TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG

-------------

-------------

CHUYÊN ĐỀ MÔN HỌC

CÁC QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT CƠ BẢN
Tên chuyên đề:

TÌM HIỂU CÔNG NGHỆ MẠ KIM LOẠI
DÒNG THẢI VÀ CÁC CHẤT THẢI QUAN TRỌNG

Giáo viên hướng dẫn :
Nhóm AKL :
Lớp
Khóa

:
:

Đinh Bách Khoa
Bùi Vân Anh
Phạm Quang Khánh
Đỗ Thị Lương
Công nghệ môi trường
K49

Hà Nội 10/2006

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

MỤC LỤC
1 CHƯƠNG 0:
KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ MẠ KIM LOẠI VÀ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT
CỦA CÔNG NGHỆ MẠ ĐIỆN..................................... ....................7
1.1 Vai trò của giai đoạn hoàn thiện bề mặt:.................................................7
1.2 Các phương pháp được đề xuất để hoàn thiện bề mặt:.........................7
1.3 Khái quát về mạ điện:...............................................................................8
1.3.1 Bảng năng suất của một số cơ sở mạ điện ở Việt Nam năm 1998.......8
1.3.2 Bảng năng lượng tiêu thụ của một số công ty năm 1998.....................9
1.3.3 Bảng độc tính một số hoá chất sử dụng trong công nghệ mạ điện:...11
2 PHẦN I : QUÁ TRÌNH XỬ LÝ BỀ MẶT...................................... 13
2.1 Chương 1: Gia công bề mặt kim loại bằng phương pháp cơ học........13
2.1.1 Các loại gia công cơ học...................................................................13
2.1.2 Vật liệu mài và đánh bóng :..............................................................14
2.1.3 Thành phần thuốc đánh bóng cho kim loại và hợp kim :...................14
2.1.4 Chuẩn bị :...........................................................................................15
2.2 Chương 2: Gia công bề mặt bằng phương pháp hóa học và điện hóa.
17
2.2.1 Tẩy dầu mỡ hóa học và điện hóa.......................................................17
2.2.1.1Tẩy dầu mỡ bằng dung môi hữu .................................................17
2.2.2 Tẩy dầu mỡ hóa học...........................................................................17
2.2.3 Tẩy dầu mỡ điện hóa..........................................................................19
2.2.4 Tẩy sạch trong siêu âm.......................................................................19
2.2.5 Tẩy gỉ hóa học và điện hóa ...............................................................19
2.2.6 Hoạt hóa bề mặt :...............................................................................22
2.2.7 Thụ động tạm thời :............................................................................23
2.2.8 Tẩy bóng hóa học hoặc điện hóa :.....................................................23
3 PHẦN II: MẠ.................................................... .......................24
3.1
MẠ KẼM THIẾC CHÌ CADIMI  .....................25
3.2 MẠ ĐỒNG VÀ MẠ KỀN...................................................................27
3.3
MẠ CROM, COBAN, SẮT ...........................28
3.4 MẠ KIM LOẠI QUÝ...........................................................................28
3.5 MẠ HỢP KIM.......................................................................................30
4 PHẦN III:HOÀN THIỆN BỀ MẶT VÀ XỬ LÝ Ô NHIỄM,ĐỀ RA CÁC GIẢI
PHÁP MÔI TRƯỜNG...................................................... ............35
4.1 LỜI MỞ ĐẦU PHẦN III........................................................................35
4.2 Hoàn thiện lớp mạ kim loại:...................................................................36
4.3 Kiểm tra chất lượng lớp mạ:..................................................................37
4.3.1 Kiểm tra hình dáng bên ngoài:..........................................................37
4.3.2 Đo chiều dày lớp mạ: ........................................................................38
4.3.2.1 Phương pháp tia dòng dung dịch:................................................38
2
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Công nghệ môi trườngK49

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
4.3.2.2 Phương pháp tia dòng thể tích.....................................................38
4.3.2.3 Phương pháp vật lý : .................................................................38
4.3.2.4 Phương pháp mẫu bị phá huỷ:.....................................................38
4.3.3 Đo độ xốp lớp mạ:..............................................................................38
4.3.4 Đo độ kín lớp nhôm oxit:...................................................................38
4.3.5 Đo độ bền ăn mòn của mạ kim loại:.................................................38
4.3.6 Đo độ gắn bám của lớp mạ:...............................................................38
4.3.6.1 Phương pháp gạch khía:..............................................................39
4.3.6.2 Phương pháp bẻ gập:...................................................................39
4.3.6.3 Phương pháp nung nóng:.............................................................39
4.3.6.4 Đo độ cứng lớp mạ:....................................................................39
5 Ô NHIỄM TRONG CÔNG NGHỆ MẠ ĐIỆN:........................... .....39
5.1 Ô nhiễm nhiệt:.........................................................................................39
5.2 Ô nhiểm tiếng ồn: ...................................................................................39
5.3 Ô nhiễm khí thải:.....................................................................................39
5.3.1 Nguồn gốc gây ô nhiễm không khí:....................................................39
5.3.2 Phương pháp xử lý khí thải:...............................................................40
5.3.2.1 Thông gió cho xưởng mạ:để kiểm soát hơi axit cromit và hơi kiềm
thoát ra trong quá trinh mạ......................................................................40
5.3.2.2 Thiết kế để thông gió cho xưởng mạ:..........................................40
5.3.2.3 Thông gió cho phòng máy mài và đánh bóng:............................41
5.3.2.4 Thông gió cho phòng phun cát và phun bi kim loại....................41
5.3.2.5 Hệ thống ống thông gió:..............................................................41
5.4 Ô nhiễm từ chất thải rắn: ......................................................................42
5.4.1 Nguồn gốc chất thải rắn: ..................................................................42
5.4.2 Phương pháp xử lý chất thải rắn:......................................................42
5.5 Ô nhiễm nước thải và nước rửa:............................................................43
5.5.1 Nguồn gốc gây ô nhiễm nước ............................................................43
5.5.2 Lưu lượng và thành phần các chất ô nhiễm đặc trưng trong nước thải
ngành mạ điện:............................................................................................43
5.5.3 Công nghệ xử lý nước thải tại Việt Nam:...........................................44
5.5.4 Bảng các chỉ số ô nhiễm kim loại nặng của nước thải mạ điện.........44
5.5.5 Tổng quan về các phương pháp xử lý nước thải mạ điện:.................45
5.5.6 Phân loại các loại nước thải trong mạ điện:.....................................45
5.5.6.1 Đặc điểm nước thải chứa xyanua:...............................................45
5.5.6.2 Các phương pháp làm sạch xyanua trong chất thải:....................46
5.5.6.2.1 Làm sạch nước thải xyanua bằng phương pháp
hóa học:.......................... ............................................46
5.5.6.2.1.1 Oxy hoá xyanua dùng các hợp chất Clo. .46
5.5.6.2.1.2 Ôxy hoá xyanua bằng FeSO4.................46
5.5.6.2.1.3 Khử độc nước thải bằng KMnO4: thích hợp
cho năng suất nhỏ vì trang thiết bị vận hành đơn giản
nhưng đắt do KmnO4 cao.........................................47
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

3

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5.5.6.2.2 Làm sạch nước thải xyanua bằng phương pháp
điện hoá.............................. ........................................47
5.5.6.3 Đối với nước thải chứa Cr6+ và Ni2+:........................................48
5.5.6.3.1 Phương pháp khử - kết tủa hóa học:.............48
5.5.6.3.1.1 Sơ đồ xử lý nước thải kim loại nặng bằng
phương pháp kết tủa:...............................................49
5.5.6.3.1.2 Loại bỏ Cr3+ và Ni2+ ở dạng kết tủa:. . . .49
5.5.6.4 Xử lý các cation kim loại nặng trong nước thải:.........................50
5.5.6.4.1 Phương pháp trao đổi ion:.............................50
5.5.6.4.1.1 Cách tiến hành phương pháp trao đổi ion:
..................................................................... ............50
5.5.6.4.1.2 Ưu điểm:................................................51
5.5.6.4.1.3 Nhược điểm: ..........................................52
5.5.6.5 Làm sạch nước thải kiềm-axit:....................................................52
5.5.6.6 Phương pháp điện hóa:................................................................52
5.5.6.6.1 Ưu điểm:.................................................... ...52
5.5.6.6.2 Nhược điểm:.................................................52
5.5.6.7 Phương pháp sinh học:................................................................53
5.5.6.7.1.1 Nhược điểm:...........................................53
5.5.6.8 Phương pháp hấp phụ..................................................................53
5.5.6.8.1.1 Nguyên tắc:............................................53
5.5.6.8.1.2 Nhược điểm:...........................................53
5.5.7 Đối với nước rửa thu hồi: nước rửa thu hồi được dùng để bổ xung
vào bể mạ mỗi khi cạn ( nhất là các bể có đun nóng), trường hợp không
cần hết cần tổ chức tách triết các kim loại khỏi nước rửa thu hồi bằng các
phương pháp: nội điện phân, điện phân dòng ngoài, chưng cất… ............54
5.5.7.1 Xử lý nước rửa thu hồi: ..............................................................55
5.5.7.1.1 Phương pháp nội điện phân: ........................55
5.5.7.1.2 Phương pháp điện phân bằng dòng ngoài:....55
5.5.7.1.3 Phương pháp chưng cất:...............................55
5.5.8 SO SÁNH VỀ HIỆU QUẢ VÀ GIÁ THÀNH CÁC PHƯƠNG PHÁP
XỬ LÝ NƯỚC THẢI....................................................................................55
6 CÁC PHƯƠNG PHÁP MỚI GIÚP GIẢM THIỂU VÀ XỬ LÝ CHẤT Ô
NHIỄM TRONG CÔNG NGHÊ MẠ ĐIÊN TỐT HƠN.......................56
6.1 SẢN XUẤT SẠCH HƠN :......................................................................56
6.1.1.1.1 Sản xuất sạch hơn và kiểm soát ô nhiễm:.....57
6.1.2 Lợi ích của SXSH(sản xuất sạch hơn):..............................................57
6.1.3 33 giải pháp sản xuất sạch hơn với công nghệ mạ điện:...................57
6.2 Đối với nước rửa thu hồi:........................................................................60
6.2.1 Dùng hệ thống tẩy rửa Drag-in/drag-out:.........................................60
6.2.2 Dùng hệ thống tẩy rửa ngược dòng:..................................................61
6.2.3 Dùng dung dich rửa bằng nước:........................................................61
6.3 Đối với chất thải rắn:..............................................................................61
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

4

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
6.3.1 6 phương pháp chính xử lý chất thải rắn công nghiệp:.....................61
6.3.1.1 Cơ học:........................................................................................61
6.3.1.2 Nhiệt +cơ :...................................................................................62
6.3.1.3 Hoá lý: ........................................................................................62
6.3.1.4 Sinh học:......................................................................................62
6.3.1.5 Chưng cất: ..................................................................................62
6.3.1.6 Công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh:................................................62
6.4 Đối với các kim loại quý hiếm:...............................................................63
6.4.1 Dùng thiết bị thu hồi hiện đại:...........................................................63
6.4.2 Thu hồi bạc và vàng từ dung dich cũ, hỏng:......................................63
6.4.2.1 Thu hồi bạc từ dung dịch mạ cũ, hỏng:.......................................63
6.4.2.2 Thu hồi vàng từ dung dịch cũ, hỏng:...........................................64
6.5 Một số phương hướng xử lý nước thải và nước rửa mới:...................64
6.5.1 Thăm dò khả năng xử lý kim loại nặng Ni2+, Zn2+ bằng đá ong:. .64
6.5.2 Nghiên cứu xử lý niken, kẽm,đồng, chì, trong môi trường nitrat bằng
vỏ ngao:.......................................................................................................65
6.5.3 Xử lí nước thải bằng phương pháp tuần hoàn tự nhiên ....................65
6.5.3.1 Nguyên tắc:của hệ thống dựa trên hoạt động của các vi sinh vật có
sẵn trong tự nhiên nhằm phân huỷ các hợp chất hữu cơ.........................66
6.5.3.2 Ứng dụng:....................................................................................66
6.5.3.3 Ưu điểm :.....................................................................................66
6.5.4 Hệ thống xử lý nước thải xi mạ theo mô hình hợp khối tự động:......66
6.5.5 Xử lý nước thải bằng cánh đồng lau sậy (phù hợp với vùng đất rộng)
67
6.5.5.1 Nguyên tắc:..................................................................................67
6.5.5.2 Kết quả:.......................................................................................67
6.5.5.3 Ứng dụng:....................................................................................68
6.5.5.4 Ưu điểm:......................................................................................68
6.5.5.5 Liên hệ:
Công ty cổ phần AE Toàn Tích Thiện, 45 Hàng Bún, Hà Nội,
ĐT/Fax:04.7164656. ...............................................................................68
6.6 Đề ra các giải pháp quản lý đối với chất độc hại(như xuanua):..........69
6.7 Kết luận phần III:....................................................................................70
7 KẾT LUẬN................................................. .............................71
8 TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................ .............72

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

5

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

LỜI MỞ ĐẦU
-Mạ điện là một trong những nghành công nghiệp quan trong nhằm bảo vệ va
trang trí bề mặt kim loại.Mạ điện được ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực khác
nhau, đặc biệt là trong việc sản xuất đồ dân dụng.
-Quá trình mạ điện có các phần chính:
+phần I : chuẩn bị bề mặt trước khi mạ.
+phần II : mạ
+phần III: hoàn thiện bề mặt và xử lý củng như đề ra các giải pháp môi
trường.
-Tuỳ theo sở thích và khả năng của mỗi người mà nhóm AKL phân công đảm
nhiệm các phần như sau:
+phần I : Đỗ Thị Lương.
+phần II : Bùi Vân Anh.
+phần III: Phạm Quang Khánh.
-Việc lựa chọn kiến thức,số lượng và mức độ thích hợp vừa đảm bảo tính cơ bản
lẫn tính hiện đại là một việc rất khó khăn,bị hạn chế bởi trình độ,kinh nghiệm vì
thế,chuyên đề mạ kim loại này chắc chắn không tránh khởi những hạn chế và
thiếu sót.
-Nhóm AKL rất mong nhận được sư đóng góp ý kiến của thầy Đinh Bách Khoa
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

6

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
và của các thầy cô khác cũng như ý kiến cúa mọi người xung quanh đế chuyên
đề này ngày càng hoàn thiện hơn và có thế ứng dụng vào trong thực tế.
Nhóm AKL xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG 0:
KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ MẠ KIM LOẠI VÀ TÌNH
HÌNH SẢN XUẤT CỦA CÔNG NGHỆ MẠ ĐIỆN.
1

1.1 Vai trò của giai đoạn hoàn thiện bề mặt:
-Theo thống kê cho thấy, hằng năm việc ăn mòn gây thiệt hại 3-5% tổng giá trị
quốc dân của mỗi nước. Ăn mòn không chỉ làm giảm hiệu xuất sản xuất,ảnh
hưởng xấu đến giao thông, giảm hiệu suất tin cậy của thiết bị, gây tai nạn lao
động, và ảnh hưởng tới môi trường.

1.2 Các phương pháp được đề xuất để hoàn thiện bề mặt:
+Hợp kim hóa:tạo vật liệu bền băng cách nhờ các chất dễ bị thụ động hóa
trong môi trường xâm thực như Ni,Co,Ti..
+Bảo vệ điện hóa:bằng cách dung kim loại phụ
+Dùng lớp phủ bảo vệ:
Lớp phủ phi kim:
+Sơn(có cả sơn điện di,sơn tĩnh điện).
+Tráng men(vơi đò gôm sứ…)
+Phốtphát hóa(như bảo vệ các cây cột điện ngoài trời..).
+Ngoai ra còn dùng thủy tinh,hay nitrat hóa để bảo vệ và trang trí kim
loại…
Lớp phủ kim loại:các phương pháp mạ kim loại:
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

7

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
+mạ nóng(như tráng 1 hay nhiều lớp kim loại bên ngoài..)
+phun kim loại:phun kim loại trong điều kiện nhiệt độ cao hay
plasma(2.500-8000 0C),chủ yêu dùng trong việc mạ các chi tiết tàu vũ trụ,hàng
không,tên lửa..
+mạ điện:là phương pháp hay dùng trong sản xuât đồ phục vụ dân dụng
bằng cách kết tủa kim loại trên bề mặt nền một lớp phủ có tính chât mong muốn.

1.3 Khái quát về mạ điện:
-Năm 1085,nhà hoá học Luigi v.Brugnatelli lần đàu tiên ra công nghệ mạ điện.
-Năm 1940,khi nghành điện tử ra đời thì nghành mạ điện phát triển rất mạnh
mẽ.
-Ở Việt nam,công nghệ mạ điện đã phát triển mạnh trong vài chục năm nay và
tiếp thu được kỹ thuật của nhiều nước trên thế giới.
1.3.1 Bảng năng suất của một số cơ sở mạ điện ở Việt Nam năm 1998
Thứ tự
Tên cơ sơ
Loại hình sản phẩm
Lượng
sản phẩm mạ
(m2/năm)
1
Công ty khóa
Khóa,bản lề các loại
15.000
Minh Khai
2
Nhà máy cơ
Các dụng cụ điện và
1.300
khí xuất khẩu
phụ tùng xe đạp
3
Xí nghiệp điện
Quạt điện các loại
34.000
cơ Thống Nhất
4
5
6
7
8
9

10

Nhà máy cơ
khí chinh xác
Nhà máy kim
Hà Nôi
Nhà máy cơ
khí Ngũ Hiêp
Công ty Kim
Khí Thăng Long
Công ty khóa
Việt Tiệp
Nhà máy phụ
tùng Groshi Thăng
Long
Công ty dụng

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Quạt và các máy bơm
thủy lực
Kim khâu tay,khâu
máy
Gim đóng bao bì

3.000

Bếp dầu vỏ đèn cao áp

27.000

Khóa các loại

30.000

Phụ tùng ô tô, xe máy

30.000

Dụng cụ cắt và đo

3.000

1.000
800

Công nghệ môi trường-

8

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
cụ cắt và đo lường lường
cơ khí
11
Công ty xe đạp,
Phụ tùng xe máy,xe
23.000
xe máy Đống Đa
đạp
12
Nhà máy xe đạp,
Phụ tùng xe đạp, xe
55.537
xe máy Nam Hà
máy
-Tuy nhiên,mạ điện là một nghành tiêu thụ hoá chất ,nước và năng lượng rất
lớn.

1.3.2 Bảng năng lượng tiêu thụ của một số công ty năm 1998
Tên cơ sở
Sản phẩm
Nguyên liệu, nhiên liệu
Công ty dụng cụ
Loại
Số
Loại
Số lượng
cơ khí xuất khẩu
lượng(chiếc
)
Phụ tùng xe
219.705
Thép
306.500 kg
máy
Hóa chât
46.820 kg
Dụng cụ cầm
685.705
Than
36 tấn
Điện năng
1.596.060
tay
kWh
Nước
87.600 m3
Công ty cơ khí
Quạt điện
44.000 Dây đồng
12.000 kg
Thép
90.000 kg
chính xác số 1
Bơm
1.800
Sơn
3.500 kg
Nước
7.200 m3
thủy lực
Phụ tùng
166
Điện năng
150.000 kWh
Dầu FO
7.200 lít
xe máy
Phụ tùng
1465
Than
12.000 kg
xe đạp
Dầu mỡ
150 kg
-Các cơ sở mạ điện công nghiệp thường tổ chức sản xuất ngay nơi ở mặt
bằng chật hẹp, công nghệ và thiết bị lạc hậu. ở các cơ sở có mặt bằng quá hẹp và
quá bất lợi việc khắc phục ô nhiễm đôi khi không thể thực hiện được với các cơ
sở có mặt bằng tương đối thuận lợi thì việc xử lý nhằm giảm thiêủ ô nhiễm với
chi phí thấp vận hành đơn giản và không chiếm nhiều diện tích vẫn là những đòi

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

9

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
hỏi có tính ưu tiên-Mạ điện là ngành thải ra môi trường rất nhiều chất thải
khí(CrO3 gấp 3 lần ,NiO gấp 3.5 lần,H2SO4 gấp 1.5 lần),lỏng và rắn.

Các nguồn gây ô nhiễm trong công nghệ mạ điện
Công đoạn
Mài thô
Mài tinh
Quay bóng khô

Quay bóng ướt

Các chất thải chính
Bụi bột mài, bụi kim
loại, SiO2, Cr2O3, silic
Bụi, mùn cưa, dầu hôi,
bột mài, oxit kim loại,
oxit sắt, oxit đồng và oxit
crom
Bột kim loại, H2SO4, các
chất hoạt động bề mặt,

Tẩy dầu mỡ bằng dung Các chất dầu mỡ và hơi
môi hữu cơ
dung môi hữu cơ sử dụng
cặn kim loại
Tẩy dầu mỡ điện hoá
Nước thải có độ axit cao,
kiềm cao
Tẩy rỉ hoá học
Dung dịch axit cao hơn
10%, muối kim loại
nặng, hơi axit

Mạ kẽm

Nước thải có độ pH cao,
có chứa nhiều kẽm, muối
xianua, muối amoni, và
các chất hoạt động bề
mặt, xút, sôđa, khí thoát
từ bể mạ, H2, HCN

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Tác hại
Gây bệnh về mắt, phổi,
da
Bụi rác ảnh hưởng đến
môi trường

Nước thải axit, cặn thải
kim loại, gây ô nhiễm
nguồn nước. Hơi axit,
khí hidro dễ gây bệnh
đường hô hấp
Là các chất dễ gây cháy
nổ, bay hơi tạo ra độc tố
cho công nhân
Nước thải gây độc tố ô
nhiễm
Khí độc và hơi axit gây
cay mắt, có tác động lên
da, nước thải có pH thấp
axit ăn mòn hàm lượng
các muối sắt, đồng cao
Nước thải có chứa nhiều
kim loại độc, chủ yếu là
kẽm, xianua, amoni, gây
ô nhiễm môi trường tác
động lên người công
nhân viêm da

Công nghệ môi trường-

10

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Mạ Niken

Các muối Niken (1 dòng)
muối Florrua, axit Boric,
axit Sunphuric, khí độc
thoát ra từ bể mạ

Mạ Crom

Axit sunphuric,
cromic

Mạ đồng

Nước thải có chứa muối
vô cơ cao, muối đồng,
muối
amoni,
soda,
xianua

axit

Nước thải có chứa kim
loại nặng, florua, amoni,
gây ô nhiễm nguồn nước,
khí hidro, các loại khí
ảnh hưởng đến sức khoẻ
Nước thải có chứa
cromat, rất độc cho người
và động vật. Gây ô
nhiễm cho nguồn nước,
cromat là chất gây ung
thư da, ung thư phổi
Nước thải có độc tố cao,
chứa xianua đồng. Gây ô
nhiễm nguồn nước. Muối
đồng, muối đồng, muối
xianua gây ngộ độc cấp
tính cho người công nhân
làm trực tiếp

-Mạ điện là một ngành có mức độ ô nhiễm môi trường cao bởi các tác nhân
chính: Hơi hoá chất độc hại, nước thải có pH thay đổi thấp và cao và có chứa
nhiều các ion kim loại nặng dễ gây cho con người những căn bệnh hiểm nghèo.
1.3.3 Bảng độc tính một số hoá chất sử dụng trong công nghệ mạ điện:
Hoá chất
H2SO4
HCl
HNO3
H2O2
NaOH
KCN và NaCN

Khi tiếp xúc gây bỏng nặng, phá huỷ tế bào tiếp xúc
lâu ngày gây hại da viêm da, viêm đường hô hấp,
gây viêm phế quản.
Gây bỏng da, ngứa
Kích thích niêm mạc, mắt, đường hô hấp
Mắt rất nhạy cảm với hơi và dung dịch H2O2
Gây viêm da, hư da, không khôi phục được
Gây ngứa, nổi sần, chấm đỏ chân da, đau đầu, ói,

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

11

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

CuCl2 và CuSO4,
Cu(NO3)2, Cu(CO3)2
CrO3, Cr2 (SO4)3, K2CrO7
ZnO, ZnSO4, ZnCl2
NiO, NiSO4.7H2O,
Ni(NO3)2
NH4OH và các hợp chất
amoni
Các hợp chất của Flo

hoa mắt, chóng mặt
Ảnh hưởng tới gan, tuỵ và tổn thương tếbào phổi,
ảnh hưởng tới thần kinh, thậnvà gây gan to.
Ăn mòn da và các màng cơ, rất khó lành, gây ung
thư phổi, viêm màng phổi
Gây bệnh “cảm đồng thau”, ói mửa, niêm mạc hô
hấp và hội chứng xanh tái.
gây rối loạn tiêu hoá, co giật, ngạt thở kích thích
phổi gây ngứa
Gây nổ,kích thích cơ, da,và những nơi tiếp xúc, gây
ngứa
mắt và xưng mí mắt.
Gây xơ cứng mô, gân, nhuyễn, xương,hư răng.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

12

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

2

PHẦN I : QUÁ TRÌNH XỬ LÝ BỀ MẶT

Xử lý bề mặt là khâu đầu tiển là khâu đầu tiên trong quá tŕnh hoàn tất các tŕnh
hoàn tât các sản phẩm kim loại. Mục đích làm cho bề mặt bằng phẳng, sắc nét,
bóng và tuyệt đốí làm sạch dầu mỡ, các bavia, gỉ khỏi bề mặt chi tiết để đảm bảo
độ bám dính bề mặt khi mạ tốt nhất, không xước, không sần sùi, bóng sáng đều
và toàn bộ bề mặt lớp mạ đồng nhất. Có 2 phương pháp mạ :
Gia công bề mặt kim loai bằng phương pháp cơ học.
Gia công bề mặt kim loại bằng phương pháp hóa học và điện hóa.

2.1 Chương 1: Gia công bề mặt kim loại bằng phương pháp cơ
học
2.1.1 Các loại gia công cơ học.
Mài và đánh bóng :
Loại bỏ hết gỉ ,oxit, chất bẩn , bavia, khuyết tật và đạt được độ nhẵn bóng
theo yêu cầu bề mặt kim loại .
Quay:
Làm sạch bề mặt cho các vật nhỏ, mảnh khỏi các vết bẩn, mùn tay trong
axít, bavia, khuyết tật, quay c̣n để mài và đánh bóng bề mặt.
Quay khô có hay không có vật liệu mài, dùng để hoàn thiện lần chót cho
ốc vít cỡ nhỏ để loại bỏ bavia, góc cạnh sắc và bề mặt nhẵn bóng.
Chất lỏng dùng trong quay ướt là dung dịch Na2CO3 2-3%, dung dịch
H2SO4 hay HCl loăng .
Xóc, phun :
* Xóc : Dùng để mài, đánh bóng , loại bỏ bavia, vê tṛn cạnh, làm sạch cho vật
đúc, làm sạch gỉ, dấu vết ăn ṃn, tăng độ nhẵn….
Vật gia công với hạt mài , chất độn chất hoạt động bề mặt đổ chung vào
khoang chứa và được rung theo những tần số biên độ khác nhau.
Xóc ẩm: có 20% khoang chứa là chất lỏng.
Xóc ướt: các cặn bẩn được loại bo bằng cach rửa khoang chứa ngay trong
khi xóc.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

13

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

* phun : Dùng khí nén, chất lỏng…, phun vật liệu mài với tốc độ lớn đập lên bề
mặt kim loại . có nhiều cách phun :
- Phun cát , phun bi, phun nướcvà hạt mài :Dùng để “cạo”gỉ, bóc lớp mạ
cũ.
- Phun ướt: Dùng huyền phù nước và vật liệu mài.
+ Gia công cho thép :Dùng bùn gồm 30% cát +70% nước.
+ Gia công cho kim loại màu: Dùng bùn gồm 20% + 80% nước. (thường
cho thêm Na2CO3, Na2 NO2, ,.dầu, … vào bùn ). Vật liệu mài phun là mạt cưa của
kim loại , mạt gang , bi và hạt kim loại ….
2.1.2 Vật liệu mài và đánh bóng :
Hạt mài :có nguồn gốc từ :
- Thiên nhiên như : corun (90-98% Al2O3), cacbordas lửa, thạch anh,
cátundum ( hỗn hợp oxýt của Al, Fe, Si, Ti ,…), đá lửa, thạch anh, cát ,…để mài
và sắt oxyt(có 75% Fe2O3), trepel, đôlômit (CaCO3.MgCO3), đá phấn, vôi, cao
lanh,….
- Nhân tạo như: cacborun(SiC), cacbuabo, corun điện luyện,…dùng để
mài, crom oxyt, nhôm oxyt,….
Vật liệu đánh bóng :
- Crom oxyt.
- Vôi tôi.
- Marsalit.
- Tripoli: thành phần chủ yếu là SiO2.
- Nhôm oxyt : sản xuất bằng cách nung Al(OH)3.
- Sắt oxyt: chứa 75% Fe2O3.
2.1.3 Thành phần thuốc đánh bóng cho kim loại và hợp kim :
Bảng 1.1 :Thành phần thuốc đánh bóng cho kim loại kim
Kim loại Thành phần thuốc
cần đánh
bóng
Thép , Kền Cr2O3
, Crom
Stearin
Caolanh
Axít oleic
Mỡ kĩ thuật
Petrolatium
Thép ,Kền , Cr2O3
Đồng, Hợp Fe2O3
kim đồng
Cao lanh
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Tỷ lệ % trọng lượng
73
17
10
73
-

37
37
13
13
68

40
40
10
10
72
14

36
37
-

Công nghệ môi trường-

14

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

Nhôm ,
Kền ,Đồng
, Hợp kim
đồng

Nhôm
,
đồng, kẽm,
hợp
kim
kẽm

Kim loại
đen , kim
loại màu và
hợp kim

Stearin
Parafin
Serezin
Axít oleic
Petrolatium
Cr2O3
Fe2O3
Vôi
Stearin
Parafin
Axít oleic
Mỡ kĩ thuật
Dầu thông
Fe2O3
SiO2
Al2O3
Stearin
Parafin
Stearin
Axít oleic
Mỡ kĩ thuật
Dầu máy
Cr2O3
Bột mài mịn
Xà pḥng (60%)
Glyxerin sạch
Dầu máy
Carbamit (loại A)
Nước

19
5
2
1
49
18
33
2
45
37
6
10
(1)
34
34
16
5
4
2
5

17
15
70
18
8
4
36
36
8
13
3
4
(2)
69
16
5
4
1
5

14
72
23
2
2
1

-

27
-

-

-

(1) Thuốc dùng
cho mài –
đánh bóng
(2)Thuốc đánh
bóng.Hai loại
này tan được
trong dung
dịch
rửa
nóng

Na2CO3 50%

.
2.1.4 Chuẩn bị :
Bánh mài :
Làm bằng da, dạ (nỉ ), vải bạt,…dạng bánh xe, h́nh côn, h́nh đĩa,….
Bánh chải :
Đế bánh chải làm bằng gỗ hay kim loai có găm kẹp dây kim loại, dây
cước … đường kính bánh chải 250-350 mm .
- Chải thô dùng dây có đường kính 0,30-0,60 mm.
- Chải tinh nên dúng dây có đường kính 0,05-0,1 mm .để chọn
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

15

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
bánh chải ( tham khảo bảng 1.2 )

Bảng 1.2 : chọn bánh chải
Vật cần chải
Au
Gang,
thanh
Ag

Vật liệu dây chải

Đường kính dây (mm)

Đồng thau
đồng Thép

0,05-0,15
0,05-0,30

Đồng thau ,dây hợp kim
đồng
Lớp mạ kẽm , thiếc Đồng thau
,Cu , Đồng thau
Kền , lớp mạ kền
Thép ,bạc mới (Cu – Ni 535% ,Zn 13-45%)
Gang ,thép ,đồng Thép
thau

0,10-0,15

thép,

0,15-0,20
0,15-0,25

- Có thể chải khô để làm sạch mùn, bavia, gỉ, vảy xốp,…Muốn được bề
mặt mươt đẹp hơn nên chải ướt nhờ dung dịch Na2CO3 , hay xà phòng.
Phớt bóng :
Làm bằng vật liệu mềm hơn bánh mài như phớt (nỉ), dạ, vải mộc, vải phin
vối nhữnh kiểu dạng, kích thước khác nhau.
Thuốc đánh bóng:
-Có thể mua trên thị trường hay tự chế lấy.
Bảng 1.3 : Các nguồn gây ô nhiễm
Công đoạn

Các chất thải chính

Mài thô ,mài tinh Bụi bột mài , bụi kim loại
SiO2 ,Cr2O3 , silic
Quay bóng khô
Bụi mùn cưa , dầu hôi ,
bột mài , oxít kim loại Fe
,Oxít Cu , Oxít Cr
Quay bóng ướt
Bột kim loại , axit H2SO4
, các chất hoạt động bề
mặt

Tác động
Gây bệnh về mắt , phổi
,ngoài da
Bụi rác công nghiệp ,ảnh
hưởng tới môi trường
Nước thải axit ,cặn thải kim
loại gây ô nhiểm nguồn
nước,hơi axit , khí H2 dể gây
các bệnh đường hô hấp

.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

16

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

2.2 Chương 2: Gia công bề mặt bằng phương pháp hóa học và
điện hóa.
2.2.1 Tẩy dầu mỡ hóa học và điện hóa.
2.2.1.1Tẩy dầu mỡ bằng dung môi hữu .
- Làm sạch các loại dầu mỡ khoáng (không xà pḥng hóa được như dầu
mỡ, hắc ín, cao su, faraphin,…), thuốc đánh bóng dấu mỡ bảo quản.
- Không nên dùng những dung môi dễ cháy như xăng, dầu hỏa, benzen,
xylen,….
- Các dung môi thương hay dùng là các loai hydrocacbon đă clo hóa
không cháy như tricloetylen, tetracloetylen, pecloetylen, cacbon
tetraclorua,….Trong đó, các dung môi tricloetylen và tetracloetylen được
dùng phổ biến nhất.
- Tricloetylen có thể tẩy dấu mỡ cho: thép, đồng , kền và hợp kim của
chúng. Nhưng nó phản ứng rất mạnh với nước, hơi nước và tạo ra HCl gây
độc và ăn ṃn thiết bị và vật tẩy, v́ vậy vật trước khi tẩy không được ẩm ướt.
- Nước triết cua tricloetylen phải có pH từ 6 trở lên. Tricloetylen thường
cho thêm chất ổn định như trietylamin, mono butylamin, urotropin hoặc các
thương phẩm đă mă hóa khác,… với lượng khoảng 0,01kg/m3.
- Tetracloetylen(C2Cl4) có thể dùng để tẩy hầu hết cho các kim loại; kể cả
nhôm và magiê. Nhược điểm lớn nhất của các hydrocacbon clo hóa là độc và
đắt.
- Bằng cách thêm chất nhũ hóa vào dung môi sẽ được một hỗn hợp tẩy
“dung môi – nhũ tương” có tác dụng tẩy rất mạnh các hạt bẩn rắn và bụi bám
cùng với dầu mỡ trên bề mặt.
Bảng 2.1 :Khả năng ḥa tan một số dầu mỡ của 1 số dung môi.(kg/m2..s)
Dầu hỏa
Xăng
Tetracloetylen
Xylen
Tricloetylen

0,65
1,30
1,70
2,20
3,10

2.2.2 Tẩy dầu mỡ hóa học.
Dầu mỡ hóa học bám trên bề mặt có 2 loại:
- Loại có nguồn gốc động thực vật: những este phức tạp của glyxerin và
những axít béo bậc cao như stearic, palmitic.Loại này tác dụng với xút
(NaOH) thành xà pḥng tan trong nước.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

17

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
- Loại có nguồn gốc khoáng vật( từ dầu mỏ) :các hỗn hợp các
hydrocacbon như: parafin, vazelin, dầu máy, mỡ kĩ thuật, ….Loại này
không có khả năng xà pḥng hóa nên tẩy chúng bằng dung môi hay bằng
chất tẩy rửa. Đặc biệt ( chất nhũ hóa – biến dấu mỡ bám trên bề mặt thành
nhũ tương;chất huyền phù – bắt cặn bẩn bong khỏi bề mặt và đi vào dung
dịch;…).
- Trong công nghiệp, dung dịch tẩy thường có các thành phần: xút,
phôtphat, thủy tinh lỏng, xà pḥng, chất tẩy rứa tổng hợp( chất hoạt động
bề mặt, chất nhũ hóa,…),natricacbonat,…trong đó xút là quan trọng nhất
để làm sạch bề mặt.
* Có 3 nhóm dung dịch tẩy dầu mỡ:
- Dung dịch kiềm đặc, tối đa là 1000g/l, pH=12-14.
- Dung dịch kiềm vừa, pH=11-12.
- Dung dịch kiềm loăng, không quá 50g/l, pH= 10-11.
- Ngoài ra, c̣òn có dung dịch kiềm yếu (Na2CO3, K2CO3, Na3PO4,…) để
tẩy cho các kim loại tan trong kiềm như Al, Zn , Sn.
- Để bảo vệ môi trường gần đây người ta sản xuất các chất tẩy rửa chứa
rất ít hoặc không chứa photphat và thay vào đó là các hợp chất ṿng như
natri gluconat, natri heptagluconat, natri xitrat, NTA, EDTA.

Bảng 2.2 : Thành phần dung dịch tẩy dầu mỡ hóa học.
Thành phần (g/l) và chế
độ tẩy

1

2

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Dung dịch số
3
4
5

6

7

Công nghệ môi trường-

18

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
“Labomind” hay
Implulse”
“Udyprep 110 EC”
Chất tẩy rửa “OCA - 1”
NaOH
Na3PO4.12H2O
Na2CO3
Chất hoạt động bề mặt
Na2SiO3 (thủy tinh
lỏng)
Nhiệt độ oG
Thời gia tẩy ,PH

2030
6080
3-10

5-15
1535
1535
3-5
6080
3-20

2040
5-15
3-5
1030
5070
2-5

8-12
2050
2530
4070
3-10

1050
7080
7-10

1535
1535
3-5
6080
5-20

4080
4070
5-15

.
2.2.3 Tẩy dầu mỡ điện hóa.
- Tẩy đi màng dầu mỡ c̣n sót lại sau các khâu tẩy trước. Dung dịch tẩy
điện hóa có thành phần giống như dung dịch tẩy dấu mỡ hóa học nhưng
nồng độ loăng hơn.
- Nhươc điểm: Khó tẩy sạch trong cac khe, khuất, lỗ….cho các vật có
h́nh thức phức tạp.
2.2.4 Tẩy sạch trong siêu âm.
- Dùng máy phát kiềm th́ tẩy siêu âm truyền sóng dao động có tần số nhỏ
hơn 20KHz vào dung môi hay dung dich rửa sẽ nhanh và sạch hơn nhiều .
Lúc đó cả dầu mỡ , gỉ , oxýt, cặn, bẩn,… đều được tẩy sạch, cả trong khe,
rănh, lố, chân ren….
2.2.5 Tẩy gỉ hóa học và điện hóa .
Tẩy gỉ hóa học:
- Bề măt kim loại đen thường phủ lớp gỉ gồm( từ trong ra ngoài) FeO,
Fe3O4,Fe2O3, Fe(OH)2, Fe(OH)3. Dung dịch tẩy thường dung : các axit HCl,
H2SO4 có nồng độ 10%.
- Tác dụng giữa dung dịch HCl với gỉ và nền sắt như sau:
Fe2O3 + 6HCl
=
2FeCl3 + 3H2O
Fe3O4 + 8HCl
=
2FeCl3 + FeCl2 + 4H2O
FeO
+ 2 HCl
=
FeCl2 + H2O
Fe
+ 2 HCl
=
FeCl2 + H2
2FeCl3 +
Fe
=
3FeCl2
-tác dụng giữa H2SO4 với nền gỉ sắt như sau :
Fe2O3 + 3 H2SO4
=
Fe2(SO4)3 + 3H2O
Fe3O4 + 4 H2SO4
=
Fe2(SO4)3 + FeSO4 + 4H2O
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

19

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
FeO

+ H2SO4
=
FeSO4 + H2O
Fe
+ H2SO4
=
FeSO4 + H2
(ưu tiên)
Fe2(SO4)3 + H2
=
FeSO4 + H2SO4
Fe2(SO4)3 + Fe
=
3FeSO4
- Nồng độ Axít tẩy nhanh nhất là 20% - 25% trọng lượng .Nhưng để nền ít
bị
ăn mòn nhất chỉ dùng nồng độ dưới 20% trọng lượng.
- Tốc độ tẩy gỉ của axít HCl phụ thuộc chủ yếu vào nồng độ c̣n của H2SO4
phụ thuộc chủ yếu vào nhiệt độ.
- Để tẩy từng phần hay tẩy cho vật to quá không cho vào bể được , dùng
kem tẩy có thành phần tương tự như dung dịch tẩy nhưng có thêm chất độn (đất
trích trùng ,đất á sét nhẹ , amian … ) . Giới thiệu một loại kem tẩy có thành phần
:

H2SO4 (d= 1,84)
H3PO4 ( d = 1,70)
HCl (d = 1,19)
Urotropin
Kiềm xenlulosunfat (d = 1,22)
Amian nghiền mịn
Nước

29 cm3
46 cm3
356 cm3
6g
50 cm3
400 (g)
590 cm3

- Thành phần có cả axít lẫn chất nhũ hóa dùng để tẩy gỉ kết hợp đồng thời
với tẩy dầu mỡ.
Tẩy gỉ điện hóa :
Vật tẩy có thể mắc vào anốt hay katốt (như cầu dao đổi chiều ḍng điện).
- Tẩy Anot : gỉ bị ḥa tan điện hóa ,đồng thời bị tơi ra do tác dụng cơ học
của khí ơi sinh ra trên vật tẩy .
4OH- - 4e = 2H2O + O2 ↑
Dung dịch tẩy là axít H2SO4 hay HCl và luôn có mặt các muối sắt
- Tẩy catot : H2 thoát ra nhiều , mạnh trên vật tẩy
H+ + e =
H
H + H =
H2 ↑
- Nguyên tử H sẻ khử 1 thành phần oxít thành kim loại , bọt khí H 2 làm
tơi lớp gỉ nên dể dàng bong ra .
- Ngày nay , dùng muối khô để tẩy gỉ hổn hợp hay điện hóa cho thếp
các bon , thép không gỉ và một số kim loại màu . đó là 1 hổn hợp dạng bột
khô của H2SO4 với các muối (như NaHSO4 …) và các chất hoạt động bề mặt ,
chất nhũ hóa ….
Tẩy gỉ kim loại mầu :
Tẩy gỉ Cu và hợp chất Cu :
- Dung dịch tẩy : H2SO4 , HCl hay HNO3 và H2SO4 .thường qua 2 bước :
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

20

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
+ bước 1 : tẩy sơ bộ cho hết gỉ bẩn .
+ Bước 2 : tẩy bóng , nhẳn .
- Tẩy Cu và hợp chất Cu sinh ra khí NO hoặc NO2 rất độc do HNO3 đặc
hay loăng dều ḥa tan Cu sinh ra nên khi tẩy phải tẩy trong thiết bị kín có
trang bị hút khí hơi mù axít đảm bảo an toàn lao động
Tẩy Al và hợp chất Al :
- Được tiến hành trong dung dịch kiềm sau tẩy , dửa được trung ḥa và làm
sạch trong dung dịch HNO3 15 – 20% ở nhiệt độ thường .
Tẩy hợp chất Mg :
- Dùng dung dịch có thành phần (g/l) và chế độ tẩy sau :
HNO3
90 – 100
K2Cr2O7
4–6
HCl
3–5
o
Nhiệt độ ( C )
18 – 25
T/g ,ph
10 – 20
Bảng 2.3 : dung dịch tẩy hợp chất Mg
Tẩy Zn và Cadimi
- Tiến hành trong dung dịch H2SO4 , và HCl (15 – 200 g/l hay lớn hơn ) ở
trong nhiệt độ thường , thời gian không quá 1 phút .
- Hổn hợp H2SO4 (d = 1,84) một thành phần thể tích + HNO3
(d = 1,4)
3 phần thể tích ,rất tốt cho tẩy màu trên Zn và Cd
Tẩy ch́ì :
- Tiến hành trong dung dịch HNO3 50 – 100 g/l cũng có thể tẩy nhẳn ch́
trong dung dịch gồm H2O2 (30%) 3,5 % thể tích + CH3COOH (1,05) 3,5 % thể
tích .
Tẩy thiếc Sn :
Dung dịch HCl 50 – 100 g/l .
Tẩy Titan :

Bảng2.4 : dung dich tẩy màng oxyt của titan
Thành phần
(g/l)
HF (40%)
H2SO4
HCl

NaCl
HNO3 (1,4)
H2O

Dung dịch số
1
10ml
15 ml
90ml

2
40-50 g/l
160-180 g/l
-

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

3
2% thể tích
20% thể tích
78% thể tích

4
60 g/l
27 g/l
21 g/l
-

Công nghệ môi trường-

21

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

Tẩy hợp chất Niken – crom , contantan , momel metal :
- Sử dụng dung dịch H2SO4 20% có thêm phụ gia Cr2O3 hay Na2CrO4 (20
g/l) hoặc Fe2(SO4 )3 ở 60 – 80 oC .
Tẩy kền và momel metal :
- Trong dung dịch gồm : 60 % thể tích H3PO4 (1,70) + 20 % thể tích
H2SO4 (1,84) + 20 %thể tích HNO3 (1,42) tẩy ở 80 oC tong 3 phút .
Tẩy Melkhor (hợp chất Ni – Cu ) :
- Dung dịch tẩy H2SO4 20 % ở 80OC , muốn có bề mặt nhẵn hơn th́ tẩy
tiếp trong trong dung dịch gồm : HNO3 (d = 1,42) 240ml/l + HCl (d = 1,4)
170 ml/l + NaCl (1 – 15 g) + ZnSO4 (1,42) (1 – 1,4 g).
Tẩy Ag :
- Dung dịch gồm có NaCN 15 g/l + H2O2 30 % 85 ml/l ở nhiệt độ không
quá 30oC
2.2.6 Hoạt hóa bề mặt :
Bảng 2.5 .dung dịch hoạt hóa hóa học và điện hóa.
Thành phần Thép
(g/l) và chế kền
độ hoạt hóa
Hoạt hóa hóa
học
1
2
H2SO4
50HCl
100
50KCN
100
K2CO3
K2Cr2O7
o
Nhiệt độ C
2
Da , A/dm
pḥng
pḥng
V , vôn
Thời gian , s
30-60 30-60
Thành phần
Kẽm và hợp
(g/l) và chế
kim kẽm
độ hoạt hóa
1
2

thép

Đồng

Hoạt hóa điện
Hóa
Điện
hóa
học
hóa
3
4
5
6
700750 
800
50
30-40 30-40
20-30
20-30
pḥng
pḥng
pḥng
pḥng
3-5
5-10
5-10
10-12 10-12
5-10
20-30
3-5
30-60
Nhôm và hợp
Kền
kim nhôm
Hoạt hóa hóa học
3
4
5
6

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Thép
,đồng có
vẩy hàn
Hóa học
7
đặc(1,19)
pḥng
đến sạch
Thép
không gỉ
7

Công nghệ môi trường-

22

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
H2SO4
HCl
KCN
HNO3
CH3COOH
Urotropin
Nhiệt độ oC
Thời gian , s

30-50
pḥng
3-10

30-50
pḥng
3-10

50100
40-60
3-10

30-50
pḥng
3-5

0,2
28-38
50-58
pḥng
15-30

300350
pḥng
30-60

50-100
40-50
pḥng
1-2 ph

2.2.7 Thụ động tạm thời :
- Sau khi tẩy gỉ xong chưa kịp gia công tiếp vật rất mau bị gỉ trở lại trong
không khí cần thụ động tạm thời trong dung dịch (g/l) :
+ NaNO2 (5 – 10 ) Na2CO3 (2 – 4 ) ở 65 – 75oC trong 0,5 – 1
PH ( vật bằng thép) .
+ HNO3 (d = 1,4 ) 300 – 500 g/l (Vật bàng thếp hợp chất).
+ HNO3 (d = 1,4 ) 270 – 280 g/l trong 15 - 20 phút ( Vạt bằng thép
Crom).
* Rửa :
- Phải cần khoảng 2m3 nước cho 1 m2 bề mặt gia công .Nên tổng lượng
nước cần dùng là rất lớn , đồng thời lượng nước thải mang nhiều hóa chất độc
hai ( các chất sử dụng trong quá trình tẩy)
- Nước dùng trong xưởng mạ có 2 loại : nước rửa và nước pha chế .
2.2.8 Tẩy bóng hóa học hoặc điện hóa :
- Được dùng rộng dăi để làm bóng , đẹp cho thép không gỉ , Al và hợp chất Al ,
Cu và hợp chất Cu ,kền , momel metal , các lớp mạ …
- Tẩy bóng hổn hợp không đều tẩy được cho vật có h́nh dạng phức tạp với mọi
kích thước .
- Dung dịch tẩy bóng hổn hợp không dùng được lâu , khó điều chỉnh và tái sinh ,
cho độ bóng không cao , thường tiến hành ở nhiẹt độ cao và đôi khi thải nhiều
khí độc hại ( NO , NO2 …)
- Tẩy bóng điện hóa : cho độ bóng cao đồng thời cải thiện được tính chất cho
kim loại
Bảng2.6 : dung dịch tẩy bóng hóa học cho thép ,đồng và kền.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

23

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Thành phần Thép , thép hợp kim
(g/l)và chế tẩy
1
2
H3PO4
1
H2SO4
350-430
HNO3
35-50
HCl
20-40
CH3COOH
H3PO3
0,2
Chất màu 2J
20-25
KNO3
KMnO4
2
CrO3
10
Na2SiO3
2
NaCl
4
Nhiệt độ oC
100-105
65-75
Thời gian ,ph
2-5
2-10

Đồng ,hợp kim đồng
3
4
935-950 1300-1400
280-290
250-260
450-500
pḥng
90-100
1-6
0,5-2

Tẩy bóng kền
5
6
170
180
420
420
6
500
735
80-90
75-80
1-2
0,5-1

* Các nguồn gây ô nhiễm trong xử lý bề mặt:

Bảng 2.7 : Nguồn gây chất ô nhiễm
Công đoạn
tẩy dầu mỡ
dung môi
hữu cơ
Tẩy
dầu
mỡ
điện
hóa
Tẩy gỉ hóa
học

Các chất thải chính
Tác dụng
các chất dầu mỡ , dung môi và hơi Là các chất dễ gây cháy
hữu cơ sử dụng cặn kim loại
nổ ,bay hơi tạo ra độc tố
cho công nhân
Nước thải có độ axít cao hay độ Nước thải độc tố gây ô
kiềm cao .
nhiểm
Dung dịch cao hơn 10% muối kim Khí độc và hơi axít gây
loại nặng ( muối Fe , Cu cao ) , cay mẳt , tác dụng lên da
hơi axít như HCl , khí độc .

Kết luận:quá trình xử lý bề mặt phải qua nhiều bước gia công khác nhau ,thường
rất dài nên khá tốn kém và thải ra nguồn chất thải lớn.

3

PHẦN II: MẠ

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

24

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

3.1
THƯ
TỰ

MẠ KẼM THIẾC CHÌ CADIMI 
LOẠI
MẠ

DUNG DỊCH
MẠ

THÀNH PHẦN MẠ

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

25

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Dung dịch
axit
(H2SO4)
Mạ kẽm
1

Dung dich
xyanua
Dung dịch
zincat
Dung dịch
amoniacat
Dung dịch
pyrophothành
phầnhat
Dung dịch
sunfat
Mạ
cađimi

Dung dịch
floborat

2
Dung dịch
xyanua
Dung dịch
amoniacat

Mạ chì
3

Dung dịch
khác
Dung dịch
floborat
Dung dịch
flosikicat
Dung dịch
phenolsunfona
t
Dung dịch
kiềm

CH3COONa,K2SO4,NH4Cl,(NH4)2SO4,C6H12
N4,
ZnSO4.7H2,ZnO,AL2(SO4)3.18H2O,Na2SO4.1
0H2O
Dextrin vang, polyacrylamit, glucoza
ZnO,NaCN,NaOH,Na2S,C3H5(OH)3,
ZnO,NaOH,SnCl4(hay
Na2SnO3),Polietilenimin
ZnO,ZnCl2,NH4Cl,H3BO3,CH3COONH4,Na
Cl,
Urotropin,gelatin,licondaZnSR
A,lincondaZnSR B
Na2HPO4,(NH4)2HPO4,dextrin,axit sunfanilic,
ZnSO4.7H2O,K4P2O7.3H2O,Na4P2O7.10H2O,N
H4Cl
CdSO4.8/3H2O,CdCl2,CdO,H2SO4,(NH4)2SO4,DSU
,NaCl,NH4Cl,H3BO3,gelatin,DS10,BK10,(NH2)2CS
Cd(BF4)2,NH4BF4,NH4F,H3BO3,Pb(OH)2.2Pb
CO3,
Natri-b-naphtylamin-sunfonat,gelatin,DSU
CdO,NaCN,NaOH,Na2SO4.10H2O,NiSO4.7H
2O,
Dextrin, dầu thầu dầu sunfo hoá,
CdO,CdSO4.8/3H2O,CdCl2.2H2O,(NH4)2SO4,
NH4Cl,NaCl,H3BO3,dextrin,tioure,gelatin,uro
tropin
Môt số dung dịch phức:
urotropin,pyrophothành phầnhat,...
Pb(BF4)2,HBF4 tự do,keo dộng vật, H3BO3 tự
do
PbSiF6,H2SiF6,keo dộng vật
Pb(C6H4OHSO3)2,C6H4OHSO3H, keo dộng
vật
Pb(C2H3O2)2,Pb,NaOH,muối tatrat
,glixerin,Sn,nhưa
Thông

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

26

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Dung dịch
axit

SnSO4,H2SO4,Na2SO4,OS-20,crerol thô,keo
da,Formalin,axetilaxeton,limedaSn-2,1,4butindio(35%),
rượu propagilic,fufurol(5%),sintanol DS-10

Dung dịch
kiềm

Na2SnO4.3H2O,Na2Sn(OH)6.3H2O,K2Sn(OH)6,
NaOH,KOH,NaCH3COO,SnCl4
SnCl2.2H2O,tioure,NaCl,HCl,NaOH,

Mạ thiếc
4

Mạ thiếc
hoáhọc

3.2 MẠ ĐỒNG VÀ MẠ KỀN
THƯ
TỰ

LOẠI
MẠ

1
Mạ đồng

DUNG DỊCH
MẠ
Dung dịch axit
(sunfat)
Dung dịch axit
(floborat)
Dung dịch xyanua

THÀNH PHẦN MẠ
CuSO4.5H2O,H2SO4,dextrin sunfo
hoá,sunfurol-8,ch ất b óng B-7211,chất
bóng Ubác1A,chât bóng LTI Avangard
Cu(BF4)2,HBF4,H3BO4

CuCN,NaCN tổng, NaCN,tự do,
NaOH,Na2CO3,Udylit#60
Dung dịch amoni CuSO4.5H2O,NH4NO3,(NH4)2SO4,NH4
OH(25%),
Dung
CuSO4.5H2O,Na2P2O7.10H2O,K2P4O7,
dịchpyrofotfat
Na2HPO4.12H2O’
Natri sunfoxalisilat,axit
xitricH3C6H5O7, Na2SeO3, NH4OH,axit
trioxy glutaric
Dung dịch
CuSO4.5H2O,En(70%), Na2SO4.10H2O,
etylendiamin
(NH4)2SO4, H3BO3.
Dung dịch
CuSO4.5H2O,(NH4)2SO4,polietilenpoly
polietylenpolyami amin
n

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

27

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

2

Dung dịch sunfat

NiSO4.7H2O, NaCl, H3BO3,Na2SO4,KF
hay, sunfonol,NaF,HCHO(40%),
cloraminB,C4H4(OH)2,2,6-2,7
disunfonaphtalen

Dung dịch
floborat
Dung dịch
sunfamat

Ni(BF4)2,NiCl2.6H2O, H3BO3

Mạ kền

kền sunfamat
Ni(H2NSO3)2,H3BO3,rượu propagylic
CHCCH2OH,benzosunfamid,sacarin
C6H4SO2NHCO

GHI CHÚ: Ngoài mạ đồng bằng các dung dịch trên,người ta còn dùng môt số
phương pháp khác đặc biệt như MẠ ĐÚC,MẠ ĐỒNG chống thấm cục bộ cho
vât bằng thép,mạ đồng nôị điện phân,mạ chê tạo lưới đồng.....và còn mạ đồng
cho kim loại màu, ơ đây chưa đề cập đếnJJ!

3.3

THỨ
TỰ
1

2

3

MẠ CROM, COBAN, SẮT

LOẠI
MẠ
Mạ
crom

Mạ sắt

Mạ
coban

DUNG DỊCH MẠ
Sunfat,tự điềuchỉnh,
Tetracromat,florua

Dung dịch dùng
công nghệ in,mạ fục
hồi kt..

thường hay dùng

THÀNH PHẦN MẠ
Các dung dịch này đều có thành phần
chất tham gia như nhau,tuy
Nhiên khác nhau về nồng độ.thành
phần:CrO3, H2SO4,nồng độ
Cr3+,SrSO4,K2SiF6,NaOH,NH4F.
Các dung dịch này đều có thành phần
chất tham gia như nhau,tuy
nhiên khác nhau về nồng độ.thành
phần:FeSO4.7H2O,FeCl2.4H2O,
NaCl,MnCl2.4H2O,HCl tự do,axit
ascorbic
CoSO4.7H2O, NaCl,

GHI CHÚ: Trong quá trình mạ crom người ta còn cò thể mạ lót trươc một lớp
kim loai khác nhằm đạt được yêu cầu sử dụng.

3.4 MẠ KIM LOẠI QUÝ
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

28

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

THỨ
TỰ
1

LOẠI MẠ

DUNG DỊCH MẠ THÀNH PHẦN MẠ

Mạ bạc

Dung dịch xyanua
Dung dịch
feroxyanua
Dung dịch iođua

2

3

4

Mạ vàng

Mạ rôđi

Mạ bạch
kim

5

Mạ palađi

6

Mạ inđi

Dung dịch nitrat
Dung dịch mạ bạc
hoá học
Dung dịch xyanua
kiềm
Dung dịch xyanua
trung tinh
Dung dịch xyanua
axit
Dung dịch
feroxyanua
Dung dịch vàng
bạc hoá học
Dung d ịch sunfat
Dung d ịch
phothành phầnhat
Dung d ịch
phothành phầnhat
Dung d ịch nitrit
mạ tiêp xúc bạch
kim
Thường dùng 1
trong 3 dung dịch:
amoni
clorua,phothành
phầnhat,sunfamat

AgCN,KCN,K2CO3,NaOH,KNO3,su
nfus cacbon;
AgCl,K4Fe(CN)6.3H2O,Na2CO3.10H2
O,K2CO3;
AgCl,Ag2SO4,KI,K4P2O7,NH4OH(25
%);
AgNO3, NH4OH(25%),(NH4)2SO4,
AgNO3, KCN,KOH, K2CO3;
KAu(CN)2,KCN tự do
KAu(CN)2, axit nitrix, kali xitrat,
KH2PO4.3H2O, TL2SO4
KAu(CN)2, axit nitrix, kali
xitrat,CoSO4.7H2O;
AuCl3.HCL.4H2O,
K4Fe(CN)6.3H2O,K2CO3, KCNS;
AuCl3 , KHCO3, NaCl, Na2SO4,
K4Fe(CN)6.3H2O ,
Axit sunfamic, H2SO4 , [Rh(H2O)x]
2(SO4)3,
K3RhCl6 , H3PO4,;
H2PtCl6 , (NH4)2HPO4 ,
Na2HPO4.12H2O ;
Pt(NH3)2(NO2)2 , NH4NO3 , KNO2 ,
NH4OH
(NH4)2PtCl6 , NH4Cl ;

Thành phần chất tham gia như nhau
nhưng có tỉ lê khác nhau:PdCl2 ,
NH4Cl , Na2HPO4.12H2O,
,(NH4)2HPO4, NH4OH(25%),
NaNO2,HCl
(NH4)2SO4 , axit benzoic, amon
sunfamat , sacarin;
Dung dịch clorua InCl3 , NaCl, gelatin , tioure
Dung dịch sunfat In2(SO4)3.9H2O , Na2SO4.10H2O ;

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

29

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
7

Mạ ruteni

Dung dịch 1
Dung dịch 2

(NH4)3(RuNCl8.2H2O) , HCl , amon
sunfamat
K3(RuNCl8.2H2O) , HCl , amon
fomiat

Ghi chu: Một số dung dịch ở trên thực chất co thể pha chế theo những nồng độ
khác nhau m ục đích sử dụng trong công nghệ mạ

3.5 MẠ HỢP KIM
THỨ
TỰ

LOẠI
MẠ

DUNG DỊCH MẠ

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

THÀN
H PHẦN MẠ

Công nghệ môi trường-

30

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Hợp kim
Cu_Zn

Hợp kim
Cu_Sn
1

Hợp kim
Cu_Pb
Hợp kim
Cu _Ni
Hợp kim
Cu_Co
Hợp kim
Cu_Cd

Hợp kim
Cu_Zn_Sn

Các dung dịch
CuCN, Zn(CN)2, KCN tỗng
xyanua,pyrophothành
, KCO3(hoặc
phầnhat,etylendiamin,tatra NaCO3),NH4OH25%,CuSO
t
4.5H2O, ZnSO4.5H2O ,
Na4P2O7,axit oxalic, H3BO3,
(NH4)2SO4 ,
NH2CH2CH2CH2
,NaOH,KNaC4H4O6, gelatin
{với thành fần 15-45%
Cu (từ CuCn) ,Sn (từ
Sn}
SnCl2) ,KCN , NaOH
{ với thành fần Sn 54%} CuCN, SnSO4 , KCN ,
K4P2O7 ,K3PO4,keo
{ với thành fần Sn 50% } CuF2 , SnCl2, K4P2O7.3H2O
,gelatin , ,
{hợp kim màu vàng }
Tioure, CuSO4.5H2O ,
SnSO4 ,H2SO4,phenol ,
Nitrat
Cu(NO3)2 ,Pb(NO3)2 , KNO3
,HNO3
Xyanua
CuCN , Pb(CH3COO)2
,NaCN ,NaOH ,KNaC4H4O6
Pyrophothành phầnhat 1
Cu , Ni , K4P2O7
,KNaC4H4O6
Pyrophothành phầnhat 2
Cu + Co , K4P2O7 ,amon
xitrat ,(NH4)3C6H5O7
Dung d ịch xyanua{ dối
CuCN , Cd(CN)2 ,NaCN ,
với HK chứa5-15%Cd
}
{ dối với HK chứa5CuSO4.5H2O
10%Cd
}
,CdSO4.8/3H2O ,
KNaC4H4O6 ,NaOH ,trilon B
thường dùng dung dịch có CuCN ,ZnO ,
thành phần sau:
Na2SnO3.3H2O , NaCN
,Na2CO3 ;

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

31

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
2

Hợp kim chì Dung dịch floborat
(Pb-Sn)

Pb(BF4)2 , Sn(BF4)2 , HBF4
,H3BO3 , pepton ,
Hydroqinon , formalin ,
chất ức chế tổng hợp
Dung dịch phenolsunfonat
Pb(C6H4OHSO3)2 ,
Sn(C6H4OHSO3)2
,C6H4OHSO3H , pepton
Dung dich sunfamat

Pb-In
Pb-Sn-Zn
Pb-Sn-Cu
Pb-Sn-Sb

Dunng dịch floborat
(10-12% In)
Dunng dịch floborat(đối
với hk : 91-93,5%)Pb;(68%)Sn;(0,5-5%)Zn
thường dùng dung dịch có
thành phần sau:
(dung dịch có thành phần
sau:

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Pb(SO3NH2)2 ,
Sn(SO3NH2)2 , HSO3NH2 ,
Xetiltrimetilamonibromit
(chất bóng)
Pb(BF4)2 , In(BF4)3 , HBF4
Pb(BF4)2 , Sn(BF4)2,
Zn(BF4)2, HBF4
Pb(BF4)2 , Sn(BF4)2,
Cu(BF4)2, HBF4 ,gelatin
Pb(BF4)2 , Sn(BF4)2 , HBF4 ,
H3BO3, Sb(BF4)3, pepton ,
Hydroquinon

Công nghệ môi trường-

32

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Hợp kim
thiếc
(Sn-Zn)

3

Sn-Ni

Dung dịch kiềm-xyanua
Dung dịch pyrophothành
phầnhat
Dung dịch dùng cho HK
có :65%Sn v à 35%Ni
Dung dịch
pycrophothành phầnhat

Sn-Sb
Sn-Bi

đối với dung dịch có
10%Sn;có thành phần như
sau:
Dung dịch kiềm-stanat
Dung dịch pyrophothành
phầnhat

4

Hợp kim
kẽm va Hợp
kim cadimi

(đối với hợp kim chứa 8590%Cd-10-15%Zn)
(đối với hợp kim chứa 6070%Cd-30-40%Sn) dung
dịch floborat
(đối với hợp kim kẽm –
2%Ni) dung dịch thường
dùng
(đối với hợp kim kẽm –1525%Ni)
Dung d ịch sunfamat
(đối với hợp kim Cd-823%Ni)

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Na2SnO3. 3H2O , (ZnCN)2 ,
NaOH , NaCN
SnCl2.2H2O ,ZnO , K4P2O7
,NH4Cl , gelatin
NiCl2.6H2O , SnCl2.2H2O ,
NH4F , K4P2O7.3H2O , axit
quinolinsunfomic ,
etylendiamin , hydrazin
Sn2P2O7 , NiCl2.6H2O ,
K4P2O7 , Amon xitrat
((NH4)3C6H5O7
SnCl2.2H2O ,SbF3 , HCl ,
NH4F , gelatin , phenol
Kali stanat K2SnO3 ,
kalibitmutat KbiO3 , KOH ,
SnCl2.2H2O ,BiCl3 ,
Na2B4O7.10H2O , Trilon B ,
Gelatin
Cd(CN)2 , Zn(CN)2 , KCN ,
KOH
Sn(BF4)2 , Cd(BF4)2 ,
NH4BF4 , NH4CNS , ,H3BO3
, keo da/gelatin
Zn , Ni, NaCN, NaOH,
ZnO, NiCl2.6H2O, NH4Cl,
H3BO3 ,
Cd(H2NSO3)2,
Ni(H2NSO3)2, glycocol,
gelatin,
axit naphtadisunfonic

Công nghệ môi trường-

33

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5

Hợp kim
nhóm sắt
(Fe,Ni,Co)

(đối với hợp kim Ni-2025%Fe) thường dùng

(đối với hợp kim từ tính
Ni-(60-85%)Co) thường
dùng
(đối với hợp kim từ tính
53%Ni-47%Co)dung dịch
floborat
(đối với hợp kim từ tính
80%Co-20%Ni) dùng
dung dịch sunfamat
(đối với hợp kim nhóm sắt
với Mo, W) dùng dung
dịch pyrophothành
phầnhat

6

NiSO4.7H2O ,FeSO4.7H2O,
NH4Cl, NaCl,H3BO3 ,
Axit xitric, sacarin, 1,4butindiol, natri laurinsunfat
phụ gia LTI-2
NiSO4.7H2O ,CoSO4.7H2O,
H3BO3 ,
KCl,
Ni(BF4)2, Co(BF4)2 ,
NiCl2.6H2O,
Ni(NH2SO3)2, Co(NH2SO3)2,
H3BO3 ,
MgCl2,

Dung dịch
Xyanua mạ Ag-Sb

NaMoO4.nH2O, FeCl2.4H2O,
Na2P2O7.10H2O, NaHCO3,
CoCl2.NH2O, Hydrazin,
Na2WO4, NiCl2.6H2O,
(NH4)2HC6H5O7.H2ONH,
NH4Cl, NiSO4.7H2O
Ag+,Sb3+, KCN,
KNaC4H4O6, KOH

Dung dịch
Xyanua mạ Ag-Cu

Ag+, Cu+, KCN, KOH,
K2CO3, K4P2O7,

Hợp kim bạc Dung dịch
Ag+,Cd2+, NaCN, gelatin
Xyanua mạ Ag30%Cd(anôt)
Dung dịch mạ hợp kim Ag Ag+, Pb2+,Sn2+ ,Bi3+, In3+,
v ới Pb,Sn, Bi,In
KCN, KOH, KNaC4H4O6,
K4P2O7.3H2O, K4[ Fe(CN)6]
,KCNS,dextrin, glucoza,

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

34

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Dung dịch để mạ hợp kim
Au-Cu
Hợp kim
vàng
7

vàng, bạc, KCN t ự do,
Dung dịch để mạ hợp kim
Au- Ag
Dung dịch để mạ hợp kim
Au-Ni và Au-Co
Dung dịch để mạ hợp kim
Au-Sb
Dung dịch để mạ hợp kim
Au-25%Pd
Dung dịch để mạ hợp kim
Pd-Ni và Pd-Co
Dung dịch để mạ hợp kim
Pd-In

Hợp kim
platin

8

vàng, đồng, KCN t ự do,

Dung dịch để mạ hợp kim
Rh-In và Rh-Ni,Rh- W

Au, Ni,Co, K4P2O7.3H2O,
KNaC4H4O6.4H2O, KCN,
K2CO3
Au, Sb ,KCN tự do,
KNaC4H4O6.4H2O,
Vàng, palađi, KCN tự do,
etylendiamin tự do,
Pd, Ni, Co, NH4Cl, sacarin
NH4Cl, Pd, trilon B, In,
sacarin
Rodi, indi, Na2WO4, Niken,
H2SO4 , axit sunfamic,
H3BO3 , HF,

Ghi chú: hợp kim Cu-Sn còn c ó thể được mạ bằng các dung dịch
khác:peclorat, pyrophothành phầnhat,glyxerat,kiềm

4

PHẦN III:HOÀN THIỆN BỀ MẶT VÀ XỬ LÝ Ô NHIỄM,ĐỀ
RA CÁC GIẢI PHÁP MÔI TRƯỜNG
4.1 LỜI MỞ ĐẦU PHẦN III

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

35

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

HOÀN THIỆN BỀ MẶT VÀ XỬ LÝ Ô NHIỄM,ĐỀ RA CÁC
GIẢI PHÁP MÔI TRƯỜNG

-Tại việt nam vấn đề môi trường nhất là môi trường nước ngày càng được
quan tâm. Việc phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường. tuỳ theo tính chất
từng ngành công nghiệp mà nước thải có những đặc trưng khác nhau.
-Tuy nhiên có thể nói ngành công nghệ mạ điện là ngành gây ô nhiễm nguồn
nước lớn nhất..Nước thải mạ chứa nhiều thành phần độc hại như xyanua, crom,
niken, đồng, kẽm… nếu không có biện pháp xử lý nước thải thích hợp nó sẽ gây
nên nhiều hậu quả xấu cho các hệ sinh thái nước, động thực vật và con người.
-Hiện nay có nhiều phương pháp xử lý nước thải mạ điện như: phương pháp
kết tủa hoá học, phương pháp hấp phụ, phương pháp trao đổi ion, phương pháp
điện hoá, phương pháp sinh học…Tuy nhiên áp dụng các phương pháp này vao
điều kiện việt nam cần tính đến các yếu tố kinh tế kỹ thuật để thoả mãn mục
đích phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.
-Do thời gian thực hiện và kiến thức còn hạn chế nên phần hoàn thiện và xử
lý ô nhiễm môi trường không tránh khỏi thiếu xót. Em mong nhận được sự đóng
góp, bổ sung của thầy cô giáo.
Em xin cảm ơn!

4.2 Hoàn thiện lớp mạ kim loại:
-Hoàn thiện lớp mạ sau khi mạ sản phẩm được hoàn thiện lần cuối để đạt được
tính thẩm mỹ như mong muốn. để hoàn thiện lớp mạ người ta có thể dùng
phương pháp thụ động hoá bề mặt sau khi mạ hoặc phương pháp gia công cơ khí
như mài bavia, đánh bóng bề mặt.
-Sau khi mạ,lớp mạ chưa hoàn toàn hoàn chỉnh,còn nhiều lỗ xốp,dễ bị oxy hoá,
độ bền, độ cứng….chưa đạt yêu cầu,do đó cần có khâu hoàn thiện lớp mạ bằng
nhiều phương pháp tuỳ theo muc đích cụ thể.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

36

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Lớp mạ kim Cách làm
loại

Mục đích

1.Mạ kẽm

Để khắc phục hiện tượng bị
phủ lớp ZnCO3, Zn(OH)2,
lốm đốm trắng làm xấu lớp
mạ đồng thời nâng cao thêm
khả năng bảo vệ hoặc khả
năng trang sức, sau khi mạ
phải hoàn thiện lớp mạ kẽm
nhằm nâng cao tính thẩm mỹ
cũng như khả năng bảo vệ
cho lớp mạ cadimi.

1.1.Cromat hoá(tạo lớp màng thụ
động)
1.2.sơn lên lớp mạ kẽm
1.3.nhuộm màu lớp mạ kẽm
1.4.oxy hóa lớp mạ kẽm
1.5.photphat lớp mạ kẽm

2.mạ cađimi 2.1.cromat hoá
2.2. nhuộm màu lớp mạ cađimi
2.3. oxy hóa lớp mạ cađimi
2.4.khử giòn hydro.
3.mạ thiếc

4.mạ đồng
5.mạ kền

6.mạ bạc

3.1.thụ động lớp bề mặt bằng
phương pháp hoá học hay điện hoá
3.2.nung chảy lớp mạ thiếc
Thieecstaoj vân hoa thiếc
3.4. nhuộm màu lớp mạ thiếc
4.1. cromat hoá lớp mạ đồng
4.2. oxy hóa và nhuộm màu lớp
mạ đồng
5.1. oxy hoá ở nhiệt độ cao
5.2.nhuộm màu cho kim kim loại
va hợp kim tư dung dich kiềm
nóng
thụ động lớp mạ kền
6.1.chống mờ cho lớp mạ
6.2.oxy hoá cho lớp mạ bạc
6.3.nhuộm màu cho bạc

Để tăng độ bền ăn mòn cho
sắt tây làm vỏ đồ hộp,tăng
tính thẩm mỹ.
Nhằm bảo vệ chống oxy hoá
Tránh hiện tượng lỗ xốp,tăng
khả năng bảo vê.

Tăng tính thẩm mỹ, chống
mờ xỉn. giảm điện trở tiếp
xúc bề mặt.

4.3 Kiểm tra chất lượng lớp mạ:
Sau khi mạ và hoàn lớp mạ bằng phương pháp thich hợp thì tiến hành kiếm
tra lớp mạ để có biện pháp khăc phục cụ thể,hân loại sản phẩm.
4.3.1 Kiểm tra hình dáng bên ngoài:
Quan sát bằng mắt dưới ánh sáng ban ngày hay ánh sáng đèn huỳnh quang để
phát hiện các sai sót, nhược điểm của các sản phẩm mạ theo các tiêu chí: gai, rỗ,
nhám, vết xước, màu sắc, độ phủ kín, sần sùi…
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

37

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
4.3.2 Đo chiều dày lớp mạ:
4.3.2.1 Phương pháp tia dòng dung dịch:
Hòa tan lớp mạ tại một điểm bằng dòng dung dịch đặc biệt, xoá liên tục cho
đến khi nền lộ ra. Quan sát độ dài để kiểm tra lớp mạ.
4.3.2.2 Phương pháp tia dòng thể tích
-Dùng dung dịch ăn mòn để kiểm tra chiều dày. Quan sát chiều dày của lớp mạ.
-Phương pháp nhỏ giọt: nhỏ một giọt ăn mòn lên bề mặt mạ cần kiểm tra. cứ thế
lặp lại cho đến khi chỗ thử xuất hiện màu đặc trưng của lớp mạ lót hay của đồng
thoát ra do lớp tiếp xúc.
4.3.2.3 Phương pháp vật lý :
phương pháp không phá huỷ mẫu như điện từ, phóng xạ, dòng điện xoáy, quang
học.
4.3.2.4 Phương pháp mẫu bị phá huỷ:
Như kim tương, trọng lượng….
→Chọn phương pháp nào là tuỳ thuộc vào vật liệu nền và vật liệu lớp mạ
4.3.3 Đo độ xốp lớp mạ:
-Đo độ xốp phát hiện lỗ xốp, lỗ hở lớp mạ bằng cách cho thuốc thử cho chui qua
lỗ thủng và phản ứng với kim loại nền hay lớp mạ lót thành hợp chất có màu.
4.3.4 Đo độ kín lớp nhôm oxit:
-Phát hiện các điểm, các vùng bề mặt nhôm chưa được phủ lớp oxit bằng cách
nhúng sản phẩm vào dung dịch thử có chứa ion đồng để chúng thoát tiếp xúc
thành nguyên tử đồng có màu đỏ hồng
4.3.5 Đo độ bền ăn mòn của mạ kim loại:
-Sau khi oxi hoá, rửa nước lạnh, thấm khô mẫu bằng giấy lọc nhỏ một đến hai
giọt dung dịch thử lên vài ba điểm cách xa nhau. Khi chuyển sang màu xanh lục
là kết thúc thực nghiệm thời gian chưa bị biến màu càng lâu chứng tỏ chất lượng
bảo vệ chống ăn mòn của mạ càng tốt.
4.3.6 Đo độ gắn bám của lớp mạ:
-Có thể xác định độ gắn bám của lớp mạ với nền bằng các phương pháp đơn
giản cho kết quả gần đúng sau đây.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Công nghệ môi trường- 38
K49

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
4.3.6.1 Phương pháp gạch khía:
-Dùng mũi nhọn sắt cứng khía thủng lớp phủ thành những đường cắt thẳng góc
với nhau quan sát chỗ giao nhau nếu lớp mạ không bị bong vênh tại các đỉnh
góc vuông là đạt yêu cầu về độ gắn bám.
4.3.6.2 Phương pháp bẻ gập:
-Với những tấm, lá mỏng có thể thử độ gắn bám bằng cách bẻ gập mẫu 90 độ.
Số lần bẻ đặc trưng cho độ gắn bám của lớp mạ với nền.
4.3.6.3 Phương pháp nung nóng:
Nung nóng mẫu thử lên đên 200-250oC. do hệ số giãn nở của kim loại mạ và
kim loại nền khác nhau gây nên ứng suất lớn làm lớp mạ bong ra nếu độ gắn
bám không đủ tốt.
4.3.6.4 Đo độ cứng lớp mạ:
Độ cứng tế vi lớp mạ thường đo bằng cách dùng một phụ tải P để kiểm tra độ
cứng H.

5

Ô NHIỄM TRONG CÔNG NGHỆ MẠ ĐIỆN:

5.1 Ô nhiễm nhiệt:
Nhiệt độ công nghệ mạ điện không sử dụng nhiệt độ cao nên ô nhiễm nhiệt gần
như không có.

5.2 Ô nhiểm tiếng ồn:
Nguồn gốc:chủ yếu là tại các xưởng gia công cơ khí như dập hàn, đánh bóng.
Giải pháp:khi làm việc công nhân cần được trang bị khẩu trang, găng tay, nút
bịt tại, nhằm giảm ảnh hưởng của khí thải và tiếng ồn.

5.3 Ô nhiễm khí thải:
5.3.1 Nguồn gốc gây ô nhiễm không khí:
-bụi sinh ra trong quá trình đánh bóng:do bụi kim loại có tỷ trọng nặng nên
không phát tán đi xa được, ô nhiễm thấp và có thể dùng xiclon để xử lý.
-khí thải như hơi kiềm tư công đoan tẩy dầu mỡ,hơi axit tư công đoạn hoạt
hoá bề mặt,hơi H2CrO4 và H2SO4 từ khâu mạ crom.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

39

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
-hơi dung môi hữu cơ từ khâu sấy.
-khí thải từ lò hơi,phương tiện giao thông nội bộ chứa SO2,Nox,CO2….
5.3.2 Phương pháp xử lý khí thải:
5.3.2.1 Thông gió cho xưởng mạ:để kiểm soát hơi axit cromit và hơi kiềm
thoát ra trong quá trinh mạ.
-Quá trình chuẩn bị vật mạ và quá trình mạ thường phát sinh một lượng lớn hơi,
khí bụi… độc hại đối với con người và lam hư hại máy móc, vì thế xưởng mạ
nhất thiết phải được trang bị tốt thiết bị thông gió để đảm bảo vệ sinh công
nghiệp.
-Các bể mạ đều được lắp đặt hệ thống hút và xử lý hơi sinh ra trong quá trình
mạ, đảm bảo nồng độ hơi, khí thải sau xử lý đạt. TCVN – 5939- 5540-1995. hệ
thống gồm các miệng hút trên từng bể cần thiết.
-Hiện tại nhiều nhà máy có sử dụng hệ thống xử lý khí thải với phân xưởng mạ.
Khí thải bao gồm hơi kiềm, hơi axit, hơi kim loại được quạt hút trực tiếp từ các
bể đưa vào tháp rửa và được tẩy sạch qua nhiều công đoạn xử lý sau:
+ Làm ướt và hạ nhiệt độ khí thải bằng nước phun
+ Giảm tốc,hút dính
+ Phun nước tẩy rửa độc tố
+ Chặn khí ẩm và đưa khí sạch thoát ra không khí
+ Cho phép tuần hoàn sử dụng nước rửa sau đó thải vào bể nước thải để
xử lý chung.
Hệ thống xử lý có thể đạt 90% hiệu quả xử lý.

5.3.2.2 Thiết kế để thông gió cho xưởng mạ:
Phòng mạ phải được thiết kế đúng quy định về khoảng cách giữa các thiết bị,
diện tích dành cho đường vận chuyển phải trang bị hệ thống hút khí, sưởi, hút
ẩm, sao cho phòng luôn thông thoáng, nhiệt độ không dưới 18 0C, độ ẩm không
quá 70-75%.Kho bảo quản hóa chất, nhất là muốn xyanua, phải có quạt hút khí
ra từ phía dưới.Các bể tỏa hơi, khí độc hại phải trang bị máng hút khí tại miệng
bể tỏa nhiều khí độc hại như bể tẩy đồng và hợp kim đồng… phải đặt trong tủ
hút kín.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

40

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
→Đối với nhà xưởng sản xuất, khi thiết kế có chú ý đến sự thông gió tự nhiên
để giảm lượng khí độc hại nhất là phân xưởng mạ.

5.3.2.3 Thông gió cho phòng máy mài và đánh bóng:
Phòng này phát sinh nhiều bụi kim loại, bụi bông vải, bụi hạt mài và hwoi
thuốc mài, đánh bóng… phải đặt phòng này cách xa phòng mạ, phòng thí
nghiệm, đồng thời phả hút bụi cục bộ tại bánh mài, bánh đánh bóng và phải thổi
gió tươi mát vào chỗ công nhân thao tác máy. Nên tận dụng thông gió và ánh
sáng tự nhiên tối đa cho phòng này.
Tốc độ không khí trong ống phải đạt 16÷20m/s để cho tốc độ không khí bị
hut tại miệng vỏ chụp không thấp hơn 3÷4m/s mới đủ sức hút được bụi kim loại
vào ống.
Không khí hút từ các máy mà – đánh bóng tước khi thải ra ngoài trời phải
được làm sạch hết bụi, bẩn. Thiết bị làm sạch có thể là xyclon, buồng lắng,
buồng rửa, lọc ướt…

5.3.2.4 Thông gió cho phòng phun cát và phun bi kim loại
Phun cát làm sạch bề mặt kim loại phải dùng tia cát có áp suất lớn 6kg/cm2,
hiện nay đang sử dụng phương pháp phun cát ướt hoặc phun bi hay cát kim loại.
phòng phun cát phải cách li khỏi phòng mạ, phòng cơ khí và các phòng kị bụi
khác.
5.3.2.5 Hệ thống ống thông gió:
Thiết bị tách bụi trong khí thải, dựa trên nguyên tắc tác dụng của trọng lực,
lực quán tính và lực li tâm có thể tách khô hoặc ướt được chia làm ba nhóm thiết
bị: buồng lắng, buồng xoáy lốc, xyclon và buồng nón tách bụi,
Buồng lắng để lắng bụi hạt to có hàm lượng đến 200g/m3,
Buồng xoáy lốc lắng bằng lọc li tâm
Buồng nón và cyclon tách bụi, không khí vào nón lớn tách bụi và ra khỏi nón
bằng khe 60 độ, bụi trong nón nhỏ cùng với 5-7% không khí theo ống dẫn đến
xyclon rồi tách ra và rơi xuống buồng chứa còn không khí sạch được quạt phóng
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

41

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
không ra ngoài. Loại này thường dùng làm sạch bụi cho phòng phun cát. Nhờ có
bộ tách bụi hình nón mà xyclon có thể nhỏ đi từ 3-6 lần.
Lắp dặt hê thống cyclon dủ công sất hút thu gom bụi cho các khu vực sản
xuất:mài và đánh bóng vành, đánh bóng trong vành, đánh bóng cạnhvà đánh
bóng ống xả,
Các cyclon này là loại ướt bao gồm 2 phần:phần tách bụi và phần phun nước để
gom bụi nhẹ lơ lửng về bể lắng.

5.4 Ô nhiễm từ chất thải rắn:
5.4.1 Nguồn gốc chất thải rắn:
-Thép vụn từ quá trình sản xuất ở các công đoạn dập tạo hình… còn bao bì
hoá chất có thể các bao nilon , bao tải, bao giấy, để đựng hoá chất dạng khô,
các can đựng hoá chất dạng lỏng…
-Bùn lắng từ hệ thống xử lý chất thải có chứa kim loại nặng: với hệ thống xử
lý hiện đại lượng bùn sau khi nén ép chỉ còn gần 500 tấn/năm.
-Chất thải rắn trong sinh hoạt:chất thải nhà bếp, chất thải văn phòng
-Công đoạn làm sạch bề mặt ở đây sử dụng các loại máy mài, máy đánh
bóng,cát và máy phun cát.Do đó lượng cát tạo ra có thể coi là chất thải.
→Đối với một số cơ sở sản xuất loại vừa thì lượng chất thải rắn sinh hoạt thì
không quá 600m3 /năm.
Chất thải rắn từ quá trình sản xuất công nghệ mạ điện chứa nhiều kim loại
năng và cả các chất thải độc hại khác. Vì thế nó sẽ gây ô nhiễm đất và nguồn
nước nếu không được xử lý và chôn lấp cẩn thận. Các chất gây ô nhiễm này
có thể theo chuỗi dinh dưỡng đi vào cơ thể người gây ra những bệnh nguy
hiểm.
5.4.2 Phương pháp xử lý chất thải rắn:
Lượng chất thải rắn được tạo thành không đáng kể và được xử lý như sau:
-Chất thải rắn sinh hoạt được đưa đi xử lý cùng với rác thải của thành phố.
Công ty hợp đồng với công ty môi trường địa phương để vận chuyển tới bãi
chôn lấp theo quy định
-Phế thải kim loại, ở đây chủ yếu là thép vụn thì được tái sử dụng quay trở
lại nơi sản xuất thép để sản xuất thép thành phần.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

42

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
-Riêng nguồn thải có chứa kim loại nặng được thu gom và xử lý tập trng
theo quy trình công nghệ cần thiết công ty ký hợp đồng với những đơn vị
chuyên về xử lý chất thải độc hại về nơi xử lý.

5.5 Ô nhiễm nước thải và nước rửa:
5.5.1 Nguồn gốc gây ô nhiễm nước
-Nguồn nước thải từ khâu xử lý bề mặt cho mạ, nước thải sau khi mạ. Lượng
nước chứa chất rắn lơ lửng, dầu mỡ, hóa chất xử lý, và các hóa chất mạ. Gồm
có:
-Nước thải mang tính kiềm: Sinh ra khi tẩy dầu mỡ có chứa Na2SO3, Na3PO4,
Na2SiO2, nước thải mang tính axit: từ khâu hoạt hóa bề mặt H2SO4, H3PO4,
nước thải mạ có chứa các chất hóa học như H2CrO4, H2SO4
-Nước thải sinh hoạt nội bộ nhà máy chứa cặn bã chất rắn lơ lửng , chất hữu cơ,
chất dinh dưỡng (nitrogen, photpho) và vi sinh.
-Nước mưa chảy tràn
-Lượng nước thải sinh ra không ổn định mà luôn thay đổi theo quá trình sản
xuất. Nước thải có thành phần rất đa dạng, nồng độ lại thay đổi rất rộng, pH thay
đổi từ axit trung tinh, hoặc kiềm.
-Ta chỉ xét lượng nước thải ra do quá trình sản xuất chứ không tính ra riêng để
dễ dàng hơn cho quá trình xử lý.
5.5.2 Lưu lượng và thành phần các chất ô nhiễm đặc trưng trong nước thải
ngành mạ điện:
-Trong công nghệ xi mạ, lượng nước thải phát sinh không nhiều, đối với các cơ
sở nhỏ khoảng 5 - 10 m3/ngày và đối với cơ sở lớn khoảng 12 - 50 m3/ngày.
Nước thải trong ngành xi mạ bao gồm nước rửa trước mạ và nước rửa sau mạ,
trong đó các chất gây ô nhiễm trong nước rửa trước mạ chủ yếu là nước thải có
pH quá cao (pH > 9) hoặc quá thấp (pH < 4), sắt và dầu mỡ (sinh ra từ khâu tẩy
dầu), SO42-,… Trong khi đó, các kim loại nặng phát sinh chủ yếu trong phần
nước rửa sau mạ, và tùy thuộc vào loại hình mạ mà nước thải có thể chứa các
kim loại nặng khác nhau như: crom, niken, kẽm, đồng,…
- Đối tượng xử lý chính nước thải mạ là các ion vô cơ mà đặt biệt là các muối
kim loại như crom, niken, đồng, kẽm, xyanua, cromat, sắt…

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

43

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5.5.3 Công nghệ xử lý nước thải tại Việt Nam:
- Ở Việt Nam các công nghệ được áp dụng để xử lý nước thải chứa kim loại
nặng chủ yếu là kết tủa và keo tụ. Các phương pháp xử lý nước thải khác
như trao đổi ion, điện hóa,… chỉ được nghiên cứu mà chưa được áp dụng.
Số liệu khảo sát thực tế cho thấy, nước thải sau xử lý của một số nhà máy
xi mạ vẫn chưa đạt tiêu chuẩn xả thải, nguyên nhân là do thành phần nước
thải rất phức tạp. Nước thải không chỉ chứa kim loại nặng mà chúng còn
có pH dao động rất lớn từ nước rất kiềm (pH >9) đến nước rất axit
(pH<3), và hàm lượng dầu khóang cao,… vì thế việc xử lý rất khó khăn
và rất tốn kém. Giá thành xử lý nước thải dao động từ 10.000 - 20.000
đồng/m3 chưa tính đến chi phí xử lý bùn thải và đây cũng là một trong
những lý do mà các nhà máy xây dựng trạm xử lý nước thải nhưng không
vận hành thường xuyên, mục đích chỉ là đối phó các cơ quan quản lý.

5.5.4 Bảng các chỉ số ô nhiễm kim loại nặng của nước thải mạ điện
Nước thải chưa Tiêu chuẩn kiểm soát
Chỉ tiêu
Đơn vị
xử lý
TCVN 5945 - 1995
Loại B
Loại C
pH
3,11
5,5 – 9,0
5 – 9,0
Niken
mg/l
5 – 85
1,0
2,0
Crom
mg/l
1,0 – 100
0,1
0,5
Kẽm
mg/l
2,0 – 150
1,0
5
Đồng
mg/l
15 – 200
0,1
5
Sắt
mg/l
1,0 – 5,0
5,0
10
Xyanua
mg/l
1,0 – 50
6,1
0,2

Ghi chú:
+ Nước thải công nghiệp có thông số và nồng độ các chất thành phần bằng
hoặc nhỏ hơn giá trị quy định trong cột B được đổ vào vùng nước không dùng
làm nguồn nước cấp sinh hoạt.
+ Nước thải công nghiệp có thông số và nồng độ các chất thành phần lớn
hơn giá trị quy định trong cột B và nhỏ hơn giá trị trong cột C. Chỉ được đổ
vào đúng nơi quy định.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

44

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5.5.5 Tổng quan về các phương pháp xử lý nước thải mạ điện:
-Trong công nghệ mạ điện dung dịch mạ được lọc và giữ lại trong bể mạ, phần
hoá chất tiêu hao được bổ sung thêm để giữ nguyên thành phần dung dịch.
-Xong mạ điện là công nghiệp sử dụng nhiều hợp chất khác nhau trong các công
đoạn khác nhau từ khâu làm sạch phôi đến khâu mạ, sử dụng nước và các hoá
chất để tẩy rửa vật mạ trước khi cho vào mạ cũng như sau khi lấy ra để thực hiện
các công đoạn cho đến khi hoàn thành sản phẩm, sấy khô, đóng gói.
-Chất thải chính của quá trình mạ là nước thải xi mạ, nước rửa tuỳ các phương
pháp mạ khác nhau như mạ đồng, crom, niken, thiếc, kẽm… mà các chất có
chứa hàm lượng các muối kim loại vô cơ khác nhau. Điểm giống nhau của nước
thải công nghệ mạ là chứa nhiều muối kim loại hoà tan có độ pH thay đổi rộng
từ axit mạnh đến kiềm mạnh. Do đó công nghệ xử lý nước thải của công nghệ
mạ cũng có một số phương pháp chính dựa trên tính chất của các muối kim loại
có trong nước thải.
-Làm sạch nước thải của công nghệ xi mạ có nhiệm vụ chính là loại bỏ các ion
kim loại nặng có trong nước thải và gây độc cho con người như kẽm, cromat,
niken, sắt, đồng, chì, thuỷ ngân và các chất độc khác như xyanua, các chất hoạt
động bề mặt, các chất hữu cơ phụ gia.
Để giải quyết việc giảm thiểu các hoá chất độc trong nước ta phân loại như sau:
5.5.6 Phân loại các loại nước thải trong mạ điện:
5.5.6.1 Đặc điểm nước thải chứa xyanua:

- Xyanua là chất có tính độc rất cao và sẽ gây tử vong nếu ăn vào, hít vào hoặc
để
thấm vào da..
-Ngoài ion tự do CN- còn có phức xyanua, kẽm, cadimi, đồng,muối,mùm,chất
hữu cơ.Dao động từ 5-300mg/l,nồng độ tổng các kim loại 30-70 mg/l,pH>7 và
chứa một ít tạp chất cơ học.
-Công nghệ mạ đồng, kẽm, Cadmi, vàng… thường chứa hợp chất rất độc hại
như: Na(CN)2, KCN, CuCN2, Fe(CN)2 và các gốc xyanua phức tạp [ Cu(CN)2]1-,
[ Cu(CN)3]2- , [ Cu(CN)4]3- , [ Zn(CN)4]3- … . Lượng xyanua trong nước thải mạ
dao động rất lớn từ 10÷300mg/l.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

45

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
-Cần xử lý để nồng độ xyanua (CN-) không quá 0,01mg/l. Có thể dùng sunphat
sắt FeSO4.7H2O để biến CN- thành một hợp chất xanh berlin hay xanh pruxơ
làm cho xyanua trở thành không độc.
- Quản lý chất thải có xyanide rất là tốn kém. Bằng cách không dùng hay giảm
sử dụng xyanua bạn có thể giảm bớt được chi phí xử ly và trách nhiệm pháp lý
có liên quan đến việc quản lý và hủy bỏ chất thải có xyanua.

5.5.6.2Các phương pháp làm sạch xyanua trong chất thải:
5.5.6.2.1 Làm sạch nước thải xyanua bằng phương pháp hóa học:
Nguyên tắc:oxi hóa xyanua tự do và phức của nó thành hợp chất ít độc hơn,
xyanat hoặc khí nitơ và cacbonic.Chất để oxy hóa có thể là:nước Clo, H2O2
,NaOCl, CaOCl2, KMnO4…
-Điều kiện tiến hành :oxi hoá các xyanua phụ thuộc vào:
+Loại chất oxi hoá sử dụng, nồng độ xyanua tự do và phức chất, pH của
dung dịch.
+Liều lượng chất oxi hoá quyết định mức độ sạch của nước sau xử lý,
nhưng liều lượng này phụ thuộc vào nồng độ xyanua và dạng tồn tại của chúng
trong nước thải, vào pH và độ biến động pH trong quá trình xử lý. Nồng độ
xyanua càng loãng càng tốn nhiều chất oxi hoá. Như vậy mới oxi hoá triệt để
xyanua được
5.5.6.2.1.1Oxy hoá xyanua dùng các hợp chất Clo
-Dùng dung dịch NaOCl có thể tích lớn. Oxi hoá xyanua bằng clo và hợp chất
chứa clo phải tiến hành trong phạm vi pH=8,5-12 tuỳ loại chất oxi hoá, tuỳ pH
môi trường và chất oxi hoá mà xyanua có thể bị oxi hoá thành xyanat hoặc
cacbonic và nitơ.
-Để xử lý xyanua quy ra 1kg HCN cần dùng 3,9 kg lượng Clo. Để đảm bảo
thường phải dùng gấp đôi, khuấy trong bể lớn liên tục trong một giờ.
-Trong quá trình trung hoà xyanua có tạo ra hydroxit Ca(OH)2, Pb(OH)2 ,
Fe(OH)3 , giữ pH từ 7,5÷9 để kiểm tra.
5.5.6.2.1.2 Ôxy hoá xyanua bằng FeSO4
Trong điều kiện sản xuất nhỏ ở các xưởng mạ thủ công nghiệp việc trung hoà
CN- tiến hành thuận lợi bằng dung dịch sunphat sắt FeSO4.7H2O:
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

46

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

Fe2+ + 6CN- = Fe(CN)64Phản ứng tiếp theo tạo kết tủa không tan:
Fe(CN)64-+ Fe2+ = Fe2Fe(CN)6 (xanh berlin)
Hay 3Fe(CN)6 +4 Fe3+ = Fe4[Fe(CN)6 ]3 (xanh pruxơ)
Oxi hoá nước thải xyanua bằng ozne , KMnO4, FeSO4, có nhiều ưu điểm về
mặt công nghệ hơn dùng clo vì chúng không sinh ra các hợp chất trung gian bay
hơi.
Oxi hoá nước thải xyanua bằng ozne thích hợp cho trường hợp cần xử lý
nước thải lớn mà trong đó có chứa các cation đồng, kền, nếu không được làm
sạch thêm có thể dùng lại nước sản xuất của xưởng.
Ưu điểm:
-Giảm được tổng lượng nước trong nước xử lý do phân hủy được các xyanua và
đuổi được hết oxi , nitơ và một phần H2CO3.
-Sau khi tách các hydroxit kim loại nặng bằng cách lắng, gạn, có thể làm sạch
thêm nước xử lý để dùng lại bằng phương pháp trao đổi ion hay điện thẩm tích
5.5.6.2.1.3Khử độc nước thải bằng KMnO4: thích hợp cho năng suất nhỏ vì
trang thiết bị vận hành đơn giản nhưng đắt do KmnO4 cao.
5.5.6.2.2 Làm sạch nước thải xyanua bằng phương pháp điện hoá
-Khi xử lý sẽ sinh NH4+, xyanat, Na3CO3, ure, trên catot thường có kim loại
thoát ra. Anot có thể là thép không gỉ.
-Nước thải chứa nhiều xyanua nên cho thêm NaCl hoặc NaOH rồi mới điện
phân vì khi đó tại anot ngoài oxi còn có ion ClO-, làm tăng thêm tác dụng oxi
hoá nâng cao hiệu quả làm sạch nước và tiết kiệm điện năng tiêu thụ.
-Có thể điện phân, chế tạo NaClO từ muối rồi dùng như một hoá chất.
Ưu điểm:nó là xử lý được nước thải chứa nhiều hoặc ít xyanua hoặc thiết bị chế
tạo NaClO khá đơn giản rẻ,
-Sau khi oxi hoá xyanua cần tách kim loại nặng trong nước thải, khâu này được
tiến hành đồng thời với việc làm sạch nước thải kiềm- axit chung của xưởng.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

47

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5.5.6.3 Đối với nước thải chứa Cr6+ và Ni2+:
5.5.6.3.1 Phương pháp khử - kết tủa hóa học:
Nguyên tắc: Khử Cr6+ rất độc về Cr3+ là dạng ít độc hơn sau đó loại bỏ Cr3+và
Ni2+ bằng cách cho kết tủa với NaOH hoặc Ca(OH)2 ở giá trị pH tối ưu, các
hidroxit kim loại tạo thành kết tủa.
-Chất khử có thể dùng là natri sunffit, natri bisunfit, natri hydrosunfit và sắt (II)
sunfat, khí SO2, phoi thép… ví dụ:
Dùng FeSO4 trong môi trường axit:
H2Cr2O7 + 6FeSO4 + 6H2SO4 = Cr2(SO4)3 + 3Fe2(SO4)3 +7H2O
Dùng FeSO4 trong môi trường kiềm:
Na2CrO4 + 3FeSO4 + 4NaOH + 4H2O = Cr(OH)3 + 3Fe(OH)3 + 3
Na2SO4
Dùng chất khử có chứa ion SO32- :phải tiến hành trong môi trường pH=2,5-3,5.
nếu để pH lớn hơn 3,5-4 phản ứng khử Cr6+ sẽ bị ngừng lại cho dù chất khử có
dùng dư đi nữa.
-Nồng độ Cr6+ trong nước thải có ý nghĩa rất quan trọng. khi nồng độ Cr6+ thấp
quá thì sẽ tốn nhiều chất khử, pH càng cao càng tiêu tốn chất khử
-Nên khử bằng FeSO4 trong môi trường kiềm vì sẽ tận dụng dung dịch kiềm
hỏng , dung dịch kiềm tẩy mỡ, nước thải kiềm tính để kiềm hoá nước thải cần
xử lý.
-Làm sạch Cr6+ có thể làm sạch bằng phương pháp điện keo tụ với anot thép hoà
tan, phải thêm ion Cl- để khắc phục hiện tượng thụ động anot và catot.
Cách khử Cr6+ về Cr3+ trong công nghiệp:
-Dung dịch phản ứng được bơm vào bể lắng đứng, bể lọc bùn – nước sau lọc
đưa vào bể điều hòa, tại đây sử dụng dung dịch axit sunphuric hoặc tận dụng
axit tẩy rỉ để điều hòa pH về giá trị từ 6÷9 cho phù hợp với tiêu chuẩn dòng thải,
bùn thải được làm khô và đem đi chôn cất.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

48

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5.5.6.3.1.1Sơ đồ xử lý nước thải kim loại nặng bằng phương pháp kết tủa:

-Để kết tủa 1kg Ni2+ lượng Ca(OH)2 cần dùng là 1,52kg.
5.5.6.3.1.2Loại bỏ Cr3+ và Ni2+ ở dạng kết tủa:
-Nước thải sau khi loại bỏ hết Cr6+ được hoà chung với nước thải kiềm-axit để
làm sạch tiếp .Cuối cùng được tách khỏi nước thải dưới dạng kết tủa hydroxyt
bằng cách kiềm hoá nước thải đến pH=8,5-8,8.
-Thông thường ở pH >7 các ion kim loại kẽm, chì, đồng, crom, niken, sắt tạo ra
hydroxyt không tan : Zn(OH)2, Ni(OH), Cu(OH)2, Ni(OH)2, Fe(OH)3,
Cr(OH)3 …..tạo bông lắng và dễ dàng hút ra khỏi chất thải.
-Nếu thể tích nước thải xử lý nhỏ nên dùng phoi kim loại để khử : thiết bị đơn
giản, kim loại tốn ít.Làm sạch nước thải Cr có thể dùng thiết bị làm việc gián
đoạn theo chu kỳ.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

49

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
5.5.6.4 Xử lý các cation kim loại nặng trong nước thải:
Công nghệ mạ điện sinh ra nhiều chất thải độc hại, đặc biệt là kim loại nặng gây
ô nhiêm môi trường xung quanh.
5.5.6.4.1 Phương pháp trao đổi ion:
Nguyên tắc:
-Cho nước thải lọc lần lượt qua hai cột cationit và anionit, các cation tạp chất sẽ
được giữ lại ở cột đầu, các anion tạp chất sẽ được giữ lại trong cột cuối, nước trở
nên rất sạch hoàn toàn có thể dùng lại
5.5.6.4.1.1Cách tiến hành phương pháp trao đổi ion:

-Cho nước thải lần lượt lọc qua cột cationit và anionit. Nước thải khi tiếp xúc
với nhựa cationit các kim loại nặng sẽ được giữ lại ở cột đầu do trao đổi với H+
nhựa:
R-H + Me-X = Rme + H+ + X-

R-H là nhựa trao đổi cation Me là kim loại nặng
-Tiếp theo nước thải lọc qua cột trao đổi anion, các anion trong nước thải sẽ
được giữ lại ở cột cuối do trao đổi với OH- của nhựa. Ion OH- chuyển vào nước
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

50

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
kết hợp với các ion H+ tạo thành nước khi đó nước trở nên rất sạch và có thể
dùng lại:
R-OH + X- = R-X + OHH+ + OH-= H2O
-R-OH là nhựa trao đổi anion
-X- là anion
-Sau thời gian các cột ionit có thể tái sinh:
+nước rửa cationit chứa các ion và axit dư được đưa đi thu hồi và dùng
vào việc khác, cation nước rửa cationit được tái sinh và bắt đầu chu kỳ mới.
+nước rửa anionit chứa các ion và axit dư được đưa đi thu hồi và dùng
vào việc khác, anion nước rửa anionit được tái sinh và cũng bắt đầu chu kỳ mới ,
-Nếu nước thải chỉ có một loại cation tạp chất thì qua trao đổi ion sẽ tách được
riêng anion đó nên có thể dùng lại ngay cho bể tương ứng của xưởng ấy.Nếu
nước thải hỗn hợp thì dung dịch tái sinh sẽ chứa nhiều loại cation. muốn sử dụng
và tách riêng ra.
Thiết bị trao đổi ion:
-Thiết bị để đun chính gồm một cột chứa nhựa trao đổi ion như hình vẽ, cột trao
đổi ion có thể tự chế bằng nhưa PVC sử dụng ống nhựa PVC loại đường kính Ø
= 220mm và các chi tiết có sẵn.
-Nước rửa của cơ sở xi mạ gom về hố gom, qua bước tách rác
-Có thể đặt hàng và mua các thiết bị trao đổi ion tại các cửa hàng chuyên doanh
xử lý nước theo yêu cầu.
Các điều kiện kỹ thuật cần tuân thủ:
- Phải lọc sạch tạp chất cơ học hấp phụ hết dầu mỡ, chất hữu cơ và chất làm
độc nhựa ionit rồi mới thải và lọc.
- Mỗi lượng muối tạp chất trong nước thải không quá 1÷2mg/l vì vậy cần
giai đoạn rửa thu hồi trước để giảm bớt nồng độ hóa chất trong chất thải.
5.5.6.4.1.2Ưu điểm:
- Diện tích sử dụng thấp.
- Tốc độ xử lý nhanh.
- Thao tác vận hành đơn giản.
- Nước thải sau xử lý có thể sử dụng lại.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

51

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
-Phương pháp trao đổi ion cũng thích hợp với việc làm sạch nước thải crom
và nước thải kiềm-axit nhưng phải tách riêng chúng ra.
-Trong nhiều trường hợp phương pháp trao đổi ion được dùng để làm sạch
thêm cho nước đã qua xử lý bằng hoá chất
5.5.6.4.1.3Nhược điểm:
- Chi phí đầu tư và vận hành cao.
- Chỉ thích hợp với qui mô năng suất nhỏ.

5.5.6.5Làm sạch nước thải kiềm-axit:
Nguyên tắc:trung hoà pH=8,5-9 để kết tủa các kim loại trong nước thải.
-Việc trung hoà nước thải kiềm-axit có thể tiến hành tự động bằng cách hoà trộn
các dòng nước thải của xưởng và bổ sung thêm nước thải xyanua, nước thải
crom đã qua xử lý.
-Sau đó lắng gạn để tách các kim loại,muốn loại bỏ triệt để kim loại sau khi lắng
gạn cần gia công nước thêm bằng hoá chất rồi lọc trên máy lọc cơ.
-Nước từ máy lọc ,đặc biệt là lọc có thêm sunfocacbon có thể đưa phần lớn
chúng và hệ thống cấp dẫn nước để dùng lại, hay dẫn toàn bộ đến nơi nào cần
dùng nước có chất lượng không cao lắm.
Ưu điểm:khử được độc hại cho nước thải
Nhược điểm:tuy nhiên không thu hồi được các chất có ích như các kim loại, các
axit, kiềm, hoá chất xử lý

5.5.6.6Phương pháp điện hóa:
Nguyên lý: Chuyển hóa các chất bẩn có hại trực tiếp bằng phản ứng điện cực
trên anot và catot. Cần bổ sung ion Cl- và nước thải để khắc phục hiện tượng thụ
động anot và catot.
5.5.6.6.1 Ưu điểm:
-Thu hồi kim loại sạch và kim loại quí
-Công nghệ đơn giản dễ tự động hóa.
-Không tiêu tốn chất xử lý
5.5.6.6.2 Nhược điểm:
- Tiêu tốn nhiều điện năng nên chi phí xử lý lớn (0,22kwh/m3)
- Thích hợp với nước thải có hàm lượng ion kim loại nhỏ
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Công nghệ môi trườngK49

52

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
- Khi có nhiều ion khác nhau thì khó điều khiển quá trình xư lý do có nhiều
yếu tố ảnh hưởng

5.5.6.7Phương pháp sinh học:
-Phương pháp sinh học dể xử lý nước thải chứa kim loại nặng hiện nay đang
được chú ý nghiên cứu và ứng dụng do có nhiều ưu điểm lớn về hiệu quả kinh tế
Nguyên tắc: Sử dụng các loại thực vật, các thủy vi sinh vật hiếm khí và yếm
khí, bèo tổ ong, tảo… để tiêu thụ kim loại nặng trong nước thải .Các vi sinh vật
này sử dụng kim loại nặng như nguồn dinh dưỡng để phát triển
-Hiện nay đã có một số nghiên cứu áp dụng tảo để xử lý crom, niken với hiệu
suất khoảng 80%.
-Tuy nhiên việc áp dụng phương pháp sinh học còn nhiều hạn chế do phải đảm
bảo các điều kiện về dinh dưỡng, nhiệt độ và hàm lượng kim loại nặng không
quá cao khi đó vi sinh vật mới tồn tại được.
Ưu điểm của phương pháp sinh học:
- chi phí xử lý thấp
- không tốn hóa chất và năng lượng vận hành
- thân thiện với môi trường
5.5.6.7.1.1Nhược điểm:
- mặt bằng lớn
- thời gian xử lý dài khi có nhiều kim loại thì hiệu quả thấp
- cần đảm bảo điều kiện môi trường cho vi sinh vật phát triển.
→do vậy không thích hợp với cơ sở nằm trong thành phố hoặc dân cư.

5.5.6.8Phương pháp hấp phụ
5.5.6.8.1.1Nguyên tắc:
Tách các cấu tử độc hại như Ni2+, Cr6+ ra khỏi pha lỏng và chuyển vào bề mặt
hoặc trong mao quản của các chất hấp phụ. Đây là phương pháp có nhiều triển
vọng trong xử lý nước thải chứa kim loại nặng. một số nghiên cứu cho thấy hiệ
suất xử lý Cr6+ tới 97% với các chất hấp phụ là than hoạt tính, các vật liệu để hấp
phụ là oxit nhôm, mạt cưa, than hoạt tính, zolit…
5.5.6.8.1.2Nhược điểm:
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

53

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
- chỉ thích hợp với nồng độ kim loại thấp do đó cần có các biện pháp xử lý
sơ bộ như pha loảng hoặc hoặc keo tụ
- chi phí lớn
Kết luận : mỗi phương pháp có một ưu nhược điểm nhất định. Phương pháp
khử-kết tủa có nhiều ưu thế và thích hợp cho phân xưởng mạ lớn ,đảm bảo được
các yêu cầu kỹ thuật cũng như kinh tế. phương pháp này thường sử dụng chất
khử là FeSO4, chất khử này chế tạo dễ dàng từ quá trình sản xuất (tận dụng axit
thải và phoi thép) nên có thể giảm đáng kể chi phí xử lý sau đó kết tủa Ni2+ và
Cr3+ bằng Ca(OH)2.Do đó quyết định tới giá thành sản phẩm sau đó kết tủa Ni2+
và Cr3+bằng Ca(OH)2.
5.5.7 Đối với nước rửa thu hồi: nước rửa thu hồi được dùng để bổ xung
vào bể mạ mỗi khi cạn ( nhất là các bể có đun nóng), trường hợp không
cần hết cần tổ chức tách triết các kim loại khỏi nước rửa thu hồi bằng các
phương pháp: nội điện phân, điện phân dòng ngoài, chưng cất…
Mối quan hệ giữa nước rửa,công nghệ rửa và nước thải trong công nghê mạ
điện.

Sơ đồ
rửa
Nước tiêu
thụ

Công nghệ mạ

Chất lượng
rửa

Chất lượng
mạ

Chất lượng
nước

Đặc tính nước thải
phương pháp xử lý nước thải

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

54

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

5.5.7.1Xử lý nước rửa thu hồi:
5.5.7.1.1 Phương pháp nội điện phân:
đặt các điện cực bằng kim loại có điện thế khá âm (Mg và Al) vào bể chứa dung
dịch thu hồi rồi nối ngắn mạch với các tấm thép bền ăn mòn. giửa chúng sẽ xuất
hiện một hiệu số điện thế. Mg và Al trở thành anot hòa tan ra, còn thép trở thành
catot và kim loại từ dung dịch sẽ thoát ra ở đó dưới dạng bột hoặc màng xốp.
phương pháp cho phép thu lại hầu như hoàn toàn các kim loại đồng, thiếc, và
hợp kim chì, cadimi và các kim loại quí.
5.5.7.1.2 Phương pháp điện phân bằng dòng ngoài:
-Vỏ bể được dùng làm một trong hai điện cực. catot bằng thép không rỉ. anot
bằng thép không rỉ, grapit, chì,… khoảng cách giữa các điện cực từ 50÷100mm.
Cần khuấy đảo mạnh dung dịch trong khi điện phân.
5.5.7.1.3 Phương pháp chưng cất:
-Phương pháp chưng cất để cô đặc hóa chất trong nước rửa đến nồng độ thích
hợp rồi dùng lại bể.

5.5.8 SO SÁNH VỀ HIỆU QUẢ VÀ GIÁ THÀNH CÁC

PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ NƯỚC THẢI.
Phương pháp làm sạch

hiệu quả làm Giá
thành, Giá thành,
sạch, %
đơn vị tiền/m3 đơn
vị
tiền/kg
Làm sạch bằng hoá chất (trung 80-95
50-80
340-380
hoà, khử, oxy hoá các chất vô cơ)
và làm một phần chất hữu cơ
Lọc (tạp chất keo, hydroxyt, 50-90
huyền phù)

30-80

20-50

Hấp phụ bằng than hoạt tính (các 90-98
chất vô cơ và hữu cơ)

100-200

400-500

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

55

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Trao đổi ion (các chất vô cơ, n, 80-92
hợp chất chứa P)

60-200

360-500

Thẩm thấu ngược (siêu lọc) dùng 65-95
cho chất vô cơ hoà tan.

50-300

10-20

Điện thẩm tích dùng cho các chất 60-80
vô cơ và một phần các chất hữu
cơ hoà tan

65-100

2-5

Chưng cất

200-500

100-200

90-98

6

CÁC PHƯƠNG PHÁP MỚI GIÚP GIẢM THIỂU VÀ XỬ LÝ CHẤT Ô
NHIỄM TRONG CÔNG NGHÊ MẠ ĐIÊN TỐT HƠN.
Hiện nay có khá nhiều phương pháp mới nhằm làm sạch nước thải đồng thời thu
hồi lại các kim loại. các phương pháp triển vọng nhất là vừa làm sạch nước thải
vừa thu hồi lại các chất có giá trị riêng từng bước của quá trình công nghệ. Ưu
điểm của chúng là tách riêng ra từng cấu tử chứ không chỉ là thu hồi ở dạng hỗn
hợp các cấu tử.

6.1 SẢN XUẤT SẠCH HƠN :
UNEP dịnh nghĩa sản xuất sạch hơn là:
….“việc áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp về môi trường vào
các quá trình sản xuất, sản phẩm và dịch vụ nhằm nâng cao hiệu suất sinh thái
và giảm thiểu rủi ro cho con người và môi trường”.
Mục tiêu của sản xuất sạch hơn là tránh ô nhiễm bằng cách sử dụng tài nguyên,
nguyên vật liệu và năng lượng một cách có hiệu quả nhất. Ðiều này có nghĩa là
thay vì bị thải bỏ sẽ có thêm một tỷ lệ nguyên vật liệu nữa được chuyển vào
thành phẩm. Ðể đạt được điều này cần phải phân tích một cách chi tiết và hệ
thống trình tự vận hành cũng như thiết bị sản xuất hay yêu cầu một đánh giá về
sản xuất sạch hơn.
Các giải pháp về sản xuất sạch hơn có thể là:
-Tránh các rò rỉ, rơi vãi trong quá trình vận chuyển và sản xuất, hay còn gọi là
kiểm soát nội vi;
-Ðảm bảo các điều kiện sản xuất tối ưu từ quan điểm chất lượng sản phẩm, sản
lượng, tiêu thụ tài nguyên và lượng chất thải tạo ra;
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

56

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
-Tránh sử dụng các nguyên vật liệu độc hại bằng cách dùng các nguyên liệu thay
thế khác;
-Cải tiến thiết bị để cải thiện quá trình sản xuất;
-Lắp đặt thiết bị sản xuất có hiệu quả, và
-Thiết kế lại sản phẩm để có thể giảm thiểu lượng tài nguyên tiêu thụ.
6.1.1.1.1 Sản xuất sạch hơn và kiểm soát ô nhiễm:
-Sản xuất sạch hơn không giống như xử lý cuối đường ống, ví dụ như xử lý khí
thải, nước thải hay bã thải rắn. Các hệ thống xử lý cuối đường ống làm giảm tải
lượng ô nhiễm nhưng không tái sử dụng được phần nguyên vật liệu đã mất đi.
-Do đó, xử lý cuối đường ống luôn luôn làm tăng chi phí sản xuất. Trong khi đó,
sản xuất sạch hơn mang lại các lợi ích kinh tế song song với giảm tải lượng ô
nhiễm.
-Sản xuất sạch hơn đồng nghĩa với giảm thiểu chất thải và phòng ngừa ô nhiễm.
-Sản xuất sạch hơn cũng là một bước hữu ích cho hệ thống quản lý môi trường
như ISO14000.
6.1.2 Lợi ích của SXSH(sản xuất sạch hơn):
-Sạch hơn tốt hơn cho các doanh nghiệp
-Lợi ích về mặt môi trường:
-Cải thiện hiệu suất sản xuất,sử dụng nguyên liệu, nước, năng lợng có hiệu quả
hơn;
-Tái sử dụng phần bán thành phẩm có giá trị;
-Giảm ô nhiễm:giảm chi phí xử lý và thải bỏ các chất thải rắn,
nước thải, khí thải; tạo nên hình ảnh về mình tốt hơn; và cải thiện sức khoẻ nghề
nghiệp và và an toàn.
-Giảm nguyên liệu và năng lượng sử dụng
-Tiếp cận tài chính dễ dàng hơn.
-Các cơ hội thị trường mới và đợc cải thiện: thực hiện đánh giá sản xuất sạch
hơn sẽ giúp cho việc thực hiện hệ thống quản lý môi trờng nh ISO 14001 dễ
dàng hơn.
-Tạo nên hình ảnh công ty tốt hơn.
-Môi trờng làm việc tốt hơn.
-Tuân thủ luật môi trờng tốt hơn.
6.1.3 33 giải pháp sản xuất sạch hơn với công nghệ mạ điện:
Dòng thải

Nguyên
nhân

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Giải pháp sản xuất sạch hơn
Công nghệ môi trường-

57

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
1.Tiêu
hao 1.1. Do lượng
nhiều hóa chất tạp chất dầu
mỡ, gỉ nên thời
gian sử dụng
của bể dung
dịch nhỏ
1.2.Do
chất
đóng cặn
1.3. Hóa chất
bay hơi thành
mù khí

1.1.1. Giám sát chặt chẽ quá trình sản
xuất bao gồm kiểm soát, hiệu chỉnh, và làm
sạch các bể
1.1.2. Khử dầu mỡ liên tục bằng cách
vớt váng bọt li tâm hoặc làm bay hơi trong
bể tẩy dầu mỡ
Vệ sinh bể xử lý thường xuyên

1.3.1. Sử dụng chất tạo bọt ở bể điện
phân, axit nhằm làm giảm diện tích bề mặt
dung dịch tiếp xúc với không khí làm giảm
sự bốc hơi của hóa chất
1.3.2. Thả các quả bóng nhựa trên bề
mặt làm giảm diện tích bề mặt dung dịch
tiếp xúc
1.3.3. Thu hồi mù khí trong một màng
lọc đặc biệt nhằm thu hồi lại chất lỏng đưa
về bể xử lý
1.4. Hóa chất
Vệ sinh và thu hồi ngay
rơi vãi khi trộn
1.5. Hóa chất
Lắp đặt các khay hướng dẫn ở khoảng
rơi vãi từ bể này giữa các bể đặt nghiêng về bể nước
sang bể khác
1.6.Hóa
chất
Kiểm soát nồng độ dung dịch ở mức
bám dính
thấp nhất mà không ảnh hưởng đến chất
lượng.
1.7. kiểm soát
1.7.1. Kiểm kho tàng cơ sở có sổ ghi
vật tư hóa chất chép thời hạn các vật tư hóa chất
1.7.2. Xử lý và lưu kho nguyên vật liệu:
chuẩn bị đầy đủ dụng cụ đo lường và pha
trộn, sử dụng các cân chất lượng để cân và
pha chế hóa chất
1.7.3. Kiểm soát việc tràn dung dịch, bảo
dưỡng thiết bị, hệ thống thường xuyên
chống rò rỉ
1.7.4. Kiểm tra bảo dưỡng hệ thống đều
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Công nghệ môi trường- 58
K49

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
2.
Lượng
2.1. Nước
2.1.1. Thường xuyên kiểm tra và điều
nước thải lớn
cấp và nhiều chỉnh van cấp nước vào các bể để đảm bảo
hơn dự tính
nước trong bể đủ cho sản xuất
2.1.2. Lắp đặt đồng hồ đo nước đối với
nguồn nước giếng khoan để kiểm soát lượng
nước giếng khoan sử dụng
2.2. Nước
Tái sử dụng nước rửa ở những bể rửa
rửa chỉ dùng phụ bằng phương pháp rửa ngược chiều
một lần và thải tuần hoàn nước rửa
ngay
3. Tổn thất
3.1. Rò rỉ
Khắc phục rò rỉ, thay van mới
nước
đường
ống,
hỏng van
3.2. Ý thức
3.2.1. Đào tạo nâng cao ý thức tiết kiệm
công nhân chưa nước và các tài nguyên khác
3.2.2. Đóng van nước khi không làm
cao
việc
4. Tiêu hao
Lượng crom Thu hồi bằng phương pháp cô đặc ở nhiệt
nhiều crom
chỉ đi vào lớp độ thấp
mạ một phần
còn một phần
lớn đi vào dòng
thải
5.Nhiều
sản 5.1. Xử lý bề 5.1.1. Kiểm tra sản phầm trước khi đi vào bể
phẩm mạ hỏng mặt chưa đạt mạ
5.1.2. Khống chế các thông số tẩy dầu mỡ,
yêu cầu
tẩy gỉ tốt hơn
5.2. Do chất
Nâng cao chất lượng nước cấp từ đầu
lượng nước rửa nguồn giếng khoan tách sắt giảm bớt độ
cứng

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

59

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
6. Tiêu hao 6.1. Động cơ
nhiều
điện, xuống cấp
6.2. Nhiều thiết
nhiều ga
bị sử dụng
không hết công
suất
6.3. Một số
vị trí trên buồng
sấy hỏng, bảo
ôn nhiệt
6.4.Chọn tối ưu
trong sử dụng
điện chiếu sáng

Bảo dưỡng thiết bị động cơ theo định kỳ
6.2.1. Lập kế hoạch sản xuất phù hợp
6.2.2. Thay động cơ phù hợp

Tăng cường bảo ôn các vị trí mất mát nhiệt
cao

Lắp các tấm tôn trắng trên trần nhà xưởng,
tận dụng ánh sáng mặt trời để sản xuất
(không tiêu thụ điện vào ban ngày và tăng
thời gian sử dụng bóng đèn)
6.5. Khốn chế 6.5.1. Đào tạo công nhân vận hành buồng
các thông số các sấy theo đúng quy định
quá trình chưa 6.5.2. Khống chế quá trình cháy trong lò sấy
tối ưu
tốt

6.2 Đối với nước rửa thu hồi:
6.2.1 Dùng hệ thống tẩy rửa Drag-in/drag-out:

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

60

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
6.2.2 Dùng hệ thống tẩy rửa ngược dòng:

6.2.3 Dùng dung dich rửa bằng nước:
-Có nhiều dung dịch rửa bằng nước có thể sử dụng an toàn hơn là dung môi clo.
-Dung dịch rửa bằng nước cũng hiệu quả như dung môi clo mà lại ít tạo ra chất
thải.
→Do đó, khi dùng dung dịch rửa bằng nước sẽ giảm được chi phí quản lý và
cũng giảm được trách nhiệm pháp lý liên quan đến việc quản lý và hủy bỏ chất
thải độc hại

6.3 Đối với chất thải rắn:
6.3.1 6 phương pháp chính xử lý chất thải rắn công nghiệp:
6.3.1.1 Cơ học:
+ Phương pháp ép
+ Phương pháp cắt
+ Phương pháp nghiền
+ Phương pháp sàng
+ Phương pháp tuyển
- Tuyển trọng lực (tuyển khí): tách các vật liệu nhẹ ra khỏi hỗn hợp vật liệu
nặng. Dưới tác dụng của dòng khí thổi lên, vật liệu nhẹ sẽ bị đưa lên trên, vật
liệu nặng sẽ rơi xuống và được hứng bởi một băng tải để chuyển đến công đoạn
xử lý khác.
- Tuyển từ : tách các chất thải nhiễm từ mạnh (Oxit sắt, Hydroxit sắt, Carbonat
sắt, sắt sunfua, Mangan, Crôm .v.v.) ra khỏi các thành phần khác.
-Tuyển điện: Dựa trên sự khác nhau về tính dẫn điện của vật liệu khi tiếp xúc
với bề mặt của điện cực.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

61

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
6.3.1.2 Nhiệt +cơ :
+ Tạo khối: được thực hiện ở nhiệt độ cao nhằm chuyển các phế thải của khai
thác quặng mỏ, tro của nhà máy nhiệt điện .v.v. thành vật liệu xây dựng
+ Nhiệt phân: dùng nhiệt để oxi hoá hoàn toàn các chất thải nguy hại, làm giảm
thể tích vật liệu đem đốt từ 85 - 95%
6.3.1.3 Hoá lý:
+ Hấp phụ: chất bẩn được hấp phụ lý học hoặc hoá học trên bề mặt chất hấp
phụ.
+ Hấp thụ: chất bẩn được hấp thụ cả trong và trên bề mặt vật liệu hấp thụ. + Kết
tủa: Dựa trên tác dụng hoá học giữa chất thải và hoá chất để tạo thành dạng kết
tủa lắng được.
+ Oxi hoá: Nhằm chuyển những chất độc hại thành những chất ít hoặc không
độc hại dưới tác dụng của những tác nhân oxi hoá
+ Cố định và hoá rắn: thêm những chất liệu khác vào chất thải để làm thay đổi
tính chất vật lý, giảm độ hoà tan, giảm độ độc và độ lan truyền chất thải vào môi
trường
6.3.1.4 Sinh học:
-Là quá trình phân huỷ dưới tác dụng của vi sinh làm thay đổi cấu trúc của các
hợp chất hữu cơ
6.3.1.5 Chưng cất:
Là quá trình tách hỗn hợp chất lỏng bay hơi thành những cấu tử riêng biệt dựa
vào độ bay hơi khác nhau, ở những nhiệt độ sôi khác nhau của mỗi cấu tử chứa
trong hỗn hợp đó, bằng cách lặp đi lặp lại nhiều lần bay hơi và ngưng tụ.
6.3.1.6 Công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh:
-Chôn lấp hợp vệ sinh là biện pháp tiêu hủy chất hải được áp dụng rất rộng rãi
trên thế giới. Hố chôn lấp có ít nhất 2 lớp lót chống thấm, có hệ thống thu gom
nước rò rỉ để xử lý, có hệ thống thoát khí, có giếng khoan để giám sát khả năng
ảnh hưởng đến nước ngầm. Địa điểm xây dựng bãi chôn lấp cách xa khu dân cư
lớn hơn 5 km; giao thông thuận lợi, nền đất phải ổn định, chống thấm tốt, mực
nước ngầm thấp…

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

62

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

6.4 Đối với các kim loại quý hiếm:
-Dùng các hệ thống lọc đặc biệt và thảm lau giày để giữ lại mạt kim loại độc hại.
Nếu giữ lại được mạt kim loại đó thì có thể bảo vệ cho công nhân không tiếp
xúc với mạt kim loại và tránh được tiền phạt và hình phạt.
-Cũng có thể chở mạt kim loại quí đến nơi được cho phép xử lýchất thải độc hại
để thu hồi lại kim loại quí.
6.4.1 Dùng thiết bị thu hồi hiện đại:
Thiết bị thu hồi kim loại bằng điện phân không mắc tiền và giá trị kim loại
qúi thu lại sẽ đủ cho chi phí mua thiết bị mới.
-Hơn nữa, khi giảm khối lượng nước thải mà bạn phải xử lý và hủy bỏ thì bạn
giảm bớt được chi phí và trách nhiệm liênquan đến quản lý và xử lý chất thải
độc hại
Sử dụng hệ thống đánh bóng hoàn toàn khép kín :sẽ làm giảm bụi bay ra
ngoài. Chú ý là máy hút bụi trên xe đánh bóng hoàn toàn chạy tốt.
-Hai điều báo hiệu hệ thống quạt không đủ tốt là:
-1) Mạt kim loại dính vào bánh xe
đánh bóng rất nhanh.
2) Nếu để giấy sạch bên ngoài phòng đánh bóng thì trong vài ngày sẽ thấỵ bụi
đóng trên giấy.
-Nên mặc đồ bảo hộ hệ hô hấp khi đánh bóng, khi thay máy lọc khí và các túi
đựng bụi.
-Mặc dù các nhà chế tạo đồ trang sức phải mua thiết bịmới nhưng họ sẽ thu lại
số tiền đó trong thời gian ngă vì thiết bị đó giúp họ thu hồi được nhiều kim loại
qúi phải mất trước kia

6.4.2 Thu hồi bạc và vàng từ dung dich cũ, hỏng:
6.4.2.1 Thu hồi bạc từ dung dịch mạ cũ, hỏng:
Thu hồi bạc từ dung dịch xyanua và feroxyanua được tiến hành bằng phương
pháp điện phân dùng anot không tan đến nồng độ 1,5-2,0g/l. lượng bạc thu hồi
bằng phương pháp nội điện phân dùng điện cực bằng thép bền ăn mòn nối ngắn
mạch với nhôm, bạc sẽ kết tủa trên tấm thép và thoát ra trên tấm nhôm.
Phương pháp hác là kết tủa bạc dưới dạng AgCl bằng HCl sau đó hoà tan
bằng HNO3. Có thể thu hồi bạc bằng bột kẽm hay bột nhôm kết tủa bạc thu còn
lẫn kim loại cần hoà tan chúng trong HCl nóng nếu dùng bột kẽm hay trong
NaOH nếu dùng bột nhôm.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

63

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Tách chiết bạc bằng dung dịch kiềm Amon bậc bốn 0,5M trong tetraclo
etylen có thêm một ít rượu zesilic là phương rất tiện lợi sau đó rút bạc ra bằng
dung dịch KCN và KOH sẽ thu được K(CN)2 bão hoà.
6.4.2.2 Thu hồi vàng từ dung dịch cũ, hỏng:
-Dung dịch xyanua cũ hỏng thu hồi vàng bằng bột kẽm hay bột nhôm để kết tủa
nó. -Kết tủa thu được cho HCl vào để hoà tan kẽm hay nhôm dư. Gạn, rửa rồi
cho Hno3 vào để hoà tan tạp chất bạc và đồng, rửa sạch bột vàng rồi hoà tan
trong cường toan để được vàng clorua.
-Phá dung dịch xyanua bằng cách cho dư axit sunfuric sau đó thu hồi vàng bằng
bột kẽm hay nhôm, (làm trong tủ hút khí)
-Phá dung dịch chứa vàng bằng dung dịch NaOH 10%, đun vàng đến 600C, rồi
kết tủa vàng bằng nhôm. Phương pháp này lượng vàng tổn thất là 0,012 đến
0,022%.
Phương pháp trao đổi ion dùng để thu hồi vàng từ dung dịch cũ hỏng và đặc biệt
hữu hiệu đối với việc thu hồi vàng từ nước rửa

6.5 Một số phương hướng xử lý nước thải và nước rửa mới:
6.5.1 Thăm dò khả năng xử lý kim loại nặng Ni2+, Zn2+ bằng đá ong:
(Viện khoa học và công nghệ môi trường, Đại học Bách Khoa Hà Nội).
Xử lý nước thải bằng phương pháp có chi phí thấp luôn là hướng nghiên cứu
được quan tâm.Nghiên cứu thăm dò khả năng hấp phụ kim loại nặng bằng đá
ong, một loại vật liệu dễ tìm ở nhiều vùng của Việt Nam, kết quả cho thấy đá
ong có khả năng xử lý nước thải có chứa kim loại nặng với đầu vào của niken và
kẽm lớn hơn 25mg/l, nước thải chưa qua xử lý và nhỏ hơn 1mg/l, nước thải đã
qua xử lý nhưng chưa đạt tiêu chuẩn, hiệu suất hấp phụ lên đến 99,05 % ở pH từ
6,5÷7,7. Tỷ lệ đá ong: dung dịch bằng 1,4g/l. Nghiên cứu đã tiến hành các thí
nghiệm khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất hấp phụ như pH ban
đầu, cỡ hạt, thời gian tiếp xúc, tỷ lệ rắn lỏng. Các nghiên cứu xây dựng đường
đẳng nhiệt hấp phụ của Ni2+ và Zn2+ cho thấy quá trình hấp phụ bằng đá ong tuân
theo thuyết Langmuir và chủ yếu là quá trình hấp phụ đơn lớp trên bề mặt.
nghiên cứu đã đưa ra dự đoán cơ chế hấp phụ kim loại nặng của đá ong đâylà
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

64

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
hướng nghiên cứu mở ra nhiều triển vọng để xử lý và thu hồi các kim loại nặng
đặc biệt là các kim loại có giá trị cao.

6.5.2 Nghiên cứu xử lý niken, kẽm,đồng, chì, trong môi trường nitrat bằng
vỏ ngao:
(Viện khoa học và công nghệ môi trường, Đại học Bách Khoa Hà Nội).
Ô nhiễm chất thải đang là vấn đề nóng bỏng mà nhiều nước trên thế giới đang
phải gánh chịu, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. một số ion kim loại khác
như Ni2+, Zn2+, Cu2+, Pb2+ có mặt trong nước từ sản xuất công nghiệp có nồng độ
cao gây nên những tác động nghiêm trọng tới môi trường. ngày nay công nghệ
xử lý nước thải chứa kim loại nặng thường sử dụng phương pháp kết tủa hóa
học. tuy nhiên, phương pháp này tạo nên chất ô nhiễm thứ cấp với các chất hóa
học đưa vào. Chính vì vậy hiện nay phương pháp xử lý kim loại không sử dụng
hóa chất là điều mong muốn.
-Phương pháp đã nghiên cứu khả năng loại bỏ các ion kim loại nặng trong môi
trường nitrat bằng vỏ ngao. Các kết quả thực nghiệm đã cho thấy khả năng loại
bỏ kim loại nặng bằng vỏ ngao Pb2+ > Cu2+ ≈ Zn2+> Ni2+, tại pH cân bằng bằng
8,5; 87% Ni2+ , 99% Zn2+, Cu2+, Pb2+có thể loại bỏ bằng vỏ ngao. Tại 25oC với
tốc độ lắc 150 vòng /phút thì loại bỏ kim loại năng đạt được cân bằng trong
khoảng thời gian 30 phút. Với các điều kiện thực nghiêm, sự hấp phụ các ion
kim loại nặng lên vỏ ngao tuân theo mô hình hấp phụ Freundlist. Như vậy việc
áp dụng vật liệu vỏ ngao để xử lý nước thải có chứa kim loại nặng đã đạt được
kết
quả
như
mong
muốn.

6.5.3 Xử lí nước thải bằng phương pháp tuần hoàn tự nhiên
(Khoa học và công nghệ Hà Nội, 5/2004, tr. 28)
Vừa qua, các nhà khoa học thuộc Trung tâm Môi trường và an toàn hoá
chất(Việt Hoá học công nghệ) đã thử nghiệm thành công HỆ THỐNG TUẦN
HOÀN TỰ NHIÊN tại Hà Nội, mở ra hướng làm sạch nước sông, hồ đang bị ô
nhiễm nghiêm trọng. HỆ THỐNG TUẦN HOÀN TỰ NHIÊN là hệ thống tuần
hoàn tự nhiên để làm giảm các chất ô nhiễm hữu cơ, các hợp chất hữu cơ, hợp
chất chứa ni-tơ, phốt-pho, chất rắn lơ lửng, màu và mùi trong nước thải.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

65

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

6.5.3.1 Nguyên tắc:của hệ thống dựa trên hoạt động của các vi sinh vật có sẵn
trong tự nhiên nhằm phân huỷ các hợp chất hữu cơ.
6.5.3.2 Ứng dụng:
-Hệ thống xử lí nước thải tại thành phố Việt Trì (Phú Thọ), Công ty bánh kẹo
Tràng An, khu công nghiệp Biên Hoà II đều có giá thành trên 4.000 đồng/m3.
-Trong khi đó, với HỆ THỐNG TUẦN HOÀN TỰ NHIÊN, nếu được xây dựng
quy mô tương tự các cơ sở trên, giá thành chỉ vào khoảng 1.200-1.400 đồng/m3
và vẫn cho chất lượng nước sau xử lí đạt loại A.
6.5.3.3 Ưu điểm :
Được làm từ các vật liệu rẻ tiền, dễ kiếm như: than củi, vỏ chai nhựa đã qua sử
dụng, đá vôi dòng nước thải chảy trong hệ thống theo nguyên lí tự chảy.
-Mức độ tiếp xúc giữa nước thải với vi sinh vật, các môi trường khử chất bẩn
lớn,
do đó hiệu quả xử lí của hệ thống luôn ổn định, hiệu suất và cường độ phân huỷ
các chất ô nhiễm trong nước thải đạt rất cao.
-HỆ THỐNG TUẦN HOÀN TỰ NHIÊN không sử dụng hoá chất trong quá
trình xử lí.
-Quá trình vận hành hệ thống khá đơn giản và giảm chi phí xử lí (chủ yếu là
năng lượng cho quá trình thổi khí).
-Thời gian thay vật liệu xử lí khá lâu khoảng 10-15 năm.
6.5.4 Hệ thống xử lý nước thải xi mạ theo mô hình hợp khối tự động:
(http://www.techmartvietnam.com.vn/)
-Nước thải được điều chỉnh pH thích hợp trước khi vào ngăn trộn và ngăn phản
ứng. Tại ngăn trộn, hoá chất thích hợp được đưa vào để phục vụ cho quá trình
phản ứng tiếp theo. Sau giai đoạn phản ứng, kim loại nặng có trong nước thải xi
mạ được tách ở dạng kết tủa ở ngăn lắng. Phần nước thải được tiếp tục đi sang
thiết bị tuyển nổi áp lực để tách loại các chất lơ lửng có tỷ trọng nhỏ, không thể
lắng. Nước thải trong được lắng lần 2, sang thiết bị hấp thụ để tách triệt để các
chất tạo màu trước khi thải ra hệ thống cống chung của thành phố
Công suất: từ 5 - 300 m3/ngày đêm.
- Đạt tiêu chuẩn Việt Nam.
- Các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật khác: Giá thành xử lý 1 m3 nước thải: 2.000
đồng - 2.500 đồng
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

66

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
Ưu điểm CN/TB: - Giá cả phù hợp. - Thiết bị theo mô hình hợp khối, có thể
tháo ráp từng cụm. - Nước thải sau xử lý đạt yêu cầu về chất lượng
Giá tham khảo:
-Giá bán thiết bị: 90 triệu/hệ xử lý 5 m3/ngày đêm
-Phí đào tạo:5 triệu
-Phí tư vấn kỹ thuật:10 triệu

6.5.5 Xử lý nước thải bằng cánh đồng lau sậy (phù hợp với vùng đất rộng)
(Công ty Base Tech - CHLB Đức)
-Công nghệ xử lý nước thải dựa trên khả năng xử lý chất hữu cơ và hấp thụ kim
loại qua hệ thống rễ của một giống cây đặc biệt họ lau sậy do công ty này nghiên
cứu, lai tạo và độc quyền.Công nghệ này đã được ứng dụng thành công ở nhiều
nước nhiệt đới và rất có triển vọng áp dụng ở Việt Nam.
-Quy trình công nghệ này rất đơn giản. Nó kết hợp hài hoà phương pháp lọc cơ
học và sinh học trong cùng một hệ thống. Nước thải được cho chảy qua một cánh
đồng trồng giống cây đặc biệt họ lau sậy trên. Phía dưới đáy cánh đồng, cách mặt
đất một khoảng cách đủ để cây phát triển tốt, người ta lót một lớp vải chống
thấm nước (ở một số nơi có lớp đất sét dầy có khả năng ngăn nước thải thấm
xuống sâu vào tầng nước ngầm, về lý thuyết có thể không phải trải lớp vải này).
Nước thải trước khi xả vào cánh đồng có thể được xử lý bằng phương pháp khác
để đạt độ ô nhiễm vừa phải, bảo đảm không ảnh hưởng tới sự phát triển của cây.
6.5.5.1 Nguyên tắc:
vi sinh vật kỵ khí và hiếu khí trong hệ thống rễ cây sẽ phân huỷ chất hữu cơ
chứa kim loại. Bản thân rễ cây hấp thụ kim loại có trong nước thải và thông qua
đó làm sạch nước. Khi nước thải đã được làm sạch đạt yêu cầu sẽ được xả ra hệ
thống sông hồ chung.
6.5.5.2 Kết quả:
- Hiệu quả xử lý nước thải sinh hoạt (với các thông số như amoni, nitrat,
phosphát, BOD5, COD, colifom) đạt tỷ lệ phân huỷ 92-95%. Còn đối với nước
thải công nghiệp có chứa kim loại thì hiệu quả xử lý COD, BOD5, crom, đồng,
nhôm, sắt, chì, kẽm đạt 90-100%.
-Các kết quả ứng dụng công nghệ xử lý này cho thấy, cánh đồng giống cây đặc
biệt họ lau sậy trên có thể giúp loại bỏ hầu hết các chất dinh dưỡng có trong
dòng thải như các hợp chất của photpho, nitơ, sunfua và nhiều chất khác.
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

67

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”
-Quá trình nitrat hoá và phản nitrat hoá xảy ra đồng thời vì vậy loại bỏ được
amoniac và nitrat khỏi dòng thải.
-Các loại kim loại như sắt, mangan, kẽm, crôm, chì... trong nước cũng bị rễ cây
hấp thụ từ 40-80% tuỳ loại. Các tác nhân gây bệnh nếu có trong dòng thải cũng
bị loại trừ hiệu quả.
6.5.5.3 Ứng dụng:
-Hệ thống công nghệ đặc biệt này có thể được xây dựng ở quy mô từ 10m2
đến 19ha, có thể áp dụng cho nhiều ngành công nghiệp, sân bay, khu dân cư và
cả những toà nhà tách biệt. Nó được đánh giá là hài hoà về lợi ích kinh tế và sinh
thái bởi nhiều lý do.
6.5.5.4 Ưu điểm:
-Hệ thống công nghệ này làm sạch nước thải hiệu quả, có tính ổn định cao nhờ
khả năng đệm và khả năng tự điều chỉnh sinh học tốt quanh
năm.
-Điều hấp dẫn hơn cả là chi phí vận hành công nghệ rất thấp so với các công
nghệ xử lý ô nhiễm nước thải khác.
-Điện năng sử dụng cho máy móc thiết bị rất ít hoặc không có.
-Đối với nước thải có độ ô nhiễm vừa phải, người ta không cần sử dụng các chất
phụ gia hoá học để xử lý nên loại bỏ được chi phí mua hoá chất và không gây
ô nhiễm môi trường chung quanh.
-Người ta cũng không tốn chi phí xử lý bùn, vì hệ thống này không sản sinh ra
bùn hay các chất thải khác.
-Quy trình vận hành hệ thống đơn giản nên phí bảo dưỡng ở mức thấp.
-Chi phí xây dựng hệ thống cũng rất thấp nhờ việc sử dụng các nguyên liệu có
sẵn ở địa phương.
-Ngay cả giống cây trồng cũng có thể tìm được ở Việt Nam.
-Hê thống xử lý nước thải bằng cánh đồng cây họ lau sậy có chi phí vận hành ổn
định từ đầu đến cuối, rõ ràng và nằm trong dự tính và đạt hiệu quả sau hàng
trăm năm.
-Có tính linh động cao nhờ dễ dàng thiết kế các cánh đồng theo chiều ngang hay
dọc, rộng hay hẹp tùy theo nhu cầu và khả năng.
-Phương pháp này cũng có lợi thế về cảnh quan khi các cánh đồng lau sậy được
bố trí phù hợp với môi trường chung quanh.
6.5.5.5 Liên hệ:
Công ty cổ phần AE Toàn Tích Thiện, 45 Hàng Bún, Hà Nội,
ĐT/Fax:04.7164656.
(QUỲNH KHANH -Theo Thời báo kinh tế Việt Nam )
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

68

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

6.6 Đề ra các giải pháp quản lý đối với chất độc hại(như xuanua):
-Không được ăn, uống hoặc hút thuốc trong khu vực chứa hay xử lý chất thải
xyanua và axit là hai chất ḳy nhau.
-Chất thải độc hại có chứa xyanua và axit phải được chứa ở hai nơi riêng biệt
hoặc dùng vách ngăn hoặc vật gì có thể ngăn chặn hai chất nāy tiếp xúc với nhau
trong trường hợp bị đổ ,
-Phải tách rời hai chất nāy vì khi xyanua hoặc xyanua trong chất thải tác dụng
với axit hoặc axit trong chất thải sẽ tạo ra môt loại khí độc gọi là hydrogenxyanua.
-Một người hít vào một vài hơi khí hydrogen- xyanua có thể chết ngay trong
vòng vài phút.Do vậy,phải mang khẩu trang vẫn không tránh được hít khí nāy
vào phổi.
-Khi chất nāy bị đổ phải lau sạch ngay tức khắc dù đang trong qui trình chế tạo
đồ trang sức hay ngay nơi chứa chất thải độc hại .
-Quản lý chất thải độc hại bằng cách nào mà tránh được làm đổ, rò rỉ, gây cháy
hay phát nổ.
-Công nhân phải biết rõ tính độc hại của xyanua.
-Dán nhãn đề tên xyanua trên các vật chứa chất nầy
-Mang găng tay khi tiếp xúc với xyanua.
-Sử dụng dụng cụ để đo và pha trộn không được dùng làm việc khác.
-Hạn chế những công nhân tiếp xúc với xyanua.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

69

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

6.7 Kết luận phần III:
-Trong tương lai, công nghệ xử lý sẽ tập trung vào những công nghệ ít sử dụng
hóa chất và ưu tiên đối với áp dụng công nghệ sinh học. Bên cạnh đó, các công
nghệ tiên tiến như màng lọc, oxy hóa tiên tiến sẽ được quan tâm hơn đối với
việc tái sử dụng nước thải.
-Việc khắc phục các tác nhân gây ô nhiễm trên nhằm đảm bảo cho môi trường
làm việc cho con người trực tiếp sản xuất và bảo vệ môi trường chung là vấn đề
kỹ thuật bắt buộc ngay cả khi cơ sở sản xuất đặt trong khu công nghiệp tập
trung.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

70

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

7

KẾT LUẬN

-Trong tương lai,cùng với sự phát triển chung của các ngành công nghiệp,mạ
điện sẽ đóng vai trò ngay càng quan trọng trong viêc bảo vệ và trang trí bề mặt
kim loại.
-Tuy nhiên,nghành mạ điện là một nghành có mức độ ô nhiễm nhiều nhất,ở cả 3
dạng:rắn,lỏng,khí.Do đó,gây hậu quả nghiêm trong cho môi trường.Vì vậy,việc
tìm ra các phương pháp xử lý và giảm thiểu ô nhiễm là một vấn đề ngày càng
bức thiết.
-Trong chuyên đề “mạ kim loại” này, dù nhóm AKL đã trình bày :
+Thỏa mãn các yêu cầu chung của chuyên đề.
-Và đã trình bày thêm:
+33 giải pháp sản xuất sạch hơn với công nghệ mạ điện.
+Xử lý nước rửa thu hồi bằng: hệ thống tẩy rửa Drag-in/drag-out, hệ
thống tẩy rửa nhược dòng,thay đổi dung dich rửa.
+ Xử lý chất thải rắn bằng cách dùng: thiết bị thu hồi hiện đại,và thu hồi
lại các kim loai quý kiếm.
+ Xử lý nước thải bằng 5 phương pháp mới: kim loại nặng bằng đá ong,
bằng vỏ ngao,thay đổi phương pháp xử lí nước thải bằng phương pháp tuần hoàn
tự nhiên hay mô hình hợp khối tự động và xử lý nước thải bằng cánh đồng lau
sậy (phù hợp với vùng đất rộng).
-Nhóm AKL xin kết thúc chuyên đề “mạ kim loại” tại đây.Đây là lần đầu tiên
làm chuyên đề theo nhóm,kiến thức và lý luận thực tiễn còn nhiều yếu kém
nhưng qua đó cũng có nhiều thuân lợi như được sự chỉ dẫn của thầy giáo,sự phát
triển của thông tin nên chuyên đề cũng có những kết quả nhất định.
Một lần nữa, nhóm AKL xin cảm ơn chân thành đến bạn bè và thầy cô giáo
đã giúp nhóm AKL hoàn thành chuyên đề “mạ kim loại” này!
HÀ NỘI
2006

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

71

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

8

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Sách tham khảo:
[1]Trần Minh Hoàng,Nguyễn Văn Thanh,Lê Đức Tri,(2003),”Sổ tay mạ
điện”,nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật
[2]Trần Minh Hoàng,”Công nghệ mạ điện” ,nhà xuất bản khoa học và kỹ
thuật.
[3]Nguyễn Khương,” Điện hoá học”, nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật.
Trang web sử dụng:
http://www.dtsc.ca.gov/
http://www.techmartvietnam.com.vn.
http://www.nea.org.vn/.
http://www.worldbank.org/
http://www.moc.gov.vn
http://www.dostephutho.gov.vn
http://www.viettechscom/.

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

72

Chuyên đề “MẠ KIM LOẠI”

Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
K49

Công nghệ môi trường-

73

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful