy tính bàn. n tình tr ng au m i, có th còn nhi u

Tuy nhiên vào th i i m hi n nay, v i v p th i trang, s g n gàng, tính ti n d ng, ch t lư ng và t c x lý cao, máy tính xách tay khi n nhi u ngư i say mê và th m chí s d ng nó thay th cho máy tính bàn - m t vi c h t s c sai l m và i ngư c l i nh ng quy t c cơ b n v tư th s d ng máy tính. Làm gì t b ov ? i v i s c kho như b t kỳ tư th làm

- Tư th s d ng máy tính xách tay cũng quan tr ng vi c nào khác.

- N u th t c n ph i s d ng máy tính xách tay thay máy tính bàn, b n nên s d ng giá chuyên d ng, bàn phím và chu t r i. Nh ng th này cho phép b n i u ch nh màn hình phù h p t m m t (kho ng 20 dư i ư ng m t nhìn ngang và cách m t kho ng 50cm), ng th i gi cánh tay và bàn tay v trí t nhiên. - S d ng t m lót và khay lót (m t s lo i c bi t có g n kèm qu t) s gi m nh ng nguy cơ do s c nóng c a máy tính xách tay gây ra. Trên th gi i ã có m t s trư ng h p ngư i dùng máy tính xách tay b b ng. - Nam gi i không nên t máy tính xách tay trên ùi gi m kh năng sinh s n. s d ng vì có th b s c nóng làm

- Gi ng như v i máy tính bàn, khi s d ng máy tính xách tay b n cũng ph i chú ý gi i lao vài phút sau m i 30 - 60 phút làm vi c dãn cơ và gi i phóng m t. Vi c ăn u ng và t p luy n i u cũng làm gi m các nguy cơ gây t n thương s c kho . - Cu i cùng, b n nên bi t lúc nào c n t t máy và k t thúc ngày làm vi c. ng t n d ng kh năng d di chuy n c a máy tính xách tay mang vi c theo mình kh p nơi, nh t là mang v nhà.

Nh ng ki n th c căn b n

32

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thon th sau khi sinh
T khi mang thai n lúc sinh con, cơ th ph i ch u nhi u thay i. M tích t kh p nơi, da m t s àn h i, cơ không săn ch c. Tuy nhiên ng vì th mà quá lo l ng! Khi mang thai, t m ng ng các ch Ch p nh n lên cân Vi c lên cân trong th i gian mang thai là c n thi t, nhưng ph i d n d n: r t ít trong ba tháng u tiên, t 2,5 – 3 kg cho n tháng th 5, t tháng th 6 n tháng th 7 t 3,5 – 4 kg và 4,5 – 5 kg cho n lúc sinh. S cân trung bình tăng t 10 - 12 kg. Tăng kh u ph n ăn nhi u năng lư ng T b ch ăn kiêng khi mang thai, nhưng Không nói n chuy n ăn cho hai ngư i, nhu c u c a ph n mang thai th m chí còn lên n 2.000 - 2.200 calo/ngày vào th i i m u, không vì th mà tăng lên 2.500 calo/ngày sau ó. tăng cân quá nhi u. Vào u thai kỳ, ngu n năng lư ng này ư c d tr dư i d ng protein và m . Sau ó nó ư c s d ng cho vi c phát tri n ng c, t cung và lư ng máu cung c p cho thai nhi. Khi mang thai, coi ch ng lên cân quá nhi u Chú ý n cân n ng ăn kiêng

Tùy theo hình th c a b n khi b t u mang thai, s tăng cân trong quá trình mang thai s không gi ng nhau: n u b n là ngư i g y thì c n ph i tăng 12,5 - 18 kg; n u b n có cơ th lý tư ng thì nên tăng t 11,5– 16 kg và n u b n béo phì thì ch là 5 - 10kg. Vì v y, n u b n là ngư i “tròn tr a” trư c ó thì có th gi m ngu n cung c p th c ph m: thay vì 2.500 calo, ch nên b sung 1.800 calo/ngày, nh t là trong nh ng tháng cu i - ng th i gi m ch t béo và ư ng, tuy t i không nên ăn v t. Lo l ng khi tăng cân quá nhanh Tình tr ng lên cân nhi u trong th i gian mang thai không ph i là không nguy hi m. Vì m t bà m quá n ng cân s có nhi u nguy cơ b huy t áp cao và ti u ư ng, khó, sau ó phát tri n thành b nh béo phì r t khó ch a. Trong th i gian mang thai cũng như trư c ó, b n ph i ki m tra cân n ng c a b n trên cùng m t chi c cân m t tu n m t l n, vào bu i sáng s m lúc còn ói. Thay i ch ăn

Hơn bao gi h t, ch ăn c a b n ph i ư c cân b ng nh m cung c p dinh dư ng cho b n và em bé. Ăn protein (th t, cá, tr ng, s a), dư ng ch t xây d ng các t bào c a cơ th , lipit

Nh ng ki n th c căn b n

33

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

(ch t béo) tham gia vào vi c t o thành não c a tr và gluxit ( ư ng và b t) mang l i năng lư ng cho bà m . Tăng ngu n cung c p vitamin A (s a toàn ph n, bơ, lòng tr ng), B (ngũ c c), và D (s a, bơ, lòng tr ng, cá), axit folic (rau xanh), s t ( ng v t thân m m, th t , rau xanh), canxi (s a, rau xanh) và magiê (rau xanh, nư c khoáng). rõ ràng hơn, 2.500 calo hàng ngày mà b n c n tương ương v i: 500 ml s a, 2 h p s a chua, 50g pho mát, 200 g th t, 250 g bánh, 200 g khoai tây, 200 g rau xanh, 300 g trái cây, 20 g bơ, 15 g d u và 35 g ư ng. Cu i cùng ng quên u ng th t nhi u nư c. Khi mang thai, ng b th thao

Chú ý nh ng môn th thao nhi u nguy cơ Nguy hi m u tiên có th x y ra v i ph n mang thai chơi th thao là ngã và ch n thương, vì v y nên tránh các ho t ng m nh. Các môn th thao ng i, u tay ôi, cư i ng a c n ph i d ng ngay khi b t u mang thai. i n kinh vào tháng th hai, tennis, p xe, gôn vào tháng th năm... Ưu tiên các ho t ng nh nhàng

Th thao và mang thai không ph i là không h p nhau, ngư c l i, ho t ng th ch t giúp cơ th kh e m nh, h n ch m t vài khó ch u khi mang thai ( au lưng, giãn tĩnh m ch, phù, chu t rút...) và chu n b cho vi c sinh n . Ưu tiên các ho t ng nh nhàng như bơi (giúp c i thi n hô h p, gi cơ b p săn ch c và làm m m các kh p), i b (kích ho t tu n hoàn máu, kích thích hơi th và c i thi n tiêu hóa). Nhưng trư c khi t p luy n, c n h i ý ki n bác sĩ. Sau khi sinh, suy nghĩ n cách cho con bú

Không ch t t cho em bé, mà v i b n, nó còn giúp gi m tr ng lư ng và hi n tư ng s n da b p ùi (cellulite). Vì v y không nên h n ch trong th i gian này. Nh ng nhu c u dinh dư ng c a b n g n gi ng v i nhu c u trong khi mang thai và b n có nguy cơ thi u h t và m t m i. Ngư c l i khi cai s a, b n có th nhanh chóng th c hi n m t ch ăn kiêng. Sau khi sinh, chú ý n ch ăn u ng

Mang thai, sinh con, nh ng ngày u chăm sóc em bé và ôi khi vi c cho con bú khi n b n ki t s c. B ng vi c gi m d n d n vi c cung c p năng lư ng (1.800 - 2.000 kcal/ngày), hãy kiên nh n m t vài tu n trư c khi th c hi n m t ch ăn gi m cân (trư ng h p b n không cho con bú). Sau khi sinh, luy n t p tr l i B t u nh nhàng

Sau khi sinh, b n không th ngay l p t c luy n t p như trư c kia. Hai tu n sau khi sinh, b t u b ng m t vài ng tác th d c cánh tay, b ng, ùi và mông. M c ích: săn ch c và thúc y tu n hoàn máu. Nh ng ki n th c căn b n 34

S c kho và cu c s ng L a ch n các ho t ng ch ng ch t béo

Hoàng Tu n Minh

M t n hai tu n sau khi sinh, b n có th quay l i các ho t ng th thao dài hơi như bơi ho c i b . Ngay khi th y kh e hơn, b n có th chuy n sang ch y b , p xe, t p aerobic... T p trung vào các ng tác gi m m b ng, hông, ùi, mông.

u

- nhi u tác d ng hơn b n tư ng
Trong h hàng nhà trái cây thì u là lo i qu ch a nhi u ch t beta - carotene hơn b t kỳ lo i qu nào khác. Ch t này giúp ch ng lão hóa da và làm ch m s phát tri n c a các t bào gây ung thư. 100g ch cung c p 32 kcal nên u ư c xem là m t lo i qu giúp gi m cân h u hi u. Ngoài ra, u còn ch a nhi u vitamin A và C nên ăn nhi u u s r t t t cho m t và tăng cư ng sinh l c.

u chín là th n dư c cho nh ng b nh nhân m c ch ng khó tiêu. tiêu hóa t t ch t mau nh . m. u

u chín là v th n dư c cho nh ng b nh nhân m c ch ng khó tiêu vì ngu n phong phú papain trong lo i qu này giúp còn ư c dùng trong khi h m th t, xương c ng vì giúp th c ăn

Luy n t p không i u

s có h i cho s c kho

(Dân trí) - ôi khi, “h ng” lên, b n d y s m t p th d c. Nhưng sau ó, b n l i b không t p n a. i u ó tư ng như vô h i nhưng không ph i, vì v n ng không i u , b n s có nguy cơ m c b nh tim cao hơn h n so v i nh ng ngư i khác. Sau khi m cu c i u tra t i nhi u trung tâm chăm sóc s c p và s c kho M , các nhà nghiên c u ã ưa ra con s r t áng gi t mình: trong 300 trung tâm ang ho t ng v i kho ng 3 tri u ngư i tham gia, k t qu trong s nh ng ngư i ư c i u tra, có t t c 71 trư ng h p ang luy n t p thì b au tim ho c có tri u ch ng tim ng ng p. i u áng nói là ch , ½ trong s h m i tu n luy n t p không quá m t l n. T ó, các nhà nghiên c u i n k t lu n, nh ng ngư i không v n ng thư ng xuyên, ch th nh tho ng m i t p có nguy cơ m c b nh tim m ch cao hơn nhi u l n so v i nh ng ngư i khác. Nên duy trì ch t p u n. luy n

Nh ng ki n th c căn b n

35

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V n ng là m t hình th c luy n t p, duy trì s d o dai c a cơ th , tuy nhiên, th i gian luy n t p không i u là v n áng lo ng i v i t t c m i ngư i. Nay t p, mai l i ngh , r i lâu l m m i t p l i, ó là vi c làm r t ph n khoa h c. Ngày u luy n t p, có th b n s r t m t m i, các cơ thì au nh c. Ngày th 2 ti p t c v ng, cơ th b n s thích nghi d n v i s thay i ó. Nhưng n u d ng t ng t không luy t p n a v i lý do au cơ, thì có th ví như b n v a “ ánh th c” r i l i ngay l p t c “ru ng các cơ trong cơ th . Và chính s thay i t ng t ó nh hư ng r t nhi u n s c kho c b n. n n ” a

Vì v y, n u b n quy t nh t p th d c, c n ph i c g ng duy trì th i gian luy n t p i u và h p quy lu t. Th i i m t t nh t t p th d c là 6 - 7 gi sáng ho c sau b a ăn t i 45 phút. M i ngư i ph i căn c vào tu i tác, tình tr ng s c kho c a mình l a ch n môn th d c phù h p nh t và xây d ng m t k ho ch luy n t p v i cư ng thích h p. Có th m i ngày dành ra kho ng th i gian nh t nh luy n t p, cũng có th m i tu n luy n t p vào nh ng ngày nh t nh. Khi ã l a ch n hình th c, cư ng luy n t p, b n hãy luôn duy trì luy n t p i u .

Món ăn b dư ng và v thu c t rau ngót
(Dân trí) - Rau ngót là lo i rau lành và b dư ng. Không ch là m t món ăn thông thư ng, rau ngót còn có tác d ng ch a d ng, tưa lư i tr sơ sinh, ch a m hôi tr m, ch ng ái d m tr em. - V i ch ng ái d m tr em, cách ch a b ng rau ngót r t ơn gi n. Ch c n 40g rau ngót tươi r a s ch, giã nát, sau ó cho m t ít nư c un sôi ngu i vào rau ngót ã giã, r i khu y u, l ng và g n l y nư c. Ph n nư c g n ư c chia làm hai l n u ng, m i l n u ng cách nhau kho ng 10 phút. Bài thu c này không ch ch a ch ng ái d m tr em mà còn ch a ư c b nh d ng, ch a sót nhau. - V i ch ng tưa lư i tr sơ sinh, cách ch a b ng rau ngót cũng r t ơn gi n. L y lá rau ngót tươi r a s ch, giã nát l y nư c bôi u lên lư i vài l n là kh i. - Ch a ch ng m hôi tr m, táo bón tr em, l y 30g rau ngót, 30g b u t, 1 qu b u d c l n r i n u canh cho tr ăn. ây không ch là món canh ngon, b dư ng l i có tác d ng ch a b nh, mà nó còn là v thu c kích thích ăn u ng v i nh ng tr chán ăn. - Món canh rau ngót tư ng như r t bình thư ng, nhưng th c s , dù ch là canh n u suông hay canh n u v i th t, nó u là m t v thu c b , giúp tăng cư ng s c kho v i ngư i m i m d y, ngư i già y u ho c ph n sau khi sinh. c bi t, v i nh ng ph n s p sinh con, hàng ngày n u ư c ăn canh rau ngót n u v i mùng tơi s giúp tăng s c cho các b p th t, giúp vi c sinh n d dàng hơn. Nh ng ki n th c căn b n 36

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a t t ng ngáy
Kho ng hơn 70% àn ông và hơn 50% àn bà có t t ngáy khi ng . Mu n d t b t t này cũng không khó l m, m t s phương pháp sau có th làm h t (ho c gi m b t) ch ng này. Nguyên nhân B n ngáy do s rung ng c a nh ng cơ ph n sau c h ng khi không khí lưu thông qua ó. Lúc t nh, tuy v n th u nhưng b n không ngáy vì nh ng b ph n này b ki m ch b i não b . Khi ng , các cơ ph n này ư c th l ng và t o thành ti ng khi có hơi th i qua. Bi n pháp ch a tr - Gi m cân a s nh ng ngư i ngáy to, ngáy nhi u thư ng là àn ông m p tu i trung niên. àn bà, b nh ngáy n sau th i kỳ t t kinh. M t s thí nghi m ã ch ra r ng b nh ngáy thư ng xu t phát t thân th quá tr ng lư ng trung bình và nh ng ngư i b b nh ngáy s ngáy nh hơn ho c th m chí không còn ngáy n a sau khi gi m i vài kg tr ng lư ng. àn ông b t u ngáy khi h có s cân n ng hơn tr ng lư ng lí tư ng ch ng m t ph n năm. i v i àn bà, con s này vào kho ng m t ph n ba. ây cũng là lí do có ít àn bà m c b nh ngáy hơn àn ông. - N m nghiêng B n ch ngáy khi n m ng a. N u b n c m th y m c c m vì ti ng ngáy c a mình thì hãy t p thói quen n m nghiêng. Cách t t nh t t p thói quen n m nghiêng là s m m t chi c g i ôm. - Giư ng và g i N m g i s khi n b n ngáy nhi u hơn, mu n gi m ti ng ngáy, hãy b g i i. Thêm vào ó vi c nâng cao u giư ng lên ch ng m t hai t c cũng giúp b n b t ngáy i.

Phòng b nh

t s ng c như th nào?

(Dân trí) - V i nh ng nhân viên văn phòng, ngư i làm các ngh k toán, biên t p… luôn có nguy cơ m c các b nh v t s ng c . V n trong môi trư ng làm vi c như v y, m i ngư i có th phòng b nh t s ng c cho mình b ng cách chú ý n tư th ng i và có nh ng gi phút ngh ngơi, thư giãn h p lý. Do thư ng xuyên ph i làm vi c trong tư th cúi g p, t s ng c cũng b “ép” ph i cúi theo, gây nguy cơ m c các b nh liên quan n xương c là r t l n. Vì th , nhân viên văn phòng c n ph i duy trì tư th ng i úng, tho i mái.

Nh ng ki n th c căn b n

37

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

u hơi cúi v phía trư c, lưng th ng, gi cho u, c , ng c cong bình thư ng, tránh vi c cúi u quá th p hay ng a cao v phía sau do d a u vào ngh . cao c a bàn ngh quy t nh r t nhi u n tư th ng i úng, do v y, bàn ngh ph i h p lý, n u quá cao u, c càng ph i cúi g p xu ng, mà n u quá th p s gây nh hư ng n m t do ph i ngư c lên nhìn màn hình máy tính. Thư ng xuyên ph i ng i lâu làm vi c quá lâu không ch nh hư ng n t s ng c mà còn liên quan n nhi u b nh v m t. M i ngư i nên ch ng t p vài ng tác ơn gi n mà r t có l i cho vùng xương c . Sau 1 - 2 ti ng làm vi c, c n ng ng lên, th c hi n ng tác xoay u, xoay t trái sang ph i r i làm ngư c l i (lưu ý, khi làm ng tác này nên ng i th ng lưng). Ngoài ra, có th t p ng tác vai, nhún vai lên, xu ng vài cái, ho c có th làm ng tác vươn vai, giúp vai m i và giúp c khu tay ư c v n ng, b n s th y m i, tho i mái hơn r t nhi u. Cũng có th th c hi n ng tác ngư c m t lên r i l i cúi xu ng; xoay vai… T t c nh ng ng tác trên không nh ng giúp t s ng c ư c v n ng sau m t quãng th i gian b ép ph i cúi xu ng mà còn giúp c vùng vai, vùng xương c ư c v n ng theo. B n cũng có th tranh th luy n t p cho m t sau khi th c hi n ng tác xoay u b ng cách ng ng m t lên và nhìn ra xa trong kho ng 30 giây.

Phòng ng a ung thư tuy n ti n li t
Ung thư ti n li t thư ng x y ra àn ông trung niên tu i t 50 tu i tr lên và ngày càng gia tăng cùng v i s gia tăng c a tu i th . Hi n nay y h c chưa tìm ra v c-xin phòng KTLT c hi u. Ph u thu t ch giúp lo i b kh i u TLT khi nó còn nh , n u ch n oán và i u tr s m, b nh có kh năng kh i h n. Còn khi ã xâm l n ra ngoài bao thì ch có các phương pháp i u tr t m th i nh m kéo dài và nâng cao ch t lư ng cu c s ng ngư i b nh mà thôi. B nh KTLT Vi t Nam hi n ang có xu hư ng gia tăng. Vi c hi u bi t v căn b nh cùng các y u t nguy cơ s giúp phát hi n s m b nh. Trà xanh h u hi u i v i àn ông trên 55 tu i, vi c khám và xét nghi m nh kỳ hàng trong vi c phòng năm là r t quan tr ng. ch ng nhi u lo i b nh Các y u t có th gây KTLT ung thư. - Ch ăn: Ch ăn nhi u m ng v t r t d gây m c b nh KTLT. Các chuyên gia c nh báo các b nh ung thư nói chung và KTLT nói riêng khuy n cáo m i ngư i hãy ăn ít ch t béo ng v t và tăng cư ng ăn rau xanh và hoa qu . - Các ch t hóa h c: Nh ng ki n th c căn b n 38

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng ngư i làm vi c trong các nghành công nghi p ti p xúc v i hóa ch t, các k ngh úc kim lo i, các công xư ng ch t o c-qui, Niken – Kadimi và các d ng ác qui khác có nguy cơ m c b nh KTLT cao hơn. - Hoocmon: M t s tác gi cho r ng nh ng ngư i có bi u hi n ho t Testosterol cao d m c b nh hơn. - Nhi m khu n: Trong khi nghiên c u các kh i u ác tính c a tuy n ti n li t b ng kính hi n vi i n t , các nhà nghiên c u ã phát hi n ra d u v t c a virus, i u ó ch ng t s có m t c a y u t nhi m khu n. Bi n pháp phòng ng a: - Test phát hi n s m + SA - Tránh ăn m nh kỳ phát hi n s m b nh. ng tình d c m nh, lư ng hoocmon

ng v t mà thay b ng d u ăn th c v t.

- Tránh ti p xúc v i các ch t hóa h c. - Không dùng các thu c hoocmon b a bãi. u nành và trà giúp b o v tuy n ti n li t. ph n và KTLT nam

Hai th c ph m này có th giúp ngăn ng a s phát tri n ung thư vú gi i. Hi u qu s tăng hơn n u dùng ph i h p c trà và u nành. Trên th c t ngư i Trung Qu c do có thói quen dùng trà và KTLT Trung Qu c r t th p.

u nành, t l ngư i m c b nh

Ngư i b b nh tim và cao huy t áp nên sinh ho t tình d c th nào?
Nguy cơ au tim trong vài gi u quan h tình d c ch tăng r t nh . Vì v y, b nh nhân có nh ng v n v tim không nên ng ng h n ho t ng này. Th m chí n u th c hi n thư ng xuyên s giúp gi m nguy cơ t vong vì au tim. Theo các nhà khoa h c Anh, quan h tình d c u n ít gây t qu , r t có th m i liên h gi a tình d c và t qu ch là s trùng h p. Ngư i quan h tình d c thư ng xuyên s ít b b nh m ch vành do huy t áp khi "g i chăn" tăng nhưng huy t áp cơ b n l i gi m. Vi c luy n t p là r t quan tr ng trong quá trình ph c h i b nh nhân tim m ch và quan h tình d c là m t cách luy n t p t t. nh n bi t b n có s c kh e làm "vi c này" không, hãy i b trên m t o n ư ng b ng ph ng dài kho ng 250m, n u không th y au ng c ho c khó th là ư c.

Nh ng ki n th c căn b n

39

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

b nh nhân cao huy t áp, giai o n u v n có th giao h p bình thư ng. Ngư i b nh cao huy t áp có tr s huy t áp thư ng xuyên quá cao c n ph i lưu ý i u tr cho n nh r i m i quan h tránh tai bi n. Trong trư ng h p huy t áp và tim m ch n nh, b n có th sinh ho t tình d c bình thư ng. Ngư i cao huy t áp giai o n 3, có suy tim ho c au th t ng c thì c n kiêng và h i ý ki n bác sĩ. N u b nh i máu cơ tim, ph i sau 2-3 tháng b nh nhân m i có th quan h tình d c. Tuy nhiên, n i lo thư ng làm nam gi i gi m kh năng cương c ng. Ngư i b nh suy tim 1 và 2, quan h tình d c ch ng m c s có l i nhi u hơn vì ây là ho t ng th l c nh , giúp ph c h i ch c năng và có tác d ng tâm lý t t. N u suy tim 3 tr lên c n h n ch hơn, n u th y khó th ph i ng ng ngay. Ngư i suy tim 4 nên kiêng h n. Trong sinh ho t tình d c, ngư i cao huy t áp và b b nh tim m ch c n lưu ý m t s v n sau: - N u huy t áp và tim m ch không n nh, tình tr ng này có th s ti n tri n x u hơn khi giao h p. Lúc giao h p, nh p tim tăng cao, có khi lên n 180 l n/phút, có th d n n tình tr ng ngo i tâm thu, thi u máu cơ tim, nh i máu cơ tim, rung tim... d n n t vong t ng t. - Huy t áp tăng cao lúc giao h p còn có th gây n nh. - Tình tr ng m t m i do v n quá trình giao h p. tim m ch làm cho t m ch máu não n u không ư c i u tr i tư ng không t n c c i m trong

- Vi c dùng thu c i u tr cao huy t áp có th nh hư ng n ch t lư ng sinh ho t tình d c c hai phái. nam gi i có th b gi m ham mu n v tình d c; n , quá trình bôi trơn âm o b gi m, xu t hi n c m giác au, khó ch u lúc giao h p ho c làm thay i c m giác lúc t c c khoái. - Các nhóm thu c i u tr cao huy t áp như c ch men chuy n, c ch beta, ch n kênh canxi, l i ti u u có th nh hư ng n sinh ho t tình d c. - Ngư i b nh c n ki m tra l i tình tr ng huy t áp, ti u ư ng xem có n nh không, vi c dùng thu c an th n và thu c tr cao huy t áp u ít nhi u có nh hư ng n ch t lư ng sinh ho t tình d c.

Thu c tr ch ng khó tiêu
Tri u ch ng khó tiêu thư ng g p bao g m các c m giác: y, n ng anh ách, nóng, au. Có th do m t b a ăn quá no nê, vư t quá kh năng làm vi c, hay do m t s b nh c p làm bi n i ch c năng t m th i c a b máy tiêu hóa, cũng có th là bi u hi n c a loét d dày - tá tràng.

Nh ng ki n th c căn b n

40

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trư ng h p vư t quá kh năng làm vi c hay bi n i ch c năng t m th i c a b máy tiêu hóa, tri u ch ng không kéo dài, ch h t sau khi c i thi n ch ăn, sau khi b nh h i ph c, n u c n thì dùng thu c ch a tri u ch ng h tr . Thu c ch a tri u ch ng khó tiêu g m: các thu c h p ph hơi, ch ng s i b t, ch ng th a acid, m t s men tiêu hóa ư c dùng ph i h p hay riêng l . M t vài thu c hay dùng: Than ho t tính (Carbophos, Pháp) hay viên than ho t (Vi t Nam) Thu c ch ng y hơi b ng cơ ch h p ph . Dùng tr ch ng y hơi trong ru t, ho c ph tr trong các bi u hi n ch c năng b t thư ng c a ru t như trư ng b ng, tiêu ch y. Lưu ý: Thu c có tính h p ph cao và làm gi m tính h p th c a m t s thu c khác, vì th c n ph i u ng cách xa các thu c này trong kho ng 2-4 gi . Nguy cơ gây s i th n khi dùng thu c này song song v i li u calci m nh và kéo dài. V i ngư i ti u ư ng hay ăn theo ch gi m glucid c n chú ý lư ng ư ng. Không dùng thu c cho tr em nh tu i (vì khó u ng do tr không bi t nhai và không có l i cho tiêu hóa c a tr ). Simethicon Ch ng y hơi b ng cách ch ng n i b t, làm gi m s c căng m t ngoài c a các bong bóng hơi làm cho chúng k t t l i, thoát ra ngoài d dàng (b ng trung ti n hay ). ư c dùng tr các ch ng au do y hơi trong ư ng tiêu hóa, ph tr khi hơi, khó ch u như nu t khí, khó tiêu ch c năng, căng hơi sau ph u thu t, loét tiêu hóa k t tràng cơ cùng hay kích thích viêm ru t th a. Các bi t dư c ch dành cho ngư i l n g m: simethicon 40-80-125mg; mylanta gas tables li u 80mg hay lo i li u m nh 125mg ho c lo i gel li u m nh 250mg; pazyme 125mg. Thư ng dùng các lo i viên này sau b a ăn hay trư c lúc i ng t i, m i l n dùng m t viên và m t ngày không quá 500mg. Các bi t dư c thư ng dùng cho tr em g m: simethicon d ng gi t ho c pazyme infant oral drop 1ml có 40mg. Li u dùng tùy theo tu i. Panthicon-F Dùng tr ch ng khó tiêu, chán ăn b i th c, căng b ng do ch m tiêu, làm kích thích tiêu hóa. Không dùng cho tr dư i 7 tu i. Th n tr ng khi ang dùng các thu c khác. N u dùng trong hai tu n mà các tri u ch ng không c i thi n thì ng ng và xin ý ki n x lý c a th y thu c. Trong trư ng h p ch ng khó tiêu là bi u hi n c a m t b nh lý th c th lâu dài như viêm loét d dày - tá tràng thì v n có th t m th i dùng các thu c ch a tri u ch ng như các thu c trung hòa tr c ti p acid (ví d như sagastrol) hay dùng các thu c ngăn vi c ti t acid (ví d như omeprazol).

Nh ng ki n th c căn b n

41

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tuy nhiên nên khám (k c xét nghi m) xác nh và dùng thu c ch a nguyên nhân, Vi c dùng kéo dài các thu c ch a tri u ch ng t m th i không có l i, làm che m t b nh chính nên khi i u tr b nh chính ch m tr thư ng khó khăn hơn. Trong khi dùng thu c tr ch ng khó tiêu c n lưu ý n nh ng i u th n tr ng (riêng v i t ng thu c) và c bi t v i tr em c n lưu ý ch n nh ng thu c thích h p.

Nh ng ki n th c căn b n

42

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

L i khuyên cho da nh n
ng nghĩ r ng da nh n thì ph i r a m t càng nhi u càng t t, vì vi c này không t t cho da, th m chí làm da nh n hơn. Ch c n r a 2 l n/ngày là . - Dùng lo i s a r a m t dành riêng cho da nh n ch t và tuy n bã nh n n m sâu dư i l chân lông. t y b l p t bào

ng b kem ch ng n ng. Nhi u ph n da nh n thư ng b không dùng kem ch ng n ng. Tuy nhiên, kem ch ng n ng v n r t c n cho da b n khi ra ngoài n ng. - Tránh dùng kem dư ng da và ph n có ch t gi m. Kem dư ng da cho nh ng làn da tu i 30 tr lên thư ng ch a d u và ch t gi m. Tuy nhiên, n u da b n nh n thì i u này không c n thi t. Hãy ch n lo i kem không ch a d u. - Dùng lo i ph n b t trong quét nh lên m t sau khi trang i m th m hút ch t d u còn dư trên da, giúp da b n t nhiên sau m i l n trang i m, không b hi n tư ng bóng loáng. pm tn t sét 1 l n/tu n giúp gi m tuy n bã nh n trên da.

- S d ng ph n m t, ph n má thay vì dùng kem ho c bút chì khi trang i m.

Món ăn cho ngư i viêm a kh p d ng th p
ông y khuyên nh ng ngư i m c b nh này nên ăn nh ng th c ph m thanh m, mát như rau c n, rau mã th y, câu k t . Nên ưu tiên các lo i hoa qu như dưa h u, nư c mía, lê, nư c mã th y... Kiêng các th c ăn gây kích thích cay như g ng, t, t i, qu ... Sau ây là m t s món ăn dùng cho ngư i viêm a kh p d ng th p: - u 10 g, m nhân (s ng) 30 g. R a s ch, cho c hai th vào n i, m t bát nư c to, un l a nh n khi th y m nhân chín nh thì cho 1 thìa ư ng tr ng vào, s y khô. H ng ngày dùng ăn i m tâm. - Th t dê 500 g, cà r t 250 g, gia v v a . Cà r t, th t dê r a s ch Qu lê có tính thanh thái mi ng, ư p g ng tươi xào 5 phút trong ch o d u nóng, cho thêm mát. ít rư u vang, mu i, xì d u và ít nư c l nh om trong 15 phút, sau b vào n i t, cho v quýt v i 3 bát nư c lã to, n i l a to, sôi h l a riu riu un trong 2 gi khi th t dê chín nh là ư c, ăn trong b a cơm. - Th t mèo 250 g, t i 30 g, d u, mu i, mì chính. Làm s ch th t mèo, thái mi ng, t i b v . Cho vào n i, nư c, d u, mu i h m chín nh , nêm mì chính b c ra ăn trong b a.

Nh ng ki n th c căn b n

43

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Ngũ gia bì 50 g, g o n p 500 g, men rư u v a . R a s ch ngũ gia bì, ngâm sau ó s c ngũ gia bì b bã l y 2 l n nư c s c, g o n p vào n u thành cơm khô, sau t n ra ch còn hơi m r c men rư u vào tr n u, thành rư u n p, ăn tùy thích. - L c nhung (nhung hươu) 5 g, câu k t 20 g, rư u tr ng m t lít. Cho l c nhung và câu k t vào rư u tr ng ngâm trong m t tu n, y kín, m i l n u ng m t chén con (ch ng 25 ml-40 ml). M i ngày m t l n, m t li u trình là 15 ngày. - Xương bò 60 g, s ng linh dương 60 g, thư c dư c phi n 60 g, rư u tr ng 100 ml. Thu c cho vào túi v i ngâm trong rư u 10 ngày. U ng vào lúc ói, m i l n m t chén con. - Lươn to 4-6 con (m i con n ng 500 g), rư u vàng m t ít. Cho lươn vào rư u vàng o u khi ráo b ru t lươn, s y khô tán b t lươn cho vào bình dùng d n, m i ngày 2 l n, m i l n 15g chiêu v i rư u vàng 2-3 thìa ho c u ng v i nư c sôi hay hòa vào cháo ăn. M i li u trình là 2 tháng.

Chén ĩa nh a tái ch r t h i cho s c kh e
Trung Qu c v a c nh báo chén, ĩa nh a dùng m t l n r i b r t có h i cho s c kh e b i m t n a trong s này làm t nguyên li u không an toàn. Cu c i u tra toàn qu c c a T ng c c Ki m d ch - thanh tra và giám sát ch t lư ng Trung Qu c cho bi t các ch t như b t tan và calcium carbonate có th t o ra nh ng hóa ch t gây ung thư n u chúng ti p xúc v i d u m ho c th c ăn nóng. Sáp paraffin công nghi p n u ư c dùng trong qui trình s n Chén ĩa nh a tái ch ngày xu t các lo i dùng này cũng t o ra ch t gây ung thư. càng thông d ng vì r ti n. úng ra polypropylen, ch t ư c coi là an toàn cho các s n ph m tái ch , ph i chi m t i 80% thành ph n s n ph m nhưng nó ã b thay th vì m t t n polypropylen giá 1.300 USD, trong khi m t t n v t li u thay th ch 240 USD. Tháng trư c, gi y gói nh a có ch a v t li u DEHA cũng ã b c m s d ng t i Trung Qu c vì có h i cho s c kh e.

Nh ng ki n th c căn b n

44

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Làm th nào

tăng cân?
duy trì cân n ng lý tư ng và nâng cao s c kh e, có hai nhân t chính là, ch ăn u ng và ho t ng th l c h p lý. Ăn u ng c n i u , úng gi , kh u ph n cân i. B a ăn có các ch t cung c p ư ng b t, ch t m, ch t béo, vitamin và mu i khoáng. S a và các ch ph m t s a cũng r t c n thi t vì là th c ph m cung c p nhi u canxi, c n cho s phát tri n chi u cao.

Có m t s ngư i cho là có th tăng cân n ng b ng cách u ng bia. úng là nh ng ngư i u ng bia nhi u có n ng lên, nhưng b n ch t là tích lũy m b ng ch không ph i tăng cư ng cơ b p, i u này Tăng ch s cân n ng không t t. Hơn th n a, u ng nhi u rư u bia s nh hư ng t i ho t không có nghĩa là lư i ng c a gan và não, là m t trong nh ng y u t làm gia tăng tai n n nguy hi m n tính m ng. v n ng hơn. V ch luy n t p: có th ch n nh ng ho t ng theo nhóm như bóng á, bóng chuy n, bóng r ... ho c nh ng ho t ng mang tính cá nhân như bơi l i, ch y b , i b , i xe p, t p xà, t p th hình... Ho t ng th l c giúp b n có ư c tinh th n s ng khoái, minh m n, tăng cư ng kh i cơ nên b n không ch tăng cân mà còn nâng cao ư c s c kh e chung

Công d ng ch a b nh c a h t sen
Không ch là món ăn ngon, b , h t sen còn là v thu c quý trong ông y. Xin gi i thi u 8 bài thu c ơn gi n t h t sen. Theo tài li u c thì h t sen (liên nh c) v ng t, sáp (làm cho ch t l i, kín l i), tính bình (không nóng, không l nh), có tác d ng ch a di tinh, m ng tinh, a ch y, m t ng , ch m tiêu, y b ng, ăn kém, ch a khát do s t cao, m t nư c. Li u dùng 6-12g/ngày dư i d ng thu c s c ho c thu c b t.

1 - Ch a m t ng : H ng ngày n u chè h t sen ăn vào bu i chi u ho c t i, có h t sen tươi càng t t. 2 - Tr em a ch y kéo dài, g y y u kém ăn: H t sen s y khô, g o t rang vàng, hai th li u lư ng b ng nhau (kho ng 150-200g) tán b t, m i ngày cho ăn 6-8g vào lúc ói. 3 - Ph n hay b s y thai: Nh ng ki n th c căn b n 45

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

H t sen 1kg b v ngoài và tim, c mài (tươi thì 5kg, khô thì 2kg) hai th cùng sao vàng, tán m n, viên v i h n p b ng h t nhãn, m i ngày ăn hai l n, m i l n 10 viên vào lúc ói. 4 - Tr con nóng khát: H t sen 20g, bèo cái 2 cây, g ng tươi 2 lát, 5 - Ch a di tinh, ái c: m t tô nư c un k , cho u ng thay nư c chè.

H t sen 100g (b v , b tim) sao vàng, b ch linh 20g (mua hi u thu c ông y) hai th cùng tán b t, u ng v i nư c l c vào lúc g n i ng , m i l n 1 thìa cà-phê. 6 - Ch a lòi dom: H t sen 50g t m rư u khô, sao vàng, n u chung v i núm uôi l n ( o n ru t sát uôi, l y 15- 20cm) th t k , thêm tý mu i, ăn vào bu i sáng, c vài ba ngày ăn 1 l n, sau 5 l n s ki n hi u. 7 - Ch a thi u máu, ít ng , kém ăn: H t sen h m v i th t ba ch , ăn h ng tu n li n. 8 - B i dư ng cho ph n m i sinh ho c m i i u hòa kinh nguy t: Ch n gà nh , c 400-500g/con, m b ru t, cho h t sen và ý dĩ (bo bo), g o n p, m i th m t nhúm (vo s ch) vào b ng gà, khâu l i, n u th t nh cho ăn. C 2-3 ngày l i ăn m t b a như th .

D u hi u s m c a ung thư bu ng tr ng
Có th hoàn toàn ki m soát tình tr ng b nh c a b nh nhân ung thư bu ng tr ng n u phát hi n b nh trư c 6 tháng so v i th i i m ch n b nh thông thư ng. TS Lloyd H. Smith c a H California và các c ng s c a ông cho bi t, b nh nhân ung thư bu ng tr ng d bi u hi n “tri u ch ng tiêu bi u” hơn nhóm ung thư vú và nhóm không ung thư. ó là b ng sưng, au t 6 tháng trư c khi h ư c ch n oàn là m c ung thư bu ng tr ng. Nhóm nghiên c u cũng ch ra: tuy ch p b ng, ch p xương ch u và xét nghi m CA125 (m t lo i protein tăng lên trong cơ th b nh nhân ung thư vú) thư ng ư c s d ng trong vòng 3 tháng trư c khi ch n oán ung thư bu ng tr ng, nhưng r t ít b nh nhân ư c áp d ng phương pháp này trong kho ng 4 - 36 tháng trư c ch n b nh. L i khuyên c a Smith v i nh ng ph n có d u hi u ung thư bu ng tr ng: ph i ki m tra theo dõi s c kh e thư ng xuyên. Nh ng ngư i có tri u ch ng tiêu bi u dai d ng, không xác nh ư c nguyên do nên i ch p xương ch u và làm xét nghi m CA125.

Nh ng ki n th c căn b n

46

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

X trí v i b nh au m t
B t kỳ ai cũng có th b b nh au m t . B nh lây truy n khi dùng chung khăn m t, nư c m t, ghèn c a ngư i b nh au m t ti p xúc v i ngư i lành. Cho t i nay chưa có thu c ng a b nh au m t . B nh này lây lan r t nhanh, d phát thành d ch n u có ngư i m c b nh ang trong c ng ng ông ngư i như: trư ng h c, b nh vi n, công xư ng... Vì th n u có m t ngư i m c b nh nên ngay l p t c ngh nhà tránh lây lan cho c ng ng xung quanh.

Ngư i b nh nên h n ch t i a ti p xúc v i ngư i khác, nên eo kính khi ra ư ng... N u c nhà u b au m t thì m i ngư i dùng riêng m t chai thu c nh . Vì nh m t chung m t chai thu c là cách lây truy n b nh nhanh nh t và tr c ti p nh t. Khi có b nh m t c n v a nh thu c v a gi v sinh h ng ngày b ng dung d ch nư c mu i. p m t b ng khăn l nh s làm m t ít sưng hơn. Trư c và sau r a m t ph i r a tay b ng dung d ch v sinh th t k . N u ư c i u tr úng cách và gi v sinh t t ngư i b nh s kh i trong vòng 7 ngày.

Không nên t ý dùng lá cây p m t theo cách ch a tr dân gian vì u trùng giun trong lá có th chui vào m t và gây bi n ch ng n ng n cho m t. Tuy cùng m t bi u hi n nhưng b nh au m t có nhi u d ng khác nhau: viêm k t m c (lòng tr ng), viêm giác m c (lòng en), có màng gi ... Ch khi khám, bác sĩ m i bi t ngư i b nh b au m t lo i nào và căn c vào t ng l a tu i, tình tr ng mà có ch nh dùng lo i thu c nào cho phù h p. Do v y không th dùng m t thu c nh duy nh t cho t t c m i trư ng h p b nh m t.

Hơ tay tr c ti p trên l a d gây sưng au
(Dân trí) - Bàn tay khi ti p xúc không khí giá rét d b l nh cóng. Khi ó mà hơ tay vào ng n l a thì có c m giác d ch u ngay. Nhưng th c ra l i không nên làm như v y. Khi da b l nh kéo dài, huy t qu n trên b m t da không nh ng b co l i mà các huy t qu n t ng sâu hơn cũng co theo và có th d n n co th t, máu không lưu thông ư c, bàn tay tr nên tr ng b ch, tê d i. N u quá t ng t ưa tay vào l a hơ, các huy t qu n b m t s dãn ra nhanh chóng cho ta c m giác d ch u. Nhưng các Nh ng ki n th c căn b n 47

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

huy t qu n sâu l i chưa k p giãn n , chưa qua tr ng thái co th t nên máu v n không lưu thông ư c hoàn toàn, d n d n s gây sưng au, phù n . Do v y, trư c khi hơ l a, b n nên chà xát tay vào nhau làm m và tăng s tu n hoàn máu.

Lưu ý khi t p th d c b ng i b
i b là bài t p th d c thích h p dành cho m i l a tu i. Khi b t u t p, b n nên i c ly ng n, d n d n tăng dài o n ư ng lên khi s c kh e b n ã c i thi n hơn trư c. B n cũng nên i b ch m n u ã lâu r i không i b . Ngoài ra cũng nên lưu ý m t s i u sau: - Kh i ng cho nóng ngư i: cơ th nóng d n lên. Tuy t i ch m, làm vài ng tác th d c nh i không i b ngay sau khi ăn no.

S i chân v ng và u, c g ng gi th ng - i úng k thu t: S i chân v ng và u, tay ong ưa thong th và c g ng gi th ng lưng n u ư c. Bàn chân nên bư c theo d ng lăn lưng. t gót n u ngón chân. - Giày và v (t t): Nên mang v (t t) b ng cotton dày và tho i mái. Ch n giày nh , ôm v a v n chân, không bó bàn chân cũng không quá r ng. - Qu n áo: N u i b trong th i ti t l nh và mát, b n nên ch n qu n áo nh và m; vào mùa nóng có th m c sao cho d ch u. ng quên kem ch ng n ng và i nón. - U ng nư c: Nên u ng nư c trư c và sau khi i b . Nh mang theo bình nư c khi tr i nóng. - X hơi: C n cơ th ư c thư giãn và tho i mái sau m i l n i b . B n có th th c hi n vài ng tác th d c vươn vai nh cơ b p ư c d ch u.

- Có h th ng: Khi m i t p môn này, b n ch nên i kho ng 20 phút. V sau s tăng d n lên t t . M i tu n nên i b ít nh t 3 l n.

Viêm thanh qu n c p - b nh hay g p vào mùa l nh

Nh ng ki n th c căn b n

48

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

khi th i ti t thay

(Dân trí) - Viêm thanh qu n c p thông thư ng là b nh hay g p nh t do viêm long ư ng th . B nh càng tr nên ph bi n hơn i và vào mùa l nh.

c trưng c a b nh: Kh i u c a viêm thanh qu n c p thông thư ng là b viêm mũi, ho c viêm mũi - h ng xu t ti t. Ngư i b nh b s t nh , ch y nư c mũi, ng t mũi, ngư i m t m i và h ng r t khô rát. Sau nh ng tri u ch ng này, ngư i b nh b khàn ti ng, th m chí m t ti ng; có c m giác ng a rát, khó ch u như có kim châm thanh qu n gây nên ho. B nh nhân có th ho t ng cơn, lúc u ho khan, sau ó ho có m nhày.

B nh ti n tri n như th nào? Nh ng tri u ch ng trên c a b nh thư ng kéo dài trong vài ngày. Sau ó, các tri u ch ng gi m d n, kho ng sau 7 ngày thì kh i. Tuy nhiên, cũng có th ch kh i cơn ho, s t, ch y mũi nhưng khàn ti ng có th kéo dài thêm m t vài ngày n a m i kh i h n. Còn trong trư ng h p viêm thanh qu n c p do virus cúm, s i… gây nên, tr nh thư ng b nh lan ti p theo ư ng hô h p gây viêm khí - ph qu n, n ng hơn có th gây nên viêm ph i. Phòng và x trí b nh: u tiên c n cho ngư i b nh ngh ngơi, h n ch nói, gi m ngư i, c bi t là gi m c , gan bàn chân, tay. Trong trư ng h p b nh nhân b ho, b s t do b i nhi m thì ph i dùng kháng sinh, dùng thu c gi m ho (c n i khám b nh bác sĩ kê ơn). Cũng có th giúp b nh nhân th y d ch u hơn b ng nh ng cách sau: p khăn nóng trư c c ; xông hơi v i tinh d u thơm, nh thu c ng t mũi, súc h ng ch ng viên h ng. phòng viêm thanh qu n c p thông thư ng, c n lưu ý không b l nh, m kéo dài. Nh t là khi i tr i mưa v , c n lau khô ngư i, thay qu n áo, không r t d b l nh. H n ch t i a vi c hút thu c, u ng rư u. Khi i ư ng, làm vi c trong môi trư ng b i nên eo kh u trang v a có tác d ng tránh b i, l i tránh ư c c l nh. Khi có nh ng tri u ch ng s m c a viêm mũi, viêm h ng c p c n ư c i u tr ngay. Như th b nh s không ti n tri n n ng hơn, vi c i u tr nhanh em l i k t qu hơn.

Ch a b nh trĩ b ng rau di p cá

Nh ng ki n th c căn b n

49

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh (Dân trí) - Rau di p cá là m t lo i rau dùng ăn s ng r t ph bi n. Di p cá ngoài công d ng làm p da, nó còn có tác d ng ch a tr m t s b nh, c bi t là b nh trĩ. Bài thu c ch a b nh trĩ t rau di p cá r t ơn gi n. Tuy nhiên, v i bài thu c này, ngư i b nh cũng c n ph i có lòng kiên trì.

Hàng ngày, ăn s ng rau di p cá th t nhi u. Sau khi r a s ch, nên ngâm di p cá vào nư c mu i loãng kho ng 5 phút, sau ó ưa ra G n ây, Tây y còn phát r , v y khô nư c và ăn. Có th ăn rau di p cá thay các lo i rau hi n ra nhi u tác d ng quý khác. Ăn càng nhi u càng t t. Ngoài ra, b n có th u ng sinh t c a di p cá như kháng di p cá, nhưng n u ăn s t t hơn vì nó còn có các ch t xơ. khu n, tiêu di t ký sinh Cũng có th n u lá di p cá v i nư c, dùng nư c ó xông, trùng, ch ng ung thư. ngâm, r a lúc nư c còn hơi nóng. Bã di p cá còn l i thì d t vào h u môn. V i bài thu c r t ơn gi n này t rau di p cá, ch c n kiên trì, b nh trĩ c a b n s kh i. ư c ch a

Nh ng ki n th c căn b n

50

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

10 cách làm s ch da
B i b n, n ng, gió, không khí... là nh ng tác nhân khi n cho làn da b n s m lão hoá. Do ó, làm s ch da m i ngày là i u r t c n thi t. Làn da sáng m n chính là bi u hi n c a m t cơ th kho m nh. Da ho t ng như máy i u hoà nhi t cơ th , có th gi ư c ho c gi m nhi t b ng cách ti t m hôi. Ngoài ra, làn da còn có tác d ng như màng ch n, b o v cơ th kh i các tác xâm h i t bên ngoài. Chính vì th , da c n b o v cơ th kh i các tác nhân xâm h i t bên ngoài và c n ư c quan tâm úng m c. Có r t nhi u cách chăm sóc da, trong ó làm s ch là bư c quan tr ng u tiên.

Da m t - Làm m da b ng nư c l nh, sau ó r a s ch v i nư c m có pha thêm vài gi t nư c c t chanh. Cách này giúp t y b l p b i b n bám trên b m t da. - Sau khi r a s ch, nư c nóng vào tô thu tinh ho c tô s , dùng khăn trùm kín da. Phương pháp này giúp lo i b ch t b n trong các l chân lông. ít s a r a m t vào lòng bàn tay, thêm vài gi t nư c m t trong kho ng 30 giây. R a m t l i b ng nư c s ch. Da cơ th - S a t m và gel t m ch a h t nh tròn, không làm tr y xư c da. Thoa ó t m l i b ng nư c m. - Nên s d ng bông t m trong quá trình làm s ch da. - Thoa xà phòng chi t xu t t th o m c lên b m t da r i t m s ch. Cho nư c phun th t m nh vào cơ th nh m kích thích tu n hoàn máu. - Ngâm mình trong nư c m có r i cánh hoa h ng. Dùng bàn ch i lông m m c th . B t u ch i t chân tr lên v i ng tác xoáy tròn hư ng d n v tim. - un sôi m t n i nư c, cho vào m t n m lá ng i c u, da s ch và sáng m n. - Nư c trà xanh cũng có tác d ng làm s ch và mát da. - Ngâm mình trong nư c m có pha nư c c t c a hai qu cam.Vitamin C có trong cam giúp làn da m n màng hơn. u kh p cơ u s a t m lên da, sau u xông

t o b t, nh nhàng massage da

ngu i. Dùng nư c này t m s giúp

Nh ng ki n th c căn b n

51

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a ti u ư ng theo kinh nghi m dân gian
Y h c c truy n không có b nh danh “ ái tháo ư ng”; nhưng i chi u v i các ch ng tr ng lâm sàng, căn b nh này ư c quy vào ph m vi ch ng “tiêu khát”. B nh phát sinh ch y u do các nguyên nhân như di truy n, ăn u ng b t h p lý, y u t tâm th n kinh, trư ng, nhi m trùng, dùng thu c b t h p lý ho c t u s c và lao l c quá . i u tr không dùng thu c - Là s d ng các li u pháp t nhiên như châm c u, b m huy t, xoa bóp, dư c thi n, trà dư c, cháo thu c, dán thu c vào huy t, t m thu c, t p luy n khí công dư ng sinh... Mư p ng (kh qua) - Ch ăn nên tr ng d ng các lo i th c ph m như râu ngô, các ch ư c s d ng trong ph m c a u tương và u en, xích ti u u, b ch bi n u, mư p nhi u bài thu c dân ng, bí , bí ao, dưa h u, t i, hoài sơn, hành tây, rau c n, cà r t, gian tr ti u ư ng. c c i, măng, h , ngân nhĩ, h i t o, t y l n, cá qu , cá tr ch, h i sâm... - Thư ng xuyên dùng các lo i trà dư c như kh qua trà, nam qua ph n giáng ư ng trà, ng c m tu trà, la hán qu trà, m ch môn hoàng liên trà, hoàng tinh ng c trúc trà, m ch ông sinh a tiêu khát trà, cát ph n ng c tuy n trà, dương sâm hoa ph n tiêu khát trà... - Có th dùng các lo i cháo thu c như cháo t y l n, cháo kh qua, cháo cháo ông qua dĩ nhân... Dùng thu c theo kinh nghi m dân gian Dùng thu c cv a c t bì ng c m tu,

- Nh ng t m 20 con, r a s ch, xào ăn b ng d u th c v t. - Ô mai 15 g, hãm v i nư c sôi u ng thay trà. u c v , s y khô, m i ngày dùng 50 g n u nư c u ng. , n u canh ho c xào v i d u th c v t ăn hàng ngày.

- N m m lư ng v a

- Bí ao tươi 100 g, r a s ch, ép l y nư c u ng hàng ngày. - Cà r t tươi lư ng v a , r a s ch, ép l y nư c c t u ng h ng ngày.

- R c tranh 50 g, r a s ch s c u ng thư ng xuyên. - Ăn lê tươi hàng ngày. - Bí 250 g n u canh ăn trong ngày. ng s y ho c phơi khô, tán b t, m i ngày u ng 3 l n, m i l n 15-20 g.

- Mư p

- V ng en 100 g s c u ng hàng ngày. Nh ng ki n th c căn b n 52

S c kho và cu c s ng - U ng nư c ép vòi voi ho c măng tre tươi h ng ngày. - R ho c lá cây ngưu bàng s c u ng thay trà. Dùng nhi u v

Hoàng Tu n Minh

- H t tía tô và h t c i c lư ng b ng nhau, sao thơm tán b t, m i ngày u ng 9 g v i nư c s c r cây dâu (tang b ch bì). - H t dưa h u 50 g giã nát, hòa v i nư c r i l c b bã, em n u v i 30 g g o t thành cháo ăn. - B t hoài sơn 2 ph n, b t ý dĩ 1 ph n tr n u, m i ngày dùng 90 g v i nư c sôi ăn.

- C c i 5 c , r a s ch, thái mi ng lu c l y nư c n u v i 100 g g o t thành cháo ăn hàng ngày. - Lá h ng 30 g, u xanh 30 g, s c u ng.

- Hoa u ván tr ng 30 g, m c nhĩ en 30 g, s y khô, tán thành b t m n, m i ngày u ng 2-3 l n, m i l n 3-5 g. - V bí xanh 15 g, v dưa h u 15 g, thiên hoa ph n 12 g, s c u ng. - Cá di c 500 g, trà xanh 10 g, cá làm s ch, b ru t r i nh i trà xanh vào trong b ng, h p cách th y, chia ăn vài l n trong ngày. - Lá khoai lang 100 g, thiên hoa ph n 20 g, ng c trúc 15 g, s c u ng. - Ngân nhĩ (m c nhĩ tr ng) 15 g, ng c trúc 20 g, ư ng phèn 25 g, s c m c nhĩ và ng c trúc l y nư c hòa ư ng phèn u ng.

Ăn u ng dành cho s n ph sau khi sinh
Sau khi sinh n , s n ph có th g p nh ng trư ng h p như: suy như c, au tim, táo bón, băng huy t... Sau ây là nh ng món ăn v thu c tr li u nh ng ch ng ó c a lương y Tr n Khi t: S n ph b suy như c: Th c ăn: Gà mái vàng (1 con), làm s ch, b lòng và ru t, r ch phía lưng m t ư ng, cho vào ó 30 qu bách h p và 100 gr g o t r i may kín l i em n u chín, gia v v a . L y nư c làm canh ăn v i cơm và c th t gà. S n ph b chư ng b ng: Bài thu c: M ch nha 30 gr, sao vàng, tán thành b t hòa v i rư u tr ng. M i l n dùng kho ng 10 gr, ngày dùng hai l n, ch ng chư ng b ng s gi m d n. S n ph b ki t l : Món th nh t: Gà r ng (1 con), làm th t n u cháo vào cho thơm ngon). Nh ng ki n th c căn b n ăn (gia v , h tươi thái nh v a cho

53

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Món th hai: L y m t n m h tươi r a s ch, c t khúc. B u d c dê (m t ôi), thái thành lát m ng. Hai th này em xào chung ăn mà tr b nh. S n ph b táo bón: S n ph huy t kém, âm hư, nên d b táo bón. Có khi 5 - 7 ngày m i i c u m t l n, m i l n i r t khó. Khi g p tình tr ng này, không nên dùng thu c h (t y x ) mà nên dùng th c ăn như sau: M ch nha (1 kg) rang cho vàng, tán thành b t m n cho vào l y kín l i. M i l n dùng kho ng 10 gr pha v i nư c sôi ho c nư c cháo th t l ng. S n ph b băng huy t: L y v gương sen (gương sen l y h t h t ch ch a l i v ) 5 cái, hương ph 15 gr. Hai th này em sao vàng, tán thành b t m n. M i l n u ng 6 gr pha v i nư c cơm g o ho c nư c cháo l ng. S n ph b trúng phong (tay chân co qu p, u, c b ng a ra phía sau):

+ u nành (0,5 kg) em rang v i l a th t m nh u nành nóng cháy b c khói, rư u g o (1 lít). Khi u nành ang nóng b c khói thì cho ngay vào hũ rư u ngâm. M i l n u ng 20 ml, u ng liên t c, th y m hôi ra dâm d p là t t. Bài thu c này có tác d ng tiêu huy t. + Bài thu c “T m u bí l c”: T i 30 tép, bóc v , p d p cho vào n a lít nư c, s c c n còn 250 ml. T t múc vào mi ng, n khi ngư i b nh h t co qu p tay chân

Các cách b o qu n thu c ông y
(Dân trí) - Nhi u ngư i cho r ng thu c thành cao, viên nén, dung d ch hay tr n ư c lâu. Th c ra, khi ã ư c ch bi n không úng cách, thu c ông y càng d b ông y ư c ch bi n m t ong là có th gi như v y mà b o qu n m c, h ng.

U ng thu c khi ã h ng như v y không ch làm m t hi u qu i u tr b nh mà còn gây ph n ng x u cho ư ng tiêu hoá. Vì v y, khâu b o qu n các lo i thu c ông y là không th xem thư ng. Thu c ông y d ng cao nhi t quá cao, lo i thu c này d b ch y nhuy n, phân l p ho c lên men r i h ng. C n ph i cho nh ng lo i thu c này vào l y th t kín, nơi râm mát. Nh ng ngày tr i quá nóng ho c n m m, ph i c t trong t l nh, ngăn cánh c a. Thu c ông y d ng viên nén d ng này, thu c d hút m. N u g p môi trư ng m th p thì thu c d b m c, i màu, v v n. C n ph i cho thu c vào l kín, che ánh sáng và nơi khô ráo. Có th cho thêm m t viên vôi s ng vào trong l hút m tri t . Thu c ông y d ng dung d c 54

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Là lo i thu c ư c chi t xu t t thành ph n thu c ông y, thêm ch t ch ng m c, ch t thơm và dung d ch ư ng mía. nhi t cao, thu c s b chua, c và có th b chuy n mùi khác l . T t nh t nên cho thu c vào l ư c r a th t s ch, ng th t y trong l không còn không khí và c t nơi ít ánh sáng, nhi t dư i 20 C. Thu c ông y tr n m t ong (hay còn g i là Hoàn tán) Do lư ng m t ong trong thu c khá nhi u mà b t thu c hút m t ong khá m nh nên d b m m c và bi n ch t hoàn toàn. C n ph i c t gi thu c nơi cao ráo, khô thoáng và tránh côn trùng.

có nh ng êm yên gi c
(Dân trí) - Hi n tư ng m t ng như th có th x y ra v i b n b t c lúc nào, tuỳ vào tâm tr ng, s xáo tr n trong cu c s ng hay có th là b nh lý. Và b n s ph i i phó v i ch ng m t ng ra sao? H u qu c a m t ng Thư ng thư ng, sau m t vài êm m t ng , b n s luôn trong tr ng thái m t m i, u o i, lơ mơ và có th xao lãng, kém trí nh . Nh ng xáo tr n nghiêm tr ng v gi c ng nhi u khi có th k t thúc b ng tri u ch ng mà các bác sĩ thư ng g i là m t ng mãn tính. T ó có th gây ra các ch ng b nh khác như r i lo n tâm th n, r i lo n hô h p, bài ti t... i u ó gi i thích vì sao có nh ng ngư i b G t h t m i lo âu, băn béo phì, da khô ráp, m c nhi u m n l i c n ph i ư c ch a tr ch ng khoăn, ưu phi n trư c m t ng u tiên. khi lên giư ng i ng . Khi nào ph i g p bác sĩ? ó là khi b n thư ng thao th c hàng gi ng h trong m i êm ho c không d ng trong kho ng 1 tháng li n. Lúc này các bác sĩ s khám và cho bi t là b n ã b m t ng mãn tính hay không, có c n dùng phương pháp tr li u duy nh t hay ph i ph i h p nhi u cách. Nhưng t t hơn c v n là b n t i u ch nh và c i thi n gi c ng c a mình. Gi c ng là hi n tư ng sinh lý t nhiên, nhưng cũng ng th i là m t hành vi do h c t p mà có. H c ng t t như th nào? úng gi

- i m m u ch t th nh t là ph i ng gi c trong ngày không b ng g t. Ng và th c d y úng gi là cách m b o có gi c ng y .

Không nên có ý nh ng bù gi c ng c a ngày hôm trư c, vì như th ã vô tình t o ti n cho nh ng xáo tr n v gi gi c. Nh ng t i th b y, t i ch nh t mà b n t cho phép mình i ng quá mu n và d y lúc g n trưa s khi n b n u o i trong ít nh t hai ngày u tu n. - Càng l n tu i, cơ th càng ít ng hơn. a s tr sơ sinh ph i ng 18 ti ng, n 10 tu i, tr thư ng ng 9 ti ng, tu i d y thì n thanh niên c n 8 ti ng và nh ng ngư i trung niên thì c n ng 7 ti ng m i ngày. Nh ng ki n th c căn b n 55

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tuy nhiên, tuỳ cơ a m i ngư i mà òi h i v th i gian cho gi c ng có khác nhau và không ph i luôn nh t thi t tuân theo nh ng con s trên. Quan tr ng là ph i có ư c gi c ng sâu, tinh th n s ng khoái, t nh táo m i khi th c gi c. - Không ng ư c thì không nên c . N u b n c loay hoay su t 15-30 phút mà v n không sao ng ư c thì nên ng i d y, nghe ài, c sách nh nhàng cho n khi th t bu n ng hãy i n m. - Thư thái ng ngon. Cu c s ng hi n i càng khi n m i ngư i b n r n, và ph n l n trong s ó khi n m xu ng chu n b i ng l ilà lúc nghĩ v nh ng công vi c x y ra ho c còn t n ng trong ngày. Và ây là m t trong nh ng nguyên nhân chính khi n b n ng không ngon. Vì th trư c khi i ng 1 gi , b n hãy suy nghĩ v t t c nh ng công vi c c n thi t, s p x p chúng l i, nhìn l i nh ng căng th ng mà b n ph i i phó, g ng tìm gi i pháp và vi t ra trên gi y. ng th i hãy s p x p l i chương trình cho ngày mai. Nghĩa là b n s g t h t m i lo âu, băn khoăn, ưu phi n trư c khi lên giư ng i ng . B n nên nghĩ n nh ng ni m vui mà mình ã tr i qua, h i tư ng v m t i u p hay tư ng tư ng nh ng khung c nh thú v , nên thơ. Bi n pháp m cũng t t nhưng không m y thú v ... - Không dùng ch t kích thích. Cà phê, nư c chè, rư u, thu c lá và ngay c coca cũng s khi n b n khó ng . Nh ng ch t kích thích này có th c ch h th n kinh trung ương và còn làm gián o n gi c ng . c biêt là n u b a t i, b n có u ng rư u thì kho ng n a êm, lúc giã rư u cũng là lúc b n gi t mình t nh gi c và h u như không ng l i ư c. - Th d c nh nhàng. Hãy t p th ch m, sâu khi i b kho ng 10 phút trư c lúc ng . Cũng có th t p m t vài ng tác yoga, t m nư c m và u ng m t lý s a nóng. t t c nh ng vi c làm này u khi n thân nhi t c a b n m nóng lên giúp b n chìm sâu vào gi c ng nhanh chóng. - Không gian phòng ng cũng là m t y u t tác ng m nh t i ch t lư ng gi c ng . B n hãy s p x p phòng ng th t g n gàng, càng ơn gi n càng t t. Nh ng chi c èn trong phòng ng nên có màu vàng m. B n có th treo nh ng b c tranh v i khung c nh mà mình ưa thích và nh ng chi c ng h có ti ng tíc t c quá rõ g n giư ng. M t o n nh c nh s thích h p hơn là nh ng b phim quá xúc ng hay quá n ào.

Ăn nem chua d b b nh sán l n

Nem chua, món ăn khoái kh u Nh ng ki n th c căn b n 56

S c kho và cu c s ng c a nhi u ngư i.

Hoàng Tu n Minh

Gia ình tôi, nh t là con trai tôi r t thích ăn nem chua. V a qua, tôi c trên m t t báo th y c nh báo ăn nem chua, th t l n lu c chưa chín s b sán dây l n. Xin h i bi u hi u c a b nh là gì? Tr l i: Các món ăn ch bi n t th t l n r t a d ng và ph bi n kh p nơi. M t s a phương v n còn thói quen ăn th t l n s ng, th t l n tái như nem thính... ó chính là căn nguyên làm xu t hi n các b nh do sán dây l n gây nên. Ngư i m c b nh sán dây l n là do ăn ph i th t l n g o n u chưa chín (l n g o là lo i l n trong cơ có ch a các nang u trùng sán).

Bi u hi n c a b nh là i ngoài th y xu t hi n các t sán trong phân, kèm theo au b ng, r i lo n tiêu hóa, m t m i, chán ăn. N u ch b m c b nh sán dây l n trư ng thành, ngư i b nh ư c phát hi n s m s có cơ h i i u tr kh i b nh hoàn toàn. S áng ng i hơn n u ngư i b nh b m c b nh u trùng sán l n. Ngư i b nh b m c do ăn ph i tr ng sán dây l n ho c ã m c b nh sán dây l n trư ng thành trư c ó mà không ư c i u tr k p th i nên tr ng sán ư c gi i phóng ra t các t sán t xâm nh p qua ư ng tiêu hóa và gây b nh. Ngoài bi u hi n các nang sán có trong cơ, các tri u ch ng th n kinh c a b nh cũng r t a d ng và ph c t p như ng kinh, au u, li t, nhìn m , gi m trí nh ... do các nang sán nh cư não và các cơ quan th n kinh khác. Các trư ng h p n ng có th d n n t vong. Bi n pháp phòng b nh hi u qu nh t cũng b t u chính t khâu chăn nuôi, l n nuôi ph i có chu ng tr i, không th rông, không l n ăn phân ngư i, tránh s d ng th t l n b m c b nh. Khi có các d u hi u nghi ng m c b nh, c n n ngay các cơ s khám b nh chuyên khoa ư c tư v n, giúp .

Chim s v i bài thu c b th n tráng dương
Chim s c bi t t t i v i ngư i cao tu i th n khí suy như c, lưng au g i m i, ti u ti n nhi u l n v êm, ph n sau sinh m i m t, au lưng, khí hư, nam gi i li t dương, suy gi m kh năng tình d c. Ti t chim s v ng t, tính m, có công d ng dư ng âm, b huy t, cư ng dương, ư c dùng cho nh ng ngư i y u m t, y u sinh lý, hay hoa m t chóng m t, nh c u do thi u máu và suy như c. Tr ng chim s ng t m n, tính m, có công d ng b th n tráng dương, ích tinh t y và làm sáng m t, ư c dùng cho nam gi i li t dương, thi u tinh, th n l nh, n gi i huy t khô, băng l u, i h . Chim s có th ư c ch bi n b ng nhi u hình th c như quay, rán, nư ng, n u cháo, ngâm rư u… Nh ng bài thu c b th n tráng dương t ư c hi u qu b th n tráng dương t t nh t, c nhân thư ng ph i h p dùng chim s v i m t s v thu c và ch bi n thành nh ng món ăn - bài thu c c áo như: Nh ng ki n th c căn b n 57

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Chim s 5 con, chim b câu 1 con làm th t, b lòng, ch t nh , s y khô, tán thành b t m n. tr ng 120 g, sao t n tính, tán nh cùng v i 5 g mu i rang. Tr n u hai lo i b t, luy n v i m t ong làm thành viên b ng h t ngô. M i ngày u ng 2 l n, m i l n 10 g v i ít rư u vào lúc ói. - Chim s 12 con làm th t, b ru t, ch t mi ng, ninh nh v i 6 g ông trùng h th o và 2 lát g ng tươi, ăn trong ngày. - Chim s 5 con làm th t, b ru t, t m rư u, ch t nh ; K t 20g, th ty t 10g, phúc b n t 10g, ngũ v t 6g. T t c em s c, r i l y nư c này n u cháo v i th t chim, khi chín nêm thêm gia v , chia ăn vài l n trong ngày. - Chim s 3-5 con làm th t, b lông và n i t ng r i em h m cùng v i th ty t 10 g, k t 10 g, h t h 10 g, ba kích 10 g (các v thu c cho vào túi v i bu c kín mi ng), khi nh b bã thu c, nêm gia v , ăn nóng. - Chim s 20 con nh b lông, s y khô. ương quy 50 g, k t 50 g, long nhãn 50 g, xuyên khung 20 g, th ty t 40 g, ba kích 50 g, nh c thung dung 50 g, dâm dương ho c 100 g, i táo 100 g, nh c qu 10 g. T t c em ngâm v i 5 lít rư u tr ng, sau 1 tháng là có th dùng ư c, m i ngày u ng 15-20ml. ây là lo i rư u tráng dương r t c áo. - Chim s 5 con, th t l n n c 250 g, m t chút rư u vang, b t g o và gia v v a . Chim s làm th t, b lông và n i t ng r i em băm nhuy n cùng v i th t l n, tr n u cùng v i rư u vang, b t g o và gia v n n thành nh ng chi c bánh nh , em rán vàng, ăn nóng cùng rau thơm. - Chim s 5 con, g o t 100 g, 3 c hành tr ng. Chim s làm th t, b lông và n i t ng, dùng d u ăn rán vàng r i cho vào n i cùng v i g o t và m t chén rư u tr ng n u thành cháo, khi chín b hành, thêm gia v , ăn nóng. - Chim s 3-5 con, làm th t b lông và n i t ng, r a s ch ráo nư c, xát lên mình chim m t l p mu i r i ư p trong 2 gi . Dùng m t lư ng b t ti u h i, h t tiêu, sa nhân và nh c qu v a nhét vào trong b ng chim r i em nư ng chín, ăn nóng. Tuy nhiên, i u c n lưu ý là th t chim s ch thích h p cho nh ng ngư i th ch t thiên v dương hư ho c m c các ch ng b nh thu c th dương hư bi u hi n b ng các tri u ch ng m t m i, s c m t nh t nh t, s l nh, tay chân l nh, d b c m l nh, hay vã m hôi vô c , ăn kém, ch m tiêu, i ti n l ng nát, suy gi m ham mu n tình d c, li t dương, xu t tinh s m, di tinh, lưng au g i m i, phòng s hay b vã m hôi và toát l nh… Nh ng ngư i th ch t thiên v âm hư, ho c m âm hư h a vư ng: ngư i g y, nóng trong, m t r o r c không yên, hay có c m giác s t nóng v hay hoa m t chóng m t, i ti n táo, ti u ti n chim s . c các ch ng b nh r i lo n tình d c thu c th , lòng bàn tay và bàn chân nóng, trong ng c chi u, m hôi tr m, mi ng khô h ng khát, s n , ch t lư i … thì không nên ăn th t

Theo kinh nghi m, vào mùa xuân và h không nên ăn th t chim s cùng gan l n và cũng không nên ăn cùng v i bi n trong c b n mùa.

Nh ng ki n th c căn b n

58

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ng a ung thư ph i b ng rau gì?
Các lo i rau nhà h c i như b p c i, su-lơ, c i xoong... n u ăn ít nh t m t l n/tu n có th giúp ng a nguy cơ b ung thư ph i. Các nhà khoa h c thu c Cơ quan Nghiên c u ung thư qu c t có tr s t i Lyon (Pháp) ã th nghi m trên 2.141 b nh nhân b ung thư ph i và 2.168 ngư i kh e m nh. K t qu : nh ng ai ăn b p c i ã gi m ư c t 33% -72% nguy cơ b ung thư ph i.

Theo nhóm chuyên gia, hóa ch t isothiocyanates ch a nhi u trong các lo i rau nhà h c i ã có tác d ng tiêu di t các kh i u gây ung thư ph i.

D

oán b nh t t qua ho t

ng tình d c

Các bà v ng v i m ng khi th y ch ng ã ngo i t tu n mà v n “phong ”, “yêu” dăm b y l n m i tu n. Y h c g i ó là hi n tư ng tình d c cang ti n, có tính b nh lý. ó là th hưng ph n t m th i, hưng ph n gi , hình thành t tr ng thái suy y u (hư) ho c m t cân b ng (âm dương thiên th nh ho c thiên suy). Tình d c cang ti n ch ng ph i tín hi u t t lành. T xưa, ông y h c ã phát hi n th y hi n tư ng ho t ng tình d c cang ti n nói chung do “hư h a” t ng th n và “th c h a” t ng can gây nên. Trong nhân th và m i t ng ph , u có ph n “âm” và ph n “dương”. Ph n âm c a t ng th n b suy y u (th n âm hư) - không s c cân b ng v i ph n dương (th n dương), s d n n hi n tư ng b nh lý mà ông y g i là “hư h a”. ó là th “h a” phát sinh t tình tr ng m t b ph n nào ó c a cơ th b suy y u (hư), nên m i g i tên là “hư h a”. Còn “th c h a” là th “h a” do tác nhân gây b nh t o nên t ng can, thư ng là tình chí b u t c ho c do các nguyên nhân b nh lý t ng tâm và t ng th n d n n. “Hư h a” thư ng kèm theo nh ng bi u hi n có tính tiêu hao như gi m cân, ngư i g y ét, tóc r ng, da thô ráp, b c nóng t ng cơn, ch t lư i , m ch nh y u... “Th c h a” thư ng kèm theo nh ng bi u hi n như m t b ng, mi ng ng, ch t lư i vàng, m ch căng như dây àn (m ch huy n)... “Hư h a” và “th c h a” u có th d n n tình tr ng tình d c cang ti n, v i nh ng bi u hi n như dương v t d b t kh i, dương cư ng b t o (dương v t c ng ơ ơ), di tinh, m ng tinh,...

Nh ng ki n th c căn b n

59

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nói chung, hi n tư ng tình d c cang ti n - cao hơn m c bình thư ng - không t nhiên, u là nh ng bi u hi n có tính b nh lý. ó là th hưng ph n t m th i, hưng ph n gi , hình thành t tr ng thái suy y u (hư) ho c m t cân b ng (âm dương thiên th nh ho c thiên suy). Như nam gi i ang sung s c, m i tu n l tình d c hưng ph n, phòng s 2-3 l n là chuy n thư ng tình. Sau 40 tu i, “âm khí ã gi m b t m t n a” (ph n âm - th ch t ã suy y u, gi m i m t n a), ngư i bình thư ng m i tu n l ch th y hưng ph n và phòng s 1-2 l n; n u v n ham mu n, phòng s quá 2 l n, t c là “hưng ph n trong tr ng thái hư” - do “hư h a”. ó thư ng là d u hi u c a nh ng ch ng b nh như “th n âm hư”, “âm hư h a vư ng”, “h a nhi u tinh th t” (dương h a gây r i lo n cơ ch phóng tinh)... Ngoài ra, trư ng h p tinh th n quá m t m i, do làm vi c quá s c, cũng có th khi n cho “tâm âm” (ph n âm c a t ng tâm) b hao t n m t cách âm th m - không còn s c cân b ng v i “tâm dương” ph n dương trong t ng tâm), cũng thư ng hay d n n tình tr ng tình d c quá cang ti n. Như nh ng trư ng h p lao ng trí óc quá m t m i, ng không ngon gi c, lâu ngày d n n ch ng m t ng , ngư i b n ch n, h a d c cũng n i d y, khi n tình d c cang ti n m t cách d thư ng. Do ó c n lưu ý, tình d c cang ti n cũng có th là d u hi u quá t i v m t tinh th n. B nh án tiêu bi u: B nh nhân X., nam, 42 tu i, k sư xây d ng. Sau 6 tháng liên t c b n r n v i công vi c tính toán, thi t k , ăn u ng th t thư ng, thi u ng liên t c; d n d n hay xu t hi n c m giác phi n mu n, b n ch n, b t an và ham mu n tình d c ã bùng phát m nh, không th kìm nén nên ã ph i “gi i t a” - phòng s quá nhi u. Sau ó, do ngư i b nh thư ng b au u, chóng m t, m t ng , lưng au, tinh th n suy s p, nên m i n phòng khám c a Giáo sư Dương. Sau khi h i b nh và xem m ch, bi t là ông X. b m c ch ng “âm hư h a ng”, GS ã kê cho ơn thu c có tác d ng “dư ng âm”, “an th n” và “giáng h a” (g m các v thu c: quy b n 15g, vi n chí 10g, xương b 10g, ích trí nhân 10g, thiên môn ông 15g, sinh a 15g, ng sâm 10g, sa nhân 6g, hoàng bá 10g), s c nư c u ng m i ngày m t thang. B nh nhân u ng h t 12 thang thu c thì ng ã ngon gi c, h a d c không còn bùng lên như trư c, sinh ho t tình d c ã tr l i bình thư ng, làm vi c b t u có năng su t cao, tinh th n tr l i l c quan và vui v như khi chưa m c b nh. Cũng c n c p n trư ng h p tình d c b ng nhiên cang ti n ngư i già, mà nguyên nhân chưa th xác nh. Như sách “Thiên kim phương” c a i danh y Tôn Tư M c có ghi l i trư ng h p như sau: Có m t ông già tu i ã ngoài 70, t nhiên th y h a d c b c lên ngùn ng t, không sao kìm nén. Ông bèn kéo bà ngư i h u già lên giư ng, cư ng b c ngay gi a ban ngày; bà già ành mi n cư ng nghe theo. Nhưng 4 tu n sau ó, ông già ó ã phát b nh mà ch t. Theo y h c hi n i, tình d c cang ti n thư ng là tín hi u s m c a m t s b nh thu c h n i ti t. Ví d như ch ng phình to các ngón chân, ngón tay - Marie’s disease (do tuy n yên trong não tăng sinh), h i ch ng Kussmaul (do ch c năng v tuy n thư ng th n cang ti n) và b nh cư ng tuy n giáp (Hyperthyreosis). Ngoài ra, tình d c cang ti n cũng là d u hi u có giá tr ch n oán r t quan tr ng i v i b nh ung thư, nh t là ung thư cơ quan sinh d c. Ví d như ung thư bu ng tr ng, ung thư Nh ng ki n th c căn b n 60

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ng d n tr ng, ung thư vú, ung thư t cung n gi i - dù là lành tính hay ác tính, hi n tư ng tình d c cang ti n u có th xu t hi n r t s m. Ung thư tuy n ti n li t, ung thư tinh hoàn nam gi i, do m c hoóc môn sinh d c nam tăng cao cũng d n n tình d c cang ti n. Ngoài ra, trong ung thư ph i, ung thư t y, do s phân ti t d thư ng c a ACTH, khi n cho m c hormon tăng cao, cũng có th d n n tình d c cang ti n.

Dùng thu c i u tr như c cơ có nh hư ng

n sinh con?

(Dân trí) - Tôi mu n h i b nh như c cơ là gì và nó có nh ng d u hi u ph bi n gì? B nh thư ng g p l a tu i nào? N u ph i dùng thu c mestinon i u tr như c cơ li u có nh hư ng n vi c sinh con sau này không? Tr l i: Như c cơ là m t lo i b nh th n kinh. Bi u hi n i n hình là ngư i b nh luôn trong tr ng thái m i cơ và nó tăng d n theo th i gian lao ng, sinh ho t (sau khi ngh ngơi thì l i h i ph c). Ngư i b nh có th b s p mí m t, khó m m t, khi ăn u ng hay b ngh n, s c th c ăn lên mũi. Khi b nh ti n tri n n ng, các cơ hô h p l ng ng c cũng m i, khi n cho vi c hô h p tr nên khó khăn mà h u qu x u nh t là ng ng th . Như c cơ thông thư ng hay g p n , tr em quãng 10 tu i và l a tu i 20-40. Bi u hi n ban u là ch ng m i m t cơ theo th i gian lao ng sinh ho t hàng ngày. Có nhi u lo i thu c i u tr như c cơ. Mestinon là lo i thu c thu c tr như c cơ có ch ng ch nh tương i v i thai ph , do v y, không nên dùng g thu c này trong 3 tháng u c a thai kỳ. B n có th tham kh o ý ki n bác sĩ chuy n sang dùng thu c mytelase vì nó không ch ng ch nh v i ngư i có thai

Viêm gan siêu vi B lây truy n như th nào?
Ngoài kh năng lây truy n t m sang con, qua ư ng tình d c, qua vi c truy n máu ho c ch ph m máu nhi m siêu vi B, dùng chung kim tiêm, ngư i ta còn có th b nhi m siêu vi B vì xăm mình, châm c u, x l tai... v i v t d ng không ư c vô trùng. Các bác sĩ nh n m nh, viêm gan siêu vi B do siêu vi trùng gây ra và ch lây truy n qua ư ng máu, quan h tình d c, b i siêu vi trùng gây viêm gan ch y u lưu hành trong máu. Tuy Hình nh c a virus viêm gan nhiên viêm gan siêu vi B không có tính di truy n. Ngư i B. nhi m siêu vi B v n có cu c s ng bình thư ng và không lây truy n cho v ho c ch ng n u ngư i kia ã ư c tiêm ng a trư c khi quan h tình d c. Không như nhi u ngư i lo s , siêu vi B cũng không lây truy n qua các ti p xúc thông thư ng trong cu c s ng như b t tay, ng chung, ăn chung... 61

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tuy nhiên, ngư i b nhi m siêu vi B không th t bi t b nh ư c. Ch có th kh ng nh ã nhi m hay không khi có k t lu n c a bác sĩ sau xét nghi m máu. Vì v y, ngư i có các bi n hi n gi ng như nhi m siêu vi B c p như: vàng da, s t, ti u vàng thì nên i khám có k t lu n chính xác. Ngư i ã nhi m siêu vi B d ng c p hoàn toàn có cu c s ng bình thư ng. Tuy nhiên khi m t ngư i ã có siêu vi B mu n k t hôn và mu n sinh con thì d t khoát ngư i b n i c a h ph i ư c tiêm ng a viêm gan siêu vi B trư c khi có quan h tình d c. Ngư i ã tiêm ng a s hoàn toàn mi n nhi m i v i siêu vi B. Con h sinh ra s không b lây nhi m vì viêm gan siêu vi B không có tính di truy n. M t ngư i lành mang trùng hay ngư i viêm gan siêu vi B d ng c p nh thì không c n ph i kiêng c trong ăn u ng, ch c n h n ch t i a vi c u ng rư u. i v i nh ng trư ng h p d ng c p n ng hay mãn tính thì bác sĩ chuyên khoa s có ch nh c th v ch dinh dư ng, sinh ho t và i u tr cho t ng trư ng h p. Theo ư c tính c a T ch c y t th gi i, hi n có kho ng 350 tri u ngư i mang siêu vi B, t p trung ch y u châu Phi, châu Á và ông Nam Á.

Thu c tăng cân c p t c gây m t trí nh
M c dù thu c tăng phì hi u Ceng Fui Yen ã b c m lưu hành, nhưng hi n nay nó ang ư c mua bán r ng rãi và công khai mi n Tây và TPHCM. Nh ng ngư i dùng thu c này thư ng b ng nhi u, m t sưng phù, cao huy t áp và có bi u hi n m t trí nh ... V huy n B n L c, Long An, h i thu c tăng cân c p t c, nhi u ngư i xác nh n có bi t và có dùng. Nhi u gia ình thu c d ng “mình dây” nhưng thích tròn tr a hơn nên mua thu c dùng cho c nhà 4-5 ngư i. Ch Nguy n Th Kim Y n Tân Hi p, B n L c, Long An “b t mí”: “ ây ngư i ta Tăng phì hoàn ki m mua lo i thu c này nhi u l m. Ch ch mua l i c a m t ngư i khác. Ceng Fui Yen v n Nghe nói l y Sài Gòn”. ư c bán tràn lan Th c t , lo i thu c này có th tìm th y d dàng trên ph ông y ư ng dù ã b C c Qu n H i Thư ng Lãn Ông, qu n 5, TPHCM. Nhi u ti m gi i thi u thu c tăng lý dư c c m lưu phì hoàn d ng viên nang hi u Ceng Fui Yen xu t x Malaysia v i hai hành. lo i: bao bì cũ giá 70.000 ng/h p, bao bì m i 75.000 ng/h p. Lo i tăng phì hoàn hi u Ceng Fui Yen ư c các nhà thu c cho bi t bán ch y nh t hi n nay ã b C c Qu n lý dư c c m lưu hành t 18/4/2005. Theo C c Qu n lý dư c, lo i thu c này do Công ty TNHH dư c ph m Welip, Malaysia s n xu t, Công ty c ph n Dư c li u trung ương 2 nh p kh u. Thu c tăng phì hoàn b thu h i trên ph m vi toàn qu c do ng y t o tân dư c, có thành ph n không úng như h sơ xin nh p kh u. Vi n Ki m nghi m ã phát hi n nang thu c “tăng phì hoàn” có ch a cyproheptadin hydrochlorid v i n ng kho ng 0,5mg/viên và dexamethason 0,02 mg/viên (hai ch t này không có trong công th c ã ăng ký trong h sơ xin nh p kh u). Nh ng ki n th c căn b n 62

S c kho và cu c s ng “Th n dư c” thành “ c dư c”

Hoàng Tu n Minh

Sau khi s d ng h p thu c u, ch Nguy n Th Kim Y n th y ngư i khác i r t rõ. Ngư i cô ru t c a ch cũng có bi u hi n tương t . Ch cho bi t bên c nh vi c ng ly bì, lúc nào ngư i cũng có c m giác ói và ăn g p hai g p ba l n trư c ây. Trong vòng m t tháng ch lên n . Th y ã “v a ngư i”, ch ngưng u ng thu c thì g n m t tháng sau có bi u hi n g y tr l i, ch ph i u ng thêm h p khác. Cách ây g n m t năm, nhóm cán b hưu trí ng t i p Mũi L n, xã Tân An H i, huy n C Chi làm ơn ki n m t nhà thu c ã bán cho h tăng phì hoàn hi u Ceng Fui Yen. Ông Nguy n Văn Xiêm - 63 tu i - b au kh p cũng ư c gi i thi u mua lo i thu c này. Sau khi u ng hơn m t tu n ông c m th y ăn ngon, ng ư c, nh c m i. Trong vòng hai tháng ông u ng h t sáu h p thì có bi u hi n m t trí nh . Ông ư c ưa n B nh vi n B nh nhi t i, các bác sĩ cho bi t ông Xiêm ng c thu c. Sau hơn m t tháng n m ly bì, ông ư c chuy n sang B nh vi n Tâm th n vì r i lo n th n kinh. Hơn ba tháng u ng tăng phì hoàn, ông Nguy n H u Nh t cũng có bi u hi n m t trí. Nhi u ngư i khác thì b sưng phù m t ho c có bi u hi n au nh c tr l i khi ngưng u ng thu c. V vi c t mua u ng thu c tăng cân, bác sĩ Tr n H u Vinh - trư ng phòng k ho ch t ng h p Vi n Y dư c h c dân t c - khuy n cáo: “Thu c ng y t o tân dư c r t nguy hi m. Nh ng lo i này có th gây tăng cân gi t o b ng cách gi nư c. Lúc u ngư i s d ng có c m giác ăn ngon, ng ư c. Nh ng thu c này s d ng ph i có ch nh c a bác sĩ. Cyproheptadin dùng ch ng d ng có tác d ng ph : kích thích thèm ăn và làm bu n ng . Tuy nhiên vi c ngưng s d ng thu c t ng t có th gây tình tr ng bi ng ăn. Còn dexamethason thu c nhóm corticoid, n u l m d ng có th d n n h i ch ng cushing: làm khuôn m t sưng phù tròn như m t trăng, lông tóc, râu ria r m r p. Ngoài ra, nh ng tai bi n chính do l m d ng corticoid là làm cao huy t áp, các v t thương ch m lên s o, d gây teo cơ, xương x p và d gãy, làm loét d dày tá tràng, gi m s c kháng c a cơ th , r i lo n kinh nguy t… Theo bác sĩ Vinh, nguyên nhân g y t ng ngư i khác nhau, vì v y mu n s d ng thu c ông y hi u qu nên n các cơ s chuyên khoa ông y, không nên s d ng thu c b a bãi.

Xua tan n p nhăn

Nh ng ki n th c căn b n

63

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh V i s c p c a ph n , th i gian là k thù s m t, vì tu i càng cao, làn da càng d b lão hoá. Quá trình lão hoá da di n ra nhanh hay ch m tuỳ thu c vào nhi u y u t . h n ch n p nhăn b n có bi t bí quy t là gì không? B o v da tránh kh i ánh sáng m t tr i

Ánh n ng là m t trong nh ng "th ph m" làm nhăn da. M i khi ra ngoài tr i, b n nên i mũ r ng vành, eo kính râm, s d ng kem ch ng n ng...

Luôn gi

m cho da

B ng cách s d ng kem dư ng m ngày và êm. Thoa m t l p kem dày lên da, kho ng 5 n 10 phút cho kem th m th u. Sau ó, dùng khăn nh nhàng th m b t ph n kem th a trên da i. Massage kích thích tu n hoàn máu Khi r a m t hay thoa kem dư ng m, b n nên dùng tay massage nh trên da. Cách này giúp da h ng hào, kích thích quá trình tái t o t bào m i.C n th n trong lúc chăm sóc da: khi r a m t, thoa kem hay trang i m, b n tuy t i không kéo căng da, nh t là vùng da quanh m t. Các thao tác này c n th c hi n nh nhàng. Không hút thu c lá Khi hút thu c lá, lư ng khí ôxy trong máu gi m, làm cho t c Các n p nhăn d xu t hi n, nh t là khoé mi ng. tái t o t bào di n ra ch m.

B sung canxi t t nh t vào khi nào?
(Dân trí) i v i phái n , giai o n thi u niên t 12 - 14 tu i là giai o n quan tr ng nh t b sung canxi. Hãy lo i kh i u b n suy nghĩ ch ngư i già m i ph i b sung canxi. N u thi u canxi, b n s b loãng xương, k c khi b n còn r t tr . Canxi cũng như nhi u ch t khoáng khác r t c n thi t cho s phát tri n c a cơ th . Tuy nhiên, m i giai o n lư ng canxi c n thi t cho cơ th phát tri n l i khác nhau. V y th i i m nào b n nên “n p” canxi? Trong giai o n d y thì, n gi i t 12 - 14 tu i, n u thi u canxi, hai u ng xương s ít phát tri n làm h n ch chi u cao. Không Tr ng và s a là nh ng nh ng th , sau này s còn có nguy cơ m c m t s b nh v xương, th c ph m giàu canxi. trong ó i n hình là loãng xương.

Nh ng ki n th c căn b n

64

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

M t th nghi m c a các chuyên gia M v i 94 em gái l a tu i 12 - 14 ư c ti n hành như sau: M i ngày cho m i ngư i dùng 250mg Ca, k t qu cho th y, m t bình quân và c ng c a xương c a các em cao hơn so v i nhóm không dùng canxi. Các chuyên gia khuy n cáo, m t canxi xương c a nh ng ngư i chưa n tu i 18 cao hơn so v i nh ng ngư i ã qua tu i 18 là 6%. Như v y, tr ng thái xương tu i 18 là r t quan tr ng. N u lúc này ư c b xung y canxi, m t canxi trong xương cao có kh năng ngăn ch n các ch ng b nh loãng xương khi v già. Vì th , hãy b sung canxi ngay t th i i m d y thì, ng i n khi “quá l a” m i n p canxi. b sung canxi, nên ăn các lo i th c ph m giàu canxi: tr ng, s a, cá, b t dinh dư ng canxi…

Nh ng ki n th c căn b n

65

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Kh c ph c t t nói l p
Nói l p là m t t t ngôn ng khá ph bi n. Th ng kê nhi u nư c v i các ngôn ng khác nhau cho th y nư c nào cũng có kho ng 1% dân s b t t nói l p. Xin g i ý v i vài cách th c t p luy n nh m kh c ph c t t này. - T t nói l p c trưng là l i nói phát ra không ư c suôn s : do các cơ phát âm b co th t (không kh i ng ư c l i nói) ho c rung gi t (l p i l p l i m t âm ti t), s căng th ng này làm m t s ng b gi a cơ ch hít th và phát âm. Do ó, vi c t p th có vai trò h t s c quan tr ng. Luy n t p khí công có tác d ng r t t t kh ng ch t t nh p th và t o thư giãn cho các Càng nói l p, càng cơ. ph i t p nói nhi u hơn. - Ngoài r i lo n v th - phát âm, t t nói l p lâu năm còn gây ra h u qu tâm lý n ng n là “s nói”, nh t là khi ph i nói trư c ông ngư i ho c có t m quan tr ng như vào thi v n áp. Do ó, c n rèn luy n thêm c tính t tin, bi t ki m ch ư c c m xúc thì k t qu luy n t p m i ư c b o m.

B nh viêm t y xương
Viêm t y xương là ch ng viêm mô xương thư ng b t ngu n t nhi m trùng, có th nh hư ng n ngư i m i l a tu i. N u không ư c ch a tr , b nh s làm các kh p xương c ng l i ho c phá h ng xương. ây là m t nguy cơ sau khi b gãy xương kép, và c n ư c phòng k lư ng b t c khi nào t y xương b phơi bày trong ph u thu t xương hay kh p. B nh này cũng có th do các vi sinh v t do máu mang n. B nh g m 2 d ng: B nh viêm t y xương c p: thư ng th y tr em, g m au b ng d d i, sưng và vùng viêm, thư ng thân m t xương dài, kèm theo Hình mũi tên ch vào: b nh toàn thân và s t cao. o n xương b viêm Viêm t y xương mãn: có th x y ra sau d ng c p và phát tri n âm . t y. C hai d ng u ư c i u tr b ng kháng sinh li u cao. Trong m t s trư ng h p có th c n d n lưu ph u thu t. N u ch m lo i tr nhi m trùng, có th s b ng n xương và bi n d ng. B n có th nh n bi t căn b nh này qua các d u hi u dư i ây: -B au hay d b au. 66

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng - D cáu k nh. - Sưng, - i ho c có c m giác nóng g n vùng b nhi m. ng các kh p g n khu v c b nhi m.

Hoàng Tu n Minh

ng khó khăn ho c khó c

- i kh p khi ng. - Lưng c ng ng c, r t khó khom ngư i. Xét nghi m máu, ch p X quang, ch p c t l p và siêu âm có th giúp ch n oán b nh viêm t y xương. Vi c i u tr b nh tùy thu c vào tu i b nh nhân, ti n s b nh và tình tr ng b nh. Các bi n ch ng trong th i gian dài có th bao g m còi xương ho i t . tr , n t ho c gãy xương và

Cá nào nguy hi m cho ph n có thai?
Vi n nghiên c u v r i ro c a CHLB c (FIRA) ã khuy n cáo ph n có thai và cho con bú không nên ăn cá ng và cá bơn vì trong hai lo i cá này có ch a ch t methyl mercury có th gây c h i cho tr lúc còn trong b ng m và sau khi chào i. Theo ó, các ch t c h i có th theo s a m truy n qua cho bé làm h i n s c kh e c a bé.

Các bà b u nên th n tr ng v i cá bơn, cá ng .

Tuy nhiên, methyl mercury không ph i là m t c t t n t i lâu dài trong s a m nên các ph n m i ư c khuyên không nên ăn cá ng và cá bơn trong th i gian mang thai và cho con bú.

Dư ng da trong ti t tr i hanh
Trong th i ti t hanh khô c a mùa Thu - ông, da thư ng b n t n , tróc v y... không ăn ph n và r t khó trang i m. Không nh ng th , làn da nh y c m còn r t d b d ng v i hình thái th i ti t hanh khô. N u tình tr ng này kéo dài, làn da s r t nhanh b lão hoá. Vì sao da khô n ?

Vào mùa ông, th i ti t l nh giá c ng v i m th p nên tuy n m hôi và tuy n bã nh n trên da g n như không ho t ng. Da không còn ư c l p màng lipit t nhiên b o v . ng th i, do s chênh l ch nhi t và m, nư c trên b m t da b th t thoát nghiêm tr ng, Nh ng ki n th c căn b n 67

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

khi n l p s ng trên da c n c i. Các l p t bào ch t bong tróc và bám d y trên b m t làm da tr nên thô ráp s n sùi, x n màu, m t i m m m i. ó là nguyên nhân c a nh ng l p nhăn li ti, c bi t vùng m t và khoé mi ng.

M t và môi là nơi có làn da m ng nh t, ít ư c lipid b o v nên ch u nh hư ng m nh nh t c a tình tr ng m t nư c. Trong th i ti t hanh khô, khô n (nh t là vùng môi) ch là hi n tư ng u tiên cho th y làn da c a b n ã b t n thương. M t s ngư i th m chí còn b bong da, r m máu. Do b m t nư c, da không còn căng bóng mà b ch y x , các vùng da nhão h n i. Nh ng n p nhăn quanh m t, vùng mi ng thi nhau xu t hi n. Nh ng ai có làn da khô hay da nh y c m thì s nh n bi t ư c i u này ngay khi cơn gió heo may u tiên tràn v . Ngay c n u da b n là da d u hay da h n h p thì b n cũng ng tư ng là có th tránh ư c tình tr ng khô n này. Dư ng da như th nào Nh dùng kem gi m hàng ngày, c bi t v i làn da khô. Không nh ng v y, b n nên s d ng kem gi m c lo i dùng cho ban ngày l n ban êm. Tuy nhiên, ch bôi kem gi m thôi là chưa . Vì trong th i ti t hanh khô, l p s ng trên cùng c a da thư ng b bong tróc, ph m t l p t bào ch t dày trên làn da th c phía dư i. N u không lo i b l p t bào ch t này, vi c dư ng da ch là... công c c. Nguyên t c u tiên c a vi c ch n m ph m dư ng da mùa hanh khô là các s n ph m không ch a c n, xà phòng, ch t t y r a ho c ch t ăn mòn m nh. Gi i pháp nhanh nh t làm m m các l p t bào ch t khô ráp trên da là s d ng s a r a m t và nư c thơm gi m cân b ng da. B n nên ch n nh ng s n ph m có thành ph n nư c th c v t nguyên ch t gi m thi u tình tr ng kích ng m n ng a trên da. Vi c ngăn ch n tình tr ng m t nư c cũng là m t bư c dư ng da quan tr ng. B n có th s d ng nh ng s n ph m dư ng t o nên m t l p màng ngăn c n vi c m t nư c ng th i cung c p thêm m cho làn da ư c căng m n và trơn láng. N u tình tr ng khô n s lo i tinh ch t chi nhanh chóng ph c h s n ph m riêng bi t. tr m tr ng thì sau khi làm s ch và làm m m da, b n có th s d ng m t t xu t t th o dư c v i các thành ph n dư ng m, ch ng lão hoá i nh ng vùng da b t n thương. Riêng vùng m t và môi c n có nh ng ó là kem dư ng gi m vùng m t và son dư ng môi.

Không nên trang i m nhi u trong mùa ông vì m ph m trang i m ôi khi s khi n tình tr ng khô n nghiêm tr ng hơn. Trư c khi trang i m, b n nh dùng kem lót dư ng gi m làn da m m m i, không b m c, khô n và không b tác ng tr c ti p b i m ph m trang i m. Lưu ý khác - Tr i l nh, và th là b n luôn dùng nư c m t m và r a m t. Nhưng nư c nóng b c hơi s kéo theo luôn c m t lư ng nư c trên b m t cho da khô hơn.

Nh ng ki n th c căn b n

68

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Tr i l nh, b n không có c m giác khát nhưng th c ra lư ng nư c cung c p cho cơ th mùa ông cũng không ư c kém mùa Hè. N u lư i u ng nư c l c, hãy u ng nư c hoa qu pha m ho c s a chua. - Thư ng xuyên masage da m t, p m t n dinh dư ng hàng tu n cũng s giúp tăng cư ng tu n hoàn máu, ch ng lão hoá và h n ch tình tr ng khô n da trong mùa ông.

Phòng c m l nh b ng nhân sâm
U ng nhân sâm u n trong nh ng tháng mùa ông giá rét có th giúp ngăn ng a ch ng c m l nh hi u qu . c bi t, dư c th o này còn làm gi m áng k tri u ch ng và th i gian nhi m l nh. M i ây, các nhà nghiên c u c a i h c Alberta, Canada, ã ki m ch ng tác d ng tr c m l nh c a nhân sâm trên hơn 300 ngư i. M t n a s này u ng 2 viên sâm B c M h ng ngày trong vòng 4 tháng mùa ông, s còn l i dùng gi dư c. K t qu cho th y ch có 10% nhóm dùng sâm b c m l nh, trong khi nhóm gi dư c là 23%. áng chú ý là tri u ch ng và th i gian b c m l nh nh ng ngư i dùng sâm nh hơn nhi u (gi m t i 1/3).

Theo trư ng nhóm nghiên c u Tapun Basu, s dĩ sâm t t cho s c kh e là nh nh ng thành ph n c bi t v i kh năng c i thi n h mi n d ch b ng cách kích thích immunoglobin - nh ng protein có vai trò như kháng th . Theo gi i chuyên môn, m t ngư i trư ng thành b c m l nh ít nh t 2 l n/năm, trong ó tr con và ngư i già d nhi m b nh hơn. Nhìn chung, sâm có l i cho s c kh e, song ph n mang thai, b nh nhân ti u ư ng ho c huy t áp cao c n tránh dùng dư c th o này.

14 i u khi n nhan s c sa sút
B n u tư r t nhi u th i gian và ti n b c cho vi c làm p nhưng chưa ch c ã tr thành “ph n sành i u” như mong mu n. Có nhi u thói quen khi n b n có th t t h u v nhan s c. Ăn b t th i gian c a gi c ng : Không th có s c m t tươi t nh n u b n b i 15 phút ng trưa ho c m t vài ti ng c a êm. N u có thói quen làm vi c khuya, sáng l i d y s m lo n i tr thì b n ang t v t ki t mình. Sau 18 tu i v n chưa xác nh ư c da và tóc mình thu c lo i nào: B n s không th dùng úng lo i kem và d u g i kh c ph c cho da và tóc c a mình. ó là m t trong nh ng bi u hi n c a s thi u tôn tr ng b n thân. Không dám dùng b t c lo i kem nào vì s da bóng nh n: G n 1/2 Nh ng ki n th c căn b n 69

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ph n th gi i thu c tuýp da d u, v y ch ng l h b tư c quy n bôi kem. Có nh ng lo i kem dành riêng cho da nh n, nh ng hãng m ph m l n u có y kem c tr cho t ng lo i da. Sau 25 tu i v n chưa bi t s d ng thêm lo i kem ch ng nhăn: N u có ý th c dùng kem ch ng nhăn cho vùng m t, trán và mép thì b n s ăn gian ư c ít nh t là 5 tu i. ng nghĩ r ng, ch khi nào v t nhăn hi n lên m t m i ph i dùng n kem ch ng lão hóa da. Không hi u p m t n là gì: Không nên nghĩ r ng p m t n cho da và tóc là vi c phù phi m c a ngư i giàu. N u m i tu n da b n ư c p m t n (có th b ng kem tuýp ho c t ch t i nhà) b n s th y da m t sáng p trông khác h n so v i trư c ó. T n n m n vào nh ng lúc th y vư ng m t: Thói quen này làm da càng chóng viêm nhi m sinh m n nhi u hơn. C n r a m t và tay s ch s , dùng bông n n tr ng cá, sau ó dùng ch t vô trùng và kem ch ng m n bôi lên. Không nên c n n nh ng m n ang còn non. Không dùng x vì s tóc nh n thêm: Trên th c t x làm các s i tóc tơi hơn, ch c n mua úng lo i x dành cho tóc nh n. T m nư c quá nóng: Da và tóc s m b hư h i n u b n không s a l i thói quen này. Lúc g n v cu i nên x nư c mát d n da d u i. X t m nư c hoa vào c : Trong nư c hoa có ch t c n làm da c chóng nhăn, v y nên ch m nư c hoa vào phía sau tai, gáy ho c x t vào c áo. Ngư i sành i u s có ý chê cư i n u b n x t quá m tay. Không ch u u ng nư c: Cơ th khát, da cũng khát và héo úa theo n u b n không u ng lít nư c m i ngày. 2,5

Ăn m n: Không th có cơ th thanh thoát n u c gi thói quen ăn m n. Mu i là nguyên nhân chính gây thũng da, làm dáng ngư i n ng n . T ý ăn kiêng: C n theo nh ng nguyên t c và hư ng d n c th . Vi c ăn kiêng th t thư ng s d n n vi c cơ th tăng cân tr l i nhanh hơn S v n ng: Cái v ch m ch p ì ch không th t o ra phong cách hi n ch thang máy không nên ôm ch t gh t a văn phòng. i. Hãy i b , h n

Quên lãng da tay chân: Da tay nhăn nheo s khai tăng thêm tu i cho b n, vì v y hãy chăm sóc nó cùng m t lúc v i da m t và thân th .

B o v mình trư c b nh cúm và hô h p

Nh ng ki n th c căn b n

70

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh (Dân trí) - M y ngày g n ây, ngư i dân xô i tiêm vaccine phòng cúm v i giá 175.000 cho m i mũi tiêm. Tuy v y, v i nh ng ngư i không có i u ki n, v n có th b o v mình trư c b nh cúm và các b nh hô h p khác b ng nh ng cách ơn gi n dư i ây: Bi n pháp v sinh hàng u là r a tay. M t vi c làm r t ơn gi n nhưng l i là m t trong nh ng bi n pháp quan tr ng nh t phòng vi c lây nhi m b nh v ư ng hô h p, trong ó có c cúm H5N1.

Nên r a tay thư ng xuyên b ng xà phòng di t khu n và các lo i gel, c bi t, c n r a tay ngay sau khi ti p xúc v i Luôn ph i che mũi và nư c r a tay khác. ch t ti t c a h hô h p như nư c mũi, r mũi, m… mi ng khi ho, h t hơi. Luôn ph i che mũi và mi ng khi ho, h t hơi. Ph i s d ng khăn gi y, khăn tay che mi ng khi ho, h t hơi. Sau ó, hãy b khăn ngay l p t c (n u có th , nên cho vào m t túi nilon bu c ch t l i r i m i b vào thúng rác). C n th n v i ch t bài ti t c a h hô h p khi ho, h t hơi n u xung quanh có ngư i khác. Virus trong nh ng ch t ti t này có th nhanh chóng hoà vào không khí và gây lây lan cho nh ng ngư i khác. Nên tránh ti p xúc v i nh ng i tư ng nguy cơ cao b m c các b nh v ư ng hô h p. Nhóm có nguy cơ cao là tr em nh tu i, ngư i b b nh mãn tính như b nh suy gi m h th ng mi n d ch, b nh ph i… Tránh ti p xúc v i các ch t ti t c a nh ng ngư i có b nh v ư ng hô h p. Trong trư ng h p b t bu c ph i ti p xúc, hãy trang b cho mình kh u trang, găng tay. Sau khi ti p xúc xong c n r a tay s ch s . Nên súc mi ng b ng nư c mu i, nư c sát khu n m i ngày. các dung d ch nh mũi khác. Yêu c u m i ngư i s d ng khăn che mũi, mi ng khi h t hơi. Cu i cùng, khi b các b nh v cho ngư i khác. ư ng hô h p b n nên nhà h n ch nguy cơ truy n virus i b i v cũng nên r a mũi b ng

Lưu ý khi eo kính sát tròng

Nh ng ki n th c căn b n

71

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh eo kính sát tròng thay cho kính c n th , vi n th hi n nay ã tr nên khá ph bi n. Tuy nhiên có m t s i u nên và không nên làm khi eo kính sát tròng. Nên: - Th c hành eo kính dư i s hư ng d n c a bác sĩ o th l c, nh ng ngư i có chuyên môn - Gi gìn c n th n và eo theo úng hư ng d n - R a s ch, lau khô tay trư c khi eo kính - C t gi kính sát tròng trong d ng c chuyên d ng và gi gìn chúng th t s ch Không nên:

- Không nên s d ng xà phòng t m kính

r a vì xà phòng t m nh hư ng

n màng m ng trên

- Không th i vào kính vì có th làm cho kính b b n do nhi m vi khu n t nư c b t - Không s d ng nư c mu i t pha r a

Nh ng ki n th c căn b n

72

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ng trưa c i thi n trí nh
Ch c n ch p m t vài mươi phút vào bu i trưa s r t t t cho trí nh c a b n. ó là k t qu nghiên c u c a các nhà khoa h c thu c i h c Salzburg ( c). Các chuyên gia ã ưa ra hàng lo t t v ng và bài t p v liên tư ng 22 tình nguy n viên tu i t 19-30 ghi nh . Nh ng ngư i này ư c ki m tra trí nh ngay li n sau ó và sau m t gi ng trưa. K t qu , các tình nguy n viên có th d dàng nh l i nh ng gì h ư c h c sau khi ã ánh m t gi c ngon lành. ã

Tranh th vài ch c phút vào bu i trưa, b n s b t m t m i hơn trong n a ngày còn l i.

Dư c th o tr ch n thương và v t thương ph n m m
Nõn chu i tiêu, lá tr u không, bèo cái, lá s n dây, nõn d a... là nh ng v thu c quen thu c, d ki m nhưng l i ch a r t hi u qu các v t thương ph n m m và ch n thương. Ch a v t thương ph n m m C m máu n u có ch y máu: Dùng nõn chu i tiêu (l y cây non cao 60 cm, c t sát g c, b b ngoài, c t t ng o n 3-4 cm), r a s ch, giã nh p vào v t thương ch y máu r i băng l i. Lá gi u không v a r a s ch R a s ch v t thương: Sau khi c m máu, r a v t thương b ng v t thương, v a k t h p tr sai nư c thu c: Lá tr u không tươi 40 g, un sôi v i 2 lít nư c kh p. trong 15 phút, ngu i cho thêm 6 g phèn phi, hòa tan, l c r i r a v t thương. Làm s ch v t thương: Làm s ch v t thương, h t nhi m khu n và m t i ch , m t mô ho i t và mùi hôi: Lá m qu tươi r a s ch, giã nát p vào v t thương. M i ngày thay m t l n n khi v t thương s ch, màu tươi. Làm chóng m c mô h t, sinh cơ và chóng li n da: Lá m qu , lá bòng bong, lá n c s i dùng tươi v i lư ng b ng nhau, b c ng, r a s ch, giã nát p vào v t thương, hai ngày thay băng m t l n. Các bài thu c u ng có tác d ng toàn thân Nh ng ki n th c căn b n 73

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch ng khát do m t máu: Lá s n dây r a s ch, giã nát cho vào m t bát nư c un sôi thêm ít ư ng và vài h t mu i, u ng ngày m t l n.

ngu i,

Làm mát máu tiêu c, ch ng viêm nhi m: Lá m t qu (sao vàng) 40 g, nõn d a d i 12 g, cánh bèo cái 8 g, g ng sao cháy 4 g. S c u ng ngày m t thang. Ch a nhi m khu n quanh v t thương: Lá cúc t n 40 g, lá x can 20 g. R a s ch, giã n h , lên ch l loét quanh v t thương. Ch a ng d p, b m máu, sưng t y au p

Rư u xoa bóp làm khí huy t lưu thông, tiêu viêm, gi m au, giãn gân cơ: Ô u, huy t giác m i v 40 g, ngh già 30 g; thiên niên ki n, a li n m i v 20 g; long não 15 g; i h i, qu chi m i v 12 g. Tán nh các v thu c, ngâm v i m t lít rư u trong m t tu n. L c b bã, thêm rư u cho v a m t lít. Xoa nh nhàng lên ch b sưng au. Thu c bôi p làm khí huy t lưu thông, tiêu viêm, gi m au: B t cúc t n 800 g, b t qu chi 160 g, b t i hoàng 80 g, sáp ong 200 g, d u th u d u 2 lít. Các v trên tán nh , rây thành b t m n, un sôi d u th u d u, cho sáp ong vào, ánh tan, r i t t l a, cho b t thu c vào ánh nhuy n làm thành cao. Dùng p. Ho c: Ngưu t t, h ng hoa, ô u, bán h , b ch ph t , a li n, thương tru t, u kh u, m i v 15 g, sáp ong 20g, d u th u d u 20 0ml. T t c các v sao, tán thành b t, cho vào d u th u d u và sáp ong n u thành cao. Dùng v a xoa v a p. Thu c u ng trong làm khí huy t lưu thông, tiêu viêm: Lá móng tay, ng i c u, huy t giác m i v 12 g; tô m c 10 g; ngh 8 g. S c u ng ngày m t thang. Ch a sai kh p và bong gân Các kh p sau khi ã ch nh hình theo phương pháp y h c hi n thu c làm lưu thông khí huy t, tiêu viêm, gi m au: - Cây c lào, dùng lá non và cành r a s ch, sao nóng i, ư c p t i ch các v

p vào v t thương r i băng ch t. p vào ch sưng

- Vòi voi (lá và hoa) 30 g, t i 1 c , mu i ăn 10 g. T t c r a s ch, giã nát t y, băng ch t.

- u xanh, lá na (mãng c u) m i v 10 g, mu i ăn, vôi tôi, m i v 5 g. Giã nh cho vào g c p lên v t thương, băng l i. - Ngh già 20 g, lá cúc t n, lá tr u không, lá x can, m i v 12 g. Giã nát tr n v i m t ít gi m, b c g c p lên nơi sưng au, 2-3 ngày thay băng m t l n. - Lá náng r a s ch, giã nát, chưng nóng v i gi m mà chư m - C nâu, c n c s i, c chó kh p. - Lá cà au. p ch a bong gân. p lên tr sai p gi m 74

răng cưa, lư ng b ng nhau, r a s ch, giã nát mà

c dư c, lá dây au xương, r a s ch, giã nát, chưng nóng v i gi m và

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- C t toái b tươi, bóc b h t lông tơ và lá khô, r a s ch, giã nh , d p nư c, gói vào lá chu i ã nư ng cho m m, p lên các ch au, bó l i. Thay thu c bó nhi u l n trong ngày, và thư ng p trong 3-7 ngày, ch a bong gân t máu.

Ăn cho... IQ
Mu n có b não kho m nh, thông minh, trí nh t t, hay thân hình kho m nh, tr lâu... trư c tiên là do b m sinh. Ti p n, chúng còn ph thu c r t nhi u vào ch ăn u ng, luy n t p y , h p lý. Như v y, kh u ph n ăn hàng ngày c a b n cũng nh hư ng nhi u n cơ th l n trí tu . M i lo i th c ăn có công d ng t m b riêng. Nh ng th c ph m quen thu c hàng ngày l i có nhi u công d ng c áo, r t t t cho cơ th . có b não luôn sung s c, kho m nh Các nhà th n kinh h c ã k t lu n: Cái gì t t cho tim thì s t t cho não. Não b chi m kho ng 2% tr ng lư ng cơ th , nhưng nó s d ng hơn 20% th tích ôxy. B ph n "ham ăn" này ph thu c r t nhi u vào lư ng ôxy t tim chuy n lên. Vì th , não b kho , tim ph i kho . Mu n v y, cholesterol trong máu ph i không vư t quá m c quy nh. Các lo i rau xanh r t t t cho tim m ch và não b vì làm gi m cholesterol trong máu. Rau xanh còn giúp cho thân hình thon th , h bài ti t ho t ng t t. nhanh nh n trong suy nghĩ và công vi c Tay chân c ng ư c m t ph n là nh các tín hi u truy n qua, truy n l i t não b . Tín hi u ch y càng nhanh, cơ th càng nhanh nh n hơn. Mu n tr thành ngư i năng ng, ph i t m b cho màng c a t bào não. B i vì n u b ph n này không kho , các tín hi u t não có nguy cơ... t t ngòi ngay bên trong. ng th i, tín hi u truy n v cơ quan ch huy cũng s b ch n l i bên ngoài. Màng não c n nhi u ch t béo, c th là omega-3 và omega-6s.Omega - 6s thư ng có nhi u trong d u ăn. Hơn n a, thói quen ăn u ng c a ngư i Vi t là thích nh ng món chiên, xào, kho... nên lư ng omega -6s khá y . Ngư c l i omega-3s ch có m t s th c ph m. Chúng có nhi u trong các lo i cá nư c l nh, trong ó cá h i có ch a nhi u omega -3s nh t. thông minh và có m t trí nh t t C hai i u cơ b n mà b não th c hi n m i ngày: H c và ghi nh . Các lo i vitamin B r t c n thi t trong vi c chuy n ti p nơ-ron trong não, ng th i tăng cư ng thêm kh năng ghi nh . Các vitamin B có nhi u trong tr ng cút, gà, v t, gan ng v t và u nành....

Nh ng ki n th c căn b n

75

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

S ng chung v i...m
H u h t chúng ta u không mu n tích lu nhi u m trong cơ th . Tuy nhiên, cũng gi ng như m i th khác t n t i trên i, m cũng có m t trái và m t tích c c c a nó. Dư i ây là m t s thông tin thú v v v khách không ư c chào ón này. T bào m có th phình to g p 6 l n bình thư ng Khi b n h p th m t lư ng calo l n hơn s lư ng mà cơ th t cháy, các t bào m s phình to lên g p 6 l n kích c bình thư ng, cùng lúc ó chúng s sinh sôi n y n t 40 t t bào lên thành 100 t t bào. Trong cơ th c a t t c m i ngư i u ch a các t bào m , chúng ư c hình thành và nh d ng trư c khi con ngư i sinh ra. Các t bào này s t n sung mãn khi con ngư i bư c vào tu i 16, t sau ó tr i vi c tăng hay gi m tr ng lư ng cơ th m i ngư i là do l i s ng và gien di truy n quy t nh. T bào m th c hi n s tích tr và qu n lí h th ng năng lư ng trong cơ th . M mà không ư c s d ng ngay cho vi c t cháy năng lư ng s ư c tích lu l i, do ó n u như b n ăn quá nhi u th c ăn có hàm lư ng calo cao mà không ho t ng t cháy chúng thì các t bào m s t phình lên và sinh sôi không ng ng. K t qu là b n nhanh chóng b tăng cân. T bào m s n sinh estrogen quá t i Estrogen ư c phân lo i là kích thích t n vì nó t n t i v i s lư ng r t ít trong cơ th àn ông, thêm vào ó estrogen góp ph n kích thích s tích tr m . Khi b n tăng cân, m c estrogen cũng tăng theo, phá hu s cân b ng hoocmon, gây nên au m và nguy cơ m c b nh tim. M c dù ch có m t s lư ng r t ít nhưng estrogen óng vai trò r t quan tr ng i v i cơ th àn ông. Nó i u ch nh s thôi thúc v tình d c m c kho m nh, tăng cư ng ch c năng não b ( c bi t là b nh ), b o v tim. Khi m c estrogen vư t quá m c cho phép, kích thích t sinh d c nam gi m, àn ông c m th y m t m i d n n suy gi m ch c năng tình d c, th m chí trong m t s trư ng h p nó còn làm tăng tuy n ti n li t. Khi gi m cân nhanh, t bào m co l i nhưng không bi n m t Vi c có m t 100 t t bào m sau khi tăng cân có l làm b n kinh hoàng. Thông tin t t là b n v n có th gi m tr ng lư ng sau khi các t bào m ã phình to và t sinh sôi, tuy nhiên, trong th c t , khi b n gi m cân thì các t bào m ch co l i mà thôi. T t nh t b n nên c gi th tr ng bình thư ng còn hơn là tăng và gi m cân quá nhanh. N u như b n có tr ng lư ng lí tư ng trong ph n l n cu c i, b n s d dàng duy trì tr ng lư ng ó hơn là nh ng ngư i mà các t bào m ã phình lên và ã tăng lên.

Nh ng ki n th c căn b n

76

S c kho và cu c s ng Mô m h p d n các t bào xúc ti n ch ng sưng trong cơ th

Hoàng Tu n Minh

t qua m t bên v n th m m , s r t nguy hi m khi b n quá kh vì vài kg m th a có th gây nên nh ng bi n ch ng khó lư ng trong n i t i cơ th . Mô m lôi cu n các t bào h mi n d ch g i là i th c bào.Vai trò c a các i th c bào là ch ng l i s nhi m trùng b ng cách thúc y ch ng sưng trong cơ th . N u b n có m t vài kg m th a, cơ th s có ph n ng mi n d ch gi ng như là khi nó b cúm ho c b t n thương. Các t bào m t n t i trong các ph n cơ th khác nhau. M d dày làm tăng kh năng ch t béo gây xơ c ng ng m ch, thúc y b nh máu m , cao huy t áp, và b nh ti u ư ng. M b ng phóng thích nhi u axit béo hơn m các ph n khác trong cơ th , gây nên b nh ti u ư ng, ng m ch vành, t qu , và m t s b nh ung thư nào ó, ho c chúng cũng có th làm gi m ch c nang gan. Thêm vào ó, m b ng ng p sâu vào bên trong cơ th , tương ph n l i v i m hông và m ùi v n t n t i ngay dư i l p da. N u b qua m hoàn toàn, b n s làm cơ th ch p m ch N u b n tránh không ăn m t chút m nào, h th ng v n chuy n vitamin và i u ch nh m c cholesterol s b r i lo n. M t s lo i vitamin béo hoà tan như là A, D, E, và K giúp cho vi c h p thu canxi, s n xu t năng lư ng, s n xu t hoocmon, nh hình máu. Thi u các lo i vitamin này gây nên b nh quáng gà, còi xương, thi u máu, ch y máu bên trong. S ng chung v i m B n có th s ng kho m nh v i m và duy trì lư ng n c thích h p trong cơ th n u b n tuân theo các nguyên t c sau. - S d ng các lo i ch t béo có l i cho s c kho (d u ôliu, các lo i h t, và cá), h n ch c c rán, nư ng, ăn nhanh, và nư c ng t óng h p. - Ăn các s n ph m t th t - Khi b ng b t ng v t m t cách i u n phòng t p ngay.

u tích lu m , hãy

s ob tx u
Tùy theo cơ a m i ngư i, v t s o l i sau khi b thương hay ph u thu t có th bi n m t nhanh, không l i d u v t, nhưng cũng có th l i, lõm, th m chí gây au. M t s l i khuyên dư i ây có th giúp b n yên lòng hơn v i v t s o. Quan sát s ti n tri n Sau m t can thi p ph u thu t hay m t thương tích, s o hình thành và thay i trong vòng 12 n 18 tháng. Tho t tiên, s o , hơi ph ng và au. Kho ng m t tháng sau, s o hóa tr ng. ó là d u hi u ti n tri n bình thư ng. S o hóa tr ng hoàn toàn sau 3 tháng, không t ra v n gì v th m m l n ch c năng.

Nh ng ki n th c căn b n

77

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Càng tr , lên s o càng d Da c a tr sơ sinh (cho n m t tháng tu i) r t m n, d lên s o, còn da c a ngư i già kém àn h i, không còn tác d ng co kéo nh hư ng n s lên s o, ít khi gây “s o x u". S o nơi tr em, trong kho ng 18 tháng và tu i d y thì, c n ư c chăm sóc chu áo, vì màng nư c - lipide c a da, v n còn y u (khô), da m ng manh, ch u nh hư ng c a s bi n i quan tr ng v hormone, quá trình lên s o khó khăn và s o có xu hư ng phì i. Vì v y, n u có th , nên hoãn nh ng th thu t gây s o trong l a tu i này. D v i ngư i này, khó ngư i khác

V i hi n tư ng này ta ch ng th làm gì ư c, vì s o có s tác ng c a y u t di truy n. Ch ng h n da en d g p nguy cơ s o l i hơn so v i da tr ng; da m n lên s o d dàng hơn so v i da dày. i u này cũng gi i thích s lên s o khác nhau tùy theo các ph n c a cơ th . mí m t, da r t m ng, s lên s o h u như không g p v n gì, ph n còn l i c a m t cũng v y. Ngư c l i, da dày hơn lưng, s o lâu lành hơn. m t s vùng, như cánh tay, nơi có s c căng l n do có s hi n di n c a các cơ, s lên s o không d dàng. Mát-xa là vi c c n làm tránh s o b c ng, hóa xơ, hãy áp d ng k thu t mát-xa v i 3 ngón tay c a bàn tay (tr , gi a, áp út) xoa nh b ng nh ng ng tác vòng tròn, trên vùng lên s o, như d n lưu. Th c hi n mát-xa m i ngày, trong vòng vài phút. Ta có th mát-xa v i tinh d u hoa h ng nguyên ch t kích ho t s sinh da. Nh ng d u hi u áng lo ng i - S o nh hơn, nhưng v n .

- S o l i: s o dày lên và vư t quá rìa c a v t thương, như m t cái m m. - S o lõm xu ng: s o b teo, da dư i co l i. S d ng băng nư c – keo (pansements hydrocolloides) hay màng dính s giúp s o không to ra. - S o phì i: s o v n nhô cao, n m bên trong rìa v t thương. Lo i s o này không áng s b ng lo i s o l i vì theo th i gian, nó có th nh d n i, còn s o l i không bi n m t, khó ch nh s a, ôi khi v n au dù ã qua m t th i gian dài. Làm cách nào s o nh t i nó bi n m t, tuy v y có th làm nó

Có nh ng s o v n x u, dù sau m t năm. Khó có cách nh t b t “d coi" hơn: V t lý li u pháp, v i th y li u pháp li u v i nư c khoáng nóng. - Tiêm cortisone vào bên trong s o Nh ng ki n th c căn b n

áp su t cao, thư ng ư c ti n hành t i nh ng cơ s tr ngăn ng a viêm. 78

S c kho và cu c s ng - Mang plastic úc khuôn nén r ng (thương th c hi n BV). - Ph u thu t bàn tay.

Hoàng Tu n Minh c i thi n tr ng thái da, nh t là sau khi b nh ng v t ph ng i, h n ch v n ng c a b nh nhân, như s o c hay

làm nh b t s o phì

Tác d ng c a d a
Ăn nhi u d a giúp phòng ng a b nh sâu răng và các b nh v nư u l i. Theo các nhà khoa h c thu c i h c New York (M ), do d a có ch a nhi u vitamin C nên ăn nhi u lo i qu này s giúp gi m nguy cơ b viêm l i và viêm bao răng. Vitamin C có tác d ng tăng cư ng kh năng c a cơ th kháng s xâm nh p c a vi khu n và các ch t c h i gây b nh sâu răng.

Các nhà khoa h c cho bi t nên ch n lo i d a còn tươi vì nó còn gi nhi u vitamin. Tránh dùng nư c d a óng h p vì nhi u h p ch t ng a b nh trong lo i qu này ã b phá h y trong quá trình ch bi n.

Nh ng nguyên t c ng a b nh gan nhi m m
(Dân trí) - Có th nói gan nhi m m là s n ph m c a n n công nghi p fast food v i ch ăn nhanh, không theo b t c th i gian nào và có quá nhi u calo, ch t béo. N u không ư c i u tr mà c kéo dài tình tr ng, ngư i b nh có nguy cơ cao m c ch ng xơ c ng gan. V y có th phòng ư c b nh gan nhi m m hay không? Khi hàm lư ng m trong gan tăng cao, vư t quá 10% tr ng lư ng c a gan ho c khi 50% t ch c c a gan b m hoá thì có nghĩa, b n ã b gan nhi m m . B nh do nhi u nguyên nhân gây ra, trong ó, thói quen ăn u ng không khoa h c, ăn v t, ăn khuya… là m t trong nh ng nguyên nhân làm r i lo i h bài ti t, khi n ngư i hay ăn v t nhi u có nguy cơ b b nh gan nhi m m . Nh ng ngư i nghi n rư u, béo phì, ti u ư ng, viêm gan giai o n cu i cũng có nguy cơ m c b nh gan

Thói quen ăn u ng không khoa h c là m t trong nh ng nguyên nhân gây nên nguy cơ b b nh gan nhi m m . nhi m m .

Nh ng tri u ch ng c a gan nhi m m thư ng không i n hình, ôi khi gi ng như b viêm gan m c nh và thư ng r t ít vàng da, n u có cũng là r t ít. Mu n phòng tránh b nh gan nhi m m , c n tuân th nh ng nguyên t c sau: Nh ng ki n th c căn b n 79

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn u ng i u , úng b a, úng gi . H n ch t i a các ch t béo, m ng v t. B a ăn c n cân i gi a rau qu và các ch t m. Không nên ăn các th c ăn quá giàu m như n i t ng ng v t, da gà, th t m , g ch cua, ăn quá nhi u tr ng gà m t ngày. Nên ưa vào th c ơn c a b n nh ng món lu c thay th cho món rán, chiên m , chiên bơ. Tăng cư ng ăn rau xanh và qu tươi. Không nên ăn nhi u th t mà nên tăng cư ng ăn cá, tôm, cua, u… Không nên ăn b a t i quá mu n và nên ăn ít, trư c khi i ng không nên ăn nh . N u u ng s a ch nên dùng các lo i s a không ư ng, ít ch t béo, mà t t nh t là nên ăn s a chua. M i ngày ch nên ăn nhi u nh t là 5g mu i. T p luy n th thao h p lý.

B nh nhân gout nên ăn gì?
Các chuyên gia y t c c nh báo r ng nh ng ngư i b b nh gout (b nh th ng phong) nên c n th n v i lư ng rau qu h tiêu th m i ngày. Vì m t s lo i rau qu có ch a nh ng ch t làm b nh tr m tr ng hơn. u Hà Lan, c i bruxen là nh ng lo i rau b nh nhân gout nên tránh do ch a nhi u purin. Purin khi vào cơ th s chuy n hóa thành axít uric và hình thành các tinh th gây au kh p nh ng b nh nhân gout. Th t, cá bi n và rư u bia cũng ch a nhi u purin nên ngư i b nh c n h n ch dùng chúng. Thay vào ó có th tăng cư ng u ng s a, ăn pho-mát v n ch a ít S a và pho mát có purin. Ngoài ra, u ng nhi u nư c s giúp cơ th ào th i b t axít uric hi u qu gi m au ra ngoài. nhi u hơn.

Nh ng bài thu c hay làm t cây l c, h t l c

Nh ng ki n th c căn b n

80

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

(Dân trí) - L c không ch là m t th c ph m, mà nó còn là m t v thu c quý. Cây l c, t lá, v , h t n màng h t… u có tác d ng ch a b nh, t dư ng huy t, b tỳ, ph i n ch a ho, viêm ph qu n, viêm mũi… Dư i ây xin gi i thi u m t s bài thu c t l c: Ch a ho nhi u kh i. m: Nhân l c 30 g, n u chín nh r i tr n l n 30 g m t ong, ngày ăn 2 l n s

Ch a ho lau ngày không kh i: Nhân l c c ng v i táo tàu, m t ong, m i th l y 30 g s c l y nư c u ng, u ng 2 l n/ ngày. Ch a ho lâu ngày, m ít: Nhân l c 15 g, h nh nhân ng t 15 g r i giã nát. L y m i l n 10 g tr n v i m t ít m t ong, hoà l n nư c sôi r i ăn. Ch a viêm khí qu n m n tính: M i ngày ăn 30 g l c vào bu i sáng và bu i t i. Tr b nh nói khàn: N u 60 - 100 g l c r i ăn ( ăn cùng m t ong thì hi u qu t t hơn. Ch a b nh cao huy t áp: - Nhân l c c v b c r i ngâm trong d m, sau ó b c kín mi ng l . Sau m t tu n b l c ngâm ra ăn, m i l n ăn 10 h t, ngày ăn 2 l n. - L y 125 g v c ng c l c (có th nghi n v n ra), n u l y nư c u ng, m i l n 10 g, ngày u ng 3 l n. Lá l c, thân cây l c non m i th 30 g, s c l y nư c u ng, ngày 1 thang. c v b c ngoài nhân l c). Ngày ăn 1 l n, n u

Ch a b nh thi u máu: Nhân l c 100 g, táo t u, ư ng m i th 50 g, n u nh lên, ngày ăn 1 l n. , ư ng tr ng, dư ng phèn m i th 10

- Nhân l c, u , u xanh, m i th 30 g; ư ng g r i n u nh lên, ngày ăn 1 l n. -

Nhân l c, h t sen ã b v và tâm sen m i th 30 g; c u kh i 15 g; táo t u 9 qu , m t ít ư ng r i cho 300ml nư c vào n u cách thu cho nh , ngày ăn 1 - 2 l n.

Ch a loét d dày và hành tá tràng: L c nhân 100 g n u l n v i th t l n ho c tr ng gà ăn. Cũng có th u ng 2 thìa d u l c ã n u vào bu i sáng, sau n a gìơ thì b t u ăn sáng. Dùng như v y trong 1 - 2 tu n liên t c là th y có k t qu . Ch a i ti u ra máu do v n ng nhi u:

- L c nhân, h t sen ã b v c ng và tâm sen m i th 30 g. N u sôi xong cho l a nh h m th t nh , sau ó cho 1 thìa ư ng vào un ti p, m t lúc sau em ăn, 2 ngày ăn m t l n. - V b c ngoài nhân l c kho ng ½ chén nh , em rang khô r i nghi n v n, hoà nư c u ng m i ngày 1 - 2 l n. Ch a viêm mũi: L c nhân 30 g n u chín, cho thêm ít ư ng phèn r i ăn h t trong ngày. Ch a au kh p: R cây l c 60 g, n u v i m t ít th t l n n c th t nh r i ăn. Nh ng ki n th c căn b n 81

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a di tinh: V b c ngoài nhân l c 6 g, n u l y nư c u ng m i ngày 2 l n.

Bí quy t n p Vitamin cho cơ th
Th i bu i công nghi p v i nh ng b a "cơm hàng cháo ch " ã làm cơ th thi u tr m tr ng m t lo i th c ph m cung c p lư ng l n vitamin cho cơ th . V i m t k ho ch nh , b n s b sung v a nhanh và ngon ch ăn u ng cho các thành viên trong gia ình mà l i m b o t chu n 5 ph n rau qu xanh/ngày. Luôn d tr trong nhà

Mua trái cây và rau qu d tr s n trong t l nh cho n khi b n i mua l n k ti p. N u b n thích rau th t tươi, hãy dành ít th i gian "ghé ngang" c a hàng rau qu tươi trên ư ng i t p th d c m i sáng hay i làm v m i chi u. a d ng các lo i rau Rau qu nên ch n a d ng các màu: Cà chua, súp lơ, hành tây, bí ngô, cà r t, c i tím... Nh ng màu s c khác nhau này cung c p nh ng ch t dinh dư ng khác nhau. Ăn v t b ng trái cây và rau c Món ăn v t là nh ng món ăn vui và m t r t ít th i gian chu n b . Khi "bu n mi ng" thay vì ăn k o, bánh ng t b n hãy ăn cà r t con, cà chua nh , múi bư i, mi ng táo. Chu n b trư c nh ng th b n thích ăn và cho vào cáo bao nilông nh và cho vào t l nh gi cho tươi và ngon. Hai v n t t hơn m t Có nghĩa là hãy chu n b hai lo i rau c trong b a cơm chi u như u xào cà r t, cà chua và u cô ve lu c, món salad tr n g m cà chua, dưa leo, t xanh, xà lách, tr ng, chanh. Tuỳ theo s thích và l a ch n, b n có th k t h p nhi u lo i v i nhau. H nh p Có th g i là món ăn "t pí lù": Cho m t ít cà r t và t xanh vào g o n u cơm, n u cháo v i rau, c , thêm rau c i xà lách và bánh mì, hành hay t i ngâm vào tô ph , h ti u.

Thay

i cách chăm sóc da theo

tu i

Nh ng ki n th c căn b n

82

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Cũng như nhi u b ph n khác trên cơ th , da b n s b t kh e và p khi tu i tăng d n. Vi c chăm sóc da không giúp b n mãi mãi th i thanh xuân, nhưng s h n ch t i a s lão hóa b nv n p và tr hơn so v i tu i. tu i 20

C n th n v i ánh n ng m t tr i: tu i này, b n gái thư ng ít lo v n p nhăn hay tàn nhang, v t nám, nhưng hãy c n th n vì ánh n ng m t tr i tác ng lên da nhanh hơn là b n tư ng. M i ngày, nên dùng kem ch ng n ng SPF 15; n u không, các m ph m h ng ngày cũng B o v da ngay t khi nên có ch t ch ng n ng còn tr là i u c n Kem tr m n: ng tư ng tu i này b n ã h t b m n. Dùng thi t. lotion có ch a salicylic acid 1 l n/ngày s giúp di t s ch các m n nh t và m n u en. N u s d ng, b n nên h i ý ki n bác sĩ trư c. AHA: tránh b lão hóa da quá nhanh, nên th dùng nh ng s n ph m có ch a AHA. Có th dư ng da m t b ng lotion có AHA m i êm. tu i 30 Dùng kem chuyên tr cho m t: ây là tu i b n gái có nh ng n p nhăn u tiên quanh vùng da m t. Dùng kem d u nh chuyên ng a n p nhăn cho m t n u da b n thu c lo i khô ho c gel mát n u b n có da d u. Th s n ph m có retinol: Các s n ph m ch a retinol giúp gi m thi u s hình thành n p nhăn l n trên da và y m nh s s n xu t collagen sâu trong da. Hãy n bác sĩ tìm hi u thêm nh ng s n ph m này. Khám da li u: M i năm b n gái nên n bác sĩ nh khám da m t l n th i nh ng b nh v da và ki m tra tình tr ng da. Và ng quên kem ch ng n ng! tu i 40 và 50 Dùng kem chuyên dùng hơn cho m t: Theo t nhiên, vùng da quanh m t s khô hơn ph n da còn l i trên m t b n. tu i này, khô da quanh m t còn kèm theo nhi u n p nhăn. T t nh t là dùng kem chuyên dùng hơn lo i kem b n ã ch n tu i 30. Dùng s n ph m retinoids có ki m soát: Da tu i này s c n s n ph m có ch a retinoids m nh hơn xóa i n p nhăn. Retinoids s giúp gi m sâu c a n p nhăn và giúp s n xu t ch t collagen trong da, khi n n p nhăn ch m hình thành. Ngoài ra, retinoids còn làm m t i t bào ch t. M t công c h u hi u cho làn da l n tu i. Làm da sáng hơn v i hydroquinone: N u da b n b m en, hãy th s n ph m có ch a thành ph n hydroquinone, làm m d n nh ng m này, giúp da sáng hơn. Thoa s n ph m u kh p m t ch không ch trên nh ng v t en ó vì n u b n ch thoa lên m en, k t qu b n Nh ng ki n th c căn b n 83 có th phát hi n k p

S c kho và cu c s ng s có làn da sáng l ch . Tuy nhiên, sĩ v các s n ph m này. b o

Hoàng Tu n Minh m an toàn cho da, b n nên tham kh o ý ki n bác

B ov

ôi môi không n t n
Môi n t n c bi t hay g p khi th i ti t hanh khô. Nh ng vùng da xung quanh môi xu t hi n các v t . B n c n th c hi n nh ng i u sau b o v ôi môi c a b n: Không li m môi: Li m môi nghĩa là làm cho môi nhi u l n ti p xúc v i nư c, s làm m t l p m trên môi, khi n cho môi càng khô hơn. Hãy dùng d u bôi làm m: Trên th trư ng hi n có nhi u lo i d u dùng riêng cho môi. B n ch c n bôi lên môi m t l p d u b o v s gi ư c m, môi s m m, ch ng n t n do b khô. Dùng son môi: Dùng son môi có ch t lư ng t t thì ngoài vi c làm p nó còn có tác d ng ch ng khô môi do tác h i c a ánh n ng m t tr i.

Tránh ánh n ng m t tr i: Vì vùng da môi không ch a ch t melanin (h c t ) nên ánh n ng m t tr i có th gây b ng môi. Khi ra ngoài tr i n ng nóng, b n nên bôi son hay d u. Ki m tra kem ánh răng: M t s s n ph m v sinh răng mi ng có th gây d ng cho môi như gây , r p da môi. Vì v y, b n c n lưu ý n kem ánh răng và nư c súc mi ng là nh ng th mà chúng ta dùng h ng ngày. Lưu ý n m t s th c ăn có th gây khô, n t môi như tiêu, rư u, t...

M t s nguyên t c ăn u ng

gi gìn s c kh e

ông y cho r ng, nên ăn nhi u vào ban ngày vì lúc này khí dương th nh, cơ th ho t ng nhi u. Bu i chi u t i là lúc dương suy, ăn ít thì t t hơn. H ng ngày, nên ăn u ng vào nh ng gi nh t nh hóa và h p thu c a tỳ v ư c di n ra bình thư ng. ti n trình tiêu

Vi c ăn u ng c n m b o i u . N u ăn cùng lúc m t lư ng th c ph m l n, tỳ v s ph i làm vi c nhi u, d b t n thương. Ngư c l i, vi c ăn u ng quá ít cũng làm cơ th suy y u do không ư c cung c p nh ng ch t dinh dư ng c n thi t. Sau ây là m t s nguyên t c ăn u ng mà b n có th tham kh o: Ngư i th ch t âm hư 1. i u hòa ngũ v : ông y cho r ng, m i v tác ng lên cơ th nên ăn nhi u rau c qu theo m t cách riêng: - ( nh: Netmode). - Chua (ô mai, th ch l u): h n ch bài ti t m hôi, nư c ti u. - Cay (g ng, hành, t i, t): hành khí, ho t huy t, phát tán. Nh ng ki n th c căn b n 84

S c kho và cu c s ng - Ng t (m t ong, các lo i g o, mì): b i b cơ th . ng (tr n bì, mư p ng): gi i c, thanh nhi t, lương huy t, giáng khí.

Hoàng Tu n Minh

- M n (mu i, rong bi n): ch ng táo bón, nhu n tràng, b i b âm huy t. N u i u ph i h p lý các v trên, th c ăn s thơm ngon, b dư ng, giúp cân b ng s c kh e. Vi c quá thiên v m t v nào ó s gây b t l i cho ngũ t ng. 2. Ph i h p th c ăn h p lý: - Dùng m t lo i th c ph m ph làm tăng tác d ng c a th c ph m chính.

- K t h p các th c ph m sao cho chúng tăng cư ng ư c hi u qu c a nhau. - K t h p các th c ph m sao cho lo i này có th h n ch tác h i c a lo i kia. - Không dùng chung 2 lo i th c ph m k nhau. 3. Ph i h p hàn nhi t: Ph i h p hàn nhi t là m t cách i u hòa âm dương trong ch bi n th c ăn. i v i th c ph m có v cay nóng nên thêm c i xanh, c i tr ng, măng non… dư ng âm. Còn v i nh ng th c ăn có tính hàn như th t v t, th t gà, nên thêm v cay nóng như t i, h i, tiêu, g ng. Ngoài ra, nh ng ngư i có th ch t suy như c, âm hư nên dùng các th c ph m có tính b âm như như v ng, m t ong, s a, rau xanh, trái cay, u ph , cá… Ngư i th ch t dương hư nên dùng nhi u th c ph m có tính b dương như th t dê, hươu, nai… 4. Ăn u ng theo khí h u th i ti t: Mùa xuân, dương khí th nh, khí dương c a cơ th cũng tăng lên. Lúc này, nên dùng thêm nh ng th c ph m tr dương như hành, rau thơm, cháo…. Nên h n ch ăn ch t béo, gi m v chua, tăng v ng t dư ng tỳ khí. Mùa hè n ng nóng, mưa nhi u, khí nóng d xâm nh p cơ th gây chán ăn, năng l c tiêu hóa gi m. khí dương không b t n thương, nên dùng các th c ăn có v chua, ng t v a ph i như u xanh, dưa h u, ô mai…; không nên ăn các món có nhi u d u m , h n ch v cay, ng t. Không dùng quá nhi u l nh, nư c á vì chúng s khi n b ng b hàn, gây au b ng, nôn m a, tiêu ch y… Vào mùa ông, th i ti t l nh, c n ăn nhi u ch t m. Khi ch bi n, nên dùng thêm gia v cay nóng như t, tiêu, g ng t i. T i k các th c ph m ông l nh, c ng b i chúng thu c âm, d gây t n thương n khí dương c a tỳ v . Tuy nhiên, cũng không nên ăn quá nhi u th c ăn tránh hi n tư ng khí dương u t k t, hóa nhi t.

L i ích c a vi c súc mi ng

Nh ng ki n th c căn b n

85

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Các nhà khoa h c thu c i h c Kyoto (Nh t) phát hi n súc mi ng b ng nư c h ng ngày có th ngăn ng a 36% nguy cơ b b nh c m l nh, viêm h ng, nhi m trùng xoang và viêm ph i. Trong s 387 ngư i tình nguy n tham gia cu c nghiên c u, 1/3 ư c yêu c u súc mi ng b ng nư c 3 l n/ngày, 1/3 súc mi ng b ng nư c ch a iodine còn 1/3 còn l i không súc mi ng. K t qu cho th y, n u so sánh v i nh ng ngư i không súc mi ng ho c dùng idone, nh ng ngư i súc mi ng b ng nư c ít b c m hơn.

S th t v xà bông kháng khu n
Các nghiên c u m i ây cho th y xà bông kháng khu n không hi u qu hơn xà bông thư ng trong vi c ngăn ng a vi trùng, th m chí còn góp ph n làm gia tăng kh năng kháng c a vi khu n. M t nhóm c v n c a Cơ quan qu n lý th c ph m và dư c ph m Hoa Kỳ (FDA) m i ây cho bi t r a tay b ng xà bông kháng khu n không hi u qu hơn xà bông thư ng và c nh báo các nhà s n xu t c n ưa ra b ng ch ng khoa h c ch ng minh s n ph m c a mình có th lo i tr 99% vi trùng v i các thành ph n hóa ch t nhân t o. Các chuyên gia thu c nhóm c v n này cũng lưu ý vi c s d ng xà bông kháng khu n có th góp ph n làm gia tăng kh năng kháng c a vi khu n. S d ng xà bông kháng khu n quá m c cũng ang khi n các bác sĩ và các chuyên gia lo ng i. H ví s l m d ng này cũng tương t như vi c l m d ng thu c kháng sinh. FDA có th s th c hi n vi c s p x p l i, thay i nhãn hi u s n ph m xà bông kháng khu n và h n ch ưa ra th trư ng, th m chí là d p luôn s n ph m này kh i th trư ng.

T gi i

c cho cơ th

Nh ng ki n th c căn b n

86

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Ch t c "lưu trú" kh p m i nơi, trong không khí, trong th c ăn, nư c u ng. Có nh ng ch t c do t ta chu c l y như hút thu c lá, u ng rư u, m t s khác s n sinh trong chính cơ th khi ph n ng l i v i stress, nh ng lo toan i thư ng. Chúng t n công chúng ta m i lúc m i nơi. D u hi u trong ngư i có c

- M t m i, m t n n i chúng ta có th ng b t c nơi âu trên bàn làm vi c hay trên xe buýt. - Táo bón m c dù ăn u ng h p lý, giàu ch t xơ. y b ng khó tiêu.

- Da tr nên x u, xanh tái, x n màu, n i m n, phát ban. - au u, khó t p trung.

- au m i cơ. - Tuỳ ngư i s có nh ng tri u ch ng có l i b y hơi, khó tiêu. Gi i c ăn u ng, thay i l i s ng cũng như s c khác nhau. Có ngư i b táo bón, nhưng có ngư i

Chương trình gi i c r t ơn gi n thông qua ch d ng m t s li u pháp t nhiên hay b sung. - Ch dinh dư ng y , a d ng.

- Tiêu th các lo i th c ph m có giá tr dinh dư ng càng nhi u càng t t. - Các ch t xơ như trái cây, rau c , các lo i u và ngũ c c. Ch t xơ óng vai trò quan tr ng trong quá trình gi i c vì chúng giúp ru t nhu n tràng t ng ch t c ra ngoài. - Th c ph m có ngu n g c t nhiên, t th c v t. - H n ch th c ph m có ngu n g c ng v t, h n ch ch t béo.

- Tránh dùng nhi u caffein (có trong cà phê, trà, chocolate và cola). - Tránh s d ng các ch t gây nghi n, ch t b o qu n và các lo i th c ăn ã ch bi n s n. - U ng nư c l c và trà th o m c. Ăn chay là cách nhanh nh t lo i b ch t c. Tuy nhiên, ph i có hư ng d n và theo d i c a bác sĩ tránh trư ng h p thi u ch t tr m tr ng. Ngh ngơi và v n ng h p lý. C n ph i h p nh p nhàng, cân i h p lý gi a th i gian ngh ngơi và v n ng. Không c g ng t p luy n quá s c, cũng không lư i nhác ng i yên m t ch . B sung vitamin và khoáng ch t. Các vitamin và khoáng ch t r t quan tr ng giúp cơ th lo i b các ch t c, ng th i h tr gan th c hi n ch c năng gi i c t . Các lo i vitamin và Nh ng ki n th c căn b n 87

S c kho và cu c s ng khoáng ch t h tr cơ ch gi i m t s th o dư c.

Hoàng Tu n Minh c c a gan như vitamin nhóm B, các ch t ch ng oxy hoá và

Ung thư d dày do âu?
(Dân trí) - Ung thư d dày là m t trong nh ng b nh ác tính khá ph bi n. Năm 2004, t i b nh vi n K có t i hơn 1500 ca ung thư d dày. N u không ư c phát hi n, i u tr s m, ngư i b nh có th s b c t b c d dày. Theo bác sĩ Nguy n Hoài Nga, phòng ch vi n K Nguyên nhân gây ung thư d dày: Ăn nhi u nư ng là m t Ung thư d dày là m t b nh ác tính khá ph bi n, nhưng l i ch n oán s m. Ung thư d dày thư ng g p l a trong nh ng nguyên nhân gây r t khó tu i 50 - 60 và nam b nhi u hơn n . nguy cơ ung thư d dày. Nh ng ngư i có nhóm máu A t l b ung thư d dày cao hơn nh ng ngư i có nhóm máu khác. Ngư i b viêm d dày th teo thì kh năng b ung thư d dày t 6 - 12%. Ung thư d dày cũng mang y u t di truy n, i u này th hi n, n u trong nhà có ngư i b ung thư d dày thì t l con, cháu b cao hơn g p 4 l n so v i nh ng ngư i khác. Ngoài ra ch ăn u ng cũng là m t trong nh ng nguyên nhân gây nguy cơ ung thư d dày: ăn các th c ăn xào, rán, nư ng ch , hun khói… Tri u ch ng c a ung thư d dày: Các tri u ch ng c a ung thư d dày thư ng r t mơ h và không rõ ràng nên vi c ch n oán s m là r t khó. Nhưng m i ngư i cũng có th căn c vào m t s bi u hi n dư i ây xác nh mình có b ung thư d dày hay không: - B viêm d dày mãn tính, c bi t th teo o tuy n b nh

- Ngư i b nh c m th y là chán ăn, y b ng. Sau khi ăn xong thì th y khó tiêu, có th kèm theo khó ch u, au âm , chư ng b ng, hơi, bu n nôn. - C m th y ngư i g y, sút cân, cơ th b suy như c. - Có các bi u hi n: s t dai d ng không tìm ư c nguyên nhân. Tình tr ng này kéo dài có th d n n thi u máu. - Có nh ng trư ng h p là a phân en mà không rõ lý do. - N u ung thư d dày ã giai o n mu n thì ngay b n thân ngư i b nh có th s th y kh i u vùng thư ng v . Kh i u thư ng r n ch c, n i rõ sau khi ăn và ít di ng. Ngư i b nh s th y r t au n, khi ăn vào b nh nhân nôn r t nhi u và th tr ng suy s p nhanh. i u tr ung thư d dày như th nào? Nh ng ki n th c căn b n 88

S c kho và cu c s ng Ung thư d dày có th

Hoàng Tu n Minh ư c i u tr b ng các phương pháp: ph u thu t, hoá tr li u và tia x .

Ph u thu t: Là phương pháp i u tr u tiên và ch y u i v i nh ng ngư i ung thư d dày giai o n s m. Ph u thu t có th c t b m t ph n, 2/3, 2/4, 4/5, th m chí c t toàn b d dày. Sau 5 ngày b nh nhân ã có th ăn u ng tr l i và ch kho ng sau 10 - 14 ngày là có th ra vi n. Hoá ch t tr li u: ây là phương pháp i u tr b ng các thu c ch ng ung thư c bi t. Các thu c này thư ng ư c dùng ph i h p v i nhau trong m t tu n, sau ó ngh thu c t 2 - 3 tu n r i l i dùng ti p. N u giai o n s m, hoá tr li u có th h tr cho ph u thu t và tia x tiêu di t các t bào ung thư còn sót l i t ng cơ th tránh tái phát ung thư d dày sau này. i u tr b ng tia x : Dùng các tia phóng x di t các t bào ung thư. Sau ph u thu t, có th dùng tia x tiêu di t các t bào ung thư còn sót l i. i u tr b ng tia x còn có th dùng cùng v i các hoá ch t tr li u làm nh kh i u và làm gi m các tri u ch ng.

Ăn nhi u cà r t giúp s ng th
M t ch ăn g m nhi u cà r t và hoa qu có màu sáng s giúp kéo dài cu c s ng c a b n. Các nhà khoa h c thu c Trung tâm Y t và dinh dư ng Hà Lan ã rút ra k t lu n trên sau khi nghiên c u 1.168 ngư i tu i t 70-75 trong m t th p niên.

Qua xét nghi m máu c a nh ng ngư i này cơ th h có lư ng l n carotene và alpha-tocopherol (m t d ng vitamin E ). ây là hai lo i ch t dinh dư ng có ho t tính ch ng oxy hóa r t cao, giúp cơ th kháng nhi u b nh t t, nh t là b nh tim và ung thư.

Nh ng ki n th c căn b n

89

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Có nên dùng ngh và m t ong khi ang u ng thu c d dày?
(Dân trí) - Tôi hay b au vùng thư ng v . Bác sĩ b o tôi b viêm d dày c p tính và ph i dùng thu c. Nhưng nhi u ngư i khuyên tôi không c n u ng thu c mà ch c n ăn ngh và m t ong là có th kh i b nh. i u ó có úng không? Bác sĩ, th c sĩ Nguy n Quang Du t - khoa Tiêu hoá Vi n 103 tr l i: Khi b viêm d dày, bác sĩ ch nh dùng thu c là m t vi c làm úng. Dù ngh và m t ong là hai ăn r t t t Khi d dày b viêm thì ngh và cho d dày, nhưng nó ch có tác d ng khi b viêm m c m t ong ch có tác d ng h tr nh , còn n u ã viêm n m c loét, tr t thì vi c dùng trong i u tr . thu c tây i u tr là r t quan tr ng. Lúc này, ngh và m t ong ch có tác d ng h tr trong i u tr .

Ngh và m t ong là bài thu c y h c c truy n r t t t, b i ngh có tác d ng làm lành các v t loét, tr t còn m t ong thì có tác d ng ch ng viêm. Ch khi i u tr h t l trình thu c c a bác sĩ, b n m i nên dùng ngh và m t ong. C n nh không nên dùng l n ngh và m t ong trong quá trình i u tr b ng thu c tây. Ngoài u ng thu c theo ch d n c a bác sĩ, b n nên tránh ăn u ng các ch t kích thích như rư u bia, cà phê, trà c, th c ăn chua cay, ăn quá l nh, quá nóng… và nên gi m t tinh th n l c quan, vui v .

Các bài thu c t mía
Theo Tu Tĩnh, u ng nư c mía pha nư c g ng tr nôn khát r t hi u nghi m. Ngư i ta còn dùng v mía s c cùng cam th o l y nư c t m cho ngư i b s i. L y v mía tím t thành tro, nghi n b t tr n v i d u v ng r i dùng h n h p này bôi lên nơi s i m c, hay các v t loét, viêm t i khoang mi ng… M t s phương thu c ch a b nh t mía: Tr ho do nhi t Nư c mía 1,5 lít, h t cao lương xanh 4 thìa canh, n u thành cháo. M i ngày ăn, u ng hai l n, có tác d ng nhu n tim ph i dùng tr ho do hư nhi t, mi ng khô, nh dãi. Ch a nhi t mi ng, khó ti u ti n

Mía róc b v , nhai nu t nư c, n u au mi ng dùng ép l y nư c u ng. M i ngày dùng nư c mía u ng 1-3 l n còn tr ư c khát do nhi t. Nh ng ki n th c căn b n 90

S c kho và cu c s ng Nôn e ph n có thai, m hôi tr m 2 n 5 gi t, hòa

Hoàng Tu n Minh

Dùng n a c c n 1 c c nư c mía, thêm nư c g ng Ngày 2-3 l n s hi u qu .

u u ng m t l n.

Nh ng ki n th c căn b n

91

S c kho và cu c s ng Làm tiêu m, tr ho nhi t, khô mi ng

Hoàng Tu n Minh

L y 50 g nư c mía hòa vào m t lư ng nư c v a n u t 60-100 g g o t thành cháo, sau ó dùng u ng có l i cho tim ph i và ch a ư c b nh trên. Ch a viêm h ng mãn tính Dùng m t lư ng nư c mía v a cho mã th y ã thái nh , m t ít r c tranh, thêm nư c s c l y nư c u ng thay trà hàng ngày. U ng liên t c 10-15 ngày s hi u qu . Ch a băng huy t khi sinh L y 45 cm ng n mía, r a s ch, thái nh cùng cho vào 60 g táo en, thêm nư c, un nóng l y nư c u ng thay trà trong ngày. Ngoài tác d ng ch a băng huy t khi sinh, còn tr ư c ch ng khô mi ng. Ch a i ngoài phân khô Dùng m t c c nư c mía v xanh hòa l n vào 1 c c m t ong, ngày u ng hai l n vào lúc sáng (b ng ói) và t i. Vài ngày s hi u nghi m. Ch a ti u d t Róc mía nhai nu t nư c ho c ép l y nư c u ng, ngày 3 l n m i l n u ng 1-2 c c nư c mía (lưu ý không pha l n th gì hay b nư c á vào). Ch a ch ng nôn m a liên t c Khi th y xu t hi n tình tr ng sáng ăn chi u nôn hay chi u ăn sáng nôn, nhưng không ph i là t c ru t hay h p môn v ho c m t s c p c u ngo i khoa khác thì hãy dùng phương này. L y 3,5 kg nư c mía và m t lít nư c g ng tươi, hai v này hòa l n nhau r i chia 3 ph n b ng nhau u ng m i l n 1 ph n. Tr au nhi t trong d dày n u thành cháo ăn

Mía 500 g, h t cao lương 30 g, ép mía l y nư c cho vào h t cao lương v i cơm s tác d ng. Nôn nghén do gan, d dày không i u hòa

M i l n dùng 1 c c nư c mía hòa l n 1 thìa cà phê nư c g ng hâm nóng s có tác d ng. Lưu ý: Do mía có tính hàn nên nh ng ngư i au b ng hay tỳ v hư hàn không nên dùng. Không nên ăn mía nhai c v ho c không r a vì v mía bám r t nhi u tr ng giun và vi khu n.

Nh ng ki n th c căn b n

92

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn hay không ăn?
Ph n thư ng có xu hư ng thích ch n nh ng lo i th c ph m dinh dư ng cao. Th nhưng, không ít trư ng h p h l i nói “không” v i th t, bơ, s a và phó mát..., vì cho r ng nh ng lo i th c ph m này không t t cho s c kh e. Tuy nhiên, ng vì th quá kh t khe v i chính mình. Hãy xem l i nh ng ngu n dinh dư ng quý, không c mà b n ã t b . Có l ây là lúc b n nên thay i quan i m c a mình v v n này? Phó mát Nhi u ngư i e ng i v i lo i th c ph m này, vì nó luôn ch a hàm lư ng ch t béo r t cao. Nhưng b n ng quên r ng phó mát l i là m t Sô-cô-la giúp làm ngu n can-xi và a-xít amin quý giá. Lo i a-xít linolic trong phó mát ch m l i ti n trình lão c bi t r t t t cho s c kh e, r t h u ích cho các cơ quan trong vi c hóa, ngăn ng a ung kháng ung thư, b nh tim m ch và ti u ư ng. thư và các ch ng b nh Phó mát có tác d ng ch ng l i s tích lũy ch t béo các mô cơ, giúp v tim m ch. b n thon th hơn. Hãy b o m r ng th c ơn c a b n luôn có các d ng phó mát khác nhau, t phó mát s a dê cho n phó mát Feta, Stilton xanh và Parmesan... Sô-cô-la N u ai ó b o r ng sô-cô-la làm n i m n hay gây ch ng au n a u, b n ng v i tin mà hãy hi u ngư c l i. Th c ra sô-cô-la ch a nhi u ch t ch ng ô-xy hóa có tác d ng c ch , làm ch m l i ti n trình lão hóa, ngăn ng a ung thư và các ch ng b nh v tim m ch. Sô-cô-la cũng giúp c i thi n tình tr ng tính khí th t thư ng, do nó có tính năng c ch i u ti t lo i n i ti t t serotonin, m t d ng hormone gây tr m c m. Sô-cô-la th c s là ngu n th c ph m b dư ng, nh t là lo i sô-cô-la en và tr ng, vì chúng thư ng ư c ch bi n tinh khi t hơn và ít b sung các ch t ph gia hay hương li u t ng h p, c bi t lo i sô-cô-la en ch a ch t béo th c v t l y t cacao. Th t ( )

Th c ra th t (bò, trâu, heo...) là ngu n protein và dư ng ch t tuy t v i, ch a nhi u k m, s t và vitamin B12... v n c c kỳ quan tr ng i v i ph n . Lo i th t bê ch t lư ng cao ( ùi, mông, thăn...) luôn ch a lư ng ch t béo th p nh t, r t t t cho m i ngư i. M t mi ng th t vai hay c ch bi n v i rau xanh v a ngon và b dư ng, r t t t cho s c kh e. Tuy nhiên, không nên ch n lo i th t sư n, vì chúng thư ng nhi u m . S a Nhìn chung, ngư i l n thư ng ít khi u ng s a và h thư ng né tránh lo i th c ph m này. S a là ngu n can-xi cao nh t, c bi t r t t t cho ph n . Vi c u ng s a thư ng xuyên s giúp ngăn ng a ư c ch ng loãng xương, bình n huy t áp và th m chí còn giúp ch ng béo phì.

Nh ng ki n th c căn b n

93

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh n 0,5% theo

Hãy ch n lo i s a không béo. Ho c có th gi m lư ng béo trong s a t 3,%5 tiêu chu n ghi s n trên bao bì. Cà phê

Các nghiên c u khoa h c m i ây phát hi n hoàn toàn không có m i liên h nguy cơ nào gi a cà phê v i ch ng b nh g i là “b nh cà phê”. Ngư c l i, ch t caffeine trong cà phê giúp gi m các tri u ch ng d ng, c i thi n kh năng t p trung và kích thích tinh th n, t o s t nh táo. T t nhiên, m i th u t t v i s i u và ch ng m c. Cà phê cũng không là ngo i l ! Tr ng M t s ph n có xu hư ng ng i ăn tr ng hay lo i b kh i các kh u ph n h ng ngày vì e r ng lo i th c ph m này s làm tăng cholesterol. Th nhưng, th c t thì không có b ng ch ng nguy cơ nào ư c c nh báo khi tiêu th lo i th c ph m này. Các ch t béo không bão hòa (chưa no) trong tr ng r t quan tr ng cho cơ tim và thành ng m ch. Tr ng cũng ch a nhi u calorie và lutein r t c n cho th l c. B n có th ăn tr ng lu c mà không lo s gì v s c kh e. Món tr ng tráng (omelet) có th không nguy hi m, nhưng cũng ng ăn thư ng xuyên. Hãy ăn tr ng ch bi n v i rau bina (vì rau bina ch a nhi u lutein) và u ng s a tr ng h ng ngày! u và các lo i qu h ch Các lo i h t luôn là ngu n calorie r t cao, ó là nguyên nhân b n không nên ăn quá nhi u. Tuy nhiên, b n cũng nên bi t thư ng th c trong gi i h n, vì chúng còn là ngu n vitamin E t nhiên, r t t t trong vi c c ch ti n trình lão hóa cơ th . H u h t các lo i u và qu h ch ch a các lo i ch t béo khác nhau, t t c u r t t t cho s c kh e, c bi t có tác d ng tích c c cho tim m ch. u ng có c n Các nghiên c u m i ây phát hi n m t c c rư u (ho c tr ng) m i ngày th c ra r t t t cho cơ th . M t ly rư u, bia trong b a ăn s giúp b n tránh ư c nguy cơ thi u máu c c b và kích thích tiêu hóa d dàng hơn.

L i ích và tác h i c a cà phê

Nh ng ki n th c căn b n

94

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cafein ch a trong cà phê có tác d ng trên h th n kinh trung ương và c ho t ng c a h th ng tim m ch. Vì v y, có m t s ngư i khi u ng cà phê s b tim p nhanh, nh c u, run tay, c m th y b t an. L i ích Cafein là ch t có tác d ng kích thích h th n kinh trung ương, làm cho t nh táo, kích thích kh năng làm vi c, c bi t làm vi c b ng trí óc, tăng cư ng ho t ng cơ. Vì v y, sau khi u ng m t ly cà phê vào bu i sáng, b n s c m th y ph n ch n b t tay vào công vi c. Cũng như i phó v i cơn bu n ng khi làm vi c êm, m t ly cà phê en m ư c xem là bi n pháp hi u qu . Các lo i nư c gi i khát khác như nư c gi i khát có ga (coca-cola, nư c tăng l c) u có ch a cafein. Cafein còn ư c dùng làm thu c: nhi u thu c tr c m, au nh c nh m tăng cư ng tác d ng gi m au c a paracetamol, aspirin ho c làm gi m tác d ng ph gây bu n ng c a thu c tr d ng. Ngoài ra, cà phê còn ư c xem là th c u ng có giá tr dinh dư ng vì ch cà phê en không thôi ã ch a 12% lipid (ch t béo), 12% protid (ch t m), 4% ch t khoáng, nhi u nh t là kali và magiê.

Nh ng ki n th c căn b n

95

S c kho và cu c s ng Tác h i

Hoàng Tu n Minh

Cafein trong cà phê có tác d ng trên h th n kinh trung ương và c ho t ng c a h th ng tim m ch. Nh ng ngư i b r i lo n tim m ch ho c không dung n p cafein thì không nên u ng cà phê. Cafein có tác d ng l i ti u, vì v y, c n tránh u ng cà phê vào ban êm không b m t ng .

Cafein có tác d ng kích thích làm tăng ti t acid d ch v , vì v y, tránh u ng cà phê vào lúc ói. Ngư i ã y u d dày n u u ng cà phê lúc ói s có h i cho niêm m c d dày. M t s ngư i ch u ng cà phê vào bu i sáng mà không dùng i m tâm, r t có h i cho s c kh e, c n b thói quen này. Cafein có th gây tương tác v i m t s dư c ph m, ch ng h n làm m t tác d ng an th n c a thu c an th n gây ng . Vì v y, nên tránh u ng cà phê v i thu c.

V thu c t rau d n
Khi b viêm ru t, l y nư c lu c rau d n tía n u cháo ăn lúc ói. Rau d n tươi giã nát, tr n m t ong p vào v t loét da cũng có tác d ng r t t t. Rau d n còn g i là d n, d n gai, d n thanh hương, hi n thái. Là thân lá non c a cây d n th c v t h rau d n, tính mát, v ng t. Thành ph n chính c a rau d n có s t, vitamin B2, C, acid nicotic... Hàm lư ng calci nhi u nh t (0,2%). Xuân hè thu ăn rau tươi. Có các m u , xanh, l c, tía m tía. Trong dư c li u, rau d n tía là t t nh t. Tác d ng

Thanh nhi t gi i c, ngưng t , l i m t tan , thông huy t m ch. Ch y u dùng ch a b nh l , vàng da, khó ti u, i ti n, dùng cho s n ph . Kiêng k Ngư i tì y u, i a ch y không dùng; k b t quy t. Có thuy t cho r ng, rau d n không ăn v i ba ba. Ði u ó không có căn c . Không nên ăn rau d n cùng v i rau c i. Ch a tr 1- B nh l , viêm ru t: Rau d n tía m t n m, r a s ch, lu c, b bã l y nư c cho g o vào un cháo, ăn lúc ói. Có th dùng 100 g lá rau d n lu c ăn. 2- Tr s n: Rau d n, rau d n gai 100g, r a s ch, lu c, b bã, cho thêm ư ng v a d thì u ng khi nư c còn m, có tác d ng d . 3- Ho lao: Rau d n , cá di c m i th 150 g, r a s ch, h m mà ăn. . Lúc tr

4- B sơn ăn: Rau d n 100-200 g un thành canh, r a lúc nóng. Nh ng ki n th c căn b n 96

S c kho và cu c s ng 5- Da b loét: Rau d n tươi giã nát, tr n m t ong 6- B b ng nư c: Rau d n (tươi) v a p ch

Hoàng Tu n Minh au, ngày m t l n. au, ngày hai l n. p vào ch b thương, m i

, giã nát,

p vào ch

7- B sâu b c n: Rau d n tươi cho thêm ư ng tr ng, giã nh , ngày thay 3-4 l n.

Nh ng ki n th c căn b n

97

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Acid folic v i ph n mang thai
(Dân trí) - Thai ph b thi u h t acid folic có nguy cơ: thi u máu h ng c u; s y thai cao; sinh non; sinh con nh cân, hay có th gây nên khuy t t t ng th n kinh c a thai nhi. V i ph n mang thai, lúc nào thì c n mb o acid folic?

Các lo i rau có màu xanh th m, hoa lơ xanh, nư c cam ép... là Kh u ph n ăn c a ngư i m n u thi u folat s nh hư ng n quá ngu n cung c p acid trình t o máu và phát tri n thai nhi (tr sơ sinh nh cân, d t t ng folic d i dào. th n kinh, d n n nhi u b nh lý như b i li t, não úng th y, thai ch t lưu....). i u quan tr ng là ph i b sung acid folic trư c khi th thai, c bi t, trong th i i m th thai càng ph i m b o acid folic.

Acid folic (còn g i là folat) ngoài vi c tham gia c u t o h ng c u còn giúp cho quá trình phân chia t bào di n ra bình thư ng. Nhu c u acid folic v i ngư i trư ng thành là 180 – 200mcg/ngày. Trong th i kỳ mang thai, nhu c u v acid folic tăng lên rõ r t, c n 400mcg folat/ ngày.

T t c ph n d nh mang thai ph i b t u b sung thai. Trong kh u ph n ăn hàng ngày ph i luôn m b o

acid folic 3 tháng trư c th i i m có 400mcg acid folic.

Nh ng ph n nào d b

nh hư ng c a vi c thi u acid folic?

M i ph n u có nh ng nguy cơ k trên khi thi u acid folic dù s c kho c a thai ph r t t t. Tuy nhiên, có m t s trư ng h p b t bu c ph i theo ch b sung acid folic ch t ch . ó là nh ng thai ph có tình tr ng dinh dư ng kém, s t cân, ăn ít, kh u ph n ăn không cân i, nghèo vi ch t dinh dư ng; có giai o n không ăn ư c do m t m i, lo l ng, chán ăn; m i s y thai hay thai ch t lưu; làm vi c v t v ho c căng th ng th n kinh tr m tr ng; nghi n rư u, thu c lá...

Làm th nào

mb o

lư ng acid folic?

Không ch ph n mang thai mà t t c m i ngư i nên n p acid folic b ng ch ăn v i các th c ph m giàu folat. Ngu n th c ph m ch a folat r t a d ng: Các lo i rau có màu xanh

Nh ng ki n th c căn b n

98

S c kho và cu c s ng th m, hoa lơ xanh, nư c cam ép, gan m m lúa, giá ...).

Hoàng Tu n Minh ng v t (bò, gà, l n), các h t n y m m (m m lúa mì,

Trong th c ph m, folat d b phân h y b i nhi t và ánh sáng m t tr i, do v y trong quá trình ch bi n, t l folat b m t khá cao, t 50-90%. N u th c ăn lâu ngoài ánh sáng, lư ng folat s b hao h t áng k . m b o có folat trong kh u ph n ăn, thai ph c n ăn ph i h p nhi u lo i th c ph m, tăng cư ng ăn rau qu tươi. Th c ph m mua v c n ch bi n ngay và ăn ngay sau khi n u.

Bên c nh ch ăn u ng, phòng ch ng thi u máu dinh dư ng, hàng ngày thai ph c n u ng b sung thêm viên s t/folat (lo i viên ch a 60 mg s t nguyên t và 0,4 mg acid folic) ngay t lúc b t u có thai n sau khi sinh 1 tháng.

Cũng có th ch n l a các lo i th c ph m có b sung folat dùng cho ph n d nh mang thai, mang thai và cho con bú m b o 400mcg/ngày, k t h p v i các khoáng ch t, vitamin khác sinh ra nh ng a con kho m nh, thông minh.

Cách nh n bi t cá

c

Không ch cá nóc m i có ch t c. M t s lo i cá thông thư ng mà b n hay ăn cũng ch a c t , ch ng h n như cá trích, cá ng , cá chình, cá mòi ư ng... Cá có ch t c gai b o v

Nhi u lo i cá có ch t c gai b o v . Chúng có các gai nh n, s c vây lưng, vây b ng, ng c và mang, s ng nhi u bi n. M t s s ng nư c ng t như cá mó (còn g i là chép hoa Trung Qu c) - trên vây lưng có 12 chi c gai không b ng nhau, gai th 4, 5, 6 dài hơn c . V i nh ng lo i cá nghi ng , nên cho chó, mèo Khi b gai cá này âm vào cơ th , ch b âm sưng t y, mưng m và ăn ki m tra trư c. au nh c, toàn thân s t. Bi n ch ng s nguy hi m khi có các ch t c, d ch nhày do cơ th cá bài ti t qua ch gai âm và th m vào trong cơ th .

Cá có các tuy n ti t ch t

c (có ng d n ho c không có ng d n ra các gai

vây)

Nh ng ki n th c căn b n

99

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Lo i cá này s ng c ngoài khơi và g n b bi n, có màu s c phù h p v i áy bi n. ó là cá m p, nhám, h , nhám gai, cá ngát, cá ng nh, cá bò, cá u i... Chúng có nhi u gai c trên vây lưng, vây b ng, vây h u môn, vây uôi và có b răng ch c kh e, s c nh n.

Khi uôi cá u i ánh vào cơ th các ng v t khác, gai uôi s gãy và ch gãy s m c gai m i. Ch t c vào cơ th s tác ng lên h th n kinh và h tim m ch, làm li t cơ và gi m huy t áp. Ch t c ti t ra t các gai lưng không c b ng ch t c ti t ra t gai mang cá.

Cá có tr ng

c

R t nhi u trư ng h p ng c cá d n n t vong là do ăn ph i tr ng cá. Cá tr ng c thư ng có vây nh (cá nhám, cá nóc...). Nhi u lo i cá có ch t c b ph n sinh d c như cá nóc báo, các nóc nhím, cá b , cá trích, cá chình, cá mòi ư ng. Ch t c tr ng cá nóc, cá nhám r t b n v ng v i nhi t và các hóa ch t.

nư c ta có nhi u trư ng h p b ng c n ng do ăn tr ng cá nóc, có trư ng h p ch t c gia ình. Các ch t c c a tr ng l i có kh năng lưu thông trong máu cá, vì v y huy t thanh c a máu cá cũng r t c.

D c b bi n nư c ta ã phát hi n m t s lo i cá thư ng có tr ng

c:

- Cá nóc: Thân thon, u to, càng v màu da báo (tr b ng).

uôi thân càng nh , răng to, mình không vây, nhưng có

- Cá trích: Có gai m m dài vây lưng (cá l m), ho c lư n r t th ng. T mi ng cá n uôi cá có vây nh n, không răng, th t ngon, nhưng tr ng và gan r t c. Trong th i kỳ phát d c, mang cá cũng có ch t c, vì v y tuy t i không ăn cá này vào mùa sinh .

- Cá chình sông và cá chình bi n: Nhóm này c ch y u máu, huy t thanh. Cá u nh n, có vây ng c, không có vây b ng, vây r t nh n, răng nh s c, có lư i. S ng nhi u vùng nhi t i, c sông và bi n. Có lo i n ng n 2 kg.

c do vi sinh v t ký sinh

Nh ng ki n th c căn b n

100

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trên thân cá t m, cá h i... thư ng có lo i vi khu n clostridium botulinum. Không th phân bi t nh ng con cá b nhi m khu n này v i nh ng con cá khác, trong khi ng c do botulinum thư ng là gây ch t ngư i.

c bi t, cá vùng nhi t i l i r t d b các vi sinh v t xâm nh p và s ng nh trên d ch nh n do cá bài ti t. Vi sinh v t càng phát tri n m nh khi cá ch t và cũng là giai o n cá ti t ra nhi u d ch nh n nh t. Vì v y, v n v sinh trong ch bi n n u ăn l i càng ph i c bi t chú ý nh t là khi ăn cá bi n.

Cá có ch t

c nhưng chưa xác

nh ư c b n ch t

nhi u nư c nhi t i, có m t s lo i cá có ch t c mà li u gây c làm ch t ng v t r t nh và b n ch t c a ch t c cũng chưa ư c nghiên c u. i di n là cá ng có nhi u nư c ta. Cá to, có th dài t i 4-5 m, n ng vài trăm cân. u nh n, mình thon, vây lưng có 14 gai c ng và dài nh t gai th hai, sau ó th p d n n gai th 14. Cá có màu xanh m phía lưng và tr ng b c b ng.

Cá ng c do tác ng c a vi sinh v t phân h y acid amin histadin thành histamin. Nh ng ngư i quen s d ng cá bi n thư ng ch b d ng nh khi ăn cá ng .

sông cũng có m t s lo i cá trong th t và n i t ng gan, m t ch a ch t c do chúng ăn ph i (các lo i rau qu , rong bi n c). Ví d , cá ăn ph i h t mã ti n rơi t trên cây d c hai b sông, ngư i ăn ph i cá này s b ng c h t mã ti n. ã có ngư i ăn cá bi n khô cũng b d ng, ng c do không x lý, n u k .

tránh b ng c cá c, ph i nh n d ng cá r i m i em làm s ch, ch bi n k . V i nh ng lo i cá l , c n b h t các cơ quan n i t ng. N u có nghi ng , nên cho chó, mèo ăn ki m tra trư c. N u có d u hi u b ng c, ph i nhanh chóng ưa n n nhân n cơ s y t ư ckp th i c u ch a. Trong khi ch v n chuy n c p c u, ph i b ng m i cách gây nôn lo i ch t c ra kh i cơ th .

Lá mơ lông ch a b nh ư ng ru t

Nh ng ki n th c căn b n

101

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh ch a b nh l tr c tràng dùng lá mơ lông tr n tr ng gà rán. Ngoài ra, có th dùng lá mơ s c cùng c s a, rau sam, ngân hoa, búp sim s c l p nư c u ng cũng có công hi u tương t . Mơ lông tam th còn có tên khác là mơ lông, dây mơ tròn... Tên khoa h c Paed tomentosa.

Thành ph n hóa h c:

Cây có tinh d u r t hăng có mùi bisunfua cacbon có hai ch t ancaloit paderin α và β m t tan trong ête k t tinh d ng kim nh , m t ch t vô nh hình, hơi tan trong rư u amylic, clorofoc và benzen.

Công d ng và li u dùng:

Ch a l tr c tràng shiga.

Lá mơ tam th 30-50g.

Tr ng gà 1 qu .

Lá mơ r a s ch ráo, thái nh tr n v i tr ng gà c lòng và lòng tr ng, cho vào lá chu i nư ng ho c cho lên ch o rán vàng không cho d u, m . Ngày ăn 2-3 l n, th i gian i u tr t 7- 10 ngày.

Ho c các bài thu c nam ph i h p như:

Rau sam 400g, h t cau 100g, c phư ng vĩ 100g, c s a nh lá 400g, lá mơ lông 100g. T t c sao tán b t dùng 20g/ngày dùng 5-7 ngày.

Phèn en 20g, võ rút 10g, c phư ng vĩ 20g, sao tán b t, u ng ngày 20g.

C nh n i tươi 100g, lá mơ lông 100g, lá phư ng vĩ 100g s c u ng trong 5-7 ngày.

Nh ng ki n th c căn b n

102

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

C s a lá to 100g, rau sam 100g, ngân hoa 20g, búp i 20g, búp sim 100g, s c nư c sánh hơi m, u ng trong ngày dùng 5-7 ngày.

Lá mơ tam th còn có tác d ng t t trong h i ch ng l amib c p, tr ư c khu n ghiga, shigella thu c h enterobacteriacae (vi khu n ư ng ru t) tr c khu n gram âm, ho c trong nhi m khu n, nhi m c th c ăn do samonella.

Do v y, trong các th c ăn c s n như th t heo r ng, th t chó (c y) trong các nhà hàng không th thi u lá mơ lông tam th , có th l y lá mơ lông tam th lo i to cu n v i th t, ăn r t ngon.

y b ng khó tiêu có th là d u hi u nguy hi m
Tri u ch ng này có th ch là m t bi u hi n c a r i lo n tiêu hóa, nhưng cũng có th báo ng v m t loét nào ó d dày, th m chí v b nh ung thư. H u như ai cũng t ng tr i qua tình tr ng sau khi ăn, th c ăn như n m yên m t ch , b ng c n ng n ng, có khi còn căng chư ng, au âm , râm ran... ó là ch ng y b ng khó tiêu. Bình thư ng, d dày ti t ra acid giúp tiêu hóa th c ăn. Khi acid ã ti t ra mà không có th c ăn, nó s b t n ng và kích thích d dày nên b n có c m giác au. C n lưu ý r ng, niêm m c d dày có th b kích thích b i acid do nó ti t ra nhưng cũng có th b kích thích b i m t s lo i thu c, nh t là thu c kháng viêm không steroid như aspirin, diclofenac, ibuprofen... (thư ng dùng gi m au trong các ch ng au do viêm kh p, th p kh p). Nguy hi m hơn, n u d dày b nhi m m t lo i vi khu n g i là Helicobacter pylori thì r t d viêm loét. Theo th ng kê, y b ng khó tiêu thư ng g p nam hơn n và c hai gi i u thư ng x y ra tu i sau 40. M t s y u t khác có th làm tăng nguy cơ này như hút thu c, u ng nhi u rư u, stress, có ti n s loét tiêu hóa, u ng thu c kháng viêm gi m au d ng không steroid, nh t là khi dùng kéo dài hay li u cao. Ch ng khó tiêu có th do loét tiêu hoá gây ra; nhưng b n cũng có th b m t loét tiêu hóa mà không có tri u ch ng nào c . Do ó, r t khó xác nh s khác nhau gi a ch ng khó tiêu ngư i không b loét v i ch ng khó tiêu do loét. ôi khi, ung thư d dày cũng có bi u hi n khó tiêu và tri u ch ng gi ng như b loét. Do v y, không nên ch quan và c n tham kh o ý ki n c a bác sĩ khi có bi u hi n nói trên.

Nh ng ki n th c căn b n

103

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

a s b nh nhân b ch ng khó tiêu t ng t, nh t là khi h u ng nhi u rư u ho c ăn các th c ăn nhi u ch t béo. N u tri u ch ng nh và có khuynh hư ng t kh i thì không ph i lo l ng gì. N u tri u ch ng t n t i dai d ng, nên i khám bác sĩ khi có các d u hi u như: - au nóng rát vùng b ng phía trên, ngay dư i xương c; au xuyên ra sau lưng. Ăn vào có th au n ng lên ho c gi m i. au không d d i gây khó ch u. - M t c m giác ngon mi ng. - Nôn m a kéo dài, nôn ra máu ho c ch t như bã cà phê. - i tiêu phân en như h c ín. - Sút cân trong th i gian ng n. Khi có các tri u ch ng “báo ng” trên, nên i khám bác sĩ càng s m càng t t s giúp tìm ra nguyên nhân gây b nh; và khi c n thi t s ư c x trí c p c u k p th i.

Cá chép - th c ăn lý tư ng c a ph n có thai
Theo các sách c , cá chép b tỳ v , l i ti u, tiêu phù, thông s a, ch a ho, l loét... là m t trong nh ng th c ph m b dư ng cho thai ph . Do l i ti u, tiêu phù nên cá chép còn ư c dùng trong nhi u b nh khác như gan, th n. M t s món ăn bài thu c t cá chép: Cá chép h m g o n p: Có tác d ng an thai, b khí huy t, ôn tỳ v , tr m i m t, thi u máu, l i s a. Cá chép m t con 250 g, g ng m t lát, g o n p 200 g. Cá lu c chín t m rư u r i cho táo g ng vào cháo nh . Canh cá chép v i táo: Ki n tỳ, dư ng huy t, tr thai sinh trư ng. Cá chép m t con 500 g, i táo 40 g. Cá làm s ch cho táo, cho ít mu i vào n u chín. Ăn c và u ng d n nư c canh. Ăn tu n m t l n, liên t c 2-3 l n. Cá chép n u canh u (h t nh ): An thai b máu, l i ti u tiêu thũng. Cá chép v y m t con 500 g, n u cùng 150 g u cho nh ăn cái và nư c. nguyên

Cháo cá chép u x : Có tác d ng an thai, l i ti u, ki n tỳ, dư ng v . Cá chép m t con 500 g, u x 10 g, hành 2 cây, g o n p 200 g. Lu c cá l y nư c, cá b xương, n u cháo. Cháo nh cho u x , hành, n u sôi l i, chia 2 l n ăn. Cá chép, a giao ch a ng thai: Cá chép m t con 500 g, a giao (sao) 20 g, g o n p 100 g, nư c v a , n u cháo g n chín cho g ng, v quýt, mu i. Ăn li n m t tu n thì kh i. Cháo cá chép, r gai: Có tác d ng an thai ch a m i lưng, phù thũng: Cá chép tươi m t con (400-500 g), r cây gai 15 g, g o n p 100 g, cá chép làm s ch n u l y nư c b xương. R gai s c l y nư c b bã. L y nư c cá, nư c r gai n u cháo ăn nóng ngày 2 l n, m t li u trình 3-5 ngày. Nh ng ki n th c căn b n 104

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cháo cá chép, hành, ngh : Có tác d ng l i ti u, tiêu phù, l i s a: Cá chép m t con 500 g, g o t 100 g, 2 cây hành, b t ngh , rư u vang, gia v . Cá chép làm s ch ư p rư u, b t ngh , r i lu c chín lóc b xương l y n c và nư c. N u cháo nh m i cho nư c lu c cá, hành, gia v vào, n u sôi l i. Ăn vào bu i sáng và t i (trong B n th o cương m c không dùng ngh mà l i dùng g ng và tr n bì). Canh cá chép, ng sâm, hoàng kỳ: B tỳ, ki n v , l i ti u, tiêu phù, an thai, l i s a. Cá chép m t con 500 g làm s ch, ng sâm 15 g, hoàng kỳ 50 g, cho vào túi r i cùng cá n u canh ( l a nh , lâu cho nh ). Canh cá chép, b ch tru t: Ki n tỳ, l i th y, dư ng huy t, an thai. Cá chép m t con 500 g, b ch tru t 15 g, ph c linh 15 g, ương quy, b ch thư c, g ng tươi m i th 10 g. Cá chép ánh v y b ru t, mang. Các v thu c b vào túi v i, cùng nư c 1.500 ml, cá n u chín. Ăn cá u ng canh. Canh cá chép en: Ki n tỳ, th m th p, l i ti u, h t phù, an thai. Cá chép en m t con kho ng 500 g, xích ti u u 100 g, b ch tru t 20 g, tang b ch bì 15 g, tr n bì 10 g, hành hoa 3 cây. Cá chép làm s ch. Trư c h t n u xích ti u u v i 2 lít nư c cho n . Các v thu c khác cho vào túi v i r i cho cá cùng vào n i có u, ninh n khi u nh thì cho hành, không cho mu i. Ăn cá trư c r i ăn u, sau u ng canh, ngày 3 l n thì h t. Canh cá chép tr ng: Ôn dương, b th n, l i ti u, tiêu thũng, ch a phù, au lưng. uôi cá chép to 500 g, tr ng 30 g, câu k t 30 g, can khương (g ng khô) 10 g. Cá chép làm s ch n u chung v i túi b 3 v thu c. H m m t gi chia 2 l n ăn trong ngày c cá và nư c (b bã thu c), cũng có th ăn h ng ngày ho c cách ngày. Ăn 5-7 l n li n, ngh m t th i gian r i dùng ti p.

4 lưu ý khi ch n n m linh chi
1. Nên dùng linh chi ư c gieo tr ng chuyên nghi p vì ch t lư ng n nh, b o m hi u qu và không có ph n ng ph b t l i. Trái v i quan ni m c a nhi u ngư i, linh chi m c hoang l i không an toàn, vì hi n nay con ngư i khó ki m soát ư c s ô nhi m môi trư ng. 2. Ch nên mua linh chi có ngu n g c, xu t x rõ ràng. ng xuôi lòng trư c nh ng qu ng cáo ư ng m t như linh chi... trên r ng, trên núi.

3. Linh chi ch t lư ng t t thì hai m t không b m t, m t dư i có màu t vàng chanh nh t n tr ng. M t dư i linh chi có màu vàng ngh thư ng không t t, vì ó không ph i là màu t nhiên c a n m.

Nh ng ki n th c căn b n

105

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

4. N u dùng linh chi n u nư c u ng, nên ch n n m có kích thư c v a ph i, ư ng kính 8 – 20 cm. kích c này, n m chưa b hóa g hoàn toàn, hàm lư ng các h p ch t polysaccharide và triterpen còn cao nên d ly trích khi n u trong nư c.

Các công ty dư c ph m trên th gi i khi chi t xu t ho t ch t c a linh chi ph m cũng ch dùng n m theo tiêu chu n trên.

s n xu t dư c

Hàm lư ng sinh t C và các ch t ch ng ôxy hoá trong rau qu
(Dân trí) - Hoa qu tươi r t t t cho s c kho , c bi t, sinh t C và các ch t ch ng ôxy hoá trong hoa qu còn có tác d ng làm gi m nguy cơ m c m t s b nh: ung thư, tim m ch, b nh c tinh th , lão hoá. V y lo i hoa qu nào thì có nhi u sinh t C và các ch t ch ng ôxy hoá?

Các lo i trái cây và c qu có màu vàng, ho c da cam như: xoài, dưa h u, cà r t, khoai lang, bí , mơ, u chín… và các lo i rau có màu xanh th m: rau bí, rau ngót, rau mu ng, rau c i… có ch a ch t caroten ch ng ôxy hoá.

Ch t Genistei và Lsoflavon có nhi u trong

u tương,

u ph .

Ch t Lycopene thư ng có trong cà chua, dưa h u, i, u

, mơ, bư i…

Vitamin C có r t nhi u trong các lo i trái cây cam, quít, u

, bư i, táo, lê…

Vitamin E có trong d u th c v t, giá

và các lo i rau r m lá.

Còn sinh t A, C cũng có trong r t nhi u lo i hoa qu khác nhau. Hãy căn c vào b ng dư i ây l a ch n hoa qu tươi cho c gia ình b n.

Lo i qu

miligram sinh t C (trong 100g ph n ư c ăn)

Nh ng ki n th c căn b n

106

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Bư i i u Cam Chôm chôm Chanh Kh Vú s a Chu i D a M n Nho Lê Xoài Dưa h u Táo Xoài non

200 152 71 40 39 37 26 23 15 17 9 8 8 6 6 4 4

L i khuyên cho các bà m nuôi con nh

Nh ng ki n th c căn b n

107

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

1. Theo khuy n cáo c a T ch c Y t th gi i, t t c tr sơ sinh c n ư c bú m hoàn toàn cho n t i thi u là 4-6 tháng tu i. Ch nên cho tr ăn xam (t c là ăn thêm các th c ăn khác ngoài s a) t 6 tháng tu i tr lên. Trong trư ng h p hãn h u ph i cho bú s a nhân t o (không ph i s a m ) thì c n tham kh o ý ki n chuyên môn và tr bú bình cũng không có nhu c u nư c thêm 2. Khi dùng rau tươi ch bi n th c ăn cho tr ( c bi t các lo i có hàm lư ng nitrate cao như c i bó xôi tr ng, c i bó xôi, cà r t, c d n...) nên lưu ý: rau ph i ăn tươi, ch bi n xong ăn ngay; không gi rau lâu ngày, bó ch t, ho c ch bi n r i lâu trong t l nh thì d có nguy cơ b ng c nitrate. 3. Không nên s d ng nư c rau lu c các lo i làm th c u ng - không nh ng không l i mà còn có th "b t c p h i" là nư c ó có th nhi m nitrate m c cao, hơn n a khi un sôi thì có th làm cho n ng nitrate tăng lên. 4. Nư c gi ng, nh t là gi ng khoan s d ng nitrate. n u ăn, pha s a, t i ưu là nên ư c chu n

Nh ng ki n th c căn b n

108

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

10 bí quy t giúp ph n gi m nguy cơ ung thư
Nguy cơ m c b nh ung thư có th gi m ư c m c t i thi u b ng cách thay i l i s ng như ch u khó luy n t p và h n ch u ng rư u bia... Dư i ây là nh ng l i khuyên h u ích giúp ph n phòng ng a các b nh ung thư. 1. Không nên thi u ng Khi ng , cơ th s n sinh ra hoóc môn cortisol và metatonin. Hai ch t này giúp phá h y các ch t phóng x t do - y u t gây nên ung thư. M t nghiên c u m i ây cho bi t, ph n làm êm có kh năng phát tri n ung thư vú cao g p hai l n so v i nh ng ngư i làm vi c ban ngày. Nh ng m i ngày. 7-8 ti ng Các nhà khoa h c khuyên m i ngư i nên ng t 7 - 8 gi m i ngày. 2. S d ng d u ôliu D u ôliu không ch có hương v ngon hơn d u bình thư ng mà còn t t hơn cho s c kho c a b n. Trong d u ôliu có ch t axít olcic, lo i axit béo không bão hòa r t t t cho cơ th . Ch t này giúp làm gi m s phát tri n kh i u ung thư vú r t hi u qu . 3. i b Ch c n i b kho ng m t ho c hai ti ng m i tu n cũng có th c t gi m ư c nguy cơ ung thư vú kho ng 20%. Theo các nhà khoa h c, ph n m c b nh ung thư vú có th kéo dài ư c tu i th b ng cách i b m i ngày t 30 phút n m t ti ng. i b cũng giúp h th p lư ng hoóc môn bu ng tr ng, t ó mà gi m ư c ung thư vú, vì hoóc môn bu ng tr ng là m t trong nh ng y u t gây nên b nh này. 4. Ăn cà r t Nh ng ph n ăn cà r t ít nh t hai l n trong tu n có th gi m ư c nguy cơ ung thư so v i nh ng ngư i không ăn ho c ít khi ăn. Trong c cà r t có ch a nhi u carotenoid - ch t giúp ph n có kh năng gi m ung vú kỳ h u mãn kinh. B n s nh n ư c l i ích t t nh t c a cà r t khi ăn s ng lo i c này. 5. U ng nhi u nư c Ph n có th gi m ư c 70% nguy cơ ung thư n u u ng trên 5 c c nư c m i ngày. U ng nhi u nư c s giúp chúng ta y ư c các c t ra kh i cơ th b ng ư ng bài ti t. Th t sai l m khi b n nghĩ r ng ch khát nư c thì m i u ng nư c. 6. Tăng cư ng ăn các lo i h t Các nhà khoa h c M cho bi t, ăn các lo i h t như l c, tương, h t i u… không nh ng làm gi m s béo phì mà còn có kh năng làm gi m nguy cơ ung thư. Các lo i h t trên r t giàu ch t Nh ng ki n th c căn b n 109 th i

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ch ng ôxi hoá có tên g i selen. Selen giúp t n công các ch t phóng x t do trong máu là m t trong nh ng y u t gây t n thương n các t bào. 7. U ng s a u nành

Vì sao nhi u qu c gia châu Á như Nh t B n l i có t l ph n m c b nh ung thư vú th p hơn nhi u so v i các qu c gia phương Tây? Lý do là ngư i châu Á thư ng xuyên u ng s a u nành. S a u nành có ch a nh ng h p ch t gi ng như hoóc môn ng d c c a n . N u thi u lo i hoóc môn này, ph n s tăng nguy cơ ung thư vú. 8. Ăn m t qu táo m i ngày M t nghiên c u c a các nhà khoa h c M công b r ng, vi c này s giúp gi m nguy cơ phát tri n ung thư kho ng 17%. 9. Không nên nhu m tóc Các ch t hoá h c trong thu c nhu m có th gây ung thư. Nhi u nghiên c u cho bi t, t l ung thư bàng quan nh ng ngư i nhu m tóc cao g p 2 l n so v i nh ng ngư i không nhu m. 10. H n ch s d ng nh a ng th c ăn ư c

Ch t hoá h c trong ó nh a ch a th c ph m có th gây ung thư. Dù nghiên c u m i ch th c hi n chu t nhưng nó cũng có th x y ra con ngư i.

Móng giò l n phòng ch a b nh
Theo dinh dư ng h c c truy n, móng giò l n ng t m n, tính bình; có công d ng b huy t, thông s a, thư ng ư c dùng ch a các ch ng b nh như s n ph khí huy t suy như c, thi u s a ho c m t s a, ung thũng, nh t c. Nhi u công trình nghiên c u ã ch ng minh r ng: ngư i già và ngư i g y y u n u thư ng xuyên ăn móng giò s c i thi n ư c ch c năng tích nư c kém c a các t bào mô, thúc y quá trình t o hemoglobin và h ng c u. phát huy hi u qu b dư ng và ch a b nh c a lo i th c ph m này, ngư i xưa thư ng s d ng móng giò trong các món ăn - bài thu c: S n ph thi u máu, thi u s a - Móng giò 2 cái (ch ng 600 g), ương quy 30 g, nư c s ch 1.000 ml. Móng giò làm s ch, ch t mi ng, ch n qua nư c sôi r i em h m k v i ương quy, khi nh ch gia v , ăn nóng. - Móng giò 2 cái, u tương 100 g, nư c s ch 1.500 ml, hành 50 g, g ng tươi 10 g và gia v v a . Móng giò làm s ch, ch t mi ng, ch n qua nư c sôi; u tương ãi s ch. Hai th cho vào n i h m k , khi nh ch gia v , chia ăn vài l n trong ngày.

Nh ng ki n th c căn b n

110

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Móng giò 2 cái, l c nhân 200 g, g ng 10 g, hành 50 g, mu i 5 g, rư u tr ng 2 thìa canh, nư c s ch 1.500 ml. Móng giò làm s ch, ch t mi ng, cho vào n i h m th t nh cùng v i l c nhân, khi ư c ch gia v , chia ăn vài l n trong ngày. - Móng giò 2 cái, hoàng kỳ 18 g, ương quy 10 g, xuyên sơn giáp 8 g, thông th o 6 g. S c k hoàng kỳ, ương quy, xuyên sơn giáp và thông th o l y nư c b bã r i cho móng giò vào h m th t nh , ch gia v , ăn nóng. Dùng thích h p cho ph n sau khi sinh con thi u s a, s a loãng, thi u máu, da khô, chán ăn, i ti n l ng nát. Ch ng n p nhăn Móng giò 2 cái, l c nhân 100 g, i táo 10 qu , nư c s ch 1.000 ml. Ngâm i táo và l c nhân trong nư c ch ng n a gi r i v t ra; chân giò làm s ch, ch t mi ng. T t c cho vào n i h m th t nh , khi ư c ch gia v , chia ăn vài l n trong ngày. Công d ng: B khí ích huy t, ho t huy t, phòng ch ng n p nhăn trên da m t. An th n, ch a ng kinh

Móng giò 2 cái, tim l n 1 qu , a du tươi 30 g. Móng giò làm s ch, ch t mi ng, ch n qua nư c sôi; tim l n r a s ch, thái mi ng. T t c em h m th t nh trong l a nh , khi ư c ch gia v , ăn nóng. Công d ng: B khí, dư ng huy t, an th n, thư ng dùng ch a b nh ng kinh. Ch a l loét L y m t b móng l n, thêm hành tươi n u k , v t b b t, cho thêm m t chút mu i r i l y nư c ó r a các v t thương b nhi m khu n, l loét, sưng au.

Nh ng món nên và không nên ăn khi b

au nh c cơ th

Theo lương y Huỳnh Văn Quang (H i ông y Q.5, TPHCM), nh ng ngư i b au, nh c m i cơ th thì không nên ăn: măng tre, cà tím, rau mu ng, rau nhút, u b p... Nên ăn: Th c ăn b dư ng t ng h p, ch y u tr li u các tri u ch ng au u, au vai, au lưng, cơ th m i m t không mu n ho t ng...: + M t trong 3 lo i sau: chim cút, chim s ho c th t dê dùng v i b t qu , gia v v a cho ngon, em n u cháo ăn. Không nên ăn măng tre khi b + Th t th , ho c mai hay th t ba ba (200 - 300 gr) em n u nh c m i cơ th . cháo th t nh ăn (có tác d ng b âm, thích h p v i nh ng ngư i cơ th m t m i, hay cáu g t, b c b i, s khí h u nóng m). + Chim cút b lòng (1 con), nh ng t m tươi (5 con), i h i (1 cánh), m t ít ti u h i, 2 qu sa nhân, gia v . Cách ch bi n: Nh ng th trên r a s ch, cho vào b ng chim cút, r i khâu l i, em chưng cách th y ăn. au, nh c m i lưng do ng i làm vi c lâu: Nh ng ki n th c căn b n 111

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh em n u

Táo (10 qu ), b t ph c linh (30 gr), hoài sơn (50 gr), g ng tươi v a . T t c chung v i kho ng 100 gr g o thành cháo, ăn thư ng xuyên, có tác d ng r t t t. au, nh c u do làm vi c quá căng th ng, ng i lâu, s d ng trí não nhi u:

+ Dùng m t c c trà g ng th t nóng, c ng v i m t lát nhân sâm và m t tí m t ong, viên k o b c hà s gi i t a ngay nh ng căng th ng t c th i. + B t sâm tam th t em pha v i nư c sôi giúp s ng khoái tinh th n. u ng, có tác d ng dư ng huy t và thanh l c máu, ăn.

+ Long nhãn (nhãn nh c) 20 gr, b ch qu (20 qu ), em chưng cách th y

+ Thiên ma (2 lát), xuyên khung (1 lát), tr ng gà (2 cái), m t ít ư ng phèn, em chưng cách thu ăn...

i c p c u vì máy tĩnh i n ion
Bà Lê Th Li u Phúc Yên - Vĩnh Phúc, sau 2 l n s d ng máy tĩnh i n ion do Công ty c ph n Vi t - Am (Hà N i) phân ph i thì c hai l n u ph i i c p c u. Chưa ư c c p phép lưu hành, nhưng lo i máy ư c bán theo phương th c kinh doanh m ng này ã lưu hành nhi u t nh, thành. Ngày 16/10, ông H Trung Tín ( Phúc Yên, Vĩnh Phúc) ã ph n ánh: "M t ngư i h hàng tham gia kinh doanh m ng c a Công ty c ph n Vi t - Am a ch 36 khu t p th B Thu s n, 150 Trung Hoà - Nhân Chính (Hà N i) ã bán cho gia ình tôi 1 chi c máy tĩnh i n ion v i giá 2.000.000 . Tài li u qu ng cáo kèm theo ưa ra g n 30 th b nh mà máy có th h tr ch a tr ư c: Phong th p, huy t áp cao và huy t áp th p, các b nh ngoài da... Bà Lê Th Li u - v tôi b huy t áp th p, vào ngày 6 và 12/8 v a qua ã b t t huy t áp xu ng dư i m c ch còn 60 - 70/50, ph i i c p c u Vi n Lão khoa. Tôi không hi u vì sao hư ng d n s d ng nói máy có th phòng và h tr ch a b nh huy t áp th p mà l i ph n tác d ng như v y. Như v y thì nhà phân ph i hay s n xu t s ch u trách nhi m v i u này?". Trao i v i ông Nguy n M u Hu - Giám c Nhà máy Z755 - B Qu c phòng (TPHCM). Ông Hu cho bi t: "Máy tĩnh i n ion này ư c s n xu t theo nhãn nhi u Iony c a Nh t B n t hơn 10 năm nay ch không ph i là phát minh m i. Tuy nhiên, nhà máy không qu ng cáo s n ph m này mà ch ai bi t thì mua. Năm 2004, Công ty c ph n Vi t - Am ã ngh làm nhà phân ph i c quy n. Lúc này, chúng tôi m i n m ư c th t c mu n lưu hành chính th c s n ph m này thì ph i xin phép B Y t . Do ó, nhà máy cũng ã g i h sơ t i B Y t tháng 5 v a qua. S n ph m này cũng ang th nghi m t i BV 175 và BV Quân oàn 4 (TPHCM) ư c 6 tháng c ng c b ng ch ng lâm sàng, b sung y h sơ". Tìm hi u t i khoa Ph c h i ch c năng, BV B ch Mai (Hà N i), chúng tôi ư c bi t, khoa cũng ã nh n ư c l i m i s d ng th s n ph m máy tĩnh i n ion này, nhưng ã t ch i. B i ch riêng qu ng cáo "Ph c h i di ch ng sau tai bi n" cũng ít s c thuy t ph c. N u ngư i b nh kỳ v ng vào chi c máy tĩnh i n ion này mà không n b nh vi n, b qua các cơ h i Nh ng ki n th c căn b n 112

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ư c ch a b nh thì r t áng ti c. Ho c sau khi s d ng máy này, các tri u ch ng b nh có th t m th i m t i ho c bi u hi n sai l c, vi c ch n oán và i u tr b nh cũng s khó khăn.

Trúng gió là gì?
(Dân trí) - Tôi nghe th y nói ngư i này b c m cúm, ngư i kia b trúng gió ph i ánh gió, c o gió m i kh i. V y trúng gió là gì, có khác c m cúm hay không? - (Minh Hoàng, ông Sơn, Yên Dũng, B c Giang). Tr l i: Theo nghĩa thông thư ng thì trúng gió ng nghĩa v i c m. ó là do m t trong các y u t th i ti t như n ng, gió, tr i l nh, sương giá, mưa... tác ng vào cơ th . Tri u ch ng rõ r t nh t là n l nh gáy, s ng lưng, tay, chân, có khi kèm nh c u, chóng m t, ch y nư oc mũi, au b ng, nôn m a, tiêu Sau khi ánh gió, nên ch y. Có trư ng h p n ng, ngư i b trúng gió còn hôn mê, tay chân cho ngư i b nh u ng r t l nh, co c ng, có th nguy n tính m ng n u không ư c c u nư c ư ng g ng ch a k p th i. nóng ho c nư c cam, Trúng gió khác v i cúm. Vì cúm là do siêu vi trùng gây nên và có chanh tươi. kh năng lây lan. Trúng gió có th ch a tr b ng cách u ng thu c tr c m, u ng thêm vitamin C tăng s c kháng. Trong dân gian dùng phương pháp c o gió hay ánh gió b ng d u nóng, xông nư c lá r t hi u qu . Sau ó cho ngư i b nh u ng nư c ư ng g ng nóng và nư c cam, chanh tươi. b ib và gi i c m có th ăn cháo hành tía tô. Ngư i b trúng gió ph i ư c ngh ngơi và gi m c n th n.

Nh ng ki n th c căn b n

113

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh u ng nh m thu c, làm th nào?
(Dân trí) - U ng nh m thu c không ph i là trư ng h p hi m g p, nh t là v i ngư i già và tr em. i u c n lưu ý là khi sơ c u cho ngư i u ng nh m thu c c n ph i bình tĩnh, tránh ho ng lo n x lý ư c chính xác. Vì n u lúng túng mà sơ c u không t t s khi n ngư i b nh càng au n hơn, có th l i di ch ng, th m chí nguy hi m tính m ng. T t nh t là bi t ư c rõ ã u ng nh m lo i thu c gì, u ng Khi u ng nh m thu c, ph i v i s lư ng bao nhiêu. Vì n u lo i thu c có c tính m nh nhanh chóng ngăn ch n vi c h p có th gây co gi t, hôn mê, thu c có tính kích thích d dày th thu c b ng bi n pháp gây gây au b ng, nôn m a. Lo i thu c có tính ăn mòn có th nôn, r a s ch d dày và gi i c. gây th ng d dày, u ng quá li u kháng sinh có th gây h i th n. U ng nh m thu c gi m au, kháng sinh có th gây t n h i t i h th ng t o máu. Ngư i xung quanh có th căn c vào ph n ng trúng c, v thu c bên c nh ngư i trúng s bi t ư c ngư i ó ã u ng nh m lo i thu c gì có cách x lý k p th i. c

B t k là ã u ng nh m lo i gì thì nguyên t c x lý là ph i nhanh chóng ngăn ch n vi c h p th thu c b ng bi n pháp gây nôn, r a s ch d dày và gi i c. X lý như v y có th làm gi m b t tác ng c a thu c, c bi t v i nh ng lo i thu c có tính ăn mòn l n. Vi c sơ c u này nên làm ngay t khi còn nhà, vì n u nguyên tình tr ng trúng c mà ưa t i b nh vi n thì s m t m t kho ng th i gian dài, khi n thu c u ng nh m càng gây tác h i l n hơn. Có th gây nôn b ng cách móc h ng, r i cho ngư i b nh u ng nhi u nư c m, r i l i ti p t c gây nôn. N u ngư i b nh ã hôn mê thì ph i khí qu n g y t c th . t n m nghiêng, tránh ch t nôn và d ch ti t ch y vài

Sau khi ã c p c u s m như v y, nh t thi t ph i ưa vào b nh vi n ngay ư c x lý các bi n pháp gi i c. Nên mang theo v lo i thu c ã u ng nh m các bác sĩ i u tr ư c nhanh chóng.

Nh ng ki n th c căn b n

114

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn gì ng a ung thư?
(Dân trí) - Ung thư là m t trong nh ng căn b nh hàng u gây t vong, th nhưng, ung thư l i hoàn toàn có th phòng ng a ư c b ng ch ăn u ng. Bác sĩ Nguy n Hoài Nga, phòng ch o tuy n b nh vi n K cho bi t, trong kho ng 35% trư ng h p ch t do ung thư có th phòng ng a b ng ch ăn. V y c n thay i ch ăn như th nào cơ b b nh ung thư t n công? t c u mình trư c nguy

Lo i b t m kh i th c ăn c a b n: Trong kh u ph n ăn ch a nhi u lo i b b t m , B a ăn có nhi u rau, m là m t trong nh ng nguyên nhân gây ung thư. hoa qu tươi và ngũ nên ch n các món h p, lu c, không ăn da các lo i súc v t có lông, ăn c c nguyên h t s làm th t l n n c, b a i m tâm nên dùng s a có ch t béo th p… gi m nguy cơ m c m t Không c n ph i ăn kiêng, mà ph i ăn h p lý: B n s tr nên béo s lo i ung thư. n u b n h p th ư c quá m c năng lư ng mà b n có th dùng, i u này có th gây nguy cơ m c m t s lo i b nh ung thư. Tuy nhiên, không vì th mà b n ph i ăn kiêng. V n là ch n ăn nhi u, ít v i lo i th c ăn nào. L a ch n nhi u lo i th c ăn khác nhau có nghĩa là b n m b o ư c t t c các ch t dinh dư ng c n thi t cho cơ th , không có quá nhi u hay quá ít m t lo i ch t dinh dư ng nào ó. Khi mua ăn, c n chú ý n lư ng Nitrit, Nitrat: vì chúng là các ch t hoá h c ư c dùng b o qu n r t nhi u s n ph m th t gi cho chúng ư c tươi. M t s ăn ó như: Giăm bông, th t l n mu i, xúc xích, th t t m hành, th t h p, l p xư ng. N u ăn quá nhi u các s n ph m th t ã ư c ch bi n ó, Nitrit, Nitrat có th t o ra trong ng tiêu hoá c a b n các ch t gây ung thư. Ngoài ra, các ch t gây ung thư cũng có th tìm th y trong các th c ăn mu i và ư p như món cà mu i và dưa. Tuy nhiên, b n không nh t thi t ph i t b nh ng món ăn ngon này, mà hãy dùng chúng i u cùng v i m t ch ăn nhi u rau xanh, hoa qu tươi. Th n tr ng v i th c ăn nư ng và hãy v t b th c ăn b m c: Th c ph m ti p xúc tr c ti p v i l a ho c khói có th sinh ra các ch t ung thư. Vì th , nên gói th c ph m trong các lá kim lo i khi nư ng. Các ch t gây ung thư cũng có th có trong l c, các lo i h t, các lo i ngũ c c b m c. Vì th nên mua v i s lư ng ít, gói k trong túi ng và vào thùng y kín. Nên h n ch dùng th c ăn th a ư c hâm nóng l i. V i rau qu tươi, nên ch bi n như th nào? M t b a ăn có nhi u sinh t A và C g m nhi u rau, hoa qu tươi và ngũ c c nguyên h t s làm gi m nguy cơ m c m t s lo i ung thư. Khi mua rau và hoa qu nên ch n lo i có lá xanh ho c màu vàng, chúng có nhi u sinh t A hơn các lo i rau qu có màu nh t. Không g t v Nh ng ki n th c căn b n 115

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ho c ngâm trong nư c các rau và hoa qu tươi, tr khi c n thi t. R a s ch chúng dư i vòi nư c ch y và n u có th thì nên ăn c v và ăn s ng.

Nh ng ki n th c căn b n

116

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Lưu ý khi dùng thu c gi m au d ng dán và bôi
Tuy t i không ư c s d ng các lo i cao dán ho c thu c bôi gi m au có tác d ng làm nóng như Salonpas vào các kh p viêm có tri u ch ng nhi m trùng như sưng, nóng, . N u dùng, tình tr ng viêm kh p s càng n ng hơn. Trên th trư ng hi n nay có r t nhi u d ng thu c dùng ngoài da gi m au, ch ng viêm v i các d ng bào ch như cao dán, kem, gel, d ng x t, d ng dung d ch. Các ch ph m này ch a tinh d u và ho t ch t có tính ch t gi m au kháng viêm, ư c bào ch dư i d ng l nh và nóng. D ng bào ch có tác d ng làm nóng như salonpas (dán ho c gel), Sanlonpas - s n ph m Perkindon, Deep heat, Sungaz... thư ng ư c s d ng trong các sang cao dán gi m au ch n như va p ph n m m sưng b m, t huy t, bong gân, tr t kh p, ư c ưa chu ng. giãn dây ch ng, co cơ và au kh p, au m i mình m y... Tuy t i không ư c s d ng d ng bào ch này trong viêm kh p có các tri u ch ng nhi m trùng như sưng, nóng, vì khi ó, tinh d u nóng s gây giãn m ch và khi n cho lư ng máu v ch viêm tăng lên, tr l i. H u qu là ch viêm càng sưng và phù n hơn. D ng bào ch có tác d ng làm l nh t i ch ư c s d ng r ng rãi hơn, c bi t là trong th thao ho c t i các v trí au có nhi m trùng như kh p thu c. V i nh ng sang ch n d ng này, thu c làm l nh s gi m au r t nhanh do có tính ch t gi m au và kháng viêm m nh. Trên th c t m i ngư i thư ng xem các sang ch n ngoài da là nh ng b nh v t vãnh nên hay t ý mua các lo i thu c ngoài da v s d ng và ã g p nh ng tác d ng không mong mu n. Ch ng h n, v i các sang ch n có v t tr y xư c, nh ng ngư i b viêm bao ho t d ch kh p có nhi m khu n tuy t i không ư c s d ng các lo i thu c có ch a tinh d u nóng vì thu c d làm t n thương các l p t bào dư i da. Song, r t nhi u ngư i b nh l i s d ng các thu c bôi ngoài da có ch a các tinh d u nóng nên ch ng nh ng không mà l i b sưng, hơn t i ch viêm, th m chí ngư i b nh còn b loét và ho i t các t bào non t i ch tr y xư c. Chính vì th , khi s d ng thu c ch a b nh, cho dù ch là ngoài da, ngư i dân không nên t ý mua và s d ng thu c khi chưa có s thăm khám, ch nh c a th y thu c.

X trí v i 5 tri u ch ng b t thư ng khi mang thai

Nh ng ki n th c căn b n

117

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Dư i ây là 5 tri u ch ng l thư ng xu t hi n khi thai nghén và m t s l i khuyên giúp thai ph vư t qua nh ng khó ch u th i kỳ này. 1. Ch y máu cam và ngh t mũi Kho ng cách t mũi n d con r t xa, chúng liên quan t i nhau sao? Nhưng b n ng lo l ng, ch y máu cam và ngh t mũi là nh ng hi n tư ng r t bình thư ng. Phương pháp ch a tr cũng r t ơn gi n, b n hãy th dùng máy gi m không khí ho c xông hơi b ng nư c mu i xem sao. N u không th y khá hơn, b n hãy n g p bác sĩ ho c bà có nh ng bi n pháp ch a tr phù h p. 2. Ti t d ch âm o

Khi b n có mang, chu kì kinh nguy t c a b n không ho t ng n a. Nhưng d ch ti t t âm o l i tăng. B n yên tâm, d ch ti t này r t bình thư ng và không gây nh hư ng gì c . N u nó làm b n c m th y hơi khó ch u, hãy dùng băng v sinh ph n . Lư ng d ch ti t này s tăng cho t i khi b n sinh em bé. N u có s thay i v màu s c, ho c có mùi, b n nên báo cho bác sĩ ho c bà c a b n. 3. M t ng Khi b n nghĩ t i vi c có thai, có th b n cũng nghĩ r ng mình s r t m t m i. ôi khi n u có hay không có c m giác m t m i trong lúc mang thai, b n cũng s ph i ch u ng ch ng m t ng . Nó ư c bi u hi n dư i d ng m t ng hoàn toàn ho c khó ng tr l i sau khi b t nh gi c. Luy n t p th thao, tránh u ng cà phê và gi i trí có th gi m tri u ch ng này. 4. au d dày Các hoóc - môn c a bào thai làm cho d dày c a b n b hơi trong d dày là r t bình thư ng. Tránh ăn các 5. Táo bón Các hoocmôn c a bào thai làm cho quá trình tiêu hoá c a b n gi m i và tr nên ch m ch p. Luy n t p th thao, u ng nhi u nư c và ăn các ăn ch a nhi u ch t xơ r t có ích cho b n. N u không có chuy n bi n gì, hãy báo cho bác sĩ ho c bà c ab n có nh ng bi n pháp hi u qu . ăn có tính nóng, nên ăn các ăn d tiêu. au. Hi n tư ng au do chua, y

Làm sao bi t b viêm amidan?

Nh ng ki n th c căn b n

118

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Amidan có th b nhi m và viêm m t s ngư i, tình tr ng này g i là viêm amidan (hay còn g i là sưng amindan). Dư i ây là m t s bi u hi n c a ch ng viêm amidan. - Amidan và sưng ph ng

- B khàn gi ng - Bên ngoài amidan có ph m t l p màng màu tr ng ho c vàng - C h ng b au

- au khi nu t th c ăn/nư c u ng - Sưng tuy n m Soi ami an trư c khi -B s t ưa ra k t lu n chính Amidan là m t kh i lymphô m i bên sau mi ng, b n có th nhìn th c. th y amidan c a ngư i khác b ng cách r i èn vào c h ng và nhìn sâu vào bên trong mi ng.

Nh ng ki n th c căn b n

119

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

H sinh thái ch t ngư i trong... chi c g i
Chi c g i yêu thích c a b n ang là nơi trú n c a c m t vi khu n c h i và nh ng lo i n m có ti m năng gây nguy hi m n tính m ng, m t nghiên c u m i cho bi t i u ó. Trung bình m i chi c g i ch a hơn 1 tri u bào t n m, nghĩa là c m i gram v t li u nh bé có ch a vài nghìn bào t , nhóm nghiên c u này tìm th y. Các nghiên c u khác ã cho th y g i và nh ng v t d ng khác trên giư ng ch a nhi u ve b i - loài sinh v t tí hon gi ng như nh n chuyên ki m ăn t nh ng m nh v n da ngư i. "Có c m t h sinh thái tí hon ang v n hành trong cái g i êm ái c a b n", Ashley Woodcock, trư ng nhóm nghiên c u t i ih c Manchester nói. "Nh ng con ve b i ăn n m, và n m l i s d ng phân c a nh ng con ve b i này làm ngu n cung c p nitơ và dư ng ch t, cùng v i các m nh da ngư i khác". Woodcock và c ng s ã ki m tra nh ng cái g i lông và g i nhân t o có tu i i t 1,5 n 20 năm. Lo i n m ph bi n ư c tìm th y là aspergillus fumigatus, cũng là loài có kh năng gây b nh l n nh t. Th c t , nó là tác nhân truy n nhi m hàng u gây ra cái ch t nh ng b nh nhân b ch c u và c y ghép th y s ng. N m cũng là tác nhân làm tr m tr ng thêm b nh hen suy n. Ngoài ra, g i nhân t o thì ch a nhi u n m hơn. ây không ph i là công trình u tiên ch ra v n này. Nghiên c u năm 2000 c a Vi n Khoa h c S c kh e Môi trư ng Qu c gia M ã k t lu n r ng 22 tri u gia ình M ang ng trên nh ng chi c giư ng v i n ng tác nhân gây d ng (ve b i) vư t quá m c ư c xem là có th kích ho t các tri u ch ng hen suy n. "Các phát hi n này có t m quan tr ng i v i nh ng ngư i m c các b nh d ng ph i ho c có h mi n d ch b t n thương, c bi t là nh ng ngư i ư c b nh vi n g i v nhà", Geoffrey Scott, Ch t ch t ch c Fungal Research Trust, tài tr cho nghiên c u, nh n nh. tránh nh ng nh hư ng c a chúng, Vi n Khoa h c S c kh e Môi trư ng Qu c gia M ngh các gia ình: - Ph nh ng t m ngăn tác nhân d ng trên g i và n m.

- Gi t v b c ga g i h ng tu n trong nư c nóng. - Hút b i thư ng xuyên cho th m và lau s ch nh kỳ b ng hơi nư c.

Nh ng ki n th c căn b n

120

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a các ch ng xu t huy t b ng ngó sen
ch a ch y máu cam, l y ngó sen 30 g (có th dùng riêng ho c ph i h p v i lá h , lư ng b ng nhau) tươi, r a s ch, giã nát, v t l y nư c nh vào l mũi, máu s c m ngay. Trong ngó sen có ch a n 70% tinh b t và nhi u ch t khác, v ng t, hơi sít do ch t nh a, tính mát bình, không c. Dư c li u s ng thì hàn, n u chín thì ôn, có tác d ng c m máu là ch y u, b huy t và i u kinh, ư c dùng trong trư ng h p sau: Th huy t Ngó sen 7 cái, cu ng lá sen 7 cái dùng tươi, r a s ch, giã nát, s c v i 400 ml nư c còn 100 ml, thêm ít m t, ( ư ng) u ng nóng làm hai l n trong ngày (Nam dư c th n hi u). Ho c ngó sen 30 g, lá tr c bá 10 g, giã nát, v t l y nư c u ng.

Ho ra máu Ngó sen 20 g, r bách h p ho c lá tr c bá 20 g, c nh n i 10 g, thái nh , phơi khô, s c u ng làm hai l n trong ngày. Kinh nguy t không u

Ngó sen 20 g, c g u 12 g (rang cháy h t r và lông), phơi khô, tán nh , rây b t m n, tr n v i m t ong ho c nư c ư ng làm thành viên b ng h t xanh. Ngày u ng hai l n, m i l n 50 viên v i nư c nóng. S t xu t huy t Ngó sen 30 g, rau má 30 g, mã Ti u ra máu Ngó sen, b hoàng, sơn chi t , m trúc di p, ti u k , m c thông m i v 12 g; sinh a 20 g; ho t th ch 16 g; chích cam th o, ương quy m i v 6 g. T t c thái nh , s c u ng trong ngày. Rong huy t Ngó sen, hoàng c m, a giao m i v 12 g, sơn chi t 12 g, a du 12 g; m u l , quy b n m i v 20 g; sinh a 16 g, a c t bì 10 g, cam th o 4 g. S c u ng ngày m t thang. Ngoài ra, y h c c truy n còn dùng riêng nh ng d ng c m máu như ngó sen t ngó sen (tên thu c là ng u ti t) v i tác 20 g. S c u ng ngày m t thang.

Nh ng ki n th c căn b n

121

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

L i ích c a ăn chay
Ăn chay ngày càng tr nên quen thu c v i ph n hi n i và tr thành m t phương thu c r t t t cho c s c kho và tinh th n. M t phương thu c vô cùng an toàn Nhi u ngư i lo l ng r ng h s b d ng ho c các tri u ch ng ngoài ý mu n khi ăn chay. N u th c s b n hi u rõ cơ th c a b n thích cái gì và b d ng v i cái gì, ch c ch n b n s luôn kho m nh. R t nhi u ngư i ã t ng kh ng nh h không thích u ng nư c ép hoa qu , th m chí h còn b d ng các lo i rau. Nhưng sau khi dùng th và hi u rõ nh ng hi u qu mà ăn chay mang l i thì h l i th y thích và mu n duy trì ch này lâu dài. Có th lúc u cơ th b n ph n ng l i vi c có quá nhi u ch t xơ trong d dày, nhưng ch c ch n tình tr ng này s ch m d t s m. Giúp cơ th b n kho hơn a s m i ngư i u không nh n th y r ng m t ly nư c ép hoa qu mang l i cho m i ngư i nhi u năng lư ng hơn h tư ng. Trên th c t , ăn chay là kho ng th i gian có th b n ư c làm s ch và theo ó, tinh th n b n tr nên minh m n và sáng su t nh t. ây úng là th i i m tuy t v i cho nh ng ngư i làm vi c nhi u v u óc như các ngh sĩ hay nghiên c u. Khi b n ăn chay, cơ th s phân hu can xi khi n h th ng xương v ng ch c hơn. Quan tr ng hơn n a, rau qu giúp lo i tr c t kh i gan, ru t, th n và các b p cơ. Nó cũng làm lành s o, làm tr hoá các t bào, ph c h i các b ph n b t n thương hay nhi m c. B i vì rau qu ch a r t nhi u enzim nên cơ th không c n v t ki t lư ng enzim d tr phân hu th c ăn h u cơ. Thay vì s d ng enzim tích tr , rau qu cung c p luôn các ch t này giúp tiêu hoá th c ăn nhanh hơn. Và khi có nhi u enzim s d ng, cơ th s ào th i c t v i t c nhanh và m nh.

Gi m b t lư ng ư ng trong máu

Ngư i nghi n ng t thư ng có lư ng ư ng trong máu nhi u hơn bình thư ng. Tình tr ng này r t d kéo theo căn b nh tai bi n m ch máu.

N u b n ăn rau qu thư ng xuyên và liên t c, b n s ưa vào cơ th r t nhi u ch t hydrat carbon và ch t này l i có tác d ng ngăn c n lư ng ư ng trong máu tăng cao. Chính khi cơ th ang t làm s ch t ng ngõ ngách nh lư ng enzim mà rau qu mang n, b n có th c m th y m t m i. C m giác này ôi khi làm b n tư ng là lư ng ư ng trong máu ang tăng lên 122

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng t ng t. Không ph i th ! Các ch t th ng thôi.

Hoàng Tu n Minh c ph n ng l i vi c b bài ti t khi n cơ th hơi căng

Chăm sóc chu áo h th ng ru t

Ru t là nơi bài tr ch t c, h th ng ru t có th lo i ra 15g ho c nhi u hơn th các ch t c m i ngày. N u không ư c gi i thoát kh i ru t k t, th n, da và m t s b ph n khác, ch t c s b tích tr trong cơ th . Lâu d n, nó s t t p l i thành các kh i u và tr thành nguyên nhân c a r t nhi u căn b nh nan y không mong mu n.

Bên c nh vi c ăn nhi u rau qu , hãy ch c ch n b n u ng ít nh t là 1,5 lít nư c m i ngày. Ru t c a b n c n kho ng 2 lít/ngày ho t ng trơn tru và còn c n nhi u hơn th khi th c hi n ch c năng gi i c. U ng g n 2 lít nư c m i ngày s giúp cho th n c a b n có cơ h i ào th i các c t và duy trì dòng máu luân chuy n u n trong cơ th .

Ngoài ra ăn chay và u ng nhi u nư c cũng giúp b n bài ti t các ch t c n bã d dàng và n hơn. Ch ng táo bón và b nh trĩ vì th cũng tránh xa b n.

u

Cơ th cân

i

Ăn chay là m t phương pháp kỳ di u, nó s giúp cho cơ th b n có nh ng bi n ang mu n gi m cân ho c ang c g ng tăng cân, b n u nên ăn chay.

i. N u b n

Nghe qua th t kỳ l nhưng a s ngư i b quá g y u do cơ th c a h không s c h p th h t lư ng th c ăn h ưa vào. Ăn chay là ng thái ru t c a b n ho t ng t t nh t, m nh nh t và theo ó s h p thu ư c h t các dư ng ch t c n thi t.

Còn v i nh ng ngư i quá cân, rau xanh và hoa qu cung c p nhi u ch t xơ giúp h tiêu hoá ho t ng t t hơn, chúng l i ch a ít calo nên b n không ph i lo ng i vi c các năng lư ng th a tích tr thành m trong cơ th . Ch ng có gì ph i bàn cãi r ng ăn chay là phương pháp gi m cân t t và an toàn nh t.

Ti t ki m th i gian

Nh ng ki n th c căn b n

123

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Làm m t b a ăn chay ch m t m t ph n nh th i gian so v i b a ăn thông thư ng. Ngay c khi n u b n không ăn h t ch th c ăn v a làm, b n cũng có th vào t l nh cho tươi ngon. N u b n quên mang theo ăn n ch làm, ch vi c ch y ra hàng cà phê g i m t c c sinh t . T tc u r t thu n ti n và không t n quá nhi u ti n.

Th c hi n d dàng

B n có th t l p cho mình m t th i gian bi u ăn chay tuỳ theo i u ki n riêng: M t ngày m i tu n ho c 3-5 ngày li n trong vòng 1 tháng.

Có nh ng ngư i ăn chay dài ngày, su t c tháng ho c th m chí là m t năm nhưng không nh thi t ph i như v y. B i vì dù ăn chay lâu hay ít thì vi c này luôn có tác d ng t t i v i cơ th . B n ng quên ăn chay c c kỳ có ích v i các b nh s i th n, viêm ru t th a, viêm ru t k t, m t s t n thương khác như viêm ph i hay nhi m trùng. Do ó ng ng n ng i tăng thêm rau xanh và hoa qu vào ph n ăn c a mình nhé.

T làm d u g i

nhà
Trong d u g i u thư ng ch a m t s ch t hoá h c không có l i cho mái tóc. h n ch tác d ng ph này, xin gi i thi u v i b n m t s cách t t o d u g i cho riêng mình t s k t h p th c v t t nhiên v i lo i d u g i b n ang dùng. 1. D u g i v i cam quýt

1/4 c c nư c và lo i d u g i u b n thư ng dùng, 2 thìa nư c chanh ép, 1 thìa nư c v cam (ho c v quýt) ép. Tr n t t c các nguyên li u v i nhau. Cho h n h p vào lò vi sóng trong vòng 1-2 phút. nguyên li u vào l b o qu n.

Lo i d u g i

u t t o này s giúp b n lo i tr d u dư i da

u

2. D u g i v i rư u tr ng

1 c c rư u, 1 c c d u g i khi rư u c n còn 1/4 c c.

u. rư u vào xoong nh , un nóng. rư u nóng vào c c d u g i u khu y

ng n l a âm , un t i u. 124

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Dùng lo i d u g i này s giúp c i thi n ch t tóc, làm cho tóc nhanh m c dài hơn.

3. D u g i v i d u ô liu

1/2 c c nư c, 1/2 c c d u ô liu, 1 c c d u g i vào l s d ng d n.

u. Tr n

u các nguyên li u v i nhau, sau ó

D u ô liu giúp mái tóc kho , óng hơn; tăng cư ng

m cho tóc khô.

4. D u g i

u v i tr ng

Tách riêng lòng tr ng và lòng c a tr ng gà. Dùng máy ánh bông lòng tr ng, sau ó tr n u v i d u g i u. Bôi 1 n a d u g i u tr ng lên tóc, trong 5 phút r i r a s ch. Dùng lòng mát xa da u.

Lo i d u g i này cho b n mái tóc kho m nh, cung c p lư ng protein phong phú cho mái tóc.

M o hay giúp tay không n t n trong mùa ông
Tay n t n là tình tr ng khá ph bi n, c bi t là vào mùa l nh. Có th ch ng l i tay n t n b ng vi c r a tay b ng nư c m, s d ng m ph m, gi không khí trong nhà luôn m và dùng xà phòng nh (trung tính). Dư i ây là m t s m o c c nh mùa ông: b n giúp tay b t n t n trong

- Thư ng xuyên dùng m ph m cho da. - Dùng thu c m . - Mang bao tay (ch t li u cotton) khi làm vi c nhà. - S d ng kem hydrocortisone. - H n ch làm vi c trong nư c l nh. - N u b n t n n ng, b n có th liên h v i bác sĩ da li u.

Nh n bi t d u hi u c a cơn
Nh ng ki n th c căn b n

t qu
125

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh t qu là hi n tư ng nguy hi m gây ra b i b nh tim m ch, khá ph bi n trong xã h i hi n i. N m rõ m t s d u hi u báo hi u cơn t qu có th h n ch t i a nh ng h u qu áng ti c. Nh ng bi u hi u thư ng g p:

- B t ch t c m th y chân tay tê b d i hay y u i m t cách b t thư ng n a ngư i.

- M t trong 2 m t b t ch t không nhìn th y gì.

- G n như ho c m t hoàn toàn kh năng giao ti p thông thư ng.

- au

u d d i mà không rõ nguyên nhân.

- T nhiên b hoa m t, chóng m t, không th

ng v ng bình thư ng.

N u th y b n thân ho c ngư i thân c a mình g p ph i m t trong nh ng d u hi u trên, hãy l p t c tìm ki m s tr giúp c a thu c chuyên d ng ho c s tr giúp c a ngư i khác x lý kip th i.

Ch a b nh v i chu i xanh

Không ch là lo ik qu quen thu c, chu i còn là v thu c công hi u Nh ng ki n th c căn b n 126

S c kho và cu c s ng i v i m t s b nh. Chu i tiêu

Hoàng Tu n Minh Chu i có nhi u lo i, nhưng ch có chu i tiêu, chu i tây và chu i h t cho qu xanh làm thu c ch a b nh

Chu i tiêu qu xanh thư ng ư c thái m ng ăn ghém v i các lo i rau thơm trong món g i cá, n ms a b t tanh và phòng i l ng. Nh a qu chu i xanh m i c t kh i cây dùng bôi ch a h c lào.

M t s nhà khoa h c ã ch ng minh r ng chu i tiêu xanh ư c dùng h ng ngày dư i d ng b t ch a ch ng loét d dày r t t t. Nó có tác d ng kích thích s phát tri n c a l p màng nhày trong d dày, làm cho màng này dày lên, ngăn c n s t n công c a d ch v vào thành d dày và t o i u ki n cho các v t loét chóng lành.

Các nhà khoa h c cũng ã k t lu n: m t kh u ph n ăn h ng ngày có chu i tiêu xanh ch c ch n giúp tránh ư c b nh loét d dày. Các bác sĩ dinh dư ng Anh l i coi tinh b t c a qu chu i tiêu xanh là nhân t quan tr ng có tác d ng phòng ng a ung thư ư ng ru t.

Chu i h t (chu i chát)

Có tác d ng ch a s i bàng quang.

Cách dùng như sau: Qu chu i h t xanh em thái m ng, s y khô, sao vàng, h th trong vài ngày. M i l n l y 50-100g s c v i 400ml nư c còn 100ml, u ng làm 2-3 l n vào lúc no. Có th dùng d ng nư c hãm như pha trà u ng. Ho c tán dư c li u thành b t, rây m n, u ng m i ngày 30-50g chia làm hai l n.

Nh ng ngư i b l n trong ngày.

au d dày không nên u ng nư c s c quá

c mà pha loãng, u ng làm nhi u

Chu i tây

Có tác d ng ch a tiêu ch y tr em. Nam B , ngư i ta hay cho tr em b tiêu ch y ăn qu chu i tây xanh lu c chín th y có k t qu t t.

Nh ng ki n th c căn b n

127

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ho c l y qu chu i tây già chưa chín, g t b v , r a s ch b ng nư c mu i, c t thành mi ng m ng, phơi ho c s y cho th t khô, tán nh , rây b t m n. Dùng b t này tr n v i b t g o, qu y cho tr ăn.

M t s b nh vi n ã n u b t chu i tây xanh theo công th c sau: B t chu i (50g) hòa v i nư c, n u chín, r i thêm ư ng kính (50g) và mu i ăn, khu y u, ngu i, cho tr ăn h t trong m t ngày.

B t chu i tây xanh ch a ư c tiêu ch y là do trong qu có nhi u tanin, hơn n a, các mu i trong qu chu i cũng có tác d ng bù p lư ng mu i c a cơ th m t i trong quá trình b b nh. B t này cũng có kh năng phòng tiêu ch y, ch ng r i lo n tiêu hóa, y hơi và chua.

Tình d c có nh hư ng s c kh e v n

ng viên?

Thư ng th y m t s hu n luy n viên c m ti t các bà v ho c b n gái i theo v n ng viên. V y vi c quan h tình d c có nh hư ng n phong thi u không? Tr l i

Hi n nay chưa có công trình nghiên c u nào v tình chăn g i và tr ng thái th l c khi thi u. Vì th cho t do hay “c m v n” 100% tùy thu c nh n nh c a hu n luy n viên.

Theo nhà tình d c Nga Jenikejewa thì vi c ái ân có i u s giúp v n ng viên tho i mái và t phong cao nh t khi thi u.

Qua ph ng v n thì ư c bi t 50% nam v n ng viên cho bi t quan h tình d c thúc y tinh th n thi u c a h , nh ng ngư i khác thì cho r ng tình d c không h làm gi m kh năng thi u. Tuy nhiên c n chú ý tình tr ng chân y u i n u quan h quá c n k ngày thi u.

Giúp nam gi i ch n d ng c luy n t p t i nhà

Nh ng ki n th c căn b n

128

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Khi mua s m d ng c t p th thao, i u quan tr ng mà b n c n lưu ý là ch t lư ng, b n và tính an toàn c a d ng c . Nên tuỳ vào m c ích luy n t p ch n nh ng d ng c có ch c năng phù h p. Spring chest pull: Giúp b n th c hi n các bài t p phát tri n cơ tay, ng c. B n có th tháo b t dây lò xo tuỳ theo m c t p.

Speed rope: Dây speed rope có c u t o c bi t giúp b n t p nh y dây t n t c t i a mà b n có kh năng th c hi n.

Push up bar: B n có th t p hít t ho c các bài t p ch ng y, làm săn ch c cơ toàn thân. Th c hi n t 5 n 10 l n/ngày, khi t p chú ý vai gi th ng và u luôn ng ng cao.

Sip up bar: Có khoá b t dính vào tư ng ho c v t c bài t p làm săn ch c cơ lưng, ùi và b ng.

nh, d ng c này giúp b n th c hi n các

Double exercise wheel: D ng c t p tay và lưng.

Hand grip: C u t o c a d ng c giúp b n d dàng th c hi n các bài t p cơ bàn tay. Tay c m làm b ng nh a d o, bám ch c và ch ng trơn tr t nh nh ng rãnh nh . V i d ng c này, b n có th t p du i cơ tay ch m, tuỳ theo kh năng ch u l c. Nên nh không nên t p quá s c và liên t c b i cơ c n ư c ngh ngơi ph c h i.

8 lo i nư c ép trái cây t t nh t

Nh ng ki n th c căn b n

129

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ng u b ng là nư c ép xoài - “kho” vitamin A, C, E. Ba lo i vitamin này có tác d ng r t t t trong vi c ch ng l i nh ng g c t do gây b nh, làm trì hoãn ti n trình lão hóa. M t ly nư c xoài cung c p 16% nhu c u v ch t s t m i ngày ph n . Nư c cam tươi

M t ly nư c cam tươi kho ng 160 ml s cung c p ư c 75 kcal và hơn 50% nhu c u trong ngày v vitamin C cho ph n . Lo i flavonoid có trong nư c cam s k t h p v i vitamin C, giúp tăng cư ng h mi n d ch và b o v mao m ch.

Nư c cam tươi còn là ngu n cung c p phong phú thiamine và folate. Thiamine tham gia vào quá trình t ng h p năng lư ng, còn folate giúp gia tăng ch t lư ng máu, ngăn ng a nh ng khi m khuy t như b nh n t t s ng bào thai.

Nư c ép cà r t

M t ly nư c ép cà r t 160 ml cung c p 64kcal. Nó có hàm lư ng cao các ch t kali, magiê, canxi và là ngu n cung c p beta-carotene, carotenoid tuy t h o t ó cơ th chuy n hóa thành vitamin A, giúp tăng cư ng th l c v ban êm và gi m nguy cơ b nh c th y tinh th . Ngoài ra, nh ng ch t ch ng oxy hóa trong carotenoid còn giúp gi m nguy cơ b ung thư ph i, d dày và bàng quang.

Nư c ép cà r t còn ch a m t ch t ch ng oxy hóa h u hi u khác là acid alphalipoic, giúp tăng cư ng kh năng c a vitamin A, C, E trong vi c lo i b nh ng g c t do c h i kh i cơ th .

Nư c ép cà chua

Nư c ép cà chua là ngu n cung c p vitamin A và C r t t t, giúp vô hi u hóa các g c t do gây nên b nh ung thư, tim m ch và lão hóa da.

Cà chua còn là ngu n lycopene phong phú. Nhi u nghiên c u cho th y vi c dùng nhi u cà chua có th làm gi m n 48% nguy cơ b b nh tim. Qua t ng k t c a 72 công trình nghiên c u g n ây, ngư i ta cũng khám phá lycopene có tác d ng c bi t h u hi u trong vi c gi m nguy cơ ung thư ti n li t tuy n.

Nh ng ki n th c căn b n

130

S c kho và cu c s ng Nư c ép nho

Hoàng Tu n Minh

Nư c ép nho có kh năng ch ng lão hóa tuy t h o; ch a nh ng flavonoid tương t như trong rư u vang , giúp m r ng m ch máu và tăng cư ng lư ng máu ch y n b m t da. Ch t quenetin trong nư c nho có tác d ng ngăn ng a s k t t máu, phòng ch ng ư c b nh tim m ch. Trong phòng thí nghi m, ch t resveratrol trong nư c nho ã ư c ch ng minh có nh ng ho t tính kháng ung thư.

Nư c ép táo

Nư c ép táo r t thơm ngon và ch a m t s vitamin, nhi u nh t là vitamin C. M t ly 160 l cung c p 61 cal và g n 50% nhu c u b sung dư ng ch t h ng ngày nhóm tu i 19-50. Tuy nhiên, so v i nh ng lo i nư c ép trái cây khác, nư c ép táo có ít vitamin và khoáng ch t hơn.

Nư c ép bư i

ây là ngu n cung c p beta - carotene, m t ch t ch ng oxy hóa h u hi u, có th làm gi m nguy cơ c a nhi u lo i ung thư. Bư i ào ch a lycopen giúp gi m thi u nguy cơ ung thư tuy n ti n li t, ph i, d dày, tuy n t y, ru t, vú... Lycopen cũng giúp ngăn ng a s hình thành nh ng c c huy t kh i, do ó giúp gi m thi u nguy cơ b nh tim m ch và t qu .

Nư c ép d a

Nư c ép qu này ch a r t nhi u vitamin C. Men bromelain trong d a ư c xem là có tác d ng h tr tiêu hóa, gi m tri u ch ng s mũi, giúp mau lành nh ng v t thương nh , c bi t là căng nh c cơ, bong gân. Nh ng nghiên c u m i ây cho th y bromelain có tác d ng làm gi m hi n tư ng sưng ph ng, b m gi p và au n i v i nh ng s n ph tr i qua các ph u thu t nh trong khi sinh. Bromelain cũng có th giúp gi m tri u ch ng c a b nh hen, au th t ng c, viêm ph qu n.

Ăn cá ngăn b nh tu i già

Nh ng ki n th c căn b n

131

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Ăn cá ít nh t m t l n m i tu n t t cho não, làm ch m s thoái tâm th n liên quan n tu i già m c tương ương 3 năm. suy n4

Các nhà khoa h c thu c i h c Rush (M ) ã kh o sát 3.718 ngư i trên 65 tu i và phát hi n nh ng ngư i ăn cá m t l n m i tu n s gi m s suy thoái v tư duy h ng năm i 10%, còn nh ng ngư i ăn 2 b a cá m i tu n, t l tương ng là 13%.

Nghiên c u m i nh t này góp thêm b ng ch ng cho th y m t ch ăn u ng nhi u cá giúp u óc tinh anh. Các nghiên c u trư c ó cho th y nh ng ngư i ăn cá gi m ư c r i ro b b nh Alzheimer và t qu . Nh ng lo i cá như cá ng và cá h i ch a nhi u acid béo Omega3 cũng ngăn ch n b nh tim.

Kinh nguy t và b nh ph n

Kinh nguy t c a m i ph n u có tính quy lu t, n u b ng nhiên có trư c ho c sau r t nhi u ngày kèm thêm c m giác khó ch u thì ph i ki m tra ngay. Tuy nhiên, trong 1-2 năm u th y kinh ho c g n mãn kinh, chu kỳ có th thay i mà không ph i là b nh.

Kinh nguy t bình thư ng ph n nhi u có màu s m. N u kinh nguy t có màu tươi, màu cà phê, màu vàng, chuy n t ch t h t loãng sang ho c màu en gi ng như nư c gi t gianh thì c n lưu ý theo dõi.

Lư ng kinh nguy t quá nhi u ho c quá ít u là bi u hi n không bình thư ng. Lư ng kinh nguy t quá nhi u bao g m hai ý: M t là lư ng máu ch y ra quá nhi u (bình thư ng không quá 100 ml/ngày), hai là th i gian hành kinh quá dài (bình thư ng là 7 ngày).

Kinh nguy t quá nhi u thư ng do màng trong t cung bong ra không theo quy t c nào c và do ch ng tăng sinh màng trong t cung, ho c có nh ng b nh như u xơ t cung, r i lo n ch c năng gan, các b nh v máu ho c do ngo i c nh (như không chú ý v sinh kinh nguy t, b l nh, b nóng, tinh th n căng th ng). Kinh nguy t quá ít (máu kinh ra t ng gi t), ph n trên 18 tu i v n chưa hành kinh, ho c nh ng tháng trư c th y kinh bình thư ng, mà nay liên t c trên 3 tháng không th y kinh thì g i là b kinh (t c kinh).

Nh ng ki n th c căn b n

132

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ây thư ng là do các b nh mãn tính toàn thân như thi u máu nghiêm tr ng, b b nh gan, ái tháo ư ng... m c m t s b nh sán hút máu, dinh dư ng không t t, n i ti t không i u hòa, lao b ph n sinh d c. Ngoài ra, i não b kích thích m nh ho c b t n thương như quá căng th ng, quá au kh , phi n não, d m mưa l nh, lao ng m t m i cũng u có th gây b kinh. Nhưng b kinh trong th i gian sinh và cho con bú hi n tư ng sinh lý bình thư ng. Máu kinh nguy t bình thư ng không c, hơi dính, trong, có th th y các c c dính màu tr ng (là m nh v n c a màng trong t bào). N u máu kinh nguy t v a dính v a ông c ho c trong su t như nư c, ho c k t thành c c máu to và c ng thì ông y cho r ng ó là do nguyên nhân máu, c n ph i v sinh t t. Ph n kho m nh, th i kỳ kinh nguy t nói chung không có tri u ch ng gì c bi t. S ít ph n hơi khó ch u như tinh th n b c ch , d b kích ng, toàn thân m t m i, sau khi h t kinh thì nh ng c m giác này cũng h t. Nhưng n u th i kỳ kinh nguy t mà th y rõ các tri u ch ng sau, t c là thu c v tr ng thái b nh lý: Tăng sinh túi tuy n vú vào th i kỳ kinh nguy t B nh này thư ng x y ra n thanh niên, thư ng trư c ho c trong kỳ kinh, m t ho c c hai bên vú căng au, có ngư i còn s th y kh i u c ng to không u. Tri u ch ng này có nhi u nguyên nhân: R i lo n i u hòa n i ti t t sinh d c, ch t progesteron ti t ra ít, ch t oestrogen tăng lên nhi u. au m t bên u trong th i kỳ kinh nguy t

Ph n nhi u x y ra vào th i kỳ n thanh niên. B nh phát sinh do công năng co giãn huy t qu n b tr ng i, thư ng au m t bên u kèm thêm các tri u ch ng như bu n nôn, th l c m , o, xu t hi n nh ng o giác, ngư i ta cho r ng nó có liên quan n nh ng hoóc môn c a tuy n yên.

au b ng kinh

au b ng dư i trư c và sau khi hành kinh ho c trong th i kỳ kinh nguy t, g m hai lo i:

- au b ng kinh nguyên phát: Thư ng b ph n sinh d c không có b nh gì, hay g p thanh niên chưa có gia ình, n u h t kinh là h t au b ng.

n

- au b ng kinh th phát: B ph n sinh d c thư ng có b nh như b nh màng trong t cung, viêm khoang ch u, b nh cơ dư i niêm m c t cung. Ph i gi i quy t nguyên nhân c a b nh thì au b ng m i h t.

Nh ng ki n th c căn b n

133

S c kho và cu c s ng Ch ng căng th ng trư c khi hành kinh

Hoàng Tu n Minh

Có ngư i trư c khi th y kinh có nh ng tri u ch ng báo trư c như au u, chóng m t, m t ng , căng vú, tinh th n không n nh, d b kích ng, nôn nóng ho c lo l ng bu n phi n, h t kinh thì các tri u ch ng này h t nhanh. Nói chung nh ng ch ng này không nh hư ng l n n s c kh e ph n , ch c n chú ý chăm sóc thì các ch ng này s gi m ho c có chuy n bi n t t. Ngư i ta cho r ng nguyên nhân là do r i lo n h th ng th n kinh th c v t, r i lo n trong trao i ch t hoóc môn cũng như trong trao i mu i - nư c.

Ch y máu cam trong th i kỳ hành kinh

Nh ng b nh nhân này thư ng c m th y sa căng khung ch u, toàn thân khó ch u, n u ch y máu mũi thì lư ng máu kinh s ít i và ngư i s d ch u hơn. Nguyên nhân có th do ng h sinh h c b r i lo n ho c các b nh m n tính như cao huy t áp, b nh gan ho c lao ph i.

Ăn t giúp ng ngon
Tin vui cho nh ng ngư i nghi n t: thư ng xuyên ăn ít t trong m i b a cơm h ng ngày s có gi c ng say và phòng ng a các b nh tim.

Các nhà khoa h c t i h c Tasmania, Australia, ã tìm hi u l i ích c a t trên 10 ngư i tình nguy n trong vòng 18 tháng. M t n a s này ăn 15 g t m i ngày, s còn l i t y chay v cay c a th gia v này.

K t qu cho th y, t giúp c i thi n ch t lư ng gi c ng và do ó lo i b nh ng y u t e d a s c kh e tim m ch. Nguyên nhân c a hi n tư ng này, theo trư ng nhóm nghiên c u Dominic Geraghty, có th là do trong t có m t s ch t t nhiên tác ng tích c c lên lư ng insulin và ư ng glucose, giúp i u hòa gi c ng .

H t v ng ch a nhi u b nh
Nh ng ki n th c căn b n 134

S c kho và cu c s ng Khi b r t c n, ch c n y h t v ng nhai nhuy n

Hoàng Tu n Minh p vào, ch c lát là h t sưng au.

M t s bài thu c t h t v ng

Ch a ch ng nôn m a: l y m t bát h t v ng, giã nát, thêm ít nư c sôi c t. Khi u ng, pha thêm chút mu i, b nh s lành.

ngu i, ép l y nư c

Ch a ngã, au nh c, b m tím: Dùng d u v ng hòa l n rư u u ng s kh i.

Ch a táo bón: U ng 1 chén d u v ng ho c m i bu i sáng ăn m t n m h t v ng là kh i, ho c có th n u cháo v ng ăn cho d . Ch a b ng: L y d u v ng hay nhai v ng en s ng, lên da non. p vào nơi b ng r t hi u nghi m, chóng

Ch a ki t l m i phát: Ăn s ng v ng en m i ngày 30 g. Ăn trong 3 ngày. Ch a trúng n ng ng t x u: L y 40 g v ng en sao g n cháy, ngu i, tán b t và cho u ng, m i l n u ng 12 g, chiêu v i nư c m i m c (tân c p th y) r t công hi u. Ch a ng c n ng: Cho u ng d u v ng m t bát, ch t cs ư c nôn ra.

Ch a ch ng thương hàn vàng da: Dùng h t v ng en còn tươi giã nát, ép l y m t tách trà d u, thêm n a tách trà nư c và 1 lòng tr ng tr ng gà, khu y u, cho u ng h t m t l n, u ng vài l n s kh i. Ch a b ng y trư ng: V ng en 1 bát (ăn cơm), n u thành cháo, thêm ít mu i và m t mi ng v quýt thái nh , múc ra hơi ngu i, húp ăn s kh i. Ch a ti u ra máu: Nguyên nhân là do h a u t c a tâm ưa nhi t xu ng ti u trư ng mà sinh ra ch ng ti u ra máu. L y 40 g v ng en, giã nát, ngâm v i 80 g nư c ang ch y (g i là trư ng lưu th y) sau 1 êm, sáng hôm sau v t l y nư c u ng thì kh i (có th dùng nư c sôi ngu i thay nư c ang ch y, n u ng i nư c không h p v sinh). Ch a inh nh t ch y máu: u ng m t tô d u v ng là c m. Ch a m n nh t l loét: L y 1 v c v ng en, rang, tán nh , r a s ch máu m trên nh t b ng nư c mu i m, sau ó p b t v ng lên v t nh t vài l n s kh i. Ch a au lưng: au lưng do th n suy hay phong hàn th p: V ng en 40 g sao cháy, tán b t, m i l n u ng 12 g v i rư u ho c m t hay nư c g ng, u ng vài ba l n s kh i. Ch a ki t l mãn tính: L y 1 bát h t v ng en giã nh , sau ó n u k pha thêm chút m t ong, u ng ngày 2 l n, dùng vài ngày s kh i. 135

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a viêm i tràng m n: V ng en 40 g rang b c mùi thơm và 1 bát m t mía, m i l n u ng 1 thìa canh v ng tr n l n v i 1/3 thìa canh m t, u ng ngày 2 l n, u ng liên t c trong m t tháng s kh i. Ch a chân tay au bu t hơi thũng: ây là ch ng do th p nhi t thâm nhi m làm chân tay au bu t và hơi thũng. Cách ch a là dùng 40 g v ng en, rang có mùi thơm, tán b t, vào 40 g rư u, ngâm trong m t êm, chia u u ng nhi u l n, b nh s gi m d n và kh i. Ch a tai b ng dưng i c: Thư ng do th n b b nh làm th n khí và tâm khí không lưu thông v i nhau bình thư ng. L y d u v ng nh vào tai vài gi t, nh m i ngày n khi nào h t i c thì thôi. Ch a au răng: au răng do h a vư ng, phát nhi t gây nên, c n dùng v ng en s c v i 3 bát nư c, còn l i 1 bát chia u mà ng m và xúc mi ng nhi u l n trong ngày, ch c n hai l n s kh i. Ch a c h ng sưng au, nói khó, nu t au: Dùng d u v ng, ng m và nu t t t , thư ng xuyên r t hi u nghi m.Ch a sinh khó vì khô nư c i: L y d u v ng v i m t ong m i th 1 bát (bát ăn cơm), em un sôi vài l n, v t b b t, sau l y tr n cùng ho t tr ch 40 g và cho s n ph u ng, thai s thoát ra Ch a nhũ ung: Ch ng này g p ph n sau sinh, tuy n s a b t c ngh n làm vú sưng to, au nh c (áp-xe vú). Dùng h t v ng tươi nhai nhuy n r i p lên nơi vú sưng au vài l n s kh i. Ch a r ng tóc: V ng m t bát, rang chín tán nhuy n, thêm ư ng, n u u ng nhi u l n, tóc s en mư t, h t r ng. Ch a thi u s a: L y 40 g v ng en rang n trên mu i ăn, sau ó em giã nh ch m xôi hay cơm n p ăn r t hi u nghi m. Ch a sau sinh b x ru t: L y gi y t m d u v ng, mũi s n ph , ru t s rút thu vào như cũ. t cháy lên r i th i t t xông khói vào 6

Ch a au tim khi ang mang thai: l y m t v c h t v ng s c v i hai chén nư c, khi còn ph n thì l c b bã l y nư c u ng h t, r t hay. Ch a thai ch t lưu không ra: L y 40 g d u v ng và 40 g m t n a, n u lên, sau l y ra u ng, thai s ra kh i b ng.

l n vào nhau, thêm nư c

Ch a khó sinh: L y 1 tách d u v ng hòa 1 tách m t ong, s c còn l i m t n a cho u ng, u ng 3 l n s sinh ư c. Ch a tóc x u, ng n, khô, không en mư t: Có th dùng m t trong hai cách sau: - L y 40 g d u v ng n u v i m t n m lá dâu tươi, khi d u sôi k , lá dâu chín nh v t b lá dâu, l y d u này sát lên tóc và da u, kiên trì hàng ngày s th y tóc m c dài, en mư t r t p. Nh ng ki n th c căn b n 136

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- L y m t n m lá v ng, m t n m lá dâu và 40 g nư c g o cho vào siêu n u lên, dùng nư c này g i u, sau 7 l n g i s hi u qu . Ch a s t nóng tr em: Khi tr s t nóng, l y m t chén d u v ng, ch thêm chút nư c c t c a c hành, khu y u, dùng thoa u, m t, c , gáy, ng c, lưng, và lòng 2 bàn tay, 2 bàn chân s t s d u. Ch a ch ng ơn c tr em: Ch ng ơn c tr là b ng nhiên th y tr b sưng m t, mình, tay, chân… và ng a, nóng r t khó ch u, n m ng không yên. Kh b nh m i phát ph i dùng d u v ng bôi vào kh p ngư i là kh i. Ch a phù thũng c m i phát: Nguyên nhân là do ch t c trong ngư i t l i làm sưng ngư i, k t thành nh ng c c c ng gây au nh c. L y m t chén d u v ng cho thêm nư c c t hành vào r i cô c, khi th y nư c cô có màu en là ư c, l y p vào nơi sưng au khi còn nóng v a, ch sưng s tiêu ngay. Ch a ung nh t phá mi ng lâu ngày không thu mi ng: Dùng v ng en sao cháy, tán b t, r c vào mi ng nh t vài l n nh t s thu mi ng. Ch a ung nh t c:l y 40 g d u v ng n u sôi m t lúc lâu thì thêm vào m t bát ăn cơm gi m thanh. Sau chia ra 5 ph n, m i l n u ng 1 ph n r t công hi u. Ch a tay chân sưng au do l i nư c quá lâu: L y h t v ng s ng giã nhuy n, au vài l n là kh i. p vào nơi sưng

Ch a lang ben tr ng: Dùng 1 chén d u v ng hòa v i rư u u ng ngày 3 l n, u ng kh i.

n khi

Phòng thi u vi ch t dinh dư ng cho tr

(Dân trí) - V i tr em, vi c cung c p dư ng ch t c n thi t cho cơ th phát tri n óng m t vai trò r t quan tr ng. Có nh ng bà m r t chăm con nhưng con v n b thi u vi ch t dinh dư ng, b i kh u ph n ăn không ư c cân i y các ch t v i nhau. T i các nư c phát tri n, h u h t tr em u g p ph i v n thi u h t các vi ch t dinh dư ng, như thi u vitamin A, thi u s t, i t, canxi… Thi u h t b t c vi ch t nào u gây nên nh ng nh hư ng không t t i v i s phát tri n c a bé.

Như thi u vitamin A không nh ng làm gi m th giác, th l c, mà nó còn là nguyên nhân d n n s phát tri n ch m v th ch t, làm gi m s c kháng c a cơ th . Thi u vitamin A cũng

Nh ng ki n th c căn b n

137

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

cũng là nguyên nhân c a b nh quáng gà, nghiêm tr ng hơn, n u không ư c phát hi n và i u tr k p th i có th d n n mù vĩnh vi n.

Thi u s t là m t nguyên nhân căn b n d n n thi u máu. Thi u máu khi n da tr tr nên xanh xao, cơ th luôn trong tình tr ng m t m i, nh hư ng r t nhi u n s phát tri n trí tu , th ch t tr em.

Còn tình tr ng thi u i t trong th i kỳ niên thi u có th gây ra b nh bư u c , ch m l n, ch m phát tri n trí tu .

Nh ng vi ch t dinh dư ng này hoàn toàn có th phòng tránh ư c b ng m t ch dinh dư ng, khoáng ch t:

ăn

y

Nên s d ng các th c ph m giàu ch t dinh dư ng t nhiên. Các th c ăn như ti t bò, ti t l n, gan ng v t, b u d c, th t b câu, u tương, v ng, u tr ng… là nh ng th c ph m r t giàu ch t s t. Còn nh ng th c ăn có nhi u vitamin A l i t p trung các lo i rau lá có màu xanh th m, các lo i c qu có màu vàng…

Ngoài nh ng th c ăn trên, có th s d ng các lo i th c ph m tăng cư ng vi ch t dinh dư ng. Có th dùng b t dinh dư ng ho c b t dinh dư ng d ng bánh có tăng cư ng a vitamin và khoáng ch t cho tr t 6 n 24 tháng.

Nên n u ăn b ng mu i i t, nư c m m có tăng cư ng ch t s t; s d ng ư ng có tăng cư ng vitamin A; hay như cho tr ăn v t b ng bánh quy có tăng cư ng vitamin A, s t, k m, canxi…

Còn trong nh ng trư ng h p c bi t, có th s d ng thu c b sung vi ch t dinh dư ng như viên nang vitamin A li u cao cho tr t 6 n 36 tháng tu i, cho ph n sau khi sinh.

àn ông cũng có th b ung thư vú

Nh ng ki n th c căn b n

138

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh M c dù ch chi m 1/100 các ca ung thư vú, b nh ung thư àn ông cũng phát tri n tương t như ph n và ch y u t n công nh ng ngư i tu i trên 60. L n u tiên m t nhà nghiên c u M ã quan tâm n ph n ng c a nh ng ngư i àn ông khi i di n v i căn b nh ung thư này.

Lo i b nh ung thư vú ph bi n nh t àn ông xu t hi n b t th n trong các tuy n vú v i nh ng tri u ch ng như sau: m t kh i u nh không au trong vú và núm vú hơi ch y nư c. B nh ung vú àn ông ư c i u tr tương t như ph n .

M t nghiên c u ã ư c th c hi n 20 ngư i àn ông m c b nh ung thư vú tu i t 44 n 85 tìm hi u i u gì x y ra trong cu c s ng c a h sau khi ư c ch n oán b nh, và ph n ng c ah i v i xã h i và ngư i thân.

Ph n ng u tiên là s c. “ àn ông thư ng không bi t r ng h có th m c căn b nh này”. Sau ó là các ph n ng khác nhau t nh ng ngư i àn ông không dám ti t l cùng ai n nh ng ngư i mu n ph bi n cho m i ngư i hi u rõ.

M t ngư i àn ông ã quy t nh tuyên truy n cho nh ng ngư i cùng phái, th m chí ã c i áo t i nơi làm vi c cho m i ngư i th y căn b nh c a mình. M t ngư i khác cho bi t mình c m th y hoàn toàn s p , không còn ham mu n v tình d c i v i ph n . a s kh ng nh r ng không th bơi n u không m c áo thun vì s gây s chú ý c a m i ngư i.

Thu c hay, d ki m
H n b n s có m t mái tóc en, dài, mư t mà, thơm mát n u b n là ngư i chăm ch dùng b k t và các lo i lá như hương nhu, s ... g i u. V y b n có bao gi th tìm hi u xem b k t, hương nhu, s ... còn có tác d ng nào khác? Li u b k t và hương nhu có th ư c s d ng trong y h c hay không? B n có tin r ng b k t có tác d ng ch a trúng phong, c m kh u, phong tê... Còn hương nhu thì có kh năng ch a c m m o, nh c u... và m t s lo i b nh khác.

Cây hương nhu.

B k t Nh ng ki n th c căn b n 139

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

B k t có tên khoa h c là Gleditschia australis Hemsl. Ngư i ta thư ng s d ng qu b k t chín khô (còn g i là t o giác). H t b k t l y qu b k t chín ã phơi hay s y khô còn g i là t o giác t . Gai b k t hái thân cây b k t, em v phơi hay s y khô còn g i là t o thích. Vào tháng 10-11, qu chín, hái v phơi khô. Khi m i hái qu có màu xanh hay hơi vàng, phơi và lâu có màu en bóng.

Gai b k t có th thu hái quanh năm nhưng t t nh t vào các tháng 9 n tháng 3 năm sau; hái v phơi khô ho c nhân lúc gai còn ang tươi, thái m ng r i m i phơi hay s y khô.

T qu b k t, ngư i ta ã chi t ư c 8 ch t flavonoit và 7 h p ch t tritecpen: 5 trong s 8 h p ch t flavonoit ã ư c rút ra dư i d ng tinh khi t và xác nh là luteolin, saponaretin, vitexin, homoorientin và orientin.

Tác d ng dư c lý: Sơ b nghiên c u tác d ng dư c lý, ngư i ta th y r ng h n h p flavonozit và ch t saponaretin riêng bi t có ho t tính ch ng siêu vi trùng; h n h p saponin b k t có tác d ng i v i trùng roi âm o, h n h p saponin và flavonoit có tác d ng gi m au. Trung Qu c ngư i ta ã dùng nư c s c b k t tr m.

Công d ng và li u dùng: Trong cu c s ng hàng ngày, ngư i ta dùng nư c b k t g i u; gi t qu n áo l a, len có màu không b . Còn trong y h c, ngoài vi c dùng b k t làm nguyên li u ch ch t saponin, b k t còn ư c dùng trong ông y ch a nhi u b nh khác nhau.

Qu b k t: Theo các tài li u c thì b k t (b h t, ho c t ra than, ho c tán nh làm thành viên hay thu c b t) có v cay, m n, tính ôn hơi có c, vào 2 kinh ph và i tràng. Có năng l c thông khi u, tiêu m, sát trùng, làm cho h t hơi dùng ch y u ch a trúng phong c m kh u phong tê, tiêu ăn, m xuy n thũng, sáng m t, ích tinh.

Li u dùng hàng ngày 0,5 n 1g dư i d ng thu c b t, hay t ra than mà dùng, ho c thu c s c.H t b k t: Trong m t s sách c nói h t b k t v cay, tính ôn, không c, có tác d ng thông i ti n, bí k t, ch a m n nh t: dùng v i li u 5-10g dư i d ng thu c s c.

Gai b k t: Có v cay, tính ôn, không dùng 5-10g dư i d ng thu c s c.

c. Ch a ác sang, tiêu ung

c, làm xu ng s a. Li u

Nh ng ki n th c căn b n

140

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

G n ây, ngư i ta còn dùng b k t thông khoan ch a bí i ti n và không trung ti n ư c sau khi m , ch a t c ru t và k t qu , có th dùng cho c tr em và ngư i l n, thư ng ch sau 5 phút là tháo phân ngay.

Cách làm ơn gi n như sau: l y 1/4 qu b k t, nư ng th t vàng, ng nư ng cháy quá hay còn s ng, b h t i r i tán thành b t nh . L y canulơ, u có bôi vadơlin hay d u, ch m vào b t b k t, sau ó cho vào h u môn sâu 3-4cm; c th làm 3-4 l n cho b t vào trong h u môn, sau 2 n 5 phút b nh nhân i ngoài ư c, có trư ng h p h u ph u không trung ti n ư c 2 n 5 ngày, b nh nhân chư ng b ng, b nh nhân bí i, trung ti n, nôn m a liên t c có khi nôn ra máu mà làm như trên ch sau 2 phút trung ti n và i ngoài ư c ngay, có b nh nhân ra t i 500 con giun.

ơn thu c có b k t hi u nghi m:

- Thu c ch a ho: b k t 1g, qu chi 1g, i táo(táo en) 4g, cam th o 2g, sinh khương 1g, nư c 600ml, s c còn 200ml chia làm 3 l n u ng trong ngày.

- Ch a nh c răng, sâu răng: Qu b k t tán nh ,

p vào chân răng, h ch y dãi thì nh

i.

- Ch a tr con ch c b k t lên.

u, r ng tóc: B k t

t ra than, tán nh r a s ch v t ch c, r i

p than

- Ch a i l lâu ngày: H t b k t sao vàng, tán nh , dùng làm h n p viên b ng h t ngô. Ngày dùng 10 -20 viên, dùng nư c chè c mà chiêu thu c (nên u ng vào bu i sáng s m kh i m t ng ).

- Ch a ph n sưng vú: Gai b k t thiêu t n tính 40g, b ng ph n 4g. Hai v u, m i l n u ng 4g b t này.

u tán nh , tr n

Hương nhu

Tên hương nhu hi n ư c dùng ch nhi u v thu c khác nhau nhưng u là nh ng cây thu c h hoa môi. Hương là mùi thơm, nhu là m m, vì cây có mùi thơm, lá m m nên g i là hương nhu. Có hai lo i là hương nhu tr ng và hương nhu tía. Cây hương nhu tía là cây thân và cành có màu tía, có lông qu p. Lá có cu ng dài, thuôn hình mác hay hình tr ng, dài 1 - 5cm, Nh ng ki n th c căn b n 141

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

mép có răng cưa, 2 m t u có lông. Hoa màu tím, m c thành chùm ơn, x p thành t ng vòng t 6 - 8 chi c trên chùm, ít khi phân nhánh.

Cây hương nhu tr ng có lá m c i, có cu ng, phi n là dài 5 - 10cm, hình tr ng nh n, cu ng thon, mép khía tai bèo hay có răng ca thô, trên gân chính c a lá có lông. Hoa nh m c thành sim ơn, 6 hoa k t thành chùm ơn, ôi khi dư i có phân nhánh.

Trư c ây, ngư i ta ch tr ng m t ít có tính ch t gia ình dùng làm thu c. Khi cây ang ra hoa thì hái v , hái toàn cây, phơi khô trong mát dùng làm thu c. G n ây ngư i ta tr ng nhi u Hương nhu tr ng c t tinh d u dùng trong nư c và xu t kh u. Thành ph n hoá h c: Trong cây hương nhu tr ng và hương nhu tía u có tinh d u, nhưng t l tinh d u trong cây hương nhu tr ng thư ng cao hơn: 0,6-0,08%. Tinh d u có 2 ph n, ph n nh hơn nư c và ph n n ng hơn nư c v cay, ph n nh hơn nư c (0,9746), sôi 243 0 244 C.

Thành ph n ch y u c a hương nhu tr ng hay tía là ơgenol (45-70%); ngoài ra còn ch ng 20% ête metylic c a ơgenol và 3% cacvacrol. Chúng ta bi t ơgenol là m t v thu c r t c n thi t dùng trong nha khoa và trong vi c t ng h p ch t vanilin.

Công d ng và li u dùng: Theo ông y, hương nhu có v cay, hơi ôn, vào 2 kinh ph và v , có tác d ng làm ra m hôi, ch a c m m o, gi m s t, l i th p, hành th y; dùng ch a c m m o, u nh c, b ng au, mi ng nôn, thu thũng, i ngoài l ng, ch y máu cam.

Ngày dùng 3-8 gam. Nh ng ngư i âm hư và khí hư không dùng ư c.

Tây y hi n nay chưa th y dùng cây này làm thu c. Thư ng ch dùng ơgenol dùng trong nha khoa và trong vi c t h p ch t vanilin.

c t tinh d u ch

ơn thu c có hương nhu dùng trong dân gian:

- Ch a ch ng hôi mi ng: hương nhu 10g s c v i 200ml nư c. Dùng súc mi ng và ng m.l

- Tr con ch m m c tóc: hương nhu 40g, s c v i 200ml nư c, cô u.

c, tr n v i m l n, bôi lên

Nh ng ki n th c căn b n

142

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- C m m o t th i: hương nhu tán nh , m i l n dùng 8g, pha v i nư c sôi hay dùng rư u hâm nóng mà chiêu thu c. Ra m hôi ư c là kh i.

- C m l nh, phát s t, th t , nh c u, au b ng, chân tay l nh ng t, bu n b c: hương nhu 500g, h u phác t m g ng nư ng 200g, b ch bi n u sao qua 200g, t t c 3 v tán nh tr n u; m i l n dùng 10g pha v i nư c sôi mà u ng. Có th dùng t i 20 gam.

S

S còn ư c g i là c s , lá s . Toàn thân cây có mùi thơm có 1 - 2% tinh d u.

c bi t. Trong thành ph n c a s

Công d ng và li u dùng: i v i nh ng ngư i ph n , s vô cùng quen thu c, b n có th dùng chúng trong công vi c b p núc, hay khi g i u b ng b k t, hương nhu, v bư i, thì s cũng không th thi u ư c. Tinh d u s còn dùng làm thu c giúp tiêu hoá, u i mu i, và dùng trong công nghi p ch t thơm, làm nư c hoa, xà phòng thơm, d u s ...

Lá s dùng pha nư c u ng cho mát và tiêu. C s có tác d ng thông ti u ti n, ra m hôi, ch a c m s t. M t ngày có th dùng 15 n 30g c s hay lá s dư i d ng thu c s c hay n u nư c xông.

Nhi m khu n ti t ni u

ph n mang thai

(Dân trí) - Nhi m khu n ti t ni u ph n mang thai n u không ư c phát hi n và i u tr k p th i có th gây ra nh ng h u qu nghiêm tr ng cho c ngư i m và thai nhi như: viêm th n, non, nh cân, tr sơ sinh có nguy cơ t vong cao… Nhi m khu n ti t ni u (NKTN) có th g p m i l a tu i, k c hai gi i. Tuy nhiên, t l m c b nh n gi i cao hơn. c bi t, khi có thai, do có m t s y u t thu n l i gây t c ngh n, ng nư c ti u… khi n thai ph càng có nguy cơ m c b nh NKTN.

Theo bác sĩ, th c sĩ Nguy n Vũ Thu , b nh vi n Ph s n Trung ương, t l thai ph n khám t i vi n b NKTN không tri u ch ng chi m t i g n 7%. Trong s thai ph m c b nh NKTN, có t 5 n 10% thai ph m c b nh nhưng không có d u hi u lâm sàng. i u này gây nên nguy cơ thai ph b NKTN không ư c Nh ng ki n th c căn b n 143

S c kho và cu c s ng phát hi n và i u tr k p th i, d n nhi.

Hoàng Tu n Minh n nh ng h u qu nghiêm tr ng cho c ngư i m và thai

Cũng theo bác sĩ Thu , v n khó khăn trong i u tr NKTN cho thai ph là ch , nhi u ngư i l m d ng kháng sinh, dùng không có li u lư ng, tuỳ h ng khi n t l vi khu n kháng v i các kháng sinh thông d ng ngày càng cao. Khi ó, vi c i u tr tr nên ph c t p hơn r t nhi u.

Vì th , các bác sĩ khi ưa ra l i khuyên, thai ph c n ư c xác nh căn nguyên gây nên NHTN. T ó, bác sĩ s phát hi n, i u tr thích h p và hi u qu hơn cho nh ng thai ph NKTN. Khi ư c i u tr k p th i và hi u qu s tránh ư c nh ng h u qu áng ti c k trên cho c ngư i m và thai nhi.

Nghe nh c th nào

t t cho tim?

T p chí Tim m ch c a M v a ăng t i k t qu m t cu c nghiên c u cho th y vi c nghe nh c có nh p ch m s t o c m giác thư giãn cho ngư i nghe, giúp làm ch m nh p tim và nh p th c a h . Trong khi ó, nh c nhanh s làm tim p nhanh và khi n ngư i ta th g p hơn. Cu c nghiên c u cũng cho th y vi c t m ngưng nghe ch ng 2 phút gi a các b n nh c s làm tăng c m giác thanh th n trong lòng ngư i thư ng th c. Hi u qu này s tăng cao nh ng ai có ki n th c v âm nh c.

Các cu c nghiên c u trư c ây cũng ã cho th y âm nh c có tác d ng gi m stress, c i thi n th n kinh c a nh ng ngư i b t qu ho c Parkinson và th m chí kích thích vi c ti t s a gia súc.

Lưu ý khi u ng thu c ông y

Nh ng ki n th c căn b n

144

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh (Dân trí) - Thu c ông y thư ng khó u ng vì có mùi h c ho c có v ng, chát. B i v y, nhi u ngư i thư ng cho thêm ư ng vào cho d u ng. Th c t , như v y ã làm gi m tác d ng c a thu c. Thu c ông y v i ư ng

Thu c ông y có 5 v : cay, ng t, chua, m n, ng, m i v l i có tác d ng khác nhau. Cho thêm ư ng vào, các v ng, cay c a thu c s b kh ng ch và cũng ng th i m t luôn tác d ng c a các v này. Ngoài ra, thu c ông y còn có 4 tính: hàn, nhi t, ôn, mát. ư ng s làm gi m tác d ng c a tính hàn, mát, h th p hi u qu i u tr i nhi u l n.

Thu c ông y v i s a

Cũng gi m b t v ng chát c a thu c ông y, nhi u b c cha m l i hoà thu c v i s a cho con u ng. Cách làm này l i càng không t t b i vì thu c ông y hoà v i s a d d n n hi n tư ng k t t a, v a m t tác d ng i u tr c a thu c l i v a khó tiêu khi n tr d b y b ng.

Thu c ông y và nư c nóng

N u dùng nư c sôi s c thu c ông y s nh hư ng r t nhi u t i k t qu i u tr . Vì nư c chưa ng m k vào thì thu c ã sôi, không có l i cho vi c s c l y h t các thành ph n tr b nh trong thu c. Nh t là các lo i thu c ông y có tinh b t thì n u s c b ng nư c sôi, các v này s hoàn toàn không có tác d ng i u tr .

Vì th , ph i dùng nư c lã ngâm thu c m t lúc r i m i em un thì m i s c h t thành ph n, phát huy tri t tác d ng c a thu c.

y

các

Ph n mang thai tăng bao nhiêu cân là

?

Nh ng ki n th c căn b n

145

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh (Dân trí) - Nhi u ph n mang thai s “m t dáng” nên t ý ăn kiêng, làm nh hư ng nghiêm tr ng không ch n s c kho c a m mà c thai nhi. Th nhưng, n u lên cân quá nhi u cũng có th gây nh ng tác d ng ngư c, khi n thai nhi quá l n gây khó khăn trong sinh n . Theo khuy n cáo c a T ch c Y t th gi i, ph n có thai tăng trung bình t 9 n 12 kg là . Tuy nhiên, còn tuỳ thu c vào tình tr ng dinh dư ng c a ngư i m trư c khi có thai mà xác nh s cân n ng bao nhiêu là .

Ngư i m nh kh nh c n tăng: 12 - 18kg. Ngư i cân n ng trung bình c n tăng: 11,5 - 16kg. Ngư i ã dư cân: 7- 8 kg.

Ăn kiêng, ăn u ng b t h p lý s khi n thai nhi b suy dinh dư ng, thi u máu và canxi. này cũng gây nguy cơ khi n s n ph b sinh non.

i u

Nh ng a tr b suy dinh dư ng t trong b ng m khi sinh ra u nh cân, có chi u cao dư i trung bình và khi l n lên có nhi u nguy cơ m c các b nh r i lo n chuy n hoá, n i ti t như: ti u ư g, xơ v a ng m ch, tăng huy t áp… Không nh ng th , nh ng a tr này còn d b m au nh ng năm u i vì kh năng mi n d ch kém.

Khi xác nh ư c tình tr ng dinh dư ng c a mình, ngư i ph n mang thai nên có ch h p lý, y dinh dư ng, thoáng ch t c n thi t cho c ngư i m và thai nhi.

ăn

ăn pho mát ngon mi ng

Nh ng ki n th c căn b n

146

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Pho mát ư c làm ch y u t s a dê, s a bò, l c à, c u, hươu, là lo i th c ph m cung c p nhi u protein nên có th thay th t dùng trong nh ng b a ăn chính v i khoai tây, salad xanh và rư u vang. Cách làm pho mát khá ơn gi n, ch vi c làm ông s a b ng cách thêm vào dung d ch s a các ch t có ch a axít như chanh ho c gi m. Cũng có th b vào s a ch t có ch a vi khu n chuy n ư ng trong s a thành axít lactic. Sau ó, làm ráo nư c, r c u mu i và chín trong h m ho c m t nơi riêng bi t.

M t s pho mát ngo i nh p ôi khi còn ư c nhúng sơ qua rư u ho c bia lo i pho mát xanh và pho mát tr ng m m.

t o thành nh ng

Bí quy t ăn pho mát ngon

- M i ngư i ch nên dùng 50 g pho mát/b a ăn, n u dùng kèm v i rư u vang có th tăng lên 100 g.

- Rư u vang là th c u ng lý tư ng nh t c a pho mát, dùng kèm v i lo i pho mát tr ng.

c bi t 70% rư u vang tr ng có th

- Không dùng kèm pho mát v i rư u quá nh t, vì s làm h ng mùi v thơm ngon c a pho mát. Ngoài ra, pho mát quá chín cũng có th làm át mùi thơm c a rư u.

- Ch bóc v pho mát khi nào c n dùng ngay.

- Tránh thư ng xuyên l y ra ho c b vào t l nh, vì s làm h ng b m t c a pho mát.

- Lo i pho mát xanh có th dùng trong vòng ba tu n l , n u ư c gói k . Gói m i mi ng pho mát riêng bi t trong gi y thi c ho c c t gi trong h p nh a pho mát không b khô

Nhìn màu trà, oán giá tr dinh dư ng

Nh ng ki n th c căn b n

147

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Màu c a trà tùy vào ô-xy hóa (hay lên men) c a lá trà trư c khi ư c ch bi n. M i m t lo i trà khác nhau có tác d ng khác nhau i v i s c kh e. Trà tr ng

Trà tr ng ch y u ư c hái vào u xuân. Ngư i hái ch hai lá ng n non tơ, hi m hoi trên m i ch i ( t). Nh ng chi c lá non m m này luôn ư c ph m t l p lông tơ b o v màu tr ng, chúng s ư c b o qu n trong su t quá trình ch bi n và x lý nh m b o m ch t lư ng.

Khi s y, ngư i ta luôn chú tr ng sao cho lá chè không b cong queo, vì như th m i b o m tính giá tr c a lo i trà ch t lư ng tuy t h o này. Lo i trà luôn òi h i s c n th n và khéo léo trong quá trình ch bi n. ó cũng là nguyên nhân vì sao giá c a nó luôn cao hơn so v i các lo i trà khác. Ngư i ta cho r ng trà tr ng là lo i th c u ng c a gi i quý t c.

Trà

Nh ng ngư i không rành v trà thư ng cho r ng lo i th c u ng trong các hàng quán bình dân này là “karkade”, nhưng hoàn toàn không ph i như v y. Karkade ng nghĩa v i ch t lư ng trà h c p, trong khi trà ư c làm ra b i vi c s y ư p các cánh hoa.

Th c ra lư ng men trong lo i trà này r t t t cho ngư i b các ch ng b nh v tim m ch, cao huy t áp cũng như có các v n v th n và gan. Trà th c s là ngu n th c u ng dinh dư ng, vì ch a nhi u tannin và lư ng catechin cao g p ôi so v i trà en.

Trà xanh

ây là “ngư i anh” c a trà tr ng, vì nó cũng ư c ch bi n v i công ngh tương t . Tuy nhiên, nh ng lá chè ã l n (già) s ư c ch n hái thay cho lá non (hay búp) c a trà tr ng. ó cũng là nguyên nhân vì sao lo i trà này luôn r hơn so v i trà tr ng.

Lá chè thư ng b cong queo, xo n l i trong quá trình ch bi n, s y ư p. Tuy nhiên, chúng không ư c cho lên men và cũng chính vì v y mà trà xanh luôn ch a nhi u khoáng ch t và thành t vi lư ng có l i cho s c kh e. Trà xanh ư c cho là ch a nhi u thành t ch ng ung thư và m t lư ng vitamin C cao hơn t t c . Nh ng ki n th c căn b n 148

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trà en

Ngư i ta cho r ng trà en là s n ph m c a s bi ng nhác. Theo m t s nhà s h c, khi các công nhân m t m i v i nh ng túi lá chè m i hái trên các n i n, h không th mang h t v nơi t p k t ch bi n. Th là nh ng túi lá chè này b b l i trên i. Sau m t êm nóng cùng tác ng c a sương mù trên các i chè, nh ng túi này ã ph ng lên và ng t ngào hương vào sáng hôm sau.

Th nhưng, thay vì cho s y g p, ch trang tr i ã gi l i và ch bi n thành m t d ng trà khác. Chính nh s lên men x y ra r t m nh ã khi n cho lo i trà này có mùi hương c bi t. Tuy nhiên, cũng chính vì quá trình men lâu như th nên m t s ch t r t t t cho s c kh e và vitamin ã b m t trong trà en..

G ng làm d u c m giác bu n nôn

thai ph

a s ph n mang thai u không tránh kh i c m giác bu n nôn khó ch u trong th i kỳ thai nghén. Ch c n dùng 1g b t g ng khô ho c 5g g ng tươi có th kh c ph c hi u qu tình tr ng này. Tác d ng c a g ng i v i các bà b u ã ư c ch ng minh qua nhi u nghiên c u c l p trên th gi i, trong ó n i b t là công trình c a ti n sĩ Fischer-Raumussen và c ng s thu c ih c Nam Florida (M ). Sau khi cho 27 ph n mang thai 3 tháng u có c m giác bu n nôn và nôn m a dùng 250 mg g ng d ng b t khô vào 4 l n/ngày, nhóm nghiên c u nh n th y các tri u ch ng gi m áng k . Theo ông y, g ng lành tính, không c và r t hi u qu trong ch a tr ch ng nôn nao sau ph u thu t ho c gây mê, i u tr ung thư b ng hóa tr li u, say sóng, tàu xe... Nó còn ư c dùng làm thu c ch a r i lo n tiêu hóa, y b ng, au b ng sau sinh, c m cúm, ho có m, ng c thu c, au nh c mình m y do c m l nh, au kh p... G n ây, ngư i ta còn phát hi n ra g ng có tác d ng ch ng viêm và ch ng ông máu r t hi u qu . ch a b nh, ch c n dùng 1-2 g b t g ng khô ho c 5-10g g ng tươi trong 2-4 l n/ngày là t k t qu . Trong m th c, có th ăn t i 30g g ng tươi m t l n mà không có h i cho s c kho . Nhai g ng s ng và chiêu v i nư c là cách dùng có hi u qu cao nh t, còn khi un n u ho c làm m t, tác d ng ch a b nh c a lo i dư c th o này s gi m i m t ph n do tinh d u bay hơi.

Nh ng ki n th c căn b n

149

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ng t x u - nguyên nhân và cách x lý
Ng t x u là tình tr ng m t ý th c thoáng qua, ngư i b nh th y hoa m t, chóng m t, m t t i s m và sau ó không nh n th c ư c xung quanh. Hi n tư ng này thư ng xu t hi n khi dòng máu n não th p hơn m c t i thi u hay do huy t áp gi m t ng t. Có nhi u nguyên nhân gây ng t, g m c lành tính và b nh lý tim m ch. Có m t s nguyên nhân ph bi n sau: M t n công nhân ng t x u - Ng t do ph n x th n kinh tim, thư ng g p nh t là do th n kinh trong lúc tham gia ình ph v . Trư c khi ng t, b nh nhân có c m giác bu n nôn và toát công. m hôi, sau khi ng t thư ng th y m t m i. Ph n x này có th x y ra khi quay c t ng t, m c áo c ch t ho c bàng quang r ng sau khi i ti u. Cũng có m t s trư ng h p hi m g p là sau khi ho ho c cư i to. - Ng t khi thay i tư th là hi n tư ng ph bi n, xu t hi n khi thay i tư th t n m ho c ng i sang ng. Ngư i già g y y u và b nh nhân ái tháo ư ng, ho c nh ng ngư i b m t nư c do th i ti t quá nóng d b ng t khi thay i tư th và ch u h u qu n ng n nh t. - Ng t do r i lo n nh p: x y ra khi nh p tim quá ch m (dư i 30 nh p/phút) ho c quá nhanh (180 nh p/phút). N u ng t do r i lo n nh p tim x y ra b nh nhân có b nh tim m ch thì nguy cơ t vong r t cao. - Ng t b nh nhân có b nh tim m ch: M t s b nh lý c a cơ tim, van tim, m ch máu có th gây ra ng t, nhưng nguyên nhân thư ng g p nh t là nh i máu cơ tim. C n chú ý tìm nguyên nhân ng t b nh nhân tim m ch b i ó thư ng là d u hi u báo trư c nguy cơ t vong. Cách i u tr : Khi g p m t ngư i b ng t, c n tránh cho b nh nhân b ch n thương và b o m là v n ang t th , có m ch (ki m tra ng m ch c nh ngay dư i hàm). N u ngư i b nh không t th ho c không có m ch, ph i g i ngay c p c u. N u t th và có m ch, c n b nh nhân n m dư i n n c ng và ph ng r i t t nâng nh chân lên cao, tuy t i không nâng ngay b nh nhân d y. i v i ngư i có nguy cơ b ng t do ph n x th n kinh tim, cách t t nh t là tránh môi trư ng quá nóng ho c ngư i quá ông. C n u ng nhi u nư c, b sung thêm mu i. Ngoài ra, có th dùng các thu c ch n beta giao c m như Propranolol, Atenolol, Metoprolol, Bisoprolol. N u các bi n pháp trên th t b i, có th xem xét vi c c y máy t o nh p. i v i ngư i hay b ng t khi thay i tư th , c n dùng thu c theo ch nh và tránh i t t chân ch t, n m ng cao u. Còn v i trư ng h p ng t do r i lo n nh p, có th dùng máy t o nh p tim n u nh p ch m, ho c dùng thu c i u ch nh nh p hay sóng radio trong trư ng h p nh p tim quá nhanh.

Nh p th c a bé - d u hi u nào là b t thư ng?
Nh ng ki n th c căn b n 150

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh (Dân trí) - Tôi m i sinh con ư c 3 tháng. ôi khi, tôi th y cháu th nhanh nh ng lúc th c gi c. Tu n trư c, cháu b s t, ng t mũi, nh p th cũng có lúc nhanh lên nhi u, l i có lúc tôi có c m giác như cháu khó th . Như v y có b t thư ng hay có ph i là bi u hi n c a b nh gì không? BS Nhi khoa Nguy n Trung Hà tr l i

Bình thư ng, tr sơ sinh có nh p th dao ng t 20-40 l n/phút. N u bé kho m nh, khi ng , bé s th u n. Nhưng khi t nh d y, ôi khi nh p th c a bé s nhanh lên, th m chí có nh ng quãng ng ng th ng n (dư i 10 giây). S b t thư ng này ch di n ra trong th i gian r t ng n, sau ó nh p th c a bé l i tr v bình thư ng.

Khi bé b s t, nh p th s tăng lên. Trung bình, c tăng 1 C thì nh p th c a bé s tăng 5 – 7 l n. N u b s mũi, lòng mũi h p l i cũng có th nh hư ng t i nh p th c a bé. Khi ó, ch nên dùng nư c mu i sinh lý nh cho cháu. Như v y s làm nư c mũi loãng ra, bé s d th hơn.

N u cháu b s t thì t t nh t ch nên ưa cháu i g p bác sĩ ư c khám c th , b i l a tu i này, s t là thư ng là d u hi u c a nhi m trùng, d ti n tri n n ng n u không ư c ch a tr k p th i.

Khám khá bí n c a cơ b p
Nh ng khám phá dư i ây không ch giúp b n hi u ư c v ho t ng c a cơ b p, mà còn giúp b n làm cách nào cơ b p l n hơn, m nh hơn. S i cơ có nhi u kh năng khác nhau

Các cơ b p khung g m hai lo i s i cơ. Lo i 1 là lo i s i cơ co rút ch m, s d ng ch y u trong các ho t ng mang tính ch u ng. Lo i 2 là các s i cơ co rút nhanh, ch làm vi c khi vi c ó ph i dùng hơn 25% năng l c t i a c a b n.

H u h t chúng ta u có lư ng s i cơ co rút ch m và nhanh b ng nhau, ngo i tr các l c sĩ. Ch ng h n m t v n ng viên ch y marathon sinh ra ã có lư ng s i cơ co rút ch m nhi u hơn, trong khi v n ng viên ch y nư c rút l i có lư ng cơ co rút Nh ng ki n th c căn b n 151

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

nhanh nhi u hơn. S i cơ co rút nhanh to g p ôi so v i s i cơ co rút ch m và có th l n hơn n a n u b n t p luy n.

cơ b p l n, b n ph i t p nâng nh c v t n ng

Hi m khi các cơ b p ư c d n s c cho m t ng tác. Khi b n nâng v t có kh i lư ng nh , ch các s i cơ co rút nhanh m i ho t ng, các s i cơ ch m ư c ngh ngơi. Do ó, n u b n mu n xây d ng các cơ b p l n, c n ph i nâng v t n ng hơn, lúc ó các cơ b p nhanh và ch m u ph i tham gia.

S lư ng s i cơ không th tăng, ch tăng

ch t lư ng

Sinh ra, chúng ã có m t s lư ng c nh các s i cơ. Chúng ta không th gia tăng s lư ng c a các s i cơ này. Do ó chúng ta ch có th tăng cư ng t p luy n có bư c cơ b p hoàn h o t chính ch t lư ng c a chúng, ch không ph i làm gia tăng s s i cơ.

Mu n cho cơ tam

u to, nên t p nâng ngư i

Cơ tam u (triceps) là b p th t to n m sau tay trên (g n nách). B n mu n cho cơ này to, ng nên t p t . Thay vào ó, nên t p nâng ngư i (xà nâng). Nhưng cũng lưu ý t p nâng ngư i ki u này ph i c n th n, luôn luôn ch m trong các ng tác. N u th y au lưng hay vai, nên d ng t p.

Mu n cơ b p phát tri n, c n nhi u testosterone

Ai cũng có lư ng testosterrone (hormone nam tính) trong cơ th , t bé gái n c già. Tuy nhiên, ch có nam gi i m i có lư ng hormone này d i dào, có th tăng g p 10 l n lúc tu i d y thì.

Có 4 cách

gia tăng lư ng testosterone

- T p th d c th thao

huy

ng h t các cơ b p làm vi c.

- T p nâng v t n ng, t i a 85% kh năng b n có th nâng m t l n khi t p. Nh ng ki n th c căn b n 152

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Làm nhi u

ng tác trong th i gian t p, như bài t p th d c a năng ch ng h n.

- Th i gian ngh gi i lao gi a hai l n t p th t ng n, t 30-60 giây/l n ngh .

ng chú tr ng quá vào protein

úng là cơ b p ư c t o nên t protein nên b n có th ăn protein làm n nang cơ b p. Nhưng n u b n là ngư i m nh kh nh, ăn nhi u protein chưa ch c giúp cho cơ b p thêm n nang, vì cơ th s t chuy n hoá protein làm năng lư ng, trong khi b n l i mu n cơ th t m và ư ng làm năng lư ng thôi!

Cách t t nh t là t p trung vào calori. B n nên ăn t i thi u 2g protein/kg cơ b p m i ngày. V i m t ngư i n ng 73kg có th c n t i thi u 146g protein/ngày. Nhưng n u ta c n theo ch calori, ch ng h n b n c n hơn 3.000 calori/ngày t p nâng t , thì t t nh t nên ăn khoai chiên v i vài lát th t.

Cơ b p kho m nh giúp gi m t i cho b xương

T p t nâng s làm cơ b p to ra, nâng s c ch u l c c a cho b xương trong vi c ch u l c c a toàn cơ th .

u g i và lưng, qua ó giúp gi m t i

N u mu n cơ b p to, c n tránh t p ch y

Ch y b không t o cho cơ b p gia tăng kích thư c. B i v y, b n có th th y v n ng viên marathon có dáng ngư i m nh là th . Các s i cơ co rút nhanh v n phát tri n khi b n t p ch y và t p nâng, tuy nhiên s i cơ co ch m l i b t ng.

Nên nh là tuy nh v kích thư c, nhưng các s i cơ co rút ch m l i chi m 50% c a cơ b p. Do ó c n huy ng chúng làm vi c khai thác kh năng phát tri n kích thư c ti m tàng c a chúng. C n tránh t p môn ch y b , chú tr ng t p nâng, b n s nh n th y s phát tri n c a c hai lo i s i cơ này và s có các cơ b p phát tri n như ý mu n.

Tác h i c a ư ng
Nh ng ki n th c căn b n 153

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Vì sao m t th ng t ngào n th l i có th l i tác h i i v i s c kh e c a b n? Vì sao b n nên tránh xa ư ng và l a ch n các lo i th c ăn dinh dư ng khác? Làm cơ th suy như c và m t m i

Khó cư ng l i s cám d c a ư ng qua vô s lo i th c ph m Tăng nguy cơ m c b nh béo phì, ti u ư ng và b nh tim ng t.

Lư ng ư ng trong máu không n nh s d n t i m t m i, au u và thèm ăn ư ng nhi u hơn. S thèm thu ng ó chu n b cho m t chu kỳ nghi n ư ng mà m i khi b n n p thêm ư ng vào cơ th b n s c m th y d ch u hơn m t cách t m th i. Nhưng ch m t vài gi sau, b n l i c m th y thèm ư ng và ói.

Nh ng công trình nghiên c u trên quy mô l n ã ch ra r ng càng ăn nhi u các lo i th c ăn có hàm lư ng glycemic cao (tác ng nhanh chóng n lư ng ư ng trong máu) trong ó bao g m các lo i th c ăn có ch a ư ng thì nguy cơ tr nên béo phì, phát tri n b nh ti u ư ng, b nh tim ngày càng cao và có th liên quan n nhi u lo i ung thư.

C n tr ch c năng mi n d ch c a cơ th

M t ch ăn u ng nhi u ư ng thư ng d n n tình tr ng thi u ch t crôm. N u b n ăn quá nhi u ư ng và cách th c ph m giàu hydratcacbon ã qua tinh ch , r t có th cơ th b n s có d u hi u thi u ch t khoáng crôm mà m t trong nh ng ch c năng chính c a nó là giúp i u hòa lư ng ư ng trong máu.

Crôm có nhi u trong các lo i th t, h i s n và th c ăn th c v t. Các lo i tinh b t ã qua tinh ch và các lo i th c ph m nhi u hydratcabon khác ã “cư p” m t ngu n cung c p crôm trong các lo i th c ph m này.

y nhanh quá trình lão hóa

M t ph n lư ng ư ng b n h p th , sau khi vào trong máu cũng tr thành protein. Nh ng phân t m i này góp ph n làm m t i tính àn h i c a các mô ang b lão hóa, t da cho n các b ph n và ng m ch. Càng nhi u lư ng ư ng lưu thông trong máu thì càng y nhanh qúa trình lão hóa. 154

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Gây sâu răng và các b nh v răng l i

V i t t c nh ng tác ng nguy hi m trên c a ư ng ôi khi chúng ta quên m t tác h i ch y u nh t mà nó gây ra. Khi ư ng bám vào răng, kh năng gây sâu răng c a nó cao hơn t t c các lo i th c ăn khác.

... t

ó có th d n

n b nh tim

Vi c nhi m trùng l p i l p l i như nhi m trùng l i là m t trong nh ng tác nhân thúc phát tri n b nh liên quan n ng m ch vành.

ys

Ngăn c n s h p thu các ch t dinh dư ng quan tr ng

Nh ng ngư i ăn nhi u ư ng thì kh năng h p th các ch t dinh dư ng thi t y u r t th p, bi t là vitamin A, vitamin C,vitamin B12, canxi, ph tpho, magiê và s t.

c

Th t tr trêu là nh ng ngư i h p thu nhi u ư ng nh t l i là tr em và thanh thi u niên, nh ng cá th c n n nhi u ch t dinh dư ng nh t.

Gây stress

Lư ng ư ng trong máu tăng cao có th d n n vi c kích thích các hoóc môn gây ra tình tr ng cáu k nh, b c b i. Vì v y, t t nh t là b n nên h c cách ki m ch trư c các món ăn ng t ngào ó.

Viêm xoang c p - nh n bi t và i u tr

"G n ây tôi b ho, ng t mũi, ch y nư c mũi và r t au vùng m t, xoang c p. Viêm xoang c p là gì, cách i u tr như th nào?"

u. Bác sĩ k t lu n là viêm

Tr l i

Nh ng ki n th c căn b n

155

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Viêm xoang c p là tình tr ng viêm nhi m m t ho c nhi u xoang, bao g m xoang hàm, xoang sàng và xoang trán. Viêm xoang c p thư ng n do nhi m virus ư ng hô h p trên, do d ng ho c nhi m n m. Nh ng nguyên nhân ó gây viêm màng nh y làm cho các màng nh y sưng lên, vi khu n trong ó phát. S sưng ph ng các màng nh y làm cho d ch t các xoang không th thoát ra ư c.

Viêm xoang hàm trên thư ng k t h p v i nh ng nhi m khu n răng l i m n tính. Nh ng ngư i b viêm xoang c p thư ng có các tri u ch ng: ho; ng t mũi; au và sưng n xung quanh xoang b t n thương; ch y nư c mũi; c m giác n ng vùng m t và vùng u; nư c mũi xanh ho c vàng; viêm xoang hàm thư ng au vùng quanh má và răng hàm trên. Ngư i viêm xoang sàng thư ng au vùng trên mũi và sau m t, au do tăng áp l c các xoang, ôi khi có th s t.

i u tr , ngư i ta thư ng dùng các ch t làm thông mũi như phenylephrine, alconefrin, duration và corticoid d ng x t như fluticasone, flonase... Tuy nhiên, y ch là bi n pháp t m th i, n u dùng quá li u có th có các tri u ch ng như hoa m t, au u, tăng nh p tim, lo l ng b n ch n, m t ng .

Dùng corticoid d ng x t có th gây au u, rát mũi, ch y máu mũi. Không dùng các thu c thông mũi cho nh ng b nh nhân tăng huy t áp ho c các b nh lý v tuy n giáp. S d ng thu c thông mũi kéo dài cũng có th d n n tình tr ng ph thu c thu c. Kháng sinh ư c dùng trong 7-10 ngày.

U ng nhi u nư c giúp ch t ti t loãng và ch y ra ngoài ư c d dàng hơn ho c có th xông hơi v i m t bát nư c nóng. V sinh mũi h ng ngày b ng nư c mu i 0,9% có th ngăn ng a các ch t nhày ng. Nh ng b nh nhân có bi u hi n b nh n ng và kéo dài c n ư c i u tr các cơ s y t chuyên khoa.

5 bài thu c v a làm

p, v a tăng cư ng s c kh e

B n ã bao gi nghĩ n vi c làm p b ng rư u, d u ăn hay nh ng th v n ư c coi là ch dùng làm thu c chưa? Hãy th m t vài công th c dư i ây, b n s th y b t ng .

Rư u dưa chu t - m ph m dư ng da tuy t v i

Nh ng ki n th c căn b n

156

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ngoài cách p m t n , dưa chu t còn ư c dùng ngâm rư u. Dưa chu t c t ra ngâm trong rư u tr ng, ng m ch ng m t tháng s có tác d ng làm mát da, tr b ng n ng, làm lành các ch ng viêm sưng, gi m au và tr da nh n.

U ng rư u dưa chu t h ng ngày giúp tr ng da, gi m các v t nhăn và t y s ch n t tàng nhang. Cách pha ch r t ơn gi n: R a s ch dưa chu t, ráo nư c, c t nh và nghi n nát. em ngâm rư u theo t l 1/3. Bu c kín mi ng hũ ch ng 3-4 tu n, l c sang m t l m i r i c t tr trong t l nh. Pha rư u dưa chu t vào nư c t m cũng có tác d ng t t.

N u da b n b r p n ng, có th làm m t n dưa chu t: nghi n nh dưa chu t, tr n v i b t g o và nư c da và gi nguyên trong 15 phút r i r a s ch b ng nư c l nh. Kem m t n này có tác d ng làm d u da, gi m m n ng a.

Vì dưa chu t có tác d ng làm se da nên không nên dùng cho ngư i da khô. Nh ng b n có làn da nh n có th dùng nư c ép c a dưa chu t làm m t n hàng ngày gi m ti t bã nh n, căng da r t t t.

Rư u tr ng ch ng m t m i, ki t s c, làm

p da

Tr ng ư c ánh trong rư u cho t i khi s i b t thì thêm ư ng vào. dung d ch này vào m t c c sành, cho c c vào n i nư c un cách th y, hâm nóng rư u u ng.

Rư u tr ng có tác d ng kích thích tu n hoàn máu, làm m ngư i khi tr i l nh, ra m hôi và gây bu n ng . Ngư i ta g i ây là rư u làm p.

Rư u nho sát khu n, thanh l c cơ th

Các nghiên c u khoa h c cho th y nho có tác d ng kháng khu n và u xơ. Nư c c t nho có tác d ng sát khu n và làm ch c răng. M i ngày u ng m t c c rư u nho có tác d ng gi m cholesterol trong máu. Nh tác d ng kích thích trao i ch t, i u ki n u ng i u .

Ngư i ta còn dùng nư c ép nho tươi ho c khô r a m t, có tác d ng giúp se da, lành m n nh t và sát khu n. Ăn nhi u nho giúp ch t c n bã, c h i trong cơ th , l i ti u và nhu n tràng. Nh ng ki n th c căn b n 157

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

D u v ng (mè) làm m m da,

p tóc
u có

D u v ng có tác d ng nuôi dư ng và b o v tóc r t t t. M i ngày xoa d u v ng lên da th ngăn ch ng r ng tóc. Nên làm trư c khi i ng , trong nhi u ngày liên t c.

Có th xoa d u v ng tr n v i nư c ép c g ng lên da u và tóc. Mài m t nhánh g ng, v t l y nư c, tr n v i d u v ng theo t l 1/1, khu y u. Dùng h n h p này xoa da u có tác d ng tr gàu và ch ng r ng tóc.

G ng còn có tác d ng kích thích lưu thông máu trên da u giúp tóc phát tri n ch c kh e. Ăn nhi u v ng en rang còn giúp ngăn ng a tóc b c s m. D u v ng còn giúp làm m m da, thoa sau khi t m ho c trư c khi xông hơi.

Ng i c u - th n dư c quý

Ng i c u ư c coi là m c a các loài cây nh công d ng y h c th n bí c a nó. Ng i c u ư c dùng làm bánh, n u canh, tráng v i tr ng và pha trà. Ngư i Nh t B n, Trung Qu c dùng ng i c u xông huy t. Dân phương Tây dùng ng i c u tăng l c và thanh l c cơ th . Trà ng i c u r t t t cho nh ng bà m nuôi con bú và nh ng ngư i ki t s c c n ư c b i b .

Cách pha ch : Băm nh lá ng i c u (tươi ho c khô), pha m t thìa nh lá v i m t c c nư c v a sôi dùng u ng.

tr m n có th dùng lá ng i c u tươi nghi n ho c nguyên c lá p m t n . Gi trong kho ng 20 phút r i r a r i r a s ch. tăng l c có th t m b ng lá ng i c u, có tác d ng l t l p da ch t, làm m m da, giúp huy t m ch lưu thông t t, làm d u các ch viêm sưng, tr rôm s y.

Cách ăn cá an toàn

Nh ng ki n th c căn b n

158

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

i v i nhi u ngư i, cá ch ơn gi n là m t món ăn trên bàn. Tuy nhiên, b n c n nên bi t cách ăn cá như th nào m b o cho s c kh e. - Nên ăn cá nh và ít "tu i", vì chúng có ít n ng ch t gây ô nhi m.

- G b da, l p m nư ng.

bao t và

u cá, các cơ quan bên trong trư c khi n u

- Nư ng cá trên m t t m v h m nh xu ng. Cá "cao tu i" có n ng ch t ô nhi m cao hơn. - Lo i b m ra kh i cá ã n u nư ng.

- H n ch ăn cá chiên do khi chiên cá, các ch t gây ô nhi m có th ng m vào các mô m .

Lo i cá bi n nào nên h n ch ?

Trư ng i h c B c Carolina (M ) ki m tra th y có 24 lo i cá h ki m ư c tiêu th thư ng xuyên, có ch a lư ng thu ngân cao quá m c cho phép. Vì v y, nhóm ki m tra ã khuy n cáo ngư i tiêu dùng, cbi t ph n có thai, ang cho con bú và tr nh nên tránh s d ng các lo i cá có hàm lư ng thu ngân cao như cá m p, cá ki m, cá thu... vì chúng khi n tr b suy như c và kém phát tri n; gây ra b nh tim, v n h th n kinh và th n ngư i l n.

Nhưng như th không có nghĩa là chúng ta ng ng ăn cá. phòng ng c thu ngân, b n có th ch n các lo i thu h i s n như tôm, cá h i, cá pollock, cá trê. Còn cá ng en và cá ng tr ng thì nên ăn ít hơn 1 b a/tu n b i tuy không ch a lư ng thu ngân cao như cá ki m, nhưng v n vư t m c cho phép.

Mùi xe m i -

c h i hơn ta tư ng

Ph i m t 6 tháng xe m i bay h t "mùi" và an toàn.

"Mùi xe m i" gây ra b i s bay hơi c a các h p ch t h u cơ và có th khi n ngư i ng i b au u, bu n nôn, au h ng và th m chí có th là b ung thư. Lo i mùi này bay ra t các chi ti t c u t o hay trang trí b ng nh a trong xe ho c cũng có th t các lo i keo g n hay th m xe. 159

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Khi xe còn m i, thành ph n t o thành các b ph n và ch t keo ó v n tr ng thái không b n v ng và có th s n sinh ra các lo i khí c h i, trong ó có ch a c benzen và fomanddehyt, 2 lo i ch t có kh nănggây ung thư.

Theo các nhà khoa h c thì tác h i c a lo i mùi này còn tăng lên trong nh ng ngày n ng nóng. h n ch tác h i này m i ngư i có th thư ng xuyên m c a s xe trong khi lưu thông bên trong xe ư c thoáng. Ph n ang mang thai càng ph i chú ý hơn n a và ph i áp d ng các bi n pháp "phòng ch ng" c bi t.

N u mu n lo i b lo i mùi có h i này b ng cách s d ng các thu c kh mùi thì không nên b i i u này s làm cho xe ôtô càng "n ng mùi" hơn. Thư ng thì khí c s bay d n và m c an toàn sau th i gian kho ng 6 tháng.

Ai không nên ăn nhi u... trái cây?
Rau qu r t t t cho s c kh e, nhưng ăn quá nhi u trái cây s làm hàm lư ng ư ng glucose trong máu tăng cao, i u c bi t nguy hi m cho các b nh nhân ái tháo ư ng.

Theo các chuyên gia, glucose máu tăng v t s g p ôi kh năng t t do nh i máu cơ tim.

i cùng nguy cơ m c b nh tim t 2 - 4 l n và

Các lo i trái cây có lư ng glucose cao: chôm chôm, dưa h u, chu i chín...

Tr thông minh hơn nh m

N u ư c m âu y m chăm sóc m i ngày, tr m i bi t i s nhanh trí và sáng d hơn so v i nh ng bé i nhà tr hay ư c ngư i l , h hàng trông nom.

Theo báo cáo c a Hi p h i trông tr qu c gia Anh, nh ng em i nhà tr t ra kém nh t khi th c hi n các bài ki m tra v s phát tri n. Các em cũng có thái gây h n và hi u chi n hơn, nh ng ôi khi có xu hư ng ch u ph c tùng, kém chan hoà và hay bu n r u hơn.

Nh ng ki n th c căn b n

160

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng tr ư c ông bà ho c h hàng chăm thì khá hơn m t chút. Trong khi ó, s phát tri n c a nh ng bé ư c m t ngư i trông tr ho c vú em chăm sóc riêng l i khá t t, ch ng sau i u ki n lý tư ng là có m .

Nghiên c u c a Hi p h i có s tham gia c a kho ng 1.200 tr nh và gia ình sinh s ng b c London và Oxfordshire. Các em b t u ư c ánh giá s phát tri n nh kỳ t 3 tháng tu i cho t i 51 tháng.

Theo trư ng nhóm Penelope Leach, nghiên c u không hàm ý r ng ngư i m ph i kè kè v i con su t ngày tr thông minh hơn. i u quan tr ng là c n chú ý b i dư ng s phát tri n cho tr t 0 t i 3 tu i, trong ó c bi t nâng cao ch t lư ng c a các d ch v trông tr .

8 th c u ng có l i nh t cho s c kho
Khi nghĩ n nh ng u ng có l i cho cơ th , th u tiên mà b n nghĩ n chính là nư c l c, nhưng bên c nh ó còn có r t nhi u lo i th c u ng áng giá khác cho cơ th và c vi c gi m cân. M t vài lo i u ng c bi t còn làm d u i b nh t t như ch ng khó tiêu, loãng xương, ngăn ng a ung thư…

Trà xanh
Trà xanh giúp gi m thi u r i ro trư c ch ng loãng xương, ung thư, b nh tim m ch và tránh các khoang h ng trong cơ th .

Trà xanh giàu ch t flavônol, polyphênol, ch t ch ng oxy hoá t nhiên có th b o v các t bào trư c các ch t sinh ung thư và ngăn ch n các kh i u phát tri n b ng cách giúp cho cơ th xoá s ch t g c. Các ch t ch ng oxy hoá giúp cơ th ch ng l i b nh tim b ng cách thư giãn các m ch máu, h n ch s hình thành các kh i máu t có th gây ra nh ng cơn au tim và t qu .

Trà xanh cũng có ch a fluoride giúp răng ch c và kho , flavônol giúp xương c ng cáp, gi m thi u ch ng loãng xương và xâu răng.

Trà b c hà

Nh ng ki n th c căn b n

161

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trà b c hà giúp xoa d u ch ng chu t rút và giúp tránh ch ng khó tiêu. B c hà là lo i thu c tr ch ng co th t r t t t, giúp thư giãn các cơ, ch ng l i s co c ng và s au nh c. Trà b c hà cũng h tr kh năng tiêu hoá b ng cách thúc y lưu thông, s chuy n hoá trong máu thông qua h th ng tiêu hoá.

S a tươi ít béo ( thành ph n 1% ch t béo)

S a tươi ít béo giúp h n ch các cơn thèm mu n và b o v cơ th ch ng l i ch ng loãng xương, n nh lư ng ư ng trong máu và gi m i các cơn nghi n. S a là m t ngu n ch t giàu canxi b i vì trong s a có ch a vitamin D, lo i vitamin có ch a hàm lư ng canxi cao nh t. Hàm lư ng canxi có th t ch t các ch t béo trong các t bào c a cơ th thay vì lưu gi chúng. i u này giúp b n có th d dàng t ư c và duy trì cơ th m t tr ng lư ng như ý mu n và n nh.

S a

u nành

S a u nành gi m r i ro b nh tim m ch, có ch a các s i hoà tan và protein trong h t u nành, gi m lư ng colextêrôn trong máu và gi m r i ro b nh tim m ch. N u b n u ng s a u nành thay vì u ng s a bò, hãy mua lo i s a u nành có b xung thêm canxi, vitamin A và D.

Và m t i u nên chú ý: u nành có ch a phyto-estrôgen, ch t có th k t h p v i c t khác làm tăng r i ro b nh ung thư vú. Hãy h i ý ki n bác sĩ khi u ng s a u nành n u như gia ình b n ti n s ã có ngư i m c b nh ung thư vú.

Nư c sôcôla nóng

Nư c sôcôla nóng giúp c i thi n tinh th n và giúp b o v cơ th ch ng l i b nh tim m ch. D a có trong sôcôla giàu polyphênol, ch t ch ng oxy hoá có ngu n g c t th c v t có kh năng b o v các t bào ch ng l i s phá hu oxy hoá, i n hình là làm gi m i lư ng côlexterôn trong máu, r i ro d n gây ra b nh tim m ch cao.

Nư c qu cà chua

Nh ng ki n th c căn b n

162

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nư c qu cà chua có kh năng giúp cơ th ch ng l i a s các b nh ung thư. Các s n ph m làm t cà chua có ch a hàm lư ng ly-cô-pen ch ng oxy hoá, ch t này gi m thi u r i ro b nh ung thư ph i và d dày, bao g m c ung thư tuy n tu , th c qu n, mi ng, estôphagen, ung thư vú và c . Ly-cô-phen cũng giúp cơ th b o v ph i và tim ch ng t i s phá hu oxy hoá và gi m thi u b nh tim m ch.

Nư c trái nam vi t qu t

Nư c cây nam vi t qu t có th ngăn ng a b nh viêm nư u. Thành ph n k t dính có trong qu nam vi t qu t có th ngăn ch n các vi khu n xâm nh p vào nư u răng. Nhi u chuyên gia nghiên c u dinh dư ng cho r ng, chúng ta nên c nh giác v i m t s nư c qu thành ph n có quá nhi u ư ng, do ó không nên u ng hơn m t c c nư c lo i hoa qu này m t ngày.

Nư c cam

Nư c cam có kh năng ch ng l i các b nh c nhân m t, ung thư và kh năng mi n d ch r t cao. Ngu n vitamin C có trong nư c cam giúp cơ th ch ng l i s oxy hoá hoàn toàn và c các b nh khác như c tinh th (có th d n n mù loà ) và ung thư ph i. Vitamin C ngăn ng a s phá hu oxy hoá có kh năng phát tri n thành các t bào ung thư, h tr phát huy ch c năng c a các t bào mi n d ch, và giúp cơ th ch ng l i b nh nhi m trùng m t cách hi u qu . Ngoài ra, nư c cam còn r t có l i cho xương nh hàm lư ng canxi có trong nó.

C c i tiêu

c

C c i có th x t lát, phơi khô dùng d n.

C c i có tác d ng gi i tr c t gây ung thư trong th c ăn. Lo i c này dùng khi y b ng, ho m m t ti ng, th huy t, ki t l , au u, b thương r p mi ng, chân run có tác d ng t t. Ăn s ng có th phòng s i túi m t.

C c i còn g i là la b c, thái bao, t tùng, c c i tr ng, m ng b ch. Là r c a cây c c i, th c v t h c i. Tính mát, v ng, hơi ng t.

Nh ng ki n th c căn b n

163

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thành ph n chính có vitamin C, acid nicotic, calci, ư ng. Ăn s ng có th giúp tiêu hóa, gi i khát, thu n khí. G n ây, nhi u công trình nghiên c u ch ng minh r ng: Trong c c i có ch t lignin, v t ch t t ng h p có th nâng cao s c ho t ng c a t bào cơ th , tăng cư ng ch ng khu n, ch ng ung thư.

C c i l i có th gi i tr

c t gây ung thư trong th c ăn do ó g i là th c ăn phòng ung thư.

Tác d ng: Tiêu th c ăn, hóa m, khoan trung, thu n khí, thanh nhi t, gi i khi y b ng, ho m m t ti ng, th huy t, ch y máu mũi, ki t l , au mi ng, chân run, ăn s ng có th phòng s i túi m t.

c. Ch y u dùng u, b thương r p

Cách dùng: Ăn s ng, n u, xào, nư ng. Dùng làm thu c, n u canh, ép nư c u ng, ho c ngoài, nh mũi...

p

Kiêng k : Ngư i tì v y u, khó tiêu thì không ăn, không dùng v i a hoàng, hà th ô, nhân sâm, ngư i khí hư thì không dùng ơn c, có th ăn cùng v i g ng.

Ch a tr :

1- Ăn u ng quá m c, d dày quá chua, nôn ra nư c chua, tiêu hóa không t t: ăn s ng c c i ho c ăn s i c c i tươi ư p l nh. M i l n m t lư ng v a .

2- Nôn m a: a- C c i r a s ch, giã nát, n u v i m t ong, nh thì ăn, b- C c i tr ng: m t c , giã nát l y nư c, cho thêm ư ng . U ng v i nư c un sôi.

3- Ðau d dày: C c i tr ng giã nát l y nư c. Cho thêm nư c g ng. Sau m i b a cơm u ng n a chén nư c.

4- Viêm ru t, a ch y: 50 g c c i khô, s c u ng. Ngày hai, ba l n.

5- Ki t l : a- 250 g c c i, 30 g ư ng tr ng. C c i giã nát l y nư c, cho thêm ư ng tr ng. U ng v i nư c un sôi. Ngày hai l n; b- Nư c c c i: 60 ml, m t ong: 30 ml, nư c g ng: 15 g, nư c trà c: m t chén. Hòa u, un nóng lên mà u ng. Ngày hai, ba l n.

Thu c an th n có nh hư ng
Nh ng ki n th c căn b n

n vi c sinh con?
164

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

N u ngư i ph n , vì lý do nào ó, trư c ây ã dùng thu c an th n quá li u thì v sau sinh con có b nh hư ng gì cho con cái không? N u có, s nh hư ng này có bi u hi n như th nào?

Tr l i

Dùng thu c an th n quá li u, ví d như t t , gây c ch th n kinh, áp ng kích thích au, gi m ph n x gân xương và th ch m, m c n ng có th gây hôn mê m t các ph n x . Nh ng trư ng h p này ph i ư c c p c u i u tr n nh h n m i cho ra vi n, t c là sau khi dùng các bi n pháp th i tr h t thu c trong cơ th , xác nh không còn t n thương h th n kinh và ánh giá các y u t v r i lo n tâm th n.

Không tái s d ng các thu c ng quá nhi u l n ho c e d a t t ti p theo, tình tr ng tâm lý n nh thì sau này có th sinh con bình thư ng không b nh hư ng gì. Nhưng tuy t i trong th i kỳ trư c, trong khi mang thai không ư c s d ng thu c ng cũng như các thu c khác n u không có ch nh c a bác sĩ.

Thu c ch a táo bón B nh táo bón gây khó ch u và... m t th i gian.

Táo bón tuy không nguy hi m n tính m ng nhưng trong nhi u trư ng h p, nó là tri u ch ng c a m t b nh lý nào ó. Vi c i u tr c n tác ng vào g c b nh. Tuy nhiên, m t s lo i thu c có th làm gi m nh tri u ch ng, giúp b n d ch u hơn.

N u táo bón là tri u ch ng c a m t căn b nh nào ó thì ph i i u tr t n g c. Còn n u là táo bón thông thư ng, bác sĩ s ch d n b nh nhân cách phòng ng a và i u tr , ch y u là năng v n ng th l c, tăng cư ng rau qu trong ch ăn cơ th ư c cung c p nhi u ch t xơ, trư ng h p th t c n thi t m i dùng thu c. Thu c tr táo bón (nhu n tràng) có nhi u lo i:

Lo i làm tăng th tích phân

Nh ng ki n th c căn b n

165

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th tích c a ch t bã trong ru t tăng lên s kích thích ru t co bóp m nh. Phân trương lên s m m hơn và i xuôi theo ru t già m t cách d dàng và nhanh chóng. ây là lo i thu c có tác d ng t t , nh nhàng và an toàn nh t, có th dùng lâu ngày mà không gây h i gì. i u c n lưu ý là ph i u ng nhi u nư c, lúc u ch c n u ng ít, sau ó tăng lên t t . Lo i thu c làm tăng th tích bao g m nh ng thu c như Metamucil, Perdiem Fiber, Unifiber...

Thu c làm m m phân

Như nh ng thu c có docusate (thí d Colace). V m t v t lý, nh ng thu c này làm gi m s c căng m t ngoài c a phân, làm nư c trong ru t ng m vào d hơn, do ó phân m m và trương lên (gi ng như lo i trên) và d bài ti t hơn.

D u khoáng (mineral oil): Cũng có tác d ng làm m m phân, tuy nhiên nó làm nh ng sinh t thu c nhóm hòa tan trong ch t béo (như sinh t A, D) khó h p thu qua niêm m c ru t vào cơ th . Ngoài ra, d u thư ng r ra h u môn, có th gây khó ch u.

Lo i thu c tăng th m th u

Là thu c tr táo bón m nh, thư ng dùng làm thu c x . Nh ng thu c này có tác d ng th m th u (osmosis), hút nư c t cơ th vào bên trong ru t làm phân l ng ra. Nư c t nhi u trong ru t cũng làm căng ru t già, kích thích s co bóp c a ru t. Nh ng thu c như Phospho Soda, Sorbitol cũng là nh ng thu c x có sulfat, magiê... thu c nhóm này. Khi dùng nh ng thu c tăng th m th u, nên c n th n. Thu c ch a natri có th nh hư ng x u cho ngư i b cao huy t áp ho c m c b nh th n, b nh tim vì làm nư c trong cơ th . N u thu c có magiê hay ph t phát thì ngư i b nh th n ph i phòng.

Thu c kích thích tr c ti p vào thành ru t già

Làm tăng s co bóp và y phân i nhanh hơn. ó là nh ng thu c như Semokot, d u cascara, d u castor, thu c Dulco lax. Nh ng thu c này có th làm b ng qu n au, dùng lâu ngày s gây h i cho ru t và d n n tình tr ng nh n thu c, khi n ru t “lư i bi ng” không ch u làm vi c.

Nh ng ki n th c căn b n

166

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

6 cách

cu c s ng tràn

y năng lư ng

Có nh ng lúc b n th y mình ch ng khác nào chi c máy gi t b quá t i. Bao nhiêu áp l c d n n cùng lúc: r c r i t gia ình, công vi c, b n bè, h hàng, láng gi ng... Làm th nào có năng lư ng cho b n b áp l c như th ?

Thông thư ng, nh ng ngư i b n r n nên áp d ng 6 cách sau: Ch ôm m

ây là thói quen c a không ít ngư i, tr thành b n tính khó s a. Cùng lúc, b n mu n hoàn thành m i vi c công ty, v a mu n là ngư i v , ngư i m chu toàn trong gia ình... Quá nhi u th d n n cùng m t th i i m, b n s không có năng lư ng hoàn thành.

Gi i pháp: Hãy t ch và bi t nói “không” úng lúc. Khi nói không v i ngư i khác ho c m t vi c nào ó, có nghĩa là b n ã nói có v i chính mình. Hãy b t u t vi c nh , d n d n b n s có thói quen bi t t ch i úng như i v i c nh ng vi c có v quan tr ng.

ng c ch ng t

ây là lý do khi n b n m t nhi u năng lư ng nh t. Vi c c ch ng t xu t phát t nhi u nguyên nhân, trong ó có s nh hư ng b i nh ng ư c mơ t thu bé: l n lên s làm cô giáo, phi công, bác sĩ ho c tr thành ông b , bà m m u m c...

Gi i pháp: Hãy vi t ra gi y nh ng i u b n mong mu n v b n thân và k ho ch, th i gian th c hi n nh ng i u ó. Trong khi ch i hoàn thành t ng i u m t, theo th t rõ ràng, b n ng quá lo l ng v nh ng i u khác nói và mong i v mình, b i b n ã có k ho ch riêng r t rõ ràng.

ng quên giúp mình luôn n tư ng m i ngày b ng nh ng i u nho nh , nhưng khá hi u qu như: ăn m c p theo s thích, phong cách, trang i m nh nhàng, l ch s , có nh ng ngư i b n t t và thói quen có l i cho s c kh e...

Quên i lo l ng

Nh ng ki n th c căn b n

167

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Lo l ng là nh ng suy nghĩ tiêu c c qu n quanh trong tâm trí b n, có th eo u i n trong c gi c ng , bi n thành ác m ng. Nó khi n b n m t m i, lo l ng, bu n phi n, khó ch u, d cáu g t và tr nên thi u t tin. T t nhiên, ây cũng là nguyên nhân khi n chúng ta m t khá nhi u năng lư ng m t cách vô ích.

Gi i pháp: B n c n t p thói quen suy nghĩ l c quan theo hư ng tích c c. T t nh t là tìm ra gi i pháp thay vì c ng i m t ch suy oán, d n n lo l ng. Khi m i th u ư c phơi bày ra ánh sáng, b n s hi u rõ ng n ngu n và không còn ph i vư ng b n. làm ư c như th , b n c n d t khoát g t m i ý nghĩ tiêu c c, không có căn c và chưa rõ ràng khi chúng v a ch m xâm nh p vào u óc.

Luôn ngăn n p

Bàn làm vi c c a b n b a b n v i th gi y t , văn phòng ph m, th c ăn, ôi lúc còn l n c rác th i... Xu ng b p, b n r a chén bát ng p chìm bao lo i xoong n i, bát ĩa, bao nylon ng th c ph m. Vào phòng t m, trên m c áo y qu n áo b n, ã n giai o n b c mùi m m c sau m y ngày chưa gi t. Stress là ph i!

Gi i pháp: Hãy b t tay vào làm thông thoáng m i th , u óc b n m i ư c gi i t a. ng v i n n vì không bi t gi i quy t vi c nào trư c. B n nên ưu tiên theo th t trư c sau ho c trong ngoài và chia nh công vi c, gi i quy t t t .

Tránh ghen t

Khi so sánh mình v i ngư i khác là b n ã t làm h i mình. M i ngư i có m t cu c s ng, công vi c, tính cách, hoàn c nh và nh ng m i quan h khác nhau. Vì th , b n ng m t th i gian và công s c ghen t , bu n phi n.

Gi i pháp: B n c n bi t r ng m i ngư i u có th t a sáng b ng m t th ánh sáng riêng. Hôm nay là m t ngư i b n ho c ng nghi p nào ó, nhưng ngày mai có th là chính b n ư c m i ngư i hoan nghênh. Hãy d p b thói quen so sánh mình v i nh ng ngư i xung quanh. ây có th là c i ngu n làm n y sinh nh ng t t x u khác, khi n b n không còn ư c yêu m n, tôn tr ng. Hãy luôn s ng b ng s vui v , trái tim vô tư. Ăn u ng h p lý 168

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Sau m t ngày làm vi c, t kho ng 16h30 tr i là lúc b n l i i m t v i nhi u áp l c khác: b n tr i h c v , chu n b b a ăn t i cho gia ình, d n d p nhà c a... S h i h , ăn u ng v i vàng, không các dư ng ch t c n thi t s khi n b n m t nhi u năng lư ng. Gi i pháp: Hãy lên k ho ch gi m b t vi c trong kho ng th i gian nay. B n có th chia b t vi c v i ch ng ho c nh ng ngư i thân trong gia ình. Ngoài ra, b n nên giúp con mình hi u r ng chúng c n n b m và có trách nhi m hơn v i gia ình. Khi b n tr nhà, b n nên ng ng làm vi c trong kho ng 30 phút, dành th i gian này hư ng d n chúng làm m t s vi c nho nh , tùy theo l a tu i, s c l c. Nh ng l n sau, trong lúc b n tr làm vi c, b n có th tranh th nh m nháp m t th c ăn nh như socola ho c bánh snack. ây v a là cách gi i trí, v a là cách b sung năng lư ng cho cơ th .

Gia v t t cho s c kh e tình d c Hành, t i làm tăng kh năng cư ng dương, t t cho ch ng suy như c tình d c.

Ch ti t th c thích h p s làm gi m thi u áng k tình tr ng suy gi m tình d c và nâng cao kh năng chăn g i. Các chuyên gia dinh dư ng khuyên các quý ông nên s d ng các lo i gia v trong b a ăn như hành, t i, tiêu, t, g ng, qu ...

Các gia v k trên giúp cho máu lưu thông dương, t t cho ch ng suy như c tình d c.

n cơ quan sinh d c, làm tăng kh năng cư ng

Nhi u lo i th c ph m khác mà ta v n s d ng h ng ngày cũng có kh năng tăng cư ng s c kh e tình d c cho nam gi i. Chúng ch a kích thích t , ti n ch t, ch t vi lư ng hay các y u t có l i và gây hưng ph n cho s c kh e tình d c:

Măng tây, cà chua, cà r t, dưa leo, trái bơ có nhi u ch t d u omega-3 giúp kéo dài s c b n c a cơ th .

Xoài, dâu tây, u , dưa h u, l u ch a phytoeostrogen m t ch t có l i cho s hưng ph n và g i tình, u ph ng ch a nhi u arginin, isoflavon...

C n tây ch a androsteron giúp tăng cư ng hưng ph n ph n , h nh nhân có l i cho ph n vì có ch a lignan - m t ch t g n gi ng v i kích thích t oestrogen.

Nh ng ki n th c căn b n

169

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th c ăn làm t nh ng th d tìm và r như m t ong, tr ng, cá khô, th t ông, m c, tôm, rong bi n và các h i s n có ch a m t hàm lư ng iod cao, nghêu, sò, c, h n ch a k m, m t y u t vi lư ng thúc y nhanh quá trình s n xu t tinh trùng và testosteron.

Ngoài ra, trong lo i nhuy n th còn có dopamin là m t lo i kích thích t gây ra khoái c m. Tinh hoàn, dương v t c a gà, l n, bò ch a testosteron...

Nói tóm l i, m t ch thi t th c giàu ch t L-arginin, khoáng ch t, các kích thích t sinh d c và các ch t có tác d ng làm tăng tư i máu, tu n hoàn lưu thông t t... s giúp gi gìn s c kh e tình d c.

p da, kh e tóc nh ăn u ng

t ng t màu có tác d ng ch ng nhăn da. Nó có lư ng vitamin C cao g p 2,5 l n so v i cam trong khi calo r t ít. Lo i t này cũng có nhi u beta-caroten giúp da ch ng l i s t n công c a các g c t do.

Theo các chuyên gia dinh dư ng, vi c ăn nhi u t ng t màu giúp b o v màng collagen và các t bào nuôi dư ng da t t nh t. B n có th ăn v i lư ng tùy thích, tr trư ng h p m c b nh v ư ng ru t.

Nh ng th c ph m dư i ây cũng c n ư c ưu tiên trong b a ăn h ng ngày

làm

p da, tóc:

D u hư ng dương cho làn da kh e m nh

D u hư ng dương ư c dùng trong ngành công nghi p m ph m nh ch a nhi u vitamin E. ây là ch t ch ng ôxy hóa m nh, góp ph n gi v p, ch ng lão hóa cho da v i hai tác d ng: phòng ch ng và c i thi n tình tr ng da. M t khác, tác d ng ch ng lão hóa c a vitamin E còn tăng thêm nh hàm lư ng axits béo omega-6 có trong d u hư ng dương.

Li u lư ng: 1 thìa súp m i ngày.

Hành tây t t cho tóc và móng

Nh ng ki n th c căn b n

170

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn nhi u hành tây giúp b n có mái tóc p và b móng ch c kh e. Trong hành ch a nhi u selen, r t t t cho da. Ngoài ra, ch t quexetin trong lo i rau c này có tác d ng ch ng ôxy hóa r t m nh. Hai thành ph n này k t h p giúp kh các g c t do, nguyên nhân gây nên n p nhăn và s chai c ng da.

Li u lư ng: B n có th ăn hành tùy thích dư i d ng salat tr n ho c xào n u v i các món khác.

Cà r t-

ng minh c a làn da

p

V i hàm lư ng beta-caronten 12 mg/100 g, cà r t là “nhà vô ch” ch a ch t ch ng ôxy hóa giúp b n c i lão hoàn ng làn da. Ngoài ra, caroten còn thúc y quá trình s n xu t melanin, ch t s c t t nhiên giúp da ch ng l i tác ng có h i c a tia c c tím. Selen có trong cà r t còn b o v da ch ng l i tác h i c a ánh n ng m t tr i và ô nhi m không khí.

Li u lư ng: Ăn

u

n c năm, ít nh t m i ngày m t c vào mùa n ng.

Gan ch a nhi u thành ph n quý

Gan ch a nhi u vitamin A có tác d ng tái t o t bào da. Ngoài ra, các vitamin B2, B5, B8, k m và selen có trong th c ph m này còn giúp b n có mái tóc và làn da kh e m nh. Trong gan còn ch a nhi u ng, k t h p v i k m có tác d ng ch ng ôxy hóa các t bào.

Li u lư ng: M i tu n ăn ít nh t 100 g và có th hơn n u b n không b cholesteron.

Giá

- tăng cư ng hoóc môn n

Giá là lo i rau duy nh t cung c p m và axit amin c n thi t. M m giá có ch a k m, ngăn ng a lão hóa da; axit béo omega-3 giúp da kh e p. ó còn là ngu n k m d i dào giúp b n ch ng stress, ngăn ng a s xu t hi n s m các n p nhăn và v t thâm nám. Giá còn ch a nhi u hoóc môn n có ngu n g c th c v t, giúp b n vư t qua nh ng khó ch u tu i mãn kinh.

Li u lư ng: 100 g m i ngày n u b n ang trong giai o n mãn kinh.

Nh ng ki n th c căn b n

171

S c kho và cu c s ng Các th c ăn có tác d ng gi i c

Hoàng Tu n Minh

S xu t hi n c a m n tr ng cá, ch ng hôi mi ng, táo bón, au u… có th là nh ng tín hi u thông báo s t n ng c a ch t c trong cơ th . L a ch n th c ph m có tác d ng gi i c, ng th i kiên trì m t ch v n ng thư ng xuyên là cách t t nh t chúng ta nói l i t m bi t v i nh ng c t trong cơ th .

Cà r t

Cà r t có tác d ng gi i c th y ngân do có m t lư ng l n ch t k t dính v i th y ngân, làm gi m n ng và lo i tr nhanh chóng các ion th y ngân trong máu.

M c nhĩ en

Ngư i làm nh ng ngành ngh có liên quan n bông v i, s i, ay… nên dùng nhi u m c nhĩ en, vì m c nhĩ en có tác d ng bài tr ch t s i, khi n cho nh ng ch t s i có h i này không th t n t i trong cơ th . Ch t keo th c v t trong m c nhĩ en có s c hút và k t dính cao, có th hút th m h t nh ng t p ch t còn trong h tiêu hoá, giúp máu tr nên “s ch” hơn, ng th i còn làm h cholesteron, phòng ch ng xơ c ng m ch máu.

Mư p

ng

Thông thư ng, nh ng th c ph m có v ng u ít nhi u có tác d ng gi i c. Mư p ng giúp gi i c, tiêu nhi t trong cơ th và làm sáng m t. Các nhà khoa h c ã phát hi n trong lo i qu này m t lo i protein ho t tính có tác d ng phòng ng a ung thư rõ r t.

Nh ng ki n th c căn b n

172

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

u ph

Nh ng ch ph m t u nành có lư ng canxi vô cùng phong phú, vì th chúng ư c m nh danh là nh ng “chi n sĩ gi i c”.

Táo tây

Ru t là nơi có kh năng bài tr c t m t cách nhanh chóng. N u h tiêu hóa không t t, các c t s tích t t i ru t và b h p th tr l i vào máu, r t có h i cho cơ th . Trong táo tây có m t lư ng ch t xơ và ch t k t dính thiên nhiên phong phú, phòng ng a th c ăn phân h y trong ru t.

Dưa chu t

Th n là cơ quan quan tr ng b c nh t trong quá trình bài tr c t , có ch c năng l c nh ng ch t c trong máu và nh ng c n bã sinh ra sau quá trình phân gi i các protein, r i bài ti t chúng ra ngoài qua nư c ti u. Dưa chu t có công d ng l i ti u nên có th làm s ch ni u o, góp ph n giúp th n th i ra ngoài nh ng ch t c trong ng ti u. Ngoài ra, dưa leo còn có tác d ng h tr gi i c cho ph i, gan và d dày.

Nh ng ki n th c căn b n

173

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

M t ong

T xưa, m t ong ã n i ti ng là lo i th c ph m gi i c và làm p. Dùng m t ong thư ng xuyên có tác d ng bài tr c t , ng th i cũng có tác d ng nh t nh trong vi c phòng ch ng các b nh v m ch máu ho c các ch ng suy như c th n kinh.

u xanh

u xanh có v ng t, mát, có tính gi i c cao. Ngoài ra, u xanh còn có tác d ng nh t nh trong vi c phòng tr trúng c kim lo i, thu c tr sâu và trúng c th c ph m. u xanh thúc y quá trình bài ti t t ng các ch t c ra kh i cơ th .

T i

Trong t i có ch a nh ng thành ph n

c bi t, giúp làm gi m n ng

chì trong cơ th .

Nho

Nh ng ki n th c căn b n

174

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Gan cũng là m t cơ quan gi i c quan tr ng cho cơ th . Các c t sau khi tham gia vào m t chu i các ph n ng hóa h c gan s bi n thành nh ng ch t không c ho c lư ng c t ã gi m h n. Nho có tác d ng giúp gan “quét” i nh ng ch t c trong cơ th , ng th i còn có ích cho quá trình tái t o máu.

Trà

Nh ng thành ph n trong lá trà cùng m t lư ng vitamin C phong phú có tác d ng nhanh chóng lo i tr ch t c ra kh i cơ th .

Tác d ng c a măng c t
"Tôi th y m t s ngư i dùng v qu măng c t phơi khô r i n u nư c u ng ch a b nh l . Xin bác sĩ cho bi t vi c i u tr như v y có úng không? N u úng thì cách ch thu c và li u dùng ra sao?"

Tr l i:

Măng c t có tên khoa h c là Garcinia mangostana L. (Mangostana garcinia Gaertn.). Qu hình c u, to b ng qu cam trung bình, v ngoài màu s m, dày c ng, phía dư i có lá ài, phía nh có u nh y. Trong qu trung bình có 6 h t, quanh h t có áo h t ăn ư c.

T i nhi u nư c như Malaysia, Campuchia, Philippines, ngư i ta dùng nư c s c v măng c t làm thu c ch a au b ng i tiêu l ng, ch a l , có khi còn dùng ch a b nh hoàng n (vàng da).

Nh ng ki n th c căn b n

175

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cách dùng như sau: Cho ch ng 10 v qu măng c t vào m t n i t hay n i ng (tránh dùng n i s t hay n i tôn), thêm nư c cho ng p r i un sôi k trong 15 phút. Ngày u ng 3-4 chén to nư c này.

Có th dùng theo ơn sau ây: V qu măng c t khô 60 g, h t mùi 5 g, h t thìa là 5 g, nư c 1.200 ml. un sôi, s c k cho c n còn ch ng m t n a (600 ml). M i l n u ng 120 ml. U ng m i ngày 2 l n.

Nên dùng bao nhiêu mu i m i ngày?
Lư ng mu i tiêu th t i a trong m t ngày ch nên d ng m c 6 g, tương ng v i 1 thìa cà phê, bình n huy t áp và phòng tránh các b nh tim m ch và t qu .

H i ng nghiên c u y h c Anh (MRC) v a báo cáo k t qu t ng k t các d li u khoa h c v nh hư ng c a mu i i v i s c kh e, trong ó nh n m nh c n c t gi m lư ng mu i ăn h ng ngày t 9,5 g xu ng 6 g. Nh ó, nguy cơ t qu s gi m 13% và b nh tim m ch gi m 10%.

Mu i bao g m 40% natri và 60% chlorua. Natri i u ti t lư ng nư c trong cơ th và có vai trò truy n d n i n c c liên k t h th ng. Tuy nhiên, ch kho ng 1 g mu i m i ngày cũng th c hi n các ch c năng này. Quá nhi u mu i s làm tăng huy t áp và gây ra các b nh tim m ch, do natri gi quá nhi u nư c trong dòng máu, tăng áp l c cho h tim m ch.

Kho ng 75% mu i n m trong th c ph m ch bi n s n. M t gói khoai tây chiên ch a kho ng 1 g mu i. Th t ngu i, pho mai, ngũ c c và bánh mỳ có r t nhi u mu i. MRC kêu g i ngành

Nh ng ki n th c căn b n

176

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh ng ki m soát

công nghi p th c ph m c t gi m lư ng mu i và ngư i tiêu dùng c n ch lư ng mu i h p thu.

Lưu ý khi s d ng thu c 3B Vitamin 3B d ng tiêm và u ng.

Trên th trư ng hi n nay có r t nhi u thu c 3B v i hàng trăm tên bi t dư c khác nhau. M t s thu c có thành ph n gi ng nhau, có c 3 vitamin nhưng khác nhau v hàm lư ng c a m i ho t ch t.

c bi t, m t s bi t dư c 3B ph i h p li u cao g p hàng nghìn l n nhu c u bình thư ng, dùng i u tr các ch ng au dây th n kinh, r t hay ư c các phòng khám tư s d ng.

3B là tên g i t t c a các lo i thu c u ng, thu c tiêm mà trong thành ph n có thiamin (vitamin B1), pyridoxin (vitamin B6) và cyanocobalamin (vitamin B12).

V y, khi dùng các lo i thu c 3B, c n lưu ý i u gì?

Công d ng và nh ng lưu ý v ti n s d

ng, hàm lư ng

Ba vitamin nhóm B k trên u là nh ng vitamin thi t y u, tham gia vào nhi u quá trình chuy n hóa trong cơ th . Các vitamin này u tan trong nư c, có trong các lo i rau tươi, qu , c , men bia, th c ph m... và ư c cung c p cho cơ th qua ư ng tiêu hóa.

Trong i u tr , lo i thu c này thư ng ư c dùng phòng và i u tr b nh thi u vitamin nhóm B v i các bi u hi n như kém ăn, suy như c cơ th , thi u máu, tê phù, au dây th n kinh...

Thu c d ng tiêm ư c dùng ph bi n hi n nay là becomplex ho c trivit B. Nhi u bi t dư c ngo i nh p khá t ti n như terneurin H5000, Neurobion, Becofort...

Ngoài tác d ng i u tr k trên, các lo i thu c tiêm 3B li u cao còn ư c dùng i u tr các ch ng au th n kinh không rõ nguyên nhân, viêm dây th n kinh, au dây th n kinh t a, au lưng, r i lo n do nghi n rư u lâu ngày... Nh ng ki n th c căn b n 177

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tuy nhiên khi s d ng các ch ph m thu c tiêm 3B c n lưu ý ti n s d ng c a ngư i dùng thu c v i các thành ph n c a thu c. Vitamin B1, B12 có th gây s c ph n v ch t ngư i.

Các thu c tiêm 3B ch s d ng khi có ch nh c a th y thu c và c n chú ý cách ưa thu c vào cơ th sao cho an toàn nh t. ng th i chu n b các phương ti n c p c u có s n phòng tình tr ng quá m n c m v i thu c. Vì v y vi c s d ng vitamin 3B d ng tiêm ch nên th c hi n trong các cơ s y t có nhân viên ư c ào t o và có bác sĩ theo dõi. Không nên l m d ng các lo i thu c này như là m t lo i thu c b có th dùng cho m i ngư i.

C n lưu ý khi s d ng và b o qu n các lo i viên thu c 3B. Thu c r t d b m m c ngay c khi v thu c v n còn kín do m c a nư c ta khá cao. Các thu c vitamin 3B d ng tiêm ư c khuy n cáo ch nên dùng tiêm b p, không ư c tiêm tĩnh m ch.

D ng thu c u ng vitamin 3B có nhi u d ng bào ch như viên nén, viên bao phim, viên capsule... Ngư i dùng thu c c n lưu ý n hàm lư ng c a t ng lo i vitamin trong m i ch ph m.

S ph i h p thu c và lư ng dùng

Các thu c 3B r t hay ư c dùng kèm v i thu c kháng sinh trong các ơn thu c i u tr các b nh nhi m khu n. Các lo i thu c 3B này l i thư ng t tên bi t dư c khác nên nhi u ngư i không bi t ó là các vitamin nhóm B.

ă có trư ng h p b nh nhân có ti n s d ng v i B1, c u ng vitamin B1 vào là ngư i n i m n . Nhưng do không bi t lo i viên thu c tên là neurozinceng 3B có vitamin B1 trong thành ph n nên ă b d ng khi dùng thu c này. Vì v y c n th n tr ng khi dùng thu c 3B b tr .

Theo GS. Hoàng Tích Huy n, b môn Dư c lâm sàng i h c Dư c Hà N i, n u dùng ng th i vitamin B1 v i vitamin B6 thì pyridoxin s ngăn c n quá trình photphorin hóa c a thiamin, t c là c n tr vitamin B1 chuy n thành d ng có ho t tính sinh h c. ây là m t tương tác i kháng hóa h c nên tránh.

Tuy nhiên trong th c t , trên th trư ng hi n nay xu t hi n ngày càng nhi u các d ng thu c 3B v i t l ph i h p các vitamin r t khác nhau. Cũng theo GS. Huy n, n u tr n l n vitamin B1 Nh ng ki n th c căn b n 178

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

v i vitamin B12 trong m t bơm tiêm s có kh năng t o thành s n ph m gây d ng cho ngư i dùng thu c. Không nên tr n vitamin B12 v i b t c m t vitamin nào vì nó s phá h y các vitamin khác.

N u không th t s c n thi t, không nên s d ng ch ph m ph i h p 3B mà nên s d ng các thu c riêng l c a m i lo i vitamin.

Cà r t, cà chua - kh c tinh c a ung thư ph i
Cà chua có nh ng tính năng kỳ l - c ch s phát tri n c a các t bào ung thư ph i.

M t s hoa qu như cà r t, cà chua có nh ng tính năng kỳ l - c ch s phát tri n c a các t bào ung thư ph i. Sau 12 năm theo dõi hàng nghìn ngư i v i ch ăn u ng khác nhau, các bác sĩ c a Trư ng H Y khoa Harvard Boston (M ) ã ưa ra l i kh ng nh trên.

Qua phân tích cho th y: Trong cà r t ch a nhi u ch t alpha - carotene và cà chua ch a nhi u lycopen. Các ch t ó vào cơ th qua th c ăn s tr thành các ho t ch t carotenoids có tính năng như ch t ch ng oxy hoá và góp ph n tri t tiêu các ph n t t do (FR) gây nguyên nhân hu ho i DNA c a các t bào. S tác ng c a các ch t FR v lâu dài d n t i vi c phát tri n t c lão hoá c a t bào và gây ra hàng lo t ch ng b nh nan y như ung thư.

Các thí nghi m cho th y s d ng thư ng xuyên cà r t và cà chua d ng tươi ã ngăn ng a h t s c có hi u qu căn b nh ung thư ph i. Th m chí, nh ng ngư i nghi n thu c thư ng xuyên ăn cà r t s ng có t l ung thư ph i th p hơn 63% so v i ngư i nghi n nhưng không ăn lo i qu này. Như v y so v i alpha-carotene, lycopene trong càr t có vai trò quan tr ng và t i ưu hơn trong vi c ngăn ng a ung thư ph i, b i nó không d b phân hu như các carotenoid khác và có kh năng hoá gi i cao hơn i v i FR.

M b cúm có

l i d t t cho thai nhi?

“Tôi có thai ư c 3 tu n thì b c m cúm g n 1 tu n. Tôi không dám u ng thu c vì s nh hư ng n thai nhi. Vi c tôi b c m cúm trong th i gian dài như v y có gây tác ng gì t i thai nhi hay không? Em bé sau này có b d t t gì b i nh ng nh hư ng này không? n tháng th m y c a thai kỳ thì có th siêu âm phát hi n nh ng d t t c a tr ?”

Tr l i Nh ng ki n th c căn b n 179

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trong su t th i kỳ mang thai, c bi t là 3 tháng u và 3 tháng cu i thai kỳ có r t nhi u y u t nh hư ng n s phát tri n bình thư ng c a thai nhi mà ngư i m c n bi t a tr sinh ra có y t ch t và s hoàn thi n.

Trong 3 tháng u tiên c a thai kỳ, thai nhi ã b t u hình thành b não ơn gi n, xương s ng, h th n kinh trung ương, mi ng, m t. Phôi thai b t u có h tu n hoàn, d dày, l ng ng c. Cu i tu n th 5 tim thai b t u p, h th ng m ch máu ư c hình thành, 4 ch i tay chân phát tri n. tu n th 12, thai nhi ã có hình d ng r t gi ng con ngư i m c dù u còn to so v i thân hình.

nh ng tu n l u tiên là giai o n hình thành các b ph n quan tr ng c a cơ th . Các y u t có th nh nh hư ng n s hình thành và phát tri n thai nhi trong giai o n này như: khói thu c lá, thói quen u ng rư u, thu c ch a b nh và nh ng b nh lý toàn thân khác như nhi m khu n, c m cúm, viêm gan...

Vì v y n u trong nh ng tu n này b n b cúm thì t tu n th 12 b n nên i khám thai và siêu âm, sau ó khám nh kỳ các tháng ti p theo k p th i phát hi n nh ng b t thư ng c a thai nhi.

6 tác h i c a vi c ăn kiêng
M t m i và thi u s c s ng là h u qu tr c ti p c a vi c ăn kiêng quá m c

R t nhi u ngư i bi t r ng ăn kiêng quá m c là có h i cho s c kho . Nhưng không ph i ai cũng bi t chính xác nh ng h u qu mà nó có th gây ra cho cơ th .

Nh ng ki n th c căn b n

180

S c kho và cu c s ng R ng tóc, lông m t

Hoàng Tu n Minh

i v i nh ng ngư i ăn chay trư ng không ng n th t cá thì vi c thi u tránh kh i. ây chính là nguyên nhân d n n r ng tóc cũng như tóc y u.

m là i u khó

Ăn kiêng làm r ng tóc nhưng l i khi n cho lông trên cơ th m c r m hơn. B n s th y lông m c nhi u m t, sau gáy và lưng. T m áo giáp này xu t hi n là do b n ã không cung c p lư ng m c n thi t sư i m cơ th . Tuy nhiên m t i u áng m ng là n u b n thay i ch ăn u ng thì nh ng ám lông này s t t m t i.

Trao

i ch t kém i

ây là lý do sinh lý s m t ch ng minh vì sao vi c ăn kiêng không có k t qu lâu dài. Th c ăn cung c p năng lư ng cho cơ th , và khi cơ th không ư c cung c p y năng lư ng thì nó s có m t cơ ch m i thích nghi. Lúc này cơ th s t cháy các b p cơ thay th cho ph n th c ăn thi u h t cũng như quá trình trao i ch t s b gi m xu ng gi l i lư ng m c n thi t. M t i u hi n nhiên là b n s không th ch u ng mãi ch ăn u ng kham kh và b n b t u ăn l i.

Th nhưng s trao i ch t trong cơ th l i không di n ra v i t c như trư c kia n a. Th c ăn ư c cung c p nhi u hơn nhưng cơ th ã quen v i ch dè x n như trư c kia, do ó b n l i tăng cân.

Tuy nhiên b n có th kh c ph c ư c tình tr ng này n u b n bi t cách làm cho quá trình trao i ch t trong cơ th ph c h i l i t c bình thư ng. B n hãy t ra m t ch ăn u ng cân b ng y dư ng ch t. K t h p ăn u ng u n và t p luy n th thao thì ch c ch n b n s s m nh n th y k t qu .

Sâu răng và hôi mi ng

Có nhi u ngư i sau m t th i gian dài nh n ăn thì ã b m c ch ng nghi n ăn. H s liên t c ăn ngay c khi không c m th y ói. Các lo i k o bánh và ăn v t chính là tác nhân gây ra nh ng chi c răng sâu. Ngoài ra còn m t tác nhân vô cùng nguy hi m khác là axít có trong th c ăn mà b n nôn ra. Có nhi u ngư i vì quá ân h n sau khi ăn quá nhi u ã ch n gi i pháp nôn ra kh i c n r t nhưng h l i không bi t r ng nh ng axít trong th c ăn mà h nôn ra s làm h i chân răng và gây hôi mi ng. Nh ng ki n th c căn b n 181

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thi u s c s ng

M t tri u ch ng d nh n th y c a ngư i ăn kiêng ó là cơ th thi u s c s ng. Cơ th ph i ti t ki m t i a năng lư ng nên b n s khó có th t p trung h t s c vào công vi c. T h i hơn là b n s b ám nh b i hai t “ ăn” vì b n luôn trong tình tr ng ói b ng do ăn quá ít. Ph n năng lư ng rơi r t s ch còn b n ch ng l i c m giác thèm ăn mà thôi âu còn dư b n có nh ng sáng t o trong công vi c. Trong m t vài trư ng h p nh n ăn quá còn có th d n n teo não.

Da x u

Cơ th s ph n ng v i ch ăn u ng sơ sài c a b n trư c tiên là trên khuôn m t. Da s không th p n u cơ th thi u các vitamin, protein và các axít béo. M t s nghiên c u cho th y, các n p nhăn c a tu i già có th gi m xu ng n u b n ăn nhi u cá, tr ng, các cây h u, rau xanh và d u oliu. Vì v y hãy ti t ki m cho b n thân m t kho n chi phí t n kém dành cho các lo i kem dư ng da, kem ch ng nhăn b ng cách ngay bây gi hãy ăn u ng y hơn.

Phá h ng các m i quan h
ây là nh hư ng t h i nh t mà nh ng ngư i ăn kiêng m c ph i, h luôn sàng l c vô cùng kĩ lư ng m i l i khen c a ngư i khác. Thay vì vi c vui m ng ti p nh n l i khen c a ngư i khác b n l i cám ơn h b ng ánh m t nghi ng . B n có nh l n cu i cùng i ăn t i v i chàng mà b n c m th y ngon mi ng, không ph i lo l ng xem mình s nh n ăn trong bao nhiêu ngày t i vì b a ăn hôm nay chưa?

Chính thái hoài nghi trư c m i l i khen, t ch i m i cu c vui có ăn u ng ang d n tư c i s quan tâm c a ngư i khác dành cho b n. V y nên ch ng t i gì ph i nh n ói nh n khát rút cu c ch nh n l i ư c s xa lánh c a m i ngư i. Giành th i gian chăm sóc b n thân cũng như nh ng ngư i xung quanh t h n s cho b n nhi u ni m vui hơn là vi c ng i lo chi n u v i th c ơn c a m y cô ngư i m u.

Có nên ăn sò nư ng?

Nh ng ki n th c căn b n

182

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

(Dân trí) - Con tôi r t thích ăn sò, nh t là sò huy t ư c nư ng qua, th t sò còn trong. Tôi ư c bi t món này b nên cũng mu n cho cháu ăn thư ng xuyên tăng cư ng s c kho , nhưng v n băn khoăn không bi t có nên ăn tái như v y không? (Hương Dung - C m Ph , Qu ng Ninh)

Tr l i: úng là sò huy t r t ngon và b . Và ch bi n sò b ng cách nư ng cũng là ph bi n và ngon mi ng nh t.

Tuy nhiên hi n nay, cùng v i s phát tri n c a công nghi p hi n i, s bùng n nhanh chóng c a các ô th mà nhi u vùng bi n b ô nhi m nghiêm tr ng, nh hư ng x u t i i s ng các sinh v t g n b .

Sò l i thư ng s ng g n c a sông hay vùng ven b bi n, nơi d b ô nhi m các ch t th i công nghi p, nư c th i sinh ho t, b nh vi n, hay các vi khu n trong l p cát bùn s ng ký sinh vào nên chúng cũng b nhi m khu n.

Do v y, n u ch cháu ăn sò chưa chín k s không t t. Ch nên ch n sò th t tươi, làm s ch, lo i b nh ng ph n không ăn ư c và nư ng th t k tránh nguy cơ nhi m vi khu n gây b nh.

Ch cũng có th ch bi n b ng nhi u cách khác, v n ngon mà m b o v sinh như n u cháo sò, xào hành hay h p t i. Nhưng cũng không nên cho cháu ăn thư ng xuyên vì sò cũng như các h i s n khác có r t nhi u ch t m.

Nh ng ki n th c căn b n

183

S c kho và cu c s ng Mu n cháu kho m nh thì không gì hơn là sinh ho t i u và t p th thao. m b o ăn u ng cân

Hoàng Tu n Minh i các nhóm th c ph m,

Ph n sau khi sinh c n bi t
Nh ng ph n sau khi sinh, c bi t là ph n sinh con xung quanh chuy n sinh ho t và nuôi con. u lòng, thư ng có nhi u th c m c

T m gi t và trang ph c

Trong quá trình sinh n , cơ th ti t ra r t nhi u m hôi và ch t th i d n l chân lông, vì v y không nên kiêng t m. T m g i s m làm s ch da, t y b các t bào ch t và l p b i b n bám trên b m t da, giúp cơ th s ng khoái, máu lưu thông t t hơn.

Ph i t m b ng nư c m, nơi kín gió. Có th k t h p t m nóng l nh - sau khi t m nư c nóng, nên t m l i b ng 2 gáo nư c thư ng - tăng s tu n hoàn máu và y nhanh quá trình co cơ thai ph .

Trong th i kỳ cho con bú, lư ng m hôi ti t ra nhi u nên các bà m tr c n t m gi t thư ng xuyên, gi cho cơ th s ch s . Nhi u bà m m i sinh có thói quen m c màu t i v i lý do ... s ch hơn. Tuy nhiên, nên m c màu sáng, giúp d phát hi n ra v t b n. Màu s c trang ph c không ch làm b n p hơn mà còn mang l i c m giác vui tươi cho mình và ngư i thân.

Nhi t phòng ngh lý tư ng cho c m và con là 25 C. Tuy t iôxít cacbon trong than s làm thi u ôxy và có th gây ng t th , ng Nh ng ki n th c căn b n

i không c não.

t than. Khí

184

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V n

ng và th d c

Theo y h c hi n i, tr nh ng ph n b băng huy t hay sinh khó, thì sau khi sinh 6 ti ng là có th v n ng ư c. Vài ngày sau khi cơ th h t au, thai ph ã có th b t u v i các bài t p v n ng nh nhàng như co du i tay, n m ng a co du i chân, th c hi n ng tác p xe trong không khí, hít th (hít sâu, m n 8 thì t t th ra).

Ph n không v n ng ngay sau khi sinh s làm cơ th càng s m h i ph c.

tr máu - nên nh , càng v n

ng s m thì

Th d c là cách t t nh t l y l i vóc dáng sau khi sinh. Các hình th c th d c phù h p là i b , l c vòng, nh y dây, bơi (sau khi ã h t s n d ch).

Ch ng táo bón

Táo bón là b nh thư ng g p c a thai ph , do thi u v n

ng, nh t là kiêng c trong ăn u ng.

Nh ng ki n th c căn b n

185

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trong th i kỳ cho con bú, ngư i m c n ăn u ng y và a d ng th c ph m, c bi t là rau qu , trái cây tươi, ch t m, ch t béo (d u th c v t). S a pha nóng là m t trong nh ng th c u ng r t t t cho bà m nuôi con bú. Ch nên kiêng các gia v cay, nóng như t, tiêu, t i và h n ch các u ng có ch t kích thích như trà, cà phê. Ăn các rau trái giúp nhu n tràng như thanh long, chu i, rau ay, m ng tơi, các lo i canh khoai m , khoai t .

Nên u ng 400ml nu c10+/kg cân n ng trong m t ngày cung c p nư c cho cơ th , kích thích s ti t s a và ch ng táo bón. Các lo i th c ph m giàu vitamin C như cam, chanh, s a chua cũng góp ph n làm s n d ch mau s ch.

Bao lâu m i ư c "g n gũi" ch ng?

ây là câu h i làm nhi u bà m tr phân vân. Chính vì s nh hư ng t i cơ th , s au… nên nhi u ngư i ch dám b t u chuy n chăn g i t 4-6 tháng sau khi sinh. Trên th c t v i nh ng ca sinh thư ng, sau khi s n d ch h t, cơ th h i ph c là có th có cu c s ng tình d c bình thư ng. Tình d c sau khi sinh còn là cách t p th d c bên trong cơ th , kích thích s tu n hoàn máu.

Tuy nhiên, c n quan h nh nhàng, c n nhi u s âu y m khi "kh i ng" tránh au n, n u có, cho ph n . Không ít ph n t ra th t v ng vì sau khi sinh dư ng như chuy n chăn g i ã thay i. i u này ph n l n do s căng th ng, ho c do âm o sau khi sinh còn khô, giao h p khó khăn...

Tránh thai trong th i kỳ cho con bú: 186

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch sau 1-1,5 tháng tr ng s r ng tr l i, n u không có bi n pháp ng a thai thì s b v k ho ch. Ph n cho con bú úng 8 l n/ngày thì chu kỳ kinh có th s lùi l i 3-6 tháng.

Bi n pháp tránh thai sau khi sinh thu n ti n nh t là dùng bao cao su. Bao cao su có ch t bôi trơn, giúp quan h d dàng hơn, ng th i ngăn không cho tinh trùng vào âm o, s làm h n ch s viêm nhi m âm o. Cách khác cũng ư c nhi u ph n áp d ng là dùng thu c viên tránh thai hi u Exluton dành riêng cho ph n sau khi sinh. Thu c không nh hư ng t i ch t lư ng, mùi v s a cũng như s c kh e c a m và con.

Tâm lý b t n: nguy cơ gây viêm d dày Nh ng t n thương niêm m c d dày: viêm tr t, loét c p, loét sâu.
(Dân trí) - T em bé n ngư i trư ng thành u có th b viêm d dày. Nh ng thói quen x u trong ăn u ng, sinh ho t, nh ng y u t tâm lý, tr ng thái b t n nh hư ng r t nhi u n d dày.

Bác sĩ, th c sĩ Nguy n Quang Du t - khoa Tiêu hoá Vi n 103 - ưa ra l i khuyên: ng coi thư ng nh ng cơn au d dày c p tính, không ư c i u tr , nó có th là nguyên nhân c a nh ng bi n ch ng áng ti c sau này.

Nguyên nhân gây viêm d dày

Nh ng ki n th c căn b n

187

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Viêm d dày do nhi u nguyên nhân gây ra: do virus, vi khu n và c t c a chúng; do ch ăn u ng vô không có quy lu t, ăn th c ăn nóng quá, l nh quá, c ng quá, khó tiêu, chua, cay quá, ăn không nhai k , ăn v i... ho c ăn ph i m t s th c ăn b nhi m khu n, nhi m c...

Ngoài ra, do u ng rư u, chè c, cà phê c; do u ng nh m ph i các ch t ăn mòn: axit, ki m, sút, m t s hoá ch t có chì, thu ngân... có th gây b ng niêm m c th c qu n và d dày. ây là nh ng y u t ngo i sinh bên ngoài tác ng vào gây viêm d dày c p tính.

M t nguyên nhân n a ph i k n là do dùng các thu c gi m au, ch ng viêm i u tr các b nh kh p, nh ng thu c y có tác d ng ph gây t n thương niêm m c d dày. Nh ng nhi m khu n c p: cúm, s i, b ch h u, thương hàn... có th gây viêm d dày. Ngư i b suy th n cũng r t d b viêm d dày do ure máu tăng cao.

Y u t tinh th n, các tr ng thái strees, cáu g t, tr m c m, lo nghĩ, căng th ng... là m t trong nh ng nguyên nhân l n, quan tr ng gây nên t n thương d dày.

Tri u ch ng viêm d dày

Ngư i b viêm d dày có th không có bi u hi n lâm sàng d nh n bi t. Nh ng bi u hi n thư ng g p: au vùng thư ng v , au âm , có trư ng h p au c n cào, nóng rát không theo m t quy lu t th i gian nào c , au liên t c, kèm theo là tri u ch ng y b ng, m ch, khó tiêu.

Nh ng ki n th c căn b n

188

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th m chí trong trư ng h p t n thương n ng có th b bu n nôn, nôn khan. N u v a ăn xong b nôn ngay, nôn ra h t ư c ngư i b nh l i c m th y r t d ch u.

Nh ng ngư i b d ch chua là do t n thương lâu ngày làm ng d ch và gây trào ngư c d ch, trư ng h p này thư ng ã giai o n viêm d dày m n tính.

Nh ng l i khuyên c a bác sĩ

N u m i giai o n c p, vi c ch a tr r t ơn gi n và thư ng không l i di ch ng gì. Còn khi b viêm mãn tính, c bi t viêm d dày th teo có th d n n ung thư d dày. Do v y, ngoài vi c i u tr thu c theo ch d n c a bác sĩ, m t ch ăn u ng, sinh ho t h p lý s k t h p ch a tr có hi u qu .

Tránh s d ng các ch t kích thích như rư u bia, cà phê, trà c; không ăn các th c ăn chua cay, u ng quá l nh, ăn quá nóng, nên ăn th c ăn m m, d tiêu. Không ói quá và cũng tránh ng ăn no quá.

Nên chia thành nhi u b a ăn nh trong ngày, và có gi ăn nh t cho tiêu hoá.

nh, ăn ch m, nhai k s t t

Nh ng ki n th c căn b n

189

S c kho và cu c s ng Kiêng ăn các th c ph m xào rán, nư ng, các th c ph m m n.

Hoàng Tu n Minh

Khi b nhi m khu n c p: cúm, s i, b ch h u, thương hàn... c n ch a tr k p th i tránh nu t vi trùng vào d dày, gây viêm niêm m c d dày. c bi t, khi dùng các thu c kháng sinh gi m au tr thoái hoá kh p, gai c t s ng... ph i do bác sĩ ch nh vì nh ng thu c này gây nh hư ng r t x u t i d dày.

N u luôn l c quan, vui tươi, tho i mái, b n s t lo i b m t tác nhân có th gây nên nh ng cơn au d dày khó ch u.

Có nên ăn nhi u mu i?
Mu i là gia v khá quan tr ng dùng ch bi n các món ăn, m t s ngư i còn dùng mu i ư p th t, cá nh m gi cho chúng tươi lâu hơn. V y nên s d ng mu i v i t l như th nào t t cho s c kh e?

Chúng ta ăn mu i là do ý thích ho c thói quen ch không ph i là nhu c u b m sinh. Vì th n u không dùng mu i n a ho c thay th m t ch t gia v khác cũng không nh hư ng gì n s c kh e, b i chính vi c ăn m n là m t trong nh ng nguyên nhân d n n các ch ng b nh như: cao huy t áp, tai bi n m ch máu não, nh i máu cơ tim, phù n ... ngư i cao tu i.

Làm th nào

thay

i thói quen dùng nhi u mu i?

-

l mu i xa nhà b p và hãy quên nó i trong khi n u ăn.

Nh ng ki n th c căn b n

190

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Khi nêm n m th c ăn, n u th t s c n thi t thì cho vào m t lư ng mu i th t nh , t t nh t là dùng b t nêm.

- H n ch mua các lo i th c ph m ngâm mu i lâu ngày như: dưa mu i, c i chua...

- Nên mua th t tươi

n u ăn thay vì mua các lo i cá, th t ư p mu i.

N u dùng th c ăn nhanh hãy g i nh ng món nh t.

Rau sam ch a b nh gì?
Rau sam có v chua, tính hàn, không có c, thư ng ư c dùng làm thu c ch a l tr c tràng, giã nát p m n nh t, làm thu c l i ti u ti n, t y giun kim, dùng ngoài tr ác thương, ơn c. Tuy nhiên nh ng ngư i tỳ v hư hàn, tiêu ch y ch nên dùng.

Ch a l cho tr em

Rau sam tươi 250 g (hay 50 g rau sam khô), nư c 600 ml, s c còn 100 ml (1 ml tương ương v i 2,5 g rau sam tươi ho c 0,50 g rau sam khô). ơn thu c này ch dùng trong ngày. N u mu n s c 1 l n dùng nhi u ngày thì ph i thêm vào 0,5 natri benzoat hay 0,3 nipagin b o qu n. Có th s c như trên r i óng ng, m i ng 5 ml (không c n thêm thu c b o qu n), ch c n hàn và h p ti t trùng ngay.

Nh ng ki n th c căn b n

191

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V i tr em dư i 6 tháng tu i: Ngày u ng 4 l n, m i l n 5 ml; 6 tháng n 1 tu i m i ngày u ng 4 l n, 10 ml; 2 tu i tr lên m i tu i thêm 5 ml. Ví d tr em 1-3 tu i ngày u ng 4 l n, m i l n 20 ml, 5-7 tu i ngày u ng 4 l n, m i l n 25 ml.

Xích b ch

i

Giã nát rau sam v t l y nư c, hòa v i lòng tr ng tr ng gà, h p chín, ăn trong vài ngày. M i ngày dùng 100 g rau sam tươi.

Tr em ch c

u

Giã nát rau sam tươi, thêm nư c, s c c bôi lên hay t ra than, hòa v i m l n bôi vào. M n nh t: Rau sam tươi, giã nh p lên m n nh t, ngòi m n d ra.

Ti u ra máu

Rau sam n u canh ăn hàng ngày liên t c 3-7 hôm.

Nh ng ki n th c căn b n

192

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Các b nh lành tính c a vú
B n có th t ki m tra s c kh e b u ng c t i nhà.

C th y có gì là l trong ng c là ch em thư ng nghi ng ung thư r i lo âu, s hãi n sinh b nh. N u bi t ư c các b nh lành tính c a tuy n vú, b n s trút ư c n i lo và bi t hư ng x lý.

U s i tuy n

Thi u n tu i ôi mươi, n n ng c th y có vài c c tròn, láng, c h t l c, h t nhãn, h t mít, ng t i thì “ch y” ch khác, ó là lo i u lành s i - tuy n. Ch ng có gì áng lo ng i, ngay c khi th y “nó” hơi au ho c hơi l n lên khi t i chu kỳ kinh nguy t. Bác sĩ chuyên khoa ch c n chích thu c tê, m l y tr n u, n u vài tháng ho c vài năm sau có m t c c khác m c ch khác trong vú ho c vú kia thì ng tư ng là “ung thư tái phát” mà ph n l n là u s i - tuy n lành.

Cũng nên nh c là ph i bi t khám ng c cho úng cách. Nhi u thi u n bóp tuy n vú gi a hai ngón tay nên c ng là mình b u. Th t ra tu i này, tuy n s a r t phát tri n, khi n cho c m giác có c c u, nh t là lúc s p có kinh, ng c căng lên th y có nhi u c c l m c m. ây ch ng ph i m t b nh, cũng ch ng ph i t n thương. Có ngư i g i là bư u s i hay u xơ. Bư u s i tuy n v n g p ph n n tu i 40.

U s i tuy n kh ng l

Nh ng ki n th c căn b n

193

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cũng thư ng th y thi u n tu i 18, ôi mươi, có khi m t bên vú to lên r t nhanh trong vài tháng, s th y có m t c c l n b ng trái cam. ó v n là u lành, g i là u s i tuy n kh ng l . Ch c n m l y tr n u là h t b nh.

U di p th

Là lo i b nh thư ng th y tu i 15-16 n kho ng 30 tu i. Trong vú có m t “h t mít” ho c “tr ng cút” gi ng như u s i tuy n, lâu m t hai năm ch ng sao, nhưng r i... b ng l n nhanh vùn v t. Da vú căng m ng, có nhi u l n xanh v t qua v t l i da vú, c vú to như trái cam sành. Th t ra ây là m t lo i u lành, ư c g i là u di p th lành tính. Nhưng ph i gi i ph u b nh m i ch c vì còn có lo i u di p th ác tính (ung thư).

Nên i khám bác sĩ chuyên khoa, th y thu c có kinh nghi m b u s a cho bà m ho c bà m tương lai.

m l y tr n kh i u, b o t n

Xáo tr n n i ti t

bé gái

Các bé gái kho ng 10-12 tu i thư ng có m t bên ng c hơi u lên, và vùng gi a vú hơi au. Các bà m r t lo, t h i “n u d y thì s m thì ph i l n c hai bên ng c ch ?!”. Trư ng h p này không có gì ph i lo, nên n bác sĩ khám và theo dõi, thư ng m i vi c s âu vào y, ch c n ít thu c ch ng au là có th an tâm. Không nên nghe l i “xúi gi c” mà chích thu c kích t nam, cũng ng ngư i ta m l y i “c c u” nh núm vú.

Nh ng ki n th c căn b n

194

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nang vú (b c d ch)

Thư ng “xu t hi n” tu i trung niên (kho ng tu i 40-50). Các nang ho c b c (ch a ch t d ch l ng) ư c dân gian g i là “c c h ch”. Ph n l n ngư i b nh t phát hi n th y khi n m s p è lên ng c hay chà xát trong lúc t m, vì nh ng lúc ó nang vú căng lên. Nhưng có khi các nang này l i không au và cũng không th th y ư c.

Nang ch là m t h c ch a y ch t d ch. H c này xu t hi n do m t o n c a ng d n s a n ra. S lư ng nang này nhi u hay ít tùy ngư i và tùy lúc, kích thư c l n nh không u, ư ng kính t vài mm n vài cm, ho c to hơn và ch có các nang t y d ch, to n m t m c nào ó ho c n m sát dư i da thì m i s th y. Nhưng cũng có trư ng h p nang r t to, có khi b ng trái quýt, ch a d ch. Các nang này thư ng ch g p ph n trên 40 tu i, nhưng sau khi mãn kinh có th t nhiên l n m t.

Khi nghi là nang vú, nên i khám bác sĩ chuyên khoa. ng ch n lúc mãn kinh cho nang x p. Bác sĩ s dùng kim ch c rút d ch trong nang. Khi rút d ch, nang s x p i và hi m khi tái phát l i. Sau ó có th có m t ho c nhi u nang m c ch khác trong vú ho c bên kia vú, nhưng ó ch là s xu t hi n liên t c c a tình tr ng a nang vú lành tính, cho n khi lành kinh.

Vú au

Nh ng ki n th c căn b n

195

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Có khi c hai vú khám th y có nh ng mô s a dày lên (không có c c u rõ) ư c g i là di s n tuy n vú, không ph i b nh ác tính. ây là tình hu ng “làm khó” ngư i b nh r t nhi u và c th y thu c. Sau khi ã khám r t k , ư c gi i thích r t rõ nhưng ph n ông ngư i b nh v n nghĩ là bác sĩ gi u s th t. Nên nh r ng, khi b au như v y và s th y m t vùng mô s a dày lên thì ng nên lo l ng thái quá, cho dù ch ng au này khá dai d ng, ph i tin tư ng và nghe l i gi i thích, i u tr c a th y thu c.

Núm vú ho c c qu ng vú b ng a, l và tươm nư c

Thư ng do d ng áo lót. nhà, nên b áo lót, t m r a s ch s . N u c n thì nh bác sĩ tư v n cho vài l i khuyên thích h p.

Áp xe vú và lao vú

Thư ng g p các bà m tr sinh con và cho con bú l n u, kho ng hai, ba tu n l sau khi sinh. Tri u ch ng nhi m trùng r t rõ: Ngư i nóng s t, vú căng to, da vú lên r t au nh c. Không cho con bú cũng có th b áp xe, thư ng v trí quanh qu ng vú. B nh lao vú tuy hi m nhưng c n ư c nh b nh chính xác thì i u tr có hi u qu .

Ch y nư c, ch y máu

u núm vú

Nh ng ki n th c căn b n

196

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thư ng g p thi u n tu i ôi mươi cho n ngoài 40. Có các nguyên nhân sau ây: D n ng s a, viêm ng s a, u lành trong ng s a, và ung thư trong ng s a. Nghe nói có th do ung thư thì ai cũng r t s , nh t là khi có a d ch núm vú, nhưng phân tích k thì b nh không áng ng i l m.

Ch khi nào d ch t m t l núm vú, kéo dài khá lâu và ngư i b nh l i quá ám nh thì bác sĩ chuyên khoa m i quy t nh m l y tr n m t ng s a (ch không ph i c t “ng c”). ng òi m khi không c n thi t, vì k thu t m r t tinh vi, òi h i bác sĩ có trình .

B cs a

ang th i kỳ cho con bú, nhi u bà m r t băn khoăn khi s ng c th y có m t kh i tròn, m m như trái nho ho c l n hơn, bóp thì nhão nhão. Có khi m i th y vài ngày, có khi ch m t vài tháng, không th y au gì c và có th l n thêm sau nh ng cơn căng s a. ó là m t b c s a: s a l i do m t ng s a b t c.

N u c n th n thì nh n siêu âm ho c dùng kim (lo i khá l n) ch c vào kh i u rút ra ư c ch t s a hơi s t như kem. Ban u bà m kiên trì n n s a cũng làm x p ư c b c s a. Nhưng thư ng thì b c này không x p hoàn toàn. Không nên m r ch b c s a như m áp xe, vì ho c là s phình l i như cũ n u ch r ch nh , ho c là s a trong vú s ch y ào t khó lành v t thương, th m chí b nhi m trùng n u v t m r ng.

Núm vú b co kéo hay còn g i là núm vú b “lúm”

Nh ng ki n th c căn b n

197

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch ng này có th xu t hi n b t c tu i nào, và khá thư ng g p, kho ng 10 ph n thì có 1 ngư i b . Tuy nhiên, ôi khi ch ng này báo hi u m t ung thư b t u. Nên i khám bác sĩ khi th y núm vú b t thư ng so v i trư c ó.

Có cô ho c bà l i có thêm núm vú ho c vú nh , có th ó là núm vú th 3, ngư i ta g i là vú ph . Có ngư i có c ôi vú ph . Các vú “l c ch ” này thư ng n m d c theo ư ng i t nách n háng, g n nách và hay b l m v i m t ru i. Khi có kinh ho c ang có thai, vú có th hơi căng au, ôi khi a s a. Có ngư i khó ch u ho c ái ng i v các “cơ quan” ph này và nài n bác sĩ c t b . Nhưng th t ra ây ch ng ph i là b nh và ch ng có gì nguy hi m, ch ng qua là d u v t còn sót l i c a th i kỳ phôi thai trong b ng m .

Quanh núm vú có m t vùng da m màu, ư ng kính thay i t 1-3 cm ho c hơn, ó là qu ng vú. Trên m t qu ng vú r i rác có ch ng 20 ch m nh nhô lên g i là các h t Montgomery. ó là các u ra c a các ng d n s a ph . M t vài montgomery có th nhô cao hơn và hơi au, cũng có th là n i lo âu c a ph n , ôi khi có thêm m t tý d ch a ra, nh t là vào lúc có thai ho c cho con bú.

Trên qu ng vú và quanh nó, có ngư i có nh ng s i lông tơ, lông này ch ng có nguy h i gì cho tuy n vú, nhưng l i d b viêm hay tươm máu nh . ây cũng l i là m t nguyên nhân gây lo l ng cho ph n . T t nh t khi có các d u hi u b t thư ng trên, các bà m hãy n b nh vi n ph s n ho c chuyên khoa ư c tư v n thêm.

U ng nư c

au

u

U ng nhi u nư c là cách ơn gi n nh t tr ch ng au u hành h . Các nhà khoa h c thu c i h c Maastricht (Hà Lan) khuy n khích m i ngư i nên u ng t 6-8 ly nư c ho c 1,5-2 lít nư c m i ngày. Nh ng ki n th c căn b n 198

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Theo h , tình tr ng m t nư c chính là tác nhân chính gây ra các cơn au hư ng n công vi c cũng như vi c h c hành.

u kéo dài, nh

Nghiên c u trong 2 tu n trên nh ng ngư i hay b ch ng au u cho th y, nh ng ai u ng nhi u nư c ã gi m ư c 21 gi b au u so v i nh ng ngư i u ng thu c. Ngoài ra, m c cơn au cũng không còn nhi u như trư c.

Ăn chay giúp gi m cân nhanh hơn ăn kiêng
M t ch ăn chay ít ch t béo có th giúp gi m cân nhanh hơn so v i m t ch ăn không cholesterol theo tiêu chu n, ó là k t qu t m t nghiên c u v dinh dư ng c a M .

Ti n sĩ Neal Barnard thu c trư ng i h c Y khoa Georges Washington ã ngh 64 ph n tu i mãn kinh và th a cân theo m t ch ăn chay giàu glucid, nghèo ch t béo ho c m t ch ăn kiêng thông thư ng- ít calorie và nghèo cholesterol.

Sau 14 tu n l , các ph n theo ch ăn chay và nghèo ch t béo v i nhi u rau qu , ngũ c c nguyên v n và các lo i u ã gi m 6,5kg trong khi các ph n theo ch ăn nghèo cholesterol c a M (gi m 30% calorie và 15% hàm lư ng protein) ch gi m 4kg.

Theo ông Barnard, ch ăn chay d theo hơn vì không òi h i vi c m calorie và gi m kh u ph n ăn. C hai ch ăn này u giúp gi m 400 calorie trong kh u ph n ăn bình thư ng, nhưng cu i cùng ch ăn chay giúp gi m cân nhi u hơn.

Giá

- “th c ph m c a tương lai”

Nh ng ki n th c căn b n

199

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

N u giá ư c s n xu t theo quy trình c i n (dùng s t an, n i thưng l …) thì ó là lo i rau s ch vì không dùng phân bón hóa h c. Ph i c nh giác v i lo i giá có dùng nh ng ch t kích sinh (có tính c) thu ư c nh ng c ng giá to, m p.

Giá thu c nhóm rau m m làm t các lo i : xanh, , vàng ( tương), en, nâu ( u ph ng). Giá c a lo i nào s mang ph n b n ch t c a lo i sinh ra nó. Nói chung giá b hơn h t v c ch t và lư ng và ó là m t trong nh ng i u kỳ di u c a giá. Qua quy trình ngâm , giá s có hàm lư ng protein, acid amin và vitamin C cao hơn.

Theo sách c , giá làm thu c nên ch n l y lo i giá m p, ng n kho ng 3 cm. Do giá m c nhanh, nhi u, t t cho s c kh e và r nên ư c g i là “th c ph m c a th h m i”, là “th c ph m c a tương lai”.

Giá u xanh là lo i giá ư c dùng nhi u nh t trong m th c và làm thu c, vì d tiêu và ch a ư c nhi u b nh hơn, c bi t là tính ch t gi i c a năng n i ngo i sinh có ngu n g c khác nhau, k c th ch tín là m t khoáng v t r t c.

Giá thư ng ư c dùng cho ngư i b viêm thanh qu n m t ti ng, v n ng th thao b m i cơ, ngư i béo phì, ái tháo ư ng, b nh tim m ch, cao huy t áp, nh i máu cơ tim, cholesterol máu cao, hi m mu n, d x y thai. Do có nhi u vitamin A, C, E nên giá xanh còn kh g c t do, ch ng lão hóa, ch ng ung thư ( c bi t là ung thư vú, ung thư tr c tràng) thoái hóa kh p, m t s b nh nan y như Parkinson, Alzheimer (sa sút trí tu ngư i cao tu i).

Ch t men kích ho t s bi n tinh b t thành lo i ư ng ơn gi n, d tiêu hóa. M t s tài li u nư c ngoài vi t: các b n gái quan tâm n s c p hãy nh n giá vì nó t p h p các ch t ch ng ôxy hóa. Ăn giá h ng ngày s th y da m t tươi sáng hơn…

Nh ng ki n th c căn b n

200

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Giá giàu protein (h t ch a 40%, g n b ng th t s a) nên là món ăn chay t t. Ch t béo trong giá không gây y b ng, và cung c p ch y u axít béo c n cho t bào não nên là món ăn t t cho ngư i làm vi c nhi u v trí óc. Axít béo th c v t này c ng hư ng v i các ch t khác trong giá s gi m nhi u cholesterol trong máu nên ư c ch nh cho các b nh có liên quan n cholesterol cao.

Ngư i Nh t dùng giá u xanh h ng ngày như m t món ăn truy n th ng. Có l vì v y mà ph n vùng Kyodo có t l oestrogen (n i ti t t sinh d c n ) cao hơn nhi u so v i ph n phương ông khác, “ch ng” l i m t cách có hi u qu nh ng r i lo n kinh nguy t, làm ch m quá trình mãn kinh và kéo dài ư c tu i thanh xuân c a mình.

Theo các chuyên gia dinh dư ng Pháp, ph n Nh t nh thư 5-8 l n so v i ph n phương Tây. H còn cho r thu c Statin, hi n ang ư c s d ng i u tr ch ng th giá nên ít b b nh tim m ch, ch ăn kiêng v i giá không có giá.

ăn giá nên h ít có nguy cơ b ung ng, giá cho hi u qu không kém a cholesterol. Ph n châu Á nh ăn s gi m ư c 4 kg so v i ăn kiêng

Giá ư c ch bi n thành nhi u món ăn khoái kh u và r t quen thu c i v i nhân dân ta và ngư i phương ông. Vi t Nam có bánh khoái Hu , bánh xèo Nam b và c bi t có món bánh giá Gò Công là nh ng món ăn c áo dùng giá làm nhân bánh.

Hành tây làm thu c
N u b viêm ru t, ti u khó, dùng nư c hành tây giã nát, cho thêm ít rư u tr ng, u ng nóng. N u b thương có th dùng hành tây giã nát p vào cho chóng lành.

Nh ng ki n th c căn b n

201

S c kho và cu c s ng Hành tây còn g i là ng c thông, thông (Allium cepa) th c v t thu c h hành.

Hoàng Tu n Minh u, viên thông, bì nha t . Là thân v c a cây hành tây

Tính ôn, v ng. Thành ph n chính có rư u ch a ph t-pho, h p ch t lưu huỳnh, acid chanh, acid táo, vitamin A, B1, B2, C. Ngoài ra còn ch a ch t làm gi m lư ng ư ng nên có tác d ng ng a b nh ti u ư ng, nên ăn thư ng xuyên. Hành tây còn có th làm cho ch t b ô-xy hóa quá m c trong cơ th con ngư i tr thành ch t không có h i. Cho nên phòng ư c ung thư, ch ng suy lão.

Tác d ng: M nh tì, v kh hàn àm, ho t huy t, l i ti u, tiêu viêm, di t khu n, gi m lư ng ư ng trong máu, m trong máu. Ch y u dùng cho b nh nh i máu cơ tim, b nh ái tháo ư ng, c m gió nhi u m, kém ăn u ng, viêm ru t i a ch y, ái khó, b thương, loét viêm âm o do ký sinh trùng t và ch ng b nh thi u vitamin.

Cách dùng: Ăn s ng kèm các th c ăn khác, xào, h m.

Ð p ngoài da: giã nát ho c ép l y nư c mà chư m.

Kiêng k : ngư i già b viêm khí qu n thì không nên dùng.

Ch a tr : Nh ng ki n th c căn b n 202

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

1 - B nh nh i máu cơ tim, b nh ái tháo ư ng. a/ Hành tây b v ngoài, c t mi ng, cho thêm th t n c, m c nhĩ, em xào ninh nh ăn; b/ Ð u vàng cho mu i, un chín cho gia v , hành tây c t mi ng ăn v i canh u.

2 - Kém ăn u ng, c m gió nhi u m. Hành tây b v ngoài x t nh . C c i tr ng r a s ch c t nh s i, m i th có lư ng b ng nhau, thêm d m, mu i, d u mè, tr n u mà ăn.

3 - Viêm ru t, b ng a ch y, khó ái. Hành tây 1-2 c b v ngoài, c t mi ng, giã nát l y nư c, cho thêm ít rư u tr ng, u ng nóng. Ngày 1-2 l n.

4 - Ch ng thi u vitamin. Hành tây làm rau ăn kèm th c ăn khác.

5 - B thương, l loét. Hành tây giã nát mà

p.

Phòng, ch ng lão hóa da
Da khô, b t thư ng v m u s c: tàn nhang, n t ru i n i nhi u hơn, gi m ho c tăng s c t . Da ng vàng, xu t hi n nh ng n p nhăn và các rãnh sâu... ó là nh ng bi u hi n bên ngoài d nh n th y c a b nh lão hóa da.

Bác sĩ Võ Th B ch Sương, gi ng viên b môn Da li u H Y Dư c TP H Chí Minh s cung c p m t s thông tin v hi n tư ng này và các bi n pháp ngăn ng a lão hóa da. Nh ng ki n th c căn b n 203

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

B o v da dư i n ng

Ph i th c hi n t khi còn bé (vì tác h i c a ánh n ng s tích lũy d n). H n ch phơi da dư i n ng, c bi t vào nh ng gi có cư ng tia c c tím cao (t kho ng 10 gi -15 gi ). Ra ư ng vào gi này nên i nón r ng vành, eo kính, găng tay, kh u trang và dùng thu c ch ng n ng b o v da.

Hi n nay ã xu t hi n dư ng ch t Stay-C (vitamin C) b o v da và ho t ch t ch ng n ng Parsol SLX th h m i - có th b o v da và tóc trư c t n h i do ti p xúc n ng tr i. Nó còn ư c s d ng trong các s n ph m chăm sóc da tr em vì tính an toàn, không gây kích ng.

T o n p s ng lành m nh:

Tránh xa khói thu c lá, không u ng nhi u rư u, t p th d c ch t.

u

n, ăn u ng cân b ng dư ng

i u tr lão hóa da b ng các ho t ch t thoa

Nh ng ki n th c căn b n

204

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Retinoids: giúp tr m n, c i thi n n p nhăn, gi m s dày ráp c a da, c i thi n tình tr ng tăng s ng do ánh sáng, làm nh t m u các m nâu. Tác d ng ph : khô, da, tăng nh y c m ánh sáng.

Lưu ý: Ph n có thai không nên dùng.

- Các ch t ch ng oxy hóa: vitamin C, E, A, panthenol, niacinamide, ubiquinone, acid lipoic.

- S n ph m có n i ti t t như estrogen, ethocyn, dùng cho ph n mãn kinh, có k t qu sau 3 6 tháng i u tr .

i u tr lão hóa da b ng can thi p th thu t

L t da, bào da, tái t o da b ng laser CO2 ho c laser YAG t i các b nh vi n có chuyên khoa th m m .

Ngoài ra, có th dùng thêm vitamin A, C, E, selenium, estrogen... v i s tham kh o ý ki n, li u s d ng v i bác sĩ chuyên khoa.

Nh ng lo i thu c không th thi u
Nh ng ki n th c căn b n 205

S c kho và cu c s ng Trong t thu c gia ình nên có các lo i thu c thông d ng.

Hoàng Tu n Minh

(Dân trí) m b o x lý k p th i nh ng khi m au hay tình hu ng nguy c p v s c kho , trong t thu c c a gia ình b n t i thi u ph i có nh ng lo i thu c sau ây:

- Thu c c m cúm cho c tr em và ngư i l n. B n có th d phòng b ng các lo i thu c r ti n mà khá hi u qu như C m xuyên hương, xuyên khung, Baybymoon.

- Thu c gi m s t, c p nhi t

.

- Thu c gi m au.

- Thu c ch ng au b ng d ki m như Berberin.

- Thu c nh m t Cloramphenicon, thu c nh mũi.

- C n i t, ôxy già, bông, băng.

- Thu c ch ng ng a d ng kem Fenergnan. 206

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Thu c m ch ng d

ng.

Nên căn c vào tình tr ng s c kho th c t c a các thành viên mua thu c. N u có ngư i b b nh mãn tính thì trong t thu c ph i luôn có các lo i thu c c tr cho nh ng b nh ó.

B n nên thư ng xuyên ki m tra h n s d ng và m nh tay v t b ngay nh ng lo i thu c quá h n, cho dù chưa dùng n. T thu c ph i t nơi cao ráo, s ch s và tránh tr v i t i ư c. V i m t s lo i thu c cho ngư i già, b n nên vi t nhãn tên thu c th t to và ghi rõ li u dùng.

Khi nào nên xét nghi m viêm gan B?
(Dân trí) - Virus viêm gan B có s c kháng m nh trong môi trư ng và v i các tác nhân di t khu n. Vì th nó t n t i lâu trong các b nh ph m và ch t ti t c a b nh nhân, r t d lây virus viêm gan t ngư i này sang ngư i khác.

Có th b lây nhi m virus viêm gan B qua ư ng máu trong trư ng h p truy n máu có nhi m virus viêm gan B.

B nh lây nhi m do s d ng chung d ng c tiêm chích ho c làm th thu t mà chưa ư c kh trùng úng cách. Dùng chung bơm tiêm chung, s d ng dao c o râu chung, s d ng bàn ch i ánh răng chung, b m l tai, xăm… mà không ư c ti t trùng có th b lây truy n virus viêm gan B.

Nh ng ki n th c căn b n

207

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ngoài ra b nh còn lây theo ư ng quan h tình d c không mang bao cao su. B nh cũng có th lây t m sang con, lây trong quá trình mang thai ho c khi cho con bú. Ngư i m b viêm gan B không nên cho con bú.

Virus viêm gan B r t d lây lan, v y khi nào thì b n nên xét nghi m viêm gan B?

- ã t ng s d ng chung các d ng c bơm kim tiêm, dao c o râu, b m l tai… v i m t ho c nhi u ngư i khác

- ã t ng quan h v i nh ng ngư i nhi m b nh, quan h v i nhi u ngư i khác nhau

- T ng s d ng chung kim tiêm v i m t s ngư i khác

- T ng truy n máu, cho máu, nh n máu không an toàn

Ngư i m b viêm gan B, sau khi sinh con cũng nên cho con xét nghi m viêm gan B

Nguy cơ viêm nhi m khi m c răng khôn
Nh ng ki n th c căn b n 208

S c kho và cu c s ng N u răng khôn không m c, b n nên i khám xem nó

Hoàng Tu n Minh âu và nó có v trí như th nào.

Nh ng ngư i tr l a tu i 20 và 30 không m c răng khôn th ba có th b nguy cơ viêm mi ng mãn tính cũng như gia tăng nguy cơ viêm nhi m nh ng nơi khác c a cơ th , theo m t cu c nghiên c u m i.

Bác sĩ Robert S. Glickman thu c i h c New York nói r ng cu c nghiên c u cho th y các răng khôn là “m t vùng có kh năng viêm nhi m mãn tính v i vi c ít ư c quan sát liên t c ho c nh n bi t s m”. Ông nói thêm: “M i ngư i nên bi t tình tr ng c a răng khôn th ba c a mình. i u này không có nghĩa là chúng ph i m c lên úng th i i m, ho c mãi mãi, nhưng vì có kh năng viêm nhi m s m và rõ ràng có nh ng h u qu v s c kh e lâu dài - nhi u khi t h i, như ph n mang thai sinh con trư c th i h n”.

M i quan tâm u tiên i v i răng khôn là viêm nhi m, gi ng như các răng khác, Glickman gi i thích. Tuy nhiên, vì v trí c nh t c a nó - phía sau các răng hàm - cho nên viêm nhi m nơi vùng răng hàm th ba có th lan xu ng c hàm dư i t i các xoang ho c lên phía trên c t hàm trên lên não.

Trong cu c th nghi m lâm sàng, m t nhóm nha sĩ do Raymond P. White thu c i h c North Carolina hư ng d n, ã xem xét s c kh e c a các mô nâng các răng trong mi ng, k c các răng hàm th ba, trên hơn 300 ngư i m nh kh e tu i t 14-45, trong vòng 7 năm.

B t ng , h nh n th y g n 25% nh ng ngư i này v n có răng khôn kh e m nh l i m c b nh quanh răng vùng này. K t qu cho th y các răng hàm th ba ã m c lên qua mô dư ng như phô bày viêm nhi m như nh ng cái răng khôn yên ho c n gi u phía dư i.

Nh ng ki n th c căn b n

209

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Glickman khuyên: “N u răng khôn c a b n không m c, b n nên i khám xem nó âu và nó có v trí như th nào. N u chúng không m c ho c nén ch t vào xương hàm, b n nên nh nha sĩ xem các mô có u n hay không. B n không nh t thi t th y viêm nhi m ho c au, nhưng nha sĩ có th phát hi n viêm nhi m và i u này có th có nh hư ng lâu dài n s c kh e”.

D u và m
Không nên dùng d u ăn thay th hoàn toàn cho m .

D u và m có gì khác nhau? Có ph i m có giá tr dinh dư ng cao hơn d u? Trong b a ăn h ng ngày, m t ngư i có s c kh e bình thư ng ăn bao nhiêu m , bao nhiêu d u là ?

D u và m u là ch t béo l y t các t bào ng v t ho c th c v t; là m t trong 3 thành ph n cung c p năng lư ng cho cơ th (ch t m, ch t béo, ch t ư ng) có trong kh u ph n ăn h ng ngày c a m i ngư i.

V giá tr sinh nhi t thì m l n hay d u th c v t u như nhau. M t gam m hay d u u cho ta 9,3 kcal, u em l i năng lư ng cho cơ th ho t ng, ch ng l i nh hư ng c a th i ti t l nh. D u và m còn là dung môi hòa tan các vitamin A, D, E, K. ây là nh ng vitamin tan trong d u, m mà cơ th không t t ng h p ư c, ph i cung c p qua th c ăn.

V phương di n chuy n hóa, giá tr c a d u, m ph thu c vào hàm lư ng acid béo không no có trong ó. Trong m ng v t có nhi u acid béo no. Các acid béo này gây tăng lipoprotein t tr ng th p (LDL) v n chuy n cholesterol t máu n các mô và có th tích lũy thành ng m ch. Còn trong d u l i có nhi u acid béo chưa no, gây tăng lo i lipoprotein t tr ng cao (HDL) v n chuy n cholesterol t các mô v gan phá h y.

So v i m l n (lo i m có s acid béo không no th p hơn, i m nóng ch y cao hơn) thì d u th c v t vư t xa v hàm lư ng acid béo không no, l i d nóng ch y do ó d tiêu hóa, h p thu hơn. Nh ng ki n th c căn b n 210

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

c bi t, hàm lư ng các acid béo không no c n thi t trong d u tương i cao. Lo i acid béo này có t m quan tr ng không kém acid amin c n thi t, ch ng nh ng giúp cơ th th i b t cholesterol, ch ng nhi m m , làm b n v ng thành m ch mà còn ph i h p v i vitamin E phòng các bi n i da và b nh xơ v a ng m ch. tr em t sơ sinh n 4 tu i, chúng còn tham gia xây d ng màng myelin c a t bào th n kinh, t bào não.

Như th , trong b a ăn h ng ngày ta không nên coi nh d u và nh ng th c ph m ngu n g c th c v t có lư ng d u cao như l c, v ng, u nành... Cũng không nên thay th hoàn toàn m b ng d u vì các s n ph m ôxy hóa các acid béo chưa no là nh ng ch t có h i cho s c kh e. Vì v y, b n c n duy trì trong kh u ph n ăn h ng ngày m t t l cân i v lư ng gi a m và d u giúp cơ th phát tri n và ho t ng bình thư ng.

Báo

ng ung thư mi ng do nghi n rư u và thu c lá

Ung thư mi ng có th d n t i t vong.

Ung thư mi ng - thư ng nh hư ng n môi, lư i, c h ng và má - trư c ây ư c coi là căn b nh c a ngư i già, nhưng ngày nay ngày càng ph bi n nh ng ngư i tr tu i.

T i London, Hi p h i Y t nha khoa Anh (BDHF) ã lên ti ng c nh báo v tình tr ng t l thanh niên Anh b ung thư mi ng ngày càng tăng.

Hi p h i cho bi t t l thanh niên Anh m c b nh ung thư mi ng tăng hơn 30% trong 10 năm qua, trong ó t l tăng nam thanh niên cao g p ôi so v i n thanh niên. M i năm có t i 4.300 trư ng h p ư c ch n oán b ung thư mi ng và 1.700 ca t vong vì ch ng b nh nan y này.

Nh ng ki n th c căn b n

211

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nguyên nhân ph bi n nh t d n t i ung thư mi ng là hút thu c lá và u ng rư u quá nhi u. Nh ng ngư i nghi n c rư u l n thu c lá có nguy cơ b ung thư mi ng cao g p 30 l n so v i nh ng ngư i không hút thu c lá và u ng rư u.

Tri u ch ng u tiên c a ung thư mi ng thư ng là nh ng v t loét khó lành trong mi ng hay xu t hi n nh ng v t ho c tr ng trong khoang mi ng.

i b nhi u có nguy cơ thoái hoá kh p g i
Ch nên i b t 30 - 45 phút/ngày là .

(Dân trí) - i b là môn th d c t t cho m i l a tu i, c bi t v i ngư i l n tu i. Th nhưng, theo GS. TS Tr n Ng c Ân, Trư ng khoa Th p kh p BV B ch Mai, n u i b không úng phương pháp, i b quá nhi u s có nguy cơ thoái hoá kh p g i.

Thoái hoá kh p là b nh lý thư ng g p trong các b nh v kh p, trong ó thoái hoá kh p g i chi m 27-30%. Thoái hoá kh p g i do nhi u nguyên nhân gây ra, nhưng có m t nguyên nhân mà m i ngư i thư ng không lư ng n, ó là do i b quá nhi u gây nên. i u áng nói, có nh ng ngư i do không hi u, c nghĩ i b càng nhi u càng t t cho s c kh e.

GS. TS Tr n Ng c Ân ưa ra l i khuyên v i nh ng ngư i ch n môn th d c i b , ó là ph i căn c vào tu i, tình tr ng s c kho c a mình xem nên i b bao nhiêu m t ngày là .

Nh ng ngư i già 60 - 70 tu i, ch nên i b t 30 - 45 phút/ngày là . Còn nh ng ngư i tr hơn, có th i b trong kho ng th i gian nhi u hơn, nhưng cũng không nên l m d ng môn th thao i b .

Nh ng ki n th c căn b n

212

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nhìn chung, h n ch các b nh v kh p, thoái hoá kh p, c n có m t ch lao ng, v n ng h p lý. Khi t p các môn th d c, th thao c n t p có bài b n, phù h p v i tu i tác, tình tr ng s c kho . B i trong th c t , s b nh nhân kh p do luy n t p th d c th thao không h p lý ngày càng xu t hi n nhi u.

Khoai s - v thu c quý
Ph n ang có thai n u tâm phi n mê man, thai 30 g, s c l y nư c u ng. ng không yên có th dùng lá khoai s 20-

Khoai s r t thông d ng, r ti n, ít ngư i bi t r ng t t c các b ph n c a nó u là nh ng v thu c, có th s d ng ch a tr nhi u ch ng b nh thư ng g p h ng ngày. Nó ư c dùng làm thu c t hơn 1.500 năm trư c.

M t s bài thu c có s d ng khoai s

Cháo b tỳ (gan)

Khoai s 200 g, sơn dư c (c mài) 50 g, g o t 50 g, n u cháo ăn trong ngày. Thư ng xuyên ăn món cháo này có tác d ng ích khí (tăng th l c), b tỳ v (tăng cư ng ch c năng tiêu hóa), dùng ch a ch ng u i s c, m t m i, kém ăn, mi ng khát, hay phi n táo.

Canh khoai s th t l n

Nh ng ki n th c căn b n

213

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Khoai s 100 g, th t l n n c 50 g; n u canh ăn trong các b a cơm. Tác d ng: b âm ch ng khô khát, ích khí, nuôi dư ng d dày, ch ng m t m i. Có th dùng b i dư ng cho nh ng trư ng h p cơ th suy như c, phi n khát sau khi b b nh.

B i dư ng sau khi b b nh

Dân gian có kinh nghi m dùng khoai s n u v i th t l n, cua ng, cá qu , cá di c... làm món canh ăn trong b a cơm h ng ngày b i b cơ th , tăng s c l c, ch ng khát.

Chè khoai s táo tàu

Khoai s 250 g (g t v thái thành mi ng nh ), táo tàu 50 g, ư ng 50 g, n u nh l a thành món chè, chia 3-4 l n ăn trong ngày. Có th dùng b i dư ng cho nh ng trư ng h p cơ th suy như c, phi n khát sau khi m c b nh n ng.

Viêm màng não c p tính m i phát

T im ts a phương Trung Qu c, dân gian có kinh nghi m dùng khoai s s ng, g t b v , cho vào mi ng nhai k và nu t d n. N u b viêm màng não, ngư i b nh s c m th y khoai có v ng t, nhai n khi c m th y mi ng tê tê thì ng ng. Lưu ý: Ch nên s d ng trong nh ng Nh ng ki n th c căn b n 214

S c kho và cu c s ng trư ng h p quá c p bách, n u không th y vi n.

Hoàng Tu n Minh , ph i tìm cách ưa ngay b nh nhân t i b nh

Ch a ki t l lâu ngày không kh i

Khoai s 10-15 g, s c nư c u ng m i ngày 2 l n. N u i l ra máu, khi u ng hòa thêm ư ng ; không ra máu ch có m thì pha v i ư ng tr ng. Ho c: Dùng thân khoai s 15 g, c c i 15 g, t i 6 g s c nư c u ng thay trà trong ngày.

Ch a viêm th n m n tính

Khoai s r a s ch, thái lát, rang cháy en, nghi n thành b t m n, thêm ư ng vào tr n u. M i l n u ng 30 g, ngày u ng 2 l n. Ho c: Khoai s 60 g (r a s ch, g t v , thái nh ), g o t 50-100 g n u cháo, khi ăn thêm ư ng cho ng t. Bài thu c này còn có tác d ng ch a c au d dày.

Gân c t au nh c, sưng t y

Khoai s , g ng tươi - hai th li u lư ng b ng nhau, t t c p vào ch b b nh, m i ngày thay thu c 2 l n.

em r a s ch, g t b v , giã nát,

Nh ng ki n th c căn b n

215

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a tràng nh c

Khoai s khô b v , thái nh , nghi n thành b t m n. M i ngày dùng 20-30 g b t khoai s , g o t 50-100 g, n u cháo ăn liên t c n khi kh i. Kinh nghi m dân gian cho th y, tr nh thư ng ăn lo i cháo b t khoai s này ít b gh l , m n nh t.

Ch a chín mé ( u ngón tay, ngón chân sưng t y, au k ch li t)

Khoai s giã nát, tr n thêm chút mu i, p vào ch sưng au, l y g c băng l i, ngày thay thu c 2 l n. Ho c: Dùng thân khoai s giã nát p vào ch b b nh. Dùng c khoai s tr n mu i giã p lên nh ng ch sưng au trên cơ th , i v i các lo i inh nh t khác cũng có tác d ng t t.

Chú ý: Dùng khoai s xát lên da có th gây d bôi vào s .

ng viêm t y, nhưng giã g ng s ng l y nư c

B r n c n, sâu c n, ong

t

Nh ng ki n th c căn b n

216

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh t, ăn

L y lá ho c thân khoai s xát ho c giã nát p vào ch b thương. N u b ong ngh ngay khoai s s ng, n khi c m th y khoai có mùi tanh và lư i tê thì thôi.

Mu n có trí nh t t, hãy ăn nhi u rau xanh!
Theo m t nghiên c u m i ư c ăng trên t American Jounal of Clinical Nutrition, vitamin B9 ư c tìm th y c bi t trong các lo i rau v i lá xanh có tính năng giúp nh ng ngư i cao tu i phòng ng a ch ng sa sút trí tu .

Vitamin B9, còn g i là acid folic, ã ư c cô l p và t ng h p t năm 1945. Cơ th không th t s n xu t ch t này mà c n ư c b sung nh th c ph m. Acid folic có m t ch y u trong các lá c i, rau xanh, h t như b p, u, gan gà và bò…

Vitamin B9 giúp não ho t ng t t, tham gia trong vi c t ng h p nhi u ch t d n truy n th n kinh, ch t hóa h c cho phép các t bào th n kinh truy n tin. Trí nh và các ch c năng nh n th c khác s có ch t lư ng t t hơn n u ư c cung c p y vitamin B9. ngư i cao tu i, lư ng acid folic b sung thư ng r t th p.

Bà Katherine Tucker và các c ng s thu c Trung tâm nghiên c u dinh dư ng con ngư i trư ng i h c Tufts (M ) ã nghiên c u trong su t ba năm vi c b sung vitamin B và kh năng trí tu c a 321 ngư i tu i t 50 n 85. Nh ng ngư i tham gia ã tr i qua m t lo t th nghi m khi nghiên c u m i b t u và l p l i các th nghi m này 3 năm sau.

Các nhà nghiên c u ã so sánh hai k t qu , phân tích áp án c a nh ng ngư i tham gia nghiên c u trong b ng câu h i v ch ăn và cho h xét nghi m máu ánh giá hàm lư ng vitamin trong máu. Các bài tr c nghi m v nh n th c nh m vào trí nh , kh năng ăn nói lưu loát và nh v trong không gian.

Nh ng ki n th c căn b n

217

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

K t qu là nh ng ngư i ã dùng nhi u acid folic nh t ít b sa sút trí tu nh t và c bi t là có kh năng di n t lưu loát. Theo bà Tucker, nghiên c u này ti t l tác ng c a vitamin B9 i v i ch ng sa suát trí tu do tu i già.

10 cách ng a cúm hi u qu
Tráng ti p xúc ngư i ang b cúm.

M i năm M có t i 50.000 ngư i ch t vì b viêm ph i, bi n ch ng t b nh cúm. Tri u ch ng thư ng th y khi b cúm là ho khan, au h ng, au nh c u, au nh c b p th t, m t nhi u, n l nh, s t, m i m t.

1. Tiêm vacxin

Ngay t tháng 5 hàng năm, hãy chích m t mũi vacxin ch ng cúm, cách này hi u qu và an toàn nh t. i v i ngư i trên 65 tu i c n ư c bác sĩ ki m tra s c kh e k trư c khi th c hi n tiêm ng a.

2. Tránh ám ông

Tránh môi trư ng ô nhi m, nơi ông ngư i. Nhà ga, b n tàu, b n xe ông úc là nơi vi khu n cúm lây lan nhanh nh t. Cách t t nh t là h n ch ti p xúc tránh b lây nhi m virus.

3.

ng truy n “b ” cúm i xa hơn

Nh ng ki n th c căn b n

218

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

N u b n ph i s ng trong môi trư ng có kh năng nhi m virus cúm cao hãy c g ng g n nh ng ngư i b cúm, nh t là tr em vì chúng d lây cúm nhanh hơn c .

ng

n

4. Thu c kháng cúm

M t s ngư i d ng v i các li u vacxin có th dùng thu c ch ng d năng lây nhi m t ngư i khác.

ng ngay khi th y có kh

5. Ch ng stress

Suy như c cơ th và stress cũng khi n các virus cúm nhanh chóng t n công. Vì th , cúm, b n hãy ngh ngơi ngay khi c m th y d u hi u c a s m t m i xâm nh p.

ch ng

6. T p th d c

Bi n pháp này ch ng ph i là li u vacxin nhưng dù sao m t thân th tráng ki n y s c s ng, s c kháng cao và ch ăn u ng h p lý cũng s y lùi áng k các chú virus áng ghét luôn lăm le n g n. Nh ng ki n th c căn b n 219

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

7. Không hút thu c và tránh môi trư ng khói thu c

Khói thu c và môi trư ng khói thu c là nơi s n sinh nhanh nh t các virus cúm. C ng hư ng các “ph n t x u” v i nhau, khói thu c và cúm s n ngã b t kỳ l c sĩ nào.

8. Hãy r a tay

R a tay m i lúc, m i nơi n u có th , ây là vi trùng l n nh t có th xâm nh p vào cơ th b n b t kỳ lúc nào và mang theo chúng c nh ng virus cúm y.

9.

ng kh t mũi

B n s khi n b nh cúm tr nên tr m tr ng hơn n u c ph ng mũi lên th khò khè. Hãy c ng làm cho xoang mũi khó ch u b ng cách day nh tay lên hai huy t ngay hai cánh mũi ho c dùng thu c nh thông mũi liên t c.

10. Theo dõi tin t c Nh ng ki n th c căn b n 220

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Theo dõi tin t c trên báo chí bi t nh ng nơi có d ch cúm phòng. ng th i, t b o v mình b ng ki n th c y khoa căn b n b ng cách truy c p vào các trang web: www.influenza centre.org ho c www.ykhoa.net. bi t cách phòng ch ng khi chưa b cúm và cách ch a tr hi u qu nh t ngay khi có d u hi u b cúm.

Lưu ý: Bình thư ng chúng ta có th t ch a tr nhà. Nhưng, n u th y khó th , ho nhi u, có m màu vàng - xanh thì c n ph i t i bác sĩ khám b nh, vì b nh cúm có th ã bi n ch ng thành viêm ph i

Thu c nâng ng c - l i b t c p h i
Vòng 1 săn ch c là ư c mơ c a t t c phái p.

Trên th trư ng g n ây có nhi u lo i thu c n ng c s d ng n i ti t t . Các bác sĩ khuy n cáo vi c l m d ng lo i thu c này có th làm tăng nguy cơ ung thư vú và ung thư t cung.

Hi n có r t nhi u m u qu ng cáo v thu c làm n ng c ho c v i nh ng l i m i chào r t h p d n i v i nh ng ph n v n có vòng m t hơi khiêm t n, ch ng h n như: “Thu c u ng n ng c, làm n và săn ch c ng c, hi u qu sau 7 ngày”; “Kem thoa n ng c d ng gel, thoa 7 ngày th m th u vào cơ ng c, kích thích mô m ng c phát tri n...”. Th c ch t c a các n i dung qu ng cáo này như th nào?

Thu c làm tăng kích thư c vòng 1 r t a d ng g m u ng, ng m ho c thoa. Tuy nhiên cơ ch tác ng n ng c c a nh ng lo i thu c này hi n không ư c bi t m t cách rõ ràng.

Nh ng ki n th c căn b n

221

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Có ngư i nói r ng ây là nh ng lo i thu c b sung n i ti t t kích thích tuy n vú phát tri n. Th nhưng, theo bác sĩ Vũ Th Nhung, Giám c B nh vi n Hùng Vương TPHCM, n i ti t b sung không làm thay i ư c kích thư c c a “vòng s m t” vì ngư i ng c nh , nh ng th th ti p nh n n i ti t t v n không phát tri n. M t khác, tuy n vú là mô m ; v i nh ng ngư i m, suy sinh dư ng thì ng c không th phát tri n ngay c khi cơ th y n i ti t t .

tr ang d y thì, n i ti t t thay i làm ng d n s a và mô m ng c phát tri n, nhưng ó là quá trình phát tri n t nhiên. Nh ng lo i thu c ư c qu ng cáo làm n ng c cũng d a trên cơ ch này nhưng không th giúp nâng ng c ã ch y x ư c. V i nh ng lo i thu c bôi ngoài da hay m ph m thì m c ng m ch m hơn thu c u ng.

N i ti t t ư c xem là con dao hai lư i, n u s d ng b a bãi, không có ch nh c a bác sĩ s gây nh ng nh hư ng n toàn thân. N i ti t t b sung làm tăng sinh t bào nên làm tăng nguy cơ ung thư vú và ung thư t cung.

m i l a tu i, cơ th s n sinh ra n i ti t t khác nhau và nhu c u ho t ng c a cơ th cũng khác nhau. Vì v y, vi c s d ng thu c b sung n i ti t t , c bi t là s d ng lâu dài, c n có ch nh riêng cho t ng ngư i, t ng l a tu i. Hi n nay ngành y t cho phép s d ng n i ti t t thay th cho ph n mãn kinh ch không có ch nh dùng thu c làm n ng c.

10 bư c cho m t cơ th cân

i, kh e m nh
i, y sinh l c, d o dai và gi m b t

Dư i ây là 10 bư c giúp b n có ư c m t cơ th cân ct .

B n có th áp d ng 10 bư c này ngay c khi b n b m c b nh ti u ư ng hay b d m t s lo i s a, ho c m t s th c ph m.

ng v i

Nh ng ki n th c căn b n

222

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Lo i b các ch t hoá h c trong th c ph m b n s d ng

Các ch t ph gia và các ch t b o qu n th c ph m r t nguy hi m. Hãy c nhãn mác trên bao bì c n th n, và tìm hi u xem trong th c ph m c a b n có nh ng gì. Nên ăn các lo i th c ph m giàu thiên nhiên và ch t h u cơ.

Gi m b t lư ng cà phê và thu c lá

Các ch t kích thích này không t t cho s c kho c a b n. B n s c m th y khá hơn n u thay th b ng các s n ph m ã ư c l c b t các ch t kích thích ó ho c là u ng nhi u nư c.

H n ch lư ng ư ng ã qua ch bi n t các s n ph m b n s d ng

Hãy s d ng ư ng t nhiên có trong hoa qu , nư c ng t l y t nh a cây thích, m t ong nguyên ch t và các ch t ng t t nhiên khác, không dùng ch t ng t hoá h c.

Gi m lư ng th t, nh t là th t tươi s ng trong các b a ăn c a b n

Nh ng ki n th c căn b n

223

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tránh cho ng v t nuôi ăn th c ăn có ch a các ch t kích thích và hoócmôn (vì ây là các s n ph m b n s s d ng trong các b a ăn h ng ngày). Hãy l a ch n các s n ph m gia c m chăn th , ăn rau ho c các s n ph m nư c ng t và nư c m n thay th .

Gi m b t các s m ph m s a (b t kì các lo i s a nào ư c làm t s a

ng v t)

Gi ng như th t, s a bò có nhi u hoócmôn và các ch t kích thích, không t t cho s c kho c a b n.

S d ng kèm theo các s m ph m có tính năng tiêu hoá hi u qu

B n s có nhi u năng lư ng hơn n u ăn các lo i hoa qu vào b a sáng, các ch t giàu protein và rau cho b a trưa, ch t tinh b t (g o, ngũ c c, b t mỳ..) và rau cho b a t i.

Gi m và thay

i lư ng ch t béo b n ăn h ng ngày

Các ch t béo t nhiên, có trong h u h t các s n ph m như cá, qu h t và th c v t r t t t cho b n. Hãy tránh ăn các ch t béo ã bão hoà. Nh ng ki n th c căn b n 224

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

T p luy n h ng ngày

gi m b t căng th ng

Ngh ngơi ít nh t 10 phút m t ngày. T p luy n s giúp cho b n gi m cân và có th l c t t.

Có gi c ng u n: Gi c ng các bư c khác làm vi c t t hơn.

u

n s giúp b n ph c h i sinh l c. Ng cũng s giúp cho

Hư ng th m i th b n mu n

Hư ng th là hăng hái, nhi t tình v i cu c s ng và có thái b n có nó cu c s ng s tr nên thú v hơn r t nhi u.

tích c c v i chính b n thân. Khi

Ăn

bi n, c n kiêng gì?

i bi n sư ng nh t là ư c ăn tôm, cua, m c, sò… Tuy nhiên, khi thư ng th c bi n không ít ngư i ã g p nh ng tr c tr c v s c kh e do nhi u nguyên nhân khác nhau. Bài vi t này xin ghi l i m t s kinh nghi m dân gian v vi c kiêng k khi ăn bi n.

Tôm bi n: Là lo i th c ph m có giá tr dinh dư ng r t cao, ch a nhi u ch t m, các vitamin và nguyên t vi lư ng. So v i th t l n n c, lư ng m c a tôm bi n cao hơn 20%, ít ch t béo hơn kho ng 40%, lư ng vitamin A cao hơn ch ng 40%. Theo y h c c truy n, tôm v ng t, tính m, có công d ng b th n tráng dương, thông s a, kh c. Nh ng ki n th c căn b n 225

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tuy nhiên, nh ng ngư i b d ng v i tôm, b viêm da m n ng a, có h i ch ng âm hư h a vư ng (bi u hi n b ng các tri u ch ng như ngư i g y, hay có cơn b c h a, au u, hoa m t chóng m t, s t nh v chi u, lòng bàn tay và bàn chân nóng, trong ng c r o r c không yên, h ng khô mi ng khát, i ti n táo, ti u ti n s n …) thì không nên ăn tôm. Ngoài ra, tôm bi n không nên ăn cùng th t dê và khi dùng không ư c u ng vitamin C.

Cua bi n: Là lo i th c ph m ư c nhi u ngư i ưa chu ng vì ngon và giàu ch t dinh dư ng. C m i 100g cua bi n thì có t i 15g ch t m, 2,6g ch t béo, 141mg canxi, 191mg phospho, 0,8mg s t, cùng nhi u nguyên t vi lư ng và vitamin, c bi t là vitamin A.

Theo y h c c truy n, cua tính l nh, v hàn có công d ng thanh nhi t, tán , thông kinh l c và giúp li n xương nhanh. Tuy nhiên, nh ng ngư i tỳ v hư y u (bi u hi n b ng các tri u ch ng như d b r i lo n tiêu hóa, ăn kém, hay y b ng, ch m tiêu, i ti n phân l ng nát…), nh ng ngư i ang b c m m o phong hàn, b b nh lý ngoài da (có ng a dai d ng) và nh ng ngư i d ng cua thì không ư c dùng. Chú ý: Không nên ăn cua cùng v i th t th , rau kinh gi i và qu h ng. ng bao gi ăn cua không ư c tươi vì ch t m trong cua r t d th i, nát và bi n thành ch t c gây h i cho cơ th .

M c: Là lo i bi n r t d ăn và d ch bi n. Trong 100g m c có ch a 13g ch t m, 0,7g ch t béo, nhi u canxi, phospho, s t… và các vitamin B1, B2, PP. Theo ông y, m c v m n, tính bình, có công d ng b can th n, b tâm thông m ch, dư ng huy t tư âm, dùng r t t t cho nh ng ngư i có th ch t thiên v âm hư ho c m c các ch ng b nh thu c th âm hư, c bi t là ph n b b kinh, khí hư, rong kinh, thi u s a sau sinh.… Tuy nhiên, nh ng ngư i tỳ th n dương hư (bi u hi n b ng các tri u ch ng như tay chân l nh, s l nh, hay b c m m o phong hàn, s c m t nh t nh t, d m hôi, ăn kém, ch m tiêu, i ti n l ng nát, di tinh, li t dương, suy gi m ham mu n tình d c…) thì không nên dùng. Nên kiêng ăn m c khi dùng nh ng ơn thu c có ph t , b ch li m, b ch c p.

Ngao: Là lo i th c ph m r t giàu ch t dinh dư ng. Trong 100g ngao có ch a 10,8g ch t m, 1,6g ch t béo, 4,6 ch t ư ng, nhi u nguyên t vi lư ng và các vitamin. Theo y h c c truy n, ngao có công d ng b âm, hóa àm, nhuy n kiên, là th c ph m lý tư ng cho nh ng ngư i b các ch ng b nh thu c th âm hư (bi u hi n b ng các tri u ch ng như ngư i g y, hay hoa m t chóng m t, ra m hôi tr m, lòng bàn tay bàn chân nóng, có c m giác s t nóng v chi u, mi ng khô h ng khát, i ti n táo, ti u ti n s n …)

Theo dinh dư ng h c hi n i, ngao là lo i th c ph m r t có l i cho nh ng ngư i cao huy t áp, r i lo n lipid máu, xơ v a ng m ch, ung thư, u phì i ti n li t tuy n lành tính… Nhưng Nh ng ki n th c căn b n 226

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh i ti n l ng nát

vì ngao v m n, tính l nh nên nh ng ngư i tỳ v hư hàn, ăn kém, ch m tiêu, thì không nên dùng.

Hàu: Còn g i là m u l , là lo i bi n r t giàu các acid amin c n thi t, các vitamin và các nguyên t vi lư ng, c bi t là ng và k m. Theo y h c c truy n, hàu v ng t m n, tính l nh, có công d ng tư âm, dư ng huy t, ho t huy t, b ngũ t ng, r t thích h p cho nh ng ngư i m c các ch ng b nh thu c th âm hư, các b nh nhân b ung thư ã ư c hóa tr ho c x tr . Tuy nhiên, nh ng ngư i tỳ v hư hàn, b b nh phong và các b nh da li u c p ho c m n tính thì không nên dùng. Khi ăn hàu không ư c dùng tetracyclin.

S a: Còn g i là th y m u, th ch kính, b ch bì t …. Trong 100g s a có ch a 12,3g ch t m, 0,1g ch t béo, 3,9g ch t ư ng, 182mg canxi, 9,5mg s t, 132mg iode và nhi u vitamin, nên ây cũng là lo i th c ph m giàu ch t dinh dư ng.

ông y cho r ng, s a có công d ng thanh nhi t gi i c, hóa àm, h áp, khu phong, tr th p, tiêu ích, nhu n tràng, là th c ph m thích h p cho nh ng ngư i b hen suy n, táo bón, viêm kh p, viêm loét ư ng tiêu hóa, cao huy t áp, trúng c không rõ nguyên nhân… Tuy nhiên, nh ng ngư i tỳ v hư hàn thì không nên dùng vì s a ch a nhi u nư c, r t d bi n ch t nên khi ăn ph i ch n l a h t s c c n th n.

H i sâm: Là lo i bi n có giá tr dinh dư ng r t cao, r t giàu ch t m, các acid amin, vitamin và các nguyên t vi lư ng, c bi t là s t và iode. Hàm lư ng cholesterol trong h i sâm r t th p, h u như không có, nên h i sâm là th c ph m b dư ng r t t t cho nh ng ngư i b cao huy t áp, r i lo n lipid máu, xơ v a ng m ch, ung thư ho c có b nh lý m ch vành…

Theo y h c c truy n, h i sâm v m n, tính m, có công d ng b th n tráng dương, tư âm dư ng huy t, ích tinh nhu n táo, thư ng dùng cho nh ng ngư i b suy như c, lao l c, thi u máu, ph n sau khi sinh, th n dương hư như c gây nên tình tr ng li t dương, di tinh, xu t tinh s m, di ni u… Tuy nhiên, nh ng ngư i b l , viêm i tràng c p tính, ho t tinh thì không nên dùng. Khi ăn h i sâm không dùng các ơn thu c có cam th o.

B

i n gi t khi mang thai có nguy hi m?

(Dân trí) - Con dâu tôi ang mang thai tháng th 7. Hôm r i, khi c m qu t vào i n, dây i n h nên cháu b i n gi t. Tôi k p th i c t ngu n i n nên cháu không b sao. Nhưng tôi v n lo không bi t khi b i n gi t như th có nh hư ng gì n thai nhi hay không? Nh ng ki n th c căn b n 227

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th c sĩ Nguy n Như Lâm, Trư ng Khoa H i s c c p c u Vi n b ng Qu c gia tr l i: Còn ph i tuỳ thu c vào lu ng i n gi t như th nào m i xác nh ư c có nh hư ng nhi u n thai nhi hay không.

N u lu ng i n i t trên xu ng s nguy hi m hơn lu ng i n i t dư i lên. N u ch b gi t nh , có c m giác hơi tê tay thì h u như không nh hư ng n thai nhi.

i n

Trong trư ng h p c a con bác, bác ã r t k p th i c t ngu n i n, ó là m t cách sơ c u úng nh t. Do bác không nói rõ, con dâu bác có tình tr ng choáng, s c sau khi b i n gi t không, hay ch b tê ngư i trong giây lát nên khó nói ư c m c nh hư ng khi b i n gi t n thai nhi.

yên tâm, bác nên ưa con dâu n bác sĩ chuyên khoa s n sĩ s ưa ra l i khuyên t t nh t cho cô y.

khám. Sau khi siêu âm, Bác

Khi ta "n ng mùi"
T i sao nhi u ngư i l i có mùi cơ th n ng như th , trong khi ngư i khác thì không? Có bi n pháp nào giúp h gi i quy t căn b nh t nh khó nói này?

T i sao b n l i "có mùi"?

Do v sinh

Nh ng ki n th c căn b n

228

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nguyên nhân chính t i sao có mùi cơ th là do không t m r a s ch s ! Nhưng v sinh t t không ng ng vi c t m r a cơ th , mà còn bao g m vi c gi t giũ áo qu n. M t vài lo i v i như v i cotton d dàng hút khô mùi hôi cơ th .

M t lo i vi khu n ng v t ho t ng tích c c trên da cũng là m t nguyên nhân có th mùi cơ th . M t vài ngư i có nhi u vi khu n hơn trên ngư i, nh ng ngư i khác thì ít hơn, nhưng m t l n n a, t t c u do v sinh t t.

Do m hôi

M t vài ngư i có mùi nhi u b i h ti t m hôi nhi u hơn, có th do stress, do ho t ng cơ th ho c có th b i m t i u ki n ư c bi t là Hyperhidrosis, khi n cho cơ th b ti t m hôi quá nhi u.

Stress ngày nay càng ph bi n hơn. Có nh ng mong i cao hơn, nh ng l ch trình ch t ch hơn, nhi u công vi c hơn… và t t c t o nên m t lư ng lo l ng không t nhiên trên cơ th , khi n cơ th ti t m hôi và có th làm chúng ta có mùi.

Ch

ăn u ng

Nh ng ki n th c căn b n

229

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn nh ng th c ăn nào ó cũng nh hư ng n mùi cơ th . N u m t th c ăn cay thì mùi cay cũng b c ra kh p cơ th qua nh ng l chân lông. T i, rau thìa là và cà ri là nh ng món như th .

Vi c thi u k m có th nh hư ng n mùi cơ th b i k m i u hòa vi c gi i c trong cơ th ; k m ki m soát quá trình cơ th x lý ch t th i. Cũng gi ng v y, vi c không cân b ng ư ng và caffeine có th thay i lư ng và lo i m hôi.

Nh ng v n

v s c kh e

M t vài mùi có th cho th y nh ng v n v s c kh e. Nh ng ngư i có mùi như mùi sơn móng tay có th b b nh ti u ư ng và mùi amoniac là m t d u hi u c a b nh gan.

Các cách kh mùi m hôi

T m nhi u hơn

T m là cách kh mùi t t nh t, và gi t giũ qu n áo cũng giúp b n. Nh ng vòi t m ngăn ch n mùi cơ th t t hơn b n t m b i v i m t vòi hoa sen, nhi u ch t b n và vi khu n b trôi kh i cơ th theo dòng nư c ch y liên t c. Nh ng ki n th c căn b n 230

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Kh mùi/ngăn ti t m hôi

Nhi u s n ph m kh mùi ch che gi u mùi hôi, nhưng m t vài s n ph m th c s ch ng ư c vi khu n. Nh ng s n ph m kh mùi hi u qu nh t ch a nhôm ho c k m. C hai nhân t này u có kh năng ch ng l i vi khu n gây mùi.

Nh ng s n ph m ngăn ti t m hôi thì m t khác thì b t tuy n m hôi, vì v y vi khu n không có gì nh hư ng. Nh ng lo i xà phòng kháng khu n cũng giúp di t h t nh ng vi khu n dơ b n ó.

Dinh dư ng thích h p

Gi m b t caffeine s gi m ư c mùi cơ th . Cà phê, cola, sô-cô-la, và nh ng th c ph m ch a caffeine khác góp ph n t o mùi b i chúng kích thích tuy n m hôi ngo i ti t, m hôi béo này vi khu n r t thích.

U ng nhi u nư c giúp tuy n m hôi n i ti t ho t ti t, giúp gi m mùi cơ th .

ng; i u này làm loãng b t m hôi ngo i

Nh ng ki n th c căn b n

231

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Axit boric

M t trong nh ng s n ph m t t nh t tr mùi cơ th , và r t có th ít ư c bi t là axit boric. S n ph m này tương i r và có tác d ng t t. ơn gi n là thoa lên b t c nơi nào b n mu n không có mùi sau khi t m. Axit boric s làm ch m s lan tràn c a vi khu n. Tuy nhiên, dùng quá nhi u có th gây kích ng da.

N u b n có mùi, ng quá lo l ng; có nhi u cách nhân gây ra mùi cơ th và gi i quy t thích h p, và

gi i quy t v n này. Hãy tìm ra nguyên ng ng i i khám bác sĩ.

Gi n d , thù h n lâu ngày có th gây b nh
Nh ng thái tiêu c c trong cu c s ng h ng ngày như lo âu, gi n d ho c thù h n có th có th tích t t o thành nh ng b nh lý nghiêm tr ng cho cơ th .

Nh ng b ng ch ng cho th y, gi n d kéo dài có th làm suy y u h th ng mi n d ch và d n n nhi u b nh khác.

M t ví d ơn gi n: âu lo, gi n d có th b t ngu n cho nh ng thói quen x u như hút thu c, nh u nh t ho c làm cơ th tăng t ng t lư ng hormone gây căng th ng (hàm lư ng hormone này dâng cao s nh hư ng t i t n h mi n d ch).

Nh ng ki n th c căn b n

232

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

M t khác, cơn thù dai có th làm tăng nguy cơ t vong. Hai nghiên c u g n ây trên nh ng b nh nhân tim m ch cho th y nh ng ai thư ng có ý nghĩ thù h n cũng i kèm v i nguy cơ b c phát cơn au tim.

M t nghiên c u khác còn cho bi t, 40% nh ng ngư i hay b t qu (hay còn g i là t qu do thi u máu c c b ) thư ng gi n d ho c th t v ng trong vòng 2 gi trư c khi x y ra cơn tai bi n.

tránh tâm tr ng âu lo, gi n d ho c bu n bã, nh ng nguyên nhân có th làm t n h i s c kho , b n hãy tìm ra ngu n g c c a cơn gi n và t t n gi i quy t t ng v n nh ưa n r c r i ó. C g ng thư giãn tinh th n ho c làm d u cơn sôi lòng b n ư c nh nhõm hơn. Suy nghĩ m t cách l c quan và tích c c xem b n ph i làm gì t ư c ý nh c a mình.

Trư ng h p t i t nh t, hãy "vi ng" các bác sĩ khác n a.

n g p bác sĩ tâm lý, vì n u

lâu dài, có th b n s ph i

n

10 cách phòng ng a b nh tim m ch
G p g b n bè thư ng xuyên là “li u thu c” giúp b n gi m stress, gi m nguy cơ tim m ch.

Không ch b n bè, mà các ho t ng giao ti p v i nhi u ngư i bên ngoài cũng là “li u thu c” giúp b n gi m stress, như th gi m ư c nguy cơ m c b nh tim m ch so v i ngư i s ng cô c ho c ít giao ti p.

ây là k t qu c a m t nghiên c u ư c th c hi n t i bi n pháp khác giúp ngăn ng a b nh tim h u hi u:

i h c Chicago. Ngoài ra còn có 9

Nh ng ki n th c căn b n

233

S c kho và cu c s ng 1. Dùng Aspirine

Hoàng Tu n Minh

Các nhà nghiên c u i h c B c Carolina phát hi n vi c s d ng u n Aspirine s làm gi m ư c 28% nguy cơ b nh m ch vành ngư i chưa bao gi b nh i máu cơ tim hay t qu tim m ch.

phát huy hi u qu t i a c a thu c trên huy t áp, ngư i ta khuyên nên dùng thu c li u th p trư c khi i ng .

2. Tăng cư ng s d ng acid folic

M t nghiên c u công b trên t British Medical Journal cho th y ngư i dùng u n h ng ngày m t lư ng acid folic như khuy n cáo thì 16% ít có kh năng b b nh tim so v i ngư i thi u ch t này trong kh u ph n ăn. Nh ng th c ph m giàu acid folic là c i broccoli, ngũ c c...

3. Chăm áng răng súc mi ng

S d ng các lo i nư c súc mi ng và ánh răng úng m c s làm gi m ư c vi khu n trong mi ng, như th có th gi m ư c 200%-300% nguy cơ t qu tim.

4. Dùng chocolate en Nh ng ki n th c căn b n 234

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cacao ch a các flavonoid có tác d ng làm máu lưu thông t t, không b vón c c. Ít nh t 1/3 ch t béo trong chocolate là acid oleic, có tác d ng t t cho s c kh e, m t ch t béo ơn không bão hòa cũng ư c tìm th y trong d u ô-liu. Nên s d ng chocolate en, vì nó ch a nhi u flavonoid.

5. Hãy dùng t i

Ngoài tác d ng làm gi m cholesterol và ch ng l i các b nh nhi m trùng, t i còn giúp gi m thi u t i a tình tr ng t n thương tim ngư i sau m tim và nh i máu cơ tim. M t s nghiên c u n cho th y nh ng con thú nào ư c dùng t i h ng ngày thì ít b nh ng g c t do t n công vào tim hơn so v i con v t không dùng t i.

6. Ch n ngư i b n

i úng

Ngư i l p gia ình h nh phúc thì ít b b nh tim hơn so v i ngư i không l p gia ình. M t kh o sát t i i h c Toronto (Canada) trên 100 ngư i nam và n có tình tr ng cao huy t áp nh 3 năm sau khi l p gia ình cho th y ngư i nào có ư c cu c s ng hôn nhân h nh phúc thì ít b b nh tim sau ó so v i ngư i không l p gia ình. Do v y, trái tim không b tan nát theo nghĩa en l n nghĩa bóng, b n nên c n th n khi ch n l a ngư i b n i.

7. Hãy dùng m t ong Nh ng ki n th c căn b n 235

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Các nhà nghiên c u i h c Illinois phát hi n trong m t ong nhi u ch t có tác d ng ch ng ôxy hóa, như th giúp phòng ch ng ư c các b nh tim m ch. Th c t là ngư i nào dùng m t ong u n thì ít b b nh tim m ch so v i ngư i không dùng. Trong khi ó, ngư i nào thư ng dùng ư ng thì l i có n ng cholesterol HDL (cholesterol t t) gi m, như th nguy cơ m c b nh tim m ch s xu t hi n nhi u hơn.

8. Cư i lên i

T i i h c Harvard, qua theo dõi 1.300 ngư i m nh kh e trong vòng 10 năm, ngư i ta nh n th y ngư i nào l c quan, yêu i và hay cư i thì ít có v n v tim m ch so v i ngư i bi quan, chán i, ít cư i.

9. Tránh khí monoxide carbon

Ph n l n nh ng v t d ng sinh ho t trong nhà máy un nư c, máy gi t, máy làm khô... có th rò r m t lư ng nh monoxide carbon trong nhà. M t lư ng l n khí này có th gây t vong m t ngư i trong vài gi , nhưng vi c ti p xúc lâu dài v i m t lư ng nh có th làm tăng nguy cơ vón c c máu, d n n tai bi n tim m ch. phòng ng a, b n nên t o cho nhà thông thoáng khí, s d ng thi t b phát hi n khí monoxide carbon g n phòng ng .

Nh ng bài thu c t qu h ng

Nh ng ki n th c căn b n

236

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ông y dùng qu h ng làm thu c ch a tiêu ch y, ho, ái d m.. V , r , thân cây h ng ư c dùng làm thu c c m máu.

Theo ông y, qu h ng v ng t chát, tính bình, có tác d ng ch a tiêu ch y, trĩ, ái d m, háo khát, ho có m và các ch ng nôn m a, lo nghĩ, phi n u t... Tai h ng (còn g i là th )v ng chát, tính m, không mùi, ch t c ng giòn ch a trong tai h ng là tanin. V , r thân cây h ng còn ư c dùng làm thu c c m máu.

M t vài phương thu c ch a b nh t cây, qu h ng

Làm thu c b , ch a suy như c, háo khát, ho có

m

Qu h ng chín v a hái trên cây, b tai, g t v em phơi n ng hay s y khô, sau ó ép b p, ngâm vào rư u u ng h ng ngày. M i ngày u ng 15-25 g.

Làm thu c b i b cơ th

Dùng qu h ng khô (t c m t h ng) cho vào m t ong và váng s a r i un sôi nh l a kho ng 5-10 phút. ngu i, ăn h ng ngày 3-5 qu vào lúc ói.

Ch a ái d m Nh ng ki n th c căn b n 237

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

L y 10-15 cái tai h ng (th ) thái nh , phơi khô s c v i 200 ml nư c, còn l i 50 ml, u ng 1 l n vào bu i t i trư c khi i ng .

Ch a n c

Tai h ng sao vàng, tán b t, u ng v i rư u. Ho c dùng tai h ng 100 g, inh hương 8 g, g ng tươi 5 lát. H p l i s c u ng, chia làm nhi u l n trong ngày.

Ch a lòi dom

L y qu h ng khô (m t)

t thành than, tán nh u ng v i nư c cơm h ng ngày, m i ngày 8 g.

Ch a tiêu ch y

Qu h ng xanh giã nát, cho vào chút nư c sôi

ngu i, g n l y nư c u ng r t hi u nghi m.

Nh ng ki n th c căn b n

238

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch a nôn m a, lo nghĩ, phi n u t

Tai h ng 7 cái, h t tiêu s 7 h t, ho c hương 4 g, sa nhân 4 g, g ng tươi 7 lát, hành 2 c , t i 3 nhánh. T t c băm nh , h t tiêu s nghi n nát, s c u ng trong ngày (nư c s c này còn dùng ch a ho, khó th ). N u không có tai h ng, có th thay b ng cu ng và qu h ng cũng ư c.

Ch a huy t áp cao

Dùng qu h ng chưa chín ép l y nư c r i phơi ho c s y khô dùng làm thu c ch a cao huy t áp, có k t qu r t t t. Nư c ép c a qu h ng chưa chín em s y khô có tên g i là th t t, còn dùng ch a sung huy t trĩ...

Tác d ng m i c a trái d a
D a r t có ích cho cơ th nh thành ph n t nhiên flavanol. ây là m t phát hi n m i c a các nhà nghiên c u.

Giáo sư Norman Hollenberg - i h c Y khoa Harvard, M - cho r ng phát hi n này là "m t t phá khoa h c có th d n n t phá v y khoa”.

Flavanol có tác d ng “gi ng như aspirin” r t có ích trong lĩnh v c s c kh e tim m ch, c th là nó có kh năng gi m xu hư ng ông máu.

Nh ng ki n th c căn b n

239

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Hai th nghi m lâm sàng g n ây cho th y flavanol có th gia tăng lư ng máu t i các vùng ch y u c a não, có th có ích cho ch ng suy y u m ch máu ngư i già, k c ch ng m t trí và t qu .

Flavanol có th c i thi n ch c năng c a m ch máu b ng cách tăng cư ng s t ng h p oxide nitric.

Ho gà có th gây bi n ch ng viêm não
(Dân trí) - Ho gà là b nh nhi m khu n ư ng hô h p c p tính và thư ng g p tr dư i 5 tu i. N u không ư c i u tr , b nh có th gây nh ng bi n ch ng n ng d n n viêm não.

Ch n oán ho gà tr em, có nh ng trư ng h p có tri u ch ng rõ ràng r t d nh n bi t, nhưng cũng có trư ng h p ch n oán l i r t khó khăn, vì tr , có r t nhi u b nh khác liên quan n ho, c bi t tr sơ sinh ho c tr nh dư i 6 tháng (nh ng tr chưa ư c tiêm phòng) càng khó ch n oán hơn.

Theo Bác sĩ, Ti n sĩ Nguy n Ti n Dũng - Phó trư ng khoa Nhi B nh vi n B ch Mai - cha m có th căn c vào m t s tri u ch ng sau nh n bi t cơn ho c a tr :

Giai o n u, b nh thư ng bi u hi n b ng ho nh . Sau 7-10 ngày, ho s n ng d n và tr thành cơn, kéo dài. Cơn ho gà tr l n thư ng là nh ng cơn ho rũ rư i, ho n nôn o , ho t ng cơn, nhưng sau cơn ho a tr l i hoàn toàn bình thư ng. Cơn ho s d dàng xu t hi n khi tr khóc, s c.

Nh ng ki n th c căn b n

240

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng cơn ho gà rũ rư i có th khi n tr b phù m t, ch y máu m t. Tr nh m c ho gà, c bi t v i tr quá nh n u không ư c i u tr s nguy hi m, th m chí b t vong, vì cơn ho có th t c m, làm tr b ng t th .

Ho gà tr dư i 3 tháng tu i thư ng bi u hi n r t n ng và có th gây t vong. Ngoài ra, ho gà có th có các bi n ch ng viêm ph i, xu t huy t k t m c, thi u ôxy não, bi n ch ng viêm não.

Khi tr b ho gà, cha m c n ưa tr n b nh vi n ư c bác sĩ khám và i u tr ngay. Không nên có quan ni m ho gà ph i kéo dài 3 tháng 10 ngày m i h t và không i u tr b ng thu c gì. ư c i u tr càng s m, tr càng ít có nguy cơ b bi n ch ng sau ho hành.

Trong th i gian i u tr , c n cho tr u ng nhi u nư c, ăn th c ăn d tiêu. Lưu ý, khi tr u ng nư c, bú, ăn cháo… không nên cho tr ăn quá nhanh tránh b s c.

Mu n phòng ho gà cho tr , c n cho tr tiêm văcxin phòng ho gà. Cho tr tiêm úng l ch tiêm s có kh năng phòng b nh r t l n, n 90%.

3 mũi theo

Dưa chu t làm thu c
Dưa chu t có tác d ng gi i khát, ch a au h ng. Tr nh b nhi t l có th cho ăn dưa chu t non c t mi ng tr n m t ong. V dưa chu t s c u ng có th ch a b nh vàng da.

Nh ng ki n th c căn b n

241

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Dưa chu t còn g i là hoàng qua, h qua, ngũ qua, thích qua. Là qu c a cây dưa leo th c v t h b u bí. Tính mát, v ng t.

Thành ph n chính có: ư ng glucose. Thư ng khí có acid cafeic, acid l c nguyên, nhi u ch t có g c acid amin d phân li, vitamin C, d u d bay hơi. Ð u qu dưa chu t thành ph n ch t ng, A, B, C, D, caroten C có tác d ng kháng kh i u, hơi c. V và h t dưa hu t u có th dùng làm thu c.

Tác d ng: gi i nhi t tr th p, l i th y, thông ru t, gi i c. Ch y u dùng cho khát, au h ng, m t m do h a b c, b ng nư c. Thư ng ăn dưa chu t có th gi m béo.

Cách dùng: Ăn s ng, ăn chín

u ư c. Dùng ngoài da

d ng nư c và d ng kem.

Kiêng k : D dày l nh, thân y u run không nên dùng.

1 - Tr con nhi t l : dưa chu t non r a s ch c t mi ng tr n m t ong mà ăn.

2 - Trong ngư i nóng, khát khó ch u: a- dưa chu t tươi 200g ăn s ng ngày 1-2 l n; b- dưa chu t già 200g, g t v b ru t, c t mi ng. Tr n ư ng ăn.

Nh ng ki n th c căn b n

242

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

3 - Phù th ng nh : v dưa chu t 30g, s c u ng. Ngày 2-3 l n u ng liên t c.

4 - B nh vàng da: v dưa chu t 50 g (khô) s c u ng. Ngày 3 l n.

5 - Vòm h ng sưng au: m t qu dưa chu t già, b h t, cho diêm tiêu vào Phơi trong râm nghi n b t. M i l n au th i thu c vào ch au.

y trong ru t qu .

6 - B b ng l a: m t qu dưa chu t già tươi, giã nát, ép l y nư c

p vào ch

au. Ngày 3 l n.

Vì sao ph n khó gi m cân?
V n gi m cân luôn là m t thách th c l n i v i phái n . Nhi u ngư i than r ng h ăn u ng úng m c, t p luy n u n nhưng các s o c m i ngày m t tăng. Có ít nh t 6 nguyên nhân d n n tình tr ng này.

nh hư ng c a hoóc môn

Cơ th n gi i c n kho ng 12% lư ng ch t béo ph c v cho cơ quan sinh s n ho t ng, nam gi i thì ch c n 4%. Trong khi ó kích t sinh d c testosterone (lo i hoóc môn thúc y s phát tri n cơ b p và giúp t cháy nhanh ch t béo) l i có nhi u hơn nam gi i.

Nh ng ki n th c căn b n

243

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

nh hư ng c a s

o

Theo nghiên c u, nh ng ngư i có th t ng nh , th p thì năng lư ng ư c t cháy ch m hơn ngư i có thân hình cao l n, b i trong quá trình v n ng, bư c chuy n c a ngư i cao thư ng nhanh và m nh hơn.

Chu kỳ kinh nguy t

C n nh ng ngày này, dư ng như ch em ph n thư ng hay ăn nhi u th c ăn giàu mu i, ch t béo và ư ng hơn. Quá trình t p luy n c a h cũng b gián o n.

Thách th c thai kỳ

Tâm lý bà m nào cũng mu n n p nhi u năng lư ng con mình sau khi ra i ư c kho m nh. Trong nh ng ngày thai nghén m t m i, cơ th n ng n , h s vi c t p luy n s nh hư ng x u t i thai nhi nên không quan tâm n. Vài nghiên c u cho bi t vi c cho con bú s giúp ngư i m nhanh chóng gi m cân. Quá trình ti t s a làm m t kho ng 500 kcal/ngày.

Giai o n ti n mãn kinh

Nh ng ki n th c căn b n

244

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

n tu i mãn kinh, s ch em phát tư ng tăng lên r t nhanh. Nguyên nhân là do m t s kích t n thay i, các mô n c b m t i, thay vào là các mô m . Khu v c b nh hư ng nhi u nh t là b ng, ùi và b p tay. Thông thư ng ph n trư ng thành trung bình m i năm m t kho ng 0,2-0,3 kg mô n c. Càng l n tu i, con s này càng tăng lên, n tu i mãn kinh có th tăng g p 2 l n.

Ch ng loãng xương

Theo m t nghiên c u m i nh t, 1/2 ph n tu i 50 thư ng m c ch ng loãng xương. Nguyên nhân ph thu c vào nhi u y u t như phong cách s ng, ch ăn u ng thi u h p lý khi còn tr , không cung c p canxi, c bi t s mãn kinh cũng nh hư ng không nh . tu i này, xương d b giòn, vi c t p luy n cũng khó khăn hơn.

Chìa khoá giúp b n thon th trong giai o n này là t p luy n kho ng 3 l n/tu n, gi m ít nh t 100 calo trong các b a ăn hàng ngày, t t nh t nên duy trì bài t p ch y ho c i b .

Nguyên nhân gây b nh táo bón L i khuyên cho ngư i m c ch ng táo bón: nên ăn nhi u rau qu .

nhi u ngư i, táo bón ch ơn thu n có nghĩa là ít i tiêu. Tuy nhiên, i v i m t s ngư i khác táo bón có nghĩa là phân c ng, phân khó i tiêu (ph i g ng s c r n), hay là c m giác còn phân trong ru t sau khi i tiêu.

Táo bón có th xen k v i tiêu ch y. D ng này thư ng là m t trong nh ng d u hi u thư ng th y c a h i ch ng ru t kích thích (IBS). C c i m c a táo bón nén ch t phân, tình tr ng phân c ng trong tr c tràng và ch n ư ng phân ra. Nh ng ki n th c căn b n 245

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

S l n i tiêu thư ng gi m d n theo tu i. 95% ngư i l n, m i tu n thư ng i tiêu t 3 n 21 l n ư c coi là bình thư ng. D ng thông d ng nh t là m i ngày i tiêu m t l n, nhưng d ng này ch g p dư i 50% s ngư i táo bón. Ngoài ra, h u h t là không theo quy t c nào và không i tiêu m i ngày hay có cùng s l n i tiêu gi a các ngày.

Theo ngôn ng y khoa, táo bón thư ng ư c nh nghĩa là có dư i 3 l n i trong m t tu n. Táo bón n ng ư c nh nghĩa i tiêu dư i m t l n m i tu n. Không có lý do y khoa nào cho th y c n ph i i tiêu m i ngày m t l n.

Khi kh i nhà mà không i tiêu trong 2 ho c 3 ngày không gây ra khó ch u th ch t nào, tr ra nh ng lo l ng v tinh th n m t s ngư i. Trái v i quan ni m c a m t s ngư i là không có b ng ch ng nào cho th y “ c ch t” tích t khi s l n i tiêu ít hay táo bón lâu ngày d n n ung thư.

Phân bi t táo bón c p (m i kh i phát) v i táo bón m n tính (kéo dài) là r t c n thi t. Táo bón c p c n ư c ánh giá kh n c p b i có th do nguyên nhân ti m tàng bên dư i như m c b nh n ng n (ví d u i tràng).

Táo bón cũng c n ánh giá ngay l p t c n u có k t h p v i các tri u ch ng gây ra lo l ng như xu t huy t tr c tràng, au b ng và co th t, nôn, bu n nôn, gi m cân t phát. Trái l i, có th không c n quan tâm ánh giá ngay l p t c th táo bón m n tính , c bi t n u ch là nh ng ánh giá ơn thu n làm gi m au.

Nh ng ki n th c căn b n

246

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Các nguyên nhân thư ng g p gây b nh táo bón:

Thu c

Nguyên nhân thư ng gây táo bón ư c tìm th y là do thu c. Các nguyên nhân tác d ng do thu c bao g m:

- Các thu c gi m au gây nghi n như codeine (Ví d Tylenol #3), oxycodone (ví d như Percocet), hdrophormone (Dilaudid)

- Các thu c ch ng tr m c m như amitriptylene (Elavil) và imipramine (Tofranil).

- Các thu c ch ng

ng kinh như phenytoin (Dilantin) và carbamazepine (Tegretol).

- S t b sung.

Nh ng ki n th c căn b n

247

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Các thu c ch n kênh calci như diltiazem (Cardizem) và nifedipine (Procardia).

- Các thu c antacid có ch a nhôm như Amphojel, phosphalugel và Basaljel

Ngoài danh sách trên, còn nhi u thu c khác có th gây táo bón. Vài x trí ơn gi n i v i nh ng nh ng nguyên nhân gây táo bón do thu c như ch ăn nhi u ch t xơ thư ng có hi u qu , và không c n thi t ph i ngưng dùng thu c.

N u nh ng x trí này không hi u qu , có th c n thay th b ng thu c ít gây táo bón hơn. Ví d , thu c kháng viêm không steroid có th thay th cho các thu c gi m au an th n. Hơn n a, có th thay th amitriptylene và imipramine b ng m t trong nh ng thu c m i và ít gây táo bón hơn (như fluoxetine hay Prozac).

Thói quen

Ph n x i c u có th i u ch nh ư c theo ý mu n. Có nghĩa là m t ngư i bình thư ng có th ngăn c m giác thúc bách mu n i tiêu. D u v y, ngăn c m giác i tiêu thư ng xuyên s d n n m t c m giác thúc bách và d n n táo bón.

Ch

ăn 248

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch t xơ r t quan tr ng duy trì phân to, m m. Do ó, các ch ăn ít ch t xơ có th gây táo bón. Ngu n ch t xơ t nhiên t t nh t là trái cây, rau và các lo i h t.

Thu c nhu n tràng

M t trong nh ng nguyên nhân nghi ng gây táo bón n ng là l m d ng các ch t kích thích nhu n tràng (như cây keo, d u th u d u, và vài lo i th o m c). S d ng ch t kích thích i tràng làm xu t hi n chu kỳ b t thư ng, sau ó t n thương có th gây táo bón và ph i c n dùng lư ng ch t kích thích nhu n tràng nhi u hơn n a.

K t ó, ngư i y ch i tiêu ư c khi s d ng ch t kích thích nhu n tràng. C n gi i h n s d ng các ch t kích thích nhu n tràng do m i liên quan v i t n thương i tràng lâu dài. Các lo i ch t nhu n tràng khác không gây nên t n thương này.

Công d ng ch a b nh c a h t l c
Nên ăn c v l a bên ngoài h t l c.

Acid béo không bão hòa trong h t l c ( u ph ng) giúp gi m t l phát b nh ung thư và b nh tim m ch. Khi ăn l c không nên b v l a. Tuy t i không ăn h t l c ã b m c, có th gây ung thư. Trong y h c, l c có th dùng i u tr các b nh như:

Cao huy t áp Nh ng ki n th c căn b n 249

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ngâm l c trong gi m tr ng trên 1 tu n (l c và gi m có lư ng tùy thích, th i gian ngâm càng lâu càng t t), m i t i trư c khi i ng nhai nu t 2-4 h t, dùng liên t c 7 ngày là 1 li u trình, thư ng ng d ng 2-3 li u trình, huy t áp s gi m n ph m vi bình thư ng.

C n lưu ý không ư c l t b v trong c a h t, n u không s gi m hi u qu , gi m ăn cũng d b c hơi, d ng c ng ph i kín. Sau 2-3 li u trình, n u huy t áp gi m n m c bình thư ng, t c m th y các tri u ch ng ã bi n m t, c ng c hi u nghi m, phòng ng a tái phát, có th hàng tu n dùng 1 l n, m i l n 2 h t.

Phương pháp i u tr này còn có hi u qu th y rõ v i ngư i b nh xơ c ng gi m cholesterol và triglyceride, duy trì hi u qu , c n nhai nu t lâu dài.

ng m ch, giúp

M t ng

R cây l c tươi 30g, r a s ch, b trong m nư c, dùng 150ml nư c sôi hãm, m i t i trư c khi ng 1 gi u ng s ch, thư ng dùng 5-7 ngày s th y hi u qu , sau khi t yêu c u, liên t c dùng thêm 10 ngày càng hi u qu .

Phù thũng

Nh ng ki n th c căn b n

250

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

L c 200g, táo en 150g, thêm nư c n u 40 phút tính t lúc sôi, r i thêm 150g ư ng en, sau khi tan, dùng 3 l n trong ngày. Thư ng dùng liên t c 10 n 15 ngày m i d n d n có hi u qu , l i ti p t c dùng trong m t kho ng th i gian c ng c hi u nghi m.

5 sai l m v ăn u ng c a ph n
Không nên làm vi c trong lúc ăn, và cũng ng " ua" cùng nam gi i.

R t nhi u ngư i, vì th c d y tr , t t b t chu n b i làm nên không có th i gian ăn sáng. Th m chí không ít ngư i thay b a sáng b ng m t ly cà phê - càng t hơn, vì vào gi a bu i, h s b h ư ng huy t và th y ói c n cào.

1. Thư ng xuyên không ăn sáng

Ăn sáng s giúp b n tăng ư c m c chuy n hóa - giúp b n tiêu hao calo gia tăng - t i 8% so v i m c cơ b n lúc ang ng , vì có tiêu hóa thì m i tăng tiêu hao.

Th t ra, ch m t vài phút là b n có th làm m t tô cháo nóng b ng cháo ăn li n. N u mu n m và canxi, nên cho thêm vài mu ng s a b t g y, ăn thêm trái chu i, cam. N u th t s không có th i gian, b n nên mua các món i m tâm ăn li n như cháo u, chè mè en, b t 5 th u... n cơ quan khu y m t ly v a làm v a u ng, r t ti n l i.

2. B a trưa ch ăn rau và u ng nư c ng t có gaz

Nh ng ki n th c căn b n

251

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nhi u ph n ch n ăn trưa các quán ăn nhanh (fast food) ti t ki m th i gian. H thư ng ăn m t dĩa xà tách, cà chua, vì nghĩ r ng s có nhi u sinh t , ch t kháng ôxy hóa và ch t xơ Nhưng xin lưu ý: nư c x t mayonnaise i kèm v i rau y có ch a vô s ch t béo! Chưa k , ăn như v y b n khó mà ch u ng ư c t i b a t i, mà thư ng vào bu i chi u khi v nhà l i ph i ăn "d m" thêm.

Nên ăn b a trưa v i lư ng ch t béo v a ph i nhưng không th thi u ch t m, thì m c ư ng huy t trong cơ th m i ư c duy trì. Thí d như 1 mi ng th t gà toàn n c, không da, 1 qu tr ng lu c i kèm v i xà lách không tr n x t; g i tr n tôm th t, tàu hũ, mì căn...

V nư c u ng, t t nh t là nư c ép trái cây, ho c nư c l c Không nên u ng nư c ng t, vì ch a nhi u cafein, không thua gì cà phê.

3. B a ăn trưa không tính trư c

N u ã có thói quen này, t t nh t là nên "th " s n cho mình trái cây như nho, nhãn, cam, vài gói cháo hay chè u ăn li n, k o u ph ng... Hôm nào công vi c nhi u, mãi n 13 gi m i ư c ngh trưa, thì b n ã có s n nh ng th c ăn lành m nh, không b môi trư ng y d y "th c ăn làm m p" như các c a hàng bánh k o, ti m fast food trong siêu th , trên ư ng i ho c căng-tin c a cơ quan "quy n rũ", khi n b n không làm ch ư c b n thân.

4. Ăn mau, ăn quá nhi u, v a ăn v a làm vi c

Nh ng ki n th c căn b n

252

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn nhanh trong lúc v a làm m t vi c gì khuynh hư ng ăn quá l lúc nào không bi cái mình ang ăn, ăn ch m rãi, thư ng th ngh tay, r i kh i nơi làm vi c vào gi ăn

ó, b n có th không ý lúc nào mình no, và có t. T t nh t khi ăn b n hãy ng i vào bàn, chú ý t i c hương v món ăn. Mu n th b n nên s p x p ăn cho ra b a.

5. Làm vi c v i nam gi i, h ăn sao mình ăn v y

Nhu c u calo c a ph n ch b ng kho ng 1/3 nhu c u c a nam gi i khi cùng làm m t vi c, vì m c chuy n hóa năng lư ng c a àn ông luôn cao hơn ph n do h có kh i cơ b p l n hơn và có ít m d tr hơn.

Do ó, b n nên có “l p trư ng" rõ r t khi i ăn ti m, vì có nhi u nơi d n su t ăn khá l n, ph n ch c n ăn m t n a là áp ng nhu c u dinh dư ng r i. Ngay c khi v nhà, b n cũng c n ăn ít hơn ông xã hay các anh, em trong nhà.

làm vi c có năng su t và t hi u qu , b n nên tránh hai thái c c: b ng ói c n cào "không ch u n i" hay ăn quá nhi u! Bi t ăn u ng úng cách, b n s kh e m nh, c m th y yêu công vi c và cu c s ng xung quanh mình hơn...

Ch a b nh b ng v tr ng gà

Nh ng ki n th c căn b n

253

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh V tr ng s ng r a s ch, p v v n, rang cho khô giòn, rây b t m n, u ng m i ngày 3 l n, m i l n 2 g v i nư c sôi ngu i, ch a ch ng hôi mi ng, viêm loét d dày - hành tá tràng. Toàn b qu tr ng gà có tác d ng ch a b nh t t, v tr ng gà ư c dùng dư i hai d ng: v tr ng s ng và v ã p n con.

ch a l loét, y thư c Nam dư c th n hi u khuyên l y v tr ng gà ã n con, sao vàng, tán b t m n hòa v i d u v ng, bôi h ng ngày lên ch t n thương.

- V tr ng s ng 200 g ph i h p v i h t bông 80 g, (sao en cho h t khói), tán nh , tr n v i rư u làm viên b ng h t ngô, m i l n u ng 20 viên v i nư c cơm vào lúc ói, ch a khí hư (theo Nam dư c th n hi u).

ch a ho gà, l y v tr ng s ng 1 cái, r c ga, lá chanh, lá táo, m i th 20 g, v quýt 10 g. T t c thái nh , sao vàng, s c v i 400 ml nư c còn 100 ml, u ng làm hai l n trong ngày.

- V tr ng ã p n con 20 g, r a s ch, nghi n nát, s c rây m n, u ng ch a s t cao, s t kéo dài.

c ho c phơi khô, sao vàng, tán b t,

- V tr ng ã n con 2 cái sao gi m, ph i h p v i cây me t 12 g, lá h , cam th o, v r cây chanh m i th 8 g. T t c giã nát, s c nư c r i hòa v i ít ư ng, u ng m i ngày 3 l n, m i l n 3 thìa cà phê cho tr 1-3 tu i; 4 thìa cho tr 4-5 tu i; 5-6 thìa v i tr 6-10 tu i). Công d ng: Ch a ho gà.

ch a m t sưng , ch y nư c m t, nhi u d , s ánh sáng, l y v tr ng ã n con 50 g sao vàng, b ch ch , cam th o, m i v 12 g, tán b t, rây m n, u ng m i l n 1-4 g v i nư c nóng.

- Màng m ng bên trong v tr ng gà ã p n con cũng ư c dùng v i tên thu c là phư ng hoàng y hay phư ng thoát (không dùng màng m ng qu tr ng lu c). Bóc màng ra, r a s ch t p ch t, phơi trong râm mát cho khô ki t. Phư ng thoát có v ng t nh t, mùi hơi tanh, tính bình, có tác d ng nhu n ph , gi m ho, ch a ho lâu ngày, hen suy n, khí u t k t t . Li u dùng h ng ngày: 1,5-2,5 g dư i d ng thu c s c.

Nh ng ki n th c căn b n

254

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Hi n tư ng thai ch t lưu
Khi thai nhi b ch t nhưng v n n m l i trong t cung bà m thì g i là thai ch t lưu. Hãy nghĩ n tình tr ng này n u thai ph th y b ng không to thêm ho c thai ng ng máy, p. Có nhi u nguyên nhân gây thai ch t lưu, m t s trư ng h p chưa rõ nguyên nhân. V phía m , y u t có th gây thai ch t lưu là m c các b nh c p tính gây s t cao, các b nh mãn tính như th n, tim m ch, ti n s n gi t, s n gi t, ch y máu trong khi có thai...

V phía thai và ph n ph c a thai, nguyên nhân có th là các b nh v gene, b nh tăng nguyên h ng c u thai, nhi m các ch t phóng x , N u th y b t thư ng ch t c hóa h c, thai sinh ôi (có m t thai ch t), b khuy t t t, thai trong khi có thai, bà b t cân x ng, ngôi thai b t thư ng. khó, chuy n d kéo dài, rau m c n i khám ngay. b t thư ng, rau ti n o, rau bong non, dây rau qu n c hay quá dài, các th thu t và ph u thu t s n khoa... cũng có th d n n thai ch t lưu.

Nh ng tri u ch ng mà ngư i m có th t nh n bi t là: t nhiên h t nghén (n u thai còn nh ang trong giai o n nghén), b ng không to thêm ho c n u ã to r i thì m i ngày m t nh i. N u thai ã máy ho c p thì thai ph không th y thai máy ho c p n a. Sau khi thai ch t, vú căng to hơn và có s a non.

Khi thăm khám, bác sĩ s th y t cung nh hơn tu i thai; tim thai không nghe ư c; ra máu en âm o. N u tu i thai nh , vi c nghe tim thai b ng ng nghe xác nh thai ch t lưu khó khăn hơn khi thai ã l n. K thu t siêu âm giúp kh c ph c như c i m này. Qua siêu âm, có th ch n oán ư c thai m i ch t hay ch t ã lâu.

Thai ch t lưu trong trư ng h p quá non (1-2 tháng) có th t tiêu bi n i mà chính ngư i m cũng không bi t mình ã có thai. N u thai ã l n (3-6 tháng) thì s s y; ho c n u trên 6 tháng. Tuy v y, th i h n t khi thai ch t n lúc s y ho c m i ngư i m t khác. Thông thư ng thai ch t tu i càng l n thì th i gian lưu l i trong d con càng ng n.

Thai lưu trư c h t gây nên c m giác s hãi cho ngư i m và m i ngư i trong gia ình vì b ám nh b i vi c ang mang m t xác ch t trong b ng. Tuy nhiên, n u thai ch t lưu ư c phát hi n s m can thi p thì không nh hư ng nhi u n s c kh e và tính m ng ngư i m . Quá trình s y ho c c a thai ch t lưu di n bi n như các ca s y ho c bình thư ng.

Nh ng ki n th c căn b n

255

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th i gian d a s y và chuy n d thư ng dài hơn và ra máu nhi u hơn. i u nguy hi m i v i ngư i b thai lưu là i b v s m khi chưa có d u hi u s y hay chuy n d . Qua nơi màng i rách, vi khu n s vào bu ng i và d con, gây nhi m khu n tr m tr ng, nguy hi m cho tính m ng bà m . Hơn n a, khi thai lưu quá lâu trong t cung, bà m có th b r i lo n ông máu gây băng huy t n ng trong s y ho c . Vì v y, n u th y b t thư ng trong khi có thai, bà m c n i khám ngay.

V x trí, nguyên t c là cho thai ra càng s m càng t t sau khi phát hi n không còn tim thai. N u tu i thai nh , nên phá thai b ng phương pháp n i khoa ( t thu c âm o) gây s y thai. N u thai trên 6 tháng, c n gây chuy n d ( ch huy).

Nh ng ki u t m có l i cho s c kh e
Nhi t c a nư c t m là m t v n r t quan tr ng, vì v y ph i chú ý sao cho nhi t v a ph i, không nóng quá ho c l nh quá. Xà phòng t m không nên dùng lo i có ki m cao, ví d dùng lo i xà phòng thơm cao c p ho c lo i nư c t m có l i cho da. Ngư i cao tu i không nên t m quá k , vì da c a ngư i già ít ti t ch t nh n hơn, nên t m k s càng làm cho da thêm khô ráp.

Lúc ang ói ho c lúc v a ăn cơm xong cũng không nên i t m ngay. c bi t, t m nư c nóng sau b a ăn t i r t d b xu t huy t não, nh i máu cơ tim. T m ngay sau khi u ng rư u cũng r t nguy hi m n tính m ng.

Dư i ây là m t s d ng t m có l i cho cơ th :

T m b ng nư c khoáng

T m su i nư c khoáng có tác d ng làm gi m trương l c c a cơ b p và giúp tiêu hao năng lư ng, do v y có th làm d u cơ th , tăng tu n hoàn máu, làm d u s co gi t dây th n kinh và au n, làm tiêu viêm ung nh t...

Trong nư c khoáng có ch a nhi u ch t hóa h c có tác d ng tr các b nh v da, tăng cư ng ch c năng tu n hoàn và s c kháng c a cơ th , c i thi n trung khu th n kinh, thúc y s ph c h i các t n thương... Nh ng ki n th c căn b n 256

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

T m nư c thu c

T m ho c ngâm mình trong nư c thu c (th o dư c) có tác d ng tr giúp ch a ư c nhi u lo i b nh.

Ví d , có th n u v tr u ho c h t lúa m ch, r i l c l y nư c t m r t t t vì lo i nư c thu c này có th ch a các ch ng s n da, m n ng a, viêm da d ng th n kinh. Nư c t m ngâm lưu huỳnh lư ng v a có th tr b nh gh l .

N u nư c t m có các v thu c th o m c như kinh gi i, phòng phong... ngâm mình có th giúp tr b nh viêm kh p, s n da. Nư c t m có pha m t chút sô a s có tác d ng làm giãn mao m ch, thúc y s tu n hoàn máu da, và như v y s giúp làm p da, gây s ng khoái tinh th n và ch ng lão hóa.

T m nư c mu i

Hòa hai thìa cà phê mu i bi n v i n a thìa cà phê nư c chanh, r i vào b n t m và ngâm mình trong kho ng 10 phút, b n s c m th y máu dư i da lưu thông t t hơn nhi u. Và n u máu dư i da ư c lưu thông t t hơn thì vi c tái t o các t bào da m i cũng nhanh hơn và k t qu là da s p hơn.

T md m

Nh ng ngư i có nư c da khô hay b ng a ngáy, khó ch u, có th ngâm mình kho ng 10 phút trong b n nư c m có pha thêm m t c c d m tr ng. B n s c m th y tri u ch ng này gi m b t và d ch u hơn nhi u.

T m s a bò

Lo i nư c t m này có tác d ng làm mát và m m da. c bi t khi cơ th v a nóng v a m t, b n hãy th ngâm mình trong b n t m có pha m t c c s a bò nguyên ch t, m t lúc sau b n s c m th y d ch u h n. ó là do nư c s a bò s làm cho l chân lông n ra và co l i như àn h i.

Nh ng ki n th c căn b n

257

S c kho và cu c s ng T m nư c cam

Hoàng Tu n Minh

Lo i nư c t m này thích h p v i b t c lo i da nào, nó có tác d ng làm s ch và mát da. Hãy v t nư c c a hai qu cam vào b n nư c m r i ngâm mình trong kho ng 10 phút. Da c a b n s h p th ư c vitamin C trong nư c cam nên càng thêm tươi t n.

T m m t ong

Hãy cho m t thìa m t ong vào b n nư c t m r i ngâm mình trong th nư c này. Nó s r t có l i cho nh ng ngư i mà cơ th quá m t m i. Ch t ư ng thiên nhiên trong m t ong có tác d ng làm ph n ch n tinh th n và còn làm cho da thêm m n màng, bóng b y.

T m rư u

T m nư c có pha rư u là m t phát minh c a ngư i Nh t B n. Cách t m này có tác d ng tr b nh viêm kh p, làm cho da m n màng, m m m i, giàu tính àn h i. Ngoài ra nư c t m này cũng có tác d ng i v i ch ng au th n kinh và các b nh v da. S dĩ t m rư u có hi u qu như v y là vì rư u có kh năng làm gi m mao m ch da, làm lưu thông m ch máu.

T m hơi

S kích thích c a hơi nư c nóng i v i cơ th s gây ra hàng ho t giúp tăng cư ng s c kháng c a cơ th i v i giá rét, mà nó còn h i c a m ch máu. Da s tr nên h ng hào hơn b i khi t m hơi các l th i b t các ch t c n bã trên b m t da. Tuy nhiên, ph n ang b không nên t m hơi, vì như v y s d b c m và b rong kinh.

ph n ng không nh ng làm tăng thêm tính àn chân lông s giãn ra và hành kinh thì tuy t i

T m th o dư c

Các lo i th o dư c thư ng r t phong phú, có th là hoa h ng, hoa cúc... T m hoa có tác d ng làm mát da, trơn láng và h ng hào. M i tu n n u có i u ki n nên ngâm mình vào trong b n nư c t m có hoa h ng và hoa cúc m t l n, b n s th y hi u qu i v i làn da c a mình.

Nh ng ki n th c căn b n

258

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ung thư s phát tri n nhanh n u

ng dao kéo?

Trong suy nghĩ nhi u ngư i, n u “ ng dao kéo” vào kh i u thì ung thư s phát tri n nhanh, không th ch a ư c. Chính vì v y nhi u ngư i tuy phát hi n b nh s m nhưng l i không ch u n b nh vi n chuyên khoa vì s b m . Suy nghĩ trên có cơ s không?

Bác sĩ Phó c M n, phó giám c B nh vi n Ung bư u TPHCM, gi i thích: Không ph i lúc nào vi c ng dao kéo vào cũng làm b nh x u i. 90% b nh ung thư ư c ch n oán b ng dao m . 2/3 các lo i ung thư ư c i u tr b ng cách m . M c ích c a phương pháp m là :

1. i u tr kh i b nh ung thư: c t b r ng kh i bư u ho c m t ph n cơ quan mang kh i bư u (c t 3/4 d dày, c t thùy ph i…).

2. i u tr nh ng bi n ch ng do ung thư gây nên (ung thư ru t làm t c ru t: m thông ch t c; ung thư thanh qu n, y t h u làm ngh t th : m thông ư ng th …).

3. L y i ph n l n kh i bư u giúp x tr ( i u tr b ng tia phóng x ) ho c hóa tr có năng tiêu di t ph n bư u còn l i.

kh

Tuy nhiên suy nghĩ ng dao kéo làm b nh x u i có cơ s c a nó, vì ung thư không phát tri n theo ư ng bi u di n parabol mà phát tri n t ng t như n c thang. Trong th i gian phát tri n có khi vì m t y u t trong cơ th (y u t n i t i) như stress... làm cơ th suy y u ho c y u t bên ngoài ( i u tr không úng cách như p thu c, chích l …) t o nên s bùng phát c a kh i bư u. Lúc này kh i bư u như ki n l a b ng, ng vào c àn ki n s bu vào t.

ng dao kéo vào lúc này là t i k vì s t o i u ki n các t bào ung thư tung tóe lan i xa. Trong trư ng h p này ng dao kéo s làm b nh x u i nhanh chóng. T t nh t làm ngu i cơn bùng phát b ng x tr ho c hóa tr làm n nh, sau ó m c t r ng kh i bư u i là an toàn.

Do ó, lúc nào ư c

ng dao kéo vào kh i bu u là quy t

nh c a bác sĩ.

Nh ng ki n th c căn b n

259

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ông trùng H th o - v thu c th n kỳ?
Tin lo i thu c viên nang Vitalex có ngu n g c t ông trùng H th o giúp gia tăng s c ch u ng, gi m m t m i, ch ng lão hóa v a ư c Cơ quan Th c - Dư c Hoa Kỳ (FDA) công nh n ã gây s chú ý, quan tâm c a nhi u ngư i. Xin ư c thông tin thêm v lo i dư c li u này. ông trùng H th o là gì?

ông trùng (mùa ông là côn Tên khoa h c là Cordiceps sinensis, thu c nhóm trùng), H th o (mùa hè là c Ascomycetes, là lo i n m thư ng ký sinh trên sâu Hepialus fabricius. Vào mùa ông, sâu n m dư i t, n m phát tri n cây). và hút ch t b c a toàn thân sâu làm sâu ch t. n mùa h , n m m c ch i kh i m t t, hình d ng gi ng ngón tay, dài kho ng 4 - 11cm nhưng g c v n dính li n vào u sâu.

V thu c ông trùng (mùa ông là côn trùng) H th o (mùa hè là c cây) bao g m c n m và sâu ư c tìm th y vùng núi cao trên 4.000m Trung Qu c, nh t là T Xuyên. Ngày nay, ngư i ta tr ng v thu c này v i ch t n n là g o v i kho ng 10 ngu n cordiceps ư c nuôi c y.

L ch s phát tri n

Ngư i Trung Hoa ã s d ng ông trùng H th o t ngàn năm trư c. Vì quý nên thu c ch ùng cho b c vua chúa. N m ư c nh i vào v t làm th c ăn b dư ng, h tr kh năng tình d c cho c nam l n n . Ngoài ra, thu c còn dư c dùng tr lao, ho, thi u máu, au lưng, au g i cũng như giúp tăng s c kh e trong th i gian dư ng b nh, làm ch m quá trình lão hóa... Vì v y, n m ư c ngư i Trung Hoa xem như nhân sâm. Vi c s d ng tr nên r ng rãi hơn khi ngư i Trung Hoa b t u nuôi c y trên n n g o cung c p s n ph m v i nhi u d ng s d ng: b t khô, thu c nư c ho c ly trích trong rư u và lên men s i n m. Trong th c ph m dinh dư ng, n m ư c dùng chung v i th t gà, v t có tác d ng cai nghi n ma túy, dư ng b nh, thi u máu, b t l c...

Phương Tây quan tâm n ông trùng H th o t u th p niên 90 c a th k trư c qua các thành công vang d i c a v n ng viên Trung Hoa trên các u trư ng qu c t nh trong th c ơn ăn u ng có lo i n m này.

Li u thông d ng Nh ng ki n th c căn b n 260

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Theo y h c c truy n thì li u thông thư ng là 5 - 10g b t n m m i ngày. Trong nghiên c u, ngư i ta thư ng dùng n m dư i d ng trích tinh n m ư c nuôi c y v i li u 3g m i ngày. N u s d ng n m theo phương pháp y h c c truy n thì nên g p các th y thu c ông y có li u dùng phù h p v i cơ th và tránh s d ng ông trùng H th o gi .

Thu c Vitalex v a ư c FDA công nh n k t h p ông trùng H th o và 20 dư c li u khác. Các ch nh c a thu c bao g m:

Giúp gia tăng ch c năng tình d c

M i ngày u ng m t viên làm gi m b t m t m i, r i lo n cương và xu t tinh s m. S c i thi n s xu t hi n sau khi dùng 20 - 30 viên nang. Sau ó, n u c n thi t, m i ngày dùng m t viên.

Giúp tăng cư ng s c kh e

Dùng ngay m t viên tăng thêm năng lư ng gi m m t m i, nâng cao s c ch u ng khi làm vi c ngoài gi và th c khuya. Tác d ng có th xu t hi n sau khi u ng thu c 1 gi .

Làm gi m au

C 2 - 3 ngày dùng m t viên c i thi n tình tr ng m t m i, gi m au th t lưng, c i thi n ch c năng tuy n ti n li t và ti t ni u, nuôi dư ng gan, th n, h tr tu n hoàn máu làm ch m ti n trình lão hóa, gia tăng h mi n nhi m và kéo dài tu i th .

Con ch - v thu c quý

Nh ng ki n th c căn b n

261

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Th t ch r t t t cho nh ng tr hay ra m hôi tr m, bi ng ăn, y u m t, ch m phát tri n, hay ho s t. Khi dùng cho tr em và ngư i già, ch l y th t 2 ùi tránh xương (gây hóc). Theo Tu Tĩnh (Nam dư c th n hi u) con ch còn có tên là i n kê (gà ng), thanh kê, v ng t, tính l nh, vào kinh tỳ, v , bàng quang, không c. Nó có công d ng b i b tỳ v , tr lao, nhi t, hư phi n, tr em l ng a, tr phù thũng (l i th y), an thai.

Trung dư c h c b n th o vi t: "Th t ch có công d ng thanh nhi t, tr ch ng sưng c do nhi t k t t b ng cách bôi p, và b i dư ng sau sinh n , sau m ngư i b nh chóng h i ph c".

ch thư ng ư c dùng cho:

- Tr b cam tích (b ng ng, ít beo) do nhi u nguyên nhân, có th do h p th m kém gây còi xương, suy dinh dư ng. Dùng ch an toàn hơn cóc. Kh c ph c tính l nh c a ch b ng cách tăng ôn như làm ch , băm cùng rau thơm, hành, mùi...

- Tr em mùa hè b rôm s y, m n nh t, ng a l , qu y khóc, ng không yên.

- Ph n sau sinh n b phù, th l c kém sút, da m t vàng s m.

- B nh nhân lao ph i lâu ngày ho c b n ch n không yên do tỳ hư phát nhi t; mi ng, h ng viêm loét do nhi t; có b nh ngoài da viêm t y, sưng au...

Dùng ch ch a b nh n i thương

Dùng th t ch c da b dư ng, h p ăn th t. ch a b nh, thêm nư c sôi h p chín, l y nư c u ng là ch y u, ăn th t là ph . Hoăc: Th t ch ph i h p các v thu c tương ng t ng b nh (dư c thi n). Ví d ch a tỳ hư ph i h p cùng hoài sơn, khi m th c, h t sen. Ch a th n thêm k t , tr ng... Ch a phù thũng thì ph i h p sa nhân, la b c t (h t c i c )...

B i dư ng khi y u m t, m d y Nh ng ki n th c căn b n 262

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Dùng các món ăn có ch cung c p mi ng t m b t cari, b t ngũ v , t i, mi ng ã chiên s n, ch nư c c t d xào qua. Khi ăn có th v t chanh, ch

m d tiêu, mát. Ví d : th t ch c da, ch t m t con 8 t, b t ng t, ư ng, mu i. em xào thơm, cho khoai lang a, ch sôi nêm v a ăn. Cu i cùng cho hành tây thái d c m nư c m m t.

M n nh t mùa hè

Th t ch 100 g, lá sen tươi m t lá, g o150 g. N u cháo ch xong nêm mu i, lá sen úp lên cháo, t t l a, ngu i, b lá sen.

M n nh t làm m tái phát vào mùa hè

Th t ch 250 g, lá sen, gia v v a

. B c th t ch b ng lá sen. H p chưng chín ăn nóng.

M n nư c làm m v loét

Th t ch 100 g, sa nhân b t 5 g, g o 150 g, m t lá sen tươi. N u cháo ch chín cho sa nhân, y lá sen. sôi thêm 5 phút nêm gia v v a ăn. Có th ư p th t ch sa nhân, b c lá sen chưng.

Ngư i già u t nhi t

i ti n có máu

2 con ch n u canh v i m t n m rau d u tía. Ăn nhi u l n.

B th n khí, ch a i ti u nhi u l n ban êm

ch m t con 90 g, tang phiêu tiêu 9 g, ba kích 9 g, câu k t 15 g, sơn du nh c 30 g. ch làm s ch (b lòng), ch t mi ng. Thu c cho vào túi, nư c v a n u sôi r i h l a cho ninh 2 gi ... Nêm gia v vào canh. Dùng cho ngư i già b viêm tuy n ti n li t.

Ngăn ng a ch ng au th n kinh t a
263

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh au th n kinh t a là m t d ng au x y ra d c theo th n kinh hông (ch y t khung ch u cho n b p v ), t c t s ng. Cơn au thư ng x y ra mông, hông và phía sau ùi. Dư i ây là l i khuyên c a các chuyên gia ngăn ng a căn b nh này. - Tránh ng ho c ng i m t ch quá lâu.

- T gi v ng n u c m th y có m t cơn ho hay h t hơi m nh s

n.

- Th c hi n nâng nh c

v t m t cách an toàn.

- Thư ng xuyên t p th d c, g m c nh ng bài t p co giãn nh .

- Làm nh ví c a b n và

ng

túi qu n ngay sau hông.

- Ng n m v i m t chi c g i dư i

u g i ho c ng nghiêng v i chi c g i gi a hai chân.

- Mang giày úng c , tho i mái...

Lang ben: Nguy cơ lây lan và cách i u tr
Lang ben là m t b nh nhi m n m, không có tri u ch ng và kéo dài dai d ng. B nh có kh p nơi trên th gi i, nhi u nh t mi n nhi t i. B nh thư ng g p tu i t 20 n 35 tu i. Y ut gây b nh: ph n mang thai, y u t di truy n, m hôi nhi u, b nh nhân có m t b nh n ng n i t ng, b nh nhân có lư ng cortisone trong ngư i nhi u hơn ngư i bình thư ng, b nh nhân ư c i u tr corticoides lâu ngày.

B nh gây tr ng i trong giao ti p, sinh ho t hàng ngày. B nh lây tr c dùng cá nhân như Lang ben là do k t qu ti p t ngư i này qua ngư i khác hay lây qua c a s thay i s c khăn, qu n áo, mùng, m n, chi u, g i... ch ng c a cơ th i v i vi n m. B nh lang ben thư ng bi u hi n như sau: Nh ng ki n th c căn b n 264

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Vùng phơi ra ánh sáng: là m t

m hay m t m ng có màu tr ng.

Vùng không phơi ra ánh sáng: m hay m ng có màu cà phê s a, màu h ng, màu nâu, màu t. Vì th b nh lang ben còn có tên b nh n m nhi u màu (TINEA versicolor). Trên b m t c a sang thương có v y m n, c o ra như ph n.

- B nh lang ben không ng a hay ng a ít, nhưng khi ra n ng,

m hôi thì ng a nhi u.

- B nh d nh m l n v i b nh phong, b nh b ch bi n vì th b nh nhân c n tìm chuyên khoa da li u ư c ch n oán úng.

n bác sĩ

i u tr :

N u nh ng m nh và ít, ta có th dùng thu c thoa t i ch như Antimycose, BSI, ASA có hi u qu nhưng ôi khi b nh nhân khó ch u vì au rát và tróc da. tránh khó ch u và au rát, b nh nhân có th thoa kem Nizoral trong 3 tu n thì t ư c k t qu kh quan.

Trư ng h p có nhi u dùng thu c u ng:

m lang ben xa nhau dùng thu c thoa d b sót vì v y chúng ta nên

- Nizoral (Ketoconazol) viên 200mg, ngày u ng 1 viên trong 10 ngày.

- Sporal (Itraconazole) viên 100mg, ngày u ng 2 viên trong 7 ngày.

Hai thu c trên u ng sau khi ăn. Khi dùng thu c u ng c n có s hư ng d n c a bác sĩ da li u.

i u tr b nh lang ben ph i i u tr m i ngư i trong gia ình. Qu n, áo, mùng, m n nên thay i thư ng xuyên. Gi t giũ dùng cá nhân nên gi t b ng nư c nóng. Không nên m c qu n áo m ư t.

phòng b nh phát tr l i, sau khi i u tr b nh nhân nên t m ngày m t l n v i d u g i Nizoral (Nizoral sampoo) trong năm ngày liên ti p. Nh ng ki n th c căn b n 265

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

phòng ch t

c trong măng, khoai tây, l c...
M t s lo i th c ph m r t quen thu c trong b a cơm c a m i gia ình như măng, khoai tây, s n, l c... là th c ph m giàu ch t dinh dư ng, r t c n thi t cho cơ th con ngư i. Tuy nhiên, các lo i th c ph m này có th ch a nhi u lo i ch t c nguy hi m. Xyanua - th ph m gây c trong măng

Theo k t qu phân tích trên 3 lo i măng: măng tr ng ( ư c bào t c măng), măng tr ng ngâm nư c n a ngày (măng ã ra nư c, hơi chua) và măng vàng (măng ã qua lu c và ngâm nư c) bán trên th trư ng C l c d sinh m c u cho th y hàm lư ng xyanua r t áng lo ng i. trong môi trư ng m ư t. c ch t xyanua có s n trong măng, s gi m d n khi ti p xúc môi trư ng nư c. Tuy nhiên, i v i măng chua, trong quá trình ngâm, ch t xyanua có th k t h p v i m t s enzym ho c k t h p v i m t s ch t trong ru t ngư i gây ng c c p tính.

Gi i pháp:

Theo kinh nghi m dân gian, nên r a k , ngâm măng trong nư c nhi u gi và lu c qua 1, 2 l n trư c khi ăn tránh trư ng h p ng c áng ti c. i v i măng chua, cũng nên lu c trư c khi ngâm chua h n ch b t hàm lư ng c ch t xyanua.

S n, khoai tây cũng có

c ch t

Tương t như măng, trong s n (mi n Nam g i là khoai mì) cũng ch a c ch t xyanua, k c ph n th t và ph n v c (ph n v thư ng có hàm lư ng cao hơn). Cho nên khi ch bi n dù l t v nhưng khoai mì v n còn m t lư ng xyanua nh t nh. Khi lu c, c bi t là lu c v i s lư ng l n thì ch t này s óng váng trên b m t nư c. N u ăn ph i ch t này v i hàm lư ng cao, ngư i ăn s b ng c ngay.

Khoai tây là lo i c có r t nhi u tinh b t, men tiêu hóa và vitamin. Nhưng n u khoai tây ào kh i m t t lâu ngày ho c chúng ti p xúc tr c ti p dư i ánh n ng m t tr i, c bi t là khoai tây ã m c m m hay khi v khoai ã chuy n sang màu xanh thì hàm lư ng solanin Nh ng ki n th c căn b n 266

S c kho và cu c s ng (ch t gây c) trong khoai tăng lên r t cao. Tri u ch ng ng nôn m a, tiêu ch y, khó th .

Hoàng Tu n Minh c thông thư ng là au b ng,

Gi i pháp:

-

tránh ng c khoai tây, không nên ăn nh ng c khoai ã m c m m hay nh ng c có v ã chuy n sang màu xanh, nh ng c ã ào kh i m t t quá lâu...

- Cách t t nh t lo i b ch t xyanua trong s n là l t v , sau ó ngâm trong nư c l nh nhi u gi trư c khi lu c. Ngoài ra, trong lúc lu c nên m n p n i ch t xyanua bay i, khi y lư ng c ch t s gi m áng k .

N m trong l c: K sát th

áng s

L c tươi ( u ph ng) là m t lo i th c ph m dinh dư ng r t t t cho cơ th ngư i. Nhưng n u b o qu n không t t, trong môi trư ng m ư t... u ph ng r t d b m c. N m m c trên l c r t c, sinh ra do s tác ng c a i u ki n môi trư ng v i nh ng thành ph n ch y u c a l c.

N u ăn ph i l c có ch a nhi u lo i n m m c c trong i u ki n cơ a không t t s b ng c ngay. Tri u ch ng ban u cũng là au b ng, nôn m a, tiêu ch y...

Gi i pháp:

B o qu n t t, phơi khô, tránh nh ng h t b t thư ng.

m, m c; không ăn nh ng h t l c ã b m c, thâm en ho c

Rau d n ch a táo bón, m m t
Rau d n tr n lá mơ lông, tr ng gà h p chín ch a ch ng ki t l . Rau d n n u h n l i có tác d ng ch a táo bón.

Nh ng ki n th c căn b n

267

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Rau d n có v ng t, tính mát, có tác d ng sát trùng. H t d n có v ng t, tính l nh, có tác d ng làm mát gan, c hai u có tác d ng nhu n tràng, l i i ti u ti n, ch a l m i phát, ch a phong nhi t, m t có m ng tr ng, m t m .

Cây rau d n thư ng dùng tươi c thân cây và thu ho ch quanh năm. H t rau d n thư ng l y vào mùa thu, phơi khô, b o qu n nơi khô ráo dùng.

Ch a b nh ki t l :

Bài 1: Rau d n: 100g

Lá mơ lông: 100g

Tr ng gà: 2 qu

Rau d n, lá mơ r a s ch thái nh , cho vào bát, cho thêm 2 lòng cách th y, khi chín cho b nh nhân ăn ngày 2 l n, li n 3 ngày.

tr ng gà qu y

u, h p

Bài 2: Rau d n: 100g

Qu mư p

ng: 100g

Nh ng ki n th c căn b n

268

S c kho và cu c s ng Th t l n n c: 100g

Hoàng Tu n Minh

D u th c v t, b t gia v v a li n 3 ngày.

. Làm thành món xào cho b nh nhân ăn lúc ói, ngày 2 l n, ăn

Ch a táo bón:

Rau d n: 200g

Con h n: 300g

B t gia v v a

.

Rau d n r a s ch thái nh , con h n r a s ch, lu c r i tách l y th t làm s ch, n u canh v i rau d n cho b nh nhân ăn, ngày ăn hai l n, li n 3-5 ngày.

Ch a m t m có hoa èn:

H t d n: 100g 269

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

H t d n phơi khô tán thành b t m n. M i l n u ng 5g, ngày u ng 3 l n, l y nư c un t cây th o quy t minh làm thang, c n u ng trong nhi u ngày.

Thu c ch ng ung thư t ngũ c c,

u, l c

Các nhà khoa h c M v a phát hi n ra m t h p ch t t nhiên trong các lo i ngũ c c, u và l c có kh năng kh ng ch s phát tri n c a kh i u. Ch t này có th ư c dùng bào ch thu c ch ng ung thư. Ch t m i có tên là inositol pentakisphosphate, cũng ư c tìm th y trong u lăng và u Hà Lan - ti n sĩ Marco Falasca, i h c College London (ULC) cho bi t. Ch t này kh ng ch m t men có tên là phosphoinositde 3-kinase chuyên kích thích ung thư phát tri n.

Khi tìm hi u c tính c a inositol pentakisphosphate trên chu t và các t bào ung thư trong phòng thí nghi m, ngư i ta nh n th y nó tiêu di t kh i u chu t và tăng cư ng hi u l c c a nh ng thu c dùng trong i u tr b nh ung thư ph i và bu ng tr ng.

Falasca tin r ng h p ch t inositol pentakisphosphate hoàn toàn không gây c, k c khi li u cao. Nó có kh năng h tr li u pháp hóa tr , khi mà nh ng dư c li u kh ng ch enzyme chuyên kích thích s phát tri n ung thư còn h n ch .

Làm sao ch a d t m hôi tay?

"Cháu năm nay 21 tu i, s c kh e bình thư ng; chân tay thư ng xuyên ra m hôi thành t ng gi t. Cháu ã ư c mách m t s cách như ngâm nư c lá l t và lá dâu nhưng không ..."

Tr l i:

Nh ng ki n th c căn b n

270

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ra m hôi tay ( ôi khi c chân) g p m t s ngư i, bi u hi n c a ch ng b nh này là thư ng xuyên ra m hôi tay chân quá nhi u, th m chí thành gi t, gây khó ch u cho ngư i b nh, ôi khi khi n h khó x và thi u t tin trong cu c s ng nh t là nh ng khi ph i giao ti p. Nguyên nhân gây b nh là do cư ng ch c năng h ch giao c m c nh s ng lưng.

Ch ng b nh này r t khó i u tr ư c b ng thu c, ã có nhi u phương pháp i u tr ư c áp d ng như ngâm nư c lá cây, s ng hóa da gan bàn tay b ng nhi t, tiêm h y tuy n m hôi lòng bàn tay b ng các thu c khác nhau, di t h ch giao c m c nh s ng lưng b ng c n ho c nư c sôi... Tuy nhiên, m i phương pháp u có ưu, như c i m riêng và u khó gi i quy t ư c tri t ch ng b nh trên.

Ngày nay, ngư i ta di t h ch giao c m qua n i soi b o m can thi p chính xác t i h ch. B n có th t i khoa Ngo i th n kinh và Ngo i l ng ng c c a các b nh vi n như B ch Mai, 103 (Hà ông) ư c tư v n chính xác và ư c i u tr ch ng b nh này.

Ăn táo t t cho não
Ăn m t qu táo m i ngày s giúp b n không ph i tìm n các bác sĩ chuyên khoa th n kinh, cũng như tránh ư c nguy cơ suy gi m nh n th c thư ng x y ra tu i già và các b nh thoái hóa th n kinh như Alzheimer và Parkinson. Nghiên c u c a các nhà khoa h c thu c i h c Cornell (M ) cho th y, ch t ch ng oxy hóa quercetin có trong táo có th b o v các t bào não c a chu t kh i b hư h i. Ch t quercetin t ra công hi u hơn vitamin C, v n ư c xem ch ng các b nh thoái hóa th n kinh ngư i.

Ngoài ra, quercetin còn giúp tiêu di t các t bào ung thư khi giúp c ch các kh i u phát tri n. Các chuyên gia cũng khuyên nên ăn táo c v vì ây chính là nơi t p trung nhi u ch t quercetin.

Nh ng ki n th c căn b n

271

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Không nên bôi b t c ch t gì vào v t b ng!
(Dân trí) - Khi b b ng, nhi u ngư i nghe theo nh ng bài thu c dân gian “truy n mi ng”, bôi nư c m m, vôi b t… vào v t b ng. i u này khi n ngư i b nh có nguy cơ nhi m trùng v t b ng, vi c i u tr càng khó khăn và nguy hi m hơn.

Con tôi b b ng nư c sôi, ngư i ta mách là khi b b ng, bôi m m, d m ho c vôi b t hay lòng tr ng tr ng v t b ng s hơn, i u này có úng không thưa bác sĩ? Nguy n Thu ( ng H Thái Nguyên)

Bác sĩ Nguy n Như Lâm, Ch nhi m Khoa H i s c c p c u Vi n B ng Qu c gia tr l i: Khi b b ng, ch nên sơ c u làm h b m t nhi t da b ng nư c s ch, sau ó chuy n ngay b nh nhân t i cơ s y t ư c chăm sóc t t nh t. Không nên bôi b t c th gì, th m chí c thu c x t làm mát vào v t b ng vì nh ng lý do sau:

Nói bôi nư c m m, kem ánh răng, lòng tr ng tr ng, vôi b t, d u cá… khi b b ng là ph n khoa h c. Có th khi bôi kem ánh răng, s có c m giác rát hơn, nhưng th c ra, kem ánh răng có ch t ki m, mà khi da ã b t n thương do nhi t, bôi kem ánh răng càng làm v t b ng n ng hơn. Con d u cá l i có “tác d ng” gi nhi t, nhi t không thoát ra ngoài ư c, v t b ng càng có nguy cơ sâu hơn.

Còn i v i các ch t khác như nư c m m, d m, lòng tr ng khi bôi vào v t b ng s không m b o ư c vô trùng, không có tác d ng kháng khu n, nguy cơ nhi m trùng v t b ng là r t l n. Khi ó, vi c i u tr s càng ph c t p và nguy hi m hơn.

Nh ng ki n th c căn b n

272

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tuy nhiên trong m t vài trư ng h p, lòng tr ng tr ng có tác d ng gi m nhi t tác nhân gây b ng. Dù v y, bác sĩ v n khuy n cáo không nên bôi b t c th gì, vì th i gian c p c u b ng là r t quan tr ng, n u m t th i gian i tìm nh ng v t ó s khi n ngư i b nh không ư c sơ c u k p th i.

Còn v i thu c b ng, ngư i b nh cũng không nên t ng dùng thu c vì không th bi t li u có d ng thu c hay không. Có nh ng trư ng h p b b ng, ngư i b nh không ch t do b ng mà do bôi thu c b d ng gây t vong.

Khi bôi nh ng ch t này lên v t b ng, khi b nh nhân n vi n, bác sĩ s ph i m t thêm công o n bóc nh ng ch t này ra x lý l i, i u ó s khi n ngư i b nh vô cùng au n và cũng gây nh hư ng không t t n vi c i u tr . Vì v y, m i ngư i c n nh , khi b b ng không nên bôi b t c ch t gì nên v t b ng, mà nư c v n là phương án t i ưu khi sơ c u.

10 lý do gi m cân th t b i
Ph n l n ch em tham gia t p luy n u có chung m t m c tiêu, gi m cân hay gi m m . Dù ch là gi m vài cân ho c m c v a m t chi c qu n ưng ý, ho c có thêm da thêm th t, vi c ki m soát ho c gi m i m t lư ng m nh t nh luôn là m t ph n c a quá trình t p luy n.

Cũng gi ng như vi c b n c n bi t mình nên làm gì t m c ích, vi c n m rõ b n không nên làm gì cũng r t quan tr ng. Tránh nh ng sai l m cũng là m t cách giúp b n t ư c hi u qu ưng ý nhanh hơn và không b lãng phí công s c.

B n không có k ho ch gì c

Ngư i ta thư ng nói: "N u b n không có k ho ch, thì k ho ch s không th th ư c." Vi c b t u t p luy n mà không h có m c tiêu v ch trư c s khi n b n như sa m c mà không bi t mình s i v âu, hi n nhiên k t qu là b n s l c ư ng. Hãy sa vào l i l m cơ b n này. Hãy xin ý ki n tư v n c a bác sĩ hay HLV hư ng d n m t k ho ch rèn luy n th l c ho c theo m t bài t p aerobic c th . Nh ng ki n th c căn b n

c hi n i gi a ng b b n có

273

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

So sánh mình v i ngư i khác

B n n phòng t p và ch c ch n s g p g nhi u ch em ã t p lâu hơn v i nh ng thân hình th t tuy t. Hay ơn gi n là nh ng cô gái còn son tr v i nh ng thân hình tr i cho như nh ng ngư i m u ho c di n viên i n nh. Ch có i u, b n ng bao gi nên nghĩ r ng mình s t p c nh tranh v i h . T nh t là b n s b cu c, còn t hơn là b n s có th b au kh p mình y.

Hãy t t cho mình nh ng mong i th c t . B n mu n th c hi n ng tác g p b ng kho ng 100 l n ch trong tháng u ư? K t qu s là s th t b i mà thôi. S lư ng và s l p l i t t nh t ph i ư c tăng lu ti n cùng theo th i gian b n t p luy n. Tương t , vi c nghĩ r ng b n s gi m kho ng 10 n 15 cân m trong kho ng 3 tháng u s hoàn toàn không th c t . Do ó, m t m c tiêu th c t giúp b n duy trì s hăng hái, ng l c và t p trung.

B n t p quá ít

ơn gi n r ng, ch v i kho ng 3 n 4 bu i t p m i tu n s khó mà mang l i cho b n m t k t qu ngoài s c mong i. Gi m cân và s thay i hình th là k t qu c a m t l i s ng lành m nh, th thao ch không ch nh vào bài t p hay phòng t p.

M i tu n có n 168 ti ng, b n nghĩ xem, n u b n ch dành 1% th i gian ó vào vi c t p luy n thì vi c gi m cân hoàn toàn là chuy n tư ng tư ng mà thôi. i u này cũng không ng nghĩa v i vi c b n ph i dành toàn b th i gian, m t th khá xa x th i nay, hay m t ngày tr n v n t p luy n, hãy c g ng duy trì s u n hàng ngày thì t t hơn. Cùng v i t p luy n, hãy tr nên năng ng hơn trong m i ngày gi cho cơ th trong tr ng thái v n ng thư ng xuyên.

B n t p quá nhi u

M t khác, ng tr nên ám nh v i t p luy n và khi n b n tr thành nô l c a nó. T p quá à cũng s tr thành m t c n tr khi n b n t ư c m c tiêu, tương t như không t p v y.

Nh ng bi u hi n c a nó g m nh ng v t au, m t ng , ki t s c, th i gian h i ph c kéo dài và trong m t ch ng m c là s m t h ng thú v i t p luy n. Ngh ngơi và h i ph c cũng là 2 y u t quan tr ng t k t qu . Nh ng ki n th c căn b n 274

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

B n không thay

i l trình t p luy n

Không có gì chán b ng vi c l p i l p l i mãi m t th . Nó v a khi n b n chán, hơn n a cơ b p s b ch n và ph n ng kém i. Hãy thay i bài t p, th t , s lư ng l p l i, thay i tr ng lư ng t . S a d ng r t c n thi t, n u không s ti n tri n s b ch m l i. Hãy làm a d ng m i bài t p khi có th .

Nh n ói

gi m cân

M t th c ơn ki u l i s ng công nghi p s g m m t b a ăn sáng nhanh, b a trưa cũng nhanh và b a t i thì l i nhi u quá. i u áng ti c là ó chính là m t ch ăn u ng t h i nh t cho vi c gi m cân, vì nó khi n s chuy n hoá c a cơ th ch m l i. Khi cơ th không ư c dung n p năng lư ng n nh, nó s tr nên ói và s d ng m duy trì.

Các nghiên c u cũng ch ng minh r ng vi c s n sinh hoocmon tuy n giáp s b nh hư ng tiêu c c do s l p l i c a ch ăn kiêng và s h n ch calo. T 5 n 6 b a 3 ti ng trong ngày s t o i u ki n cơ th h p th d dàng hơn trong ngày và tăng quá trình chuy n hoá v lâu dài. Nghe có v ngh ch lý, nhưng n u b n mu n gi m m , b n c n ph i ăn. Thay vì gi m s b a ăn, b n có th tăng s b a và gi m kh u ph n ăn c a t ng b a.

B n u ng bia rư u quá à

Gi ng như ki m soát lư ng th c ph m trong t ng b a ăn, vi c u ng bia rư u cũng ph i ư c h n ch . Chúng cũng ch a calo, và cơ th chuy n hoá lư ng calo này nhanh không kém ch t béo và hơn h n tinh ư ng. Trái v i ch t béo và tinh ư ng, bia rư u hoàn toàn không có giá tr dinh dư ng. U ng m t ly rư u vang có th giúp b n c m th y d ch u nhưng nó hoàn toàn ch ng có giá tr gi m cân ho c t o cơ b p cho cơ th . Và nh ng lư ng calo không c n thi t này thì l i c ng d n l i r t nhanh chóng. Hãy th nhìn vào nh ng cái b ng bia khi b n bư c chân vào nh ng quán nh u.

B n nghi n

ăn nhanh

T i t báo c a M có ưa ra m t s di n gi i y thuy t ph c v m i liên h gi a s phát tri n vũ bão c a ngành công nghi p ăn nhanh tr giá b c t v i n n béo phì lan tràn nư c 275

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng M . Thay vì t n th i gian n u nư ng b a ăn, vi c mua m t su t bánh pizza tr nên d dàng và thu n ti n hơn nhi u.

Hoàng Tu n Minh ăn nhanh hay m t chi c

V n c a ăn nhanh ch , dù b n c n th n ch n l a ăn như th nào i n a, chúng ta cũng khó mà bi t ư c c th v ch t lư ng c a nh ng ăn ư c d n trên bàn. Th m chí ngay c khi các ti m ăn nhanh ưa ra nh ng qu ng cáo v nh ng l a ch n lành m nh hơn, vi c s n xu t hàng lo t nh ng kh u ph n ăn nhanh cũng hoàn toàn l thu c vào nh ng thành ph n không th c s dinh dư ng nh t và giàu ch t béo. Cách t t nh t ch c ch n v nh ng gì trôi vào cái d dày c a ta chính là nh ng b a ăn t i nhà. M t khi ã quen v i ăn nhanh, vi c gi m chúng i, nh t là v i các em nh luôn là m t i u khó khăn, nhưng l i s ng nhanh chính là m t y u t quan tr ng c n ph i ư c thay i.

B n b qua rèn luy n th l c

M t y u t quan tr ng trong gi m cân chính là vi c tăng s chuy n hoá, t ó khi n lư ng calo tiêu th ư c tăng lên trong su t m t ngày, b n ph i ăn s lư ng b a ăn nh t nh. M t cách là tăng lư ng cơ b p trong cơ th . B n càng có thêm da, thêm th t thì lư ng calo tiêu th càng tăng lên. Do ó, vi c rèn luy n th l c là r t c n thi t có thêm gia, thêm th t.

Nh ng ch em m i tham gia t p luy n thì thư ng tin r ng, nhi u ti ng t p luy n v i cư ng cao s giúp gi m cân. Th c t l i không như v y. T p aerobic t t nhiên giúp gi m m , nhưng nó l i có tác d ng r t ít tăng t l chuy n hoá t ng th n u so sánh v i vi c tăng cơ b p c a m t chương trình t p luy n th l c. Do ó, vi c có da, có th t chính là m t yêu c u b t bu c b n có th gi m cân thành công.

B n tìm

n nh ng ch n l a d dàng

B n có th c th y nh ng qu ng cáo h a h n gi m cân n u dùng m t lo i thu c này, hay u ng m t lo i nư c khác, hay mua m t d ng c t p mang tính cách m ng nào ó. Và th m chí m t nhóm trong c ng ng y h c còn hình thành c m t phong trào h a h n v gi m cân qua nh ng ca gi i ph u.

Quan ni m chính v gi m cân, n p calo tiêu hao calo, luôn r t ơn gi n nhưng không h d dàng. Ch có s quan tâm, m hôi và hư ng t i l i s ng lành m nh m i giúp b n có nh ng k t qu mong mu n. Hãy quên i nh ng gi i pháp t c th i. Chúng không h t n t i. N ca sĩ l ng danh Cher ã t ng nói trong m t phim qu ng cáo th p niên 80.

Nh ng ki n th c căn b n

276

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

á quý và s c kh e
Nên ch n lo i á quý có ch t lư ng và eo chúng c thu nh n ư c s c m nh c a á.

á quý không ch dùng c a con ngư i.

làm

p, chúng còn nh hư ng

n tr ng thái tinh th n và tâm linh

T th i xa xưa, các b c vua chúa ã dùng á quý như m t v t tư ng trưng cho s c m nh và quy n l c. H eo á quý quanh u v i ni m tin chúng s giúp h tr nên thông thái hơn. Ngư i Hy L p, Ai C p, La Mã c i thì dùng á quý như nh ng t m bùa b o v s c kh e.

Các lo i á quý thư ng ư c dùng trong nh ng nghi th c thu c v tâm linh. Chúng ư c t lên ngư i khi massage, ho c cho vào nư c u ng, nư c t m nh m chuy n hóa năng lư ng, giúp b o v con ngư i kh i b thương, tăng kh năng th n giao cách c m…

Kh năng c a á

Agate ( á mã não): Ch a tr ch ng m t ng , mang l i nh ng gi c mơ êm

m.

Amber (H phách): Giúp gi i t a nh ng v n

l ng ng c, viêm h ng, ho…

Amethyst (Th ch anh tím): Làm d u tinh th n, l c máu.

Nh ng ki n th c căn b n

277

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Citrine: Gi m ch ng l loét

Kim cương: Giúp cân b ng tính cách.

Emerald (Ng c l c b o): Tác d ng

n m t, tim và h th n kinh.

Garmet: Có kh năng l c máu, t t cho h tu n hoàn.

Các bác sĩ chuyên v phương pháp ch a b nh b ng á cho r ng nh ng viên á có kh năng thu hút năng lư ng t suy nghĩ c a con ngư i, nên có tác d ng ch a b nh. Ngư i ta còn dùng nh ng viên á nhi u màu s c, ph n chi u ánh sáng c a thiên nhiên làm tăng s c m nh c a cơ th . Phương pháp này d a trên s hài hòa, trao i năng lư ng gi a hai v t th khác nhau, ó là á và cơ th con ngư i.

Con ngư i tin vào s c m nh bí n c a nh ng viên á quý. H tin chúng có kh năng s a i l i s m t cân b ng, t o nên năng lư ng bên trong m i ngư i. Ngoài ra, chúng còn có kh năng khai sáng tâm linh, làm gi m nh ng suy nghĩ, tư tư ng tiêu c c. Ch ng h n như á Topaz có th ch a b nh cao huy t áp. t á Sapphire lên u s giúp gi m s t và ch y máu cam. Ng c trai giúp làm gi m nh ng cơn au d dày, c m l nh, viêm cu ng ph i và nhi m c ph i.

Nh ng ki n th c căn b n

278

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

thu nh n s c m nh c a á, t t nh t, b n nên ch n nh ng lo i á quý có ch t lư ng và eo chúng trên c .

au d dày - vài l i khuyên b ích
Không nên quá ói và cũng không nên ăn quá no.

Cu c s ng ngày càng b n r n chi m g n h t th i gian c a b n. Có nh ng bu i b n ph i làm vi c trong tr ng thái b ng "c n cào", ôi khi b n ành ph i nh n ói c bu i vì công vi c, hay cũng có nh ng bu i ti c ti p ãi khách hàng v i rư u, bia... T t c nh ng i u này u có nh hư ng không t t n d dày.

D dày là m t trong nh ng v trí u tiên trong ư ng tiêu hóa x lý th c ăn t b a ăn hàng ngày. Nh nh ng co th t sinh lý nh nhàng và s hòa tr n v i d ch ti t trong d dày mà th c ăn ư c d dàng h p thu ru t.

Khi b n ăn u ng không i u , lo âu, tress, hay dùng các thu c kháng viêm, gi m au (nh t là các thu c tr au kh p),... làm d dày ti t nhi u axít hơn. Khi ó ch t nh y vách d dày không còn s c b o v d dày, ch t ít dư th a này s "ăn mòn" d n vách d dày. K t qu là b n b khó tiêu, y b ng, au thư ng v ,... th m chí b loét d dày tá tràng.

Phòng b nh và tránh các tri u ch ng di n bi n x u hơn

Trư c h t hãy quan tâm n b a ăn, ng b ng quá ói hay quá no. B a ăn sáng r t quan tr ng, nó s giúp trung hòa a xít trong d dày vì axít ã ư c ti t ra nhi u khi b n ng . Hơn n a, ăn sáng còn giúp b n có năng lư ng và dinh dư ng cho m t ngày m i.

Nh ng ki n th c căn b n

279

S c kho và cu c s ng Các lo i gia v chua, cay, ra, rư u, thu c lá...cũng nh hư ng không nh chúng cũng là th ph m gây nên các cơn au d dày.

Hoàng Tu n Minh n d dày c a b n,

Nên h n ch lo âu vì càng suy nghĩ, lo l ng s khi n cho axít ti t nhi u hơn. Hãy thư giãn, có l i s ng lành m nh và có gi c ng t t, i u này không ch giúp cho d dày mà còn giúp cho b n có dư c s c kho cư ng tráng.

Nên dùng thu c nào khi b

au d dày?

Khi có các tri u ch ng khó ch u như khó tiêu, y b ng, au qu n b ng vùng trên r n ( au thư ng v ), b n có th dùng vài lo i thu c ph bi n trung hoà axít như Gastropuigite thu c dư i d ng gói b t pha nư c u ng.

Khi có các cơn co th t vùng thư ng v , b n có th dùng thêm thu c Spasfon làm cơn au nhanh chóng. B n nên tham kh o ý ki n bác sĩ hay nhà thu c v li u ùng và các chú ý khác khi dùng các thu c này.

Khi dùng thu c kho ng 10-14 ngày mà các tri u ch ng v n còn dai d ng, b n hãy n b nh vi n bác sĩ ch n oán chính xác hơn v i các k thu t n i soi và có hư ng i u tr thích h p nh t cho b n. Phòng b nh v n luôn là hư ng t t nh t, hãy s ng i u và lành m nh cho d dày c a b n.

G c: Th c ăn, thu c, m ph m
Nh ng ki n th c căn b n 280

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

G c là th qu có nhi u Vi t Nam, thư ng ư c dùng n u xôi, ăn có v r t ng t và ch a nhi u ch t b dư ng. Ngoài ra, nó còn là v thu c r t quý. T qu , h t, r và tinh d u chi t xu t t g c u có th ch nên nh ng th thu c ch a b nh vô cùng hi u qu .

Trong g c ch a hàm lư ng Beta Caroten, Lycopen... cao g p hàng ch c l n cà chua và cà r t. T c tính quý giá trên qu g c ã ư c tinh ch thành viên nang g c v i tên g i VINAGA có tác d ng dư ng da, ch a s m da, tr ng cá, b o v da, giúp da luôn h ng hào, tươi tr và m n màng.

Hơn n a, tác d ng t qu g c giúp ch ng b nh béo phì, h cholesterol trong máu, phòng ch ng thi u Vitamin A, phòng và i u tr suy dinh dư ng, ch a khô m t, m m t, quáng gà do suy gi m ch t tía võng m c, thi u máu dinh dư ng, phòng các b nh tim m ch, ch ng t qu , phòng ch a viêm gan, xơ gan và nh ng thương t n ti n ung thư.

D u g c là th thu c b dùng cho tr em ch m l n, còi xương, suy dinh dư ng, dùng cho ph n có thai và ang nuôi con, ch a m n nh t và v t thương lâu lành, ch a b nh quáng gà, khô m t. Ch bi n d u g c b ng cách l y màng h t g c 200g phơi khô cho vào 500ml d u l c (ho c d u d a, m l n) un nh l a nhi t 60-70 C n khi ch t màu c a h t g c chuy n sang màu vàng nh t thì g n l y d u, ngu i óng chai. Nên dùng m i ngày 10-20 gi t.

Theo nghiên c u M , tinh d u ư c ch t qu g c ã cho th y: các h p ch t c a Beta Cariten, Lycopen, Alphatocco pherol... có trong d u g c có kh năng làm vô hi u hoá 75% các ch t có kh năng gây ung thư nói chung , nh t là ung thư vú ph n .

Nh ng ki n th c căn b n

281

S c kho và cu c s ng Ngoài ra c n h t g c dùng như m t g u.

Hoàng Tu n Minh xoa bóp ch a t máu sau ch n thương, nh c m i hi u qu g n

Tri u ch ng lao màng não

tr

Lao màng não là nguyên nhân chính gây t vong do b nh lao tr . Tr tu i t 2-4 tu i thư ng d m c b nh. Tuy nhiên giai o n u, các tri u ch ng c a b nh thư ng không rõ ràng nên các bà m r t d b qua.

Có th tr ch b s t dai d ng nhi u ngày vào bu i chi u t i ho c êm, còn ban ngày l i bình thư ng. Tuy nhiên, khi m c b nh, n u ý s th y tr khó ch u, khó tính, ng không y gi c, chán ăn, g y, sút cân và ng g t...

Khi b nh ã giai o n sau, nh ng tri u ch ng c a b nh rõ ràng hơn như tr b c ng gáy và các cơ chân tay, lưng. Các cơn s t x y ra liên t c trong ngày, d n t i tr b co gi t, nôn, hoa m t, li t m t. Giai o n cu i cùng, tr s b hôn mê, không còn ph n x , m ch lúc nhanh lúc ch m, nh p th không u và thư ng t vong tr ng thái c ch hô h p.

a s tr m c b nh khi ư c ưa n b nh vi n ã giai o n mu n nên t l t vong cao. Vì th , khi tr có các d u hi u s t, m t m i, khó ch u b t thư ng c n ph i ưa tr n các trung tâm y t ư c phát hi n, i u tr k p th i.

Ti u ư ng - có c n kiêng

ng t tuy t

i?

(Dân trí) - Khi tr b ti u ư ng, nhi u ngư i thư ng tìm cách tránh cho con ăn ng t. Nhưng th c ra, b nh nhân ái tháo ư ng v n c n m t ch ăn y ư ng, m, ch t béo cho cơ th phát tri n.

G n ây con tôi r t hay i ái vào ban êm, hơn n a, cháu ăn r t t t nhưng l i b sút cân r t nhanh. ưa cháu i khám bác sĩ nói cháu b ti u ư ng týp 1 và ph i dùng insulin thay th . Nh ng ki n th c căn b n 282

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tôi ư c bi t khi b ti u ư ng thì ph i ăn kiêng khem r t kh , nh t là ph i kiêng ng t. Nhưng khi tôi b t cháu ăn kiêng thì th y cháu càng g y hơn, xin h i bác sĩ ch ăn như th nào v a úng v i yêu c u i u tr , v a giúp cháu năng lư ng phát tri n? - Thu Hương (Thu Nguyên, H i Phòng)

Bác sĩ Trương Ng c Dương, Khoa Nhi Vi n Quân y 103 tr l i: Khi b ái ư ng, n u ư c phát hi n b nh s m, chích insulin y và có ch ăn u ng h p lý, tr m c b nh ái ư ng v n có th phát tri n như nh ng a tr bình thư ng khác. Ch dinh dư ng nh hư ng nhi u n nguy cơ ti u ư ng tr em.

Tr em b ái ư ng không th kiêng khem kh t khe như ngư i l n vì bé v n c n cung c p y năng lư ng ho t ng và cho cơ th phát tri n. Vì v y, thông thư ng tr b ái ư ng v n có ch ăn bình thư ng như nh ng a tr khác. Ch có i u, nên h n ch (không ph i là c m dùng tuy t i) cho tr ăn ng t, h n ch tinh b t, và h n ch dùng m ng v t.

N u kiêng tuy t i, tr s b còi c c không phát tri n ư c. Ch ăn t t nh t là cân b ng các ch t m, ư ng, béo và dĩ nhiên, nên cho tr ăn nhi u trái cây, rau xanh.

Tr b ái ư ng nên cho tr ăn thành nhi u b a trong ngày, vì ăn quá nhi u trong m t b a s làm cho ư ng huy t tăng cao. Trong khi ó, ăn thành nhi u b a nh s d dàng ki m soát ư ng huy t hơn.

Nh ng ki n th c căn b n

283

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

“Hách t trong nôi...”
Dùng thu c kh mùi nhưng nên tránh d u thơm.

ó là cách ngư i ta nói lái v ch ng hôi nách - căn b nh thư ng g p tu i d y thì, “b c mùi” m nh nh t khi ho t ng tình d c, gi m d n khi v già và ph n thư ng có t l cao hơn nam gi i.

Nguyên nhân

Hôi nách không ph i là b nh nh hư ng n s c kh e nhưng mùi c a nó làm nh hư ng ngư i chung quanh, th m chí làm cho “kh ch ” bu n phi n, m t t tin khi giao ti p.

n

Ch ng hôi nách thư ng g p ngư i có nhi u m hôi nhưng không ph i ai ra nhi u m hôi cũng u b hôi nách. Có hai lo i tuy n bài ti t m hôi, m t lo i ti t ra nư c và ít mu i khoáng, lo i th hai là ti t ra m hôi nh n, thư ng g p hai h nách, vùng b n, ho t ng khi b t u giai o n d y thì tr v sau, ch u nh hư ng c a ch t n i ti t androgen.

Trong m hôi nh n, ngoài nư c ra còn có các ch t h u cơ như urê, ammoniac, acid amin, glucid, acid uric, creatiuine, ch t mu i khoáng, ch t béo cholestenol, acid béo… Khi b vi khu n vùng nách phân h y các ch t h u cơ, các ch t béo trong m hôi s sinh ra mùi khó ch u, g i là mùi hôi nách.

Mùi hôi có th thay i tùy theo thành ph n bài ti t c a m hôi nách và lo i vi khu n gây phân h y vùng ó. Mùi hôi nách cũng có th nh hư ng b i m t s th c ăn, gia v như: s u riêng, hành, t i, cà ri, thu c u ng…

Nh ng ki n th c căn b n

284

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Bình thư ng, m hôi nách thư ng không có màu nhưng m t s ngư i khi m c áo tr ng có th b màu vàng s m, xanh lơ ho c xanh lá cây, ó là do trong m hôi có ch t t o s c t , khi ra khí tr i b oxy hóa ho c do b vi khu n làm bi n i màu c a m hôi nách.

Cách kh c ph c

- M c áo r ng, thoáng mát, tránh môi trư ng nóng n c.

- Dùng xà phòng có tính sát khu n khi t m như: Lifebuoy, Safeguard, Daso. Nên t m r a hàng ngày.

- Bôi ch t làm gi m ti t m hôi (antiperspirant), kh mùi hôi (deodorant) ư c bào ch và bán dư i d ng chai lăn (Roll-on). Bôi m t l n n hai l n trong ngày, cách 12 gi s có hi u qu làm m t mùi hôi nách.

- Dùng dung d ch phèn chua tán nhuy n pha trong nư c bôi hàng ngày lên vùng nách. C o s ch lông nách, lau khô, bôi s có hi u qu hơn. Trong ch t làm gi m ti t m hôi và kh mùi thư ng có ch t clorua nhôm ho c mu i nhôm.

Nh ng ki n th c căn b n

285

S c kho và cu c s ng - Lau nách b ng nư c gi m thanh ho c thu c tím pha loãng ngày 2-3 l n.

Hoàng Tu n Minh

- C n tránh dùng d u thơm bôi vào vùng nách vì mùi d u thơm k t h p v i mùi hôi nách s d t o ra th mùi khó ch u hơn nhi u l n.

- C n tránh s d ng các ch t như: hành, t i, s u riêng, cà ri…

Dùng nư c ammoniac

t y các v t b n

nách áo.

Nh ng b nh có xu t x t răng
Viêm xoang, au lưng, nh i máu cơ tim... Danh sách nh ng b nh có th tìm ra căn nguyên răng mi ng khá dài và b t ng . ng th i, nh ng b nh các v trí khác trên cơ th cũng có th e d a răng và l i.

Trư c m i ph u thu t quan tr ng, ph i i u tr sâu răng

M t b nh nhân b viêm gân u g i ã gi m b nh sau khi dùng thu c kháng viêm, nhưng ngay khi ngưng i u tr , cơn au tái phát. Ngư i b nh ng c nhiên khi bác sĩ yêu c u ch p X quang toàn b răng. Phim cho th y có m t nhi m khu n c nh m t răng. Khi răng ư c ch a lành, ch ng viêm gân cũng bi n m t.

Nh ng ki n th c căn b n

286

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

K thù chính là hàng tri u vi khu n sinh sôi n y n nơi các m ng bám răng và ti t ra ch t acid t n công men răng, ngà răng r i t y răng. Như th , sâu răng tr thành m t k h trong h th ng b o v cơ th .

Vi khu n óng ây, theo s tu n hoàn máu, lây nhi m ph n còn l i c a cơ th . Trư ng h p m t b nh nhân viêm xoang c tái i tái l i, không thuyên gi m dù ư c tr li u v i kháng sinh, c n ư c ki m tra răng nh t là ph n chân răng c nh sàn xoang.

Nh ng vi khu n có th gây h i nơi xa hơn, khi nh m t cái răng. T ch h ch y máu, m t lư ng l n các vi khu n streptocoque và staphylocoque có th vào máu, n bám vào mô tim, gây viêm màng trong tim.

Trong s 1.300 trư ng h p m c b nh này m i năm t i Pháp, 1/4 s trư ng h p có xu t x t răng. L i và mô c n răng cũng là ngu n c a nhi u b nh. L i b sưng ph ng hay ch y máu khi ánh răng, m t cái răng b lung lay, b bu t khi dùng th c u ng l nh; ng xem thư ng nh ng d u hi u viêm l i này, nó có th bi n thành viêm c n răng, m t b nh t o thu n l i cho s xu t hi n b nh m ch vành, nh i máu hay viêm ph i.

Vì v y, i u tr sâu răng và b nh c a mô c n răng là i u ki n b t bu c trư c m i ph u thu t quan tr ng (th thu t b c c u m ch vành, t b ph n gi hông...) tránh m t nhi m khu n di h i các mô ư c m .

Khám l i giúp phát hi n m t s b nh khác

Nh ng ki n th c căn b n

287

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Các nhà nghiên c u quan sát nh ng ph n sinh s m, bé nh cân (dư i 2,5kg), ch t l ng quanh l i c a h ch a prostaglandine g p hai l n m c bình thư ng. S s n xu t m t lư ng l n hormone này c n thi t cho s kh i ng sinh, và các nhà nghiên c u cho r ng có th phát hi n nguy cơ sinh s m b ng cách o lư ng ch t l ng quanh l i.

Ý tư ng này không kỳ qu c khi ta bi t nh hư ng c a hormone sinh d c trên l i: s gia tăng hormone này trong th i kỳ d y thì thư ng là nguyên nhân gây viêm l i nơi các thi u niên. Ch ng viêm l i s gi m khi qua tu i thi u niên, nhưng nó v n tái di n ph n dùng thu c tránh thai, ho c lúc có kinh, trong th i kỳ mang thai và mãn kinh.

Là ch báo c a tr ng thái hormone, l i ph n ánh s m s xu t hi n hay ti n tri n c a m t s b nh, c bi t là b nh ti u ư ng t n công các mao m ch. B nh v y n n, ng c chì, m t s b nh liên quan n b ch c u làm n y sinh nh ng tri u ch ng mô c n răng.

Ăn nhi u gan l i hay h i?
Các chuyên gia Cơ quan tiêu chu n th c ph m Anh (FSA) ã khuy n cáo nên h n ch ăn gan, t t nh t là 1 l n/tu n, ng th i c n tr ng v i các lo i th c ph m cung c p vitamin A khác.

Khuy n cáo trên ư c ưa ra d a trên k t qu m t cu c nghiên c u c a các nhà khoa h c thu c y ban c v n khoa h c v dinh dư ng, qua ó ăn gan nhi u hơn 1 l n/tu n trong nhi u năm gây h i cho cơ th và làm tăng nguy cơ gãy xương.

i v i ph n th i ti n mãn kinh và àn ông trên 65 tu i - nhóm có nguy cơ b loãng xương cao nh t - ư c khuyên không nên dùng quá 1,5mg vitamin A m i ngày. Theo FSA, trong 100g gan n u chín có ch a t 10-25mg vitamin A. Nh ng ki n th c căn b n 288

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ăn chay và nh ng i u c n bi t Món hamburger chay dành cho ngư i ăn kiêng.

"Ăn chay" là c m t ư c dùng ch ch ăn dùng t i b t c th c ph m nào ch bi n t ng v t. Th c ơn c a ngư i ăn chay bao g m rau qu , d u th c v t, ngũ c c, trái cây, u, , các lo i h t như v ng, l c...

Ngư i ăn chay thư ng ít khi m c ph i nh ng b nh tim m ch, m t s b nh ung thư, ti u ư ng, cao huy t áp, béo phì, s i m t. i u ó không ch hoàn toàn do ch ăn, mà có th còn do l i s ng, vì nh ng ngư i này thư ng không hút thu c lá.

Tuy nhiên, vi c không ăn các lo i ng v t không có nghĩa là cơ th b n s hoàn toàn kho m nh. Vì v y, ngư i ăn chay c n ph i trang b cho mình nh ng ki n th c cơ b n v dinh dư ng, b o m nh ng th c ph m mình h p th ph i y carbohyrate, các lo i vitamin và khoáng ch t.

K t h p các lo i th c ph m giàu protein

M i lo i ăn th c v t b n thân chúng không th cung c p acid amin mà cơ th òi h i. Vì v y, c n ph i k t h p chúng v i nhau m b o cơ th ư c b sung y lư ng acid amin c n thi t. Bánh mì v i u lăng, sanwich v i bơ và h t d , cơm n p v i , cháo u xanh u là nh ng món ăn m b o cung c p y lư ng protein c n thi t cho cơ th .

S d ng th c ph m có ch t béo bão hoà ơn

Nh ng ki n th c căn b n

289

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Như d u h t c i, d u l c, d u olive ho c bơ. Nh ng th c ph m này có th phòng b nh tim m ch. Không nên s d ng quá nhi u d u th c v t khi n u ăn vì chúng có th làm tăng cân.

Ăn nhi u tinh b t

Tinh b t có nhi u trong nh ng th c ph m như bánh mì, cơm, khoai tây, các lo i ngũ c c và các lo i u, , rau c , u nành là nh ng th c ph m cung c p carbohydrate.

Bên c nh ó cũng nên ăn nhi u lo i rau và trái cây m i ngày. Hãy ch n a d ng các lo i rau trái nhi u màu s c. Chúng là ngu n cung c p các vitamin A, C, E, selenium và lycopene.

B sung vitamin B12

Nguy cơ b thi u h t vitamin B12 y u ch có trong các th c ph m t

nh ng ngư i ăn chay là r t cao, vì nh ng vitamin này ch ng v t.

Vitamin B12 có m t s ch ph m t th c v t như men bia, m t s lo i rau giàu protein, s a u nành, u hũ, b t ngũ c c. Trong m t s trư ng h p, nên b sung thêm vitamin B12 dư i d ng t bào. Nh ng ki n th c căn b n 290

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Canxi

Nh ng ngư i ăn chay có th b thi u canxi do không ăn nh ng th c ph m làm t s a bò. Ngu n cung c p canxi khác ngoài s a bò là s a u nành và các th c ph m ch bi n t u nành, các lo i rau có lá xanh, bánh mì, cam và qu mơ.

S t

Nu n cung c p s t là nh ng lo i ng v t có th t màu . Nhưng có th b sung s t t u nành, b t ngũ c c, rau xanh, các lo i h t. N u dùng k t h p nh ng th c ph m này v i các u ng giàu vitamin C thì s làm tăng lư ng ch t s t h p th ư c.

K m

Hàm lư ng k m trong cơ th nh ng ngư i ăn chay r t th p. Vì v y hãy b sung k m t ngũ c c các lo i rau như u, và các lo i h t như v ng, l c.

Vì sao nư c rau qu ép t t hơn?

Vì sao ta không ăn th t nhi u hoa qu và rau thay vì ph i m t th i gian làm nư c hoa qu ép? Câu h i này chính là c t lõi c a s tranh lu n trong th gi i v nư c hoa qu .

Nh ng ki n th c căn b n

291

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

M t s nhà chuyên môn cho r ng, không có lý do gì ph i lo i b ch t xơ khi ăn hoa qu , vì lõi xơ b lo i b cũng ch a ch t dinh dư ng. Quan tr ng hơn, ch t xơ thì l i t t cho cơ th . Nói chung, ngư i ta ch p nh n r ng m t th c ơn giàu ch t xơ s gi m nguy cơ ung thư ru t k t, h th p cholesterol và mang t i nh ng l i ích v s c kho khác.

Tuy nhiên heo Normal Walker, ti n sĩ v nư c rau qu tươi, vi c lo i b ch t xơ t rau qu có nghĩa r ng dinh dư ng s ư c cơ th h p th nhanh hơn. Trong m t s trư ng h p i u này r t quan tr ng. Ví d b n ăn c n tây gi m nhi t c a cơ th , nhưng ph i i n vài ti ng sau cơ th m i tiêu hoá và h p th nó, lúc ó thì ã quá mu n. Còn n u b n u ng nư c c n tây ép, b n có th áp ng nhu c u h nhi t t c thì.

Vì sao c n máy ép?

Ph n l n các lo i nư c hoa qu óng h p thư ng không ch a nhi u hàm lư ng rau và qu tươi, chúng ơn gi n ch là nư c ư ng có pha l n m t chút nư c rau qu mà thôi. Ngoài ra còn có thêm ch t b o qu n, màu và m t s ch t không c n thi t, ôi lúc có h i cho cơ th .

Chính vì l ó, chúng ta hãy t làm th nư c hoa qu ép thay vì mua s n. b n c n m t chi c máy ép.

ó chính là lý do

Vì sao hoa qu và rau, mà không ph i th t?

Nh ng ki n th c căn b n

292

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th t là ngu n m chính và t t nh t dù có m t s quan ni m cho r ng m sau khi n u chín không còn tác d ng. Tuy nhiên, b a ăn nhi u th t, m s d n t i nguy cơ tim m ch và m t s d ng ung thư. Trong khi ó, ngày càng nhi u nghiên c u và b ng ch ng cho th y, ăn hoa qu , rau và ngũ c c là cách t t ngăn ch n ung thư ru t k t và tr c tràng.

Thu c l c tàn phá cơ th như th nào?
Hi m h a thu c l c - cái b y ch t ngư i cho gi i tr .

Nh ng ngư i thư ng xuyên s d ng thu c l c (ecstasy) có nguy cơ d m c b nh truy n nhi m và các ch ng b nh v tâm lý như lo l ng và suy như c.

Phát bi u t i h i ngh khoa h c g n ây Dublin (Ailen), Ti n sĩ Thomas Connor thu c trư ng Trinity College Dublin ã c nh báo như v y.

Thu c l c s làm gi m h th ng mi n d ch c a cơ th và phá h y các t bào th n kinh não v n có vai trò ch ng l i nh hư ng c a s suy như c. N u s d ng thu c l c v i li u lư ng cao và kéo dài, nguy cơ h th ng mi n d ch b tàn phá càng l n.

Ông Connor nh n m nh thu c l c ch a nh ng thành ph n ngăn ng a kh năng mi n d ch, do ó làm gi m ch c năng ho t ng thông thư ng c a h th ng mi n d ch.

M t s nghiên c u ã cho th y thành ph n ho t tính methylenedioxymethamphetamine (MDMA) trong thu c l c là y u t chính gây c ch h th ng mi n d ch, khi n cơ th nh y c m v i các b nh nhi m trùng.

Nh ng ki n th c căn b n

293

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thu c l c còn gây hàng lo t ph n ng ph nguy hi m nh hư ng n h th ng tim m ch, suy th n, gây co gi t, xu t huy t não, gi m thân nhi t d n t i ch ng suy như c và r i lo n th n kinh.

Th c ph m nào có l i cho s c kh e?
Hi n nay trên th trư ng có quá nhi u lo i th c ph m v i t l ch t dinh dư ng khác nhau. 5 cách dư i ây s giúp b n l a ch n ư c nh ng th c ph m y dinh dư ng và có l i cho s c kh e.

1. Nên ch n mua các lo i rau tươi hơn là rau ư c gi l nh bán các siêu th . Rau tươi có nhi u vitamin A và C, các lo i khoáng ch t và ch t xơ hơn các lo i rau ư c gi l nh.

2. Tìm mua g o l c thay cho các lo i g o tr ng thông thư ng vì g o l c ch a nhi u ch t xơ, vitamin B2 và ít ư ng hơn g o tr ng. Ngoài ra, lo i g o này còn giúp cho h tiêu hoá ho t ng t t hơn.

3. U ng trà (trà en, xanh hay b c hà) thay cho các u ng có ga. Các lo i trà cung c p ch t ch ng oxi hoá và giúp tăng cư ng s c kh e. Hơn n a, khi pha trà b n cũng có th ki m soát ư c lư ng ư ng t t hơn so v i vi c s d ng các s n ph m nư c ng t có ga hay cafê hoà tan.

4. Nên u ng s a u nành thay cho s a bò vì s a u nành không có cholesterol, ng th i hàm lư ng ch t béo l i th p. Ngoài ra, trong ó còn có m t s ch t d h p th như canxi, vitamin D và B6, omega 3.

Nh ng ki n th c căn b n

294

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

5. Hãy ăn tráng mi ng b ng hoa qu và sinh t hoa qu thay vì kem hay bánh ng t. Hoa qu không có ch t béo, không cholesterol, ch a nhi u ch t xơ và b sung vitamin A, C cùng m t s tinh ch t vi lư ng c n thi t cho cơ th .

c thu tinh th do l m d ng thu c nh m t
“H ng ngày trư c khi i ng tôi v n thư ng nh vài gi t thu c au m t. Nhưng càng ngày m t tôi có v càng kém i, có lúc m t nhòe m . Xin h i tôi ã b m c b nh gì m t hay do tôi nh thu c m t quá nhi u?” - Hoàng Th Lan (Trư ng H Kinh t qu c dân)

M t s b n tr thư ng hay dùng thu c nh m t h ng ngày trong kho ng th i gian dài như là m t bi n pháp r a s ch m t m i khi i ra ngoài ư ng v ho c trư c khi i ng .

ây là m t thói quen không ph i hoàn toàn có l i. B i thu c nh m t thông thư ng m i ngư i v n dùng có ch a kháng sinh Chloramphenicol và ch t Corticoid. Lo i thu c này r t t t cho vi c i u tr b nh v m t như viêm loét giác m c, nhi m trùng tuy n l , viêm k t m c...nhưng n u l m d ng nó ho c dùng không theo ch nh c a bác s s có th làm tăng nhãn áp, t n h i th n kinh th giác, làm n ng thêm các b nh n m m t và nh t là gây c th y tinh th .

c th y tinh th ư c xác nh nguyên nhân do b m sinh, ch n thương, lão suy (g p nh ng ngư i già) và do l m d ng thu c nh m t có ch a ch t Corticoid. Như v y, v i trư ng h p c a b n, cũng có kh năng m t b n b c th y tinh th .

Tuy nhiên bi t chính xác, b n c n ph i n các cơ s y t chuyên khoa m t khám và phát hi n b nh. Khi ã bi t chính xác b nh, các bác s s có phương pháp i u tr thích h p ho c s cho b n s d ng nh ng lo i thu c có ch a acid amin, vitamin... b dư ng m t, làm ch m quá trình c th y tinh th .

Nh ng ki n th c căn b n

295

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Không ư c sơ c u b ng b ng nư c á l nh
Nư c á l nh có th làm ngư i b ng co m ch và t t thân nhi t..

(Dân trí) - M t nguyên t c khi sơ c u b ng c n nh : Tuy t dùng nư c s ch bình thư ng làm h nhi t b m t da.

i không ngâm á l nh mà ch

Con tôi b c phích nư c nóng lên ngư i. Tôi cũng ã sơ c u cho cháu b ng cách dùng nư c h thân nhi t, nhưng ch ng tôi nói ph i dùng nư c l nh m i có hi u qu . Anh y l y nư c trong t l nh ra ch u, cho thêm á ngâm cháu vào.

Khi chúng tôi ưa cháu n vi n, bác sĩ nói n u gia ình ưa n mu n m t chút n a s r t nguy hi m n tính m ng vì thân nhi t cháu b h , m ch b co. T i sao l i có tình tr ng như v y, vì tôi ư c bi t nư c là m t bi n pháp h u hi u sơ c u b ng? - H i Linh ( ng H i, Qu ng Bình)

Th c sĩ Nguy n Như Lâm, Ch nhi m Khoa H i s c c p c u Vi n B ng Qu c gia tr l i: Ch nói úng, sơ c u b ng b ng nư c là m t cách hi u qu nh t. Khi b b ng, ngâm ch b ng vào nư c ho c dùng vòi nư c ang ch y x vào ch b ng s làm gi m nhi t b m t c a da, có tác d ng gi m sâu c a b ng.

Tuy v y, trong trư ng h p này, ch ng c a ch ã không hi u k v sơ c u b ng b ng nư c. ây ch nói n nư c s ch bình thư ng ch không ph i là nư c á trong t l nh.

Khi ngâm c ngư i vào nư c á l nh s r t nguy hi m vì nó gây co m ch và t t thân nhi t. Nguyên nhân là vì con ch ang b b ng, nhi t trên da ang là r t nóng, t ng t ngâm tr vào nư c l nh, nh t là l i ngâm lâu s khi n s b h thân nhi t d n n c m l nh và gây co cơ Nh ng ki n th c căn b n 296

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

khi n bác sĩ v a ph i ti n hành c p c u ch a c m l nh cho cháu, v a ph i ti n hành c p c u b ng, vi c i u tr càng ph c t p hơn. Th m chí, trong nhi u trư ng h p tr b h thân nhi t mà cha m không bi t cách c p c u và không ưa n b nh vi n k p thì có th b t vong.

“X lý” m t m n
B n thư ng c m th y b c mình và khó ch u vì gương m t n i y nh ng m n, và m i n l c gi m m n c a b n u ch ng gây ư c tác d ng rõ r t nào? Hãy h c cách “ ix ”t t v i làn da, và b n s nhanh chóng th y m n cũng không ph i là v n gì to tát.

Nên

-R a m t 2 l n/ngày. Dùng s a r a m t dành riêng cho lo i da c a b n, và tránh nh ng s n ph m có tác d ng r a quá m nh ho c gây kích ng da. Khi r a m t, hãy r a s ch t c n chân tóc và dùng nhi u nư c. Không tóc rũ vào m t làm m n n ng thêm.

-N u b n làm vi c ho c ra ngoài nhi u khi n d có m hôi, hãy mang theo khăn b ng v i bông lau s ch m t.

-Dùng kem dư ng dành cho lo i da c a b n. K c khi da b n là da d u, ng b qua vi c bôi kem dư ng hàng ngày, b i c a b n c n ư c b o v và chăm sóc. R a m t ho c lau m t quá khô không khi n da m t b t nh n, mà ngư c l i nó còn khi n các tuy n d u ho t ng m nh hơn.

-Ch n m ph m dành riêng cho lo i da c a b n. Nh ng ki n th c căn b n 297

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

-S d ng các s n ph m có ch a axit hoa qu . Chúng giúp lo i b nh ng t bào da ã già và làm thoáng l chân lông. B n s không th y ư c k t qu ch sau m t êm, nhưng hãy kiên nh n th c hi n và b n s ng c nhiên v i làn da c a mình.

-Tránh n ng ho c gió to, chúng khi n da b n d nhi m trùng.

-G i m t.

u thư ng xuyên. Các tuy n nh n trên da

u cũng ti t ra ch t nh n gi ng như trên

- U ng nư c th t nhi u bên trong.

làm s ch các ch t

c trong cơ th và giúp cho da kh e m nh t

- Tăng cư ng vitamin và th c hi n ch ăn lành m nh. Nh ng ngư i b m n thư ng là nh ng ngư i b thi u vitamin A trong ch ăn. Tuy nhiên, c n tham kh o ý ki n bác sĩ, b i dùng m t lư ng vitamin A quá l n cũng có th gây h i cho cơ th . B sung k m cũng giúp da b t m n. Còn ăn lành m nh s giúp cơ th kh e m nh, và làn da cũng p hơn.

- i khám ngay n u b n n i m n quá nhi u.

Nh ng ki n th c căn b n

298

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Không nên

- Dùng nh ng s n ph m làm s ch da có tác d ng làm khô, ho c có tác d ng t y r a quá m nh. Chúng làm h ng l p màng b o v da và thay i pH c a da, khi n da d b t n thương và nhi m trùng. Ch t làm se da ch nên dùng nh ng vùng da m t b nh n.

-Không n n m n, song có th hút m n b ng d ng c

ã kh trùng khi m n ã già.

-Không chà xát da, và không t m n ng. M c dù t m n ng có th giúp che b t khuy t i m nhưng tác d ng này ch r t t m th i.

Phương thu c ch a tr các ch ng b ng B ng - tai n n thư ng g p trong cu c s ng.

Có th dùng các lo i c qu , lá cây r t thông d ng không, cây khoai nư c. Dư i ây là cách ch a tr .

ch a b ng, như dưa chu t, lá tr u

G ot :

N u b b ng l y cơm ngu i phơi khô, sao lên, tán thành b t nh m n, hoà l n vào nư c cơm xoa lên v t b ng (ph ng) th y khô l i xoa ti p. Th y da b l t l y b t cơm khô r c lên r t mau lành.

Lá rau di p:

Nh ng ki n th c căn b n

299

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Khi b b ng - ho c sưng t y, l y d u mè (v ng) n u chín vài lá rau di p - b ra cho b t nóng r i p lên ch sưng, ngu i h n, p lên ch b b ng r t công d ng.

Lá tr u không:

L y kho ng 10 lá tr u không r a s ch giã nát hoà v i rư u - ho c m nư c (m l n) nh nhàng p lên ch b b ng r t mau lành.

+ Ho c l y 1 n m lá tr u không r a s ch, nhai k , ng m nư c phun vào v t b ng h t au rát mà không ph ng da, r t công d ng. N u tr nh không t làm ư c thì cha m nhai và p cho tr .

Lá tr c bách di p:

L y m t n m lá tr c bách di p r a s ch, giã nhuy n, kh i s không l i s o.

p vào ch b b ng, r t nh l i - Khi

Lá mư p:

L y 1 n m lá mư p r a s ch, giã nhuy n -

p vào ch b ng, r t công d ng.

Cây khoai nư c:

C và lá khoai nư c r a s ch, giã nhuy n

p vào v t b ng.

Qu dưa chu t:

Hái dưa chu t vào ngày T t oan Ng (5/5) mát - dùng d n.

vào trong bình, trát kín mi ng

nơi thoáng

Khi b b ng giã nát dưa hoà v i nư c - ho c d u mè (v ng) xoa vào ch b ng.

Hóa ch t nguy hi m trong xúc xích, th t ngu i Nh ng ki n th c căn b n 300

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ó là ch t sodium nitrite, v n ư c dùng trong th t ã ch bi n như món th t ngu i và xúc xích gi màu và hương v .

Ngoài ch c năng b o qu n, sodium nitrite còn giúp ngăn ng a ch ng ng c th t. Tuy nhiên, trong quá trình tiêu hóa, ch t này s hình thành ch t gây ung thư nitrosamine ru t c a chúng ta.

Thông thư ng, h u h t th c ăn có ch a sodium nitrite u có thêm vitamin C vì vitamin C giúp ch ng nitrosamine hình thành. Theo các nhà khoa h c M , t t nh t là tránh th c ăn có ch a sodium nitrite ho c n u có ăn thì kèm theo nhi u rau qu giàu vitamin C như cam, t xanh...

Ch

ăn cho b nh viêm

i tràng m n

Tránh các th c ăn rán gây chư ng b ng.

Ngư i viêm i tràng m n nên ăn các th c ph m như g o, khoai tây, th t n c, cá n c, s a nành và nên h n ch tr ng, s a, nem rán, th t m , u en, hành s ng, rư u bia...

u

Viêm i tràng m n là b nh r t hay g p nư c ta. B nh xu t hi n sau khi nhi m khu n, nhi m ký sinh v t ru t, b nh có t ng t ti n tri n. Ngoài ra, viêm i tràng m n còn có th do y u t tâm th n kinh như xúc ng tâm lý, lo l ng, stress... làm nh hư ng t i s i u ti t c a h th ng th n kinh th c v t, gây tăng ti t các ch t làm loét ru t.

Nguyên t c ăn u ng là ph i thành ph n các ch t dinh dư ng: Ch t m (protein): 1 g/kg m i ngày. Năng lư ng: 30-35 kcal/kg m i ngày tùy theo t ng b nh nhân. Ch t béo: ăn h n ch , không quá 15 g/ngày. nư c, mu i khoáng và các vitamin.

Nh ng ki n th c căn b n

301

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ngư i viêm i tràng m n nên ăn các lo i th c ăn như: G o, khoai tây, th t n c, cá n c, s a u nành, s a không có lactose, các lo i rau xanh nhi u lá như rau ngót, rau mu ng, rau c i…

Không nên ăn các lo i th rư u, bia, cà phê, nư c ng không nên ăn các th c ph nhi u sorbitol (có trong m ư ng này, do ó ăn vào s

c ph m như: Tr ng, s a, nem rán, th t m , u en, hành s ng, t có ga vì các lo i th c ph m này gây y hơi, chư ng b ng. Cũng m có nhi u lactose như s a, nhi u ư ng như qu ng t, m t ong, t s bánh k o ng t) vì b nh nhân có bi u hi n kém h p thu các lo i gây chư ng b ng, y hơi và tiêu ch y.

Tránh dùng th c ăn c ng như rau s ng, b p lu c nh hư ng ăn, nên h p ho c lu c, h n ch xào, rán.

n v t loét. Khi ch bi n th c

12 bài thu c t cây dâu
Vi c v i vàng ng phòng khi kinh nguy t chưa d t d sinh ch ng toàn thân au nh c như dùi âm. Nên dùng lá dâu già và lư c gãy, n m rách, tóc r i lư ng b ng nhau, em t t n tính, tán nh , m i l n u ng 3 ng cân (kho ng 12 g) v i nư c nóng thì kh i.

B huy t, dư ng huy t

Phù tang chí b o là m t bài thu c hay ã ư c c p n trong nhi u y thư c . U ng ba tháng thì thân th m c y m n do s c thu c y ra; sau ó kh p mình s tươi sáng, da d m n màng.

Nh ng ki n th c căn b n

302

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

N u u ng liên t c n a năm, khí l c tr nên m nh m , b nh t t d n d n tiêu tan. Trư ng kỳ u ng mãi thì gân c t r n ch c, khí huy t d i dào, rõ tai, sáng m t, tinh th n khoan khoái, tăng thêm tu i th .

Ch n lá dâu non, hái lúc m t tr i m c, r a s ch b i ph n, phơi n ng cho khô. V ng en phân n a, xát tróc v , em chín “c u chưng c u sái” (có nghĩa là chín l n , chín l n phơi), cùng lá dâu tán b t, có th em xay nh , cho luy n m t làm thành viên hoàn.

Cũng hai v thu c này, Tu Tĩnh còn dùng n u v i nư c vo g o g i u, ch 7 l n mà tóc dài ư c vài “thư c”! N u úng như v y thì bài thu c này có tác d ng kích thích m c tóc.

Ch a thong manh, au m t

Tu Tĩnh cũng gi i thi u dùng ch a ch ng thong manh b ng lá dâu tươi em v giã nát, phơi khô, t thành than, n u l y nư c mà r a m t. Xưa có ngư i thong manh n 20 năm mà ã ch a kh i b ng bài thu c này.

ch a au m t gió hay ch y nư c m t: Lá dâu hái vào tháng ch p, hãm l y nư c mà r a hàng ngày.

Ch a hen suy n lâu ngày Nh ng ki n th c căn b n 303

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Lá dâu già, lá th u d u già, tr u sao m t, các v tán nh , th ng m t làm viên b ng h t ngô ng, m i l n u ng m t viên v i nư c sôi. Bài thu c này ư c Tu Tĩnh cho là r t hay.

Ch a huy t áp cao

Lá dâu bánh t m t n m nh , cá di c s ng m t con. em cá di c b vào châu pha nư c mu i cho nh h t nh t, không m , nguyên con em lu c, g l y th t n u canh v i lá dâu mà ăn.

Ho c: V r dâu 15,5 g, sinh a 9 g, hoài sơn (c mài) 15,5 g, ph c linh 6 g, m u ơn bì 9 g, tri m u 15,5 g, sa sâm b c 15,5 g, táo ta 10 g, mai rùa 10 g, th ch xương b 6 g, huy n sâm 15,5 g, ương quy 6 g, hà th ô 10 g, hoàng c m 6 g. S c u ng ngày m t thang. U ng liên t c 2-3 tháng.

Ho c: Trai sông 50-100 g, lá dâu tươi 20 g thái nh , n m hương 20 g, hành c khô 2-3 c . N u cháo ăn hàng ngày, có tác d ng h huy t áp t t. Bài thu c này thích h p v i ngư i già b tăng huy t áp và u xơ ti n li t tuy n có các d u hi u ti u không thông, ti u êm, ti u nhi u l n… c bi t là ngư i tăng huy t áp b ch ng “trên b o dư i ch ng ch u nghe” thì cũng nên dùng.

T y sán Nh ng ki n th c căn b n 304

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

L y dao tre c o l y v tr ng cành dâu 3 n m, nư c 3 bát s c l y 1 bát. T i hôm trư c ph i nh n ăn, sáng mai b ng ói thì u ng, sán s xu ng h t. U ng 2-3 l n.

Ch a ti u bu t, nư c ti u

c

T b ng a trên cây dâu, m i l n ch c n m t cái nư ng khô, tán nh , u ng v i rư u lúc ói, n ng thì u ng 2-3 l n là kh i. Chuyên tr ch ng “cao lâm” ti u bu t. Ngài t m b u, chân, cánh, s y khô, tán nh , giã v i cơm vo thành viên b ng h t ngô ng, u ng v i nư c mu i lúc ói, ch a ư c nư c ti u c, tr ng.

Ch a viêm h ng

M c nhĩ cây dâu l y vào ngày 5 tháng 5 âm l ch, th tr ng như v y cá, giã nh , l y l a b c l i thành viên, t m m t ng m, có tác d ng ch a b nh viêm h ng.

Ch a viêm tuy n vú

Nh ng ki n th c căn b n

305

S c kho và cu c s ng t dâu non m t n m, giã nh thay, h t viêm thì thôi. p vào ch vú sưng, l y gi y d p nư c

Hoàng Tu n Minh p ngoài, khi khô l i

Ch a thi u máu, m t ng

Qu dâu chín ngâm v i ư ng (ho c m t ong), m i ngày pha nư c u ng. U ng liên t c trong nhi u ngày càng t t. N u m t ng , nên u ng vào bu i t i trư c khi i ng .

Chăm sóc ngư i b nh sau tai bi n m ch máu não
Ngư i b tai bi n m ch máu não nên ăn nhi u hoa qu , rau xanh

(Dân trí) - Tai bi n m ch máu não là m t hình th c r i lo n tu n hoàn não c p tính, có th gây t t ho c li t n a ngư i, th t ngôn, r i lo n tâm th n... Sau giai o n c p c u tr v nhà, b nh nhân ph i ư c chăm sóc và i u tr theo ch c bi t nh m h n ch các di ch ng và phòng tái phát.

Dư i ây là nh ng l i khuyên c a PGS – TS Lê Văn Thính, Trư ng Khoa Th n kinh B nh vi n B ch Mai v vi c chăm sóc nh ng b nh nhân này.

1. Ch

ăn

C n m b o ch ăn ch t và cân i. Nên dùng d ng th c ăn m m, d tiêu như: cháo, súp, s a, nư c hoa qu tươi. Kiêng s d ng các ch t béo và ch t kích thích (rư u, bia, chè c, cà phê); h n ch dùng mu i.

Nh ng ki n th c căn b n

306

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V i ngư i b nh v n ph i nuôi ăn qua ng thông mũi, d dày, chia u lư ng th c ph m và cho ăn ít nh t 5 b a ăn/ ngày. Kho ng cách gi a các b a ăn t 2 n 3 gi tùy theo s lư ng m i l n ăn. N u ngư i b nh nôn, y b ng ph i gi m kh i lư ng b a ăn, gi m t c khi cho ăn.

2. Sinh ho t và t p luy n

B nh nhân c n ư c luy n t p ph c h i các ch c năng sau tai bi n m ch máu não. Quá trình t p luy n luôn òi h i s kiên trì c a c b nh nhân và ngư i hư ng d n.

Trong trư ng h p b nh nhân chưa t v n ng ư c, không nên b nh nhân n m nguyên m t tư th , mà ngư i nhà c n giúp h thay i tư th 3 gi m t l n tránh loét da. M i l n l t ngư i, c n xoa rư u, c n ho c ph n rôm vào lưng, mông và các v trí b tì è khác. Khi cho ăn u ng, nên kê g i sau lưng b nh nhân gi h tư th n a n m, n a ng i.

i v i trư ng h p nh hơn, tùy m c di ch ng li t, c n ra m t k ho ch c th cho b nh nhân t p luy n h ng ngày và nên tuân th theo th i gian t p luy n ã ra. Lúc u t p m c r t nh , sau ó tăng d n d n b nh nhân có th thích nghi (ví d th i gian u m i ngày dành 30 phút t p i, d n d n có th tăng lên 35, 40, th m trí 60 phút). C g ng cho h t làm m c t i a, ngư i nhà ch h tr ho c giúp khi b nh nhân không th t làm ư c. Nên duy trì vi c t p luy n hàng ngày này c khi các di ch ng ã ư c ph c h i.

3. i u tr

Nh ng ki n th c căn b n

307

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V i b nh nhân b tai bi n m ch máu, không nên ch dùng thu c tây, mà nên k t h p gi a dùng thu c và châm c u, b m huy t, xoa bóp nhanh chóng ph c h i các chi b li t. Ngư i nhà nên thư ng xuyên xoa bóp cho b nh nhân, i u ó s giúp cho qúa trình ph c h i b nh nhanh hơn.

4. Phòng tai bi n m ch máu não như th nào?

Th i ti t là m t y u t nh hư ng nhi u n s c kho con ngư i. Khi th i ti t chuy n l nh vào mùa ông và khi áp su t không khí lên cao và mùa hè, c n c n th n gi mình, không cơ th ti p xúc v i s thay i nhi t t ng t c a môi trư ng.

Không nên t m khuya ho c nơi gió lùa, nh t là v i ngư i b cao huy t áp. Cũng không nên t m b ng nư c quá nóng ho c quá l nh, t t nh t nên t m b ng nư c m.

Tránh tr ng thái căng th ng th n kinh, xúc

ng m nh, lo l ng...

Gi gi c sinh ho t, ăn u ng, ngh ngơi ph i i u . Nên ăn nh ng ăn giúp ngư i b nh d ng (như cháo tâm sen). Ăn nhi u rau qu , kiêng rư u, bia và các ch t kích thích.

i u tr các nguyên nhân gây tai bi n m ch máu não như tăng huy t áp, xơ v a ti u ư ng, r i lo n nh p tim.

ng m ch,

Nh ng ki n th c căn b n

308

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Không nên v n

ng th l c quá m c như mang vác n ng, ch y nhanh...

C ng d ng c a cây c
Ngoài công d ng ch a b nh, m t s lo i th o m c còn r t t t cho làn da. Hãy xem lá b c hà, rau di p cá, trà xanh... có th giúp gì cho b n.

Cánh hoa h ng

Cho m t ít cánh hoa h ng vào nư c sôi, trùm khăn bông lên u, xông m t t 10 n 15 phút nh m lo i b b i b n bám trên da. Cách khác, âm nhuy n cách hoa, v t l y nư c thoa lên m t, trong 5 phút r i r a s ch.

Ngoài ra, khi b stress, trong lúc t m, b n hãy cho th t nhi u cánh hoa h ng vào b n nư c m và ngâm mình kho ng 20 phút. Cách này giúp tinh th n ph n ch n r t nhanh.

Lô h i

Lô h i có tên g i khác là nha am. Cách th c hi n, dùng mũi dao c t lát lá lo h i, l y ch t d ch ti t ra t lá.

Nh ng ki n th c căn b n

309

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ti p ó, nh nhàng thoa ch t d ch này lên nh ng n t m n, trong 10 phút, r i r a s h b ng nư c l nh. Cách này làm mát và gi m sưng t y c a m n. Nên th c hi n 2 l n/tu n.

Rau di p cá

Rau di p cá có tác d ng tăng cư ng tu n hoàn máu, ngăn ng a m n tr ng cá và m n nư c, làm p da. Khi dùng, nên âm nhuy n lá, v t l y nư c, tr n v i m t ít cám g o, thêm vài gi t tinh d u ôliu, p lên m t 10-15 phút. R a s ch b ng nư c l nh. Hoa cúc tr ng Ch n nh ng bông cúc tr ng th t tươi, l y cánh hoa trong t l nh kho ng 10 phút, sau ó p lên m t. Cách này làm d u s căng th ng và m t m i cho m t âm nhuy n cánh hoa cúc tr ng, b vào m t mi ng v i, phút, làm d u vùng da này. B c hà Mu n làm s ch b m t da, b n l y lá b c hà tươi r a s ch, nghi n nát, v t l y nư c. Ti p pha theo t l 1 ph n nư c b c hà, 2 ph n nư c l nh, thoa lên m t. n, t lên vùng da cháy n ng trong 15

i v i nh ng n t m n, b n l y tăm bông th m nư c b c hà nguyên ch t, bôi nh lên kho ng 2-3 l n/ngày và bôi liên t c trong 1 tu n, m n s gi m d n. Nư c b c hà nh thêm vài gi t chanh còn làm se l chân lông. Nên thoa lên da m t 1 l n/tu n. Trà xanh Cho m t nhúm lá trà xanh vào nư c sôi. Dùng nư c này t m, s xua tan c m giác m t m i. N u dùng nư c trà xanh ngâm chân, s kh ư c mùi hôi. i v i các v t xư c, dùng bông th m nư c trà xanh, bôi vào, v t xư c s mau lành. M t b thâm qu ng, dùng bông th m nư c p lên h c m t ngày 3-4 l n, m i l n kho ng 10 phút. Ng i c u âm nhuy n lá ng i c u tươi, r i p lên da m t kho ng 15 phút nh m kích thích tu n hoàn máu. Ngoài ra, có th l y m t nhúm lá ng i c u tươi ho c khô cho vào nư c, un sôi. Sau ó dùng nư c này t m, còn lá dùng chà xát kh p b m t da.

Nh ng ki n th c căn b n

310

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ây là phương pháp giúp t y l p t bào ch t, làm m m vùng da s n sùi và chai s n, giúp huy t m ch lưu th ng và làm d u v t sưng.

B i b và làm

p da b ng s a chua

xóa i v t rám n ng, b n hãy l y 1-2 chén b t u xanh, 2 chén s a chua, 1-2 mu ng cà phê b t ngh hòa thành h n h p nhuy n r i thoa lên cơ th trong vòng 15 phút. Sau ó nh nhàng bóc l p p ra. Th c hi n h ng ngày trư c khi t m.

S a chua (yaourt) r t có l i cho s c kho và v p c a b n. M t khác, s phong phú trong kh u v s làm cu c s ng có ý nghĩa hơn. B n hãy th tay ngh c a mình v i m t vài món ăn, th c u ng và làm p da t s a chua xem sao!

Bò xào s a chua

Nguyên li u: 1 kg th t bò thái mi ng vuông 3 cm, 2 c hành băm nh , 2 thìa g ng tươi băm nhuy n, 1 c t i băm nhuy n, 1 thìa cà ri, 2 thìa thì là thái nhuy n, 1/2 thìa mu i, 1/2 thìa t b t, 2 thìa d u ăn, 1 c hành tây thái lát, 2 thìa s t cà chua, 1/2 h p yaourt.

C hành, g ng, t i, cà ri, thì là, t b t cho vào tô, tr n u. Ư p gia v vào th t bò. 1 gi . Phi hành thơm, cho th t ã ư p gia v vào, tr n u, 8-10 phút cho th t và gia v sánh l i. Cho ti p 2 thìa yaourt vào tr n u. l a nh , xào khô l i. V i món ăn này, b n có th dùng nóng v i cơm ho c bánh mì.

S a chua trái cây

Nguyên li u: 2 h p yaourt, 1 qu kiwi, 1 qu

ào tươi ho c 1 mi ng ào óng h p.

Kiwi, ào x t nh như h t l u, tr n chung v i yaourt,

l nh.

Trái cây s t s a chua

Nh ng ki n th c căn b n

311

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nguyên li u: 100 g nho xanh không h t, 50 g dâu à L t, 1/2 trái l u, 10 trái chôm chôm nhãn, 1 mi ng cơm d a (cơm c a 1/4 trái d a), ư ng, 1 h p s a chua, 200g d a n o.

Nho r a ráo, tách r i t ng trái. L u tách r i t ng h t. Dâu r a nư c mu i pha loãng, r a l i nư c s ch, cho vào khăn th m khô, b cu ng, m i trái c t d c thành 6 mi ng. Chôm chôm nhãn r a, bóc v , tách b h t. X p nho + dâu + l u + chôm chôm nhãn vào th y kín, cho vào t l nh 3-4 gi trư c khi dùng. D a n o cho vào 100ml nư c nóng, nh i k , v t l y nư c. Cơm d a c t s i dày 1cm. Cho vào máy sinh t : Cơm d a c t s i + nư c c t d a n o + s a chua + ư ng, t t c xay nhuy n, cho á bào v a , ti p t c xay thêm 2 phút, t t máy. Múc m t ít trái cây ã ư p l nh vào ĩa, rư i u h n h p sinh t v a xay lên trên, d n ư c 10 ly dùng. T y t bào ch t Thành ph n: 1 chén mu i, 1 mu ng cà phê d u d a, 2 mu ng cà phê s a chua. Hòa mu i và d u d a thành h n h p nhuy n. Dùng tay thoa nh h n h p lên cơ th , sau ó r a ngư i b ng nư c m. Ti p theo, hòa s a tươi vào s a chua r i p lên vùng da v a t y. Tái t o làn da m i Thành ph n: 2-4 chén s a tươi, 1 mu ng cà phê d u d a hay d u ăn, 1 n m cánh hoa h ng, 3 gi t d u hoa nhài, 5 gi t d u g ng, 6 gi t d u g giáng hương, 6 gi t d u cam. Ch bi n: Tr n thành h n h p, pha thêm nư c m và thoa lên da. T m s ch trong 20 phút. Làm lành s o, v t r Thành ph n: 1 nhúm lá h nh ào tán nh , 2 mu ng cà phê s a tươi, 1 mu ng cà phê nư c cà r t, 1 mu ng cà phê nư c cam. Ch bi n: Hòa nư c cam, cà r t, s a tươi và lá h nh ào vào trong chén cho nhuy n r i lên nh ng vùng da b t n thương. R a s ch l i trong 30 phút. p

H i áp v b nh gút
Ngư i m c b nh gút nên h n ch t i a th c ăn nhi u (Dân trí) - Tôi nghe nói có th dùng than (Huỳnh Thi t, B n Tre) m. gi m au khi b gút. V y cách s d ng th nào?

Dùng than là m t trong nhi u bi n pháp khá h u hi u v i b nh nhân gút. Than có tác d ng hút ch t c t trong cơ th ra. B n có th dùng than ho t tính giã th t m n r i tr n v i nư c s n s t r i b c trong m t l p v i và p lên kh p au. C kho ng 4 gi l i thay than m t l n. Nhưng b n ph i b c th t kín vì than d làm b n qu n áo, chăn chi u. Ngoài ra, b n có th hoà than trong nư c nóng th y d ch u. Nh ng ki n th c căn b n ngâm chân. Ngâm trong kho ng 30 phút s 312

S c kho và cu c s ng i phó v i nh ng cơn au b t thư ng Tôi b b nh gút ã hơn 1 năm nay và thư ng b khó bi t trư c. M i sinh ho t, công vi c r t b cơn au ó? (Hoàng Miên, Hà Tây)

Hoàng Tu n Minh

au n các ngón chân vào nh ng th i i m nh hư ng, có cách nào x lý nhanh gi m

Khi b gút, nh ng cơn au có th xu t hi n t ng t, nhưng thư ng là vào ban êm. Và úng như anh t trong thư, cơn au khi n ngư i b nh run r y, kh s và có th kéo dài m y ngày. H u h t các ngón chân u âu, nhưng ngón chân cái thư ng au nh t. Ngoài vi c u ng thu c gi m au theo ch nh c a bác sĩ, anh có th dùng á chư m. Nư c á có tác d ng xoa d u và làm tê t c th i. Anh nên dùng á v n t lên m t mi ng vài s ch và chư m trong kho ng 10 phút là có tác d ng ngay. Ho c cũng có th nhúng tr c ti p ngón tay, chân au vào xô á v n trong vài phút. Trong cơn au, anh cũng nên ngh ngơi và nâng ch kh p b au lên cao. Nh n ăn không úng cách gi m cân có th làm b nh gút n ng hơn kh ng ch ư c b nh? (Lê Anh

N u ngư i béo phì và b b nh gút thì nên kiêng ăn th nào Chi n, Thanh Hoá)

Dĩ nhiên lúc này ph i luy n t p và có ch ăn u ng thích h p gi m cân. Nhưng n u nh n quá m c s khi n t bào suy như c và phóng thêm acid uric khi n b nh n ng hơn. T t nh t ph i tránh u ng rư u, bia, nên u ng nhi u nư c. Nư c giúp th i acid uric trong cơ th ra ngoài nhanh hơn. Nư c cũng làm gi m nguy cơ s i th n, ch ng b nh mà ph n l n ngư i b gút u m c ph i. Và ngoài ra, nư c còn làm gi m cân m t cách tích c c. Vi c ăn kiêng ch nên chú ý tránh các lo i th c ph m có m quá cao, k c các lo i rau c như măng, u khô, bông c i, n m v.v... V n huy t áp v i ngư i b gút n b nh gút

Tôi v a b cao huy t áp, v a b gút. U ng thu c h huy t áp có nh hư ng gì hay không? (Th Cư ng, Lai Châu)

Trư ng h p c a b n là khá r c r i vì m t s thu c h huy t áp như thu c l i ti u l i làm gia tăng m c acid uric. T t nh t nên h huy t áp m t cách t nhiên b ng cách ăn ít mu i, gi m cân và luy n t p th thao. B n cũng nên tham kh o ý ki n bác sĩ c a mình có m t lo i thu c ít tác d ng ph khi c n h huy t áp ngay l p t c. tránh b gút, không nên i giày quá ch t Nh ng ngón chân hay kh p xương b thương hay thư ng xuyên b au có ph i là nguyên nhân d n n b nh gút? N u b au kh p do b gút, tôi có th dùng aspirin ư c không? (Hoàng Sơn, Tây Ninh) úng là b nh gút có th t n công nhưng kh p xương ã b thương s n. Vì th nên c g ng tránh b thương kh p, nh t là các ngón chân. Cũng không nên i giày ch t vì giày s làm t n h i các kh p ngón chân. Còn vi c dùng aspirin gi m au là không nên vì lo i thu c này có th làm b nh gút n ng hơn do thu c ngăn c n s bài ti t acid uric. Nh ng ki n th c căn b n 313

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ư ng i c a "xoài l "
Xoài l ư c bày bán tràn lan trên th trư ng mi n B c. (Dân trí) - Th i gian g n ây, trên th trư ng mi n B c nư c ta xu t hi n m t lo i xoài m i qu to, tròn, giòn và không có v chua. Ngư i tiêu dùng ang r t quan tâm n ngu n g c cũng như an toàn c a lo i “xoài l ” này. Truy tìm ngu n g c xoài “kh ng l ” Nói xoài l b i th c t ngư i Vi t Nam t trư c t i gi thư ng ch quen v i lo i xoài cát th t m n qu dài, hi m khi ư c nhìn th y qu xoài nào “kh ng l ” l i tròn như lo i xoài nói trên. M t ngày cu i tháng 8, chúng tôi lên c a kh u Tân Thanh và H u Ngh (L ng Sơn) tìm hàng. T i c a kh u H u Ngh , hàng hóa v ng hoe, ngư i óng hàng cũng thưa th t. Sang n c a kh u Tân Thanh, quang c nh nh n nh p hơn h n v i hàng oàn xe t i ch hoa qu ang ch xu t sang Trung Qu c. Tuy nhiên, trong dòng xe c t p n p ó tuy t nhiên không có m t xe hàng nào ch xoài nh p vào Vi t Nam. Theo s li u t i Chi c c H i quan c a kh u Tân Thanh, hoa qu là m t hàng ch y u ư c thông quan t i ây. “Có n 90% lư ng hàng hóa nh p kh u t Trung Qu c vào Vi t Nam là hoa qu , lư ng hàng xu t c a chúng ta cũng chi m t tr ng tương ương như th . Riêng xoài Trung Qu c là m t hàng hoa qu tươi ư c ghi trong bi u thu c a B Tài chính v i mã s 08045000. Tuy nhiên, 6 tháng u năm nay lư ng hàng này r t ít ư c nh p qua c a kh u Tân Thanh.” – Lãnh o Chi c c H i quan Tân Thanh cho bi t. Như v y, có th th y lo i xoài này ư c nh p vào Vi t Nam không ph i b ng con ư ng chính ng ch mà qua các ư ng ti u ng ch d c biên gi i phía B c. tìm hi u ng n ngành ư ng i c a lo i xoài này, chúng tôi ành nh c y bà ch Phương, m t ngư i chuyên buôn hoa qu t Trung Qu c v Vi t Nam. Bà Phương l y làm ti c khi chúng tôi không lên s m hơn vài ngày bà d n qua bên kia biên gi i vì bà v a sang óng hàng v . “Sang bên kia các anh s ư c t n m t th y xoài Trung Qu c ư c t p k t như th nào. Trung Qu c r ng bao la, lo i hoa qu như xoài ch y u tr ng mi n B c, n ư c biên gi i Vi t Nam nó ph i tr i qua hàng nghìn cây s y.”- Bà Phương cho bi t. Theo các cán b h i quan Tân Thanh, lo i xoài này ư c tr ng ph bi n nh t t nh Qu Lâm c a Trung Qu c. Th i gian trư c, nó không có m t trên th trư ng hoa qu nư c ta. Xoài kh ng l ch xu t hi n trong th i gian g n ây t các ư ng t t trên núi xuyên qua biên gi i. V i kinh nghiêm trong ngh buôn hoa qu , bà Phương cho bi t: xoài ư c thu gom và t p k t v bên kia biên gi i Trung Qu c. Vì là hàng hoa qu không chính ng ch nên trư c khi ư c v n chuy n ra biên gi i, ch hàng ph i x lý b ng ch t b o qu n gi cho qu tươi lâu. Ch tính riêng quãng ư ng v n chuy n c nghìn cây s bên kia biên gi i n khi vào ư c n i a nư c ta ã m t g n m t tu n. Khi bày bán t i các ch u m i như Long Biên v n có th c tháng trong i u ki n b o qu n bình thư ng mà không h ng. T nh ng thông tin này, r t nhi u câu h i ư c t ra: li u lo i xoài này có ư c ngâm b ng các hóa ch t b o qu n c h i? Nó là gi ng lai t o hay bi n i gien ? (Vì qu to kh ng l ). Ăn lo i hoa qu Nh ng ki n th c căn b n 314

S c kho và cu c s ng này nh hư ng như th nào ch c năng.

Hoàng Tu n Minh n s c kh e? Chúng tôi ã c g ng i tìm câu tr l i t cơ quan

Ch t lư ng xoài m i ai qu n lý? Th t xoài luôn c ng, giòn dù xanh hay chín. Chúng tôi ã n T ki m d ch th c v t ch t ngay u c a kh u Tân Thanh có thêm thông tin v ch t lư ng lo i xoài này. Tuy nhiên, khi nghe c p n nh hư ng c a xoài n s c kh e, t này cho r ng nó là trách nhi m c a t ki m d ch y t . Chúng tôi tìm n t ki m d ch y t h l i cho r ng hoa qu là lĩnh v c c a t ki m d ch th c v t, h ch có trách nhi m i v i ng v t thôi! Như v y, ngay t khâu ki m soát u tiên t i c a kh u, c hai t ki m d ch ch t t i ây u không ai ch u trách nhi m v khâu ki m tra nh hư ng c a dư lư ng thu c b o qu n i v i s c kh e con ngư i (m c dù ch có th ki m d ch ư c i v i hàng nh p kh u chính ng ch). M t cán b ây cho bi t, n u các lo i hàng hoa qu có ư c ki m d ch thì v thu t c a các t này cũng không th xác nh ư c thành ph n c a hóa ch t b hư ng n s c kh e như th nào. Riêng t ki m d ch th c v t ch u trách nhi d ch các lo i hoa qu nhưng l i không có ch c năng ki m tra dư lư ng thu c b hư ng n s c kh e con ngư i hay không. i i u ki n k o qu n có nh m chính ki m o qu n có nh

Theo ph n ánh c a nhi u ngư i tiêu dùng, i v i lo i xoài l này h mua v ch y u là do thôi thúc b i trí tò mò và thói quen thích c a l . Tuy nhiên, không ít ngư i ã t ra lo l ng trư c hi n tư ng b t thư ng c a nh ng qu xoài kh ng l này như lâu xoài v n không th i, ăn không có v chua, qu to b t thư ng... T nh ng thông tin trên, r t mong các cơ quan ch c năng s m vào cu c có k t lu n chính xác và nhanh nh t v lo i xoài l ang tràn ng p trên th trư ng hi n nay.

B nh gút:
T n thương

ng nh m v i viêm kh p
bàn tay ngư i b b nh gút.

(Dân trí) - Nh ng tri u ch ng c a b nh gút d b nh m v i viêm kh p do nhi m khu n, do v y nhi u ngư i b nh t mua thu c kh p v u ng. i u này r t nguy hi m vì có lo i thu c kh p không ư c u ng n u b gút. Khi dùng nh ng lo i thu c này nhi u, b nh s càng n ng lên, th m chí gây bi n ch ng khi n ngư i b nh b t vong. Nguyên nhân và tri u ch ng c a b nh gút B nh gút thư ng g p nam gi i l a tu i trung niên ho c nh ng ngư i béo, tăng cholesterol, ư ng huy t hay kèm theo b nh m máu... Nguyên nhân thư ng do ch ăn quá nhi u ch t m: th t chó, ti t canh, lòng l n, h i s n, các ph t ng: tim, gan, b u d c và u ng nhi u rư u. Cũng có trư ng h p b b nh gút sau khi s d ng m t lo i thu c nào ó (như dùng thu c l i ti u hay m t s thu c gây hu ho i t bào máu). Nh ng ki n th c căn b n 315

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Tri u ch ng: Ngư i b gút có bi u hi n viêm kh p. Giai o n u viêm m t cách t ng t, có th t i hôm trư c v n i bình thư ng, n a êm v sáng kh p ã b sưng vù, nóng , b nh nhân au r t d d i, n m c không i l i ư c. Nh ng cơn gút u tiên có th t h t, sau ó 1 năm có th tái phát m t, hai l n. Ch ăn cho b nh nhân gút

B nh gut có th ch a kh i, nhưng ph i tuân th ch ăn nghiêm ng t. Sau khi i u tr kh i hoàn toàn v n ph i duy trì dùng thu c d phòng cơn gút tái phát và thư ng xuyên i khám nh kỳ (giai o n u 1 tháng/ l n, sau ó 3 tháng/ l n, 6 tháng/ l n). Ngư i b nh c n ăn u ng bình thư ng, v n có th ăn th t l n, gà, cá... nhưng không ăn quá nhi u th t và các th c ph m tim, gan, b u d c, óc, tr ng v t l n, th t chó... Ngư i b gút cũng không nên ăn nhi u tôm và không u ng rư u bia. Nên ăn nhi u rau xanh, u ng nhi u nư c. Ngư i b gút có nên t p th d c? Khi ã b gút, tuỳ theo ch c năng c a kh p ư c c i thi n n m c nào mà có nh ng v n ng phù h p. N u b gút mà các ch c năng kh p v n bình thư ng thì ngư i b nh v n có th chơi các môn th thao bóng bàn, c u lông, bơi l i... Nhưng n u kh p ã bi n d ng, bác sĩ s ch d n bài t p riêng theo tình tr ng c a b nh. Các bài t p này s h n ch s dính kh p, còn khi kh p ã dính r i thì ph i t p kh p dính tư th th ng, có như v y m i gi m s khó khăn trong vi c i l i.

Nh ng chuy n ch có ... phòng khám nam khoa
Hi n nay phòng khám nam khoa ã tr nên quen thu c v i nhi u ngư i. Nhưng xung quanh nó v n còn không ít th c m c: khám gì phòng khám chuyên bi t này? T i sao phòng khám nam khoa mà ph n cũng… n khám?! Bác sĩ không hi u ph n ! Hà N i, B nh vi n Vi t c có khoa nam h c. Ngư i có trách nhi m và kinh nghi m cao nh t là GS-TS Tr n Quán Anh. Nh ng ca ED có v ... thư ng thôi, dư i m t các bác sĩ (BS), nhưng l i là n i au kh c a nhi u c p v ch ng. Có anh ã khóc n c lên v i GS Quán Anh r ng, vào m t êm v ch ng anh ã chu n b s n sàng m i i u ki n: ưa con sang ông bà ngo i, ăn nh ng món b dư ng, nghe nh c êm d u... b t u m t l n sinh ho t v ch ng vui v . Nhưng n khi lâm tr n, không bi t vì lý do gì mà anh ch ng không th th c hi n ư c nghĩa v c a mình. Càng c g ng càng th t b i th m h i. Bà v m t nhi u công s c chu n b mà ch ng i n âu c , t c quá, p ph t anh xu ng giư ng. Anh nư c m t ng n dài v i GS Quán Anh, nói r ng, n u GS không "ra tay c u giúp" thì nguy cơ anh b v b là nhãn ti n, r ng n u GS không ch a tr ư c căn b nh r i lo n này c a anh, thì anh ch còn nư c... giã t cu c s ng. Nghe chuy n xong, v GS u ngành nam khoa c a VN cư i l n, khuyên b nh nhân không nên m t bình tĩnh n th . N u càng lo s , thì l i càng không th ... làm ư c gì. Và khi không Nh ng ki n th c căn b n 316

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

th c hi n ư c vi c, thì l i càng lo s . Chính vòng tròn tâm lý lu n qu n này không ư c tháo g nên b nh nhân, dù ch ng có b nh th c th gì, mà cu i cùng v n ch u bó tay. Trư c khi khai cu c, b nh nhân m c b nh tâm lý này luôn ph i t nh r ng, mình s là ngư i chi n th ng! Và sau ó là chi n th ng th t, giòn giã luôn. Nhi u khi, i tác c a nh ng ông ch ng cũng ư c g i t i và ư c căn d n, v ph i luôn là h u phương v ng ch c cho... ti n tuy n. Th là s vi c l i tròn tr a, xuôi chèo mát mái. Chuy n khác, phòng khám nam khoa c a Ths-BS Nguy n Thành Như, b nh vi n Bình Dân, TP.HCM. M t l n, anh tr l i báo chí, v i ngư i àn ông, "b u b i" ch c n 6cm là ã có th ho t ng "ngon lành" r i. Âm o c a ph n là m t v trí kỳ di u. Nơi ây ch p nh n t t c kích c , hình dáng c a i tác. Tr sơ sinh n ng 4 kg có th qua ư c, và cũng ch c n m t công c th c thi nghĩa v truy n gi ng dài có 6 cm cũng ư c ch p nh n nhi t thành. Khi báo ăng, m t gi ng n i n tho i n phòng khám xin ư c g p BS Như. Ngư i g i i n không xưng tên, ch nói là c ư c nh ng thông tin mà BS ã cung c p cho báo chí. Ch nói không ph i i n tho i n BS xin khám b nh, mà ch ... m ng v n mà thôi. Ch nói, BS ã không hi u gì v ph n c . Ph n yêu c u phái nam s cm nhi u hơn n a! Nghe i n tho i xong, BS Như v i vàng gi i thích, ó là ch s t i thi u theo úng lý thuy t, có cơ s khoa h c. BS Như, ngư i ph trách ơn v nam h c, nơi duy nh t t i các b nh vi n phía Nam có chuyên khoa sâu dành cho nam gi i ã ph i... nh n trách nhi m v i ngư i ph n kia. G p chúng tôi, anh cư i b o: " úng là mình chưa hi u gì v ph n c !". T i anh hay t i ? ơn v nam khoa, b nh vi n Bình Dân TP.HCM, nh ng ca "tiêu h t ti n trư c khi n ch " hay ED ch là b n i c a nh ng t ng băng chìm trong khi ti p nh n và ch a tr b nh nhân c a các BS. Công vi c n ng n và nhân b n nh t c a các BS t i ây, chính là ch a vô sinh nam. Có nhi u c p v ch ng l y nhau ã 4 - 5 năm mà chưa có con. Gia ình nhà ch ng l i lên u con dâu, nhi c móc và bóng gió cô là ngư i b " i c", không có kh năng mang thai. M t hôm, c trên m t t t p chí, cô bi t ư c r ng, vô sinh không ph i ch riêng tr c tr c t ngư i v , mà có khi l i l i chính anh ch ng. V y là hai v ch ng cô quy t nh t i phòng khám nam khoa. Ki m tra tinh trùng c a anh ch ng, BS Như cho bi t, anh ã hoàn toàn không có tinh trùng, mà ch có tinh d ch. V y nguyên nhân chính, có th k t lu n, là anh ch ng ph i ư c i u tr . Tr l i hình dáng cho em Không ch có th m nh v cái thi n nh ng tr c tr c, ơn v nam khoa còn th c hi n nhi u ca ph u thu t có m t không hai: "ch nh hình" trong các trư ng h p b cong v o, d d ng. Theo BS Nguy n Thành Như, n u dương v t ng n thì không ư c g i là d d ng. Nhưng n u cong v o quá m c, thì phương pháp t i ưu ư c l a ch n v n là ph u thu t. V i nam gi i, khi "b u b i" b rơi vào tr ng thái... b t thư ng b m sinh, như cong v o n quá 30o khi tr ng

Nh ng ki n th c căn b n

317

S c kho và cu c s ng thái cương c ng, thì ương nhiên quan h v ch ng s r t khó khăn, m c c m, t ti cho ngư i àn ông.

Hoàng Tu n Minh ng th i s t o c m giác

Gi i pháp ph u thu t ư c l a ch n, nhưng các BS nam khoa cho bi t, sau m , tình hình s ư c c i thi n rõ r t, tuy nhiên, v n có nh ng d u hi u hơi cong v o, ch không th tình tr ng như m t ngư i bình thư ng ư c. Còn v i nh ng ngư i àn ông t 40 tu i tr lên, n u có nh ng d u hi u b cong v o khi cương thì ó chính là bi u hi n c a th hang b xơ hóa. Khi ó, vi c ph u thu t m i chính là... tr l i hình dáng cho em, có nghĩa, sau m , dương v t s tr l i hoàn toàn bình thư ng!. BS Như k cho chúng tôi nghe m t câu chuy n vui, m t ngư i àn ông t i phòng khám nam khoa, ca này khá b t thư ng, như anh ta di n t: "nó cong và xo n ngư c lên". Các BS quy t nh ph u thu t. Ca m thành công, b nh nhân xu t vi n v nhà. Hai tháng sau, do không th c hi n úng nh ng thao tác và quy trình v sinh, nên b nhi m trùng, v t m lâu lành. Ch v ho ng quá, i n tho i lên BS ... b t n. n nư c này thì BS ành bó tay!

Các bài thu c hay t h t

u en

V i nh ng ngư i b b t t nh do say rư u, có th l y u en s c l y nư c, u ng cho nôn ra thì kh i. Còn n u b ng c do ăn rau qu , nên l y u en tán nh , ngâm rư u, ch t l y nư c c t u ng. Sau ây là m t s bài thu c Nam ơn gi n có u en khác:

Trúng hàn (c m l nh): u en sao cháy; ang lúc còn nóng thì ch rư u vào u ng, sau ó trùm chăn cho ra m hôi là kh i. B ng trư ng do ăn nh m các lo i cá Ng c n m d i: c: u en s c v i nư c u ng lúc còn m.

u en 2 v c cho vào ăn, u ng ho c s c l y nư c u ng.

Trĩ ra máu: Dùng b k t s c l y nư c t m v i u en, m t lát r i em u sao vàng, xát b v , tán nh . L y m l n luy n thành viên b ng h t ngô, m i l n u ng 30 viên v i nư c g o. au u: u en 3 ph n sao hơi có khói, ngâm v i 5 ph n rư u, y kín 7 ngày r i u ng h t.

au lưng, xương s ng au nh c quá không c ng ư c: u en 1 u, chia làm 5 ph n: 3 ph n sao, 1 ph n lu c, 1 ph n chín. Thêm 3 u rư u cho vào bình, dùng n i l n nư c vào, chưng cách th y n a gi . n a tháng m i u ng, u ng nhi u hay ít tùy s c. M t ng : u en rang nóng cho vào 1 cái túi en g i u, khi ngu i l i thay.

Ti u ư ng: u en tán nh , d n vào m t cái túi m t bò, phơi trong bóng râm 100 ngày, làm thành viên. M i sáng u ng 1 viên. Ho c: u en, thiên hoa ph n lư ng b ng nhau, tán nh , khu y h , làm thành viên b ng h t ngô, m i l n dùng 70 viên, s c v i nư c u en u ng m i ngày 2 l n.

Qu l u - V thu c m i c a các b nh khó ch a
Th quà ăn "chơi" gi tr thành v thu c. Nh ng ki n th c căn b n 318

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Các nhà khoa h c M v a phát hi n ra chi t xu t t qu l u có kh năng kh ng ch các men tham gia vào quá trình gây viêm kh p m n tính. Th qu này có th s là gi i pháp thay th nh ng cách ch a b nh thông thư ng kém hi u qu hi n nay. i h c Case Western Reserve (M ) v a nh n di n th ph m gây thoái hóa s n trong b nh viêm kh p m n tính là Interleukin-1b, m t phân t protein ti n-viêm sưng. Các phân t Interleukin-1b này kích thích s n xu t th a nh ng phân t chuyên gây viêm, c bi t là matrix metalloproteases (MMP). Khi có quá nhi u MMP trong môi trư ng b nh, ví d như viêm kh p m n tính, chúng s gây suy thoái s n d n t i t n thương và phá hu kh p. Ngư i ta ã nghiên c u trên m u mô s n c a ngư i b viêm kh p m n tính và b sung m t chi t xu t t qu l u vào môi trư ng nuôi c y. K t qu cho th y chi t xu t t qu l u có th b o v s n, bên c nh tính năng ch ng oxy hóa và viêm sưng. Nh ng chi t xu t này kh ng ch ho t ng s n xu t th a men MMP trong các t bào s n. “ i u này ch ng t qu l u có th giúp b o v s n trư c s nh hư ng c a Interleukin-1b b ng cách c ch ho t ng thoái hóa”, ti n sĩ Tariq M. Haqqi, trư ng nhóm nghiên c u, k t lu n. M t s nghiên c u trên m u ung thư c a ng v t cũng th a nh n các chi t xu t t qu l u có tác d ng ch ng ung thư, trong khi nghiên c u trên chu t và ngư i thì ch ra r ng nó còn có ti m năng ch a tr các r i lo n v tim m ch. Trong tương lai, nhóm nghiên c u c a Haqqi s t p trung tìm hi u t l h p thu các chi t xu t t qu l u trong kh p, kh năng s a ch a s n hư và ti m năng i u tr b nh viêm kh p m n tính tăng d n.

6 lo i “thu c b ” cho tóc
Th c ăn hàng ngày chính là ngu n “thu c b ” cho tóc. Các nhà khoa h c ã k t lu n r ng chính nh ng th c ăn mà b n s d ng hàng ngày là ngu n “thu c b ” vô giá cho mái tóc. V y t i sao b n không th áp d ng các cách th c ăn u ng có l i cho mái tóc c a mình? 1. Th t bò N u b n không g p v n gì v i hàm lư ng cholesteron trong máu thì 2 tu n m t l n b n nên b sung các b a ăn hàng ngày v i món th t bò. Không nh ng y dư ng ch t cho cơ th mà còn là s l a ch n t i ưu cho s phát tri n c a tóc. Trong th t bò không ch ch a các protein nuôi dư ng tóc mà còn ch a vitamin B, s t, k m, và các khoáng ch t quan tr ng giúp tóc kho và p hơn. C 60 gram th t bò có kh năng ch a t i 350 calo. 2. Tr ng và lòng tr ng tr ng N u b n ang trong chương trình ăn kiêng, b n không th ăn ư c th t là m t th c b dư ng cho tóc, d ki m l i r ti n. M t qu tr ng s giúp b n thu v 84 calo cho cơ th . 3. Pho mát tách kem Nh ng ki n th c căn b n 319 , lòng tr ng tr ng s

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Công vi c khi n b n “bù u”, th i gian chu n b cho b a sáng ch v i bánh mì tr ng s a thôi ã là khó khăn l m r i. Hãy lưu ý, b n nên chu n b s n trong túi c a mình m t mi ng pho mát ã tách kem v i hàm lư ng ch t béo th p, thêm m t vài qu dâu tây tráng mi ng n a thì t t. Trong phomát có ch a canxi r t c n thi t cho s phát tri n c a tóc. ½ chén phomát (1% ch t béo) ch a 72 calo. 4. Th t xông khói M t món ăn kiêng khoái kh u nhưng trong thành ph n c a nó l i ch a khá nhi u vitamin B, k m và protein. Nh ng th c dư ng không th thi u cho tóc. V i 100 gram th t l n xông khói, b n có th b xung cho cơ th 576 calo. 5. Cá h i Cá h i u thích h p s d ng cho t t c các b a ăn trong ngày. Nó cung c p cho b n r t nhi u vitamin B như B12 hay m t s ch t mu i khoáng và protein. 100 gram cá h i tươi ch a t i 180 calo, 50 gram cá h i hun khói ch a 71 calo 6. G o G o cung c p cho b n cácbonhy rát t ng h p. ó cũng là m t trong nh ng ch t b dư ng mà tóc b n c n. Không nh ng th nó còn mang n ngu n vitamin B áng k cho cơ th b n n a. ¼ chén g o có kh năng cung c p cho b n 179 calo

10 th o dư c quanh nhà
Th i ti t l nh, n u không gi m cơ th , b n d b c m. Ngư c l i, tr i n ng nóng, ra n ng lâu s b c m n ng. Có th ch a kh i các b nh v t này b ng th o dư c. Ngoài ra, rau c quanh nhà còn tr ư c m t s b nh thông thư ng khác. G ng: Có th ch tr hay d phòng c m l nh. Hãy nh m d n m t mi ng g ng tươi ho c u ng m t c c nư c s c g ng và chút ư ng. Thêm vài lát g ng cho vào ly trà nóng s giúp cơ th m lên. Hành lá: N u m t bát cháo hoa, khi cháo ang sôi, cho vào m t lòng tr ng gà. Sau ó, cho vào cháo m m hành lá thái nh , nêm v a mi ng. Ăn nóng r i p chăn kín cho xu t m hôi. Tía tô: S d ng gi ng như hành lá. Lá tía tô còn giúp tiêu hoá trong trư ng h p không tiêu. y b ng, ăn p

Lá l t: Có tác d ng ch a m n cơm hi u qu . L y lá l t ngâm nư c g o, sau ó hơ nóng, vào m n cơm. Khi lá ngu i, thay lá khác, làm nhi u l n s kh i. Lá s : Dùng thân, r , lá, ch a c m s t, lá tươi n u nư c xông làm toát m hôi. dùng 10g lá n u nư c u ng. C s giúp tiêu hoá t t, thông ti u.

gi i nhi t

B c hà: Dùng n u nư c u ng. Ho c l y 100g lá b c hà k t h p cùng 100g lá kinh gi i xay ép l y d ch c t, m i l n u ng 2 thìa càphê, giúp gi i c m.

Nh ng ki n th c căn b n

320

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cây qu t: Có khá nhi u tác d ng: ch a b nh au d dày, au b ng, bu t các ngón tay chân, b kinh, huy t áp cao... N c là hi n tư ng b n thư ng g p. Hãy th dùng 5 qu qu t, 5 cái tai h ng dùng làm thu c s c u ng trong ngày. Rau sam: N u canh ho c dùng 100g cây tươi, giã nát v i chút mu i, v t nư c u ng, có th thêm ư ng. Dùng 3-5 ngày li n có th ch a ti u ra máu. Cây lư i h : L y cành già, r a s ch, giã nát, lây lan sang vùng khác. p lên vùng c b lang ben. Tránh p r ng làm

M c c : Còn g i là cây x u h , trinh n , dùng 15g khô s c u ng trư c khi ng có th tr m t ng , suy như c th n kinh. Xóa s o l i th nào? Do b b ng, em có v t s o l i dài kho ng 4cm Trư c h t c n phân bi t s o l i và s o phì i: chân. Mu n xóa s o ó em ph i làm th nào?

- S o phì i là th phát trong ó kh i t ch c xơ phát tri n quá m c nhưng không vư t quá gi i h n c a t n thương ban u, sau khi c t b s o không tái phát. - S o l i phát tri n thành m t kh i xơ, có nh ng chân hình càng cua tách bi t v i t ch c lành k c n, thư ng phát tri n ra ngoài gi i h n c a t n thương ban u, r t d tái phát sau ph u thu t. i u tr s o l i có 4 cách: - Dùng thu c tiêm vào t n thương, t i u tr 4-6 tháng.

- Cách cơ h c: è ép liên t c vào t n thương trên s o m t th i gian. Phương pháp này cho k t qu r t h n ch . - Ph u thu t: C t b s o l i và óng kín v t thương. - V t lý tr li u: áp l nh c c b và chi u tia. B n có th liên h khám t i khoa ph u thu t th m m B nh vi n Trưng Vương (TPHCM) ho c BV Th m m Hà N i ngoài mi n B c.

Ăn gì

có trái tim kho m nh?

K t h p ăn và t p luy n h p lý. Th c ph m nhi u ch t xơ, các lo i u , s a chua ít béo và m t s lo i hoa qu là ngu n dinh dư ng tuy t v i b o v trái tim b n. 1. S a chua ít béo S a chua giàu magiê, canxi và kali - nh ng khoáng ch t giúp gi m hi n tư ng huy t áp cao m t trong nh ng nguyên nhân gây nguy hi m cho tim.

Nh ng ki n th c căn b n

321

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ph i ch n lo i s a chua ít béo, không quá ng t, nên ăn cùng hoa qu và m t chút ít m t ong. Ăn quá nhi u s a chua béo s làm cho lư ng cholesterol HDL có l i b gi m sút. Không ch th s a chua béo còn có ch a ch t béo tích t r t khó phân h y, nh hư ng t i lưu thông máu. 2. M n, nho và vi t qu t Nh ng lo i qu thu c gi ng nho có ch a nhi u resveratrol, m t ch t b giúp gi m nguy cơ t c ngh n m ch máu. Ăn nhi u hoa qu d ng này và b sung thêm c rau xanh n a không ch có trái tim c a b n kh e hơn mà làn da cũng nh ó mà tr nên tươi tr . 3. Th c ph m nhi u ch t xơ Nói n ch t xơ là nói n rau qu và ngũ c c. Tuy nhiên không ph i ngũ c c nào cũng giàu ch t xơ vì th b n nên ki m tra thành ph n trên bao bì s n ph m. B t ngô, b t y n m ch là m t trong nh ng lo i có ch a ch t bơ hòa tan, giúp gi m thi u lư ng cholesterol có h i trong máu. B n có th ăn kèm ngũ c c v i s a u nành. M t s nghiên c u g n ây nói r ng ăn t 25 n 50g protein u tương có th gi m lư ng cholesterol LDL có h i xu ng kho ng 4 n 8%. 4. Qu óc chó Nhi u ngư i cho r ng qu óc chó ch ng em l i tác d ng gì, ch ng qua ăn là vui mi ng nhưng th c t cho th y qu óc chó r t giàu folate, m t ch t vitamin B li u cao, tannins và polyphenols, nh ng ch t giúp ngăn ng a cholesterol có h i. Theo các chuyên gia dinh dư ng, bơ chi t xu t t óc chó còn có ch a acid béo omega-3, m t ch t béo r t có l i cho tim. 5. Các lo i u

en, u tương, u lăng… u là ngu n cung c p d i dào ch t folate. Theo m t nghiên c u m i ây, nh ng ph n ăn nhi u u s có th lo i tr ư c 69% nguy cơ au tim so v i nh ng ngư i ít khi ch m ũa vào món u.

Cho tr ăn cũng c n m o
Không nên ép tr ph i ăn cái n , u ng th kia, làm như v y ch khi n chúng càng s ăn hơn mà thôi. Và nh ng c ch trong khi ăn s nh hư ng x u n quá trình tiêu hóa và h p th dinh dư ng. - Ch bi n các món ăn trông th t vui m t thu hút s chú ý c a tr . Ví d : b n c t t a rau, c qu thành hình nh ng con v t ng nghĩnh, nhi u màu s c. Khi cho chúng ăn hãy sáng t o nh ng câu chuy n vui xung quanh nh ng con v t ó, ch c ch n tr s thích và hư ng ng. - Khi tr chán r i b n cũng ng nên ép chúng ăn thêm, làm như v y là b n ã g i cho chúng nh l i nh ng lúc b ép ăn r i ó. - Không nên cho con ăn theo “gu” c a mình mà quên m t r ng dù Nh ng ki n th c căn b n 322

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

còn nh nhưng tr á cũng ã bi t thích món n món kia. Khi th y tr hào h ng v i lo i rau, qu gì hãy cho bé ăn v i t n su t nhi u hơn. Còn n u món nào mà chúng nhăn m t hay l c u thì th nh tho ng hãy cho chúng thư ng th c. Khi tr ang ăn ngon mi ng, hãy l y nh ng món chúng không thích ra “m i chào”, nói cho chúng bi t món này h p d n th nào, chúng s tò mò mu n th . - Cu i cùng, ng quên kho n khen n nh tr y nhé!

D u hi u mãn kinh
Trong th i kỳ ti n mãn kinh, ph n tr i qua các thay i l n v th ch t và c m xúc như chu kỳ kinh b t thư ng, tâm tính hay thay i... Hi n tư ng này thư ng x y ra nh ng ngư i trong tu i 45 và có th x y ra t vài ngày cho t i vài tháng. Các tri u ch ng bao g m: - Chu kỳ kinh b t thư ng. - Xu t huy t (kèm theo m t thăng b ng v hormone). m hôi vào ban êm.

C n tham v n bác sĩ - Thay i tr ng lư ng, da và tóc. khi có thay i khác thư ng v th tr ng và - Phi n mu n, thi u t p trung, i tâm tính. tinh th n.. N u c m th y có các tri u ch ng trên, hãy tham v n ý ki n bác sĩ. th giúp ph n i m t v i chúng ơn gi n hơn. ôi khi các lo i thu c có

- Khó ng .

Gi s c kh e

tu i 30
cái tu i “tr chưa qua già chưa t i” này, ph n c n h t s c chú ý n ch ăn u ng. Hãy b t u chăm sóc s c kho t bây gi ; ng phung phí s c l c c a mình b ng cách b b a sáng tri n miên. Khi bư c sang tu i 30, b n c n chú ý ăn theo nhu c u c a cơ th v i 3 b a ăn sáng, trưa, chi u, t i. N u ăn u ng th t thư ng, da s chóng lão hoá, cơ th không y n, săn ch c. Nên gi m ăn m n tránh các b nh tu i già như cao huy t áp. ư ng cũng c n gi m vì càng v già, kh năng chuy n hóa ư ng c a cơ th càng kém, d d n n b nh ti u ư ng.

Nh ng ki n th c căn b n

323

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nên ăn ít ch t béo, nhi u rau xanh và duy trì các b a ăn có hàm lư ng dinh dư ng cân i. tu i này, cân n ng c n ư c duy trì n nh, quá béo hay quá g y u không t t cho s c kho . Tăng cư ng các th c ăn có ch a ch t s t, áp ng nhu c u c n thi t c a cơ th , ph n trong giai o n mang thai, cho con bú ho c vào th i kỳ kinh nguy t. Nh ng b a ăn tham kh o: B n nên tuân th theo nguyên t c 3 b a chính và các b a ph m t cách u n cơ th luôn có m t m c dinh dư ng cân b ng. Món ăn trong các b a tham kh o sau ây ã ư c x p theo nhóm và s p tu n t theo bi u gi m d n m t cách khoa h c. nh m c v ch t s giúp cơ th b i b m t cách h p lý, t t tăng thêm ph n d o dai v s c kho , b n b v nhan s c. - B a sáng: B t u m t ngày m i, b n nên chu n b m t b a sáng cho mình th t th nh so n v i nh ng món ăn giàu protein và ch t béo như tr ng, th t xông khói, bơ, bánh mì, khoai tây chiên. i v i nh ng công ch c b n r n, m t b a sáng nh ngay t i văn phòng v i sandwich, bánh quy, bánh k p ho c khoanh chocolate ng t ngào, dư ng ch t quy nh nhưng không gây no và t o c m giác thư thái trư c khi làm vi c là quá . Tuy nhiên, dùng b t c lo i th c ph m nào thì b n nên u ng 200 ml s a u n m i sáng phòng b nh loãng xương. B a trưa: tu i 30, cơ th r t c n ch t s t. B n nên b sung chúng vào b a chính c a ngày, vào th i i m mà cơ th có kh năng h p th cao nh t như th t bò, cá, gan l n và các lo i ngũ c c... B a t i: Ch y u là các lo i rau, c , qu giúp cơ th d h p th và tiêu hoá. B a t i c a tu i 30 là giai o n thích h p nh t i v i các món ăn nh như rau lá xanh, cà r t, u, cá có d u... ây là th c ph m r t t t cho da, tóc và xương. B a ph : Vào th i i m gi a các b a ăn chính, b n nên chú ý b sung ch t xơ, ư ng t nhiên, nư c... t các lo i c , qu nhan s c thêm tươi tr , m n mà (nên duy trì 2-3 b a ph gi a các b a chính/ngày). Cu i cùng là ph i u ng ít nh t 1,5 lít nư c/ngày cho da m n màng, m m m i. c bi t là v i

Nh ng ki n th c căn b n

324

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

15 căn b nh nguy hi m nh t
Dư i ây là m t s b nh nguy hi m thư ng g p trong môi trư ng s ng hàng ngày. B n có th tham kh o thay i l i s ng, cách sinh ho t nh m k p th i ngăn ch n và x lý. 1. HIV/AIDS Khi m c b nh, h mi n d ch ngư i b nh suy gi m r t nhanh. B nh chưa có thu c tr nên trư c m t, cách t t nh t là phòng ng a; s ng lành m nh, tránh xa ma túy. Khi th y "ch kín" có d u hi u khác l , ph i i ki m tra. N u nghi nhi m HIV, hãy làm xét nghi m máu ngay. 2. SARS B nh tim m ch là m t trong nh ng nguyên SARS lây qua ư ng hô h p, do viruts phát tán trong khí. Hi n nay, tìm ra thu c và v c-xin nhân gây t vong hàng các nhà khoa h c v n ang nghiên c u phòng và ch a b nh. u. Khi vào mùa d ch, tránh n các khu v c b nh hư ng mang kh u trang khi ti p xúc v i b nh nhân, r a tay sau khi h t hơi, v sinh nơi .... 3. H5N1 Cũng như SARS, d ch cúm gia c m H5N1 hi n ang là m i hi m h a c bi t là khu v c ông Nam Á. i v i nhi u nư c,

Theo các cơ quan ch c năng, chưa th y d u hi u virut H5N1 lây truy n sang ngư i. Tuy nhiên, các trư ng h p nhi m b nh u có liên quan n vi c tr c ti p gi t m và s d ng gia c m m c b nh. Do ó, m i ngư i hãy c n th n! 4. Viêm gan Viêm gan siêu vi do nhi u ch ng viruts gây ra, nhưng thư ng g p nh t là viêm gan siêu vi A, B, C. Trong ó, viêm gan siêu A lây truy n qua ư ng tiêu hóa. Ch ng virut gây viêm gan siêu vi B, C lây truy n ch y u qua ư ng máu, quan h tình d c và m truy n sang con. i u tr viêm gan siêu vi ch y u b ng cách tăng cư ng s c kh e và tính qua ch ăn u ng. Ngoài ra, có th tiêm ng a v c-xin viêm gan B. 5. Ti u ư ng ây là b nh ti m n, lúc ư c ch n oán, b nh thư ng ã có bi n ch ng. Nguyên nhân do ư ng trong máu cao, gi m ti t insulin ho c insulin ho t ng không hi u qu . Hi n nay, b nh ái tháo ư ng tuýp 2 chi m t l khá cao. Theo các chuyên gia y t , n u ư c phát hi n s m, 20-40% b nh nhân có th b ng ch ăn u ng và t p th d c. Nh ng ki n th c căn b n i u tr t t kháng c a cơ th

325

S c kho và cu c s ng 6. Tim m ch

Hoàng Tu n Minh

T xưa n nay, các b nh v tim m ch v n là nguyên nhân gây t vong hàng thư ng g p nh t là cao huy t áp và b nh m ch vành.

u. Trong ó,

Nguyên nhân gây ra các b nh v tim m ch là do ăn quá m n, dùng nhi u m ng v t, thư ng xuyên u ng rư u, hút thu c lá, lư i v n ng. M t s tác nhân khác hình thành t l i s ng như: căng th ng quá m c, suy như c cơ th cũng làm tăng nguy cơ m c b nh. 7. Ung thư vú Trong các tri u ch ng ung thư, ung thư vú là căn b nh ph bi n và là m i e d a gây t vong hàng u ph n . N u như th p niên 60, 1 trong 20 ngư i ư c ch n oán là m c b nh ung thư vú, thì hi n nay, con s này gi m còn 1 trong 10 ngư i. N u phát hi n b nh s m, ung thư vú có th ch kh i n 99%. Do ó, b n nên t ki m tra, ch p nhũ nh và khám vú nh kỳ s m phát hi n b nh. 8. Các b nh STD STD là các b nh lây qua ư ng tình d c. Trong ó, nguy hi m nh t là b nh m n gi p sinh d c. Chúng không có tri u ch ng lâm sàng rõ ràng nên khi xu t hi n, kh năng tái phát lên n 85%. Hi n nay ã có thu c ch a tr nhưng nguy cơ tái phát v n t n t i su t 9. Suy th n Th n có vai trò bài ti t, ào th i ch t c. Khi c hai qu th n không năng trên s d n n tình tr ng b phù, suy tim, cao huy t áp. m b o ư c ch c i.

Ngư i m c b nh này thư ng ph i ch y th n nhân t o. Ghép th n có th kéo dài s s ng cho b nh nhân. 10. Vàng da Vàng da là b nh lý thư ng g p tr sơ sinh, có th gây suy th n hay các bi n ch ng v th n kinh, làm gi m s phát tri n trí tu c a tr sau này. Xét nghi m sàng l c các tr m i sinh nh m phát hi n s m các thi u h t v gen và men G6PD có bi n pháp d phòng và i u tr k p th i. 11. Ung thư ph i ây là m t trong nh ng b nh lý ác tính, thư ng g p nh t nam gi i. T l t vong cao do không phát hi n và ch n oán s m. Hút thu c lá ư c xem là nguyên nhân hàng u gây ra b nh ung thư ph i. Ngoài ra, vi c n u nư ng trong nhà b ng than á cũng làm tăng nguy cơ m c b nh. 12. Béo phì Béo phì là ngu n g c c a nhi u lo i b nh như: ái tháo ư ng, tăng huy t áp, nh i máu cơ tim, s i th n... khi n ch t lư ng cu c s ng và tu i th suy gi m nghiêm tr ng. Nh ng ki n th c căn b n 326

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

phòng ch ng béo phì, hãy thư ng xuyên theo dõi cân n ng, gi cơ th có m c bình thư ng, ch ăn khi th t s ói. 13. S t xu t huy t Lây truy n ch y u qua mu i. S t xu t huy t thư ng g p tr em t 4 n 8 tu i. Tuy nhiên, ngư i l n cũng có th m c b nh này. B nh thư ng xu t hi n theo chu kỳ, kho ng t 3 n 5 năm/l n. Mu n d p t t d ch ph i thư ng xuyên v sinh môi trư ng s ng, tiêu di t mu i. 14. Viêm não B nh thư ng l i các di ch ng tr m tr ng và có t l t vong cao, có th bùng phát thành d ch, do viruts lây truy n ch y u qua ư ng mu i Culex. phòng b nh, khi ng ph i n m màn, tr c n ư c tiêm ng a v c-xin. 15. Rubella Bi u hi n chính thư ng là s t phát ban, n i h ch và au kh p. B nh có th gây nguy hi m cho bà m mang thai 3 tháng u. Hi n nay chưa có thu c c hi u i u tr Rubella nên phòng ng a v n là cách t i ưu. Khi ti p xúc v i ngư i b nh, c n th c hi n các bi n pháp như: cách ly, mang kh u trang...

Tác h i c a n n
ng sau v huy n o và mùi hương quy n rũ, cây n n cũng gây nh ng tác h i không nh t i s c kho con ngư i, th m chí có r t nhi u lo i n n r t c h i. Tác h i c a n n b c n n àn h i hơn và cháy lâu, ngư i ta dùng kim lo i như chì và k m k t h p v i các thành ph n khác làm b c. Khi n n cháy, nh ng kim lo i có trong b c n n s bay hơi vào b u không khí và bi n thành nh ng h t b i nh li ti bám vào các dùng b ng nh a hay bám trên b m t th m. Ph n ng này gây ô nhi m b u không khí trong nhà và các v t chúng ta dùng hàng ngày.

c bi t nguy hi m v i tr em khi chúng thư ng cho vào m m ng m nh ng v t b ng nh a và nh ng bà m mang thai hít ph i b u không khí ô nhi m này. Vì ô nhi m chì có th gây t n thương n th n và h th n kinh, làm m t trí nh và gây nh hư ng n quá trình phát tri n trí tu . N n làm b ng sáp ong t t hơn nhi u và vô h i N n làm b ng sáp ong là lo i n n làm t sáp ong t nhiên, không hàm ch a chì và k m, nên tinh khi t, s ch và nóng hơn các lo i n n thông thư ng. Nh ng ki n th c căn b n 327

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

N n sáp ong không phát th i các s n ph m c h i và khi cháy ch th i ra các ion âm tính. Các ion âm tính này s lo i b các ch t gây d ng trong b u không khí và t o nên c m giác t nh táo và s ng khoái, cân b ng ư c ch t serotorine trong cơ th . Sáp ong là ch t hoàn toàn có t t nhiên vì không hàm ch a chì và k m.

Thai ph nên ăn gì, u ng gì?
Ph n mang thai ph i c bi t chú ý vi c ăn u ng, b i nó không ch liên quan n s c kh e c a ngư i m mà còn r t quan tr ng i v i s phát tri n c a thai nhi... Sau ây là m t s món ăn thông d ng theo ông y c a lương y Tr n Khi t (gi ng viên khoa Y h c c truy n Trư ng i h c Y-Dư c TP.HCM):

- Gan gà em chưng v i rư u, ho c th t gà mái en n u v i g o t , ăn s có tác d ng an thai.

- Lòng ư c m t s b nh khác.

tr ng gà lu c v i rư u ăn có tác d ng an thai và ng a

- G o n p làm men rư u: Th c ăn ch a ư c tình tr ng

ng thai.

- Cá chép n u cháo: Món ăn ch a ư c ch ng phù và an thai.

- Cháo g o t : em l i dinh dư ng t t và an thai.

- Giá u : B t giá u u ng v i ít rư u m tr ư c l u thai (thai m y tháng v n có lúc ra máu, do huy t quá nóng ho c g n ch ng làm t n h i thai).

T t c nh ng món trên, ph n mang thai có th dùng làm th c ăn m i ngày r t t t.

Ngoài ra, ph n mang thai không nên ăn th c ăn có sinh con m i thông minh. Nh ng ki n th c căn b n

c, th c ăn không

m b o v sinh, thì

328

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th i h u Hán, trong Kim qu y u lư c c a Trương Cơ có ghi m t s i u c m k trong ăn u ng i v i ph n mang thai. Ch ng h n, g ng, th t th , th t sơn dương, m nai, m hươu u nên kiêng c .

Ngoài ra, trong sách xưa t sanh biên còn c p r ng: Ph n có thai không nên ăn ch t béo n ng, kích thích m nh, th c ăn nư c u ng quá m c, ch t cay nóng, tránh ăn quá béo, quá ng t, hay quá m n và ph i bi t s ng thanh th n; s vui bu n, lo âu s s t quá m c s t n h i n n i t ng c a thai ph .

Ngoài vi c ăn u ng i u , trong các li u pháp phòng b nh nên gi m b t tình d c trong th i kỳ mang thai.

ph n mang thai còn khuyên

Sinh con

tu i 30 m i là lý tư ng
Theo nghiên c u g n ây nh t c a m t s nhà khoa h c M thì sinh con u lòng vào l a tu i 30 m i th c s có l i. Qua quá trình nghiên c u b nh án c a hơn 3000 s n ph , giáo sư trư ng i h c T ng h p Texas, Jonh Mirovs và các ng s c a ông ã quan sát và th y r ng nh ng v n liên quan t i s c kh e s n ph gi m d n t l a tu i 22 t i 34, hay nói m t cách khác, càng g n tu i 30, s c kh e s n ph càng t t hơn. Theo nh ng nhà nghiên c u trên, th i i m lòng là vào tu i 34. Vì vào l a tu i này, ngư ư c cho mình v tính cách, n nh ư c v thân, không ch th , lúc này h cũng ã có ư nh t nh và kh năng c l p v tài chính. p nh t sinh con u i ph n ã nh hình tâm lí, t tin vào b n c m t trình h cv n

T t nhiên không ph i t t c các nhà khoa h c u ng ý v i k t lu n này. Các nhà nghiên c u c a trư ng i h c Oxford cho r ng, kh năng sinh s n c a ph n sau 35 tu i y u d n, chính vì th , n u sinh con u lòng khi 34 tu i thì ph n s g p khó khăn trong nh ng l n sinh sau, khi h ã vào t m tu i 37, 38. Càng l n tu i, thai nhi càng khó gi . Bên c nh ó, m t s nhà khoa h c c l i cho r ng k t qu c a cu c kh o sát ph thu c nhi u vào kh năng tài chính c a ngư i ph n hơn là vào tu i c a h . Nh ng ngư i ph n có ti m năng tài chính t t, h c v n cao, có i u ki n chăm sóc b n thân... thì cho dù "tu i cao" m t chút cũng không nh hư ng l m t i kh năng sinh s n c a

Nh ng ki n th c căn b n

329

S c kho và cu c s ng h . Và n u như nh ng i u ki n v t ch t này có ư c nên ng i ng n gì trư c quy t nh có con.

Hoàng Tu n Minh m t cô gái 20 tu i thì h cũng không

B n thân Jonh Mirovs cũng không có ý nh thay i quan i m c a mình v v n trên, ông ch mu n qua cu c kh o sát này ch ng t m t i u r ng: không vi c gì ph i s sinh con sau tu i 30. "Nh ng ngư i ph n trong t m tu i 34 không nên lo l ng khi th y mình có thai, nh t là khi ã có trong tay nh ng i u ki n v t ch t và xã h i thu n l i" - giáo sư Jonh Mirovs kh ng nh. Kh ng nh trên c a giáo sư cũng ư c minh ch ng qua nh ng s li u nghiên c u do Vương qu c Anh thu ư c: vào th k trư c, ph n sinh con u lòng khi 24 tu i; ngày nay - khi 29 tu i, và con s này hi n cũng không ng ng tăng lên. Thêm vào ó, nh ng ngư i ph n sinh con u lòng tu i 34, có nh ng a con xinh p và kh e m nh, th y r ng, các b n gái h - nh ng ngư i có con tu i 20, u c m th y r t khó khăn có th t b nh ng thú vui, nh ng bu i d o chơi và mua s m. Và vì th , h ch ng vi c gì ph i "m o hi m".

8 sai l m khi dư ng da
ng b quên nh ng vùng da ít ư c chú ý.

M i ngày b n r a m t trên 3 l n? Th c ra ch c n 2 l n là quá . Hơn s ó b n s làm da m t b khô vì m t nư c và m t i l p t bào b o v nuôi da kho m nh. Hơn n a, vi c chà xát quá m nh khác nào b n t châm chích làn da c a mình?

p m t n 3 l n/tu n

V i b t kỳ lo i da nào cũng th , m t tu n p m t n 2 l n là gi i h n c n thi t l y i các t bào ch t, làm thông thoáng l chân lông. Ngoài ra, thêm l n nào làm t n h i n da l n ó, da m t b t n thương s làm l chân lông n r ng

M i ngày dư ng da v i 6 lo i hoá m ph m tr lên Nh ng ki n th c căn b n 330

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V i m t làn da kho m nh, m t ngày b n nên nh , ch c n dùng 5 lo i m ph m làm p da bao g m: S a t y trang, S a r a m t, Kem n n, Ph n n n, Kem dư ng da, t ng c ng là 5 th c ng v i cách s d ng khoa h c theo th t t ng bư c là . Thêm vào b sưu t p này th nào mà b n cho là phù h p v i mình n a cũng s hoàn toàn không n.

C

da t nhiên không c n chăm sóc

Nhi u b n nghĩ r ng c da p t nhiên là p nh t. Nhưng v i môi trư ng như hi n nay, không khí ô nhi m, b i khói... là nh ng th nh hư ng tr c ti p t i da hàng ngày, làn da dù ư c coi là không m i m t cũng không th ch u ng n i i u ó. V y, m t chút dư ng ch t phù h p cho da ch ng quan tr ng l m sao?

Ch tránh n ng cho da vào mùa hè, các mùa khác không quan tr ng

Tia t ngo i là nhân t tác ng quan tr ng n quá trình lão hoá da, ngay c trong nh ng ngày không n ng nóng thì b c x m t tr i v n ho t ng. Mu n có làn da p, ta không th quên ư c vi c che ch n cho làn da su t 4 mùa.

B quên nh ng ch d quên

Nh ng ki n th c căn b n

331

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Vùng da quanh m t, trên cánh mũi, cùi tay, u g i là nh ng ch ch em r t d b quên không chăm sóc. Vì th mà khi lão hoá da thì nh ng ch này s b t n thương u tiên. V y nên, chăm sóc da còn c n c s t m n a.

Ch a au lưng b ng “chuy n y”
Hãy yêu nhau ngay c khi b n b au lưng. Vi c né tránh sinh ho t phòng the trong trư ng h p b au lưng là m t trong nhi u ng nh n c n ph i c i chính...

1.

i s ng th m kín v ch ng tác

ng tiêu c c

n phong

c t s ng?

Sai l m. B i, có l i cho c t s ng là t t c nh ng gì kh làm gia tăng quá trình s n xu t endorfin (nguyên t h gi m au và c i thi n phong ). Có tác d ng ch a b pháp y h c c bi t ho c v t lý tr li u, mà c nh ng ho “làm chuy n y”.

dĩ có tác d ng th l ng, thư giãn và u cơ có ch a hormone v i tác d ng nh không ch gi i h n nh ng gi i t ng mang l i ni m vui, thí d như

Trong th i gian sinh ho t phòng the, các cơ b p có cơ h i giãn n , t m m ra, th m chí có th y lùi c m giác au n, gi m thi u tình tr ng viêm nhi m. Stress l i là y u t làm tr m tr ng thêm tình tr ng căng cơ, tr ng thái viêm nhi m. Vì th , ch né tránh “chuy n y”, m t khi b n m i tr i qua m t ngày m t m i, b c b i, khi lưng b n mu n v v n sau nhi u gi ng i bên bàn gi y. Ch có lưu ý nh : c n ph i ch n tư th thích h p.

2. Khi au lưng, t t nh t nên yêu Nh ng ki n th c căn b n

tư th kinh i n? 332

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Sai l m. Không ư c áp d ng tư th ó, b i sinh ho t như th c t s ng s b hành h , làm au thêm. Cũng nên tránh nh ng tư th bu c b n thân ph i ng ngư i v phía sau. Trái l i, s thích h p, n u b n ch n tư th co u g i và vòng ba v i góc nh t nh (thí d , ki u “úp thìa” v i i tư ng au lưng phía trư c ho c i tư ng au lưng trên trong tư th “ng i trên b ng c p”). B i như th s giúp cho cơ sư n ư c thư giãn, và nh th gi m ư c áng k gánh n ng cho c t s ng.

3. Trư c khi “vào cu c” c n ph i lưu ý

i tư ng r ng, b n thân b

au lưng?

úng v y. S c m thông gi a hai bên trong lĩnh v c sinh ho t th m kín bao gi cũng r t c n thi t. Càng c n ph i thông báo, m t khi vào cu c, mà b n thân b au lưng. N u như m i vi c u sáng t , s bi n m t m i n i lo ng i, s hãi. Trò chuy n th ng th n còn là cơ h i t t tìm ki m nh ng kinh nghi m m i, nh ng c m giác an toàn và thú v .

4. Làm “chuy n y” có th d n

n cơn au m i ho c làm tr m tr ng thêm tình hình?

úng và sai. Ho t ng tình ái tích c c không h làm t i t thêm nh ng tr c tr c liên quan n c t s ng. V i i u ki n b n thân né tránh ư c nh ng c ng kh dĩ gây au n. ó là v n hoàn toàn có th làm ư c. Th c t không thi u tư th , th c s không gây phi n hà cho c t s ng. Vi c ng d ng chúng ch c ch n m b o tho i mái, an toàn và sung sư ng. Ch c n m t chút lòng can m.

Nh ng ki n th c căn b n

333

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

5. Trư ng h p m t trong hai ngư i b

au lưng, c n ph i sinh ho t trên giư ng

m

c bi t?

úng và sai. Các chuyên gia ch nh hình gi i thi u m lò xo, song ph i là s n ph m thích h p v i hình dáng t nhiên c a s ng lưng. m quá m m s h i ngư i. B i s ng lưng khi y s b u n cong có th khi n ngư i trong cu c càng au hơn và không còn u óc g m nh m c m giác thú v v n có. T t c phi n toái v i s ng lưng s suy gi m nhi u, n u b n n m trên m ph ng. G n ây giư ng m nư c ngày càng ư c nhi u ngư i ưa chu ng. Tuy không có tác d ng hóa gi i c m giác au, song giư ng nư c cũng không làm h i c t s ng.

6. C m giác th a mãn t “chuy n y” ư c quy t

nh trư c h t b i cơ b ng kh e m nh?

úng và sai. T t c cơ b p h tr c t s ng ng th i óng vai trò lá ch n t nhiên b o v có hi u qu c t s ng trư c m i va p, t c cơ b ng và cơ sư n u óng vai trò quan tr ng. Cơ b ng óng vai trò cân b ng c t s ng.

Cơ sư n, trái l i m b o s d o dai và linh ho t c a c t s ng. Vì th hàng ngày nên t p th d c. Ch c n thư ng xuyên luy n t p ng tác ơn gi n: N m ng a xu ng sàn nhà. Gác hai chân lên gh . Lu n hai bàn tay xu ng dư i gáy và t t kéo u lên cao, hư ng v ug i (không cao hơn sàn nhà 15 cm). Vi c i xe p hàng ngày cũng có tác d ng rèn luy n cơ sư n tuy t v i.

Châm c u tr ch ng au
au u có th

u

i u tr hi u qu b ng châm c u.

Nh ng ki n th c căn b n

334

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Phiên b n tr c tuy n báo BMJ (bmj.com) v a ăng t i m t nghiên c u m i trên di n r ng cho th y châm c u có th xoa d u au u do căng th ng th n kinh.

Các nhà nghiên c u t m t s trư ng H t i c vi t: “Châm c u ư c s d ng r ng rãi trong i u tr au u do căng th ng th n kinh, nhưng hi u qu c a nó v n còn là v n gây tranh cãi”.

tìm hi u v hi u qu c a phương pháp ch a b nh này, các nhà khoa h c b t u tìm ki m tình nguy n viên. Nh ng ngư i tình nguy n tham gia nghiên c u u ư c ghi nh n ã b au nh c căng th ng th n kinh ít nh t 8 ngày/tháng trong kho ng th i gian 3 tháng trư c nghiên c u.

Các nhà khoa h c chia b nh nhân thành 3 nhóm. Nhóm 1 ư c châm c u theo phương pháp truy n th ng. Khi i u tr nhóm 2, bác sĩ châm c u ch ch i m t chút so v i huy t (làm b như châm c u th t). Nhóm 3 ư c cho bi t h danh sách ch và không ư c i u tr (nhóm này châm c u giai o n cu i c a th c nghi m.)

Các bác sĩ i u tr u ư c ào t o v châm c u. t i u tr di n ra 28 cơ s y t trên nư c c, trong 8 tu n, bao g m 12 l n châm c u, m i l n kéo dài 30 phút. K t qu i u tr c a 270 b nh nhân sau ó cho th y nh ng ngư i ư c châm c u úng cách truy n th ng rút ng n ư c 7 ngày au u trong tháng so v i tháng trư c i u tr .

Theo các nhà nghiên c u, s ti n tri n này rõ ràng có liên quan n m t lâm sàng. Song k t qu tìm ư c tr nên ph c t p khi nh ng b nh nhân ư c i u tr b ng mô ph ng châm c u (nhóm 2) cũng gi m thi u au u g n b ng nhóm 1.

Gi i thích v i u này, các nhà nghiên c u cho r ng kim châm có th v n có tác d ng nh thay i lưu thông, ho c gây ra nh ng ph n ng lý, hóa h c v th n kinh. Cũng có gi thuy t cho r ng c châm c u truy n th ng và châm c u mô ph ng u có tác d ng tr n an y hi u nghi m.

Ch

ăn cho ngư i b viêm loét d dày - tá tràng

Nh ng ki n th c căn b n

335

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Ngư i m c b nh này c n dùng các lo i th c ăn gi m ti t d ch v như ch t ng t, ch t béo. Th t n c, cá n c, nư c dùng th t gây ti t nhi u d ch v nên b nh nhân c n tránh ăn nhi u. Loét d dày - tá tràng chi m 35% b nh lý c a ư ng tiêu hóa, nam m c nhi u hơn n . Tu i thư ng g p là 30-60; nguyên nhân là s m t cân b ng gi a y u t b o v và phá h y niêm m c d dày.

Cơ ch sinh b nh loét d dày - tá tràng ch y u là tăng toan, t c tăng ti t acid d dày. Ăn u ng h p lý có th làm gi m ti t acid, gi m tác d ng c a acid d dày ti t ra lên niêm m c d dày. C n ưu tiên các th c ăn có tác d ng gi m ti t d ch v ; ch a tinh b t, giúp hút th m Ngư i có b nh viêm niêm m c d dày (như g o n p, b t s n, bánh mì, bánh n p), ít tác loét d dày - tá tràng d ng cơ gi i (th c ăn m m) hay kích thích d dày. không nên b ói và C th , nh ng th c ph m nên dùng là: không ăn quá no. - Cháo, cơm, bánh mì, cơm n p, bánh chưng; các lo i khoai lu c chín ho c h m nh . - Th t, cá n c h p, lu c, om. - Lá rau non lu c, n u canh b p c i, giá - S a bò h p, s a bò tươi, bơ. - D u th c v t ăn s ng v i lư ng ít. - Qu s ng: Ph i lu c chín, h p chín m i ăn. - ư ng, bánh, m t, k o, m t ong, chè. - Th c u ng: nư c l c, nư c chè loãng. Th c ăn không nên dùng: Bún, dưa cà mu i, hành mu i, qu chua, u chín, chu i tiêu, táo, chè, cà phê c, gi m t, t i, h t tiêu quá cay, các lo i th c ăn ngu i ch bi n s n (giăm bông, l p xư ng, xúc xích), s a chua, vitamin C. C n b h n rư u, thu c lá. Ngư i có b nh viêm loét d dày - tá tràng không nên thêm các b a ph vào lúc 10 gi , 15 gi và 22 gi . b ói và không ăn quá no. C n ăn , b u bí...

L i, h i t thu c ng a thai kh n c p Thu c viên ng a thai kh n c p.

Do ti n ích, thu c ng a thai kh n c p ư c khá nhi u ngư i ưa chu ng. Tuy nhiên, vi c l m d ng thu c ngày m t ph bi n khi n các nhà chuyên môn lo ng i. Nh ng ki n th c căn b n 336

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trung bình m i tháng có hơn 100 trư ng h p rong huy t, ch y máu b t thư ng do dùng thu c ng a thai kh n c p (TNTKC) n khám t i B nh vi n (BV) Hùng Vương TPHCM.

Bác sĩ Âu Nh t Luân, gi ng viên i h c Y Dư c TPHCM, nguyên Trư ng Khoa Hi m mu n K ho ch hóa gia ình BV Hùng Vương TPHCM, cho bi t cơ ch tác d ng c a TNTKC là ho c làm cho tr ng không r ng ư c (vì v y tinh trùng có vào thì cũng “không g p ai”), ho c làm cho niêm m c t cung không ti n tri n (tr ng ã th tinh thì không làm t ư c).

úng như tên g i, TNTKC ch ư c dùng trong trư ng h p kh n c p, ch ng ng ng, không th áp d ng nh ng bi n pháp khác. Ch ng h n tính sai ngày r ng tr ng trong trư ng h p dùng phương pháp l ch, vòng tránh thai b l y ra hay b m t, quên dùng thu c ng a thai dùng h ng tháng... Tuy ích l i như th , nhưng TNTKC cũng gây ra không ít tác d ng ph .

Bác sĩ Dương Phương Mai, Trư ng Khoa K ho ch hóa gia ình, BV T Dũ cho bi t, 25% ngư i dùng s b bu n nôn, 20% b xu t huy t, rong huy t (có trư ng h p kéo dài và r t n ng), ngoài ra là nh c u, choáng váng, m t m i, nhũn vú... áng lưu ý là n u dùng quá li u thì hi u qu ng a thai c a thu c gi m áng k !

Ngày 15/8, n m t hi u thu c tây trên ư ng Lê Văn S , qu n 3, TP HCM, khi ngh mua TNTKC, ngư i bán nhanh chóng l y ra m t h p thu c Postinor 2 g m 2 viên. H i cách dùng, ngư i bán b o c v nhà xem t hư ng d n thì rõ. Khi m t hư ng d n ra xem, th y có dòng ch “Thu c này ch dùng theo s kê ơn c a th y thu c”, nghĩa là ngư i dùng không th t ý dùng mà ph i có toa bác sĩ. i u này cũng ư c nhà s n xu t th a nh n khi in ký hi u Rx (vi t t t ti ng Latinh, nghĩa là thu c bán theo toa) ngay trên h p thu c. Nhà s n xu t c nh báo n u ngư i dùng b hen suy n, suy tim, cao huy t áp, nh c n a u, suy th n, ng kinh, ti u ư ng, tăng lipid máu... thì nên cân nh c vi c dùng thu c. Tuy nhiên, trong th c t thì thu c v n ư c bán “vô tư”, ai mua cũng ư c.

Ti n sĩ - dư c sĩ Nguy n H u c, gi ng viên i h c Y Dư c TPHCM, cho bi t, nư c ta có l do “chính sách dân s ” nên thu c ư c bán... không c n toa. N u th thì ít ra ngư i bán thu c cũng nên tư v n cho ngư i dùng cách s d ng, c n h i ý ki n bác sĩ n u có b nh t t kèm theo.

Trên a bàn TPHCM, theo tìm hi u c a phóng viên thì 7/10 nhà thu c có nhân viên không bi t cách dùng Postinor như th nào, 10/10 nhà thu c nhân viên bán tho i mái mà không quan Nh ng ki n th c căn b n 337

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

tâm n vi c ngư i dùng ã dùng bao nhiêu viên trư c ó, th m chí có nơi dư c sĩ bán thu c ( eo b ng tên h n hoi) còn cho bi t thu c có th dùng n... 8 viên/tháng, g p ôi li u!

Phòng và ch a au vùng th t lưng
Hơn 80% s ngư i trên 30 tu i hay b au th t lưng. n , nh t là sau tu i mãn kinh, t l này còn cao hơn. ph

Nhi u nhà khoa h c cho r ng ây là b nh riêng c a loài ngư i; tư th ng th ng trên 2 chân khi n tr ng lư ng cơ th è lên c t s ng, nh t là vùng th t lưng. C t s ng con ngư i g m 7 t s ng c , 12 t s ng lưng, 5 t s ng th t lưng, 5 t s ng cùng và 5 t s ng c t. Chúng n i l i v i nhau b ng 4 dây ch ng: dây ch ng d c trư c, dây ch ng d c sau, dây ch ng vòng và dây ch ng liên gai s ng. i m c bi t trong c u trúc c a dây ch ng d c sau là có ch a nhi u th th th n kinh c m giác nên khi ch m vào y d gây au. Gi a hai t s ng là ĩa m giúp ch ng d n, ch ng xóc... Bên trong t s ng có ng s ng ch a t y. T y s ng ch a nhi u i m xu t phát c a r th n kinh v n ng và c m giác. ây là nơi d n truy n thông tin gi a não và các cơ quan trong cơ th . Do ó, ch n thương vùng c t s ng không ch nh hư ng n s chuy n ng và kh năng ch ng tr ng lư ng cơ th mà còn có th gây au, m t c m giác ho c li t ph n cơ th tương ng. Nh ng ngư i hay b au th t lưng ngư i cao tu i, mà còn th y thi u ngư i tu i trung niên và niên.

au vùng th t lưng không ch x y ra c thanh

nhóm tu i dư i 30, au th t lưng thư ng g p h c sinh, sinh viên, thư ký ánh máy; nói chung là nh ng ngư i hay ng i lâu, ng i cong lưng, không úng tư th , ho c khi ng không t tr ng lư ng u trên c hai chân. Tư th ng i ho c ng không h p lý ó làm cơ căng m i và cu i cùng gây au th t lưng. i v i ph n , au th t lưng còn liên h khi n chu kỳ kinh nguy t, thư ng au th t lưng trư c hành kinh.

Nhi u ngư i n i tr ng i làm th c ăn, r a chén bát, nh ng ngư i th m c, th rèn, ngư i lái xe (ng i trên quãng ư ng dài) u có nhi u nguy cơ au th t lưng. Còn au th t lưng do nguyên nhân b nh lý thư ng hay g p nh ng b nh nhân thoái hóa kh p, viêm kh p, loãng xương, lao t s ng, b nh lý ác tính (như ung thư t s ng…). Nh ng ki n th c căn b n 338

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng bi n pháp gi m au N m ngh trên giư ng: Khi ng dù không th c hi n m t ng tác gì, các cơ c nh c t s ng cũng ph i làm vi c ch u ng s c n ng c a cơ th và gi v ng tư th . Do ó, gi m ngay tình tr ng au th t lưng thì i u u tiên và h p lý nh t là nên n m ngh t i giư ng úng tư th các cơ c nh s ng và dây ch ng ư c ngh ngơi. Nên n m ng a trên ph n c ng có lót m m ng, g i dư i u ph i m m và th p, co hai chân l i ng th i lót m t g i nh dư i chân. p nư c á lên vùng au: p túi nư c á vào vùng au trong vòng 24 gi sau khi b t n thương, giúp h n ch tình tr ng viêm và au. Nư c á ư c cho vào túi nh a, sau ó ph b ng khăn v i bên ngoài r i t trên da trong 30-60 giây. Sau ó, l y túi nư c á ra da b t l nh r i l i ti p t c p. Th i gian p nư c á t ng c ng kho ng 10 phút, m i ngày có th th c hi n 2 n 3 l n. p nóng: 1-2 ngày sau cơn au u tiên nên dùng nư c nóng áp vào ch au. Lúc này, nư c nóng làm cơ th giãn, tăng tính àn h i và cu i cùng làm gi m au lưng. Nư c nóng ư c cho vào chai th y tinh óng kín nút hay cho vào túi nh a. Trong khi p, chú ý tránh b ng, có th dùng èn h ng ngo i ho c chi u tia laser công su t th p gi m au. N m: N m không ư c cao ho c m m quá vì c t s ng s b cong, các cơ c nh s ng căng, làm tình tr ng au lưng x u hơn. Nên n m trên m t n m m ng th p, không cao hơn 5 cm, lót trên m t ph ng c ng. Ngoài các bi n pháp trên, có th xoa bóp lên vùng au, thư giãn, xoa thu c kháng viêm gi m au. phòng au th t lưng N m úng tư th giúp các cơ và dây ch ng ư c thư giãn, ngh ngơi. N m là m t tư th c n quan tâm vì n m ng chi m 1/3 th i gian c a i s ng con ngư i. N m s p là m t tư th nên tránh, tuy nhiên n u b n có thói quen n m s p, nên dùng m t g i nh lót vùng b ng dư i. N m ng a: Dùng g i m m th p t dư i u. Kê g i dư i hai như ng chân nh m thư giãn cơ ùi và th t lưng, thư giãn c t s ng vùng th t lưng th ng hơn. N m nghiêng: Có th n m nghiêng ph i, ho c trái, dư i u là g i m m, có cao v a ph i, 2 chân cong l i, th ng góc v i thân mình và thêm m t g i m ng gi a hai u g i và c ng chân. Tư th ng i úng là c t s ng ph i th ng, ùi th ng góc v i thân mình và c ng chân, hai vai ph i cân b ng, u th ng v i c t s ng. Các tư th nên tránh là ng i tréo chân, lưng cong, ư n, cúi u v phía trư c hay ng a u ra phía sau, nghiêng ph i ho c nghiêng trái. Tư th ng úng là c t s ng ph i th ng, g i th ng, ư ng th ng n i hai vai song song v i

Nh ng ki n th c căn b n

339

S c kho và cu c s ng m t t, hai m t nhìn ngang, s c n ng c a cơ th phân ph i như gù, ư n c t s ng.

Hoàng Tu n Minh u cho hai chân, tránh các tư th

Khi nâng m t v t n ng, c n cong hai g i, lưng luôn th ng, ôm sát v t n ng vào ngư i. Nh ng ngư i ph i ng i trong th i gian dài nên ng lên ít nh t m i gi m t l n, thư giãn b ng ng tác sau ây: ng th ng, t hai tay sau th t lưng, ch m ch m ư n u c , thân ra phía sau, r i tr v v trí ban u. L p l i ng tác trên 5 l n. Không ư c khom, ư n ngư i (trong khi r a m t, ánh răng, s d ng vi tính, h c bài, c sách...) vì làm căng cơ, dây ch ng vùng th t lưng. i u này d gây au th t lưng và làm au th t lưng tăng thêm. Môn th thao góp ph n làm gi m cơn au là bơi l i vì nó làm m nh và cân b ng các cơ vùng b ng và lưng. i u này gi cho c t s ng th ng, các dây ch ng không b căng và m i.

Khi nào không ư c dùng thu c?
N u ngư i b nh ã b ph n ng d ng: phát ban, ng a... khi dùng penicilin, ampixilin, sunfamit ho c các thu c khác thì không bao gi ư c dùng l i các lo i thu c ó vì có th gây s c, d ng. B nh nhân b loét d dày ho c hơi nóng ph i tránh dùng lo i thu c có thành ph n aspirin.

Nhi u ngư i tin r ng khi dùng thu c không ư c làm m t s vi c ho c ph i kiêng m t s th c ăn nên h không dùng lo i thu c mà h c n ph i dùng. Th c ra không có m t lo i thu c nào gây tác h i ch vì dùng thu c ng th i l i ăn các th c ăn nào ó như: th t, hoa qu ... hay b t kỳ th c ăn nào khác. Nh ng th c ăn có nhi u m ho c gia v có th gây r c r i cho d dày, ru t dù ngư i b nh có dùng thu c hay không. M t s thu c có th gây ra nh ng ph n ng x u n u u ng rư u.

M t s trư ng h p t t nh t không nên dùng thu c:

- Ph n có thai ho c ang cho con bú ph i tránh dùng thu c khi không th t c n thi t (có th các ph n này dùng vitamin hay viên s t li u lư ng c n thi t b sung thì không nguy hi m gì). 340

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- M t s ngư i ã b b t c lo i ph n ng d ng: phát ban, ng a... khi dùng penicilin, ampixilin, sunfamit ho c các thu c khác không bao gi ư c dùng l i các lo i thu c ó vì có th gây s c, d ng...

- Nh ng ngư i b loét d dày ho c aspirin.

hơi nóng ph i tránh dùng lo i thu c có thành ph n

- Nh ng lo i thu c c tr dùng s có h i ho c nguy hi m i v i m t s b nh nào ó như: viêm gan ph i tránh dùng nh ng kháng sinh ho c nh ng lo i thu c quá m nh. Dùng nh ng lo i thu c này cũng r t gi ng như u c cơ th vì gan ã b t n thương.

- Nh ng ngư i b m t nư c nhi u ho c b nh th n ph i c bi t c n th n khi dùng thu c. Không cho u ng quá li u vì có th u c cơ th . (Ngư i ang b m t nư c không bao gi u ng sunfamit).

-

i v i tr em (nh t là tr sơ sinh) h t s c th n tr ng trong khi dùng thu c. Khi cho tr u ng thu c ph i úng li u, úng ch d n không ư c quá li u vì s gây ng c thu c.

Căng và au b ng có th báo hi u ung thư bu ng tr ng M t s ph n nh n th y các tri u ch ng au và sưng b ng vài tháng trư c khi phát hi n b nh.

Nh ng ki n th c căn b n

341

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ung thư bu ng tr ng là căn b nh thư ng ư c g i là “k gi t ngư i th m l ng” do nó thư ng không ư c phát hi n cho n khi ã lan ra nhanh chóng.

Tuy nhiên, theo m t nghiên c u m i ây, nó không h “th m l ng”: nhi u ph n phàn nàn v i bác sĩ v các tri u ch ng như căng và au b ng trong vài tháng trư c khi ư c ch n oán m c b nh này.

M t s b nh nhân ung thư bu ng tr ng ã nói v các tri u ch ng trong nhi u tháng trư c khi h ư c ch n oán b nh, và m t s b nh nhân ung thư bu ng tr ng có th ư c ch n oán b nh s m hơn n u ư c ch p hình vùng ch u.

Bác sĩ Lloyd H. Smith, trư ng nhóm nghiên c u và là Trư ng Khoa s n t i Trư ng H California-Davis (M ) trong m t nghiên c u v các bi u hi n s m c a b nh ung thư bu ng tr ng ph n ã phát hi n: có g n m t n a trong s 1.985 b nh nhân ung thư bu ng tr ng nói v i các bác sĩ v các tri u ch ng căng và au b ng hơn 3 tháng trư c khi ư c ch n oán b nh; 7% phàn nàn v ch ng au b ng, sưng ho c các d u hi u khác c a b nh này trư c ó 10-12 tháng.

Theo các nhà nghiên c u, căng và au b ng thư ng x y ra giai o n 6 tháng trư c khi ư c ch n oán b nh nh ng ph n m c ung thư bu ng tr ng, và các d u hi u này nhi u hơn h n so v i nhóm ph n không m c b nh ung thư và nhóm ph n m c ung thư vú.

T 1-3 tháng trư c khi ư c ch n oán b nh, các tri u ch ng liên quan n d dày - ru t và au vùng ch u ph n m c b nh ung thư bu ng tr ng cũng x y ra thư ng xuyên hơn so v i ph n hai nhóm trên.

“Phát hi n này cho th y ung thư bu ng tr ng có th ư c ch n oán s m hơn m t s b nh nhân so v i hi n nay, h thư ng ư c ch n oán b nh tr ít nh t là 4 tháng, do các bác sĩ ch nh ch p hình vùng ch u ho c xét nghi m ru t - d dày trư c khi ch nh xét nghi m ch n oán ung thư bu ng tr ng”, nhóm nghiên c u nói.

Nh ng thói quen nh hư ng

n tình d c và sinh s n

U ng quá nhi u rư u có th làm gi m kh năng sinh s n.

Nh ng ki n th c căn b n

342

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

i n tho i di ng trong túi qu n trư c làm gi m lư ng tinh trùng. Ngư i hi m mu n không nên ăn nh ng món ăn ch bi n t u nành... Có nhi u thói quen trong cu c s ng nh hư ng không t t n s c kh e sinh s n c a b n.

i u ch nh thói quen ăn u ng

M (g ch ch gi

t ch ăn u ng giúp tăng cư ng s n xu t tinh trùng ph i có y ngũ c c ít ch bi n o l c, b p, khoai lo i), rau, trái cây có màu s c t nhiên (xanh - tím - vàng), giàu t xơ, vitamin C, vitamin nhóm B, vitamin E. Các th c ăn ng v t như cá, th y h i s n và t béo c n ư c cung c p m c v a ph i, dư i 30% t ng s calo và ph i có s cân i a các ch t acid béo no và không no,

u nành là m t th c ph m tuy t h o, tuy nhiên cũng có trư ng h p nên tránh dùng như nh ng ngư i hi m mu n. Các chuyên gia v s c kh e sinh s n c a Anh khuyên ph n chu n b có thai không nên ăn nhi u th c ăn ch bi n t u nành. H p ch t genistein trong u nành có tác d ng tiêu di t tinh trùng trư c khi chúng k p k t h p v i tr ng. N giáo sư Lynn Fraser, thu c trư ng King’s College London cho bi t, ch c n m t lư ng nh ch t này cũng tiêu di t các tinh trùng.

Ch ti t th c giàu vitamin, c bi t là vitamin E, có tác d ng t t n vi c sinh s n tinh trùng. Thí nghi m cho th y, ng v t ăn kh u ph n không có vitamin E có tinh hoàn nh l i, gi m ho t ng sinh d c. Vitamin E làm tăng kh năng tái sinh c a ng sinh tinh, làm tăng s lư ng tinh trùng. V i ph n , vitamin E cũng có tác d ng t t cho ho t ng bu ng tr ng và s phát tri n vú.

Vitamin C giúp cho tinh d ch không b dính k t v i nhau. Các lo i vitamin A, vitamin nhóm B, nh t là vitamin B12 cũng có tác d ng t t i v i t bào sinh d c.

Các y u t vi lư ng cũng c n thi t cho s sinh tinh, trong ó ph i k n k m và mangan. N ng k m trong tinh d ch có liên quan tr c ti p n di ng c a tinh trùng. Ch ăn thi u k m có th làm gi m c v s lư ng tinh trùng l n th tích tinh d ch.

Trà, chè tươi hay cà phê làm tăng t l tinh trùng ho t ng và tăng tu i th nh ch t cafein. Chè cũng là th c ph m có ch a nhi u mangan nên thói quen u ng trà s có l i cho nh ng ngư i hi m mu n.

Nh ng ki n th c căn b n

343

S c kho và cu c s ng Các thói quen c n tránh

Hoàng Tu n Minh

Vi c u ng rư u nhi u nh hư ng l n n tinh trùng. Các nghiên c u cho th y r ng tác h i c a rư u khi n tinh trùng có th ch ph c h i m t ph n sau khi ngưng rư u m t th i gian.

Khói thu c lá có th khi n thai ch m phát tri n trong t cung, sinh non tháng, t vong chu sinh và lâu dài, ch m phát tri n tinh th n… Hút thu c thư ng gây m t s tr c tr c v s c kh e ph n như mãn kinh s m, thai l c ch , s y thai, thai ch t lưu và ung thư c t cung.

Thói quen t m nư c quá nóng, nh t là ngâm mình lâu trong b n t m nư c nóng, m c qu n lót quá ch t hay qu n lót ch t o b ng ny lông làm gi m kh năng s n xu t tinh trùng. Nhi t thích h p tinh hoàn s n xu t tinh trùng t 35,5 n 36 C.

Thu c men cũng có nh hư ng trên kh năng sinh s n và tình d c. Thu c ch a cao huy t áp, m t s lo i kháng sinh, thu c dùng trong i u tr các b nh th p kh p, nhi m n m, viêm loét ru t k t, ng kinh… u nh hư ng n s lư ng, ch t lư ng tinh trùng và có kh năng gây vô sinh.

Vi c ng i lâu m t ch cũng có tác h i

n tinh hoàn.

Thói quen i xe p liên t c m i ngày nhi u gi và kéo dài hàng tháng cũng nh hư ng n tinh trùng. Nghiên c u nh ng v n ng viên ua xe p trong th i gian luy n t p trư c khi thi u cho th y, s lư ng và ch t lư ng tinh trùng c a h u gi m so v i trư c. i u này có th gi i thích là do tinh hoàn thư ng xuyên b s c nén và c sát nên b sung huy t, làm nhi t vùng bìu luôn luôn m c cao.

Thói quen dùng các ch t bôi trơn khi giao h p có nh hư ng không t t cho vi c di chuy n c a tinh trùng.

Vi c ti t ch tình d c trong th i gian dài ho c ti p xúc lâu v i các kim lo i (chì, s t), acide, ti ng n, t trư ng, sóng i n t , tia X…. có th làm tinh trùng suy y u, m t kh năng ho t ng và di chuy n, th m chí là làm ngưng vi c s n xu t tinh d ch.

Vô sinh - chuy n không c a riêng ai
Nh ng ki n th c căn b n 344

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ngày càng có nhi u ôi v ch ng rơi vào tình tr ng vô sinh, hi m mu n, k c nh ng c p v ch ng ã có con trư c ó. Vì v y, ng bao gi nghĩ r ng căn b nh vô sinh... ch a mình ra. Như th nào thì coi là vô sinh? - Theo quan ni m trư c ây, vô sinh là tình tr ng không có thai trong th i gian 2 năm chung s ng c a m t c p v ch ng mà không áp d ng m t bi n pháp tránh thai nào. Nhưng hi n nay, theo t ch c Y t Th gi i, th i gian này rút ng n ch còn 1 năm. Tuy nhiên, có nh ng trư ng h p ã tương i rõ ràng, ví d như ch ng b li t dương ho c v b vô kinh thì không c n ph i ch i th i gian theo quy nh, mà c n i khám, tìm nguyên nhân và i u tr càng s m càng t t. Ngư i ta chia vô sinh ra làm 2 lo i. - Vô sinh nguyên phát là chưa có thai l n nào. - Vô sinh th phát là ã có thai ít nh t 1 l n. Ho c cũng có th chia: - Vô sinh n : nguyên nhân hoàn toàn do ngư i v - Vô sinh nam: nguyên nhân hoàn toàn do ngư i ch ng - Vô sinh không rõ nguyên nhân: khi khám và làm xét nghi m thì không tìm th y nguyên nhân. Khi không th có con, thì ngư i ta thư ng nghĩ nguyên nhân là do ngư i ph n , nh t là nh ng c p v ch ng ã có ít nh t 1 l n có thai. B n thân ngư i ph n cũng nghĩ r ng ngư i ch ng có th quan h v i mình có nghĩa là anh y hoàn toàn bình thư ng. Th t ra, sinh ho t tình d c không ph i bao gi cũng song song v i vi c s n sinh tinh trùng. Vì v y, vi c khám và i u tr vô sinh luôn ph i th c hi n y i v i c 2 v ch ng. Nguyên nhân d n t i vô sinh - T n su t quan h : ngư i ta ã t ng k t và th y r ng n u t n su t quan h v ch ng là 3 l n/tu n thì kh năng vô sinh gi m i áng k . 345

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- B nh ph khoa: phát hi n viêm nhi m ư ng sinh d c là r t quan tr ng i u tr tri t trư c khi ti n hành thăm dò vô sinh. Nhi u trư ng h p, sau khi i u tr viêm nhi m ph khoa, ngư i v ã có th th thai d dàng. - T c vòi tr ng: ngư i v có th thăm dò bơm thu c quang thông c a vòi tr ng b ng cách ch p X-quang có vào t cung.

- Ti n s b nh t t như b nh quai b bi n ch ng vào tinh hoàn, b nh phình giãn tĩnh m ch, ki m tra các viêm nhi m tinh hoàn và mào tinh hoàn... - Lư ng và ch t lư ng tinh trùng không t t. Trong m t s trư ng h p, khi k t qu xét nghi m tr l i là không có tinh trùng thì có th có 2 kh năng x y ra. M t là tinh hoàn v n s n xu t ư c tinh trùng nhưng do t c ng d n tinh. Ho c là do tinh hoàn không s n xu t ư c tinh trùng. Vô sinh không ph i vĩnh vi n V i ti n b c a khoa h c k thu t, ngư i ta ã áp d ng m t s phương pháp h tr sinh s n cho các c p v ch ng vô sinh tư ng ã t t hy v ng. Ví d , có th th c hi n phương pháp thăm dò phóng noãn. Th i i m phóng noãn thư ng x y ra vào ngày 14 tháng trư c ngày u c a kỳ kinh ti p theo. Ngư i ph n có th t oán ngày phóng noãn c a mình b ng cách theo dõi vào kho ng gi a kỳ kinh c a chu kỳ 28-30 ngày. Khi phóng noãn, ngư i ph n s c m th y m ư t hơn nh ng ngày khác. Cũng có th theo dõi b ng c p nhi t vào sáng s m khi m i ng d y, khi th y nhi t cơ th tăng lên 0,5 C thì hi n tư ng phóng noãn ã x y ra. ch c ch n hơn, có th ti n hành siêu âm do nang noãn và d nh ngày phóng noãn. N u th y c n thi t, bác sĩ có th ch nh cho s d ng thu c kích thích phóng noãn. Khi xác nh ư c ngày phóng noãn, vi c th thai t nhiên ho c nhân t o có th t ư c hi u qu t t hơn. Các phương pháp khác là l c r a tinh trùng, bơm tinh trùng vào bu ng t cung, bơm tinh trùng vào noãn, sinh thi t tinh hoàn l y tinh trùng, th tinh trong ng nghi m... s h tr c a nh ng phương pháp này ã làm tăng t l ch a vô sinh, giúp cho nhi u c p v ch ng có ư c nh ng a con mà h t ng mong mu n và cu c s ng tr nên h nh phúc hơn.

7 i u nên tránh sau b a ăn

Nh ng ki n th c căn b n

346

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh Sau b a ăn, i m tâm vài th hoa qu , u ng m t c c nư c chè

Hãy ăn hoa qu sau b a ngon hay làm m t gi c ng , là chuy n tư ng như bình thư ng, ăn chính t 1 - 3h.

nhưng th c t , n u vi c này c ti p di n mãi s ti m n nh ng nguy cơ có h i cho s c kh e mà còn ít ngư i ý n… Không nên u ng nư c chè

Như ta ã bi t, trong chè có ch t tanin và ch t theocin. Ch t protein, vitamin B1 và ch t s t trong th c ăn hình thành nh tanin và ch t theocin còn c ch s bài ti t d ch v và d ch ru ăn v a lãng phí các ch t dinh dư ng ăn vào, v a làm cho b ch t protein, vitamin và ch t s t.

tanin vào d dày s k t h p v i ng h p ch t khó h p thu. Ch t t. Vì v y u ng nư c chè sau khi máy tiêu hóa kém h p thu các

Sau khi ăn n a ti ng

ng h hãy nên u ng nư c chè.

Không nên ăn hoa qu ngay sau b a ăn Thông thư ng, sau b a ăn, có ít trái cây tráng mi ng ã tr thành "m t". Ta ã bi t th c ăn vào d dày ph i lưu l i t 1-2 gi . N u sau b a ăn, ta ăn ngay trái cây s làm tăng thêm s lưu tr trong d dày. Trái cây có lo i ư ng ơn là monosacchant và các lo i axit s k t h p v i axit trong d dày t o ra axit tactaric, axit citric làm cho d dày y hơi, chư ng b ng, khó ch u. Trong các lo i trái cây thư ng dùng như cam, quýt, nho, lê, h ng,... l i có ch t plavon, ch t này ư ng ru t b vi khu n phân gi i thành axit tioxianic gây c ch công năng c a tuy n giáp tr ng, s t o ra tình tr ng b nh lý c a tuy n này. M t s lo i hoa qu có hàm lư ng tanin và pectin cao, chúng k t h p v i d ch v , ch t xơ và protein trong th c ăn, d vón thành nh ng h t r n, khó tiêu hóa. Nh ng h t này hình thành s i d dày, ru t. Các chuyên gia dinh dư ng khuyên nên ăn hoa qu sau b a ăn Không hút thu c lá Các chuyên gia nghiên c u cho r ng: Ăn cơm xong, tu n hoàn máu tăng nhanh, vì v y hút m t i u thu c vào lúc ó, lư ng h p thu ch t c l n hơn hút 10 i u vào lúc khác. Hút thu c lá sau ăn còn làm gi m ti t m t, gi m ti t các proteinase và cacbonic axit c a tuy n t y. Vì v y, hút thu c lá sau khi ăn làm cho công năng c a d dày b r i lo n. Cũng có th hút thu c ngay sau khi ăn là nguy cơ ti m n c a các b nh viêm loét d dày, b nh ph i và b nh tim m ch. 1-3 gi .

Nh ng ki n th c căn b n

347

S c kho và cu c s ng Không t m ngay sau khi ăn

Hoàng Tu n Minh

Khi t m, ngư i ta kỳ c , làm cho các m ch máu ngoài da giãn n , máu lưu thông m nh. Máu d n ra chân tay và mình, làm gi m thi u máu ư ng tiêu hóa và n i t ng. Do v y các men tiêu hóa b gi m ti t, gi m nhu ng nhào tr n th c ăn, ưa n gi m s h p thu ch t dinh dư ng d dày và ru t. c bi t không nên t m nư c l nh sau khi ăn d b c m m o. Không tháo th t lưng t ng t

Tùy theo thói quen hay ng u h ng c a t ng cu c ăn nh u, ôi khi th c khách l i không ng i trên bàn, mà ng i xu ng chi u theo ki u x p chân b ng tròn. Qu n áo và th t lưng thì nai n t ch t ch . Khi ăn xong, th c ăn lưu thông t d dày xu ng ru t b ch m tr . Tuy v y, d dày, ru t v n có nhu ng, không ng ng co bóp m t cách khó khăn y t ng ít th c ăn xu ng ru t. N u chưa ăn no, ta n i th t lưng ra t ng t thì lư ng th c ăn ang b d n ép nay ư c trôi i nhanh m t cách t do, thì s d dàng gây ra các hi n tư ng xo n quai ru t và t c ru t. N u tình hu ng này x y ra thì vi c x trí ch c ch n s r t ph c t p. Không i d o ngay sau b a ăn Khi ngư i ta i b , cơ b p chân, tay, lưng co du i. Máu tăng cư ng d n vào cơ b p m nhu c u ôxy, t o năng lư ng cho cơ b p ho t ng. b o

N u sau ăn mà i b ngay, thì lư ng máu ưa n b máy tiêu hóa gi m, nh hư ng n ch c năng ti t d ch và h p thu c a b máy tiêu hóa ưa n r i lo n công năng c a d dày và ru t. N u i b ngay sau khi ăn kéo dài, d ưa n viêm loét d dày.

Ngư i b sa d dày, n u ăn no mà i b ngay m t cách thư ng xuyên thì làm cho b nh sa d dày ngày càng tr nên nghiêm tr ng. Không ng ngay sau khi ăn M t s ngư i sau khi ăn xong thì th y m t m i, bu n ng rũ rư i, ó chính là do lư ng huy t d ch tăng cư ng ch y vào b máy tiêu hóa, làm cho não b trong tình tr ng t m th i thi u máu. Ng làm cho i não rơi vác tr ng thái c ch , ưa n c ch t t c các b máy trong cơ th , trong ó có b máy tiêu hóa. Như v y, gi c ng s làm cho công năng c a d dày, ru t b gi m i rõ r t. N u ăn xong mà ng ngay thì th c ăn s không ư c tiêu hóa m t cách hoàn thi n, do ó th c ăn h p thu kém, ngư i s m t m i, b ng chư ng, m ch, khó tiêu và là nguyên nhân d n n nh ng b nh v d dày, ru t.

Không ph i ai cũng bi t cách t m

Nh ng ki n th c căn b n

348

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh T m cho s ch là m t chuy n. T m cho kh e và p l i là chuy n khác. Nên dùng nư c nhi t nào và nên thêm gì vào nư c t m là i u mà không ph i ai cũng bi t. T m v i nư c nhi t nào?

M i m c nhi t

nư c t m

u có tác d ng c a nó.

- T m nóng Nư c t m nóng trên 37 ra m hôi và giúp cho s thư giãn cơ b p, phân ph thi n dinh dư ng t bào, ch a ư c ch ng au nh s làm vi c quá s c (như tr ng thái m i m t, u o C, có tác d ng tăng tư i máu t i da, làm ào th i ch t c t t hơn. Nư c nóng giúp i l i s cung c p ôxy cho cơ th , do ó c i c mình m y, au lưng và nh ng h qu c a i ho c có bi u hi n quá hăng hái).

V i ph n , t m ng i khi ngâm mình trong nư c nóng còn làm d u i nh ng cơn au qu n m i kỳ kinh. Tuy nhiên, nh ng ngư i có b nh tim, cao huy t áp, b giãn tĩnh m ch hay tr tu n hoàn chi dư i thì không nên t m nóng quá 37 C. Sau khi t m, nên t m tráng ngay dư i vòi hoa sen v i nư c mát t 25 n 30 C. -T m m Nhi t nư c b ng thân nhi t, t 35 n 37 C. T t nh t là nên t m vào bu i sáng l p l i s thăng b ng cho cơ th . V i nư c nhi t này thì cơ th không ph i g ng s c gì c và hoàn toàn không nguy hi m n u sau khi t m c m th y bu n ng . Nên ngâm gáy trong nư c m kho ng 15 phút. Khi ra kh i b n t m, nên t m b ng nư c mát vài giây dư i vòi hoa sen cho vùng gáy, c ng tay và c ng chân, như th s c m th y s ng khoái hơn. - T m mát Nhi t nư c t 25 n 30 C. T m v i nư c mát trong 3 phút giúp cho cơ th kh e kho n hơn. Có th ng i trong b n t m lưng ch ng nư c nhi t 35-37 C và nư c l nh ch y t t trên cơ th trong 15 phút cho t i khi nư c trong b n ch còn 15 C. Sau ó, choàng khăn t m l n lên ngư i và ng m t gi c kho ng 1 ti ng vào bu i trưa. Cách này có tác d ng làm d u s căng th ng th n kinh trong trư ng h p b stress, m t ng và sau ti c rư u vì giúp ào th i kh i cơ th nh ng ch t c như rư u, nicotin hay cafein.

Nh ng ki n th c căn b n

349

S c kho và cu c s ng - T m l nh

Hoàng Tu n Minh

Nư c t 15 n 17 C, giúp nâng cao s c kháng, ch ng nhi m khu n, gây co các m ch máu nh nhưng l i giãn m ch các cơ quan sâu bên trong (nên nh ng cơ quan này ư c tư i máu nhi u hơn, ho t ng t t hơn). Cơ th run r y và nh p tim tăng lên. Nên ng i trong b n t m có m c nư c cao 25 cm nhi t 16 C, kỳ c kh p cơ th trong kho ng 1 phút v i nư c c a b n t m r i lau khô, c m giác kh e kho n s kéo dài nhi u gi sau. Bu ng t m c n m áp. Nên cho thêm gì vào nư c t m? Ch t t o b t, mu i, tinh d u, rong t o và c d u có tác d ng thư giãn, th i ch t c ho c làm cho da không khô (các hãng m ph m u ch t o các lo i d u này). Có th ph i h p trong m t b n nư c t m. Có ngư i c u kỳ còn òi h i mu i c a bi n Ch t ho c mu i c a i Tây Dương; nhưng ch c n 2 n m mu i thô là , hòa tan trong b n t m, có th thêm c tinh d u (chanh, o i hương…). Nhân dân ta ã s d ng nhi u lo i lá thơm làm nư c t m, nư c xông ch a b nh t lâu -T m ng ngon gi c i.

Cho thêm vào b n t m nư c nóng có nhi t cơ th mu i bi n (m t chén to) và tinh d u thơm. nư c l nh d n, cu i cùng tráng b ng nư c nóng dư i hoa sen. Ngư i Nh t l i có cách t m thư giãn: T m cho s ch trư c r i m i ngâm mình trong b n t m ho c ngư c l i, sau khi t m nóng trong b n, t m l i b ng xà phòng cho s ch và tráng. -T m ch a c m l nh

T m nư c nóng thêm mu i và 10 gi t tinh d u trong 20 phút. Lau khô và dùng khăn nóng xoa kh p cơ th . Không b l nh, m c thêm áo m i n m, n u ra m hôi càng t t (ch t c ư c ào th i, nư c nóng làm giãn các mao m ch, l chân lông m ra nên toát m hôi nhi u). U ng nhi u nư c. -T m ch a au mình m y

Nư c không c n nóng l m và không c n cho mu i và tinh d u nhưng l i cho thêm 2-3 viên aspirin. Màu s c nư c t m cũng quan tr ng Màu nư c tác ng n các ch c năng sinh lý. Da và não r t nh y c m v i nh ng rung ng và màu s c c a nư c. M t s màu có tác d ng thư giãn th n kinh, m t s khác l i kích thích. Màu lam ng c, màu xanh lơ và màu tím u làm d u th n kinh. Màu xanh ve t o c m giác thanh th n. Màu làm cho máu lưu thông t t hơn và làm tăng d c năng. Màu vàng kích thích trí não, r t t t khi t m vào bu i sáng n y ra nh ng ý hay và làm cho h th n kinh thăng b ng. B n cũng nên chú ý n c màu s c c a khăn t m và ánh sáng èn trong bu ng t m. 350

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng thói quen x u - h u qu khôn lư ng
Thói quen là nh ng hành vi g n li n v i cu c s ng, ôi khi b t ngu n t nh ng nguyên nhân tình c như nhai k o, hút thu c, u ng rư u... Các nghiên c u cho th y, ngoài tác h i lên gan, lên th n kinh, u ng rư u nhi u và liên t c còn có th gây d d ng, gi m lư ng tinh trùng.

Tuy nhiên h u qu này có th ph c h i m t ph n sau khi ngưng rư u m t th i gian. Ngư i m hút thu c có th khi n thai ch m phát tri n, sinh thi u tháng... Ph n nghi n thu c lá thư ng g p nh ng tr c tr c như mãn kinh s m, thai l c ch , s y thai, thai ch t lưu ho c ung thư c t cung. àn ông, ó là m t nguyên nhân gây li t dương và vô sinh. Ch ăn thích h p như g o l t, b p, khoai, rau trái có màu s c t nhiên giàu ch t xơ, các vitamin C, E và vitamin nhóm B, các th c ăn ng v t như thu h i s n và ch t béo m c v a ph i có th tăng cư ng s n xu t tinh trùng. u nành là th c ph m có giá tr dinh dư ng cao, ch a 35 - 40% protein v i lo i amino acid c n thi t, sinh t khoáng ch t và estrogen nên r t t t cho cơ th . Nhưng m t vài trư ng h p hi m mu n thì nên tránh dùng: Chuyên gia s c kho sinh s n c a Anh khuyên nh ng ph n chu n b có thai không nên ăn nhi u ăn t u nành, vì h phát hi n h p ch t genistein trong u nành có tác d ng tiêu di t tinh trùng trư c khi chúng k t h p v i tr ng. Trong khi ó m t protein khác có tinh d ch tác d ng ngư c l i làm cho tinh trùng có kh năng k t dính v i tr ng, giúp th thai nhanh hơn. ó là protein SED1 do hai nhà khoa h c M Ensslin và Siur khám phá g n ây. Sinh ho t tình d c quá , tư th không h p lý hay thói quen v sinh ph n sau giao h p tuỳ ti n như th t tháo vào âm o... Thi u sinh t B12, C, k m, L - arginine, Nh ng ki n th c căn b n 351

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

vitamin E s làm gi m ho t ng tình d c. Vitamin E làm tăng kh năng tái sinh c a ng sinh tinh, tăng lư ng tinh trùng. V i ph n , vitamin E có tác d ng t t cho ho t ng bu ng tr ng và s phát tri n vú. Vitamin C giúp cho tinh d ch không b k t dính v i nhau. Vitamin A, vitamin nhóm B có tác d ng t t v i t bào sinh d c. Các y u t vi lư ng cũng c n thi t cho s sinh tinh ã ư c xác nh, nh t là k m và manganhay. Trà, chè tươi hay cà phê làm tăng kh năng tinh trùng ho t ng và tăng tu i th c a chúng b i ch t cafein. Nhi t thích h p tinh hoàn s n xu t tinh trùng t 35,5 n 36o, nghĩa là th p hơn nhi t cơ b n. Do ó, thói quen t m nư c nóng, nh t là ngâm mình lâu trong b n nư c nóng s làm gi m kh năng s n xu t tinh trùng. Không nên m c qu n lót b ng v t li u li lông hay quá ch t. M t s lo i thu c kháng sinh, thu c i u tr cao huy t áp, th p kh p, nhi m n m, viêm loét ru t k t, ng kinh u có nh hư ng n s lư ng và ch t lư ng tinh trùng và có th gây vô sinh. Nên tránh thói quen i n tho i trong túi qu n trư c hay ng i lâu m t ch . i xe p liên t c m i ngày nhi u gi cũng nh hư ng n s lư ng tinh trùng. nh ng v n ng viên ua xe p trong th i gian luy n t p trư c khi i thi u, ngư i ta th y s lư ng và ch t lư ng tinh trùng u gi m so v i trư c ó. Thói quen dùng các ch t bôi trơn khi giao h p nh hư ng không t t n vi c di chuy n c a tinh trùng hay ti t ch tình d c trong th i gian lâu. Béo phì là nguyên nhân gây nhi u b t l i trong ho t ng tình d c và sinh s n nên c n rèn luy n thói quen t p th d c và ch ti t th c h p lý. Ti p xúc lâu v i kim lo i như chì, s t, acide, t trư ng, sóng i n t , tia X hay ti ng n... có th làm ngưng vi c s n xu t tinh d ch, làm tinh trùng suy y u, m t kh năng ho t ng và di chuy n. Ch t polycarbonate thư ng dùng làm bình s a, chai nư c, màng ph epoxy trong h p cũng ti t ra h p ch t bis phenol - A có tác d ng gây vô sinh. B i v y, ch n l i s ng thích h p v i i u ki n sinh lý, kinh t xã h i, môi trư ng c a mình và t b nh ng thói quen có h i là cách t t nh t gi gìn s c kho .

Nhìn môi oán b nh
Môi là m t trong nh ng b ph n nh y c m nh t c a cơ th . M t ôi môi kho m nh ph i có s c h ng và căng m ng. Hãy c n th n n u môi b n b t ch t bi n i màu s c, hình d ng, tr ng thái vì ó có th là d u hi u c a m t s b nh lý trong cơ th . Môi xanh tái: có th b b nh v huy t qu n ho c nhi m l nh, s t nóng, s t rét ho c chư ng khí. i tràng mãn tính, tiêu ch y lâu,

- Môi th m: n u lúc ó b n không b s t cao thì có th b n m c các b nh v tim, ph i, tâm l c suy ki t. Môi cũng là d u hi u c a tăng huy t áp, nên gi ch ăn u ng gi m b t ch t m, ư ng. Môi b c màu: b n b thi u máu. Môi nh t nh t: cơ th b n b hư như c nhi u. Có th cơ th không m c các b nh n ng nhưng v n c n ph i chăm sóc s c kho . 352

-

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng -

Hoàng Tu n Minh

Môi thâm en: kèm theo các tri u ch ng có các n t nâu en trong mi ng thì b n nên i khám d dày hay ru t. N u môi en x t, c n th n v i b nh tiêu ch y, au b ng dư i, au u, chán ăn. Môi thâm en còn do d dày tích tr nhi u axit béo và mu i, nên tăng cư ng ăn các lo i rau xanh và h n ch th c ăn có nhi u ch t béo. Hai mép môi vàng: bi u hi n s quá t i c a gan. Môi khô: môi b bong da, n t n nên b n b xót, au khi ăn chua, cay ho c ch y máu. Nên b sung nư c và vitamin B cho cơ th . Môi n t n , l loét: thư ng th y nh ng ngư i m c b nh ư ng ru t, d dày cùng v i m t s tri u ch ng như có m n nư c, l loét trong mi ng, ch c mép. - Môi sưng: khi b n ng môi mép sưng t y, m c m n nư c, ng a... Nguyên nhân hay g p nh t là d ng m ph m, thu c, th c ăn... hay do ch n thương, phù tĩnh m ch. N u môi trên sưng có th do d dày ho t ng không hi u qu , nên s d ng các lo i th c ph m a d ng hơn. Môi dư i sưng là d u hi u c a ru t già b suy y u và xung huy t. chăm sóc môi, quan tr ng nh t là ăn u ng ch t, phòng d ng thu c kháng sinh và không nên u ng quá nhi u bia rư u vì ó là nguyên nhân gây nên ch ng khô mi ng. Khi th y môi có d u hi u l , c n i khám ngay ch a tr k p th i n u có b nh.

-

Rư u t i công d ng và cách dùng
I_ XU T X : Vào nh ng năm 1960-1970, WHO_cơ quan theo dõi s c kho & b nh t t th gi i c a Liên Hi p Qu c phát hi n Ai C p là m t nư c nghèo, khí h u sa m c kh c nghi t nhưng s c kho chung c a nhân dân Ai C p l i vào lo i t t, ít b nh t t & tu i th trung bình tương i cao. WHO t v n v i chính ph Nasser xin c m t phái oàn c a WHO v Ai C p nghiên c u xem t i sao có hi n tư ng l như th mà nghành Y t Ai c p chưa gi i thích ư c. Ðư c T ng Th ng Nasser ng ý WHO huy ng nhi u chuyên gia y t v Ai C p nghiên c u chia nhau i xu ng nông thôn, các vùng có khí h u kh c nghi t thu th p các tài li u c bi t. Cu i cùng các nhà nghiên c u ( ông nh t là Hoa Kỳ, Tây Âu, Nh t B n) nh n xét là Ai C p nhà nào cũng có 01 l rư u ngâm t i u ng. Nhân dân Ai C p nói t bao nhiêu th k nay nư c h v n là th . Ngày xưa Ai C p là m t ch l n, chinh chi n liên miên, ch y u là x d ng gươm dao chém gi t nhau. Th i y làm gì có thu c kháng sinh, nên h ch dùng nư c t i u ng & cũng r a các v t thương. các vùng t i ư c ngâm rư u theo nh ng công th c khác nhau. Chuyên gia các nư c em nh ng công th c ó v nư c mình nghiên c u và phân tích. K t lu n cái gì t t r i sau o' thông qua m t báo cáo g i cho WHO. Sau ó WHO t ng k t & h i th o v v n này. R i n năm 1980 h thông báo: 353

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng Rư u t i ch a tr ư c 04 nhóm b nh:

Hoàng Tu n Minh

• 1) Th p kh p (sưng kh p, vôi hoá các kh p, m i xương c t). • 2) Tim m ch (huy t áp th p, huy t áp cao, h van tim, ngo i tâm thư) • 3) Ph qu n (viêm ph qu n, viêm h ng, hen ph qu n). • 4) Tiêu hoá (ăn khó tiêu, chua, viêm tá tràng, loét bao t ).

Ð n năm 1983, Nh t l i thông báo b sung thêm 02 nhóm b nh n a là: • 5) Trĩ n i & trĩ ngo i. • 6) Ð i tháo ư ng (ti u ư ng) Nh t cũng công b :"-Ðây là m t lo i thu c tuy t v i c a nhân lo i vì d làm, r ti n, không gây ph n ng ph & có hi u qu ch a b nh r t cao". II_ NGUYÊN LY': Con ngư i ta thông thư ng tu i t 40 tr lên (có th tr hơn n a) là ã có b nh. Các b ph n trong cơ th b t u thoái hoá, b ph n nào y u thì thoái hoá nhanh, t bi t là làm cho các ch c năng h p th ch t béo (lipid) ch t ư ng (glucone) b suy gi m. Các ch t ó không h p th h t qua ư ng tiêu hoá, ph n th a không th i ra ngoài ư c, d n d n l ng ng trong thành vách m ch máu, làm xơ c ng ng m ch & xơ c ng m t s b ph n khác r i lâu ngày gây ra nh ng ch ng b nh như trên. Trong t i có 02 ch t quan tr ng: • 1) Phitoncid là lo i kháng sinh th c v t có tác d ng di t m t s vi khu n. • 2) Ho t tính màu vàng giúp làm tiêu ch t béo dư i d ng cholesterol bám vào thành quách m ch máu, làm cho ư ng i c a máu t tim ra & v tim b ngh n. Chính nh 02 ch t này mà t i có tác d ng ch a b nh cao. III_CÔNG TH C ÐI U CH & CÁCH DÙNG: IV_ K T QUA? CH A B NH: Tác gi t ng h p bài vi t này theo kinh nghi m ch ng th c cho bi t: T năm 1970 b th p kh p n ng_sưng c các kh p ph i i b ng g y ch ng. Thu c tân dư c & ông y dùng ã nhi u như "Cao h c t", "rư u t c kè" (lúc nào cũng có s n), th mà b nh không l i n ng thêm. Năm 1975 b ngã g n ch t. Năm 1981 b ng t ph i ưa vào c p c u b nh vi n 03 ngày m i h t nên s c kho càng gi m. Vào cu i năm 1982 m i b t u u ng rư u ngâm t i, thì 20 ngày sau b t u th y gi m b nh sưng kh p. Qua 03 tháng, huy t áp tr l i bình thư ng. B nh viêm h ng cũng kh i_Hen ph qu n gi m nhi u. Ngoài ra tác gi còn cho bi t b nh trĩ n i m i năm i m t 05, 07 l n. Hen ph qu n n ng c p c u n m b nh vi n 02, 03 l n. T khi liên t c dùng rư u t i cho t i nay ã g n 08 năm mà không ph i i b nh vi n l n nào c . Ng r t bình thư ng, ăn thì tiêu hoá t t,

Nh ng ki n th c căn b n

354

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

t bi t i v i b nh th p kh p thì coi như thu c th n. Vì tác gi trư c ây kh vì th p kh p, nay kh i h n không còn bi u hi n gì c . Cho nên, k t lu n c a ngư i Nh t ph n trên là hoàn toàn úng: "Ðây là th thu c tuy t v i c a nhân lo i, vì d làm, r ti n, không gây ph n ng ph & l i có hi u qu ch a b nh r t cao

V n

ng theo quy lu t âm dương
(Dân trí) - Theo y h c phương ông, nguyên nhân b nh t t và ch t chóc là s m t thăng b ng v âm dương. Thu n theo t nhiên thì âm dương s thăng b ng nên tà khí không th l n át, b nh t t không phát ra. Còn trái ngư c l i v i t nhiên thì b nh t t s phát sinh, tai ho là i u khó tránh kh i. B i th , cư ng v n ng hàng ngày ph i thay i theo qui lu t âm dương. Sáng s m, dương khí ư c sinh ra r i m nh d n lên và th nh nh t vào bu i trưa, cho nên cơ th c m th y kho m nh. Cư ng ho t ng c a con ngư i cũng nên tăng d n theo s phát tri n c a

dương khí. Khi ng d y nên t p th d c nh nhàng, không nên t p nh ng bài t p g ng s c hay v n n ng ngay t u tránh t n h i n dương khí gây m t m i cho cơ th . Bu i chi u, dương khí b t nhàng hơn bu i sáng. u thu, cư ng ho t ng

ng cũng nên gi m b t, nên làm vi c nh tránh hư tà.

Bu i t i thì dương khí th p và i vào ph n âm, m i ho t ng cũng nên thu l i Ban êm âm khí th nh, cơ th c n ph i ư ng ngh ngơi tĩnh dư ng. S ng hoà h p v i thiên nhiên b n mùa theo qui lu t âm dương

Mùa xuân ư c g i là phát tr n b i l , dương khí hình thành và b c d n lên, âm khí tan i, t tr i h p l i làm m i v t n y n t t tươi. Nhưng trong mùa xuân, b nh t t cũng có d p phát sinh, cho nên phép dư ng sinh cũng ph i tuân th sát sao v i th i ti t. Bu i sáng nên d y s m, i d o ngoài tr i thu n p khí dương, xoã tóc giãn mình và tâm h n tho i mái vui v theo c nh v t t nhiên. Mùa h ư c g i là ph n tú b i l , khí dương l n nhanh, khí âm h xu ng, t tr i giao nhau, dương khí ưa ra hoá khí, âm khí k t l i thành hình, cho nên muôn v t u tươi p v ng ch c. Bu i sáng ng d y s m, ch ng i ngày hè dài. ng vì th i ti t nóng b c mà n i gi n. Hãy cho khí t nhiên phát ti t ra ngoài dư i d ng m hôi khi n da th t mát m , cái t t tươi tr thành p . Mùa thu g i là dung bình. Khí tr i se s t, khí t sáng s a. Nên theo gi gi c c a gà, i ng s m tránh phong sương l nh l o, th c d y s m hư ng không khí an bình. Gi ý chí n Nh ng ki n th c căn b n 355

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

nh, không nên nóng v i tránh s tàn ph t c a mùa thu. Gi tinh th n bình hoà, th n t n m n thì lòng d c b c, lòng d c b c thì h i t i hoà khí. Mùa ông g i là b tàng, âm khí th nh mà dương khí thì suy gi m, a h óng kín nên dương khí n náu. C cây héo úa r ng tàn, sâu b cũng bi t tìm nơi n n p. Nên i ng s m và th c d y mu n i m t tr i m c, tránh nh ng ch l nh, không nên ra ngoài khi không c n thi t. Gi ý chí t a như n náu, như có i u th m kín riêng tây. S ng theo quy lu t âm dương s luôn giúp tinh th n tho i mái, khí huy t lưu thông, gân m ch hoà h p, xương tu v ng b n, tai m t thông t , cơ th cư ng tráng kho m nh.

10 lưu ý hàng

u trong nhà b p
(Dân trí) - B n in ra gi y nh ng nguyên t c dư i ây và dán chúng trên t l nh hay b t c ch nào d nhìn trong b p. Hãy nh c nh c nhà cùng th c hi n theo nhé! 1. Hãy r a tay s ch b ng nư c xà phòng m ít nh t 20 giây trư c khi ng n b t kỳ lo i th c ph m hay dùng nhà b p. 2. Nh ng m t hàng d h ng c n ư c ch bi n nhanh và nh ng món ăn còn th a không ư c nhi t phòng quá 2h. Hãy sơ ch , óng h p và c t chúng vào t l nh. 3. Hãy th c ph m t tan ông t t trong ngăn l nh. Không bao gi ư c phép tan ông th c ph m nhi t phòng ho c lò vi sóng.

4. N u th c ph m b ng nhi t thích h p và ki m tra nhi t lư ng c a nó b ng nhi t k . VD: Th t bò, th t l n (160°F), th t gà (165°F), sư n xương (160-170°F), tr ng (180°F) 5. R a s ch các lo i dao th t v i xà phòng chuyên bi t sau khi sơ ch th c ph m, c bi t là sau khi thái th t s ng hay h i s n. Thư ng xuyên v sinh khu v c b p, các dùng nhà b p, lò vi sóng b ng dung d ch chuyên d ng. 6. Không ư c t th c ph m vào nh ng ĩa, th t trư c ó v a ư c r a s ch, lau khô. th t, h i s n s ng chưa

7. Luôn quan sát th c ph m trư c khi ch bi n và không dùng nh ng lo i s n ph m khô nhưng nay ti t d ch, làm s ch các ch t d ch ti t ra t các lo i th t, các lo i th y h i s n có v há mi ng, v y cá bong tróc, thân cá c ng, m t c… 8. Ph i b o qu n th t và th y h i s n tươi s ng trên ngăn á và ph i chia vào các h p, túi các d ch t th t cá không rơi vào các th c ph m khác. 9. Th c ph m cho vào t l nh ph i ư c ư p gia v và trên ngăn á. di t các lo i vi khu n có

10. Thư ng xuyên thay và gi t các lo i khăn dùng trong nhà b p h i. S d ng khăn khô lau tay sau khi ti p xúc v i th t s ng.

Nh ng ki n th c căn b n

356

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th c ph m cho tình yêu
Theo các chuyên gia v tình d c h c, th c ph m chi m m t vai trò quan tr ng trong cu c s ng l a ôi. Th c ch t thì các lo i hoa qu hay ăn th c u ng u có nh hư ng tr c ti p n "chuy n y". - Chocolate: Cacao trong chocolete có ch a ch t phenylenthylamine - m t ch t tương t như hóc-môn endorphin xu t hi n m i khi "g n gũi". Ngoài ra ch t theobromine trong chocolate còn làm tăng lư ng hóc-môn serotonin giúp nhanh chóng lên t i nh. - Trái ào, xoài, mơ: Không ch mang n nh ng vitamin c n thi t cho cơ th vào th i i m mà c hai c n nhi u sinh l c nh t mà còn ch a nh ng ch t có kh năng kích ho t các "phân t tình yêu" làm cho hai ngư i ham mu n nhau hơn, ng th i mang n nh ng giây phút ái ân ch t lư ng. - T i: Ngư i ta v n g i t i là th n dư c tình yêu c a phái m nh. M t lư ng t i v a ph i cũng có kh năng thúc y quá trình s n xu t tinh trùng. - Sâm: T xưa các b c vua chúa Trung Hoa ã tôn vinh nhân sâm là th n dư c tình yêu vì nó giúp tăng c lư ng và ch t l n s lư ng nh ng cu c ái ân. - Rư u Champagne, rư u vang: Nh ng u ng có n ng alcohol không cao này giúp t o c m giác lâng lâng, si mê, tăng ham mu n tình d c. M t ly nh p môi trư c khi xung tr n s mang l i hi u qu mong mu n. - Măng tây: Ch a ch t steroids có kh năng kích thích hóc-môn pheromones t o nên s h p d n c c a hai gi i. - Cam th o: Lo i cam th o này ư c làm tăng tu n hoàn máu mang l i cho con ngư i nhi u khoái c m. - Dưa chu t: Hương v c a dưa chu t giúp b n gi m i nh ng căng th ng, gây hưng ph n và t o s bình tĩnh. T i - th n dư c tình yêu c a phái m nh!

- M t ong: T th k 15 trư c công nguyên, m t ong ã ư c xem là th n dư c cho tình yêu có tác d ng h u hi u trong vi c h tr chuy n chăn g i. Nh ng ki n th c căn b n 357

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Tr ng cá mu i: Ph t pho có trong lo i th c ph m giàu vitamin này có tác d ng tr c ti p lên các nơron th n kinh t o c m giác hưng ph n. - Sò: ư c xem là lo i th c ăn có kh năng kích thích ham mu n r t hi u qu . - Cà r t: Carotenoids có trong lo i c qu b dư ng này giúp kích thích hóc-môn "khơi ngu n c m h ng" dâng cao. - Trái l u: Lo i qu tư ng ch ng ch ăn chơi b i này hoá ra l i vô cùng có ích trong ch n phòng the. Ch t phytoestrogens ư c bi t là m t ho t ch t "b t chư c" hóc -môn g i tình estrogen có trong trái l u s khi n cho b n hưng ph n su t c ngày. - Trái bơ: R t giàu d u omega-3, qu bơ không ch b dư ng cho s c kho mà còn kích ho t các giác quan và giúp kéo dài s c b n cho anh y.

Xông hơi - massage: Nh ng sai l m tai h i
Nh ng lúc cơ th m i m t, u o i, u óc căng th ng, ngư i ta thư ng hay i xông hơi - massage thư giãn. Nhi u ngư i c nghĩ xông hơi - massage ki u gì cũng t t mà không bi t nó cũng có nh ng nh hư ng x u cho s c kh e! L i ích c a xông hơi - massage Theo bác sĩ Lê Thúy Tươi (Vi n Y dư c h c dân t c TPHCM) thì: "Y h c c truy n (YHCT) coi tr ng xông hơi như m t bi n pháp tr "c m phong hàn" h u hi u. Xông hơi giúp u i tà khí xâm nh p vào các ư ng kinh l c gây au nh c cơ th . Hơi nóng t xông hơi s giúp làm giãn các m ch máu dư i da, giúp máu n nuôi da nhi u hơn. Xông hơi còn sư i m cơ th , tinh d u c a lá xông sát trùng ư ng hô h p trên, giúp c m th y nh nhõm, tho i mái, h t ngh t mũi... Xông hơi ư t (steambath) và xông hơi khô (sauna), m i cách xông mang l i m t l i ích khác nhau. Xông hơi khô thư ng dùng á (s i) ư c un nóng làm tăng nhi t phòng (kho ng 60 C), giúp m hôi vã ra th t nhi u. Còn xông hơi ư t giúp bài ti t m hôi, hơi nư c còn làm m da, các c t th i qua các l chân lông nh ó giúp da m n màng, ngư i ang b c m s th y nh nhàng hơn sau khi xông. Xông hơi còn giúp cơ th phân h y m t lư ng m nh t nh i u nhi t. N u b n có m t th c ơn ăn kiêng v a ph i cùng v i xông hơi thì b n v n có th gi m béo nh nhàng mà không b nhăn da. Sau m t ngày làm vi c m t m i, lư ng acid lactic ng trong các cơ, xông hơi ư t giúp gi m s m t m i, au nh c tan bi n. Xông hơi ư t c c b còn có th ti n hành v i nh ng trư ng h p b viêm mũi, viêm h ng, viêm xoang, m n tr ng cá.

Nh ng ki n th c căn b n

358

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cách làm ơn gi n: chu n b m t tô nư c sôi, m t t gi y c ng cu n l i thành hình ph u, nh vào tô nư c sôi ch ng mươi gi t tinh d u, t hình ph u lên là b n ã có m t "máy xông" mũi, h ng. Mũi thông, c m giác ngh t mũi s gi m, h ng ư c sát trùng dư i d ng hơi, giúp gi m ho c h t ho. xông cho các l chân lông vùng m t giãn r ng ra, giúp bài ti t h t các ch t bã ng thì cũng làm như trên. Nh ng b n tr b m n tr ng cá có th dùng 30g b ch tru t (có bán các hi u thu c ông y) n u lên r i xông vùng m t, nh ng bít t c l chân lông s ư c y d n ra giúp da m t tr nên m n màng, sáng láng. N u b ng a ngáy ho c viêm xoang mũi d ng có th dùng cây c t l n xông...". Còn theo lương y Huỳnh Văn Quang, TPHCM: "Xông hơi - massage ư c xem là phương pháp ơn gi n nh t, mà có hi u qu phòng và ch a b nh trong y h c dân gian, ư c áp d ng t tr sơ sinh cho n ngư i già, c nam l n n . Quan i m c a YHCT trong phòng và ch a b nh b ng xông hơi - massage như sau: trong YHCT t "án ma" (có nghĩa là massage, xoa bóp) ư c hi u là phép thôi nã, day, n huy t trên cơ th . Massage là phương pháp dùng nhi u th thu t và ng tác khác nhau như: xoa, n, day, b m, n n trên b m t cơ th giúp phòng và tr b nh. Massage là 1 trong 8 phép tr c a c t khoa theo YH phương ông. Massage có tác d ng làm giãn n các mao m ch và ti u ng m ch; làm s ch các l p s ng hóa trên b m t da; i u hòa ch c năng bài ti t m hôi, tuy n nh n; làm tăng s lưu thông máu; tăng cư ng dinh dư ng cho da, giúp da ư c m n màng, h ng hào hơn. Massage còn giúp tăng kh năng ho t ng và kh c ph c tình tr ng m t m i c a th n kinh cơ, massage mang l i l i ích ích th c cho sinh lý cơ th ... Ch ng h n tr au m i vai do làm vi c nhi u thì massage, day, n các huy t: i chùy, ào o, phong môn, phong trì r t có hi u qu ; n u au u thì massage, day, n hai huy t thái dương cùng các huy t phong ph , phong trì, bách h i (chính gi a nh u); b r i lo n tiêu hóa thì massage, day, n vào hai huy t tỳ du và v du; khó ng thì massage, day, n hai huy t tâm du và th n du... Còn xông hơi là dùng hơi nóng có pha tinh d u, hương li u ho c n u v i cây c có tinh d u thơm, trong phòng kín hay trùm t m v i dày r i cho hơi lan t a kh p cơ th . Xông hơi tr c m r t t t. Có th t làm m t n i xông nhà v i các lá cây như: lá s , c s , b c hà, lá tràm, lá chanh, tía tô, kinh gi i...". Nh ng sai l m tai h i T i các i m xông hơi - massage, h u như ai cũng th c hi n sai, mà i u này s làm nh hư ng n s c kh e, ó là xông hơi (khô ho c ư t) trư c r i sau ó t m l i ngay (b ng nư c nóng, ho c nư c l nh) trư c khi lên bàn ư c massage! Theo lương y Huỳnh Văn Quang: "Sau khi xông hơi, tuy t i không ư c t m l i dù là nư c m hay nư c l nh. B i các l chân lông v a ư c xông hơi nóng ang n ra s hút nư c, vi c t m l i làm các l chân lông co bít l i, gi nư c, gây tr , máu huy t gi m lưu thông, khi n au nh c cơ th và có th b c m nhi m, c bi t là t ng ph i, và tiêu hóa kém... Nh ng ki n th c căn b n 359

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

C n ph i t m v sinh cơ th trư c, sau ó m i xông hơi nóng r i lau l i b ng khăn khô s ch trư c khi lên bàn massage thì m i úng. N u xông hơi nóng thì ít cũng ph i 6 ti ng sau m i ư c t m".

Cái sai thư ng g p n a (ch y u các quý ông) là sau khi ăn nh u no say, thư ng "khoái" i xông hơi - massage! Theo lương y Huỳnh Văn Quang, không ư c xông hơi - massage khi m i v a ăn no xong, vì không có l i cho s c kh e, nh t là tim m ch! Ngoài ra, không nên xông hơi - massage khi ang b r i lo n tim m ch, ang b s t cao hay ang m c các b nh ngoài da, ang b b nh chàm; ph n ang có nguy t s , ang có thai...

i m c n lưu ý n a là không ư c xông hơi liên t c trong tu n. Theo YHCT, n u xông liên t c như th cơ th s b m t nhi u dương khí (năng lư ng), bên c nh ó còn có th b nh hư ng n tim m ch. N u nhu c u c n thi t l m thì bình quân cách 3 ngày m i xông m t l n. N u xông liên t c s làm cho cơ th m t hơn.

Bác sĩ Lê Thúy Tươi cho r ng, nhi u ch em ph n l m d ng vi c xông hơi khô thư ng xuyên gi m béo là i u không nên vì vi c làm cho cơ th b m t nư c nhanh và nhi u là i u không t t.

Ngoài ra, còn có nh ng i m c n lưu ý: khi xông nên hít hơi vào t t b ng ư ng mũi, r i th ra t t b ng ư ng mi ng; sau khi xông, u ng m t tách trà g ng nóng có pha ít ư ng s c m th y s ng khoái...

ph n massage, theo lương y Huỳnh Văn Quang, m t i m c n ph i h t s c lưu ý là trong lúc massage không nên các k thu t viên massage ng lên trên và dùng gót hay các u ngón chân p, n toàn l c trên các t s ng lưng, th t lưng, c vì có th làm sai kh p, trư t kh p r t nguy hi m!

Tri u ch ng thi u Vitamin
Các lo i vitamin c n thi t cho da ch a trong m ph m thư ng ch có hàm lư ng r t nh . Chúng ta nên ch ng n p vitamin b ng th c ph m ho c thu c u ng da không g p tai n n vào m i mùa khí h u kh c nghi t. Vitamin A: Tác d ng: Kích thích các t bào, i u ch nh Nh ng ki n th c căn b n dày m ng c a l p s ng, làm căng v t nhăn sâu 360

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

D u hi u thi u Vitamin A: Da thô ph n khu u tay, da m t bong l p s ng khô, da chân không u ph ng. Có trong th c ph m: Gan, th t, cá, trong m t s rau qu ch a caroten... c n ăn thêm bơ và váng s a. h p th vitamin A

H u qu n u dùng quá li u: Môi n t n , phù thùng, không t nh táo, th giác kém. Vitamin B2: Tác d ng: Quan tr ng nh t v i da, tr giúp quá trình trao vào t ng sâu dư i da. i ch t cho tuy n bã nh n, t i oxy

D u hi u thi u B2: Tóc d u, có g u, mem răng x n, ch c mép, n p nhăn uôi m t và mi ng. Có trong th c ph m: Th t, cá, pho mát, tr ng, h t d , l c, ngô, súp lơ. Trong 1 lít s a tươi nguyên ch t có lư ng B2 cho m i ngày. H u qu quá li u: T th i kh i cơ th theo ch t l ng Vitamin B5: Tác d ng: Kích thích trao i ch t hydrocarbon abumin và ch t béo. Ch ng da cháy n ng và stress. D u hi u thi u: y u, th n kinh căng th ng, d viêm nhi m ư ng hô h p Có trong th c ph m: Các lo i u h t xanh , en, n m, th t, cá, tr ng.

H u qu quá li u: T th i cùng ch t l ng Vitamin C: Tác d ng: Tăng cư ng s c kháng cơ th nói chung và da nói riêng. Ch ng khí ô nhi m phóng x . T y t bào ch t D u hi u thi u: Da nhi m s c t , tăng kh năng nhi m trùng, n i m n. Có trong th c ph m: Qu l u, chanh, cam bư i, rau c n tây, t i H u qu dùng quá li u: T th n, au d dày. Vitamin E: Tác d ng: Ch ng lão hóa D u hi u thi u: Không ki m soát n i lư ng m th a trong cơ th . Có trong th c ph m: D u th c v t, rau qu H u qu quá li u: e d a au d dày, hành tá tràng, au váng Vitamin D: Tác d ng: Cân b ng lư ng canxi trong trong cơ th , tăng hi u qu c a vitamin A D u hi u thi u D: Xu t hi n cao răng, móng d gãy, tóc m ng. Nh ng ki n th c căn b n 361 u. ào th i. Tuy nhiên, n u l m d ng thì có nguy cơ d n n b nh s i v i không

S c kho và cu c s ng Có trong th c ph m: M cá, tr ng cá, lòng H u qu quá li u: Ng Vitamin H: Tác d ng: Kích thích quá trình trao i hydrocarbon, ch t béo và axít amin c tr ng, bơ.

Hoàng Tu n Minh

D u hi u thi u H: Tóc r ng, da s n v cam, ch c mép, m t khô, m t ng . Có trong th c ph m: Men, h t d , H u qu quá li u: Không nguy hi m Vitamin K: Tác d ng: Làm kh e m ch máu và cân b ng thành ph n máu D u hi u thi u K: Qu ng thâm dư i m t, d b m tím, v thành m ch máu Có trong th c ph m: D u th c v t, rau bó xôi, xà lách, hành, c n tây, thìa là H u qu quá li u: Tác h i ngoài mong mu n c a quá trình trao Vitamin P: Tác d ng: Ch ng oxy hóa, kh e thành m ch máu. c bi t hi u qu khi k t h p v i vitamin C. D u hi u thi u P: V t thâm phù thũng trên da, phát ban, r ng tóc, ch y máu l i. Có trong th c ph m: Chè xanh, trái thanh lương trà, cam quýt... H u qu quá li u: T th i ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------Bi u hi n thi u Vitamin ư c vi t b i Bs Ph m Xuân H u Các nhà y h c trên th gi i qua nghiên c u ã ch ng minh: Tr con trong quá trình phát d c có th xu t hi n các hành vi khác thư ng, có trư ng h p là do thi u Vitamin gây nên. Khi thi u Vitamin A, trư c h t là tr có nh ng bi u hi n hành vi như không thi t gì ăn u ng, ngư i c n cào nôn nóng không yên ho c thèm ng su t v.v... khi thi u nghiêm tr ng, s d n t i ch ng b nh m t quáng gà. Khi thi u Vitamin B1 (Torulin), th i kỳ u tr có nh ng bi u hi n như ăn u ng gi m sút, tâm tư tình c m không n nh, tư tư ng không t p trung, tr nh hay qu y khóc, h n d i, hay n m m ng, hay hoài nghi... N u thi u nghiêm tr ng s sinh phù chân, co gi t... khi thi u Vitamin B tr thư ng xu t hi n kh năng ho t ng và s c chú ý gi m sút, b t an, d b kích ng, h c t p có tr ng i, ch m l n... n u b thi u nghiêm tr ng, s phát sinh viêm khoé mép (ch c mép), viêm lư i. Khi thi u Vitamin PP có th làm cho tr b b nh da cóc (bark favus), cũng có th sinh ra các tri u ch ng như tai ù, b o giác, s c nh gi m sút nhi u, ngư i phi n mu n, luôn c m th y căng th ng. Khi thi u Vitamin B6, tr xu t hi n các tri u ch ng qu y khóc êm, ngư i luôn nôn nóng, s t ru t, ng ch p ch n, gi c ng không sâu, bu n nôn, nôn m a, th m chí b ch ng phong rút, b ng kinh. Khi thi u Vitamin Nh ng ki n th c căn b n 362 i ch t. u h t, gan, b u d c, lòng tr ng.

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

B12, u tiên th y tr bi u hi n các tri u ch ng khác thư ng v m t tinh th n, tâm tư tình c m, t ra n, ít khóc, ít c a qu y và ho t ng, ph n ng r t ch m ch p, ch thích ng , chân tay c a qu y qu qu ng m t cách vô ý th c, u, thân mình và tay chân luôn l c lư run r y, cu i cùng gây nên thi u máu. Khi thi u Vitamin D, tr có nh ng bi u hi n khác thư ng như m hôi ra nhi u, ng không t t, s hãi nhút nhát v êm, phát tri n ch m, tinh th n n, hành ng l nh lùng, v.v. ng th i có kèm theo ho c r i s b b nh m m xương.

Ð i v i nh ng bi u hi n và hành vi khác thư ng nêu trên, cha m ph i quan sát k càng t m v con mình, có nh ng lúc th y r t rõ nhưng cũng có khi thoáng phát sinh ra nh ng bi u hi n và hành vi nêu trên, n u không th t chú ý quan sát thì không th nào phát hi n ư c.

Ð phòng s xu t hi n nh ng hành vi khác thư ng, i u quan tr ng b c nh t là chú ý nuôi dư ng con th t khoa h c, không nên cho tr ăn thiên v m t lo i th c ăn nào ó mà chúng v n thích. Khi c n có th b sung cho chúng ít Vitamin. Tuy v y v n c n có s ch o c th c a bác sĩ xem c n cho u ng nh ng lo i vitamin gì, li u lư ng bao nhiêu trong ngày. Ta nên nh r ng vitamin không ph i là lo i ch t dinh dư ng càng dùng nhi u càng t t. N u dùng quá li u c n thi t thì trái l i không nh ng không có l i, mà s còn b trúng c n a. Tóm l i Nh ng bi u hi n cơ th thi u vitamin bao g m: Tri u ch ng m t m i, n không ngon, m m t có th là do thi u vitamin. B n có th c n c vào nh ng tri u ch ng c a cơ th tìm ngu n b sung t th c ph m. Thi u vitamin A: Khi b n b n i m n tr ng cá, tóc khô, m t m i, m t ng , m m t v ban êm. Gi m ý th c v mùi v , d b viêm nhi m. kh c ph c, nên b sung ngu n vitamin A trong các lo i th c ph m: d u gan cá, gan, cà r t, rau xanh m, tr ng, s n ph m t s a hay các lo i trái cây có v màu vàng. Thi u vitamin B1: V i tri u ch ng không tiêu, tiêu ch y, tu n hoàn kém, lo l ng, nên dùng các lo i th c ph m giàu viatmin B1 như h t ngũ c c, lúa mì, y n m ch, th t, gan, tim. Thi u vitamin B2: D b loét mi ng, l môi, m t m i, tóc có màu và khô. Nên n các lo i th c ph m giàu vitamin B2 như rau xanh lá, s a, gan, th n, tr ng và cá. Thi u vitamin B6: Có bi u hi n hi n r ng tóc, m n tr ng cá, m t , m m t, m t m i, ch m ng , ch m lành v t thương. Các b n có th tìm ngu n B6 b sung t th n, u nành, b p c i, tr ng, u ph ng... Thi u vitamin B12: Các bi u hi n nh c u, n m t ngon, hơi th ng n, táo bón, s c t p trung kém, hay quên. Th c ph m giàu vitamin B12 có trong gan, th t bò, tr ng, pho mát, s a, th n. Thi u vitamin C: Nư u r ng d b ch y máu, tr m u t, t máu trên da, au kh p, long r ng, ch m lành v t thương. Có th tìm ngu n vitamin b sung chanh, cam, cà chua, khoai tây hoa c i.

Nh ng ki n th c căn b n

363

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Thi u vitamin D: C m giác nóng h ng, mi ng, ra m hôi nhi u, tiêu ch y, m t ng , c ng th ng. Th c ph m giàu vitamin D là d u gan cá, cá thu, cá h i, cá trích và các n ph m làm t s a. Thi u vitamin E: Bi u hi n qua ph n x l ch l c, tâm tính th t thư ng, m t chuy n ng thi u nh p nhàng, khô da, ph ng nơi bàn chân. Vitamin E có th tìm th y trong lúa mì, d u c i, lá c i xanh, u nành, ngũ c c các lo i. Thi u vitamin K: Bi u hi n ch y máu mũi, tr c tr c trong vi c ông máu v t thương, tiêu ch y. Các th c ph m có th b sung ngu n vitamin K là u nành, d u gan cá, s a chua, lòng tr ng, lá c i xanh.

Thu c quý cho ph n sau khi sinh
Sau khi , ph n thư ng y u s c, m t m i... theo kinh nghi m dân gian, có nhi u phương thu c ơn gi n, h u hi u và không gây tác d ng ph kh c ph c tình tr ng này Thu c làm ph c h i nhanh s c kh e mi n núi, có các cây b béo, kh r ng, c gió t.

R b béo: Thu hái quanh năm, t t nh t vào mùa thu, r a s ch, c t b g c, u r và r con, thái m ng, ngâm nư c vo g o trong 24 gi , r a s ch nhi u l n r i phơi ho c s y khô. Sau ó, t m r v i nư c g ng v i t l 50g g ng tươi trong 100ml nư c, un nóng 10-15 phút, l y ra, phơi khô, r i l i ngâm nư c g ng n khi h t nư c t m.

cho

ngu i, l i phơi n ng ho c s y cho th t khô, sao vàng. Ngày dùng 10-20g dư i d ng nư c s c (kinh nghi m c a dân t c Mư ng). Thân và cành kh r ng: Thu hái quanh năm, tu t b lá, r a s ch ( i v i thân và cành to ch dùng v , còn cành nh thì nguyên), thái m ng, phơi khô, sao vàng. Khi dùng l y 20-40g dư c li u giã nh , hãm v i nư c sôi, u ng u h ng ngày thay nư c chè trong vài tu n. Thu c có mùi thơm nh , r t d ch u (kinh nghi m c a các dân t c Tày và Dao). C gió t: ào v , tư c b nh ng phi n c a lá b c và bao hoa, r a s ch, thái m ng, phơi khô, sao qua r i ngâm rư u v i t l 1/5 trong m t tháng ho c càng lâu càng t t. Rư u có màu th m, thơm, v hơi chát, ng. Ngày u ng hai l n, m i l n m t chén nh trư c b a ăn. Thêm ư ng cho d u ng. Thu c làm tăng ti t s a Dùng c v , theo các tài li u c (Nam dư c th n hi u và Bách gia trân tàng): u h ng ngày.

- H t mùi n u v i g o n p thành cháo ăn

Nh ng ki n th c căn b n

364

S c kho và cu c s ng - Rau ay (150-200g) n u canh ăn h ng ngày trong tu n tu n ăn hai l n v i li u 200-250g. u tiên sau khi

Hoàng Tu n Minh ; các tu n sau, m i

- Qu v phơi khô ho c s y giòn, tán b t, rây m n. M i ngày u ng hai l n, m i l n 12g v i nư c un sôi ngu i vào lúc ói. Dùng 3-5 ngày. - Dùng ph i h p, lõi thông th o (10-20g) bào m ng thành s i (y h c c truy n g i là ty thông th o), chân giò l n (1 cái) ho c móng giò l n (2-5 cái), g o n p (30-50g). Chân giò ho c móng em ch t nh , n u th t nh r i cho thông th o và g o n p vào. Ti p t c n u trong m t gi n khi nh nhuy n, thêm gia v , ngu i, ăn trong ngày. Dùng 3 ngày, n u c n có th dùng thêm vài ngày n a. Ho c thông th o 10g, h t bông 12g (sao vàng), cám g o n p 10g (sao), s c u ng. Thu c phòng ch ng ch ng s n h u - Ngh vàng 300g (giã nát), tr n v i 3-4 lít nư c, ngâm trong vài gi , th nh tho ng khu y u, r i g n. L y 1 kg g o n p ã vo k vào nư c ngh , ngâm trong 5-7 ngày êm (ngày phơi, êm ngâm). V t g o ra, hong khô, r i rang khô giòn, tán b t, rây m n. Ngày u ng 3-4 l n, m i l n 1-2 thìa cà phê. - Nga tru t (ngh en), hương ph m i v 100g; qu qu t non 50g, c n nư c ti u 5g. T t c thái nh , phơi khô, tán b t, rây m n, r i luy n v i m t làm viên b ng h t ngô. Ngày u ng 10 viên. - M n tư i, m ch môn m i v 20g; ng i c u 10g; nhân tr n 6g, r qu t, v bư i ào m i v 4g. S c u ng ngày m t thang. Dùng 10 ngày. - Sâm i hành, thanh ngâm m i v 100g, ngh vàng 200g. Thanh ngâm s c l y nư c c; sâm và ngh s y riêng t ng th , tán b t. Ngày u ng 20g sâm và 20g ngh v i nư c s c thanh ngâm.

Tư th n m ng và s c kh e
M t i u t nhiên là khi b n c m th y bu n ng , b n n m xu ng giư ng và ng thi p i. Nhưng trên th c t không ph i ai cũng làm ư c như v y, nói cách khác là có r t nhi u ngư i v n g p nh ng phi n toái khi i ng . Theo th ng kê c a các nhà khoa h c, có t i 100 tri u ngư i M luôn ph i ương u v i các tr c tr c trong gi c ng , m i ngư i m t v ch ng ai gi ng ai. G n ây, m t chuyên gia ngư i M chuyên nghiên c u v gi c ng c a con ngư i - ông (BBC) Jach Lee, bang New Jersey - ã ưa ra nh ng k t qu nghiên c u b ích dư i ây mà m i ngư i có th l a ch n cho mình m t v trí ng thích h p. Nh ng ki n th c căn b n 365

S c kho và cu c s ng Nh ng ngư i có ch ng nóng (nóng l ng ng c ho c vùng tim) nên ng

Hoàng Tu n Minh v trí g i cao:

Theo các chuyên gia thì ch ng nóng luôn qu y r y gi c ng c a kho ng 50 tri u ngư i M , và gi i pháp t t nh t là b n dùng thêm m t chi c g i n a ưa u lên v trí cao hơn khi ng . Ng v trí này s gi ư c axit trong khoang b ng nguyên v trí c a nó, không trào lên. Ngoài ra b n có th ng tư th n m nghiêng bên trái, u g i cao sao cho th c qu n v trí cao hơn so v i b ng, v trí này thì axit s không trào dâng lên. Ngư i hay ngáy nên ng n m s p ho c n m nghiêng: T i M , c 5 ngư i l i có 1 ngư i ng ngáy, i u này r t gây khó ch u cho ngư i khác và th m chí chính ngư i ng ngáy cũng ph i t nh gi c nhi u l n trong êm. B n s ngáy nhi u n u ng tư th n m ng a, b i vì tư th này tr ng l c cơ th s kéo nhi u mô ư ng khí qu n xu ng h ng, gây ra ti ng ngáy. Cho nên ng tư th n m s p hay nghiêng s gi m ư c ngáy 80%. Ngư i b s i th n nên n m nghiêng nhi u tư th khác nhau:

Theo các chuyên gia thì ngư i b s i th n luôn n m ng cùng v trí m i êm thì s tăng nguy cơ b s i th n m t bên là 75% (bên trái ho c bên ph i). Ng m t v trí s c n tr lưu thông máu xu ng th n v trí ó, làm nh hư ng n kh năng làm vi c c a th n trong vi c l c các ch t khoáng - tác nhân gây s i th n. Ngư i m c b nh tim nên ng nghiêng v bên ph i: Ngư i m c b nh tim thư ng có tim to, n u ng nghiêng v bên trái thì tim s tì vào ng c c a b n gây tr ng p thình thình (tim p nhanh) và ho. Ng nghiêng bên ph i s cho phép tim c a b n ư c xê d ch ôi chút, giúp tim làm vi c hi u qu hơn và ch c b n s ng ngon hơn nhi u.

Tr giun b ng hành ta
(Dân trí) - Công d ng c a hành không ch là gia v giúp món ăn thơm ngon hơn, hay m t bát cháo hành nóng có tác d ng ch a c m cúm, nh c u… mà hành còn là v thu c h u hi u ch a b nh giun c tr em và ngư i l n. Hai bài thu c t hành dư i ây có th tr b nh giun m t cách hi u qu mà không t n kém, không c h i: Tr giun ũa: L y 30g hành ta (c c và lá) r i r a s ch, thái nh . Cho d u h t c i vào ch o r i cho hành ã thái nh vào sao. C n lưu ý, ph i t l a to, sao nhanh là ư c. Cho tr ăn hành ã sao v i d u h t c i vào sáng s m, khi m i ng d y. Sau khi ăn kho ng 2 gi có th cho tr ăn u ng bình thư ng.

Nh ng ki n th c căn b n

366

S c kho và cu c s ng Dùng bài thu c này liên t c trong 3 ngày s có tác d ng tr giun và không Ch a giun chui ng m t

Hoàng Tu n Minh c h i cho cơ th .

Hành tươi r a s ch, giã nát, ép l y 30g nư c c t. Sau ó tr n u nư c c t hành này v i 30g d u trà (có th thay b ng d u l c ho c d u v ng) u ng. Cũng có th u ng riêng t ng th , nhưng u ng m i th cách nhau vài phút.

Hôi mi ng - Tri u ch ng c a nhi u b nh lý
M i ngày, B nh vi n Răng Hàm M t TPHCM khám hàng ngàn b nh nhân, trong ó 50% - 60% ngư i n khám vì hôi mi ng. Theo các bác sĩ chuyên khoa, hi n nay hôi mi ng là nguyên nhân làm không ít ngư i m c c m, m t t tin trong giao ti p. Ng i bên c nh tôi t i phòng khám B nh vi n (BV) Răng Hàm M t TPHCM là ch P.T.M, 27 tu i, nhân viên m t công ty TNHH, ng t i Q.5. Th y ch không ng ng dùng tay che mi ng, tôi h i thì ư c ch cho bi t g n 2 tu n nay, hôm nào Hãy t i bác sĩ chuyên khoa ánh răng cũng b ch y máu răng, mi ng thì có mùi hơi l nên không dám ti p xúc v i ai. i khám m i bi t b viêm nha ki m tra và i u tr t n g c luôn t tin v i n cư i xinh, chu. hơi th d ch u. Theo ch M., bác sĩ nói ch b viêm xoang g n 5 năm nay nhưng không tr d t i m, n nay l i thêm b nh viêm nha chu nên mi ng m i có mùi hôi nhi u như v y. Nguyên nhân Bác sĩ Võ Quang Phúc, Phó Giám c BV Tai Mũi H ng TPHCM, cho bi t có nhi u nguyên nhân gây ra hôi mi ng. Có khi do răng mi ng nhưng có khi là tri u ch ng c a m t b nh lý khác. B nh vùng h ng- mi ng thì có viêm nha chu, viêm amidan; mũi, xoang có viêm xoang; th c qu n do các b nh n i ti t như ti u ư ng; h hô h p có lao, viêm ph i; ư ng tiêu hóa do ch ng trào ngư c d dày. Riêng i v i ngư i già y u b hôn mê, suy gan, suy th n ho c ti u ư ng thì mi ng cũng có nh ng mùi hôi c trưng như suy gan có mùi tanh như cá, suy th n có mùi khai như nư c ti u... Ngoài ra, vi c ăn nhi u gia v có mùi g t cũng b hôi mi ng nhưng t l này không áng k . Bác sĩ Huỳnh i H i, Giám c BV Răng Hàm M t TPHCM, cho bi t hôi mi ng thư ng do các ch t bã rơi vào l răng sâu hay các mi ng trám b h , răng l ch gây nh i nhét th c ăn. Các b nh do vôi răng, viêm nư u răng, b nh nha chu, b nh gây khô mi ng hay l loét niêm m c mi ng cũng là môi trư ng thu n l i gây hôi mi ng. Nh ng ki n th c căn b n 367

S c kho và cu c s ng Nư c súc mi ng, kem ánh răng: Ch có tác d ng h tr

Hoàng Tu n Minh

ó là nh n xét c a bác sĩ Phúc khi nói v nh ng s n ph m có tác d ng tr hôi mi ng qu ng cáo trên các phương ti n thông tin i chúng. Ông phân tích: Mu n tr d t b nh ph i tìm ra nguyên nhân gây nên b nh, sau ó m i ch n phương pháp i u tr . Hôi mi ng cũng v y. T t nh t, ngư i b nh nên n các BV chuyên khoa ho c nha sĩ tìm nguyên nhân và hư ng i u tr thích h p. Hi n nay, t t c các lo i nư c súc mi ng, k o, kem làm tr ng răng... ch có tác d ng di t vi khu n, làm gi m mùi hôi trong mi ng, nghĩa là ch tr ư c ph n ng n mà không tr ư c ph n g c. Theo bác sĩ Phúc, n u b hôi mi ng thì nên i khám b nh ngay vì ây cũng là tri u ch ng c a nhi u b nh c n i u tr s m. N u không i u tr k p th i, nh ng b nh này s ngày m t n ng, i u tr t n kém và kéo dài hơn.

au d dày, ăn u ng th nào?
(Dân trí) - B au d dày t c là b n s ph i “nh m m t làm ngơ” trư c nh ng món ăn khoái kh u. Th t ra, b n cũng không c n ph i kiêng k quá mà quan tr ng là ăn như th nào cho úng thôi. Ăn u ng úng cách không nh ng giúp b n không au mà còn có th ch a kh i b nh này. Ăn thành t ng b a nh Trư c h t, b a ăn ph i là th i gian thư giãn. M t b u không khí vui v s kích s ngon mi ng và là m t li u thu c b . V i nh ng ngư i b au d dày, vi c suy nghĩ nhi u, lo l ng, căng T b nh ng món khoái th ng s làm b nh càng ti n tri n hơn. kh u là chuy n không Khi ăn c n lưu ý: không nên “nh i” ngay m t lư ng th c ăn l n d ! vào d dày c a b n. Ăn no s làm d dày b n ph ng căng, sinh ra nhi u axit có h i, d au. M i ngày, b n nên ăn thành 4-6 b a nh , kho ng cách gi a các b a ăn nên úng gi , ăn ch m, nhai k “chia s ” v i d dày m t ph n công vi c. B a ăn t i nên cách khi i ng kho ng 3 ti ng, Ăn gì? S a và tr ng là hai th c ph m t t nh t, b i chúng v a giàu ch t dinh dư ng, v a trung hoà ư c lư ng axit trong d dày. Ngoài ra, ngư i au d dày nên ch n th c ph m có tính bao b c niêm m c d dày như g o n p, b t s n, bánh mỳ… th c ăn nên nghi n nát d ng l ng gi m s l n co bóp trong d dày. 368 u n. Nên ăn

không làm tăng lư ng axit trong d dày.

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th c ăn nên tránh nh ng lo i có v chua, và các lo i hoa qu chua nhi u axit. Các lo i gia v có tính kích thích như hành, t i, t, h t tiêu…cũng không có l i cho d dày. ăn quá m n cũng gi m s bài ti t c a d dày, gây ra các cơn au.

Mùa hè, nên

i u hòa bao nhiêu

?

(Dân trí) - Trong nh ng ngày hè nóng b c, s d ng máy i u hoà nhi t ư c coi là gi i pháp t i ưu i v i nh ng ngư i các thành ph l n. Tuy nhiên, khi dùng i u hoà, ch nào, nhi t bao nhiêu v a ti t ki m i n, v a b o m s c kho , chưa h n ai cũng bi t. Thông thư ng, kho ng cách nhi t ngoài tr i v i trong nhà kho ng t 8-10 C là phù h p v i s thích ng c a cơ th ngư i. Theo các chuyên gia y t , trong mùa nóng, m 26 C s là m c phù h p nh t giúp B t i u hòa dư i 20 ch máy i u hoà nhi t sư ng c m giác, còn kh thân cơ th b n kho m nh, tránh ư c nh ng b nh mùa hè như: ng t mũi, viêm h ng, au u, chóng m t… khi b n t trong mình. phòng l nh bư c ra ngoài tr i. Vào nh ng ngày n ng nóng, m i ngư i r t hay ch nh nhi t i u hoà xu ng dư i 20 C, và cũng theo thói quen, chúng ta thư ng b t nhi t xu ng r t th p m i khi i t ngoài ư ng vào trong nhà gi m nóng. V i u này, các chuyên gia y t cho bi t: Chính thói quen này s t o ra r t nhi u i u b t l i cho cơ th b n, là môi trư ng giúp các lo i vi khu n và virus có i u ki n phát tri n. Cũng chính không khí nóng - l nh b t thư ng s khi n cơ th b n d b cúm hơn trong nh ng ngày hè nóng n c. V y nên, b o v s c kh e c a mình, b n không nên ng i trong phòng i u hoà quá 2 ti ng ng h m i l n. Lúc b t i u hoà nên nhi t c nh 26 C. U ng nhi u nư c cũng là cách b n ch ng khô h ng khi ph i ng i trong phòng i u hoà quá nhi u, quá lâu. Bên c nh ó, b n nên m t ch u nư c trong phòng có i u hoà, lau sàn nhà b ng gi th m nư c và m i khi i t phòng l nh ra ngoài nên m to c a và ng c a kho ng 2 - 3 phút cơ th thích nghi v i không khí m i.

Nh ng ki n th c căn b n

369

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

au d dày, ăn u ng th nào?
(Dân trí) - B au d dày t c là b n s ph i “nh m m t làm ngơ” trư c nh ng món ăn khoái kh u. Th t ra, b n cũng không c n ph i kiêng k quá mà quan tr ng là ăn như th nào cho úng thôi. Ăn u ng úng cách không nh ng giúp b n không au mà còn có th ch a kh i b nh này. Ăn thành t ng b a nh Trư c h t, b a ăn ph i là th i gian thư giãn. M t b u không khí vui v s kích s ngon mi ng và là m t li u thu c b . V i nh ng ngư i b au d dày, vi c suy nghĩ nhi u, lo l ng, căng T b nh ng món khoái th ng s làm b nh càng ti n tri n hơn. kh u là chuy n không Khi ăn c n lưu ý: không nên “nh i” ngay m t lư ng th c ăn l n vào d ! d dày c a b n. Ăn no s làm d dày b n ph ng căng, sinh ra nhi u axit có h i, d au. M i ngày, b n nên ăn thành 4-6 b a nh , kho ng cách gi a các b a ăn nên úng gi , ăn ch m, nhai k “chia s ” v i d dày m t ph n công vi c. B a ăn t i nên cách khi i ng kho ng 3 ti ng, Ăn gì? S a và tr ng là hai th c ph m t t nh t, b i chúng v a giàu ch t dinh dư ng, v a trung hoà ư c lư ng axit trong d dày. Ngoài ra, ngư i au d dày nên ch n th c ph m có tính bao b c niêm m c d dày như g o n p, b t s n, bánh mỳ… th c ăn nên nghi n nát d ng l ng gi m s l n co bóp trong d dày. Th c ăn nên tránh nh ng lo i có v chua, và các lo i hoa qu chua nhi u axit. Các lo i gia v có tính kích thích như hành, t i, t, h t tiêu…cũng không có l i cho d dày. ăn quá m n cũng gi m s bài ti t c a d dày, gây ra các cơn au. u n. Nên ăn

không làm tăng lư ng axit trong d dày.

Nh ng ki n th c căn b n

370

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ch ng l i s lão hóa làn da
N p nhăn là b n ng hành c a tu i tác. Chúng ư c xem là i u hi n nhiên c a quá trình lão hóa nhưng b n hoàn toàn có th làm ch m l i quá trình này. Các khoa h c gia ã khám phá ra s thi u h t canxi khi n xương tr nên y u hơn khi chúng ta có tu i. Tương t như th , làn da cũng b thi u canxi và m t h t v tươi tr c a nó.

Sau 20 năm nghiên c u v canxi trong da, giáo sư Peter Elias thu c i h c California cho bi t: Lư ng canxi trong da t l thu n v i m c canxi trong xương. Khám phá này là ngu n tin không t t lành M i ngày m t ly nư c cho nh ng ph n trên 60 tu i và ang giai o n ti n mãn kinh. tu i này, cơ th không còn h p th t t ho c gi l i canxi qu ép và s a s v a t t Vì cho xương l i làm p như trư c ây. H u qu là xương b loãng, còn da thì khô, m ng manh và d b t n thương hơn. Nghiên c u c a giáo sư Elias cho da. bi t, da c a ph n có tu i g n như không có canxi.

Làm gì

ch ng l i s lão hóa?

Ch n lo i kem n n phù h p: B n ch nên th kem n n trên gò má, dư i ánh sáng ban ngày. ng quên tán kem che khuy t i m v i kem n n. Nên dùng kem h p v i màu da. Kem tr ng xanh s không th che gi u ư c các m thâm trên da. Ch n ph n ph có màu m nh nhàng làm m s c da tái.

Massage vùng c : Dùng các u ngón tay massage nh nhàng vùng c m, c và quai hàm, giúp các vùng da này săn kh e hơn. Th c hi n 10 l n m i bên tay. Sau ó, dùng lưng bàn tay v nh dư i c m. Th c hi n 30 l n m i bên tay.

Ngăn ch n tóc b c: Ưu tiên các lo i th c ph m giàu vitamin nhóm B (lòng gà, cá, ngũ c c...).

tr ng, gan, th t

U ng nư c tinh khi t ho c các lo i nư c ép trái cây. Tránh căng th ng và u ng rư u càng ít càng t t vì rư u s thiêu t các vitamin B, ch t xúc tác ngăn ng a tóc b c c a b n.

Nh ng ki n th c căn b n

371

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Gi m s tích t m th a: Khi b n có tu i, m th a thư ng tích t vùng b ng, hông ùi, mông... t o thành nh ng vùng nh n "khó ch u" khi b n di n các trang ph c ôm. T p th d c m i ngày, nh t là các ng tác vùng b ng chính là bi n pháp " t" m th a. Ngoài vi c tăng cư ng v n ng, hãy th massage u n nh ng vùng da này v i s n ph m làm tan m . B n có th l y l i nh ng ư ng cong cho vóc dáng b ng s kiên trì.

B sung canxi cho cơ th : ng quên "n p thêm" 1 ly s a trư c khi i ng . Thói quen này không ch t t cho làn da mà còn có ích cho s c kh e c a b n. 1 ly s a tươi 200ml cung c p cho cơ th kho ng 250mg can-xi. Các lo i s a ngăn ng a loãng xương giàu canxi hơn. Ly s a nóng cũng s giúp b n d dàng có gi c ng sâu.

i u tr n p nhăn: Các n p nhăn uôi m t, khóe mi ng, trán... s tr nên khó nh n ra hơn khi b n có làn da căng y, m. Vì th , b n c n u tư cho mình m t s n ph m gi m và i u tr n p nhăn. Chúng giúp b n y lùi quá trình lão hóa da theo tu i tác.

Lo i tr m n

u en
Khuôn m t xinh p c a b n xu t hi n vài n i m n u en. B n ang lo l ng tìm cách lo i tr chúng? Xin gi i thi u v i b n phương pháp ơn gi n mà lo i tr ư c n i lo này cho b n. 1. Không tuỳ ti n n n m n

Nên n trung thâm th m m trên m t

l y m n ra, n u không s

l is o

2. R a s ch m t v i s a r a m t m i sáng t i

Không nên r a m t quá nhi u l n trong m t ngày. T t nh t r a m t 2-3 l n/ngày tránh làm h ng mô m bì. B i vì kích thích da nhi u làm cho ch t nh n ti t ra nhi u hơn. Sau khi r a m t nên thoa nư c làm săn da.

3. N u b viêm da không nên

n th m m vi n làm mát xa và l t da

Khi n t viêm ã kh i, ch nên mát xa nh nhàng, trong th i gian ng n, t t nh t tránh nh ng n t viêm.

Nh ng ki n th c căn b n

372

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

4. L a ch n k nh ng lo i m ph m có tính nh n cao như kem ch ng n ng, ph n n n...

S d ng nư c r a m t v a làm săn da vùa có tác d ng gi m viêm nhi m. Ngoài ra, b n thu c lo i da nh n v n ph i chú ý b sung nư c cho cơ th quá trình ti t ch t nh n di n ra bình thư ng.

5. Ăn u ng h p lý

H n ch ăn th c ph m có tính khích thích: cay, th t dê, h i s n, th c ph m béo ng y.

6. i u ti t ch c năng c a d dày, thông ti u l i ti n, giúp ph c h i b nh t t trong cơ th .

7. Chú ý ngh ngơi h p lý, b o

m gi c ng và s ng lành m nh.

Ác c m trong chuy n “yêu”
Trong a s trư ng h p, ch t lư ng tình d c xác nh ch t lư ng hôn nhân. S là b t h nh th t s n u tình d c ch em l i khoái c m cho ngư i này, còn ngư i kia l i là m t cơn ác m ng mà khoa h c g i là ch ng ác c m tình d c. Vì sao có ác c m tình d c? Thông thư ng ngư i ch ng có ham mu n tình d c cao hơn v nhưng ôi khi cũng có nh ng ngư i v ham mu n tình d c cao hơn ch ng. Song, dù là ch ng hay v có nhu c u tình d c l n hơn thì i u c n lưu ý là ng ngư i kia rơi vào tình tr ng ác c m tình d c. ó ch là th a mãn ngư i b n i có nhu c u tình d c l n hơn, ngư i có nhu c u ít hơn ph i hy sinh khoái c m c a chính mình mà "ch u tr n". S hy sinh ó lâu d n s d n t i ác c m tình d c, m c d u n n nhân c a ch ng b nh này có th hoàn toàn kh e m nh, bình thư ng, không có v n v b nh lý. Ai cũng bi t, h u h t ngày nay chúng ta u k t hôn vì tình yêu, vì th trong nh ng năm tháng u c a cu c hôn nhân, nói chung các ôi v ch ng ít nhi u u tìm th y h ng thú trong sinh ho t g i chăn. Ngay c khi không thích l m, ngư i v cũng s n sàng chi u ch ng và ngư i ch ng cũng vui lòng áp ng yêu c u c a v , dù lúc ó anh ta không mu n. c bi t i v i ph n , quan h tình d c ph i là giai o n cu i c a m t quá trình giao lưu thân m t gi a hai ngư i m i em l i c m giác hưng ph n m mãn. Nhưng v i không ít àn Nh ng ki n th c căn b n 373

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ông, bu i chi u còn cãi nhau v i v , th m chí là quát m ng ùng ùng nhưng bu i t i ã òi h i ái ân, vì th ngư i v không mu n áp ng nhu c u c a ngư i ch ng chút nào. Ch ng ph i h làm th "tr ng ph t" ch ng mà th c ra, trong tr ng thái tâm lý y, h không m y may có nhu c u ó, trái l i còn khó ch u, b c t c, ph n kháng quy t li t n u ch ng c tình. ó chính là nh ng bư c u tiên hình thành ác c m tình d c. Th nào là ác c m tình d c? Trong sinh ho t v ch ng, n u b n ph i tr i qua cái gì ó làm b n không thích thì s khó ch u, d n d n b n lo s i u ó x y ra. N u i u ó quá kh ng khi p thì b n s kinh s , th m chí ghê t m. Khi i u ó l p l i nhi u l n s t o ra ph n x có i u ki n, ch ng ng vào ngư i là ã n i da gà. ó là m t trong nh ng lý do quan tr ng khi n ngư i v không áp ng yêu c u tình d c c a ngư i ch ng. N u ngư i ch ng thư ng xuyên áp t nh ng ki u cách làm tình mà v không thích ho c thay cho cách trò chuy n, âu y m, vu t ve, anh ta t cho mình cái quy n thích quan h v i v b t c lúc nào là làm lúc y. Dù i u ó là thư ng xuyên hay th nh tho ng m i x y ra, v anh ta v n b nh hư ng khó ch u vì c m th y b ch ng "cư ng b c" cùng v i ki u cách ch theo ý anh ta. Trong a s trư ng h p, ch ng chính là "th ph m" gây ra s khó ch u này, khi n hành vi áp ng c a ngư i v ch còn là "nghĩa v ", lâu d n tích t l i thành s ph n u t. êm êm, b t c khi nào ch ng ch m vào ngư i u như báo cho h bi t cơn ác m ng s p n. n m t lúc ngư i v không th không nói th ng ra là không mu n ch ng qu y r y n a, m c d u àn bà khó có th ngăn ch n ư c cơn d c v ng ang sôi s c c a ngư i àn ông. C như th , ác c m trong tình d c c a ngư i v l n d n. Có th do "th t h c" trong hôn nhân nên ngay t khi m i k t hôn, ngư i ch ng ã không bi t làm th nào v có ư c khoái c m, không bi t cách khơi d y b n năng tình d c c a v và không bi t th nào v c m th y c c khoái. Không ít ngư i v mong mu n ch ng làm càng nhanh càng t t nhưng ngư i ch ng l i tư ng càng kéo dài th i gian thì càng "cao th ". a s các c p v ch ng u r t ít hi u bi t v ác c m tình d c. Khi h ư c ngh gi i thích t i sao h có ác c m v i "chuy n y", m t s ch nói "không hi u sao...", không ít ph n còn t trách mình. H tư ng r ng con ngư i có th "quy t nh" ư c s thích hay không thích làm tình. Th c ra, chúng ta không quy t nh ư c gì trong chuy n này. Khi m t ngư i ã ph i nhi u l n h ng ch u s kh s vì làm tình, h liên k t s t ng tr i ó v i nhau thì t t y u s d n n b t n thương c m xúc m i khi b "hành h " và dù h có quy t nh không ác c m n a cũng không ư c. Làm gì vư t qua ác c m tình d c?

ôi khi tri u tr ng khó ch u khi làm tình do b nh lý gây ra như b viêm nhi m âm o gây au n, có khi do m t ph n x g i là vaginismus. Nhưng dù b t kỳ tri u ch ng nào cũng u

Nh ng ki n th c căn b n

374

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

c n tr kh năng áp ng ngư i ch ng ang có nhu c u. Vì th , b n ph i chi n th ng m i ác c m n u b n hy v ng chung hư ng h nh phúc ái ân. B n hãy nh l i tai sao ác c m n y sinh? N u do b nh lý ph i n b nh vi n, n u không b n có th áp d ng m t phương pháp i u tr b ng li u pháp tâm lý c a Gottman trong th i gian m t tháng, ch c n th c hi n u n ch ng 15 phút m i ngày và b t c ngư i v nào cũng có th t i u tr ư c cho mình, em l i k t qu r t t t. i u tr b ng li u pháp tâm lý Gottman B n hãy ng i tho i mái trong m t cái gh t trong phòng và nh m m t l i. âm nh c nhè nh làm n n. Hãy nghĩ v nh ng gì sung sư ng b n ã tr i qua. N u vi c quan h v i ch ng làm b n c m th y căng th ng, khó ch u thì ng nghĩ n nó. Th l ng m i b p th t trong cơ th b n. B t u t bàn chân di chuy n su t d c lên t i u, kho ng 5 phút cho n khi b n bi t r ng t t c nh ng b p th t c a b n ã ư c thư giãn hoàn toàn. Khi ó b n hãy tư ng tư ng n "chuy n y". Trong khi nghĩ n tình d c, b n hãy ch nghĩ t i nh ng gì không làm b n khó ch u. C nghĩ chung chung, g t ngư i ch ng ra kh i tư duy c a b n. N u b n có b t kỳ nh ng tư ng tư ng tình d c nào hãy nghĩ n chúng, n s c lôi cu n c a chúng. Sau 15 phút t p thư giãn xong, b n ghi l i nh ng gì ã tìm hi u v chính con ngư i mình. Nh ng tư duy tình d c nào lôi cu n b n và nh ng tư duy nào không h p d n. N i dung nh t ký này ng ch ng b n bi t. Ti p t c thư giãn và nghĩ n vi c quan h v i ch ng. Ch c b n l i c m th y khó ch u, nh t là khi nh n cái cách làm tình c a anh y. Nhưng d n d n s thư giãn s làm b n d ch u hơn và không còn g i ra nh ng ph n ng khó ch u. Lúc y, b n hãy g i ch ng vào căn phòng ó. Trư c h t, anh y ch c n ng i vào m t ch và c báo ch ng h n. B n ti p t c thư giãn, không vì s có m t c a anh y mà căng th ng. M t lúc sau, anh ta m i b t u ng i c nh, nói chuy n v i b n, ch m tay vào b n m t cách thân m t. N u anh ta không ch u làm theo nh ng yêu c u ơn gi n như v y thì kh năng thành công là r t mong manh. Ti p t c nh ng bài t p này cho n khi b n th y c i m hoàn toàn dù nghĩ n làm tình v i ch ng trong căn phòng ó. Bây gi b n hãy s n sàng k v i ch ng b n là b n ang nghĩ gì. Ng i tho i mái trong gh và nh m m t l i, hãy mô t quan h tình d c v i anh y, tránh nói n nh ng gì thư ng làm b n khó ch u. M i ng tác u r t nh nhàng t t ch m ch p. hai ngư i ôm hôn nhau c m tay nhau mà không c m th y có b t kỳ s e ng i nào ngoài c m xúc ham mu n. Cho phép ch ng b n xoa bóp nh ng cánh tay, chân, ùi, nh ng khu v c g i c m khác. B n cũng làm th v i anh y. Làm sao c m h ng tình d c dâng lên t t cho n khi b t u vào cu c m t cách hào h ng. i u áng ng c nhiên là khi ã khôi ph c l i ư c c m h ng, ph n l i sôi n i hơn àn ông. B i vì cái gì h i ph c bao gi cũng m nh m . C th tình d c v ch ng l i tr l i thư ng xuyên và n ng nàn.

Nh ng ki n th c căn b n

375

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng d u hi u nh n bi t có thai
Trái v i ý nghĩ c a nhi u ngư i, v n có th ra máu kinh vào th i gian u c a thai nghén. Ra máu r i rác hay ít có th là báo hi u u tiên v tình tr ng có thai. Tr kinh 1 tháng và th que ã dương tính; ngoài ra còn kèm thèm chua, xót ru t thì ã có th tin là có thai. Kho ng 2 tu n sau khi tr ng ã làm t trong l p n i m c c a t cung thì cơ th b t u thay i - nh ng thay i còn s m hơn c test thai nghén và th m chí th y thu c có khám cũng chưa dám kh ng nh. M t s thay i s m do hoóc môn c a thai và c a chính cơ th ngư i m gây ra. Th thai b ng que Trong 3 tháng ngay t i nhà là m t hi u khác như: phương pháp nhanh và Ra kinh: khá chính xác. u thai nghén còn có th có nhi u tri u ch ng và d u

Trái v i ý nghĩ c a nhi u ngư i, v n có th ra máu kinh vào th i gian u c a thai nghén. Ra máu r i rác hay ít có th là báo hi u u tiên v tình tr ng có thai. Ra máu ít không gi ng như cơ ch kinh nguy t bình thư ng mà do tr ng làm t cung gây ra. Vú to ra và qu ng vú s m màu: ây thư ng ư c coi là g i ý u tiên v s có thai; vú nh y c m hơn, d au khi 2 tu n sau khi th tinh, vú và núm vú b t u to ra, qu ng vú cũng s m màu hơn. M i m t: H u h t ph n m i có thai u m i m t. Trong m y tu n u, cơ th t o ra nhi u máu hơn em ch t dinh dư ng n cho thai. Vì th tim ph i làm vi c nhi u hơn thích ng v i s tăng cung lư ng máu. Cơ th cũng thay i cách s d ng nư c, carbohydrate và m . Ph i h p nh ng bi n i sâu s c nói trên có th góp ph n gây ra c m giác m t. Nôn v sáng: Ch nh ng tr ng thái khó ch u như bu n nôn hay nôn x y ra v i nhi u ph n trong 12-14 tu n u tiên. B nh có xu hư ng n ng lên v bu i sáng, nhưng m t s ph n c m th y bu n nôn su t ngày, nh t là khi chưa ăn gì, d dày còn r ng. Ít khi gây sút cân nhi u hay m t nư c và nguyên nhân nôn v sáng còn chưa rõ, có th do nh ng bi n i v hoóc môn hay d dày-ru t; cũng có th n ng lên do syytess c m xúc và m i m t i kèm v i thai nghén. i ti u nhi u: ng ch m, n im ct

Nh ng ki n th c căn b n

376

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Th tích t cung tăng lên cùng v i tăng ch c năng th n gây i ti u nhi u. Cũng có khi b xón ti u khi h t hơi, ho hay cư i to. Nguyên nhân là do t cung to lên è ép vào bàng quang. Tăng cân: M c dù có th tăng cân 10-12 kg trong su t kỳ thai nghén nhưng trong quý 1 cân n ng ch tăng kho ng 1 kg. T cung: N u có thai l n u thì th tích t cung to như qu lê nh . Trong th i gian có thai, t cung to lên ch a n i c m t thai phát tri n n tháng. C t cung: B t u m m, m t d u hi u ch n oán có thai.

S an toàn c a siêu âm n thai ã ư c nghiên c u nhi u, nh t là tin n siêu âm làm t n thương n thính giác c a thai; th c ra chưa có b ng ch ng khoa h c áng tin c y nào cho r ng s d ng siêu âm có tác d ng có h i n thai. Không gi ng như tia X, siêu âm không gây ra tia x có h i mà ch t o ra sóng âm cao t n khi g p các c u trúc cơ th thì ph n h i trên màn hình t o ra hình nh. Nh ng sóng âm này có t n s mà tai ngư i không nghe ư c nên không nguy hi m cho thính giác c a thai. Do ó có th yên tâm i g p th y thu c ch n oán siêu âm v thai nghén trư c c 5-6 tu n. Th y thu c thư ng s d ng siêu âm ch n oán t 18 n 20 tu n c a thai nghén hơn v s tăng trư ng (l n lên) c a thai, ư c lư ng tu i thai và s c kh e toàn th . bi t rõ

Mư i lo i th c ăn nên h n ch
(Dân trí) - B n th y mì ăn li n th t ti n l i, tr ng mu i, h t hư ng dương th t ngon mi ng nhưng b n có bi t nh ng nh hư ng x u c a chúng i v i cơ th . Dư i ây là 10 lo i th c ăn mà các nhà nghiên c u cho r ng chúng không có l i cho s c kho . Mì ăn li n: Trong lo i th c ăn mang tính ti n l i này có ch a màu th c ph m và ch t b o qu n, các ch t này r t không có l i cho s c kho . Mỳ ăn li n l i nghèo nàn v ch t dinh dư ng, n u Trong dưa mu i có ch a ăn nhi u trong th i gian dài s m c ch ng b nh th u dinh dư ng. natri - ch t d d n n các ch ng b nh v tim. Tr ng mu i: làm tr ng mu i ngư i ta ph i dùng m t lư ng chì nh t nh. N u thư ng xuyên ăn tr ng mu i cơ th chúng ta s tích chì d n n hi n tư ng trúng c. Ngoài ra, chì còn phá hu canxi gây ra hi n tu ng thi u canxi trong cơ th .

Nh ng ki n th c căn b n

377

S c kho và cu c s ng u ph chao: Trong quá trình ăn vào s có h i cho s c kho . lên men,

Hoàng Tu n Minh u ph chao d b nh ng vi sinh v t xâm nh p,

Mì chính: Ch c ch c m i ngày không nên dùng quá 6 gam mỳ, n u quá l m d ng mỳ chính s làm lư ng sunphua hy rô trong máu tăng cao, h n ch vi c l i d ng canxi và magiê c n thi t gây ra tri u tr ng au u, tim p nhanh, nôn o trong su t th i gian ng n, nh hư ng x u n h th n kinh thưc v t c a con ngư i.

H t hư ng dương: Trong h t hư ng dương có ch a axit chưa no và axit béo, ăn nhi u h t hư ng dương s làm tiêu hao ch t ki m trong cơ th , và làm cho vi c thay th m trong cơ th g p khó khăn. Ph n l n lư ng m s ng l i trong gan và làm nh hư ng n ch c năng c a t bào gan.

Rau chân v t: Lo i rau này có nhi u dinh dư ng nhưng cũng ch a axit ôxalic, các nguyên t vi lư ng như k m, caxi ch a trong th c ăn s k t h p v i axit ôxalic i ra ngoài cơ th khi n cơ th thi u canxi và k m.

Gan l n: B n có bi t, m t l ng gan l n có ch a t i 400 mg clolestrol, n u n ng nhi u s gây nguyên nhân làm xơ c ng ng m ch.

này quá

Th t bò, th t dê nư ng: ây là món ăn khoái kh u c a nhi u ngư i. Nhưng trong quá trình nư ng các lo i th t này s s n sinh ra ch t c h i, ây chính là nh ng ch t d n n b nh ung thư.

Dưa mu i: Ăn dưa mu i trong th i gia dài, s làm natri và nư c ng trong cơ th tăng gánh n ng cho tim, d d n n các ch ng b nh v tim. Ngoài ra, n u dưa mu i b khú s ch a nitrat amôni ch t này cũng là tác nhân gây ung thư.

Bánh qu y: Trong bánh qu y có ch a nhôm, n u ăn nhi u thì nhôm vào cơ th s khó th i ra ngoài qua th n. Ch t nhôm ng l i trong cơ th r t có h i cho não và t bào th n kinh th m chí gây ra b nh lú l n.

Nh ng ki n th c căn b n

378

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

T m lưng tr n g i c m
B n mu n m c b váy d h i h lưng khoe làn da tr ng ng n c a mình? Nhưng v n là lưng c a b n không ư c như mong mu n. Ch c n chú ý t nh ng thói quen h ng ngày b n s có ư c b vai và t m lưng g i c m. 1. Gi tư th úng

Dù ng hay ng i b n u ph i gi úng tư th . Cúi u, nghiêng vai, n m ph xu ng bàn làm vi c... nh ng tư th này u nh hư ng n c t s ng, t o áp l c co các cơ lưng.

2. i u ch nh nơi làm vi c

N u công vi c yêu c u b n ph i ng i trư c bàn làm vi c c ngày, b n nên ch n cao c a gh và bàn cho phù h p. i u ch nh màn hình máy tính ngay trư c m t, không l ch. 3. Thư ng xuyên v n ng ng d y i l i.

N u b n làm vi c trong văn phòng, ít nh t sau m t ti ng b n nên

N u b n không th r i văn phòng, nên s p x p dùng lên cao như th b n ph i ng lên m i l y ư c. B n cũng có th th cách ng d y nghe i n tho i, sau b a trưa i l i m t lúc. 4. Vươn vai i v i nh ng ngư i thư ng xuyên ph i cúi xu ng bàn thì du i lưng là m t cách giúp ngăn ng a và gi m au lưng. Khi làm vi c c sau 15 phút ng th ng ngư i, vươn vai, tay du i th ng hư ng ra phía sau, ng c ư n lên trư c. 5. Vác v a ph i au lưng. Khi vác . C g ng gi lưng

Khi b n vác m t chi c hòm, m t túi hay cõng m t a tr ud b c g ng g n v i cơ th , không nên v i tay hay g p lưng vác th ng. 6. Túi xách tay không nên quá n ng

N u b n có thói quen nhét t t c các v t d ng c a mình vào túi thì b n nên chú ý n tr ng lư ng c a chi c túi. Túi quá n ng tăng thêm s c n ng cho lưng, làm lưng au hơn. B n nên dùng túi d ng ba lô, như th s c n ng s ư c phân u lên hai vai. 7. Khi ng

Nh ng ki n th c căn b n

379

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh u ph i

Khi ng nên g i dư i u, b o m c và c t s ng th ng hàng. N u n m nghiêng, hơi cúi. Nên dùng lo i g i th p, n u không c t s ng s b g p.

8. Duy trì thân hình

M t phương pháp phòng ch ng au lưng là duy trì th tr ng lý tư ng. N u b n quá n ng, các cơ s tr ng thái không t t. M i tu n 4 l n, m i l n 20-30 phút b n nên v n ng n ng. Ngoài ra c n chú ý lên th c ơn hàng ngày h p lý tuỳ theo cơ a c a mình.

9. U ng Canxi

Ph n m c b nh loãng xương ngày càng nhi u, b nh loãng xương có th d n do gãy xương c t s ng. Vì th b n nên "n p" lư ng canxi c n thi t b o c a b xương.

n au lưng m c ng

Phương pháp chăm sóc khi lưng b

au:

1. Khi ngh ngơi không ư c n m

Ngh ngơi t o i u ki n cho các cơ b t n thương ti n hành ph c h i. Tuy nhiên n u khi ngh ngơi b n l i n m ỳ m t ch thì sau 3 ngày lưng c a b n càng thêm tr m tr ng hơn, làm cho xương s ng và cơ càng m i hơn. Sau khi ng d y b n nên t p th thao như: i b , bơi l i, p xe... v i cư ng th p.

2. T m nư c nóng ho c

p khăn l nh

T m nư c nóng giúp b n thư giãn các cơ, gi m au lưng. N u ch d i nư c nóng vào lưng thì s d n n hi n tư ng cơ lưng sưng vù, làm au n ng hơn.

Nư c l nh cũng có tác d ng gi m au, tuy nhiên không ư c v i da, nên th m nư c vào khăn m t r i p lên lưng.

nư c l nh ti p xúc tr c ti p

3. U ng thu c

Nh ng ki n th c căn b n

380

S c kho và cu c s ng Dùng thu c kháng viêm, gi m au như: Aspirin, Ibuprofen... làm gi m au. C n c k hư ng d n trư c khi s d ng.

Hoàng Tu n Minh gi m sưng t y và viêm, t ó

4. G p bác s

Ph n l n nh ng ngư i b au lưng thư ng t ch a theo cách riêng c a mình mà không i bác s khám. Tuy nhiên, n u lưng c a b n au hơn 72 ti ng ng h mà không gi m thì b n nên n bác s .

5. Tăng cư ng luyên t p

Qua luy n t p th thao giúp tăng cư ng và du i các cơ h t biên . T l a ch n cho mình lo i hình th thao phù h p n u không s nh hư ng không t t n lưng c a b n. Không ng ng luy n t p giúp tăng cư ng kh năng ch ng l i thương t n c a cơ lưng, b o v ư c c t s ng, cơ và dây ch ng.

6. Phương pháp châm c u

Phương pháp này r t t t th y b t au khá nhi u.

i v i ph n lưng dư i b

au. Thư ng sau 5 l n châm c u b n s

7. Phương pháp mát xa

Mát xa c t s ng r t t t i v i b nh au lưng c p tính. Tuy nhiên, n u như mát xa mà th y càng au hơn thì ph i d ng ngay l p t c.

8. Ph u thu t ngo i khoa

Ph u thu t ngo i khoa thư ng ph i n m vi c 3 ngày, và hoàn toàn ph c h i sau vài tháng.

Ch a b nh b ng th c ăn

Nh ng ki n th c căn b n

381

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh (Dân trí) - Th c ăn là thu c, n u bi t i u hoà vi c ăn u ng phù h p v i v i qui lu t âm dương ngũ hành s giúp cơ th phòng và ch a ư c m t s b nh, làm tăng cư ng s c kho , tu i th s kéo dài.

Theo quan ni m c a y h c phương ông, b nh tòng kh u nh p, nghĩa là b nh t mi ng mà vào, n u ăn u ng không i u s phát sinh b nh t t. Ăn ít, ho c ăn không v làm cho cơ th hao mòn, th tr ng xanh xao g y y u. Ăn quá nhi u, kh u ph n ăn m t cân i thư ng làm hao t n tâm v , trư ng v và làm h i n can, cơ th m t tinh hoa, khí huy t kém lưu thông, gây tr , b nh t t t ó mà phát Th c ăn - v thu c quý. sinh. Dư i ây là m t vài cách tr b nh b ng vi c ăn u ng. 1. Ngư i có th tr ng âm hư bi u hi n tính tình u u t, hay n i nóng, hay cáu g t, ban ngày c m th y l nh l o, ban êm c m th y b c b i và khó th , lòng bàn tay bàn chân nóng, gò má ng , hay n m s p, chân tay co qu p, ng i v n ng. Ngư i như v y nên ăn nhi u các món ăn b âm như: lê, dâu, mía, m c nhĩ, v ng en, l c, rau chân v t, m t ong, h i sâm, ba ba....

2. Ăn u ng thanh m nhưng ph i ch t và thay i th c ăn thư ng xuyên. Nên ăn nhi u rau qu , nhi u lo i u , cá, th t n c, d u th c v t. Không nên ăn m ng v t. Ăn úng b a, không ói quá m i ăn, không ăn khi còn ang no b ng, không ăn quá no.

3. Ngư i có th tr ng dương hư bi u hi n da l nh, chân tay l nh, gân c t l ng l o, khó th ra, khó cúi xu ng, thích yên l ng. Ngư i như v y nên ăn nhi u các món ăn b dương như: Táo, h t sen, g o n p, gà, th t bò, d dày bò, d dày dê, rùa, cá di c, lươn...

4. Khi ăn, th c ăn qua mi ng vào trong trư ng v , ho m nh môn chưng n u làm cho th c ăn nh nát, khí b c a th c ăn b c lên ph sinh ra th y r i n tâm t ó l i to i nuôi dư ng kh p các t ng trong cơ th .

5. Th c ăn có 5 v . V ng thu c v ho s i vào tâm, v chua thu c v m c s i vào can, v ng t thu c v th s i vào tỳ, v cay thu c kim s i vào ph , v m n thu c th y i vào th n. n chua quá thì tỳ khí b di t, ăn m n quá thì tâm khí b c nén, ăn ng t quá thì ph khí b suy n g p, ăn ng quá thì tỳ khí b khô táo, ăn cay quá thì h i v th n chí.

6. Màu th c ăn cũng có tác d ng riêng cho t ng t ng. Màu thu c ho nên b tâm và ti u trư ng, màu xanh thu c m c nên b can và m, màu vàng thu c th nên b tỳ và v , màu tr ng thu c kim nên b ph và i trư ng, màu en thu c th y nên b th n và bàng quang. Nh ng ki n th c căn b n 382

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Nh ng ng nh n

ch n phòng the
Nhi u ngư i v n nghĩ r ng, àn ông u tr c hay hói thư ng "m nh" hơn nh ng ngư i khác. Th t hoang ư ng. Tóc ít hay nhi u không liên quan n chuy n chăn g i. Thông thư ng nh ng ngư i àn ông b r ng tóc là do lư ng testosterone b gi m. 1. àn ông và ph n u có h ng thú như nhau trong chuy n chăn g i. Cao trào luôn n v i m i ngư i

i u này không chính xác. ngư i ph n , th i i m " n ích" thư ng di n ra ch m và khó nh n bi t hơn nam gi i. Do ó, không ph i lúc nào cao trào cũng n cùng lúc v i c hai ngư i.

2. Ngưng u ng thu c tránh thai 3-6 tháng v n chưa th th thai

Sai. Ch c n ngưng u ng thu c tránh thai và không dùng bi n pháp phòng tránh nào, b n có th th thai ngay.

3. Tu i càng tr , chuy n g i chăn càng tuy t v i

S th t ngư c l i hoàn toàn. Th c t cho th y, nh ng ph n 30-40 tu i ã hi u rõ v cơ th mình, kinh nghi m g i chăn cũng b t u phong phú hơn, h không bao gi gi v t khoái c m như khi l a tu i ôi mươi.

Nam gi i cũng v y. Càng trư ng thành, h càng hi u mình c n gì. cách làm th nào b n thân và c ngư i b n i cùng " n nh".

ng th i h cũng bi t

4. S hòa h p và

u

n giúp b n tr hơn 10 tu i

úng v y. Theo m t s nghiên c u, nh ng ph n có quan h g i chăn 1 l n/tu n, lư ng hoóc môn n ti t ra tương i nhi u. Hoóc môn s thúc y quá trình nuôi dư ng, tái t o t bào, khi n làn da tr nên p hơn và có àn h i t t hơn.

Nh ng ki n th c căn b n

383

S c kho và cu c s ng ây chính là lý do nh ng ngư i có ch so v i th c t 5-10 tu i. sinh ho t tình d c u

Hoàng Tu n Minh n và m mãn l i tr hơn

5. N trên, nam dư i là tư th giúp vi c th thai di n ra nhanh nh t

Theo các chuyên gia v tình d c, n u b n mu n th thai, tư th g n gũi t t nh t là theo l i c i n: nam trên, n dư i. ây là cách giúp tinh trùng có th d dàng vào sâu trong t cung.

N ub n dư i hông m t chi c g i n m, i u ki n tinh trùng g p tr ng càng tr nên d dàng hơn. Th i gian d th thai nh t là lúc sáng s m. Th i i m này, lư ng tinh trùng c a nam gi i khá nhi u, kh năng ho t ng cũng r t m nh m . 6. Căn c vào chi c mũi c a nam gi i, chúng ta có th c a chàng oán ư c kích thư c "vũ khí"

Không ch c l m. n nay chưa có k t qu khoa h c nào cho th y m i liên quan gi a chi c mũi và kích thư c "c u bé" c a chàng.

M t nghiên c u trên 655 ngư i àn ông cho th y: "M i liên quan gi a tai, mũi, ngón chân, dáng ngư i, th tr ng và tóc v i kích thư c c a 'công c ' là r t nh ".

"

i tu" l i "núi ôi"
"Cùng v i th i gian, các cơ ng c c a b n s b ch y s , nhưng gi ây b n kh i lo v i u ó, chúng tôi s giúp b n có m t b ng c săn ch n như ý mu n" - L i m i chào h p d n th thì các cô ch n các bà cũng ch ng ng i t n ti n, ch ng ng i au, quy t "s m" cho mình m t qu "núi ôi" không chê vào âu ư c. các cô có th t tin m c nh ng b bikini hai m nh tung tăng trên bãi bi n, các bà không còn ph i b c mình v i m y cô ngư i m u nhí nh nh như con... chim c nh, có m i m t vi c i i l i l i trên tivi, th mà cũng khi n các c ông ch ng c dán m t vào màn hình. Thì ây, "c a mình" cũng gi ng "c a nó", có gì khác âu nào. Mà trông th thôi, ch c gì ã là "hàng x n", có khi l i cũng "c a" ng ti n, ã ch c gì dám... dùng như phá!

m t

Nh ng ki n th c căn b n

384

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Gái m t con trông mòn con m t, ch ng bi t mòn con m t v i ai ch b n tôi thì hình như cái s mòn y nó cũng không úng l m. Thì "l i t i nhà s n xu t" ã ành, nhưng m y bà bác sĩ trong vi n s n ư c d p c m ng um lên r ng, do cô lư i v n ng l m cơ, su t ngày ch phòng l nh, công s , ch ng bi t n cái cày, cái cu c, như ngư i nông thôn y, h lao ng nhi u nên cơ b p n nang, sinh con ra ch ng ph i nh n m y lo i s a nư c ngoài.

Cô cũng bi t thân bi t ph n l m ch , mà cũng có th thì các th m m vi n m i có vi c mà làm, không thì có h a " i tu" cho ma Tây? Cho con bú vài tháng, "th i con gái" c th trôi theo dòng s a, n khi gi t mình nhìn l i ch còn hai cái "n t ru i duyên". ã th l i còn bên năm bên b y, p hàng gì lên cũng không n. Vera có, Bonbon có, Triump cũng ch ng thi u, mà cũng ch ng âu vào âu. Rõ là ng n ng n, y th r i cũng ch "năm trăm xôi, hai nghìn lá chu i". B c!

Ch n ngày t t, gi t t, T- m t hư ng d n viên du l ch quy t lên ư ng tìm n trung tâm th m m trên ư ng Thành. Không c n ph u thu t, không au, mà ch sau 15 ngày, s o vòng 1 ã ư c c i thi n t 5-7cm. "OK" quá còn gì. Nhân viên tư v n ng viên, nhi u ngư i làm l m r i, ra kh i c a ã th y mình khác hơn trư c, cô càng thêm quy t tâm. 3,3 tri u ng tr n gói cho 15 ngày i u tr .

Cô ư c bôi kem, massage, ư c ch p m t cái d ng c trông gi ng cái bát lên hai bên ng c. C m i n. B t u hút chân không.

! K ra thì cũng không n n i khó ch u l m. 1 ti ng sau ra v , cô th y ngư i mình nh b ng, trong lòng lâng lâng ph n kh i. 15 ngày là n a tháng - nhanh thôi mà. Hai ngày, ba ngày, r i b n ngày. Nhân viên b t u i u ch nh máy v i t n s cao hơn, nghĩa là cái c m giác hai bên ng c như b nghi n ch t m i lúc m t rõ hơn.

au thì cũng ph i c . B ng b o d như v y nên cô c quên i n i au th xác. Mà úng v y, au th xác thì còn có th u ng thu c gi m au ch " au tinh th n" thì không có thu c nào ch a ư c.

êm v , thình tho ng cô l i gi t b n mình vì c m giác "hút chân không" ám nh. th mư i hai thì cô không ch u n i n a, bư c vào phòng l nh mà m hôi c vã ra.

n ngày

n t i, úng như cái c m giác ngư i àn bà l n u tiên trong i nhìn th y cái bàn "ai chưa au chưa ph i là ngư i". Th r i ni m tin và hy v ng ư c s h u m t b ng c như ý còn l n hơn, l n át h t c nh ng n i au n. Nh ng ki n th c căn b n 385

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

15 ngày cũng qua! Bù p l i, vòng 1 c a cô ã ph ng lên, trông cũng căng ra ph t, tuy r ng n vào có hơi au. Cô b t u n n cư i th a mãn. úng là th m m vi n muôn năm. Có th thôi mà c ph i day d t mãi. Gi thì chào nhé nh ng bu n phi n, lo âu, nh ng nguy cơ h nh phúc gia ình tan v ...

Chưa vui ư c y hai tháng, m t bu i sáng n th c d y, cô b ng th y qu "núi ôi" c a mình l i "tr v v i cái máng l n", nguyên th y như xưa. Không nh ng th , khi ã h t ph ng, l p da ng c nó l i nhăn nheo, ch y ra còn t h i hơn h i cho con bú.

V a s hãi, v a lo âu, t c t c cô mò n th m m vi n. Cô nhân viên sau m t h i xem xét, "ch n oán" ch c n ch: Do cơ a ch không t t, c n ph i làm thêm l n n a... Ui gi i! L i 15 ngày n a, l i au n, l i hy v ng, l i ch i.

K ra thì th i gian v i cô không thành v n , ti n b c l i càng không quan tr ng, nhưng cô b t u nghi ng nh ng l i qu ng cáo. Trên bàn v n có m y bà, m y ch ang b úp hai cái bát lên ng c, v n r n ràng v i ni m tin.

Ra n c a, cô quy t tâm tìm hi u nh ng v khách ư c gi i thi u là ã quay l i ây l n th hai, thì u nh n ư c cái l c u: "Không hi u qu âu em , trót n p ti n r i thì làm thôi".

Thôi, th là ni m hy v ng b y lâu s p ánh r m trư c m t. Làm ăn th thì rõ là l a o ch còn gì n a. Ác cái là, "nó" gi ây trông r t x u vì l p da b giãn ra do t ph ng lên v a r i, không còn ư c như "v ch xu t phát" m i kh ch , c ng v i n i ni m b l a o khi n cô c héo rũ ra.

Ôm n i băn khoăn n h i bác sĩ tư v n thì ư c gi i thích r ng, l p kem massage ư c qu ng cáo là có tác d ng m ng c th c ch t là gi nư c, ho c có lo i là thu c b sung n i ti t t , kích thích tuy n vú phát tri n. Tuy nhiên, ng c ư c c u t o b i các mô m , v i nh ng ngư i g y thì ng c không th phát tri n ngay c khi n i ti t t y ...

Ti n sĩ Nguy n Huy Th , Ch nhi m Khoa Ph u thu t hàm m t t o hình Vi n Quân y 108 cũng kh ng nh, không có cơ ch nào mà "hút chân không" l i làm cho các mô m ng c n ra ư c.

Nh ng ki n th c căn b n

386

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Gi i ! Th mà nhi u th m m vi n c bù lu bù loa lên r ng, phương pháp bôi kem massage nâng ng c là r t hi u qu , là th a mãn ư c mơ cháy b ng c a ch em. Th t khéo l a! àn bà x u gì thì x u, nhưng cái gi ng "trư c sau như m t" thì b c xúc ghê l m. M t t tin ã ành, i u t nh khó nói cùng ai, y là r t s nh ng ánh m t m u i c a các c ông ch ng khi c dán vào vòng1 c a ám di n viên, ngư i m u phơi ph i trên tivi m i t i.

Quy t tâm b ng ch b ng em, th nên cũng ph i thông c m cho cái s "sôi ùng c" c a các cô m i l n v ư c m u thông tin qu ng cáo nâng ng c. Và r i thì li u, y, h u qu nhãn ti n, m t m ng vì m y bác sĩ th m m lang băm.

Ai i cơ th ngư i ra ư c c u t o b ng xương b ng th t, hai m y ba mươi năm m i t o nên hình hài vóc dáng y, th mà dám em bơm cái th m nhân t o vào hai bên ng c thì có ch t không cơ ch . G i là m nhân t o cho oai, cho có v khoa h c, ch th c ra cũng ch là m t d ng silicon l ng, mà khi ưa vào cơ th gây ph n ng, có trư ng h p còn b ho i t , ph i c t b hoàn toàn.

Nư c y ch còn bi t ng m áng nu t cay, dám than th cùng ai ư c. Có n Vi n Quân y 108 m i th y h t nh ng "ni m au chôn gi u" c a ch em. Các cô, các ch , các m ng i dài d ng d c ch i ư c tư v n, ư c làm p. Thôi thì muôn hình v n d ng, có câu chuy n vui r ng, nh ng ngư i n ây òi i u ch nh vòng 1 thư ng rơi vào tình tr ng "t t không ch t".

Nghĩa là n u kê súng vào úng hai u nhũ hoa mà bóp cò cùng l m ch th ng ru t là n ng nh t, còn lâu m i ch t ư c. Vì th , hai nghìn ô ch n ba nghìn thì cũng "no v n ". Còn l i là các trư ng h p, u nhũ hoa t t vào trong ho c quá to, ph i "kéo ra" ho c "g t" cho nh l i, có ngư i... chó xơi g n m t m t bên t bé, có ngư i b b ng n ng... tóm l i là r t nhi u nguyên nhân d n n vi c ph i s a sang vòng 1.

Nhi u cô gái tr chưa ch ng n ây òi nâng vòng 1 "làm hàng", thư ng là dân vũ trư ng, u n éo, l c lư vài tháng là có th hoàn v n nên h không ng i " u tư".

Có hai lo i túi nâng ng c ư c s d ng nhi u nh t là túi nư c bi n có van và gel, m b o "như th t" 100%, th nhưng, túi nâng ng c c a Trung Qu c bây gi tràn ng p các m vi n vư n và n u n nh ng cơ s thi u uy tín thì vi c ph i dùng Tàu là khó tránh kh i, mà v n ph i tr giá b ng giá ti n gel M , gel Pháp.

Nh ng ki n th c căn b n

387

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Ngoài ra, vi c tìm bác sĩ m i là i u áng bàn. Chưa bao gi bác sĩ th m m l i nhi u như bây gi , bác sĩ các chuyên khoa khác cũng nh y sang ph u thu t th m m như trư ng h p bác sĩ Lê Hùng TP HCM và gây ra cát ch t cho m t ph n là m t ví d . t túi nư c bi n là m t phương pháp an toàn nhưng òi h i bác sĩ ph i có kinh nghi m, n u không ca ph u thu t s d n n tai bi n.

au n là i u ch c ch n, dù ã nh v c êm l n ngày, th i gian này mà vô tình b ai ó ch m vào thì m i g i là au kh ng khi p. Và, dù có an toàn thì không ph i cơ a c a ai cũng gi ng nhau, vì th , có ngư i ph u thu t r i nhưng v n b ph n ng và ph i n l y ra.

M t bác sĩ chuyên khoa th m m cho bi t, 2% s ngư i nâng ng c rơi vào trư ng h p này. Nhưng khi ã ư c s h u m t b ng c như ý r i, v n "b o v " nó còn ph c t p hơn, nghĩa là ph i tránh t i thi u các va ch m, tai n n và "c a m t ng ti n" nên khuyên ai ó cũng ng "dùng" như phá. Còn phương pháp c i n là bơm gel (th c ch t là m t d ng silicon l ng) tr c ti p vào ng c ch có giá dư i 10 tri u ng, nhưng gây tai bi n nhi u nh t.

Khoa Ch ng c b nh vi n B ch Mai năm ngoái t ng ti p nh n m t b nh nhân u ng thu c ng t t vì liên quan n ph u thu t ng c.

S là cô này ng c quá kh , ch ng bi t mò vào th m m vi n vư n nào òi thu nh , cu i cùng b ng c m ư c âu ch ng th y, ch th y hai bên ng c ch ng ch t s o, bên th p bên cao, u t quá, cô m i tìm n thu c ng .

Có ch g p úng tay bác sĩ m i "chuy n nghành" t chuyên khoa tai mũi h ng sang ph u thu t th m m , nên m i cho ra i nh ng qu núi ôi, m t n a thì "ngh ch lên ng m trăng", còn n a kia l i "phút m c ni m b t u". Có cô ng c b d n c c vì bơm silicon, l n nh n như m n, m i th y cái s li u c a ch em qu là " áng n ".

M t th c t là hi n nay các th m m vi n không có ch c năng ph u thu t th m m nâng ng c và tách m nhưng v n nh n khách l y ph n trăm môi gi i, th nên bác sĩ th m m có gi y phép hành ngh m i ch y sô như ca sĩ.

Như th m m vi n trên ư ng Hàng Bài, cardvisit tôi ư c cô nhân viên tư v n trao cho, không th y ghi ch c năng ph u thu t nâng ng c, nhưng n u có nhu c u, v n ư c h n ngày " i u" bác sĩ.

Nh ng ki n th c căn b n

388

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Và, th t b t h nh cho ngư i ph n nào sau m t qúa trình v t vã v i công ngh làm p, cu i cùng hai bên ng c bu c ph i c t b vì ho i t b i g p ph i m y bà bơm ng c d o, Hà N i thì ít ch trong Sài Gòn và các t nh ni m Tây thì i quân này ông không k xi t, "gây án" r t nhanh r i l n m t hơi không bi t âu mà l n. D ng c không ư c t y trùng, ch t silicon không ư c ai ki m nh, th nên m i gây ra trư ng h p t vong v a r i TP HCM.

Thôi thì "có sao dùng v y", y là l i khuyên bình dân i v i nh ng ch em nào có m i lý do duy nh t là s ch ng chê, ch ng b . B n ch m t hai ti ng là ư c s h u m t s o như ý, nhưng ph i m t c i kh c ph c h u qu . Hãy cân nh c!

Ăn chung b ng ũa d lây b nh
L n t i khi b n th c ũa vào m t bát canh hay ĩa th c ăn, b n có th ã g p theo nh ng con vi khu n gây viêm loét d dày. Các nhà khoa h c hàng u Trung Qu c và nhà khoa h c Australia Barry Marshall - ngư i ng o t gi i Nobel Y h c năm 2005 - hôm qua tuyên b vi c dùng chung th c ăn b ng ũa có th làm phát tán vi khu n H. pylori.

Marshall hi n là nhà nghiên c u c p cao t i i h c Western Australia. Ông ã ư c trao gi i Nobel nh ch ng minh ư c r ng nh ng căn b nh như viêm d dày, loét tá tràng ho c loét d dày là do vi khu n H. pylori gây ra.

Khi các nhà nghiên c u hàng u Thư ng H i h i ông v kh năng lây các b nh d dày do dùng chung th c ăn, Marshall cho r ng i u này hoàn toàn có th x y ra, dù n nay chưa có kh ng nh nào.

V n ư c ưa ra b i Wang Mingwei, m t nhà dư c h c và là Giám c Trung tâm ki m nghi m thu c qu c gia c a Trung Qu c. Wang cho bi t các ng nghi p trên kh p th gi i cũng ã th o lu n v m i liên quan gi a vi c dùng ũa g p th c ăn chung và kh năng lây nhi m vi khu n gi a nh ng ngư i dân châu Á.

Zhao Guoping, Giám c i u hành t i Trung tâm nghiên c u gene ngư i qu c gia c a Trung Qu c, cho bi t, nh ng nghiên c u khác ã tìm th y ngư i châu Á có t l nhi m b nh v d dày cao hơn h n dân châu Âu. Khi ngư i phương ông di cư t i các nư c phương Tây, sau hai ho c ba th h , t l m c b nh v d dày c a h l i th p i.

Nh ng ki n th c căn b n

389

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Zhao cho r ng chính thói quen ăn u ng c a ngư i dân châu Á có liên quan t i tình tr ng này. Tuy v y, nó v n c n ph i ki m ch ng thêm.

L i khuyên cho b nh ng a
Hi n tư ng ng a, có tên khoa h c là folliculitis, thư ng b t u khi nang lông b nh hư ng do b t c ho c c sát b i qu n áo th m chí c khi c o. Trên cơ th chúng ta thư ng xu t hi n nh ng n t nh quanh m t ho c 2 nang lông và chúng có xu hư ng xu t hi n nhi u trên da m t, da u, ùi, chân, và khu v c háng.

Khi b nh hư ng, nang lông r t d b vi khu n t n công gây ra hi n tư ng ng a. N u không kh i thì bác sĩ thư ng khuyên chúng ta bôi thu c kháng sinh lên vùng b nhi m khu n ó.

Dù không ph i lúc nào chúng ta cũng có th d dàng phòng ng a ư c hi n tư ng này nhưng m t s l i khuyên dư i ây có th giúp ích cho b n ph n nào:

* Không m c qu n áo quá ch t: Tránh m c qu n áo bó sát cơ th , c bi t là qu n Jean và qu n áo th thao. Chúng có th h p th i trang nhưng b n nên ch n c nào mà không gây c sát vào da quá m nh.

* C n th n hơn m i khi c o râu ho c lông: S d ng bàn c o i n ho c thay dao c o m i m i khi c o. Luôn m b o khu v c c o s ch s và tránh tr y xư c. N u b n là ph n và thư ng xuyên b ng a thì nên dùng các lo i thu c làm r ng lông trên th trư ng hay áp d ng các bi n pháp khác.

* Dùng b n t m nóng: N u b n có b n t m nư c nóng thì ph i v sinh nó thư ng xuyên và n u c n thi t thì ph i c v i nư c Clo.

Phòng và x trí ng

c th c ăn

Nh ng ki n th c căn b n

390

S c kho và cu c s ng Sau khi ăn hay t ng t có nh nôn c ra máu, l n máu), có th

Hoàng Tu n Minh u ng m t th c ph m b nhi m c, ngư i b nh ng tri u ch ng: bu n nôn và nôn ngay, có khi au b ng, i ngoài nhi u l n (phân nư c, có th không s t ho c s t cao trên 38oC. c th c ăn

Nguyên nhân gây ng

Có 3 nguyên nhân chính gây ng c hay g p, ó là do hóa ch t b o qu n th c ph m (thu c tr sâu, hóa ch t ch ng sâu m t...), do hóa ch t dùng trong trong ch bi n th c ph m (ví d ph m màu trong các lo i bánh, xôi, rư u...) và do các vi sinh v t. Hãy c n th n khi ch bi n các món ăn có n m c ư c ưa vào c p c u phòng tránh ng c. T i các khoa h i s c c p c u, các ca ng còn có th là do th c ăn và nư c u ng b nhi m ch t c như: kim lo i (asen, k m, chì...), các ch t h u cơ, các thu c di t côn trùng, v t h i (rau qu b dính các hóa ch t tr sâu, ch t b o qu n ch ng th i r a).

Bên c nh ó còn có các siêu vi khu n, c t c a chúng ti t ra, các n m c có trong th c ph m, các ch t c có t nhiên trong rau, qu , th t như: n m c, lá ngón, cá c, cà c dư c, gan cóc, tr ng cóc, v s n, m t cá tr m, n c r n, n c ong...

Cách nh n bi t m t ngư i b ng

c th c ăn

Sau khi ăn hay u ng m t th c ph m b nhi m c (sau vài phút, vài gi , th m chí có th sau m t ngày), ngư i b nh t ng t có nh ng tri u ch ng: bu n nôn và nôn ngay, có khi nôn c ra máu, au b ng, i ngoài nhi u l n (phân nư c, có th l n máu), có th không s t ho c s t cao trên 38oC.

ngư i cao tu i và tr nh dư i 5 tu i, các tri u ch ng này thư ng n ng. N u nôn nhi u l n và i ngoài nhi u l n, ngư i b nh s d b m t nư c, m t ch t i n gi i d n n b tr y tim m ch và s c. Vì th ph i r t lưu ý n nh ng d u hi u m t nư c, nh t là i v i nh ng ngư i nôn nhi u trên 5 l n và i ngoài phân l ng trên 5 l n, s t cao, mi ng khô, môi khô, m t trũng, khát nư c (c n lưu ý: ngư i già hay b n ng l i không kêu khát do tu i cao b m t c m giác khát), m ch nhanh, th nhanh sâu, m t l , hay co gi t, nư c ti u ít, s m màu.

X trí th nào?

Nh ng ki n th c căn b n

391

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Trư c m t ngư i có bi u hi n ng c, n u còn t nh táo c n làm cho ch t c l n trong th c ăn ào th i ra ngoài càng nhanh càng t t, b ng cách dùng hai ngón tay ngoáy h ng hay dùng m t thìa nh ho c tăm pon ưa vào g c lư i (c n th n tránh làm xây sát mi ng) gây nôn. Khi b nh nhân nôn, u cúi th p hơn ng c, tránh b s c vào ph i.

Trong trư ng h p n u bi t ch t c là d u h a, xăng, hóa ch t tr sâu, thu c chu t... thì không nên gây nôn vì gây nôn s có th làm b nh nhân hít ch t c vào ph i ho c lên cơn co gi t khi ang nôn mà nhanh chóng cho n n nhân u ng than ho t tính 20-30g n u là ngư i l n, 5-10g i v i tr em.

Than ho t tính có tác d ng g n gi các ch t c không cho th m vào máu. Ti p ó cho sulfate magnesium, sorbitol t ng ch t c và than ho t qua ư ng phân. Ph i cho b nh nhân u ng nhi u nư c than ho t d dàng i ra ngoài. Lúc này b nh nhân b m t nư c nghiêm tr ng, nên c n bù nư c và i n gi i cho b nh nhân b ng cách cho u ng dung d ch oresol ho c nư c cháo, nư c cam, nư c d a, nh t là sau m i l n nôn hay i ngoài.

Ti p t c cho b nh nhân ăn các th c ăn m m, d tiêu, n u là tr nh thì v n cho tr bú như bình thư ng. N u th y b nh nhân m t nư c n ng, ly bì, s t cao, hay phân có máu thì ph i ưa n b nh vi n ư c truy n và i u tr k p th i.

Phòng ng

c th c ăn

phòng ng c, m i ngư i c n có ý th c gi gìn v sinh trong ăn u ng, trong ch bi n và kinh doanh th c ph m. Hãy th c hi n t t 8 i u sau:

- Nên tìm hi u k nh ng cây rau, các lo i n m, cá c. Tuy t i không ăn nh ng th c ăn l .

phân bi t ư c lo i không

c và lo i

- Th c ph m dùng làm th c ăn ph i ư c ch n l a c n th n, ph i tươi, không d p nát. Không ăn cá ươn, không hái n m d c ư ng hay trong r ng ăn.

- Chu n b th c ăn k càng: n u chín, un sôi, b nh ng ph n nghi là gây ngâm nư c trư c khi lu c; b da, u, ru t, m t cá trư c khi n u...).

c (b v s n và

Nh ng ki n th c căn b n

392

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

- Gi s ch bát, ĩa, xoong n i ng th c ăn. Th c ăn n u chín nên ăn ngay. Th c ăn không ăn h t c n un l i r i m i c t gi trong t l nh. Khi ăn l i v n ph i em un sôi r i m i ăn.

- Di t ru i, gián, chu t... Tuy t

i không

chúng ti p xúc v i th c ăn.

- Qu , rau s ng ph i r a s ch, ngâm và g t v r i m i ăn.

- Không u ng m t cá tr m, trôi, chép v i m c ích ch a b nh. Tuy t Không u ng bia rư u n u l u.

i không ăn cá nóc.

- R a s ch tay b ng xà phòng trư c khi ăn hay khi chu n b ch bi n th c ăn.

Nh ng ai không nên dùng aspirin?
ngư i già, vi c s d ng aspirin h ng ngày làm tăng nguy cơ b thi u máu cơ tim lên hai l n. Tr em, b nh nhân hen, loét d dày... cũng không ư c dùng thu c này. Ho t ch t c a aspirin hi n di n trong thành ph n c a nhi u h n h p thu c thông thư ng. Ngoài tác d ng gi m au, ch ng viêm, h s t, trong hơn 20 năm tr l i ây, ngư i ta còn khám phá thêm m t s tác d ng m i c a aspirin như: ch ng t qu do ngh n m ch máu Aspirin d gây xu t não, i u tr au tim, nh i máu cơ tim cũng như các bi n ch ng v huy t d dày (S c Kh e tim m ch c a ngư i b b nh ti u ư ng. & i S ng). S dĩ aspirin có tác d ng ch a b nh tim m ch là do nó ch ng s hình thành c c máu ông. Ch c năng này khi n aspirin có th làm máu loãng hơn. Nghiên c u t i M cho th y, thu c làm gi m t l các cơn au tim nh ngư i ít nguy cơ b nh tim m ch. Nhưng t l t vong trong nhóm nghiên c u và nhóm i ch ng hoàn toàn như nhau. Các nhà khoa h c l p lu n, c cho tác d ng phòng cơn au tim c a aspirin là có th t thì thu c này l i làm tăng t l t vong vì các b nh ho c bi n ch ng khác. Nhi u nghiên c u cho th y aspirin b o v t bào não, gi m b nh m t trí nh ngư i già và gi m tai bi n m ch máu não. Nhưng m t s nghiên c u khác cho k t qu ngư c l i: tăng tai bi n m ch máu não, ch y máu não, t n thương t bào não, ng kinh, thoái hóa hoàng i m m t. M t nghiên c u cu i năm 2005 t i Nh t B n kh ng nh, aspirin ch ng nh ng không phòng ư c tai bi n m ch máu não cho b nh nhân lo n nh p tim mà còn làm tăng ch y máu cho h . Tác h i c a aspirin M t trong nh ng bi n ch ng thư ng g p c a aspirin là gây t n thương ư ng tiêu hóa, loét d dày, ch y máu tiêu hóa. Kho ng 2-6% s ngư i dùng ph i ng ng thu c vì các bi u hi n này. Nh ng ki n th c căn b n 393

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Li u dùng và tu i b nh nhân càng cao, kh năng x y ra các tai bi n ư ng tiêu hóa càng l n. Tác d ng ch ng ông máu c a aspirin cũng làm tăng nguy cơ ch y máu não, t l là 2% s ngư i s d ng thu c. nh ng ngư i già, vi c s d ng aspirin h ng ngày làm tăng nguy cơ b thi u máu cơ tim g p hai l n. Aspirin còn làm tăng các trư ng h p xu t huy t, ung thư th n và i tràng, không có tác d ng phòng b nh tim cho c ngư i tăng huy t áp l n ngư i huy t áp th p. Nh ng b nh nhân có nguy cơ m c b nh m ch vành th p không nh ng không có ư c l i ích gì khi dùng aspirin mà còn tăng kh năng b các tai bi n do thu c. M t s ngư i còn b d ng v i aspirin gây m n ng a, n i m ay, phù m t... Aspirin còn gây ra m t d ng hen suy n g i là suy n do aspirin. Nh ng b nh nhân hen ph qu n cùng v i polyp khoang mũi tuy t i không ư c dùng aspirin vì nó có th gây ra cơn hen n ng. tr em, aspirin còn có th gây ra h i ch ng Reye, hi m g p nhưng nguy hi m. H i ch ng này thư ng x y ra khi b nh nhi s d ng aspirin do c m cúm, th y u ho c các b nh do siêu vi trùng ư ng hô h p. Các bi u hi n ban u là nôn, m a, bu n ng và có th hôn mê, li t hô h p. B nh nhân có th b thoái hóa gan và ch t vì phù não trong trư ng h p n ng. Các nhà khoa h c M còn cho bi t, aspirin và các thu c ch ng viêm gi m au thông thư ng còn làm tăng t l s y thai khi dùng trong th i kỳ thai nghén, nh t là giai o n s m. Dùng như th nào? V i nh ng k t qu nghiên c u và ki n th c hi n có, aspirin ch nên ư c dùng v i ch nh thông thư ng c a nó ch a b nh, ch a tri u ch ng khi c n thi t. Tuy t i không nên dùng cho nh ng ngư i có ti n s b nh ch y máu, loét d dày, ngư i m n c m v i aspirin cũng như ngư i có b nh gan và th n. Các d ng aspirin có v bao phim ho c aspirin trung tính trên th c t không làm gi m t l bi n ch ng ư ng tiêu hóa. U ng rư u v i b t k s lư ng nào cũng làm tăng nguy cơ làm ch y máu c a aspirin. Khi dùng cùng các thu c ch ng viêm, gi m au khác như ibuprofen, tác h i cho ư ng tiêu hóa c a aspirin s b nhân lên. Kh năng gây ch y máu c a nó cũng tăng khi dùng chung v i các thu c ch ng ông máu. Các dư c th o có tác d ng ho t huy t như tam th t, ngưu t t, an sâm, h ng hoa... khi dùng cùng v i aspirin cũng ph i th n tr ng. M t i u áng ng i là: nhi u b nh nhân, các bi u hi n ch y máu thư ng ng m ng m và không có d u hi u báo trư c. Nh ng tri u ch ng sau ây có th làm chúng ta ph i c nh giác: phân màu en ho c i ti n ra máu, nôn ra máu, cơn au b ng d d i do ch y máu c p và thi u máu do ch y máu ng m ng m trong m t th i gian dài.

Ng c không

u liên quan t i ung thư vú

Nh ng ki n th c căn b n

394

S c kho và cu c s ng Nh ng ph n có b ng c không cân thư vú cao hơn nh ng ngư i khác.

Hoàng Tu n Minh i có nguy cơ phát tri n ung

Các nhà nghiên c u t i i h c Liverpool, Anh, ã ch p nhũ nh c a 252 ph n ã b phát tri n căn b nh này cùng 252 ngư i kho m nh. K t qu cho th y nguy cơ b ung thư tăng 50% v i m i 100 ml chênh l ch trong kích c 2 b u ng c. Nhưng các tác gi cũng c nh báo nguy cơ b ung thư vú còn ph thu c vào nhi u y u t khác. Con ngư i, cũng như nhi u ng v t có xương s ng khác, thư ng có thân hình chia thành 2 ph n cân i. Tuy nhiên, s phân chia u n này s b nh hư ng khi có s r i lo n hoóc môn. Vì v y, các nhà nghiên c u tin r ng nh ng ngư i có b ng c không u nhau có th ã b các r i lo n hoóc môn, cu i cùng d n t i ung thư.

(galatea)

Nhà nghiên c u ng u Diane Scutt cho bi t b ng c c a ph n trong nghiên c u có kích c trung bình là 500 ml, vì v y chênh l ch 100 ml s là r t l n. Bà cũng b sung h u h t ph n u có chênh l ch nào y. "S b t cân i c a b ng c không nên ư c xem xét riêng bi t. Ph i tìm hi u toàn di n m i nguy cơ c a cô y trư c khi k t lu n v kh năng b ung thư vú". Maria Leadbeater, t i Trung tâm Ung thư vú, nh n nh: "Có r t nhi u nguyên nhân gây nên s m t cân i b ng c và v i nhi u ph n hơi chênh l ch m t chút cũng là i u hoàn toàn bình thư ng. Tuy nhiên, n u b ng c c a b n ang bình thư ng và b n nh n th y nó ngày càng chênh l ch thì nên i khám bác sĩ".

D u ăn un

nhi t

cao: Nguy cơ gây ung thư

Theo nghiên c u c a H i Hóa ch t Hoàng gia Anh công b ngày 9/4, d u th c v t ư c un sôi nhi t cao, khi xào ho c rán th c ăn, có th làm tăng nguy cơ ung thư vú, ung thư ph i và ung thư bàng quang. Theo các nhà khoa h c, khi d u ư c un sôi nhi t cao rán ho c xào th c ăn, các phân t c h i s b c hơi bay vào không khí, tăng nguy cơ m c các b nh ung thư i v i ngư i n u b p và nh ng ngư i xung quanh. T t c các lo i d u ăn u s n sinh m t lư ng nh hóa ch t h i, nhưng d u th c v t là nguy hi m nh t. c

D u ngũ c c và d u ô liu cũng có nguy cơ này. c bi t các món ăn rán ròn như khoai tây rán s n sinh ra m t lư ng l n hóa ch t gây ung thư - polycyclic aromatic hydrocarbon. Các nhà nghiên c u khuyên r ng khi un n u th c ăn, nhà b p ph i có h th ng thông hơi t t và nên ch bi n các món lu c ho c h p thay th các món ăn rán ho c xào.
Nh ng ki n th c căn b n 395

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

H kh ng nh: ''Nguy cơ gây ung thư cao i v i nh ng ngư i n u b p ph i thư ng xuyên hít, ng i các hóa ch t c h i b c hơi khi xào và rán th c ăn hàng ngày. Phương pháp n u ăn b ng nư c như h p ho c lu c t t hơn n u b ng d u, vì có th c i thi n ch t lư ng không khí hơn, c bi t trong m t không gian ch t h p như nhà b p gia ình''. H cho r ng cách t t nh t gi m nguy cơ ung thư là có ch ăn cân i, nhi u rau và qu tươi và tránh dùng nhi u th t ã ư c ch bi n và th t . Nh ng món ăn rim ho c nư ng s t t hơn rán ho c xào vì giúp gi m t l ch t béo và cô-le-xtơ-rôn. Theo s li u c a ngành y t Anh, m i năm có trên 33.000 ngư i Anh m c ung thư ph i và s ngư i t vong vì căn b nh này cao hơn b t c d ng ung thư nào. Trong khi ó kho ng 41.000 ph n ch n oán m c ung thư vú v i s ngư i t vong hàng năm là 13.000 b nh nhân. Ngoài ra t l m c b nh ung thư bàng quang cũng khá cao - gây t vong cho 5.000 b nh nhân/năm.

B ung thư không có nghĩa là ph i ch t
R t nhi u ngư i nghĩ r ng, m c ung thư nghĩa là ã nh n m t b n án t hình và không th làm gì ư c n a. i u này khi n nhi u ngư i b cu c và không ch u i u tr . Th c ra, nhi u b nh ung thư có th ch a kh i n u ư c x lý s m. Trong m t l n khám s c kh e nh kỳ, ông Hùng (61 tu i, H i Dương) phát hi n mình b ung thư ph i. Dù v con nói th nào, ông cũng không ch u ch a ch y vì " ng nào cũng ch t, n u s ng thêm ư c vài năm n a nhưng b t gia ình gánh m t ng n n n thì ch ng thà c k ". Kh i u phát sáng Ph i n khi v con nh bác sĩ dành h n cho m t bu i tư v n, ư c gi i trên phim PET-CT thích rõ là b nh c a ông m i giai o n s m, kh năng ch a kh i r t (gamma.wustl). cao, ông Hùng m i th y hy v ng và ch p nh n i u tr . Sau khi hóa tr kh i u nh b t, ông ư c ph u thu t. n nay ã 2 năm, s c kh e c a ông r t n, bác sĩ ánh giá tiên lư ng r t t t, ông có th s ng kh e kho n trong nhi u năm n a n u bi t gi gìn s c kh e và tránh xa thu c lá. Bác sĩ Ang Peng Tiam thu c t p oàn y t Parkway Singapore, ngư i t ng i u tr thành công cho r t nhi u b nh nhân ung thư ngư i Vi t Nam, cho bi t, ung thư vô phương c u ch a là m t trong nh ng ng nh n l n nh t i v i b nh này, nó làm m t i cơ h i ư c ch a kh i c a nhi u ngư i. "Nhi u lo i ung thư có th ch a kh i n u i u tr k p th i, ch ng h n như ung thư ph i, ung thư vú, c t cung..." - ông Ang nói. Nh ng ki n th c căn b n 396

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Bác sĩ Ang cho bi t, ph n l n các trư ng h p ung thư ư c phát hi n mu n do tri u ch ng giai o n u không có ho c không i n hình, d b b qua. M t khác ngư i b nh cũng có xu hư ng ph nh n các tri u ch ng vì h s ung thư n n i không mu n ch p nh n s th t này. các nư c y h c phát tri n Ba y u t quan tr ng nh t trong phòng ch ng ung thư là ngăn trong ó có Singapore, có th ng a, phát hi n s m và i u tr úng. Tuy các tri u ch ng ch n oán chính xác ung thư ban u không rõ ràng nhưng nhi u lo i ung thư có th phát b ng xét nghi m PET-CT. ây hi n s m b ng vi c khám s c kh e nh kỳ, ch ng h n như là m t lo i ch p c t l p giúp ung thư vú, c t cung, gan, ti n li t tuy n, d dày... xác nh chính xác v trí và Các chuyên gia khuyên ph n trên 40 tu i nên ch p nhũ nh tính ch t kh i u: Kh i u ác tính h ng năm phát hi n s m các bi u hi n ti n ung thư, vì ung s sáng lên, n i b t trên phim thư vú có th ư c phát hi n trư c khi có tri u ch ng. Nh ng ch p. ph n có ho t ng tình d c thư ng xuyên cũng nên nh kỳ t m soát ung thư c t cung b ng xét nghi m phi n âm Các kh i u, nh t là u ác, có m c trao i ch t cao hơn mô o. lành, nghĩa là c n nhi u năng Hãy nghĩ n ung thư n u cơ th có các bi u hi n b t thư ng, lư ng hơn. D a vào ó, b nh i u tr kho ng 2 tu n không kh i, ch ng h n v t loét lâu lành nhân ư c tiêm ư ng gluco trên da (nguy cơ ung thư da), ho, khó th (d ung thư ph i), vào tĩnh m ch, ch "ng m" r i nu t khó (có th ung thư thanh qu n)... y hơi, chư ng b ng ch p PET-CT. Các kh i u s kéo dài cũng có th là tri u ch ng ban u c a ung thư d nh n nhi u ư ng hơn và phát dày. Dĩ nhiên không ph i ung thư là nguyên nhân c a m i sáng trên hình. bi u hi n trên, nhưng b nh nhân ph i c nh giác v i kh năng này. Bác sĩ Ang cho bi t, vi c i u tr ung thư hi n có nhi u ti n b l n c trong 3 m t: hóa tr , x tr và ph u thu t. Hóa tr là lĩnh v c có nhi u bư c ti n nh t. "Nghĩ n dùng thu c ch a ung thư, ngư i ta nghĩ ngay n vi c r ng h t tóc, bu n nôn ghê g m và m t m i n ki t s c. Nhưng hi n nay ã có nhi u lo i thu c h n ch n m c t i thi u các tác d ng ph này". Hi u qu c a thu c cũng tăng lên rõ r t. Theo bác sĩ Ang, n u như cách ây 20 năm, b nh ung thư ph i ư c coi là cái ch t ch c ch n thì hi n nay, có t i 60% trư ng h p ung thư ph i ti n tri n áp ng v i thu c. Hi u qu i u tr r t l n nh ng b nh nhân n không hút thu c lá. Còn nh ng b nh nhân nam ung thư ph i do thu c lá, vi c hóa tr r t ít hi u qu . Vi c dùng thu c có th nh m làm cho kh i u nh i trư c khi ph u thu t, ho c k t h p v i x tr tăng kh năng kh i h n sau khi ã m . Hóa tr cũng có tác d ng làm tăng hi u qu x tr và gi m au. Các phương pháp ph u thu t ung thư hi n nay có kh năng ti t căn khá cao, t o v t thương t i thi u, b o toàn ư c các t ch c xung quanh. Ch ng h n, b nh nhân ung thư vú trư c ây thư ng b c t toàn b tuy n vú, c nách, thành ng c và các cơ, da các vùng liên quan. Ngày nay, bác sĩ ch c t b u và c g ng b o t n tuy n vú r i chi u x b sung vùng này nh m gi m nguy cơ tái phát. Nh ng ki n th c căn b n 397

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

V i x tr , các k thu t hi n nay ch t p trung tia x li u cao vào chính kh i u tiêu di t nó m t cách tri t hơn, thay vì tác ng vào c các t ch c lành xung quanh như trư c ây. Tia x còn ư c dùng như dao m lo i b kh i u trong cơ th ngư i b nh. Dù vi c i u tr ung thư ã có nhi u bư c ti n vư t b c nhưng ây v n là m t căn b nh nan y. Bác sĩ Ang kh ng nh, ung thư không ng nghĩa v i b n án t hình ch khi b nh ư c phát hi n s m và i u tr tích c c, úng cách. Và vì v y, ngoài vi c lưu tâm n nh ng bi u hi n b t thư ng c a cơ th , b n ph i t p thói quen ki m tra s c kh e nh kỳ m i năm.

C t bu ng tr ng tăng nguy cơ m t trí
Nh ng ph n b c t b bu ng tr ng có th gia tăng nguy cơ b m t trí nh . M t nghiên c u trên 2.500 b nh nhân t i M ã cho th y như v y. Nhóm t i Tr m y t Mayo, Minnesota, M , ã tìm th y nguy cơ này c bi t gia tăng ph n tr . B c t b 1 bu ng tr ng tu i 38 làm nguy cơ tăng lên 260%. Nguyên nhân là do nh ng ph n này b m t i hoóc môn gi i tính n oestrogen, v n giúp ngăn ng a tu i già. (lunadude) 1950 Các nhà nghiên c u ã tìm hi u hơn 1.200 ph n b c t b c 2 bu ng tr ng và hơn 1.300 ngư i b m t m t bên, t năm n 1987. H so sánh k t qu v i nh ng ph n không b ph u thu t.

T ng c ng, ph n b gi i ph u tăng 40% nguy cơ phát tri n b nh m t trí ho c kém nh n th c, so v i nhóm kho m nh. Nh ng ngư i b m t c 2 bu ng tr ng tu i 46 có nguy cơ b m t trí nh ho c kém nh n th c tăng 70%. Và nh ng ai b m t 1 bu ng tr ng tu i 38 b gia tăng 260% nguy cơ. Nhà nghiên c u ng u Walter Rocca cho r ng, k t qu nghiên c u này có ý nghĩa v i nh ng ph n có ý nh c t b bu ng tr ng ngăn ng a nguy cơ ung thư sau này. "Gi ng như các quy t nh ph u thu t khác, luôn có s ánh i gi a l i và h i. K t qu c a chúng tôi s quan tr ng trong trư ng h p vi c lo i b bu ng tr ng chưa ph i là gi i pháp cu i cùng". Trư c ó, các nghiên c u khác cũng tìm th y c t b bu ng tr ng gia tăng nguy cơ m c b nh Parkinson, b nh tim m ch và ch ng loãng xương.

Nín ti u nhi u d m c b nh th n

Nh ng ki n th c căn b n

398

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Các bà m nên nh c con i ti u khi th y "bu n", ng c nín nh n i u tr tr suy th n vì thói quen này có th d n n nhi m trùng ư ng ti u, viêm BV Nhi ng 1 (Tu i th n... Tr ). Bác sĩ Huỳnh Tho i Loan, Trư ng khoa Th n B nh vi n Nhi ng 1 cho bi t, khoa ang i u tr cho r t nhi u tr m c b nh th n. Trong s tr có b nh th n m c ph i, ph n l n là viêm th n mà nhi m trùng là m t nguyên nhân. Các y u t nguy cơ gây nhi m trùng ti u g m: tr thư ng xuyên nín ti u, u ng ít nư c, không v sinh sau khi i ti u (nh t là v i tr gái). Nhi m trùng ti u tái phát thư ng xuyên s d n n viêm th n nhi m trùng, t o s o trên th n; v lâu dài có th d n n suy th n mãn (có khi n 20-30 năm sau m i b c phát). Theo bác sĩ Tho i Loan, trung bình c kho ng ba gi ng h , tr i ti u m t l n (m t ngày i kho ng 5-6 l n, không tính th i gian ng ). Th nhưng trên th c t , nhi u tr thư ng xuyên nín ti u, ho c không dám u ng nư c kh i ph i i ti u, song cha m không bi t. Nhi u tr b nhi m trùng ư ng ti u khi ư c bác sĩ h i m i ngày i ti u m y l n ã tr l i: “Nhà v sinh trư ng con b n l m, con không dám i”, ho c “ trư ng, con trai con gái i chung m t nhà v sinh kỳ l m, con ph i ráng nh n v nhà m i i”. Có h c sinh còn cho bi t trong gi h c, các em m c ti u xin ra ngoài nhưng thày cô không cho, b o i n gi ra chơi. Bác sĩ Tho i Loan cũng cho bi t, trong 12 năm u i, kho ng 8% tr em gái b nhi m trùng ư ng ti u ít nh t m t l n. Tr 1-5 tu i n u thư ng xuyên b nhi m trùng ti u mà không ư c i u tr úng s d b t n thương th n và l i di ch ng n ng n . giai o n u, các tri u ch ng c a b nh lý th n tương i mơ h và d b b sót n u bà m không chú ý. phát hi n s m, c n thư ng xuyên theo dõi vi c i ti u c a tr . Tr tu i 3-15 i ti u trung bình 0,5-1 lít m i ngày, màu s c vàng trong. Khi th y lư ng nư c ti u ít i t ng t, thay quãng, tia nư c ti u y u ho c ti u són trong huynh cũng c n chú ý tình tr ng tăng cân t hi n tư ng phù ngư i, phù mi m t vào sáng s phòng suy th n. i màu s c ( c, vàng m, ), tr i ti u ng t qu n kéo dài..., c n ưa n b nh vi n. Ph ng t c a tr (m t tháng tăng 2 kg), kèm theo m lúc ng d y ưa tr n b nh vi n s m,

Ngoài ra, c n gi gìn v sinh cá nhân cho tr , v sinh mũi h ng, v sinh da. T p cho tr có thói quen ánh răng h ng ngày vì nhi m trùng răng mi ng có th gây viêm c u th n. phòng ng a nhi m trùng ư ng ti u, c n cho tr u ng nư c nhi u, gi cho dòng nư c ti u thông su t ( i ti u khi th y m c ti u).

C n tránh khi u ng thu c viên

Nh ng ki n th c căn b n

399

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh N u b n hay d tr u ng thu c b ng cách nhét nó vào qu chu i, mi ng u thì hãy d ng ngay. Tr có th nôn, o , n u nhai úng viên thu c ng, ho c không nu t ư c, gây ngh n th c qu n. Vi c u ng thu c tư ng ch ng ơn gi n nhưng n u không chú ý s d n n nh ng tác h i không nh , trư c h t là gi m hi u l c c a thu c. Nh ng i u nên tránh khi u ng thu c:

(S c Kh e &

Dùng nư c khoáng, nư c có gas: D sinh ra tương tác b t l i, nh i S ng) hư ng n s h p thu c a thu c.

Dùng các lo i nư c lá (chè, nư c v i...): Các lo i nư c này ch a tanin, s gây k t t a v i các ancaloid trong thu c như Berberin ch ng h n, làm m t tác d ng c a thu c. S a cũng làm gi m sút s h p th c a m t s thu c như kháng sinh nhóm cyclin (tetracyclin, doxycyclin). B t mũi tr ph i nu t thu c: Tr có th b s c, gây ng t, r t nguy hi m. th c qu n, t t nh t là u ng t ng viên m t.

D c c n m thu c vào mi ng: Có th gây ngh n

Nhai nát ho c bóc b v bao thu c viên: V bao giúp "che ch n" mùi v khó ch u c a thu c, h n ch nôn m a. Nh ng viên thu c có tác d ng kéo dài, n u bóc b l p phim thì s tác d ng t c thì m t lúc, r t nguy hi m, nh t là thu c tim m ch. ngư i cao tu i lú l n t u ng thu c m t mình: B nh nhân d quên, u ng r i l i u ng n a ho c quên không u ng vì tư ng u ng r i. Cách u ng thu c úng là dùng nư c un sôi ngu i, kho ng 150 ml là v a . Khi u ng thu c t y giun sán thì nên dùng ít nư c nh m m b o n ng cao c a thu c trong th c ăn. R a tay s ch s khi u ng thu c m b o v sinh an toàn. Nên u ng thu c tư th th ng ng ho c ng i cho n khi nu t viên thu c ư c vài ba phút.

Các món ăn gi i nhi t
Cháo cúc hoa, canh u xanh - bí , nư c dưa h u, g i giá u xanh... là các món ăn làm mát, r t có l i cho nh ng ngư i m c các ch ng b nh do h a nhi t, nh t là vào mùa hè. Các ch ng m t , m t , môi khô, nư u sưng, nư c mũi vàng c, c h ng khô au, mi ng lư i l loét, tâm phi n m t ng , ăn nhi u d ói, i ti n táo bón, ti u ti n vàng m… thu c ch ng h a nhi t n i th nh. Có th dùng các món ăn bài thu c thanh nhi t t h a như sau: Cháo cúc hoa: R t t t cho ngư i chóng m t, au u do cao huy t áp. Mư p ng có tác Cách làm: Cúc hoa 15 g b cu ng, phơi khô tán b t; g o 100 g n u cháo, d ng làm mát (S c cho b t cúc hoa vào n u trong giây lát, ăn m i sáng và chi u. Kh e & i S ng). Trà lá tre - mã : Lá mã 10 g, lá tre 10 g, cam th o s ng 10 g. S c

Nh ng ki n th c căn b n

400

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

u ng (b bã), thêm ư ng tr ng v a , u ng thay trà, m i ngày n u 1 l n. Thích h p cho ngư i b nh tâm phi n, mi ng lư i l loét, ti u ng n, bu t au. Kh qua xào th t lát: Kh qua (mư p ng) 250 g, th t n c 150 g, gia v v a . Kh qua c t lát m ng, sau khi xát v i mu i r a s ch, th t heo c t lát m ng, thêm rư u, mu i, b t năng tr n l n ư p. Trong ch o nóng cho g ng lát phi thơm, thêm th t lát xào n ng màu, vào kh qua, sôi lên nêm gia v . Dùng cho ch ng m t sưng au do can h a th nh vư ng. Cháo th ch cao: Th ch cao s ng 100 g, g o 50 g. N u th ch cao, b bã l y nư c, dùng nư c th ch cao cùng g o n u cháo. Dùng cho các ch ng phát s t, mi ng khát, nhi u m hôi, au u, au răng, suy n c p, ti u g t… do v nhi t. Cao h nh nhân - m t ong: H nh nhân 30 g, cam th o 10 g, m t ong tươi 120 g, nư c 200 ml. H nh nhân l t v , thêm 2 lít nư c n u, b bã, r i thêm m t ong, cam th o, h n h p này l i cho vào n i t (v i l a nh ) n u thành cao. M i l n 10 g, ngày 2 l n. Dùng cho ch ng ho suy n, táo bón. Nư c dưa h u: Dưa h u 1 qu b h t l y ru t, dùng v i mùng v t l y nư c, u ng tùy thích. Thích h p cho ngư i phi n khát do th nhi t (say n ng). G i giá u xanh: Giá u xanh 400 g, mu i, ư 10 g. Giá u xanh r a s ch, cho vào nư c sôi tr vào thau. T t c các gia v nêu trên cho vào bát, thì hoàn t t. Món ăn thích h p cho các ch ng th au, ti u d t bu t không thông. ng tr ng, b t nêm v a , rư u 5 g, d u mè ng qua, d i qua nư c l nh, ráo nư c cho sau khi tr n u, rư i lên m t giá u xanh nhi t phi n khát, th y thũng, ung nh t sưng

Cháo u xanh: u xanh 50 g, g o 100 g, nư c 600 ml. u xanh r a s ch, dùng nư c nóng ngâm n , g o vo s ch, cùng cho vào n i, sau khi thêm nư c sôi, chuy n l a nh n u n c, thích h p ăn khi ngu i, ngày 2-3 l n. Dùng cho các ch ng th nhi t phi n khát, ung nh t sưng au, ng c th c ăn và ng c ph t , ba u, thu c tr sâu… Canh u xanh - bí : u xanh 50 g, bí 0,5 kg, mu i ăn lư ng v a . u xanh vo s ch ráo nư c, thêm m t ít mu i tr n u, sau khi ngâm 3 phút dùng nư c d i s ch l i. Bí g t v , ru t bí dùng nư c r a s ch, c t lát vuông 2 cm. 0,5 lít nư c vào n i, sau khi n u sôi cho u xanh vào, 2 phút sau thêm m t ít nư c ngu i, cho sôi l i, thêm bí r , y n p n u 30 phút b ng l a nh , nêm ít mu i thì ăn. Thích h p cho các ch ng trúng th tâm phi n, mình nóng mi ng khát, nư c ti u vàng, hay choáng váng, m t s c... Trà mu i nh t: Trà xanh 10 g, mu i ăn 5 g, cùng hãm v i nư c sôi, u ng nhi u l n. Có tác d ng bù nư c gi i khát, gi i nhi t tr phi n, thanh th gi m nhi t.

B nh nhi t
"G n m t năm nay, tôi b m n r p nh lư i và niêm m c mi ng, m t lư i bám y rêu màu tr ng. N u bôi thu c thì kho ng 15-20 ngày sau là lành, nhưng m n l i xu t hi n ch khác. V y tôi b b nh gì, cách ch a ra sao?". Tr l i: Nh ng ki n th c căn b n 401

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Theo như mô t thì b n m c b nh viêm loét lư i và niêm m c mi ng tái phát, còn g i là b nh nhi t. B nh có bi u hi n là các m n nư c ho c s n nh , sau ó b loét, ho i t , t o thành các v t loét màu ho c màu tr ng (có th là vài v t ho c r t nhi u), gây au rát. Các v t này có ư ng kính 3-5 mm ho c l n hơn. Thư ng thì các v t loét t kh i sau 1-3 tu n, nhưng r t hay tái phát. S tái phát tr nên thư ng xuyên hơn nh ng ngư i m c b nh v răng l i, d ng thu c, d ng th c ăn, hen ph qu n, viêm mũi d ng, nh ng b nh nhân có d u hi u gi m mi n d ch ho c s c kháng y u. S dĩ có rêu tr ng bám dày trên m t lư i là do b n b nhi m thêm n m men, thư ng là ch ng n m Candida Albicans. B n ã dùng r t nhi u lo i thu c kháng sinh và chính vi c này t o i u ki n cho n m phát tri n. i u tr : - Khi b nh m i phát, u ng kháng sinh ch ng nhi m trùng trong 5-7 ngày. Kháng sinh thư ng dùng là erythromycine viên 250 mg, ngày u ng 2 l n m i l n 2 viên (sau b a ăn là t t nh t). - U ng vitamin nhóm B li u cao trong 10-15 ngày. - Súc mi ng b ng dung d ch tetracyclin, bôi thêm m t ch ph m ch ng n m là Daktarin oral gel ngày 1-2 l n. N u b nh v n không kh i thì b n nên i khám tuy n cao hơn có hư ng i u tr thích h p.

B nh “tay, chân, mi ng” và cách phòng ch ng
Hi n nay, b nh “tay, chân, mi ng” ã và ang x y ra t i m t s a phương. Nguyên nhân gây b nh là do enterovirus 71. Sau ây là m t s hi u bi t cơ b n v b nh “tay, chân, mi ng” và cách phòng ch ng. M t s hi u bi t cơ b n v b nh “tay, chân, mi ng” B nh tay, chân, mi ng do virus entero phân b khá ph bi n T n thương trong h i ch ng trên th gi i, b nh thư ng x y ra các nư c nhi t i và c n tay, chân, mi ng do nhi t i. B nh ã x y ra nhi u nư c trên th gi i. Các v enterovirus 71 d ch do enterovirus ã ư c ghi nh n t i ài Loan, Trung Qu c (1998), Malaysia (1997). B nh x y ra ch y u tr em. Bi u hi n b nh nam rõ r t hơn n . B nh có bi u hi n s t, sưng mi ng, n i ban có b ng nư c. B nh thư ng b t u b ng s t nh , kém ăn, m t m i và sưng h ng. 1-2 ngày sau có nh ng ch m có b ng nư c r i v thành v t loét. Các v t này thư ng n m lư i, l i và bên trong má. Các t n thương trên da cũng xu t hi n sau 1-2 ngày, bi u hi n là các v t , có th có b ng nư c, không ng a và thư ng n m lòng bàn tay, gan bàn chân. B nh tay, chân, mi ng hoàn toàn khác v i b nh chân và mi ng (còn g i là b nh l m ng long móng) trâu, bò, c u và l n. M c dù nhi u ngư i nh m Nh ng ki n th c căn b n 402

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

hai b nh v i nhau do tên g n gi ng nhau nhưng b nh do 2 lo i virus hoàn toàn khác nhau gây nên. B nh thư ng có bi u hi n lâm sàng nh , kh i b nh sau 7-10 ngày. Hi m khi x y ra bi n ch ng, tuy nhiên cũng có trư ng h p n ng có bi u hi n viêm màng não v i các tri u ch ng s t, au u, c ng c ho c au lưng. R t hi m khi có bi n ch ng viêm não ho c li t m m c p. B nh do nhóm virus ư ng ru t gây nên. Lo i virus thư ng gây b nh nh t là coxsackievirus A16, ôi khi b nh gây ra b i enterovirus 71 ho c các týp enterovirus khác. D ch ang x y ra m t s t nh nư c ta hi n nay, theo k t qu xét nghi m c a Vi n Pasteur TP.HCM ã kh ng nh do enterovirus 71. B nh tay, chân, mi ng là b nh truy n nhi m. B nh lây t ngư i sang ngư i do ti p xúc tr c ti p v i nư c b t, d ch ti t c a mũi, h ng, d ch c a các b ng nư c khi v , ho c qua ư ng phân-mi ng. Kh năng lây truy n cao nh t trong vòng 1 tu n u k t khi m c b nh, tuy nhiên ngư i ta th y virus v n ư c ào th i qua phân nhi u tu n sau ó. Ngư i ta tìm th y virus t n t i trong nư c, t, rau. Ngư i cũng có th m c b nh do ăn ph i th c ăn, nư c u ng b nhi m virus. n nay v n chưa có thu c kháng virus c hi u i u tr b nh. Ch y u là các bi n pháp i u tr tri u ch ng h s t, gi m au do các v t loét gây nên và i u tr các bi n ch ng n u có. Các bi n pháp phòng ch ng n nay v n chưa có bi n pháp d phòng áng k n u th c hi n t t các bi n pháp sau: 1. V sinh cá nhân như r a tay thư ng xuyên, 2. R a s ch các d ng c , v t d ng, kh trùng b ng chloramin B 5%. c hi u, nhưng nguy cơ lây nhi m có th gi m c bi t sau m i l n thay tã cho tr .

chơi có th nhi m virus b ng nư c và xà phòng, r i

3. H n ch t i a ti p xúc tr c ti p như hôn, s d ng chung các d ng c v i tr b b nh ho c ngư i b nh và áp d ng m t s bi n pháp h n ch b nh lây truy n theo ư ng phân, mi ng khác như ăn chín, u ng sôi. 4. Cách ly b nh nhân, tr b b nh trong vài ngày kh năng lây nhi m. B n hãy nh r a tay khi: Trư c, sau khi n u ăn, và chu n b th c ăn. Trư c khi ăn, sau khi i Khi tay b n. Ph i r a tay thư ng xuyên khi trong gia ình có ngư i m, b nh. Cách r a tay úng: u tiên làm tay ư t toàn b và dùng dung d ch xà phòng ho c xà phòng bánh. phòng vào giá, ráo nư c và khô. Nh ng ki n th c căn b n t bánh xà 403 i ti n, ti u ti n. u m c b nh cũng có th làm gi m áng k

S c kho và cu c s ng C , xoa 2 bàn tay vào nhau k và b o

Hoàng Tu n Minh m r a h t các k ngón tay, mong tay.

Ti p t c c r a k trong 10-15 giây. C r a k và xà phòng s giúp di t và lo i b h t các m m b nh bám dính trên tay. X nư c k và lau khô ho c s y khô tay. Các bư c lau r a s ch các d ng c , b m t và kh trùng: Ph i dùng găng tay cao su khi lau d n ch t nôn, phân, gia ình b n có ngư i b nh. c bi t khi tay b n có v t xư c ho c

u tiên, lau các b m t (m t bàn, m t gh , sàn nhà) b ng xà phòng và nư c ho c các ch t t y r a khác. Sau khi lau s ch, b n có th dùng hóa ch t kh trùng như dung d ch chloramin B 5% thoa u trên các b m t ó và gi trong vài phút. Thao tác này giúp cho m m b nh ti p xúc v i hóa ch t kh trùng lâu hơn. Lau l i các b m t b ng khăn gi y dùng m t l n ho c khăn bàn. N u dùng khăn bàn ph i gi t khăn sau khi s d ng. các d ng c lau và ti t trùng xa kh i t m tay tr em. Luôn luôn, th m chí ngay c khi b n dùng găng tay, b n nên r a tay sau m i l n lau r a và kh trùng.

Nh ng ki n th c căn b n

404

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Cách ch a ch ng b nh h a nhi t - 11/4/2006 9h:13
Cháo cúc hoa, canh u xanh - bí , nư c dưa h u, g i giá u xanh... là các món ăn làm mát, r t có l i cho nh ng ngư i m c các ch ng b nh do h a nhi t, nh t là vào mùa hè. Cháo cúc hoa: R t t t cho ngư i chóng m t, au huy t u do cao áp.

Cách làm: Cúc hoa 15 g b cu ng, phơi khô tán b t; g o 100 g n u cháo, cho b t cúc hoa vào n u trong giây lát, ăn m i sáng và chi u. Trà lá tre - mã : Lá mã 10 g, lá tre 10 g, cam th o s ng 10 g. S c u ng (b bã), thêm ư ng tr ng v a , u ng thay trà, m i ngày n u 1 l n. Thích h p cho ngư i b nh tâm phi n, mi ng Giã hoa cúc thành b t cho n u cháo hoa cúc, lư i l loét, ti u ng n, bu t au. món ăn r t t t cho ngư i chóng m t ( nh: Kh qua xào th t lát: Kh qua (mư p ng) VNN) 250 g, th t n c 150 g, gia v v a . Kh qua c t lát m ng, sau khi xát v i mu i r a s ch, th t heo c t lát m ng, thêm rư u, mu i, b t năng tr n l n ư p. Trong ch o nóng cho g ng lát phi thơm, thêm th t lát xào n ng màu, vào kh qua, sôi lên nêm gia v . Dùng cho ch ng m t sưng au do can h a th nh vư ng.

Cháo th ch cao: Th ch cao s ng 100 g, g o 50 g. N u th ch cao, b bã l y nư c, dùng nư c th ch cao cùng g o n u cháo. Dùng cho các ch ng phát s t, mi ng khát, nhi u m hôi, au g t… do v nhi t. u, au răng, suy n c p, ti u

Cao h nh nhân - m t ong: H nh nhân 30 g, cam th o 10 g, m t ong tươi 120 g, nư c 200 ml. H nh nhân l t v , thêm 2 lít nư c n u, b bã, r i thêm m t ong, cam th o, h n h p này l i cho vào n i t (v i l a nh ) n u thành cao. M i l n 10 g, ngày 2 l n. Dùng cho ch ng ho suy n, táo bón. Nư c dưa h u: Dưa h u 1 qu b h t l y ru t, dùng v i mùng v t l y nư c, u ng tùy thích. Thích h p cho ngư i phi n khát do th nhi t (say n ng).

Nh ng ki n th c căn b n

405

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

G i giá u xanh: Giá u xanh 400 g, mu i, ư ng tr ng, b t nêm v a , rư u 5 g, d u mè 10 g. Giá u xanh r a s ch, cho vào nư c sôi tr ng qua, d i qua nư c l nh, ráo nư c cho vào thau. T t c các gia v nêu trên cho vào bát, sau khi tr n u, rư i lên m t giá u xanh thì hoàn t t.

Món ăn thích h p cho các ch ng th nhi t phi n khát, th y thũng, ung nh t sưng au, ti u d t bu t không thông. Cháo u xanh: u xanh 50 g, g o 100 g, nư c 600 ml. u xanh r a s ch, dùng nư c nóng ngâm n , g o vo s ch, cùng cho vào n i, sau khi thêm nư c sôi, chuy n l a nh n u n c, thích h p ăn khi ngu i, ngày 2-3 l n. Dùng cho các ch ng th nhi t phi n khát, ung nh t sưng au, ng t , ba u, thu c tr sâu… Canh s ch c th c ăn và ng c ph

u xanh - bí : u xanh 50 g, bí 0,5 kg, mu i ăn lư ng v a . u xanh vo ráo nư c, thêm m t ít mu i tr n u, sau khi ngâm 3 phút dùng nư c d i s ch l i.

Bí g t v , ru t bí dùng nư c r a s ch, c t lát vuông 2 cm. 0,5 lít nư c vào n i, sau khi n u sôi cho u xanh vào, 2 phút sau thêm m t ít nư c ngu i, cho sôi l i, thêm bí r , y n p n u 30 phút b ng l a nh , nêm ít mu i thì ăn. Thích h p cho các ch ng trúng th tâm phi n, mình nóng mi ng khát, nư c ti u vàng, hay choáng váng, m t s c... Trà mu i nh t: Trà xanh 10 g, mu i ăn 5 g, cùng hãm v i nư c sôi, u ng nhi u l n. Có tác d ng bù nư c gi i khát, gi i nhi t tr phi n, thanh th gi m nhi t.

au ng c
Joseph R. Shackelford au ng c là m t tri u ch ng thông thư ng và quan tr ng. Nó thư ng không xu t hi n như ã mô t trong sách giáo khoa. au ng c là m t tri u ch ng làm lo l ng và thư ng n i lên m t câu h i l n trong tâm trí c a ngư i b nh: có th là tôi au tim ch ng? S ch t ho c b nh nghiêm tr ng ó dù có bi u l công khai hay không cũng mang m t s th t trong n n v n hoá c a chúng ta cho m i thành ph n kinh t và m i l a tu i. Vì v y, au ng c ã gây ra s lo l ng áng k cho c b nh nhân và cho c th y thu c. Chương này trình bày m t t ng quan v au ng c như thư ng g p trong phòng khám b nh c a th y thu c gia ình. Các nguyên nhân c a au ng c s ư c trình bày và sau ó là bàn lu n v s ti p c n v i các b nh nhân có tri u ch ng chung này. CÁC NGUYÊN NHÂN C AA AU NG C B t kỳ m t h th ng nào trong cơ th cũng có th gây ra au ng c. Các nguyên nhân chung c a tri u ch ng này ư c li t kê trong b ng 21.1. S hi u bi t v các nguyên nhân chính thư ng g p và không i n hình c a au ng c s giúp cho nhà lâm sàng ánh giá t ng b nh Nh ng ki n th c căn b n 406

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

nhân m t cách hi u qu . Trong ph n l n các trư ng h p, xem xét k lư ng b nh s , chú ý n các y u t d ch t như tu i, gi i và s th m khám th c th t p trung vào các d u hi u quan tr ng và vào ng c thư ng s mang l i ch n oán úng và s cung c p chìa khóa l m yên lòng và qu n lý hi u qu ngư i b nh. B ng 21.1 Các nguyên nhân au ng c R t ph bi n au th t ng c Viêm sư n - sun au gi p ng c Khó tiêu Co th t th c qu n G y xương sư n. xương ho c vai H i ch ng b y khí Thoái v hoành au cơ liên sư n th h i ch ng virus phát do òn Ph bi n Nh i máu c p tính cơ tim Khí thũng ph i c p tính Viêm màng ph i c p Viêm h ch nách Herpes zoster (zona) ho c ti n tri u c a zona B nh ĩa liên Viêm th c qu n T c m ch ph i t s ng ít g p Viêm c p màng ngoài tim Tách ng m ch ch

ng gi p tim Phình ng m ch ch o n ng c Sa van 2 lá au lan l b ng Viêm kh p c - òn Sai kh p sư n - s n nh

au vú do b nh xơ nang, nhi m trùng, dùng hormon estregen có thai, ang th i kỳ cho con bú Hôi ch ng cơ m c au ng c tâm lý V m t gi i ph u, au ng c có th b gây ra b i các v n thu c các khu v c sau: (a) tim và các m ch máu l n, (b) ph i và màng ph i, (c) h th ng xương (thu c vùng ng c, c và lưng), (d) da và các mô m m (k c vú), (e) h th ng tiêu hóa, và (f) các c u trúc sâu c a ng c. Tim và các m ch l n au th t ng c: là au vùng trư c ng c gây ra do suy m ch vành có h i ph c. Nó xu t hi n khi m t ph n c a cơ tim không nh n oxy. au c a au th t ng c thì thư ng trư c tim, có th lan ra c , hàm, m t và m t ho c c tay. au thư ng ư c mô t gi ng như c m giác è nén, n ng n b si t ch t và b nh nhân ôi khi n m ch t tay bi u l c m giác au. Hi m khi có c m giác rát b ng, và không bao gi có c m giác au chói ho c như dao âm. au th t ng c c i n x y ra sau g ng s c ho c stress tâm lý; au th t ng c bi n th (Prinzmetal) x y ra do co th t ng m ch vành và thư ng xu t hi n trong lúc ngh ngơi. au th t ng c c i n Nh ng ki n th c căn b n 407

S c kho và cu c s ng thư ng d u i khi ngh ngơi v th l c ho c không b xúc nitroglycerin t dư i lư i.

Hoàng Tu n Minh ng và áp ng nhanh chóng v i

au th t ng c thư ng i kèm v i xơ v a ng m ch vành, nhưng có th (hi m khi) xây ra khi không có xơ v a ng m ch vành mà là k t qu c a b nh cơ tim phì i. Các d u hi u th c th trong au th t ng c thư ng là bình thư ng, ôi khi có th th y nh p tim ng a phi thoáng qua, ti ng B2 phân ôi ngh ch thư ng, ho c ti ng th i tâm thu nh . i n tâm ( T ) lúc ngh ngơi thư ng ghi ư c khi có nghi ng au th t ng c ho c nh i máu cơ tim. Vì ph n l n b nh nhân au th t ng c l i không au khi th m khám t i phòng khám, cho nên T làm t i phòng khám ít khi giúp ch n oán ư c b nh. Nh ng T lúc ngh ngư i b au th t ng c là bình thư ng trong kho ng n a s l n khám, s còn l i là nh ng d u hi u th hi n t n thương cơ tim cũ. Lý tư ng là ghi ư c i n tâm khi ang có au ng c ho c khi nhu c u oxy cao, tìm các d u hi u thi u máu c c b . ó là cơ s cho nghi m pháp stress g ng s c là nghi m pháp dùng xe p cơ l c k ho c i trên thanh quay cơ h c t ng d n s g ng s c trong khi theo dõi liên t c i n tâm . Các k t qu c a nghi m pháp stress g ng s c có th hư ng d n s can thi p v sau. Nh i máu cơ tim c p (NMCT) là k t qu c a s thi u máu c c b tương i lâu d n t i t n thương thư ng xuyên c a cơ tim. au c a NMCT cũng gi ng như au trong au th t ng c, ch có tr m tr ng hơn, au không ng ng và thư ng kèm theo các d u hi u toàn thân như m t m i, toát m hôi, bu n nôn và/ ho c th g p. Thêm vào ó, nh i máu cơ tim c p có th gây ra nh p tim ch m, nh p tim nhanh, h huy t áp ho c m t lo i lo n nh p tim nào ó. S nh i máu (ho i t cơ tim) s hoàn thành trong vòng 3 n 6 gi sau kh i phát cơn au. Cho nên vi c ch n oán s m là c p bách vì s can thi p nhanh có th làm gi m ho c o ngư c thương t n do thi u máu. Ghi i n tâm trong cơn au th t ng c s làm ch n oán ư c chính xác nh i máu cơ tim 85% trư ng h p (nghĩa là t l âm tính gi 15%). Các T cũ so sánh và các T ghi ư c hàng lo t trong th i gian nghi có nh i máu cơ tim là r t có ích cho ch n oán. Phân o n MB c a enzym creatinin phosphokinase (SPK) t ng lên trong vòng 3 gi khi b t u cơn au và nh cao là kho ng gi th 12. Phân o n MB có th t ng cao trong m t s nh i máu cơ tim ngay c khi CPK toàn ph n còn gi m c bình thư ng. M c CPK - MB cho phép ánh giá ư c m t m c nào ó s t n thương c a cơ tim. S ánh giá các y u t nguy cơ là c bi t thích h p trong au th t ng c và nh i máu cơ tim vì s thay i có th làm ch m ho c làm ng ng s ti n tri n b nh. Viêm màng ngoài tim c p tính: Viêm màng ngoài tim c p tính gây ra au vùng trư c ng c lan t a, cơn au t ng lên khi th vào ho c khi n m. ôi khi c m th y au ch y u b cơ thang trái. D ng c trưng nh t c a viêm màng ngoài tim là cơn au s gi m i m t ph n khi b nh nhân ng lên và ng ngư i v phía trư c. Viêm c p màng ngoài tim có nhi u nguyên nhân, nhưng thư ng g p nh t là do nhi m virus và thư ng kèm theo s t nh , nh p tim nhanh. Trong ph n l n các trư ng h p, n u nghe nhi u l n có th th y ti ng c màng ngoài tim. Các thay i v T giúp cho ch n oán là ST trên ư ng ng i n trong m i o trình, tr AVR, V1 và/ ho c V4.

Nh ng ki n th c căn b n

408

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Viêm màng ngoài tim có th x y ra 4-7 ngày sau nh i máu cơ tim, c bi t là nh i máu r ng ho c xuyên thành. Nó gây ra au thông thư ng, ti ng c màng tim và t gi i h n, nhưng nó có th b nh m l n v i au liên t c ho c do thi u máu c c b tái phát. Khi nó x y ra vài tu n sau nh i máu cơ tim thì là h i ch ng Dressler và ư c cho là do nguyên nhân virus ho c t mi n. H i ch ng tương t có th x y ra 2- 4 tu n sau b t kỳ m t ph u thu t nào có r ch vào màng ngoài tim. Sa van hai lá: Có th gãy au r t m nh vùng trư c tim, không liên quan n g ng s c. Ch y u hay g p ph n tr , c bi t là nh ng ngư i g y có s i tay dài. c trưng là vùng van 2 lá có ti ng rì rào cu i tâm thu và ti ng p "clic". C n ph i xác nh n ch n oán b ng tâm thanh . Tác ng m ch ch : gây ra cơn au tr m tr ng "như xé" thư ng sau ng c. Trư ng h p i n hình, b nh nhân có ti n s cao huy t áp. u m i c a ch n oán bao g m s gi m, t c ho c s dao ng c a m ch cánh tay ho c m ch c nh và trên X- quang th y ng m ch ch vùng ng c r ng ra. ng gi p tim: ng gi p tim do ch n thương có th x y ra trong tai n n ôtô (khi ng c p vào c n lái), va ch m trong th thao (như bóng á) ho c cú m nhau. Nó gây ra au ng c r t m nh và d b che ph b i au cơ T ch ng t có t n thương cơ tim (ST trên ư ng ng i u). Ph i và màng ph i Viêm màng ph i: gây ra au ng c có gi i h n vùng màng ph i b viêm. Nó có th x y ra như là k t qu c a nhi m khu n nguyên phát, ch n thương, kh i u ho c do s lan r ng c a m t trong nh ng quá trình ó ra vùng ph i xung quanh. Viêm màng ph i thư ng ư c mô t như là m t cơn au d d i, t ng lên khi th ho c ng tác l ng ng c ( ó là au ng c "ki u viêm màng ng c". Nó có th gây c m giác th ng n vì c ng l ng ng c ã b c m giác au h n ch . Nhi m khu n nguyên phát c a màng ph i (viêm màng ph i) thư ng là do virus. Nó có th phát thành d ch, và ư c g i là "viêm màng ph i thành d ch", ho c b nh Bornholm's. Nó có th kéo dài nhi u ngày, nhưng tiên lư ng là lành tính. S lan r ng c a viêm ph i, c bi t là n u nó b t u t ngo i biên (như viêm ph i do streptococus pneumoniae), có th gây ra viêm màng ph i. Tràn khí màng ph i c p: có th gây ra au ng c và khó th t nh n n ng, ph thu c ch y u vào bao nhiêu ph n ph i a b x p. Tràn khí màng ph i c p tính thư ng x y ra cho ngư i t 20 n 30 tu i và t l nam: n là 5:1 - Nó thư ng b tái nhi m. Ph n l n nh ng ngư i có tràn khí màng ph i t phát thư ng cao và m nh. Hút thu c là m t y u t nguy cơ. Phim Xquang l ng ng c thư ng ch n oán (n u th y thu c chú ý tìm tràn khí màng ph i). Ngh n m ch ph i: có th gi d ng g n gi ng v i b t kỳ m t quá trình nào gây au ng c. Ngh n m ch ph i có th ch gây ra khó th , nhưng i n hình hơn là có kèm theo au ng c t nh n n ng, v i tính ch t thay i t au dư i xương c t i au ki u viêm màng ph i. Ngh n m ch ph i thư ng là k t qu c a huy t kh i tĩnh m ch sâu và cũng không may là nó Nh ng ki n th c căn b n 409

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

thư ng xuyên "yên l ng". Các y u t nguy cơ là m t ngh n m ch ph i trư c, m t ph u thu t m i (ho c sau ), n m b t ng lâu, béo b u quá, viêm t c tĩnh m ch và s d ng estrogen ngo i lai. Ngh n m ch ph i luôn luôn ph i ư c cân nh c trong ch n oán phân bi t c a au ng c c p tính vì có t l t vong cao và thư ng khó ch n oán. Ngoài b nh s , u m i t t nh t c a ch n oán là gi m PAO2 (áp l c oxy ng m ch), T và phim X- quang l ng ng c ôi khi cũng giúp cho ch n oán, nhưng thư ng là bình thư ng ho c không c hi u. Nh p nháy thông khí- tư i máu ph i có tính g i ý cao, có th ư c cân nh c ch n oán trong các b nh c nh lâm sàng thích h p. Ch p m ch ph i là "chu n vàng". V n ng s m sau ch n thương, b b nh ho c sau ph u thu t là phương pháp d phòng t t nh t. Khi có m t các y u t r i ro, c n luôn luôn gi s nghi ng . Cơ - xương S ng gi p thành ng c, m t g y xương sư n, gây xương òn, ho c t s ng, viêm s n xương sư n viêm kh p c òn ho c viêm kh p vai ho c viêm bao ho t d ch, t t c u có th gây ra au ng c. L ch s b nh, cùng v i t ng c m giác au t i ch khi th m khám thư ng cung c p nh ng d li u ch n oán có giá tr nh t. B nh liên ĩa c t s ng ho c b nh di n kh p c a các t s ng c và ng c có th gây au ng c theo r th n kinh. au ng c do các b nh di n kh p c a các t s ng c thư ng có th tái hi n ư c b ng cách nén vào các kh p b nh lý. Viêm xương sư n sun là m t nguyên nhân thư ng g p c a au ng c. Nó là viêm nh kh p xương c v i xương sư n. M t cách i n hình là nhi u kh p c - sư n b viêm. B nh nhân c m th y au ng c và au t ng lên khi v n ng (ho c ôi khi là lúc th ). Th m khám th c th có th ch n oán ư c. n m nh vào kh p viêm làm cho b nh nhân au r t nhi u. Viêm xương sư n-s n i n hình kéo dài 3-6 tu n. Các thu c ch ng viêm không ph i lo i steroid như aspirin, ibuprofen, ho c naproxen thư ng làm gi m au có ý nghĩa. Da và mô m m Viêm ho c kích thích các mô m m thư ng bi u hi n như " au ng c". Các lo i u nang da, viêm h ch nách, au do viêm vú, b nh nang xơ và apxe vú u là các ch n oán có th . Vì v y, s th m khám c n th n vùng nách, ng c, c và vùng ng c nông thư ng s xác nh ư c nguyên nhân c a au ng c không i n hình. B nh zona (Herpes zoster) là c bi t khó kh n cho ch n oán khì nó bi u hi n như au ng c do r th n kinh thí d ti n tri u c a zona m c r th n kinh c dư i s gây au ng c và cánh tay trái. au do zona thư ng n ng và có phát ban 3-4 ngày trư c. Vì v y, ã có trên 1 b nh nhân ư c i u tr "/o i tr nh i máu cơ tim", ch vì có s phát tri n mu n hơn c a ban m ng nư c c trưng. B nh ư ng tiêu hóa Co th t th c qu n, viêm th c qu n, thoát v hoành, v th c qu n, loét mi ng n i, viêm d dày và viêm tu , t t c u có th gây au ng c, gi ng v i au tim . au ư ng tiêu hóa thư ng liên quan t i th i gian ho c n i dung c a b a n và ư c gi m nh b ng cho thu c ch ng y Nh ng ki n th c căn b n 410

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

hơi ho c kháng acid. Cũng thư ng có s nh m l n cho các nhà lâm sàng là au do co th t th c qu n có th i u tr b ng nitroglycerin như v i cơn au th t ng c. T ng b ng b v (loét mi ng n i) ho c viêm cơ hoành có th gây au ng c. Nguyên nhân khác là khí b gi l i ch g p n p t i vùng lách c a i tràng (h i ch ng n p g p vùng lách). Các nguyên nhân khác au ng c có th b gây ra do c u trúc trung th t giãn r ng (kh i u) viêm ho c th ng. au trung th t thư ng liên t c và có th thay i theo nh p th . L ch s b nh và phim X- quang vùng ng c là phương ti n ch n oán sàng l c h u hi u nh t. Chính s lo l ng có th l i là v n u tiên khi có au ng c. Khi b nh nhân có lo l ng quá nhi u thì các tri u ch ng nh v cơ b p ho c tiêu hóa có th ư c coi là n ng, trong khi i v i nhi u ngư i khác thì l i ch là bình thư ng. TI P C N V I B NH NHÂN AU NG C n khám ban u

Vì t c c a i u tr là quy t nh chính c a s s ng sót trong nh i máu cơ tim cho nên s ti p c n th t nhanh chóng v i vi c ch m sóc y t là c t y u cho b nh nhân b au ng c. các vùng trung tâm, nơi có các d ch v c p c u và các chương trình ch m sóc tim m ch phát tri n, các s li u cho th y s can thi p r t s m trong au ng c do tim ã c i thi n r t m nh t l s ng sót. N u b nh nhân au ng c không có th y thu c riêng, ho c th y thu c riêng c a h l i v ng m t, h thư ng n khoa c p c u khám. X LÝ QUA I N THO I

Nhi u b nh nhân au ng c g i i n n nhà ho c phòng khám b nh c a th y thu c riêng ho c d ch v tư v n. H mu n nói chuy n v i bác sĩ tái m b o và cho l i khuyên. Các cu c g i i n tho i v au ng c ã th thách k n ng qu n lý qua i n tho i c a th y thu c gia ình. Lý do hi n t i g i dây nói (thí d là stress ) có th là hoàn toàn khác v i lý do phát bi u u tiên c a " au ng c". Chúng ta ã nhìn th y và nghe th y m t b nh nhân có au ng c vào ngày k ni m cơn au tim c a "C u Bill ". Các i m n i b t c a b nh s và các y u t nguy cơ có th thu ư c m t cách ng n g n qua i n tho i. Ph n l n các b nh nhân au ng c cu i cùng cũng t i bác sĩ khám; m c ích c a cu c g i i n tho i b t ch t không ph i có m t ch n oán c hi u mà là xác nh m t k ho ch qu n lý (như b nh nhân có c n ph i ư c khám kh n c p không). Vì cu c g i dây nói cho bác sĩ thư ng trư c tiên ph i qua m t ngư i tr c i n tho i, r i n y tá, cho nên i u quan tr ng là c n có m t th t c rõ ràng gi i quy t cho nh ng b nh nhân này. Thí d m t th y thu c gia ình c n nh rõ cu c g i i n vì au ng c nào là nên tr c ti p, như "b t kỳ m t au ng c liên ti p nào không ph i do ch n thương và kéo dài trên 10 phút ngư i trên 35tu i". Như v y, cán b phòng khám nên h i b nh nhân v ý nghĩa kh n c p c a h và nên chuy n ngay cho bác sĩ. Sau gi làm vi c, bác sĩ có th nh n ư c s ti p xúc tr c ti p ho c qua d ch v tư v n như thí d sau ây v cu c g i i n vào 9 gi t i ngày th b y. Nh ng ki n th c căn b n 411

S c kho và cu c s ng Trư ng h p 1: cu c g i i n

Hoàng Tu n Minh

Cô May D, 27 tu i, g i i n vì có au ng c vùng gi a xương c và lo l ng n b nh tim. Cô mô t là au âm , chuy n thành nhói au khi v n ng cánh tay ho c khi th sâu. Cô ã sút 11 kg trong n m ngoái do chương trình n u ng và t p luy n. V vi c h i thêm, cô nói r ng b ch ng c a cô ã có t qu cách ây 4 tu n và 6 tháng trư c ây bà thím ã b ch t vì ung thư ph i. B c a cô có cao huy t áp chưa i u tr . Th o lu n ra quy t nh trong cu c nói chuy n i n tho i này, th y thu c th a nh n xác su t th y v b nh ph i và tim nghiêm tr ng ph n tr . au t ng lên khi c ng tay làm nghĩ t i nguyên nhân có th là do cơ xương. Vài câu hói ph xác nh n r ng b nh nhân không có b t kỳ m t tri u ch ng toàn thân nào, và ngoài ch ng au, b nh nhân c m th y d ch u. Sau khi ã ch n oán phân lo i là au ng c do cơ xương, th y thu c k t lu n r ng v n kh n c p nh t cho ngư i g i i n này là s lo l ng v ý nghĩa c a tri u ch ng au ng c trên cơ s nh ng v n s c kh e c a gia ình cô trong th i gian m i ây. Vì th , th y thu c khuyên cô D trên i n tho i là hãy s p x p n phòng khám s m, nhưng không th m b nh nhân vào t i nay. L ch s Khi có ư c l ch s c a b nh nhân au ng c, câu h i trư c tiên là v au. Vì c m giác au có ý nghĩa khác nhau i v i t ng ngư i cho nên t t hơn c là b nh nhân mô t cái au c a h b ng chính t ng c a h . au có th ư c mô t là au nh c, b ng rát, au nhói, au như dao âm, như kim châm, như b nén ch t, ho c n ng. Bonica ph n bi t 3 lo i au ng c: au n i t ng au sâu không ph i n i t ng và au lan t a. au ng c ki u ph t ng (trung ương) thư ng là không khu trú, không d dàng xác nh v trí, âm , nh c nh i và lan t a. Thư ng i kèm v i bu n nôn, nôn và r i lo n th c v t như ra m hôi, h huy t áp và nh p tim ch m. Khi có au ki u ph t ng xu t hi n, thì cơ tim, khí qu n và ph qu n, màng ngoài tim, ng m ch ph i ho c ng m ch ch cũng góp ph n tham gia, g n như theo th t thư ng g p ó. au ng c sâu không ph i n i t ng: ư c mô t như au âm , v trí rõ ràng và thư ng lan ra thành ng c t m t c u trúc sâu. Nó thư ng i kèm v i ho t ng ph n x cơ và s t ng ho t tính c a h giao c m. C m giác au này n t m t ngu n trong l ng ng c như màng ph i, th n kinh ho c ph u thu t ch nh hình. au lan t a ư c mô t là ít khu trú và thư ng kèm v i au cơ và t ng nh y c m au. Các tính ch t khác c a au c n ph i nh n th y rõ là v trí, cư ng , s thay i theo th i gian và các tri u ch ng i kèm v i c m giác au. au có th khu trú b t kỳ ch nào trong ng c và có th lant a ra tay, c , hàm, m t, b ng, ho c n m t nơi khác ng c. Cư ng au thư ng ư c cho i m trên thang t 1 n 10. C n ghi nh n các s vi c làm t ng nhanh như g ng s c, ng tác thân và cánh tay ho c stress xúc c m, cũng như các bi n pháp làm d u như thay i tư th , , ho c dùng thu c. Các tri u ch ng ph i h p như th nông, ho, bu n nôn c n Nh ng ki n th c căn b n 412

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

ư c xác nh. Ti p theo là h i v các y u t nguy cơ như hút thu c (y u t nguy cơ cho au th t ng c, nh i máu cơ tim , tràn khí màng ph i t phát và loét mi ng n i) và các ch n thương. Tu i cao và nam gi i là các y u t nguy cơ c a au th t ng c và nh i máu cơ tim, cũng như là ái tháo ư ng, béo b u, t ng huy t áp, l i s ng tĩnh t i và t ng cholesterol máu. Ph u thu t m i, b t ng kéo dài, béo b u, giãn tĩnh m ch và ang dùng estrogen, t t c u có th làm t ng nguy cơ c a ngh n m ch ph i. Khám th c th Th m khám c n ư c hư ng d n b i l ch s b nh. ương nhiên là tim, ph i, l ng ng c c n ư c ki m tra t m b t kỳ b nh nhân nào có au ng c. Trong a s các trư ng h p cũng c n khám c b ng và c . Trư ng h p dư i ây minh ho t m quan tr ng c a m t s th m khám thích h p ánh giá lâm sàng c a au ng c. Trư ng h p 2: ch n oán sót M t c u th bóng r 22 tu i b ngã trong m t cu c thi u và phát tri n au ng c trái phía trư c. Anh ư c ưa n phòng c p c u và ư c bác sĩ tr c th m khám. B nh nhân có khó kh n khi th . Khám tim, ph i: bình thư ng. Các cơ thành ng c trên hơi có nh y c m au, nhưng không tương x ng v i au d d i c a b nh nhân. i n tâm , X- quang ng c và th m khám toàn di n lúc vào u bình thư ng. Lúc này, b c s n i u tr ánh giá b nh nhân và khi khám vùng c , ã gây l i c m giác au cho b nh nhân khi s n n di n kh p bên trái c a t s ng c 5 và 6, ng a c và quay u. Bàn lu n ây là au ng c lan t a. C u th bóng r ã b "v o c " trong cu c chơi. Bác sĩ tr c ã lo nghĩ n các b nh n ng, ưa ra các ch n oán quá s m mà không th m khám c n th n. Ông ta cũng ã không chú ý y n tu i và hoàn c nh x y ra cơn au c a ngư i b nh ánh giá nh ng sác xu t ch n oán ngư i tr . Phòng xét nghi m Ph n l n các th y thu c gia ình có trang b phòng xét nghi m giúp cho vi c ch n oán và i u tr c p c u au ng c. Ghi T là có ích khi nghi là au th t ng c, nh i máu cơ tim, viêm màng ngoài tim ho c ngh n m ch ph i, X- quang có th có nh ng thông tin h u ích trong trư ng h p có gãy xương sư n, xương b vai, xương òn và c t s ng ho c b nh t s ng, nhưng không có giá tr trong au ph n m m. X- quang vùng ng c thư ng có giá tr ch n oán trong tràn khí màng ph i và viêm ph i và có th có nh ng thông tin giá tr v c u trúc vùng trung th t ho c nghi ngh n m ch ph i. Các xét nghi m ơn gi n như m s lư ng h ng- b ch c u, phân, có th cung c p các d u hi u v nhi m trùng ho c ch y máu ư ng tiêu hóa, là nh ng b nh có th ph i h p v i các v n gây ra au ng c. Ph dung ký và o oxy- máu qua m ch p s cho các thông tin v các v n hô h p, tim m ch, là nh ng r i lo n có th gây ra au ng c. Nhi u th y thu c gia ình hi n nay ã làm các nghi m pháp stress b ng g ng s c trong ánh giá au ng c ho c r i lo n m ch vành.

Nh ng ki n th c căn b n

413

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

Khi qu n lý nh ng b nh nhân au ng c, i u quan tr ng i v i th y thu c và phòng qu n lý nhân s là c n bi t nơi ch n và th t v n hành c a các trang thi t b h i s c. i u ó cũng gi ng như s hi u bi t v h i s c tim ph i cơ s , c n thi t cho vi c ánh giá nh kỳ. Giao ti p v i b nh nhân Vì au ng c gây ra nhi u s lo l ng cho nên th y thu c c n gi i thích cho ngư i b nh tr c ti p ho c qua i n tho i v s ch n oán ho c các ch n oán có th có. Các t chuyên môn ho c k thu t c n tránh ho c gi i thích m t cách c n k . Th y thu c c n ph i ư c b o m rõ ràng và ch c ch n r ng ngư i b nh ã th c s hi u ư c v n . Khi b nh nhân ang nơi làm vi c, có th gi i thích b ng v các hình ơn gi n ho c s d ng tài li u phát tay. Thêm n a, th y thu c c n có các mô hình gi i ph u gi i thích cho b nh nhân. K T LU N Trong bài gi i thi u ng n này v au ng c, tác gi không có ý nh gi i thi u các máy móc k thu t cao, tinh vi hi n ang là m t ph n c a các phương ti n ch n oán. S có ích c a nh ng nghi m pháp này như máy theo dõi Holter, ch n oán hình nh cơ tim, thông tim ch h n ch cho m t s tương i ít b nh nhân có au ng c trong ch m sóc s c kh e ban u, vì ph n l n không có b nh e d a n cu c s ng. Nhi u k thu t tinh vi ã không s n có cho th y thu c gia ình, là nh ng ngư i làm vi c ngo i ô, t nh nh , ho c nông thôn. Các phương pháp kinh i n, vi c th m khám th c th và m t s các phương ti n khác ( c bi t là i n tim, X- quang l ng ng c và các nghi m pháp thông thư ng) cũng thư ng là ch n oán ph n l n các trư ng h p au ng c. TÀI LI U THAM KH O 1. Bonica JJ, Hammermeister KE, Pope JE, Sola AE. Section C: Pain in the chest. In Bonic JJ (ed: the Management of Pain, Vol. 2. Philadelphia, Lea & Febiger, 1 990, pp 959-1045.

B

au vùng thư ng v
ph n b ng trên (vùng H i: Tôi 36 tu i, r t thư ng b au thư ng v ), nh t là khi ăn chua, cay nhi u và vào nh ng lúc ho, viêm h ng, ph i u ng thu c kháng sinh, kháng viêm thì s r t khó ch u vùng b ng trên. Tôi ã b như v y g n 10 năm nay và ã i khám b nh nhi u nơi, ã n i soi d dày 5 l n, u có k t qu là không sao. V y tôi b b nh gì ? Xin cho tôi bi t tôi ph i làm sao kh i b nh này. (Ng c Nga - Gò V p, TP.HCM)

21:01:01, 24/05/2005

Ngư i b r i lo n v n ng tiêu hóa c n tránh các th c ăn kích thích, khó tiêu

áp: Như tri u ch ng b n mô t , r t có kh năng b nh n m trong nhóm r i lo n v n ng tiêu hóa, r i lo n v n ng d dày – ru t. Bi u hi n c a b nh là thư ng au và có c m giác nóng vùng thư ng v và sau xương c kh i phát do th c ăn, m t s th c ăn không dung n p như th c ăn 414

Nh ng ki n th c căn b n

S c kho và cu c s ng

Hoàng Tu n Minh

rán, cay, m , cà phê, rư u..., có khi tr m tr ng thêm vào các t cúm ho, ph i u ng thu c kháng sinh, ho c khi b m t ng , ch u áp l c công vi c căng th ng, stress… i u tr : 1- Ch d ăn u ng ngh ngơi: N m u cao, gi m tr ng lư ng cơ th , tránh lao ng n ng, nên ăn nh c bi t vào ban êm, không hút thu c lá, tránh các th c ăn kích thích và khó tiêu. 2- Thu c: Có th dùng các thu c i u ch nh v n ng d dày ru t như: Débridat u ng ngày 3 viên, hay Primperan 10mg u ng ngày 3 viên, motilium M viên 10 mg u ng 3 – 4 viên/ngày. U ng k t h p thu c gi m ti t d dày như: Ranitidin, Famotidin, Omeprazol kèm các thu c băng xe niêm m c d dày như Trymo, Denol...

Nh ng ki n th c căn b n

415

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->