P. 1
Thong Tin & Dieu Do He Thong Dien

Thong Tin & Dieu Do He Thong Dien

|Views: 5|Likes:
Được xuất bản bởisunhuynh

More info:

Published by: sunhuynh on Jun 19, 2013
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/16/2014

pdf

text

original

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn

Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa - Âaûi hoüc Âaì Nàông 1
Chuong 1
TÔNG QUAN VÊ CAC TIN HIÊU VA
HÊ THÔNG THÔNG TIN

1.1 Cac khai niêm co ban :
1.1.1 Nguôn tin nguyên thuy: laì táûp håüp nhæîng tin tæïc nguyãn thuíy chæa
qua mäüt pheï p biãú n âäø i nhán taû o naì o vê duû nhæ: tiãú ng noï i, ám nhaû c,
hçnh aí nh v.v. . Nhæ váû y tin tæï c âæåüc sinh ra nhåì caïc nguäön tin nguyãn
thuíy.
1.1.2 Tin hiêu thông tin: laì daûng váût lyï chæïa âæûng tin tæïc vaì truyãön lan
trong hãû thäúng thäng tin tæì nåi gæíi âãún nåi nháûn tin. Âãø cho âån giaín ta seî
goüi tàõt tên hiãûu thäng tin laì tên hiãûu. Coï thãø phán loaûi tên hiãûu nhæ sau :
•Tin hiêu xac djnh: laì tên hiãûu maì quaï trçnh biãún thiãn cuía noï âæåüc biãøu
diãùn bàòng mäüt haìm thåìi gian âaî hoaìn toaìn xaïc âënh. Biãøu thæïc giaíi têch hay
âäö thë thåìi gian cuía tên hiãûu xaïc âënh laì hoaìn toaìn âæåüc biãút træåïc .
Vê duû : ) sin( ) ( ϕ ω + = t A t s laì tên hiãûu hçnh sin coï biãn âäü A, táön säú
goïc ω vaì goïc pha ϕ laì 1 tên hiãûu xaïc âënh.
•Tin hiêu ngâu nhiên: laì tên hiãûu maì quaï trçnh biãún thiãn cuía noï khäng thãø
biãút træåï c. Giaï trë cuía tên hiãûu ngáùu nhiãn åí tæìng thåìi âiãøm laì khäng biãút
træåïc.
Ngoaìi caïch phán loaûi nhæ trãn ta coìn coï thãø chia caïc tên hiãûu ra thaình
2 nhoïm laì tên hiãûu liãn tuûc vaì tên hiãûu råìi raûc: Tên hiãûu âæåüc goüi laì liên tuc
nãúu sæû thay âäøi cuía noï laì liãn tuûc, coìn nãúu ngæåüc laûi tên hiãûu laì roi rac.
Cuû thãø hån, coï thãø phán ra 4 loaûi sau âáy:
-Tên hiãûu coï biãn âäü vaì thåìi gian liãn tuûc goüi laì tin hiêu tuong tu
(analog).
-Tên hiãûu coï biãn âäü råìi raûc, thåìi gian liãn tuûc goüi laì tin hiêu luong
tu .
-Tên hiãûu coï biãn âäü liãn tuûc, nhæng thåìi gian råìi raûc goüi laì tin hiêu
roi rac.
-Tên hiãûu coï biãn âäü vaì thåìi gian âãöu råìi raûc goüi laì tin hiêu sô
(digital).

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
2 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa - Âaûi hoüc Âaì Nàông
1.1.3 Hê thô ng thông tin: laì täø håüp caïc thiãút bë kyî thuáût, caïc kãnh tin âãø
truyãön tin tæïc tæì nguäön tin âãún nåi nháûn tin.
Cáúu truïc täøng quaït nháút cuía mäüt hãû thäúng thäng tin nhæ sau:





Hinh 1.1
trong âoï:
Nguôn tin : laì táûp håüp caïc tin maì hãû thäúng thäng tin phaït ra.
Kênh tin:laì nåi hçnh thaình vaì truyãön tên hiãûu mang tin âäöng thåìi åí
âáúy xaíy ra caïc taûp nhiãùu phaï hoaûi tin tæïc
Thu tin : Laì cå cáúu khäi phuû c tin tæïc ban âáöu tæì tên hiãûu láúy åí âáöu ra
cuía kãnh tin.
1.1.4 Don vj thông tin: bit (binary digit) . Mäüt bit laì dung læåüng cuía mäüt
nguäön tin coï 2 traûng thaïi coï thãø (thäng thæåìng qui æåïc laì 0 hoàûc 1). Trong
thæûc tãú thæåìng duìng caïc bäüi säú cuía bit nhæ:
1 Kbit= 2
10
bit = 1024 bit
1 Mbit= 2
10
Kbit = 1024 Kbit
1 byte = 8 bit
1Kbyte = 2
10
byte = 1024 byte
1Mbyte = 2
10
Kbyte = 1024 Kbyte
1Gbyte = 2
10
Mbyte = 1024 Mbyte
...

1.2 Cac dãc trung co ban cua tin hiêu xac djnh:
Kyï hiãûu s(t) laì biãøu thæïc thåìi gian cuía tên hiãûu xaïc âënh.
a/ Dô dai va trj trung binh cua tin hiêu:
- Âäü daìi cuía tên hiãûu s(t) laì thåìi gian täön taûi cuía tên hiãûu âoï kãø tæì luïc
noï bàõt âáöu xuáút hiãûn cho âãún khi cháúm dæït. Thäng säú naìy qui âënh thåìi gian
maì hãû thäúng thäng tin bë màõc báûn trong viãûc truyãön âi tin tæïc chæïa trong tên
hiãûu .
- Nãúu âäü daìi cuía mäüt tên hiãûu xuáút hiãûn vaìo thåìi âiãøm t
0
laì τ, thç trë
trung bçnh cuía noï theo thåìi gian bàòng
Nguôn tin Kênh tin Thu tin
Nhiêu
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa - Âaûi hoüc Âaì Nàông 3
dt t s t s
t
t

+
=
τ
τ
0
0
) (
1
) ( (1.1)
b/ Nãng luong công suât va trj hiêu dung cua tin hiêu:
- Nàng læåüng E
s
cuía tên hiãûu s(t) laì têch phán cuía bçnh phæång tên
hiãû u trong suäút thåìi gian täön taûi cuía noï:


+
=
τ
0
0
) (
2
t
t
s
dt t s E . (1.2)
Våï i âënh nghéa cuí a nàng læåü ng nhæ váû y, ta coi tên hiãû u coï tênh
cháú t nhæ âiãû n aï p, doì ng âiãû n hay caï c âaû i læåü ng tæång tæû khaï c.
- Cäng suáút trung bçnh cuía tên hiãûu:
dt t s t s
t
t

+
=
τ
τ
0
) (
1
) (
2 2
, (1.3)
trong âoï biãøu thæïc ) (
2
t s âæåüc goüi laì cäng suáút tæïc thåìi cuía tên hiãûu. Nhæ váûy
cäng suáút trung bçnh cuía tên hiãûu chênh laì trë trung bçnh cuía cäng suáút tæïc
thåìi.
- Trë hiãûu duûng cuía tên hiãûu laì càn báûc hai cuía cäng suáút trung bçnh:


+
=
τ
τ
0
0
) (
1
2
t
t
hd
dt t s s (1.4)
c/ Dai dông cua tin hiêu: laì tyí säú caïc giaï trë cæûc âaûi vaì cæûc tiãøu cuía
cäng suáút tæïc thåìi cuía tên hiãûu. Thæåìng thäng säú naìy âæåüc âo bàòng âån vë
lägarêt (ben hay âãxiben):
D
dB
=10 lg
min
max
2
2
) (
) (
lg 20
min ) (
max ) (
t s
t s
t s
t s
= (1.5)
Thäng säú naìy âàûc træng cho khoaíng cæåìng âäü maì tên hiãûu seî taïc âäüng
lãn caïc thiãút bë.
d/ Tí sô S/N (tin hiêu/nhiêu) (signal to noise ratio):

N
S
P
P
N
S
= = ξ , (1.6)
trong âoï P
S
:

cäng suáút tên hiãûu, P
N
:

cäng suáút nhiãùu.
Tè säú S/N cuîng coìn coï thãø viãút dæåïi daûng mæïc tên hiãûu:
) ( lg 10 lg 10 dB
P
P
N
S
= ξ . (1.7)
e/ Dai thông cua tin hiêu (BW - Bandwidth): laì hiãûu giæîa caïc giåïi
haûn táön säú cuía daíi chæïa caïc thaình pháön táön säú hæîu êch cuía 1 tên hiãûu.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
4 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Vê duû: Coï thãø xem tiãúng noïi con ngæåìi coï daíi táön säú nàòm trong
khoaíng tæì f
1
=300 Hz âãún f
2
=3000 Hz. Khi âoï daíi thäng: BW= f
2
- f
1
=3000-
300 =2700 Hz.
Caïc tên hiãûu coï daíi thäng låïn thç roî raìng laì nãn âæåüc truyãön âi åí caïc
táön säú cao âãø coï låüi hån (traïnh giao thoa våïi caïc tên hiãûu khaïc).

1.3 Phuong phap phô:
Phæång phaïp naìy cho pheïp xaïc âënh caïch truyãön tên hiãûu cuìng våïi âäü
biãún daûng cho pheïp qua caïc maûch âiãûn coï daíi táön säú bë giåïi haûn, vê duû nhæ
caïc maûch vaì thiãút bë coï daíi táön säú laìm viãûc heûp, caïc bäü loüc âiãûn, caïc bäü
khuãúch âaûi, caïc bäü biãún âäøi, caïc kãnh tin .v.v...Cå såí cuía phæång phaïp phäø
laì sæû khai triãøn caïc haìm säú tuáön hoaìn vaìo chuäùi Fuariã.
Giaí sæí coï tên hiãûu s(t) tuáön hoaìn våïi chu kyì T, (s(t)= s(t+nT) våïi moüi
säú nguyãn n), âäöng thåì i s(t) thoía maîn caïc âiãöu kiãûn Âirichlã (bë chàûn, liãn
tuûc tæìng âoaûn, coï säú hæîu haûn caïc âiãøm cæûc trë trong mäùi chu kyì).
Khi âoï tên hiãûu s(t) coï thãø biãøu diãùn âæåüc dæåïi daûng chuäùi Fuariã
phæïc:

+∞
−∞ =
=
k
t jk
k
e A t s
ω
) ( , (1.8)
trong âoï :
T
π
ω
2
= : táön säú goïc cå baín, (1.9)



= =
2 /
2 /
) (
1
T
T
j
k
t jk
k
k
e c dt e t s
T
A
ϕ ω
: biãn âäü phæïc. (1.10)
Säú haûng
t jk
k
e A
ω
goüi laì thaình pháön âiãöu hoìa báûc k cuía tên hiãûu s(t),
c
k
:

mäâun cuía biãn âäü phæïc A
k
,
táûp håüp
+∞
−∞ = k k
c } { goüi laì phäø biãn âäü cuía tên hiãûu s(t),
ϕ
k
: pha ban âáöu cuía biãn âäü phæïc A
k
,
táûp håüp
+∞
−∞ = k k
} {ϕ goüi laì phäø pha cuía tên hiãûu s(t).
Nãúu biãút phäø pha vaì phäø biãn âäü ta coï thãø tháúy ràòng tên hiãûu tuáön
hoaìn s(t) hoaìn toaìn âæåüc xaïc âënh.
Giaí sæí tên hiãûu s(t) khäng tuáön hoaìn, ta coï thãø xem noï nhæ laì mäüt tên
hiãûu tuáön hoaìn våïiï chu kyì T → ∞. Khi âoï nãúu s(t) cuîng thoía maîn caïc âiãöu
kiãûn Âirichlã thç ta cuîng coï âæåüc biãøu diãùn cuía tên hiãûu khäng tuáön hoaìn
s(t) dæåïi daûng têch phán Fuariã:
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa - Âaûi hoüc Âaì Nàông 5
ω ω
ω
d e S t s
t j


∞ −
= ) ( ) ( (pheïp biãún âäøi Fuariã ngæåüc), (1.11)
trong âoï:
dt e t s S
t j


∞ −

=
ω
π
ω ) (
2
1
) ( (1.12)
goüi laì phäø cuía tên hiãûu khäng tuáön hoaìn s(t) (pheïp biãún âäø i Fuariã thuáûn).
Nãúu biãút phäø S(ω) ta hoaìn toaìn coï thãø xaïc âënh âæåüc tên hiãûu khäng
tuáön hoaìn s(t). Noïi chung phäø S(ω) laì haìm phæïc:

) (
) ( ) (
ω ϕ
ω ω
j
e S S = =Re {S(ω)} + j.Im {S(ω)}= P(ω) + jQ(ω) (1.13)
P(ω) : phäø thæûc cuía tên hiãûu s(t),
Q(ω) : phäø aío cuía tên hiãûu s(t),
) (ω S : phäø biãn âäü cuía tên hiãûu s(t),
) ( ) ( ) (
2 2
ω ω ω Q P S + = , (1.14)
ϕ (ω) : phäø pha cuía tên hiãûu s(t),
ω
ω
ω ϕ
(
) (
) (
P
Q
tg = , (1.15)
) ( ) (
) (
) ( sin
2 2
ω ω
ω
ω ϕ
Q P
Q
+
= , (1.16)
) ( ) (
) (
) ( cos
2 2
ω ω
ω
ω ϕ
Q P
P
+
= . (1.17)
Tæì trãn ta nháûn tháúy caïc tên hiãûu tuáön hoaìn seî coï phäø vaûch (phäø råìi
raûc), coìn caïc tên hiãûu khäng tuáön hoaìn seî coï phäø liãn tuûc.

1.4 Nhiêu trong cac hê thông thông tin :
Nhiãùu laì tæì duìng âãø chè táút caí caïc loaûi tên hiãûu khäng coï êch taïc âäüng
lãn caïc tên hiãûu coï êch, gáy khoï khàn cho viãûc thu vaì xæí lyï tên hiãûu naìy.
Nhiãùu gáy nãn caïc sai säú cuîng nhæ laìm biãú n daûng tên hiãûu. Nãúu ta truyãön 1
tên hiãûu s(t) âãún âáöu vaìo cuía kãnh tin, thç trãn âáöu ra ta seî thu âæåüc noïi
chung khäng phaíi laì tên hiãûu s(t) maì laì
x(t) = n(t).s(t) +c(t), (1.18)
trong âoï: n(t) goüi laì nhiãùu nhán, c(t) goüi laì nhiãùu cäüng.
Nhiãùu cäüng c(t) khäng phuû thuäüc vaìo tên hiãûu vaì bë gáy ra båíi caïc
træåìng ngoaìi (âiãûn træåìng, tæì træåìng, træåìng âiãûn tæì, træåìng ám thanh v.v...)
Nhiãùu nhán bë gáy ra båíi sæû thay âäøi hãû säú truyãön cuía kãnh tin. Nhiãùu
nhán thæåìng tháúy trong khi truyãön caïc tên hiãûu vä tuyãún åí soïng ngàõn.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
6 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Theo nguäön gäúc, nhiãùu coï thãø âæåüc phán ra 2 nhoïm: nhiãùu khê quyãøn
vaì nhiãùu cäng nghiãûp.
Nhiãùu khê quyãøn (hay coï taìi liãûu coìn goüi laì nhiãùu tæû nhiãn) gáy ra do
hoaût âäüng cuía caïc hiãûn tæåüng trong khê quyãøn nhæ giäng, baîo, sáúm,
chåïp..v.v. (thäng thæåìng laì åíì táön säú tháúp). Trong thåìi gian giäng, baîo, sáúm,
chåïp, trong maïy thu radio thènh thoaíng nghe tháúy nhæîng tiãúng laûo xaûo
maûnh, âàûc biãût khi laìm viãûc åí soïng daìi. Nhiãùu khê quyãøn khäng aính hæåíng
âãún caïc daíi soïng ngàõn laì daíi soïng âæåüc duìng nhiãöu trong thäng tin vä tuyãún
âiãûn. Ngoaìi ra nhiãùu khê quyãøn coìn sinh ra do bæïc xaû tæì caïc nguäön ngoaìi
traïi âáút maì maûnh nháút laì do bæïc xaû cuía màût tråìi. Caïc bæïc xaû naìy laìm aính
hæåíng âãún låïp iän hoïa trong táöng cao cuía khê quyãøn, laìm thay âäøi âiãöu kiãûn
truyãön lan cuía caïc soïng ngàõn, vaì do âoï aính hæåíng âãún thäng tin åí daíi soïng
naìy. Hån næîa pháön låïn nàng læåüng bæïc xaû nàòm trong miãön táön säú siãu cao
(caïc daíi soïng centimet vaì âãcimet) vaì âæåüc caïc maïy thu vä tuyãún laìm viãûc
åí caïc daíi soïng naìy træûc tiãúp thu láúy dæåïi daûng nhiãùu .
Nhiãùu cäng nghiãûp laì nhiãùu do caïc thiãút bë âiãûn coï thãø gáy ra nhæ :
caïc âäüng cå âiãûn coï thanh goïp, caïc duûng cuû âiãûn duìng trong gia âçnh, caïc
thiãút bë âiãûn trong y tãú, caïc thiãút bë cäng nghiãûp åí táön säú cao (loì âuïc vaì täi
cao táön, loì sáúy cao táön ..v.v.) Caïc nhiãùu phiãön phæïc nháút do hãû thäúng âaïnh
læía trong caïc âäüng cå âäút trong gáy ra, vaì cuäúi cuìng caïc chuäng âiãûn (våïi
råle âoïng måí) cuîng laì nguäön nhiãùu maûnh. Baín cháút cuía nhiãùu cäng nghiãûp
laì khi caïc thiãút bë âiãûn kãø trãn laìm viãûc seî sinh ra bæïc xaû âiãûn tæì maûnh. Caïc
bæïc xaû âiãûn tæì naìy coï thãø laì nhæîng kêch thêch âäüt biãún caïc dao âäüng tàõt dáön
do sæû taûo thaình tia læía gáy ra. Chuïng cuîng coï thãø taûo ra caïc dao âäüng cao
táön khäng suy giaím (vê duû nhæ trong caïc loì nhiãût cao táön). Âãø chäúng laûi caïc
nhiãùu cäng nghiãûp, cáön phaíi duìng caïc bäü pháûn khæí caïc bæïc xaû âiãûn tæì, dáûp
tàõt caïc tia læía sinh ra trong caïc thiãút bë maì trong âoï chuïng khäng giæî nhiãûm
vuû chuí yãúu. Caïc thiãút bë táön säú cao phaíi âæåüc chãú taûo âuïng âàõn âãø giaím sæû
bæïc xaû âãún cæûc tiãøu vaì nãúu cáön phaíi boüc kim thiãút bë.
Nhiãùu khê quyãøn vaì nhiãùu cäng nghiãûp âæåüc goüi laì nhiãùu ngoaìi hay
can nhiãùu. Ngoaìi ra coìn coï nhiãù u trong laì nhiãùu ngay trong baín thán hãû
thäúng thäng tin do baín thán caïc thiãút bë sinh ra trong quaï trçnh laìm viãûc,
nhæ do hiãûu æïng nhiãût, do sæû thàng giaïng cuía caïc âaûi læåüng váût lyï
v.v...Nhiãùu trong coìn âæåüc goüi laì taûp ám.
Cháút læåüng cuía tên hiãûu coï thãø âæåüc âo bàòng tyí säú S/N (tên
hiãûu/nhiãùu) biãøu diãùn båíi âån vë dB.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 7
Chuong 2
BIÊN DÔI TIN HIÊU

2.1. So dô nguyên ly chung cua môt HTTT (Hê Thông Thông Tin)
truyên tin hiêu tuong tu :
Mäùi HTTT coï nhiãûm vuû truyãön tin tæïc tæì nåi phaït âãún nåi nháûn tin.
Dæåïi âáy laì så âäö nguyãn lyï chung cuía mäüt HTTT truyãön tên hiãûu tæång tæû:

















Hinh 2.1 Så âäö nguyãn lyï chung cuía 1 HTTT.

- Nguôn tin laì nåi cung cáúp caïc tin tæïc ban âáöu chæa åí daûng tên hiãûu
âiãûn, nhæ tiãúng noïi trong âiãûn thoaûi; tiãúng noïi, ám nhaûc trong thäng tin phaït
thanh; tiãúng noïi, ám nhaûc vaì hçnh aính trong truyãön hçnh...
- Âãø coï thãø truyãön tin tæïc ngæåìi ta thæåìng chuyãøn noï thaình tên hiãûu
âiãûn phuì håüp cho caïc hãû thäúng thäng tin. Vê duû micro trong thäng tin âiãûn
thoaûi vaì phaït thanh, micro vaì camera âäúi våïi truyãön hçnh v.v...
- May phat laì khäúi bao gäöm caïc chæïc nàng: biãún âäøi caïc tên hiãûu
âiãûn thaình daûng tiãûn låüi cho viãûc truyãön âi xa, coï khaí nàng chäúng nhiãùu cao
vaì khäng laìm meïo tên hiãûu trong quaï trçnh xæí lyï. Coï thãø thæûc hiãûn âæåüc caïc
Nguäön tin
Maïy phaït
- Âiãöu chãú
- Khuãúch âaûi
- (Anten phaït)
Kãnh truyãön
Maïy thu
- (Anten thu)
- Khuãúch âaûi
- Giaíi âiãöu chãú
Biãún âäøi
tên hiãûu - tin tæïc
Nháûn tin
Tin tæïc
ban âáöu
Tên hiãûu
âiãûn
Tên hiãûu
bë âiãöu
chãú
Tên hiãûu
âiãûn táön
tháúp
Tin tæïc
Biãún âäøi
tin tæïc - tên hiãûu
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
8 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
muûc tiãu cå baín naìy nhåì kháu âiãöu chãú tên hiãûu. Ngoaìi ra âãø âaím baío cäng
suáút phaït maïy phaït phaíi thæûc hiãûn khuãúch âaûi tên hiãûu. Âäúi våïi caïc hãû thäúng
thäng tin vä tuyãún, maïy phaït phaíi coï anten phaït âãø bæïc xaû tên hiãûu âiãûn
thaình soïng âiãûn tæì lan truyãön trong khäng gian .
- Tên hiãûu sau khi qua maïy phaït âæåüc truyãön lãn kãnh truyãön âãø âãïn
maïy thu. Coï hai loaûi kãnh truyãön cå baín laì dáy dáùn (caïp âiãûn, caïp quang)
vaì vä tuyãún (truyãön trong khäng gian). Caïc kãnh tin âæåüc duìng trong thäng
tin âiãûn thoaûi, âiãûn baïo, truyãön hçnh cäng nghiãûp, phaït thanh, truyãön hçnh,
thäng tin vãû tinh vaì âo læåìng, âiãöu khiãøn tæì xa...
- Tên hiãûu sau khi qua kãnh truyãön seî âi âãún maïy thu. Caïc bäü pháûn cå
baín cuía maïy thu laì anten thu (trong træåìng håüp kãnh truyãön vä tuyãún), caïc
bäü khuãúch âaûi vaì giaíi âiãöu chãú. Sau khi qua caïc thiãút bë naìy tên hiãûu seî âæåüc
traí vãö daûng tên hiãûu âiãûn táön tháúp ban âáöu nhæng váùn chæa thêch håüp cho nåi
nháûn tin laì con ngæåìi. Vç váûy tên hiãûn âiãûn cáön phaíi qua bäü biãún âäøi tên
hiãûu-tin tæïc laì caïc thiãút bë nhæ äúng nghe trãn maïy âiãûn thoaûi, loa trong radio
vaì maìn hçnh våïi loa trãn tivi, maìn hçnh maïy vi tênh, maïy in v.v..., qua âoï
con ngæåìi seî nháûn âæåüc caïc tên hiãûu váût lyï ban âáöu.

2.2. Muc dich cua diêu chê tin hiêu :
Djnh nghïa: Âiãöu chãú tên hiãûu laì pheïp toaïn chuyãøn âäøi tæì mäüt tên
hiãûu mang tin tæïc sang mäüt tên hiãûu khaïc maì khäng laìm thay âäøi vãö tin tæïc
mang theo.
Tên hiãûu åí âáöu ra bäü biãún âäøi tin tæïc-tên hiãûu coï táön säú ráút tháúp do âoï
khäng thãø truyãön âi xa vç hiãûu suáút truyãön khäng cao. Ngæåìi ta thæûc hiãûn
âiãö u chãú tên hiãûu våïi caïc muûc âêch chênh sau âáy:
- Chuyãøn phäø cuía tên hiãûu lãn phaûm vi táön säú cao, åí âoï ta coï thãø coï
kêch thæåïc håüp lyï cuía anten phaït. Trong træåìng håüp kãnh truyãön laì dáy dáùn
daíi thäng cuía âa säú caïc caïp cuîng nàòm trong miãön táön säú cao, caïc tên hiãûu
táön säú tháúp seî bë suy giaím. Do coï sæû dëch chuyãøn phäø tên hiãûu caïc hiãûu æïng
âoï seî bë máút âi. (Trong lyï thuyãút træåìng âiãûn tæì ngæåìi ta chæïng minh âæåüc
kêch thæåïc cuía anten phaït phaíi ≥ 1/10 λ (âäü daìi bæåïc soïng phaït xaû), phäø
cuía tên hiãûu tiãúng noïi thæåìng vaìo khoaíng 200Hz - 10 kHz , nhæ váûy kêch
thæåïc cuía anten phaíi låïn cåî haìng chuûc km nãúu phaït tên hiãûu åí táön säú tháúp.
- Âiãöu chãú tên hiãûu cho pheïp ta sæí duûng hæîu hiãûu kãnh truyãön. Nãúu
khäng coï âiãöu chãú thç trãn mäüt kãnh truyãön chè truyãön âi âæåüc mäüt tên hiãûu
taûi mäùi thåìi âiãøm. Nãúu truyãön âäöng thåìi hai hay nhiãöu tên hiãûu cuìng mäüt luïc
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 9
thç khäng thãø taïch riãng chuïng ra âæåüc åí âáöu thu. Âiãöu chãú tên hiãûu laì dëch
chuyãøn phäø cuía tên hiãûu tæì táön säú tháúp lãn miãön táön säú cao khaïc nhau, åí âáöu
thu seî thu âæåüc riãng reî tæìng tên hiãûu nhåì nhæîng maûch loüc thäng daíi.
-Âiãöu chãú tên hiãûu tàng khaí nàng chäúng nhiãùu cho HTTT, båíi vç caïc
tên hiãûu âiãöu chãú coï khaí nàng chäúng nhiãùu, mæïc âäü tuìy thuäüc vaìo caïc loüai
âiãöu chãú khaïc nhau.

2.3 Phân loai diêu chê :
Âiãöu chãú tên hiãûu âæåüc thæûc hiãûn åí bãn phaït våïi muûc âêch laì chuyãøn
phäø cuía tên hiãûu tæì miãön táön säú tháúp lãn miãön táön säú cao. Viãûc dëch chuyãøn
phäø cuía tên hiãûu lãn táön säú cao âæåüc thæûc hiãûn bàòng caïch laìm thay âäøi caïc
thäng säú cuía soïng mang coï táön säú cao. Trong thæûc tãú ngæåìi ta duìng hai loaûi
soïng mang laì caïc dao âäüng hçnh sin cao táön hoàûc caïc daîy xung, do âoï tæång
æïng ta seî coï hai hãû thäúng âiãöu chãú laì âiãöu chãú liãn tuûc vaì âiãöu chãú xung.







Hinh 2.2 Nguyãn tàõc chung âiãöu chãú tên hiãûu.

Trong hãû thäúng âiãöu chãú liãn tuûc, tên hiãûu âiãöu chãú (tên hiãûu tin tæïc)
seî taïc âäüng laìm thay âäøi caïc thäng säú nhæ biãn âäü, táön säú hoàûc goïc pha cuía
soïng mang laì caïc dao âäüng âiãöu hoìa. Soïng mang coï thäng säú thay âäøi theo
tên hiãûu tin tæïc âæåüc goüi laì tên hiãûu bë âiãöu chãú.
Trong hãû thäúng âiãöu chãú xung, soïng mang laì caïc daîy xung vuäng
goïc tuáön hoaìn, tin tæïc seî laìm thay âäøi caïc thäng säú cuía noï laì biãn âäü, âäü
räüng vaì vë trê xung.
Sæû khaïc nhau càn baín giæîa tên hiãûu âiãöu chãú liãn tuûc vaì âiãöu chãú
xung laì åí chäù trong hãû thäúng âiãöu chãú liãn tuûc tên hiãûu mang tin tæïc âæåüc
truyãön âi liãn tuûc theo thåìi gian. Coìn trong hãû thäúng âiãöu chãú xung, tên hiãûu
mang tin tæïc chè âæåüc truyãön trong khoaíng thåìi gian coï xung.

2.4. Diêu chê tin hiêu liên tuc (tuong tu ):
Bäü âiãöu chãú
T/h âiãöu chãú
(t/h tin tæïc)

T/h soïng mang
T/h bë âiãöu chãú
Bäü âiãöu chãú
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
10 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Goüi λ(t) laì tên hiãûu mang tin tæïc (táön säú tháúp) vaì hån næîa λ(t) âaî âæåüc
chuáøn hoïa nghéa laì:
-1 ≤ λ(t) ≤ 1 hay 1 ) ( ≤ t λ (2.1)
(chàóng haûn bàòng caïch chia λ(t) cho λ
max
)
Khi âoï âiãöu chãú 1 soïng mang âiãöu hoìa hçnh sin daûng:
u(t) =U
0
sin(ω
0
t+ϕ
0
) (2.2)
coï thãø âæåüc thæûc hiãûn theo biãn âäü U
o
, táön säú ω
0
vaì pha ϕ
0
. Cuîng coï
thãø thæûc hiãûn âiãöu chãú âäöng thåìi, chàóng haûn nhæ væìa theo táön säú láùn biãn âäü
v.v..
Caïc biãøu thæïc âäúi våïi tên hiãûu hçnh sin bë âiãöu chãú båíi tên hiãûu mang
tin tæïc λ(t) tæång æïng våïi âiãöu biãn AM (Amplitude Modulation), âiãöu táön
FM (Frequency Modulation) vaì âiãöu pha PM (Phase Modulation) seî coï
daûng sau âáy :
u(t)
AM
= U
0
[1+mλ(t)]sin(ω
0
t+ϕ
0
) (2.3)
u(t)
FM
= U
0
sin(ω
0
t +


t
dt t
0
) ( λ ω +ϕ
0
]
(2.4)
u(t)
PM
= U
0
sin[ω
0
t +∆ϕ.λ(t) +ϕ
0
], (2.5)
trong âoï:
m: hãû säú âiãöu biãn, m ≤1
∆U= mU
0
: säú gia cæûc âaûi cuía biãn âäü âiãûn aïp,
∆ω: säú gia cæûc âaûi cuía táön säú,
∆ϕ: säú gia cæûc âaûi cuía goïc dëch pha.
Tên hiãûu mang tin tæïc λ(t) noïi chung coï thãø laì mäüt haìm báút kyì, dæåïi
âáy ta seî giåïi haûn båíi viãûc xeït træåìng håüp hay gàûp nháút laì tên hiãûu:
λ(t)=cos Ωt, (2.6)
trong âoï táön säú Ω tháúp hån nhiãöu so våïi ω
0
.

2.4.1. Diêu biên :
Tæì biãøu thæïc (2.3) ta tháúy âiãöu biãn nghéa laì laìm thay âäøi biãn âäü U
0

cuía soïng mang U
0
sin(ω
0
t+ϕ
0
) thaình biãn âäü U
0
+ mU
0
.cos Ωt (âæåìng bao
trãn hçnh 2.3) dao âäüng theo sæû thay âäøi cuía tên hiãûu mang tin tæïc λ(t) = cos
Ωt.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 11
0 0.5 1 1.5 2 2.5 3 3.5
-2
-1.5
-1
-0.5
0
0.5
1
1.5
2
t (s)
U
(
t
)
A
M
U
0
(1+mcos(Ω t))
 æ å ìn g b a o

Hinh 2.3 Âiãöu biãn (AM).

Tæì (2.3) vaì (2.6) ta coï :
u(t)
AM
= U
0
[1+m cos Ωt]sin(ω
0
t+ϕ
0
)
= U
0
[sin(ω
0
t+ϕ
0
)+ m.sin(ω
0
t+ϕ
0
).cos Ωt]
=U
0
sin(ω
0
t+ϕ
0
)+ (m/2).U
0
.sin[(ω
0
+Ω)t +ϕ
0
]+ (m/2).U
0
.sin[(ω
0
-Ω)t

0
]}(2.7)









Hinh 2.4 Phäø biãn âäü cuía tên hiãûu âiãöu biãn AM (3 vaûch).

Nhæ váûy æïng våïi tên hiãûu mang tin tæïcλ(t) = cos Ωt thç tæì biãøu thæïc
trãn ta ruït ra âæåüc nháûn xeït laì phäø cuía tên hiãûu âiãöu biãn (hçnh 2.4) laì phäø
ω
0
-Ω ω
0
ω
0
+Ω
ω
ω
U
0

(m/2)U
0

U
LSB USB
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
12 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
vaûch gäöm 3 vaûch taûo thaình tæì 3 táön säú: vaûch trung tám æïng våïi táön säú soïng
mang ω
0
vaì 2 vaûch nàòm âäúi xæïng åí 2 bãn vaûch trung tám æïng våïi caïc táön säú
ω
0
-Ω vaì ω
0
+Ω. Caïc vaûch naìy coìn âæåüc goüi laì caïc daíi biãn dæåïi (LSB -
Lower Side Band) vaì daíi biãn trãn (USB - Upper Side Band). Daíi thäng
cuía tên hiãûu âiãöu biãn u(t)
AM
:
BW=[(ω
0
+Ω) - (ω
0
-Ω)] / (2π) = Ω/π. (2.8)
Caí 3 táön säú ω
0
, ω
0
-Ω vaì ω
0
+Ω âãöu nàòm åí miãön táön säú cao (do
ω
0
>>Ω). Nhæ váûy ta âaî dëch chuyãøn âæåüc táön säú tháúp Ω vaìo miãön táön säú
cao.
Trong træåìng håüp tên hiãûu λ(t) tuáön hoaìn vaì âæåüc biãøu diãùn dæåïi
daûng täøng cuía caïc thaình pháön âiãöu hoìa hçnh sin:
λ(t) = ) sin(
1
k
n
k
k
t k C ϕ + Ω

=
(2.9)
thç:
u(t)
AM
= U
0
[1 + m ) sin(
1
k
n
k
k
t k C ϕ + Ω

=
] sin(ω
0
t+ϕ
0
)=
=U
0
sin(ω
0
t+ϕ
0
) - cos
2 1

=
n
k
k
C
m
[(ω
0
-kΩ)t+ϕ
0

k
]+
+ cos
2 1

=
n
k
k
C
m
[(ω
0
+ kΩ)t + ϕ
0

k
]} (2.10)










Hinh 2.5 Phäø biãn âäü cuía tên hiãûu âiãöu biãn AM (2n+1 vaûch).

Phäø biãn âäü cuía tên hiãûu âiãöu biãn u(t)
AM
trong træåìng håüp naìy (hçnh
2.5) seî gäöm 2n+1 vaûch æïng våïi caïc táön säú ω
0
, ω
0
-Ω, ω
0
+Ω, ω
0
-2Ω,
ω
0
+2Ω,...,ω
0
-nΩ, ω
0
+nΩ. Daíi thäng cuía tên hiãûu âiãöu biãn u(t)
AM
:
BW=[(ω
0
+nΩ) - (ω
0
-nΩ)] / (2π) = nΩ/π. (2.11)
ω
0
ω
ω
U
0

U
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 13
Khi truyãön caïc tên hiãûu âiãöu biãn cáön phaíi chuï yï âãø caïc anten vaì caïc
maûch thu phaït phaíi cho qua âæåüc táút caí caïc daíi biãn.
Xeït træåìng håüp âån giaín khi tên hiãûu âiãöu biãn chè coï 2 daíi biãn.
Cäng suáút cuía tên hiãûu âiãöu biãn:
P
AM
=P
C
+P
LSB
+P
USB
(2.12)
Trong âoï:
P
C
: cäng suáút soïng mang (carrier),
P
LSB
, P
USB
: cäng suáút cuía caïc daíi biãn.
Cäng suáút cuía mäùi daíi biãn:
P
LSB
= P
USB
=
4
.
2
m P
C
. (2.13)
Tæì (2.12) vaì (2.13) ta coï biãøu thæïc cäng suáút cuía tên hiãûu âiãöu biãn:
P
AM
= )
2
1 .(
2
m
P
C
+ . (2.14)
Vê duû: Giaí sæí hãû säú âiãöu biãn m=1 vaì P
C
=100 W. Ta coï:
P
LSB
= P
USB
=
4
100
=25 W,
P
AM
= 100+25+25 = 150 W.
Nhæ váûy trong træåìng håüp naìy cäng suáút cuía caïc daíi biãn (50 W)
chiãúm 1/3 cäng suáút cuía tên hiãûu âiãöu biãn, coìn laûi 2/3 laì cäng suáút soïng
mang. Tuy nhiãn baín thán soïng mang khäng chæïa thäng tin truyãön âi maì
chênh caïc daíi biãn måïi thæûc hiãûn nhiãûm vuû naìy. Coï nghéa laì 2/3 cäng suáút
cuía tên hiãûu âiãöu biãn laì "thæìa", chè coï 1/3 cäng suáút cuía caïc daíi biãn måïi
coï êch. Vç váûy âiãöu biãn AM nhæ trãn laì phæång phaïp âiãöu chãú chæa hiãûu
quaí.
Khi hãû säú âiãöu biãn m caìng beï thç cäng suáút cuía caïc daíi biãn seî caìng
beï. Nãúu hãû säú âiãöu biãn m caìng låïn thç cäng suáút cuía caïc daíi biãn cuîng seî
caìng låïn, nghéa laì tên hiãûu seî caìng maûnh khi âæåüc truyãön âi. Vç váûy nãúu m
caìng låïn gáön bàòng 1 thç cäng suáút cuí a tên hiãûu âiãöu biãn caìng maûnh. Tuy
nhiãn trong thæûc tãú khoï loìng thæûc hiãûn âiãöu biãn våïi m=1 vç caïc tên hiãûu
tiãúng noïi, hçnh aính (video)... khäng coï biãn âäü cäú âënh maì biãn âäü vaì táön säú
cuía chuïng thay âäøi trong mäüt phaûm vi räü ng. Nãúu cäng suáút cuía caïc daíi biãn
âæåüc truyãön âi bë yãúu thç tên hiãûu nháûn âæåüc tæång æïng cuîng yãúu vaì hãû
thäúng thäng tin seî keïm tin cáûy.
Ta tháúy chè coï caïc daíi biãn måïi chæïa thäng tin cáön truyãön (chæïa táön
säú tin tæïc Ω bãn trong), trong khi soïng mang thç khäng, hån næîa soïng mang
laûi chiãúm cäng suáút quaï låïn (2/3 täøng cäng suáút trong træåìng håüp âiãöu biãn
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
14 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
100% æïng våïi m=1). Vç váûy âãø caíi tiãún âiãöu biãn AM, ngæåìi ta tçm caïch
loüc, laìm triãût tiãu thaình pháön phäø æïng våïi soïng mang.
Nãúu trong quaï trçnh âiãöu chãú laìm triãût tiãu soïng mang, chè coìn âãø laûi
2 daíi biãn, ta coï caïch truyãön thäng daíi biãn keïp DSB (Double Side Band).









Hinh 2.6 Truyãön thäng daíi biãn keïp DSB (Double Side Band).

Tuy nhiãn trong thæûc tãú DSB thæåìng êt âæåüc duìng vç noï ráút khoï giaíi
âiãöu chãú åí thiãút bë thu. Do thäng tin truyãön âi åí 2 daíi biãn thæûc cháút gáön
giäúng nhau (1 daíi coï chæïa táön säú ω
0
-Ω, 1 daíi chæïa táön säú ω
0
+Ω) nãn hoaìn
toaìn coï thãø chè cáön truyãön âi 1 daíi biãn, coìn daíi biãn kia chàûn laûi. Khi âoï ta
coï caïch truyãön thäng âån biãn SSB (Single Side Band). Tên hiãûu SSB coï
thãø hoàûc laì daíi biãn trãn (USB) hoàûc laì daíi biãn dæåïi (LSB). Trong thæûc tãú
1 maïy phaï t SSB taûo ra caí 2 daíi biãn vaì coï 1 bäü chuyãøn maûch cho pheïp choün
daíi biãn trãn hoàûc dæåïi âãø truyãön âi.
Khi tên hiãûu tiãúng noïi (hoàûc tên hiãûu âiãöu chãú noïi chung) bàòng 0
(chàóng haûn khi ngæåìi noïi dæìng laûi nghè mäüt tê) thç tên hiãûu SSB seî khäng
âæåüc taûo ra. Ngæåüc laûi trong AM khi khäng coï tên hiãûu âiãöu chãú, soïng mang
váùn phaíi âæåüc truyãön âi. Do âoï SSB hiãûu quaí hån nhiãöu so våïi AM.
Truyãön thäng âån biãn coï caïc æu âiãøm chênh sau:
- Tên hiãûu SSB chè chiãúm coï 1 næía khäng gian phäø so våïi caïc tên hiãûu
AM hay DSB. Âiãöu âoï cho pheïp tiãút kiãûm khäng gian phäø vaì cho pheïp
truyãön âæåüc nhiãöu tên hiãûu hån trong cuìng 1 daíi táön säú (so våïi AM vaì
DSB), âäöng thåìi khi âoï khaí nàng giao thoa giæîa caïc tên hiãûu cuîng giaím
xuäúng.
- Cäng suáút tên hiãûu báy giåì chè hoaìn toaìn táûp trung trong 1 daíi biãn,
vç váûy tên hiãûu truyãön âi seî maûnh hån vaì coï thãø truyãön âi xa hån, tin cáûy
hån. Hiãûu suáút truyãön cao hån so våïi AM vaì DSB.
ω
0
-Ω ω
0
ω
0
+Ω
ω
ω
U
0

(m/2)U
0

U
LSB USB
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 15
- Daíi thäng cuía SSB nhoí hån so våïi AM vaì DSB (vaì tæång æïng daíi
thäng cuía maûch thu cuîng nhoí hån). Vç váûy tên hiãûu SSB seî êt bë taïc âäüng
cuía nhiãùu hån. Nhiãùu laì tên hiãûu ngáùu nhiãn âæåüc hçnh thaình tæì 1 säú læåüng
báút âënh caïc táön säú naì o âoï. Do âoï viãûc thu heûp daíi thäng coï taïc duûng loüc båït
pháön naìo caïc táön säú cuía nhiãùu.
- Tên hiãûu SSB êt faâin hån so våïi tên hiãûu AM. Faâin åí âáy nghéa laì
tên hiãûu tàng hoàûc giaím maûnh khi maïy thu nháûn noï. Faâin xuáút hiãûn trong
AM vç soïng mang vaì caïc daíi biãn coï thãø âæåüc maïy thu âæåüc lãûch nhau vãö
thåìi gian vaì pha våïi nhau. Lyï do laì vç soïng mang vaì caïc daíi biãn do nàòm åí
caïc táön säú khaïc nhau nãn chëu sæû taïc âäüng cuía táöng iän hoïa trong khê quyãøn
mäüt caïch khaïc nhau. Táöng iän hoïa naìy coï taïc duûng uäún cong caïc tên hiãûu
soïng mang vaì caïc daíi biãn xuäúng màût âáút åí caïc goïc khaïc nhau mäüt êt, vç
váûy caïc tên hiãûu naìy coï thãø âi âãún thiãút bë thu khäng âäöng thåìi. Âäúi våïi tên
hiãûu SSB chè coï 1 daíi biãn, loaûi faâin naìy seî khäng xuáút hiãûn.
Khi tên hiãûu u(t)
AM
âi âãún thiãút bë giaíi âiãöu chãú (bäü taïch soïng) thç seî
thæûc hiãûn quaï trçnh khäi phuûc ngæåüc laûi tên hiãûu λ(t), tæïc laì dëch chuyãøn
ngæåüc laûi phäø vaìo miãön táön säú tháúp. Ta xeït 1 bäü giaíi âiãöu chãú âån giaín loaûi
tuyãún tênh 2 næía chu kyì, chè cho qua thaình pháön dao âäüng âiãöu biãn 1 cæûc
(vê duû toaìn giaï trë dæång). Khäng máút tênh täøng quaït ta giaí sæí ϕ
0
= 0. Khi âoï
âiãûn aïp trãn âáöu ra cuía thiãút bë giaíi âiãöu chãú tuyãún tênh 2 næía chu kyì noïi
trãn seî coï daûng :
u(t)= U
0
(1+ m cos Ωt) |sin ω
0
t|. (2.15)
Khai triãøn |sinω
0
t| vaìo chuäùi Fuariã:
|sinω
0
t|= |
¹
|

\
|




=1
2
0
1 4
2 cos
2 1
2
k k
t kω
π
. (2.16)
Khi âoï:
u(t) =
(
¸
(

¸





− Ω +
∑ ∑

=

= 1 1
2
0
2
0
0
1 4
cos . 2 cos
2
1 4
2 cos
2 cos 1
2
k k k
t t k
m
k
t k
t m U
ω ω
π


=
(
¸
(

¸


Ω −


Ω +


− Ω +
∑ ∑ ∑

=

=

= 1 1
2
0
1
2
0
2
0
0
1 4
) 2 cos(
1 4
) 2 cos(
1 4
2 cos
2 cos 1
2
k k k k
t k
m
k
t k
m
k
t k
t m U
ω ω ω
π

(2.17)
u(t) taûo thaình tæì tên hiãûu coï thaình pháön khäng âäøi
π
2
U
0
.1, thaình pháön tên
hiãûu âiãöu chãú
π
2
U
0
m.cosΩt vaì caïc thaình pháön coìn laûi coï táö n säú cao 2kω
0
-Ω,
2kω
0
, 2kω
0
+Ω (k=1,2,...). Phäø cuía tên hiãûu u(t) coï daûng nhæ åí hçnh 2.7. Nãúu
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
16 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
åí âáöu ra cuía bäü giaíi âiãöu chãú ta âàût bäü loüc thäng tháúp chè cho qua táön säú
khäng quaï Ω thç táút caí caïc thaình pháön coï táön säú cao seî bë giæî laûi sau khi qua
bäü loüc thäng tháúp, chè coï táön säú cuía tên hiãûu mang tin tæïc ban âáöu Ω laì âi
qua âæåüc âãø âãún thiãút bë thu.









Hinh 2.7 Phäø cuía tên hiãûu AM åí âáöu ra bäü giaíi âiãöu chãú.

2.4.2. Diêu tân va diêu pha :
0 1 2 3 4 5 6 7
-1
-0.8
-0.6
-0.4
-0.2
0
0.2
0.4
0.6
0.8
1
t (s)
U
(
t
)
F
M

Hinh 2.8 Âiãöu táön (FM).

Khäng máút tênh täøng quaït, ta giaí sæí ϕ
0
,
λ(t)=cos Ωt, (2.18)

0

ω
ω
U
Ω 4ω
0

0

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 17
trong âoï táön säú tên hiãûu âiãöu chãú Ω tháúp hån nhiãöu so våïi táön säú soïng
mang ω
0
.
Khi âoï tæì (2.4) vaì (2.18) ta coï biãøu thæïc cuí a tên hiãûu âiãöu táön:
u(t)
FM
= U
0
sin
(
¸
(

¸

Ω ∆ +

t
tdt t
0
0
cos ω ω
= U
0
sin(ω
0
t + m.sin Ωt) , (2.19)
trong âoï:
∆ω: säú gia cæûc âaûi cuía táön säú,
m=

∆ω
: hãû säú âiãöu táön.
u(t)
FM
= U
0
[cos(m.sin Ωt).sin ω
0
t + sin(m.sin Ωt).cos ω
0
t)] (2.20)
Nãúu ta choün hãû säú âiãöu táön m<<1 thç khi âoï:
m.sin Ωt <<1 ⇒ sin(m.sin Ωt) ≈ m.sinΩt (2.21)
cos(m.sin Ωt) ≈1 (2.22)
Thay (2.21) vaì (2.22) vaìo (2.20) ta âæåüc:
u
FM
(t) = U
0
[sin ω
0
t + m.sinΩt.cos ω
0
t]
=U
0
[sin ω
0
t + (m/2).sin(ω
0
+ Ω)t - (m/2)sin(ω
0
- Ω)t] (2.23)
Nhæ váûy phäø cuía tên hiãûu âiãöu táön trong træåìng håüp hãû säú âiãöu táön m
beï (m<<1) cuîng gäöm ba thaình pháön tæång tæû nhæ âiãöu biãn våïi caïc táön säú
ω
0
, ω
0
-Ω, ω
0
+Ω, chè coï khaïc laì phäø pha åí táön säú ω
0
-Ω thç ngæåüc laûi 1 goïc
180
0
so våïi âiãöu biãn (dáúu træì træåïc biãøu thæïc (m/2)sin(ω
0
- Ω)t ).
Trong træåìng håüp chung khi hãû säú âiãöu táön m tàng lãn, khäng thoaí
maîn âiãöu kiãûn m<<1 næîa thç phäø cuía tên hiãûu âiãöu táön seî måí räüng ra, chæï
khäng coìn coï daûng nhæ trãn næîa. Âãø phán têch phäø cuía tên hiãûu âiãöu táön cáön
phaíi khai triãøn caïc haìm cos(m.sinΩt) vaì sin(m.sin Ωt) vaìo chuäùi Fuariã nhåì
caïc haìm Bessel J
k
(m) loaûi mäüt báûc k våïi k laì säú nguyãn:


−∞ =
+
+
− =
i
k i
i
k
k i i
m
m J
)! ( !
)
2
(
) 1 ( ) (
2
. (2.24)
Caïc haìm Bessel thæåìng âæåüc láúy tæì baíng säú hoàûc âæåüc tênh nhåì mäüt
säú caïc pháön mãöm nhæ MATLAB, MATHCAD.
Khi âoï ta coï:
u(t)
FM
= U
0
sin(ω
0
t + m.sin Ωt)
=U
0
{ J
0
(m)sinω
0
t +


=1
) (
k
k
m J [sin(ω
0
+ kΩ)t + (-1)
k
sin(ω
0
- kΩ)t] (2.25)
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
18 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Nhæ váûy u
FM
(t) laì täøng cuía caïc dao âäüng gäöm thaình pháön coï cuìng táön
säú soïng mang ω
0
; caïc thaình pháön daíi biãn våïi táön säú ω
0
+ kΩ vaì ω
0
- kΩ vaì
biãn âäü âæåüc xaïc âënh thäng qua caïc haìm Bessel.
Màûc duì quaï trçnh âiãöu táön taûo ra nhiãöu daíi biãn trãn vaì dæåïi, trong
thæûc tãú chè coï nhæîng daíi biãn naìo coï biãn âäü låïn måïi chæïa âæûng thäng tin.
Daíi biãn naìo coï biãn âäü beï hån 1%U
0
thç âæåüc xem nhæ khäng chæïa thäng
tin tên hiãûu âiãöu chãú. Vç váûy daíi thäng cuía tên hiãûu âiãöu táön FM coï thãø xem
nhæ thu heûp båït laûi.
Coï thãø xaïc âënh gáön âuïng daíi thäng cuía tên hiãûu âiãöu táön u(t)
FM
theo
qui tàõc Carson: Giaí thiãút chè xeït caïc daíi biãn cuía tên hiãûu âiãöu táön coï biãn
âäü låïn hån 2% biãn âäü soïng mang U
0
. Khi âoï daíi thäng cuía tên hiãûu âiãöu
táön seî laì:
BW=(∆ω+Ω) / π. (2.26)
FM coï khaí nàng chäúng nhiãùu vaì hiãûu suáút truyãön tin cao hån so våïi
AM. Âàûc biãût FM coï hiãûu æïng "nuäút kãnh": Khi 2 tên hiãûu FM cuìng táön säú
cuìng âi âãún maïy thu, nãúu tên hiãûu naìo coï biãn âäü låïn hån 2 láön so våïi tên
hiãûu kia thç noï dæåìng nhæ "nuäút kãnh", loaûi boí hoaìn toaìn tên hiãûu yãúu hån
vaì chiãúm hãút caí kãnh. Trong khi âoï trong AM ta coï thãø seî thu âæåüc caí 2 tên
hiãûu cuìng mäüt luïc. Do âoï cháút læåüng thäng tin FM seî cao hån so våïi AM.
Tuy nhiãn khi2 tên hiãûu FM åí cuìng táön säú maûnh gáön nhæ nhau thç coï thãø
xuáút hiãûn hiãûn tæåüng khi thç tên hiãûu naìy chiãúm kãnh, khi thç tên hiãûu kia.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 19
0 1 2 3 4 5 6 7
-1
-0.8
-0.6
-0.4
-0.2
0
0.2
0.4
0.6
0.8
1
t (s)
U
(
t
)
P
M

Hinh 2.9 Âiãöu pha (PM).
Ngoaìi ra FM coï nhæåüc âiãøm laì chiãúm duûng daíi táön säú tæång âäúi låïn
(so våïi AM) vaì caïc maûch âiãöu chãú, giaíi âiãöu chãú phæïc taûp hån so våïi AM.
Biãøu thæïc cuía tên hiãûu âiãöu pha PM (hçnh 2.9) coï cáúu truïc tæång tæû
nhæ âiãöu táön FM:
u(t)
PM
= U
0
sin[ω
0
t +∆ϕ.λ(t)]
= U
0
sin[ω
0
t +∆ϕ.cosΩt] (2.27)
Âiãöu táön vaì âiãöu pha coìn âæåüc goüi chung laì âiãöu chãú goïc.

2.5. Biên dôi tin hiêu liên tuc thanh tin hiêu roi rac, diêu chê ma xung
PCM (Pulse Code Modulation)
Viãûc truyãön âi vaì nhåï caïc tên hiãûu råìi raûc tæång æïng våïi viãûc truyãön
vaì nhåï mäüt táûp håüp hæîu haûn caïc kyï tæû hoàûc mäüt daîy caïc säú.
Nãúu tên hiãûu liãn tuûc coï phäø táön säú giåïi haûn thç noï luän luän coï thãø
âæåüc truyãön âi thäng qua caïc giaï trë cuía mçnh vaìo nhæîng thåìi âiãøm råìi raûc.
Khaí nàng thay thãú tên hiãûu liãn tuûc bàòng caïc giaï trë råìi raûc nhæ thãú goüi laì sæû
råìi raûc tên hiãûu maì cå såí cuía noï laì âënh lyï Kachennhikov-Shannon hay coìn
goüi laì âënh lyï råìi raûc tên hiãûu hay âënh lyï láúy máùu.

2.5.1. Djnh ly Kachennhikov-Shannon : ( K-S)
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
20 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Djnh ly: Nãúu phäø cuía tên hiãûu λ(t) khäng chæïa caïc táön säú væåüt quaï
F
m
(Hz) thç noï hoaìn toaìn âæåüc xaïc âënh båíi caïc giaï trë cuía mçnh vaìo caïc thåìi
âiãøm caïch nhau mäüt khoaíng ∆t, trong âoï:
∆t ≤
m
F 2
1
(2.28)
Tên hiãûu coï phäø giåïi haûn λ(t) coï thãø biãøu diãùn dæåïi daûng chuäùi læåüng
giaïc:
λ(t) =


−∞ = ∆ −
∆ −

k
m
m
t k t F
t k t F
t k
) ( 2
) ( 2 sin
) (
π
π
λ (2.29)
Nhæ váûy tên hiãûu λ(t) hoaìn toaìn âæåüc xaïc âënh båíi caïc giaï trë cuía
mçnh λ(k∆t) caïch nhau caïc âoaûn ∆t trong âoï ∆t≤
m
F 2
1
, ∆t coìn âæåüc goüi laì
khoaíng caïch råìi raûc tên hiãûu.
(Læu yï laì:
) ( 2
) ( 2 sin
t k t F
t k t F
m
m
∆ −
∆ −
π
π

¹
´
¦
≠ ∆ =
∆ =
=
) ( 0
1
k i t i t khi
t k t khi
)
Theo âënh lyï K-S thç âãø xaïc âënh mäüt tên hiãûu coï phäø giåïi haûn trãn
khoaíng thåìi gian T ta chè cáön n giaï trë cuía tên hiãûu naìy maì:
T F
F
T
t
T
n
m
m
. 2
2
1
= ≥

= . (2.30)
Cuîng tæì âënh lyï K-S ta suy ra âæåüc ràòng thay vç âãø truyãön âi 1 tên
hiãûu liãn tuûc thç ta coï thãø truyãön âi tên hiãûu råìi raûc trong daûng mäüt daîy caïc
xung maì biãn âäü cuía noï bàòng giaï trë cuía tên hiãûu liãn tuûc âæåüc truyãön âi taûi
caïc thåìi âiãøm råìi raûc k∆t vaì âoaûn thåìi gian giæîa chuïng ∆t ≤
m
F 2
1
, táön säú láúy
máùu f
máùu
≥2F
m

- Âënh lyï K-S coï yï nghéa ráút låïn âäúi våïi caïc HTTT ngaìy nay båíi vç
tên hiãûu säú laì loaûi tên hiãûu dãù taûo maì khaí nàng chäúng nhiãùu laûi ráút cao. Do
âoï caïc hãû thäúng thäng tin säú âang dáön dáön thay thãú caïc hãû thäúng thäng tin
tæång tæû, nháút laì trong lénh væûc âiãûn thoaûi, truyãön hçnh...

2.5.2. Diêu chê ma xung PCM:( Pulse Code Modulation):
Djnh nghïa: Âiãöu chãú maî xung PCM vãö cå baín laì sæû chuyãøn âäøi
tæång tæû -säú thuäüc mäüt kiãøu âàûc biãût trong âoï tin tæïc chæïa trong caïc máùu tæïc
thåìi cuía mäüt tên hiãûu tæång tæû âæåüc biãøu diãùn bàòng caïc tæì säú trong mäüt
chuäùi bit näúi tiãúp. (Mäüt tæì säú bao gäöm n chæî säú nhë phán)
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 21
Trong thæûc tãú maî nhë phán dãù taûo, dãù truyãön, dãù xæí lyï...nãn PCM
âæåüc æïng duûng ráút räüng raîi. Ngoaìi ra PCM coìn coï tyí säú S/N ráút cao.
Tên hiãûu PCM âæåüc taûo ra bàòng caïch thæûc hiãûn ba quaï trçnh cå baín:
- Láúy máùu (coìn goüi laì âiãöu chãú biãn âäü xung PAM (Pulse-Amplitude
Modulation)).
- Læåüng tæí hoïa.
- Maî hoïa.
Nãúu sau âoï tên hiãûu PCM âæåüc truyãön âi trong caïc hãû thäúng viãùn
thäng laìm viãûc chuí yãúu åí phäø táön säú cao thç træåïc khi truyãön âi xa noï phaíi
âæåüc âiãöu chãú cao táön coìn khi truyãön træûc tiãúp trong dáy dáùn daíi thäng räüng
thç khäng cáön thiãút phaíi âiãöu chãú cao táön tên hiãûu PCM .
Sau âáy ta seî xeït láön læåüt tæìng quaï trçnh nãu trãn:

2.5.2.1. Roi rac hoa tin hiêu (hay lây mâu):
Laì quaï trçnh láúy máùu âënh kyì tên hiãûu tæång tæû âãø thu âæåüc giaï trë
biãn âäü tæïc thåìi cho tæìng láön láúy máùu, sau âoï chè coï nhæîng thäng tin cuía
caïc máùu naìy âæåüc truyãön âi. Nhæ váûy caïc máùu laì råìi raûc, nhæng taûi âáöu thu
ngæåìi ta seî khäi phuûc laûi âæåüc tên hiãûu ban âáöu nãúu quaï trçnh âiãöu chãú âaím
baío caïc âiãöu kiãûn sau:
- Tên hiãûu âiãöu chãú coï phäø táön hæîu haûn.
- Quaï trçnh láúy máùu thæûc hiãûn âuïng theo âënh lyï K-S, tæïc laì táön säú láúy
máùu:
f
máùu
≥ 2F
m
(2.31)
Viãûc råìi raûc hoaï tên hiãûu coï nhiãöu taïc duûng:
- Náng cao cháút læåüng laìm viãûc, âaím baío âäü tin cáû y, chäúng nhiãùu täút,
cho pheïp sæí duûng kyî thuûát säú.
- Sæí duûng räüng raîi trong caïc hãû thäúng thäng tin säú âãø læu træî, âiãöu
chãú vaì truyãön dæî liãûu...
Noïi caïch khaïc quaï trçnh råìi raûc hoïa tên hiãûu coï thãø xem nhæ laì quaï
trçnh thay thãú tên hiãûu liãn tuûc bàòng mäüt daîy tên hiãûu xung råìi raûc. Daîy tên
hiãûu xung naìy phaíi âàûc træng, mä taí âæåüc daûng tên hiãûu liãn tuûc, vaì noï âæåüc
láúy taûi caïc thåìi âiãøm måí xung.
Daîy xung naìy coï táön säú caìng cao caìng täút vç seî khäng laìm biãún daûng
phäø tên hiãûu liãn tuûc. Nhæng thæûc tãú khäng thãø tàng dáön táön säú âãún vä haûn,
vç seî laìm máút âi âäü räùng xung, tæïc khäng coìn yï nghéa råìi raûc hoïa tên hiãûu.
Coï nghéa laì vãö màût lyï tæåíng thç xung láúy máùu coï âäü räüng vä cuìng nhoí,
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
22 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
nhæng trong thæûc tãú thç âäü räüng xung coï giåïi haûn vaì thæåìng nhoí hån nhiãöu
so våïi chu kyì cuía tên hiãûu láúy máùu.
Nhæ váûy sau khi láúy máùu ta âæåüc tên hiãûu laì daîy xung coï biãn âäü thay
âäøi (coìn goüi laì tên hiãûu âiãöu biãn xung PAM - Pulse Amplitude
Modulation).
Vê duû: Tên hiãûu âiãûn thoaûi coï giåïi haûn táön säú trong khoaíng 300 - 3400
Hz. Váûy táön säú láúy máùu laì f ≥ 2 . 3400 = 6800 Hz. Täúc âäü láúy máùu âæåüc
khuyãún nghë laì 8000 xung/s, tæïc laì táön säú láúy máùu låïn hån 2 láön táön säú 3400
Hz mäüt êt. Tæång æïng ta coï chu kyì láúy máùu laì:
T = 1/8000 = 125.10
-6
s = 125 µs.
Coìn âäü räüng xung thæåìng nhoí hån nhiãöu (coï træåìng håüp láúy 0,9-1
µs).
Viãûc råìi raûc hoïa tên hiãûu coï thãø thæûc hiãûn nhåì caïc bäü nhán.
Tên hiãûu âãún ngoî vaìo A, táön säú láúy máùu vaìo tæì ngoî B, ngoî ra Y nháûn
âæåüc tên hiãûu âiãöu biãn xung PAM (hçnh 2.10).

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 23


















2.5.2.2. Luong tu hoa va ma hoa tin hiêu:

ÂN : Læåüng tæí hoïa tên hiãûu laì sæû thay thãú caïc máùu âaî âæåüc láúy tæì tên
hiãûu tæång tæû bàòng mäüt táûp håüp hæîu haûn coï mæïc biãn âäü âaî âæåüc áún âënh
cuía bäü læåüng tæí . Giaï trë biãn âäü cuía caïc máùu tæì nhoí nháút âãún låïn nháút âæåüc
chia thaình caïc khoaíng goüi laì bæåïc læåüng tæí .
Thäng qua læåüng tæí hoïa, tên hiãûu λ(t) seî âæåüc biãøu diãùn bàòng mäüt
táûp håüp caïc säú nguyãn vaì viãûc truyãön tin tæïc liãn tuûc λ(t) báy giåì âæåüc thay
bàòng sæû truyãön âi táûp håüp caïc säú nguyãn âoï. Nhæ váûy læåüng tæí hoïa gáön
giäúng nhæ sæû quy troìn säú, mæïc âäü quy troìn caìng nhoí thç âäü chênh xaïc caìng
cao. Âäü chênh xaïc cuía viãûc læåüng tæí hoïa phuû thuäüc vaìo viãûc choün khoaíng
chia ∆λ trãn truûc tung hay coìn goüi laì caïc bæåïc læåü ng tæí hoïa.





Hinh 2.11. Âiãöu kiãûn læåüng tæí hoaï
o
λ(k∆t) --> λ
k

λ
k+1

λ
k

λ
k-1

∆λ
k+1

∆λ
k

A
Y
B
Bäü nhán
Hinh 2.10. Råìi raûc hoaï tên hiãûu
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
24 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Nãúu: λ
k-1
+ 1/2 ∆λ
k
≤ λ(k∆t) < λ
k+1
- 1/2 ∆λ
k+1
(2.32)
Thç læåüng tæí hoïa tên hiãûu seî xáúp xè giaï trë λ(k∆t) thaình λ
k
.
Læåüng tæí hoïa tên hiãûu cho pheïp laìm giaím âi aính hæåíng cuía caïc
nhiãùu yãúu .






Hinh 2.12. Vê duû vãö læåüng tæí hoaï.

Vê duû vãö læåüng tæí hoaï âæåüc minh hoaû trãn hçnh 2.12. Trãn hçnh veî
thãø hiãûn 8 mæïc læåüng tæí qua bäü 8 säú nguyãn tæì 0 âãún 7 trãn truûc tung.
Âæåìng cong λ(t) âæåüc råì i raûc hoaï qua 8 máùu (8 hçnh chæî nháût coï gaûch cheïo)
tênh tæì traïi sang phaíi. Khi læåüng tæí hoaï, caïc máùu 1 vaì 8 nháûn giaï trë laì 1, caïc
máùu 2 vaì 7 nháûn giaï trë laì 3, caïc máùu 3 vaì 6 nháûn giaï trë laì 4, caïc máùu 4 vaì
5 nháûn giaï trë laì 5.
Säú mæïc læåüng tæí M tæång æïng våïi säú täø håüp maî nhë phán trong thiãút
bë maî hoïa sau naìy, nãn ta coï biãøu thæïc sau:
M = 2
m
, (2.33)
våïi M: säú mæïc læåüng tæí hoïa;
m: säú bêt duìng trong täø håüp maî nhë phán.
Nãúu caïc bæåïc læåüng tæí hoïa laì âãöu nhau trãn suäút truûc tung ta coï
læåüng tæí hoïa âãöu, nãúu noï thay âäøi ta coï læåüng tæí hoïa khäng âãöu.
Âàûc âiãøm cuía læåüng tæí hoïa âãöu :
- Caïc bæåïc læåüng tæí hoïa âãöu bàòng nhau .
- Gáy sai säú trong giäúng nhau cho caïc tên hiãûu coï biãn âäü khaïc
nhau.
- Tyí säú tên hiãûu trãn nhiãùu (S/N) seî ráút keïm âäúi våïi tên hiãûu yãúu .
Âãø âaím baío tyí säú S/N âäúi våïi caïc mæïc tên hiãûu yãúu phaíi giaím bæåïc
læåüng tæí xuäúng hay nghéa laì tàng säú mæïc læåüng tæí . Âiãöu âoï seî âäöng nghéa
våïi viãûc tàng säú bêt cuía täø håüp maî truyãön âi; thiãút bë maî hoïa seî ráút cäöng
kãönh, phæïc taûp vaì täún keïm.
Trong mäüt säú træåìng håüp vê duû nhæ tên hiãûu thoaûi coï xaïc suáút tên
hiãûu yãúu khaï låïn. Âãø giaím säú bêt trong täø håüp maî (tæång æïng giaím säú mæïc
λ(t)
t
∆t
7
6
5
4
3
2
1
0


Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 25
læåüng tæí) maì váùn âaím baío säú S/N læåüng tæí hoïa cáön thiãút, ta coï thãø duìng
phæång phaïp læåüng tæí hoïa khäng âãöu hay coìn goüi laì læåüng tæí hoïa phi tuyãún.
Âãø thæûc hiãûn læåüng tæí hoïa khäng âãöu ngæåìi ta âàût mäüt bäü khuãúch
âaûi phi tuyãún (coìn goüi laì bäü neïn) træåïc bäü læåüng tæí âãöu. coìn åí phêa thu âãø
khäi phuûc laûi tên hiãûu ngæåìi ta sæí duûng daîn bàòng caïch duìng bäü khuãúch âaûi
phi tuyãún buì (coìn goüi laì bäü daîn) coï âàûc tênh âäúi xæïng våïi phêa phaït.








Hinh 2.13. Så âäö læåüng tæí hoaï khäng âãöu.

Quaï trçnh neïn daîn caïc biãn âäü cuía tên hiãûu âæåüc goüi laì companding.
Luáût neïn giaîn tên hiãûu coï taïc duûng laìm tàng giaï trë tæïc thåìi cuía tên hiãuû yãúu
vaì giaím giaï trë tæïc thåìi cuía tên hiãûu maûnh. Âàûc tênh neïn daîn xáy dæûng trãn
yãu cáöu bæåïc læåüng tæí coï giaï trë min âäúi våïi tên hiãûu yãúu vaì tàng dáön theo
mæïc biãn âäü tên hiãûu sao cho tyí säú S/N luän luän cäú âënh vaì cao hån so våïi
læåüng tæí hoaï âãöu træûc tiãúp.
Trong caïc bäü khuãúch âaûi phi tuyãún ngæåìi ta hay duìng caïc luáût neïn µ
(åí Myî, Canaâa, Nháût) vaì luáût neïn A (åí Cháu Áu) nhæ sau:
* Luáût neïn µ cho tên hiãûu x
1
(t) âaî âæåüc chuáøn hoaï ( |x
1
(t)| ≤ 1):
) 1 ln(
) ) ( 1 ln(
) (
1
2
µ
µ
+
+
=
t x
t x (2.34)
trong âoï µ laì mäüt hàòng säú dæång, thäng thæåìng ngæåìi ta duìng µ=255 hoàûc
µ=100.
* Luáût neïn A cho tên hiãûu x
1
(t) âaî âæåüc chuáøn hoaï ( |x
1
(t)| ≤ 1):
¦
¦
¹
¦
¦
´
¦
≤ ≤
+
+
≤ ≤
+
=
1 ) (
A
1
khi
ln 1
) ) ( ln( 1
A
1
) ( 0 khi
ln 1
) (

) (
1
1
1
1
2
t x
A
t x A
t x
A
t x A
t x (2.35)
trong âoï A laì mäüt hàòng säú dæång, ngæåìi ta thæåìng duìng A=87,6.
Caïc kháu nhæ thæåìng lãû
x'
1
(t)
x
1
(t)
Bäü khuãúch âaûi
phi tuyãún (bäü neïn)
Bäü læåüng tæí
âãöu

Kãnh truyãön
x
2
(t)
Bäü khuãúch âaûi
phi tuyãún buì
Maïy thu
x'
2
(t)
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
26 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Caïc luáût daîn taûi caïc bäü khuãúch âaûi phi tuyãún buì (bäü daîn) hoaìn toaìn
âäúi xæïng laûi våïi caïc luáût neïn (xem hçnh 2.13):
* Luáût daîn µ :
µ
µ 1 ) 1 (
) (
) (
'
1
'
2
− +
=
t x
e
t x . (2.36)
* Luáût daîn A:
¦
¹
¦
´
¦
≤ ≤
+
+
+
≤ ≤
+
=
1 ) (
ln 1
1
khi 1] - ) ( ) ln 1 exp[(
1
ln 1
1
) ( 0 khi ) (
ln 1

) (
'
2
'
2
'
2
'
2
'
1
t x
A
t x A
A
A
t x t x
A
A
t x (2.37)

Sau khi råìi raûc hoaï vaì læåüng tæí hoaï, tên hiãûu âæåüc âæa vaìo bäü maî
hoaï. Thiãút bë naìy biãún âäøi caïc giaï trë åí âáöu ra cuía bäü læåüng tæí thaình caïc
xung nhë phán hoàûc caïc tæì maî (gäöm nhoïm caïc xung nhë phán). Viãûc thay
âäøi mäüt giaï trë tháûp phán bàòng mäüt daîy xung nhë phán goüi laì maî hoïa.


Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
26 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Chæång 3
CAÏC NGUYÃN LYÏ GHEÏP KÃNH

3.1. Giåïi thiãûu chung:
Giaï thaình cuía âæåìng truyãön, kãnh truyãön thäng tin trong nhiãöu
træåìng håüp laì ráút låïn vaì âäi khi coìn âàõt hån caí caïc thiãút bë thu, phaït. Âäúi
våïi caïc hãû thäúng thäng tin hæîu tuyãún chàóng haûn nhæ âiãûn thoaûi thç khaí
nàng truyãön nhiãöu tên hiãûu qua mäüt kãnh laì vä cuìng quan troüng.
Gheïp kãnh laì quaï trçnh cho pheïp truyãön hai hay nhiãöu tên hiãûu åí
âáöu phaït trãn cuìng mäüt kãnh tin sao cho åí âáöu thu coï thãø taïch âæåüc
riãng ra tæìng tên hiãûu âoï vãö daûng ban âáöu .
Coï hai loaûi kãnh thäng duûng laì gheïp kãnh theo táön säú (FDM -
Frequency Division Multiplexing) thæåìng duìng âãø truyãön caïc tên hiãûu
liãn tuûc, coìn gheïp kãnh theo thåìi gian (TDM - Time Division
Multiplexing) coï thãø duìng âãø truyãön caïc tên hiãûu säú cuîng nhæ tæång tæû.

3.2. Gheïp kãnh theo táön säú (FDM) :
Så âäö khäúi cuía FDM nhæ sau :
Hçnh 3.1. Gheïp kãnh theo táön säú (FDM)

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 27
Caïc tên hiãûu âiãûn x
1
(t), x
2
(t), ...., x
n
(t) âæåüc âæa âãún caïc bäü âiãöu chãú
M
1
, M
2
,....., M
n
(Modulator), caïc maïy phaït G
1
, G
2
,....., G
n
(Generator) phaït
ra caïc soïng mang våïi caïc táön säú f
1
, f
2
,...., f
n
khaïc nhau vaì âæåüc âiãöu chãú båíi
caïc tên hiãûu x
1
(t), x
2
(t),..., x
n
(t) taûi caïc bäü âiãöu chãú .
Caïc táön säú cuía maïy phaït f
1
, f
2
, ....., f
n
âæåüc choün khaïc nhau âãø gheïp
kãnh (tæång tæû nhæ viãûc phán chia táön säú åí caïc âaìi phaït radio, caïc khoaíng
soïng khaïc nhau vaì khäng phuí nhau ). f
1
, f
2
,..., f
n
âæåüc choün sao cho phäø
cuía caïc tên hiãûu cuía caïc kãnh riãng reî laì khäng phuí nhau, nghéa laì caïc daíi
biãn cuía tên hiãûu âiãöu chãú khäng láún nhau (hçnh 3.2) .








Hçnh 3.2. Caïc táön säú trong FDM

Caïc bäü loüc thäng daíi F
1
, F
2
,..., F
n
(Filter) coï nhiãû m vuû cho qua nhæîng
táön säú coï êch, tæång æïng nàòm lán cáûn caïc táön säú f
1
, f
2
, ..., f
n
cuía caïc soïng
mang.
Σ laì bäü träün (hoàûc bäü täøng) tuyãún tênh, chè cäüng âaûi säú caïc tên hiãûu vaìo
våïi nhau vaì tên hiãûu träün coï thãø âæåüc âiãöu chãú thãm mäüt láön næîa taûi bäü âiãöu
chãú M
Σ
våïi táön säú f
Σ
>> f
1
, f
2
,..., f
n
.
ÅÍ âáöu thu caïc bäü loüc thäng daíi F
1
' , F
2
'

,..., F
n
' coï nhiãûm vuû chè cho qua
caïc táön säú thuäüc kãnh cuía mçnh. Vê duû bäü loüc F
1
' cho qua táön säú f
1
vaì caïc
táö n säú lán cáûn trong phaûm vi phäø cuía kãnh 1... Sau âoï caïc bäü giaíi âiãöu chãú
DM
1
, DM
2
,..., DM
n
(Demodulator) seî giaíi âiãöu chãú cho ra laûi caïc tên hiãûu
x’
1
(t), ...... x’
n
(t) thæûc tãú laì gáön làûp laûi daûng cuía caïc tên hiãûu ban âáöu x
1
(t),
x
2
(t),.... x
n
(t) theo mäüt tyí lãû naìo âoï. Âãø khuãúch âaûi tên hiãûu ta coï thãø âàût
thãm vaìo hãû thäúng caïc bäü khuãúch âaûi.
f
1
f
U
f
2
f
n

......
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
28 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Nhåì coï FDM, nhiãöu cuäüc goüi âiãûn thoaûi âaî âæåüc truyãön âi chè tãn mäüt
säú ráút êt caïc caïp. Caïc tên hiãûu nguyãn thuyí laì tiãúng noïi våïi daíi táön säú trong
khoaíng 300-3000Hz âæåüc duìng âãø âiãöu chãú caïc soïng mang coï nhæîng táön
säú khaïc nhau vaì sau âoï caïc tên hiãûu âaî âæåüc âiãöu chãú âæåüc träün våïi nhau
hçnh thaình nãn 1 kãnh.
Quaï trçnh gheïp kãnh naìy coï thãø âæåüc làûp laûi åí nhiãöu mæïc âäü âãø mäüt säú
låïn caïc cuäüc goüi coï thãø âæåüc truyãön âi chè trãn 1 kãnh (våïi giaí thiãút laì âuí
daíi thäng). Säú cuäüc goüi trãn cuìng 1 kãnh coï thãø lãn âãún 10800 cuäüc vaì khi
âoï daíi thäng yãu cáöu lãn âãún vaìi MHz. Khi âiãöu chãú thæåìng duìng loaûi âån
biãn SSB.
3.3. Gheïp kãnh theo thåìi gian (TDM):
Coï thãø giaíi thêch nguyãn lyï gheïp kãnh theo thåìi gian (TDM) qua vê duû
sau âáy. Giaí thiãút trãn mäüt kãnh truyãön ta cáön gåíi âi n tên hiãûu ám thanh,
mäùi mäüt trong chuïng âãöu coï táön säú giåïi haûn f
m
=10 kHz. Trong thæûc tãú, våïi
caïc hãû thäúng âiãûn thoaûi, âãø âaím baío væìa phaíi cháút læåüng tiãúng, táön säú giåïi
haûn âæåüc láúy tháúp hån nhiãöu. Khi cháúp nháûn f
m
=10kHz, viãûc råìi raûc hoïa tên
hiãûu trãn phaíi thoía maîn âënh lyï K-S våïi chu kyì laì:
s
f
T
m
µ 50
10 . 10 . 2
1
2
1
3
= = = .
Nãúu daîy xung råìi raûc laì nhæîng xung heûp coï âäü räüng cåî 1ns, thç
khoaíng caïch giæîa 2 xung æïng våïi hai máùu råìi raûc liãön nhau seî ráút låïn. Âoï laì
thåìi gian träúng khäng coï tên hiãûu. Tyí säú giæîa thåìi gian cuía xung råìi raûc våïi
thåìi gian träúng tæång âæång våïi 1 giáy so våïi 1 ngaìy âãm. Nhæ váûy coï thãø
táûn duûng thåìi gian träúng naìy âãø truyãön caïc máùu cuía caïc tên hiãûu khaïc. Do
âoï, trãn cuìng mäüt kãnh ta coï thãø truyãön n tên hiãûu .
Säú kãnh n coï thãø gheïp âæåüc phuû thuäüc vaìo tyí säú giæîa chu kyì vaì âäü
räüng xung láúy máùu, nhæng n thæåìng nhoí hån tyí säú trãn nãúu yãu cáöu cháút
læåüng thu tên hiãûu cao.
Så âäö khäúi cuía TDM trong træåìng håüp n=3 nhæ sau (hçnh 3.3):
Hai thiãút bë chuyãøn kãnh phaït, thu giäúng nhau MUX 1 vaì MUX 2 seî
chuyãøn kãnh liãn tuûc theo thæï tæû vaì âäöng bäü, vê duû 1→2→3→1 åí caí hai âáöu
phaït vaì thu.

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 29
MUX1
MUX2









Hçnh 3.3. Gheïp kãnh theo thåìi gian (TDM)

Viãûc liãn kãút våïi kãnh tin cuía maïy thu vaì maïy phaït thæï i xaíy ra mäüt
caïch âäöng thåìi nhåì coï kãnh truyãön tên hiãûu âäöng bäü. CoÏ thãø minh hoüa quaï
trçnh phán kãnh TDM âäúi våïi m=3 nhæ sau (hçnh 3.4):
Tæì hçnh veî ta tháúy 3 tên hiãûu x
1
(t), x
2
(t), x
3
(t) âæåüc truyãön âäöng thåìi,
nhæng khi thu laûi âæåüc taïch riãng ra.
Caïc hãû thäúng TDM trong thæûc tãú thæåìng duìng caïc maûch âiãûn tæí coï
chæïa caïc FET (transistor træåìng) coï täúc âäü âoïng måí khaï cao.








Hçnh 3.4. Quaï trçnh láúy máùu 3 kãnh theo thåìi gian (TDM)

t
x
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
30 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
3.4. So saïnh FDM vaì TDM:
Caïc tên hiãûu trong hãû thäúng FDM âæåüc truyãön âi âäöng thåìi vãö màût thåìi
gian, nhæng noï coï cáúu truïc phäø âæåüc sàõp xãúp âãø sao cho åí âáöu thu coï thãø
taïch riãng caïc tên hiãûu nhåì caïc bäü loüc thäng daíi (chàóng haûn maûch LC). Coìn
caïc tên hiãûu trong hãû TDM âæåüc truyãön âi liãn tuûc vãö táön säú, nhæng cáúu truïc
thåìi gian âæåüc sàõp xãúp sao cho âáöu thu coï thãø thu âæåüc tæìng tên hiãûu riãng
reî. Noïi caïch khaïc trong FDM, nhiãöu tên hiãûu âæåüc truyãön trãn cuìng mäüt
kãnh cuìng mäüt luïc bàòng caïch chia seí daíi thäng, mäùi tên hiãûu chè chiãúm mäüt
pháön cuía daíi thäng. Coìn trong TDM, mäùi tên hiãûu coï thãø chiãúm nguyãn caí
daíi thäng cuía kãnh, tuy nhiãn mäùi tên hiãûu âæåüc truyãön âi chè trong mäüt chu
kyì thåìi gian ngàõn, tên hiãûu naìy näúi tiãúp sau tên hiãûu kia.
Caïc hãû thäúng thäng tin TDM coï nhiãöu æu âiãøm hån caïc hãû thäúng
FDM.
- Viãûc thæûc hiãûn hãû thäúng TDM âån giaín hån FDM åí caí nåi phaït láùn
nåi thu.
- TDM coï tênh chäúng nhiãùu giæîa caïc kãnh ráút täút. Âàûc biãût våïi tên hiãûu
PCM, khi taïch kãnh TDM thæåìng coï tyí säú S/N ráút cao.

3.5. Khaïi niãûm vãö truyãön thäng song cäng, baïn song cäng vaì
âån cäng:
- Khi sæû trao âäøi tin laì âäöng thåìi theo hai chiãöu, ta coï kiãøu truyãön
thäng song cäng (duplex), chàóng haûn âiãûn thoaûi.
- Khi sæû trao âäøi tin laì tæìng chiãöu tuáön tæû, mäùi traûm khi laì phaït, khi laì
thu vaì kãnh thäng tin phaíi coï âàûc tênh truyãön âæåüc hai chiãöu, ta coï hãû thäúng
baïn song cäng (half-duplex), chàóng haûn nhæ liãn laûc bäü âaìm.
- Khi sæû trao âäøi tin chè laì mäüt chiãöu, ta coï kiãøu truyãön thäng âån cäng
(simplex), vê duû nhæ vä tuyãún truyãön hçnh, truyãön thanh v.v...
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 31
Chuong 4
GIOI THIÊU HÊ THÔNG THÔNG TIN VI BA

4.1. Gioi thiêu chung:
Tên hiãûu vi ba laì nhæîng tên hiãûu coï táön säú tæì 1 GHz tråí lãn vaì
thæåìng âæåüc coi nhæ nàòm trong daíi táön säú tæì 1-30 GHz, âäi khi cuîng coï
thãø xem nhæ thuäüc vuìng táön säú tæì 1-300 GHz våïi bæåïc soïng λ=1-30 cm.
Hiãûn nay daíi táön säú tæì 0-300 MHz âaî hoaìn toaìn âæåüc sæí duûng hãút
båíi caïc âaìi phaït soïng vä tuyãún khaïc nhau. Vç váûy ngæåìi ta cäú gàõng khai
thaïc daíi táön säú vi ba coï phäø ráút räüng. ÆÏng våïi thäng tin vi ba, bàng
thäng thæåìng räüng hån khi truyãön tin. Bàng thäng räüng cuîng cho pheïp
duìng caïc kyî thuáût gheïp kãnh khaïc nhau âãø truyãön âæåüc nhiãöu thäng tin
hån. Daíi táön säú vi ba cuîng ráút thêch håüp cho caïc hãû thäúng thäng tin säú
truyãön tên hiãûu nhë phán.
Mäüt kãút näúi vi ba (microware link) (coìn goüi laì vä tuyãún chuyãøn
tiãúp) laì mäüt hãû thäúng thäng tin giæîa 2 âiãøm cäú âënh, bàòng soïng vä tuyãún
coï hæåïng tênh ráút cao nhåì caïc anten âënh hæåïng.
Kãút näúi vi ba coï thãø truyãön taíi :
-Caïc cuäüc âaìm thoaûi song song, gheïp kãnh theo táön säú hoàûc thåìi
gian.
-Caïc chæång trçnh truyãön hçnh.
-Dæî liãûu...
Tuìy theo daûng tin tæïc tæång tæû hoàûc säú, caïc phæång phaïp âiãöu chãú
khaïc nhau âæåüc sæí duûng âãø taûo gheïp kãnh vaì chuyãøn phäø táön lãn vuìng
táön säú thêch æïng.
Âäúi våïi soïng vi ba tæång tæû: thæûc hiãûn gheïp kãnh theo táön säú caïc
kãnh tæång tæû, sau âoï chuyãøn lãn phäø táön säú cao nhåì âiãöu táön FM.
Âäúi våïi soïng vi ba säú: thæûc hiãûn gheïp kãnh theo thåìi gian (TDM)
caïc kãnh âaî âæåüc säú hoïa båíi âiãöu chãú PCM, sau âoï chuyãøn lãn phäø táön
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
32 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
cao nhåì caïc âiãöu chãú tæång tæû våïi soïng mang hçnh sin. Hiãûn nay vi ba säú
ngaìy caìng chiãúm æu thãú.
Trong kãút näúi viba hai chiãöu truyãön tin åí hai táön säú khaïc nhau. Caïc
anten âæåüc duìng chung cho caí hai chiãöu phaït vaì thu.
Thäng thæåìng, nãúu âæåìng truyãön xa gàûp chæåïng ngaûi váût, phaíi chia
thaình nhiãöu traûm chuyãøn tiãúp coï nhiãûm vuû thu nháûn tên hiãûu siãu cao
táön, khuãúch âaûi vaì taïi phaït âi, våïi táön säú soïng mang khaïc. Ngoaìi ra, coìn
coï loaûi traûm chuyãøn tiãúp thuû âäüng, chè coï taïc duûng âäøi hæåïng soïng, væåüt
qua chæåïng ngaûi naìo âoï.

4.2.Vi ba sô
Vi ba säú âæåüc chia thaình ba loaûi :
Maûng vi ba säú dung læåüng nhoí coï säú kãnh tæì 24 âãún 60 kãnh, maûng
naìy thæåìng duìng cho caïc tuyãún thäng tin liãn laûc nhaïnh (tuyãún cáúp
huyãûn).
Maûng vi ba säú dung læåüng trung bçnh tæì 120 kãnh âãún 960 kãnh.
Maûng naìy duìng cho caïc tuyãún liãn tènh, coï thãø sæí duûng âãø truyãön thanh
vaì truyãön säú liãûu.
Maûng vi ba säú coï dung læåüng låïn coï säú kãnh trãn 960 kãnh. Hãû
thäúng naìy thæåìng duìng laìm tuyãún thäng tin truûc quäúc gia vaì quäúc tãú.
Trãn hãû thäúng naìy thæåìng coï thãø âaïp æïng âæåüc nhiãöu dëch vuû khaïc nhau
nhæ truyãön hçnh, truyãön thanh, âiãûn thoaûi, fax, telex, truyãön säú liãûu...vaì
nhiãöu dëch vuû khaïc.
Hãûû thäúng vi ba säú âaím nháûn ráút nhiãöu chæïc nàng: maî hoïa tên hiãûu,
giaíi maî tên hiãûu, gheïp kãnh theo thåìi gian, phaït soïng siãu cao... Hãûû
thäúng vi ba säú âæåüc biãøu diãùn dæåïi daûng så âäö khäúi:




Hinh 4.1. So dô khôi vi ba sô

A/D
D/A

PCM

Σ ΣΣ Σ
T
X
R
X

Anten
vi ba
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 33
Trong så âäö gäöm coï caïc khäúi sau:
Khäúi A/D - D/A laìm nhiãûm vuû chuyãøn âäøi tên hiãûu tæì tæång tæû
thaình tên hiãûu säú åí pháön phaït vaì ngæåüc laûi tæì säú ra tæång tæû åí pháöìn thu.
Khäúi PCM laìm nhiãûûm vuû âiãöu chãú tên hiãûûu vaì gheïp tên hiãûu, gheïp
kãnh, phán kãnh theo thåìi gian.
Khäúi Σ laìm nhiãûm vuû täøng håüp caïc luäöng tên hiãûu vaì taïch caïc luäöng
tên hiãûu
Khäúi T
X
, R
X
: Laìm nhiãûûm vuû phaït vaì thu tên hiãûu cao táön.
Caïc tên hiãûu vi ba cuîng tæång tæû nhæ soïng aïnh saïng truyãön âi theo
âæåìng thàóng. Vç váûy caïc khoaíng caïch truyãön tin thæåìng bë giåïi haûn theo
táöm nhçn thàóng (khaïc våïi soïng vä tuyãún radio laì soïng coï thãø bë uäún cong
åí táöng iän hoïa trong khê quyãøn).
Vi ba säú sæí duûng soïng truyãön thàóng tæì anten phaït âãún anten thu
nghéa laì caïc traûm vi ba säú phaíi nàòm trong táöm nhçn thàóng. Vç váûy yãu
cáöu cå baín nháút khi thiãút kãú âæåìng tuyãún vi ba säú laì trong vuìng soïng
truyãön thàóng khäng coï váût che chàõn, duì ráút nhoí nhæ cáy cäúi, nhaì cæía,
thaïp cao...
Trong hãû thäúng thäng tin vi ba thæåìng duìng caïc anten gæång
parabol phaín xaû. Bãö màût anten laì 1 daûng paraboloid, coï tiãu âiãøm chênh
laì vë trê cuía nguäön phaït soïng. Tæì tiãu âiãøm cuía mäüt gæång parabol caïc
tia soïng sau khi phaín xaû tæì màût parabol seî tråí thaình chuìm tia soïng song
song (hçnh 4.2).
Thäng tin vi ba laì loaûi thäng tin âiãøm näúi âiãøm, phæång thæïc truyãön
lan bàòng soïng khäng gian. Hai anten thu vaì phaït âæåüc âàût åí 1 âäü cao
nháút âënh (thæåìng phaíi låïn hån haìng chuûc láön bæåïc soïng) vaì hæåïng vaìo
nhau, khäng bë che khuáút táöm nhçn thàóng âãø coï thãø truyãön tin âi xa.
Tuyãún thäng tin naìy bë aính hæåíng nhiãöu cuía âëa hçnh tæì nåi phaït tåïi nåi
thu vaì âiãöu kiãûn khê háûu trãn tuyãún.

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
34 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Hinh 4.2. Hoat dông cua anten vi ba.

Thäng thæåìng trong mäüt traûm thu phaït, anten âàût caïch xa maïy phaït
vaì maïy thu, âàûc biãût laì trong caïc traûm vi ba anten phaíi âàût cao so våïi
màût âáút coï khi tåïi haìng tràm meït. Âãø âæa nàng læåüng cao táön tæì âáöu ra
maïy phaït hay âáöu vaìo maïy thu âãún anten ta phaíi sæí duûng caïc thiãút bë
truyãön dáùn nàng læåüng cao táön. Thäng thæåìng, trong thäng tin vä tuyãún
ngæåìi ta sæí duûng 3 loaûi thiãút bë âãø truyãön dáùn âoï laì: caïp song haình âäúi
xæïng (twin wire), caïp âäöng truûc (coaxial cable) vaì äúng dáùn soïng (wave
guide). ÅÍ daíi soïng cæûc ngàõn, âàûc biãût laì daíi soïng decimet va centimet
ngæåìi ta thæåìng sæí duûng caïp âäöng truûc vaì äúng dáùn soïng.
a) Cap song hanh dôi xung
Caïp song haình âäúi xæïng laì hãû 2 dáy dáùn giäúng hãût nhau, coï cuìng caïc
âàûc tênh âiãûn so våïi âiãøm âáút.
Caïc dáy naìy âæåüc boï laûi thaình caïp, bao gäöm caïc dáy âæåüc boüc voí caïch
âiãûn vaì xoàõn laûi våïi nhau âãø laìm giaím âiãûn caím gheïp giæîa caïc càûp dáy våïi
nhau. Caí boï dáy coìn âæåüc boüc mäüt voí chäúng nhiãùu bãn ngoaìi.
-Låïp caïch âiãûn: thæåìng duìng nháút laì váût liãûu giáúy âàûc biãût (thuáön tuïy
cellulose). Váût liãûu giáúy våïi âàûc tênh huït áøm cao coï thãø chäúng áøm täút cho
caïc dáy dáùn, nhæng laûi laìm tàng âäü máút maït âiãûn mäi.
DÃU PHAT & THU
ÔNG DAN SONG
(CAP DÔNG TRUC)
DIÊU CHÊ PCM (GHEP KÊNH)
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 35
-Dáy dáùn: dáy âäöng tiãûn duûng vç âàûc tênh dáùn âiãûn täút vaì dãù gia cäng,
haìn näúi. Dáy nhäm nheû reí tiãön hån, nhæng ráút khoï haìn näúi.
-Låïp voí: duìng âãø chäúng caïc aính hæåíng cå khê, hoïa hoüc vaì caí âiãûn
(nhiãùu) tæì bãn ngoaìi. Voí chç ráút tiãûn duûng duì troüng læåüng nàûng vaì chäúng
nhiãùu khäng täút. Voí nhäm nheû hån nhæng khoï chãú taûo vaì dãù bë bazå àn
moìn. Trong træåìng håüp cáön thiãút coï thãø duìng thãm mäüt låïp voí phuû bàòng
nhäm hay âäöng.
b/ Cap dông truc:
Caïp âäöng truûc âæåüc cáúu taûo tæì 2 dáy dáùn âäöng truûc, låïp ngoaìi näúi âáút,
låïp trong giæîa tám, åí giæîa laì váût liãûu caïch âiãûn cao táön. Låïp dáy dáùn trong
thæåìng laì mäüt dáy âäöng, nhäm hoàûc kim loaûi deío, coï thãø laì dáy âäöng âàûc
hay äúng räù ng, låïp ngoaìi taûo båíi caïc daíi âäöng vaì nhäm xoàõn theo chiãöu daìi.
Caïc såüi âäöng truûc coìn coï thãø âæåüc nhoïm thaình mäüt caïp låïn âæåüc baío vãû båíi
låïp voí boüc vaì chäúng nhiãùu.





Hinh 4.3. Cap dông truc.

Khi ta âæa nàng læåüng cao táön vaìo caïp âäöng truûc, giæîa hai dáy dáùn
trong vaì dáy dáùn ngoaìi seî phaït sinh mäüt soïng âiãûn tæì chaûy doüc theo dáy.
Caïp âäöng truûc coï thãø sæí duûng cho daíi soïng cæûc daìi âãún daíi soïng cm.
Tuy nhiãn, khi laìm viãûc åí táön säú cao tæì 2 GHz tråí lãn thç täøn hao trong
cháút âiãûn mäi tàng lãn. Hån næîa, våïi nhæîng maïy phaït cäng suáút låïn
haìng tràm W âãún KW åí táön säú siãu cao, caïp âäöng truûc coï thãø seî khäng
chëu âæûng âæåüc. Trong træåìng håüp naìy, ngæåìi ta duìng äúng dáùn soïng.
c/ Ông dân song:
Caïc äúng dáùn soïng (hçnh 4.4) âæåüc duìng âãø truyãön dáùn nàng læåüng
cuía tên hiãûu vi ba tæì mäüt nåi naìy âãún mäüt nåi khaïc giæîa caïc pháön khaïc
nhau cuía mäüt thiãút bë vi ba hoàûc tæì thiãút bë lãn anten phaït, hay tæì anten
d
2
d
1

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
36 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
thu âãún maïy thu. ÄÚng dáùn soïng thæåìng âæåüc chãú taûo tæì âäöng, nhäm
hoàûc âäöng thau dæåïi daûng nhæîng äúng hçnh chæî nháût, hçnh troìn, hçnh elip.
Låïp kim loaûi phêa bãn trong cuía caïc äúng dáùn soïng thæåìng âæåüc phuí baûc
âãø giaím âiãûn tråí xuäúng tháúp.








Hinh 4.4. Cac loai ông dân song.

Nãúu ta kêch thêch vaìo trong äúng dáùn soïng 1 træåìng âiãûn tæì, thç soïng
âiãûn tæì seî truyãön lan trong äúng dáùn soïng tæì âáöu naìy âãún âáöu kia bàòng
caïch phaín xaû nhiãöu láön åí thaình äúng. Caïc soïng coï bæåïc soïng låïn hån hai
láön kêch thæåïc thaình räüng cuía äúng thç khäng truyãön âæåüc trong äúng dáùn
soïng.
Mäüt tuyãún viba säú bao gäöm nhiãöu âoaûn chuyãøn tiãúp, trung bçnh mäùi
âoaûn caïch nhau khoaíng 50 km. Cuäúi mäùi âoaûn chuyãøn tiãúp laì caïc traûm
âæåüc phán nhæ sau:
- Traûm âáöu cuäúi:
Thæåìng âæåüc âàût taûi caïc âáöïu mäúi giao thäng låïn.
- Traûm reî kãnh:
Traûm reî kãnh nàòm åí caïc vuìng dán cæ, thë xaî doüc tuyãún viba säú.
Traûm naìy coï chæïc nàng xuäúng kãnh hoàûc lãn kãnh nhàòm thiãút láûp thäng
tin giæîa caïc vuìng lán cáûn coï liãn quan.
- Traûm chuyãøn tiãúp:
Coï 2 loaûi chênh laì chuyãøn tiãúp têch cæûc vaì chuyãøn tiãúp thuû âäüng
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 37
+ Traûm chuyãøn tiãúp têch cæûc: coï nhiãûm vuû thu nháûn tên hiãûu tæì traûm
phêa træåïc khuãúch âaûi buì caïc daûng meïo, chuyãøn âäøi táön säú räöi phaït tiãúp
cho traûm sau. Traûm chuyãøn tiãúp têch cæûc coï thãø coï ngæåìi vaì khäng coï
ngæåìi âiãöu khiãøn. ÅÍ caïc traûm chuyãøn tiãúp khäng coï ngæåìi âiãöu khiãøn
thæåìng sæí duûng nguäön pin màût tråìi cuìng caïc täø Acqui dung læåüng låïn
âaím baío nguäön cáúp cho thiãút bë.
+ Traûm chuyãøn tiãúp thuû âäüng: thæåìng khäng coï thiãút bë thu phaït.
Traûm naìy thæåìng sæí duûng âënh hæåïng cuía caïc anten âãø thay âäøi hæåïng
tuyãún cuía soïng vi ba qua caïc vuìng âëa hçnh phæïc taûp.

4.3.Môt sô cac dãc diêm ky thuât riêng cua thông tin vi ba:
Thäng tin vi ba coï mäüt säú caïc âàûc âiãøm kyî thuáût riãng sau:
- Viãûc phán têch caïc maûch âiãûn åí vuìng táön säú cao nhæ táön säú vi ba
khoï khàn hån. Thäng thæåìng âäúi våïi caïc maûch coï táön säú tháúp hån 30
MHz, viãûc phán têch dæûa trãn caïc quan hãû doìng âiãûn - âiãûn aïp. Coìn åí
táön säú vi ba, âa säú caïc pháön tæí vaì maûch âæåüc phán têch thäng qua caïc
âiãûn træåìng, tæì træåìng.
- Kyî thuáût âo trong thäng tin vi ba cuîng khaïc træåïc. Trong caïc
maûch âiãûn tæí táön säú tháúp, ngæåìi ta thæåìng âo doìng vaì aïp, coìn trong caïc
maûch vi ba cáön âo caïc thäng säú cuía âiãûn træåìng, tæì træåìng vaì cäng suáút
cuía tên hiãûu.
- ÅÍ caïc táön säú cao cuía hãû thäúng thäng tin vi ba, mäüt âiãûn tråí cuîng
coï caí caïc tênh caím khaïng, dung khaïng vaì âæåüc xem nhæ mäüt maûch
LCR. Caïc tuû âiãûn vaì cuäün dáy cuîng coï cuìng âàûc tênh tæång tæû.
- Âãø taûo nãn caïc maûch cäüng hæåíng åí caïc táön säú vi ba, giaï trë cuía
caïc âaûi læåüng L vaì C cáön phaíi ráút nhoí. Âiãöu naìy gáy nhiãöu khoï khàn vãö
màût kyî thuáût vç ngay caí mäüt âoaûn dáy dáùn nhoí cåî vaìi cm cuîng âaî coï L
khaï låïn åí táön säú vi ba.
- Caïc thiãút bë baïn dáùn cuîng khäng laìm viãûc bçnh thæåìng åí caïc táön
säú vi ba. Caïc diode vaì transistor bçnh thæåìng seî khäng hoaût âäüng åí táön
säú vi ba. ÅÍ caïc táön säú tháúp, thåìi gian væåüt quaîng (transit time) trong caïc
transistor laì coï thãø boí qua, xem nhæ ráút beï (thåìi gian væåüt quaîng laì
khoaíng thåìi gian cáön thiãút âãø mäüt âiãûn tæí hay mäüt läù häøng væåüt quaîng
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
38 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
âæåìng giæîa hai cæûc trong transistor). Tuy nhiãn åí caïc táön säú vi ba do chu
kyì T=1/f ráút beï (do f quaï låïn) nãn thåìi gian væåüt quaîng tråí nãn chiãúm
pháön tràm khaï låïn so våïi thåìi gian mäüt chu kyì cuía 1 tên hiãûu vi ba.
Vç váûy trong kyî thuáût vi ba ngæåìi ta phaíi chãú taûo caïc diode vaì
transistor âàûc biãût nhoí vaì tæì caïc cháút âàûc biãût nhæ gallium arsenide coï
thåìi gian væåüt quaîng beï hån so våïi trong silic.
Ngoaìi ra trong caïc hãû thäúng vi ba ngæåìi ta coìn duìng caïc thiãút bë
âàûc biãût trong caïc maûch khuãúch âaûi cäng suáút nhæ caïc äúng chán khäng
klystron, magnetron, äúng dáùn soïng.
- Caïc tên hiãûu vi ba ráút dãù bë phaín xaû vaì bë chãûch hæåïng khi gàûp caïc
váût thãø låïn nhoí khaïc nhau. Tháûm chê caí caïc haût mæa, haût sæång cuîng coï
thãø háúp thuû vaì laìm suy yãúu caïc tên hiãûu vi ba, nháút laì åí vuìng táön säú cåî
20 GHz.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 39
Chæång 5
GIÅÏI THIÃÛU HÃÛ THÄÚNG THÄNG TIN
SÅÜI QUANG

5.1. Cáúu truïc chung cuía mäüt HTTT såüi quang:
Hçnh veî 5.1 thãø hiãûn cáúu truïc chung cuía mäüt hãû thäúng thäng tin quang.
Caïc tên hiãûu âiãûn tæì caïc thiãút bë khaïc nhau nhæ: maïy âiãûn thoaûi, Fax, maïy
tênh, maïy phaït truyãön hçnh, caïc thiãút bë âáöu cuäúi... âæa âãún âæåüc biãún âäøi
sang tên hiãûu quang qua mäüt bäü biãún âäøi âiãûn-quang (E/O) (caïc mæïc tên
hiãûu âiãûn âæåüc biãún âäøi thaình cæåìng âäü quang, caïc tên hiãûu âiãûn "1" vaì "0"
âæåüc biãún âäøi ra aïnh saïng daûng "COÏ" vaì "KHÄNG") vaì sau âoï âæåüc gæíi
vaìo såüi quang trong caïp quang. Taûi âáöu thu qua bäü biãún âäøi quang-âiãûn
(O/E) tên hiãûu quang thu âæåüc biãún âäøi thaình tên hiãûu âiãûn, khäi phuûc laûi
nguyãn daûng tên hiãûu cuía maïy âiãûn thoaûi, Fax, dæî liãûu... âaî âæåüc gæíi âi. Tên
hiãûu âaî khäi phuûc âæåüc truyãön tåïi caïc thiãút bë âáöu cuäúi cuía chàûng truyãön
dáùn.











Hçnh 5.1. Cáúu truïc HTTT såüi quang

Bäü biãún âäøi âiãûn quang thæûc cháút laì linh kiãûn phaït quang nhæ laì Laser
diode vaì bäü biãún âäøi quang-âiãûn thæåìng laì caïc Photo diode. Khi khoaíng
caïch truyãön dáùn låïn ngæåìi ta âàût caïc traûm làûp trãn tuyãún caïp quang. Caïc
traûm làûp naìy biãún âäøi tên hiãûu quang thu âæåüc thaình tên hiãûu âiãûn âãø khuãúch
TV

Âiãûn thoaûi
Säú liãûu
Fax
<Tên hiãûu âiãûn>
E/O

O/E E/O



Âiãûn thoaûi
Säú liãûu
Fax
<Tên hiãûu âiãûn>
O/E
Traûm làûp Såüi quang Såüi quang
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
40 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
âaûi. Tên hiãûu âaî âæåüc khuãúch âaûi âæåüc biãún âäøi thaình tên hiãûu quang âãø tiãúp
tuûc truyãön trãn tuyãún caïp quang tiãúp theo.

5.2. Âàûc âiãøm cuía HTTT såüi quang :
Hãû thäúng thäng tin såüi quang coï mäüt säú æu âiãøm so våïi caïc hãû thäúng
sæí duûng caïp âäöng cäø âiãøn do sæí duûng caïc âàûc tênh cuía såüi quang, linh kiãûn
thu quang vaì phaït quang.
Såüi quang coï caïc âàûc âiãøm chuí yãúu sau:
1. Sæû suy hao tháúp cuía tên hiãûu (cháút læåüng täút hån so våïi caïp song
haình kim loaûi hay caïp âäöng truûc ...).
2. Caïp såüi quang coï thãø truyãön taíi tên hiãûu coï táön säú cao hån ráút nhiãöu
so våïi caïp âäöng truûc.
3. Âæåìng kênh såüi quang nhoí, troüng læåüng nheû so våïi caïp âäöng. Mäüt
såüi caïp quang coï cuìng âæåìng kênh våïi caïp kim loaûi coï thãø chæïa mäüt säú
læåüng låïn loîi såüi quang hån säú læåüng loîi såüi kim loaûi cuìng kêch cåî. Caïc âàûc
âiãøm naìy cuía såüi quang coï æu âiãøm ráút låïn khi làõp âàût caïp.
4. Såüi quang coï âàû c tênh caïch âiãûn vç thuíy tinh khäng dáùn âiãûn. Do
váûy caïp såüi quang khäng chëu aính hæåíng cuía âiãûn tæì træåìng bãn ngoaìi
(chàóng haûn tæì caïc âæåìng dáy hay caïp âiãûn cao aïp, soïng vä tuyãún vaì truyãön
hçnh v.v...). Trong ngaình âiãûn caïp quang coï thãø âæåüc âàût bãn trong dáy
chäúng seït trãn âæåìng dáy truyãön taíi âiãûn.
5. Sæí duûng caïp quang cho pheïp tiãút kiãûm taìi nguyãn vç thaûch anh laì
nguyãn liãûu chênh âãø saín xuáút såüi quang. Nguäön nguyãn liãûu naìy däöi daìo
hån nhiãöu so våïi kim loaûi vaì hån næîa, chè cáön mäüt læåüng nhoí nguyãn liãûu
thaûch anh laì coï thãø chãú taûo âæåüc mäüt âoaûn caïp quang tæång âäúi daìi.
Hån næîa, truyãön dáùn såüi quang nhåì gheïp kãnh dung læåüng låïn (ráút
nhiãöu tên hiãûu âæåüc gheïp laû i våïi nhau thaình mäüt âæåìng vaì âæåüc truyãön qua
tuyãún truyãön dáùn) cho pheïp thæûc hiãûn caïc dëch vuû truyãön video âang coï nhu
cáöu phaït triãøn låïn vaì seî laìm cho giaï truyãön tin giaím tháúp.
Thäng tin quang cuîng cho pheïp truyãön dáùn âäö ng thåìi caïc tên hiãûu coï
bæåïc soïng khaïc nhau (gheïp táön säú). Âàûc tênh naìy cuìng våïi khaí nàng truyãön
dáùn bàng räüng cuía såüi quang sàôn coï laìm cho dung læåüng truyãön dáùn cuía
tuyãún tråí nãn ráút låïn.
Âæåìng kênh nhoí, troüng læåüng beï cuía såüi quang laìm giaím khoaíng
khäng trong quaï trçnh làõp âàût caïp. Âiãöu naìy mäüt láön næîa caíi thiãûn tênh kinh
tãú trong maûng læåïi viãùn thäng vaì laìm thuáûn tiãûn, dãù daìng trong khi làõp âàût
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 41
vaì baío dæåîng. Æu âiãøm cuía såüi quang laì khäng dáùn âiãûn, nhæ váûy khäng
cáön thiãút phaíi taïch caïp thäng tin ra khoíi caïc thiãút bë gáy ra caím æïng âiãûn tæì
træåìng, baío vãû an toaìn cho cäng nhán cuîng nhæ äøn âënh cháút læåüng thäng
tin.

5.3. Såüi quang:
5.3.1. Cáúu truïc såüi quang:
Såüi quang coï thãø hiãøu laì "såüi maính dáùn aïnh saïng", bao gäöm hai cháút
âiãûn mäi trong suäút khaïc nhau (cháút âiãûn mäi nhæ thuíy tinh hoàûc nhæûa) mäüt
pháön cho aïnh saïng truyãön trong âoï goüi laì loîi såüi, pháön coìn laûi laì låïp voí bao
quanh loîi. Såüi quang âæåüc cáúu taûo sao cho aïnh saïng âæåüc truyãön dáùn chè
trong loîi såüi bàòng phæång phaïp sæí duûng hiãûn tæåüng phaín xaû toaìn pháön aïnh
saïng. Hiãûn tæåüng naìy âæåüc taûo nãn do cáúu taûo cuía såüi quang coï chiãút suáút
låïp voí n
2
nhoí hån chiãút suáút låïp loîi n
1
khoaíng 0,2 hoàûc 0,3% (n
1
> n
2
).






Hçnh 5.2. Cáúu truïc såüi quang

Såüi quang coï âæåìng kênh ráút beï, âæåìng kênh låïp voí vaìo khoaíng 0,1
mm. Loîi dáùn aïnh saïng cuía såüi coï âæåìng kênh coìn nhoí hån nhiãöu, âæåì ng
kênh naìy cåî khoaíng mäüt vaìi µm (1 µm = 10
-3
mm), so våïi bæåïc soïng truyãön
taíi noï låïn hån khoaíng vaìi chuûc láön. Caïp quang bao gäöm nhiãöu såüi quang
bãn trong.

5.3.2. Quaï trçnh âæa aïnh saïng vaìo såüi quang :
AÏnh saïng phaït ra tæì nguäön phaït quang bë khuãúch taïn do nhiãùu xaû.
Muäún âæa aïnh saïng vaìo loîi cuía såüi cáön phaíi táûp trung aïnh saïng. Tuy nhiãn
khäng phaíi táút caí aïnh saïng âæåüc táûp trung âãöu coï thãø âæa vaìo såüi maì chè


n
1

n
2


n
2

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
42 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
mäüt pháön coï goïc tåïi nàòm trong mäüt giåïi haûn nháút âënh måïi coï thãø âæa âæåüc
vaìo loîi såüi quang.
Nhæ trçnh baìy trãn hçnh 5.3, taûi âiãøm âæa vaìo cuía såüi quang chia thaình
ba mäi træåìng liãön nhau coï chiãút suáút khuïc xaû khaïc nhau. Âoï laì mäi træåìng
khäng khê, loîi vaì voí cuía såüi quang. Cho caïc giaï trë chiãút suáút naìy láön læåüt
bàòng n
0
(=1), n
1
vaì n
2
. Ta coï thãø aïp duûng caïc âënh luáût khuïc xaû vaì phaín xaû
taûi caïc biãn tiãúp giaïp giæîa khäng khê vaì loîi, giæîa loîi vaì voí.
ÅÍ âáy goïc nháûn låïn nháút θ
max
laì goïc måí âäúi våïi tia tåïi säú 2 coï goïc tåïi
bàòng goïc tåïi haûn nhæ trãn hçnh 5.3.
Taûi biãn cuía khäng khê vaì loîi, loîi vaì voí, aïp duûng âënh luáût khuïc xaû aïnh
saïng Snell ta coï hai phæång trçnh nhæ sau :
n
0
sinθ
max
= n
1
sinθ
c

n
1
sin (90
0
- θ
c
) = n
2
sin 90
0
= n
2

hay:
n
0
sinθ
max
= n
1
sinθ
c

cosθ
c
= n
2
/ n
1

Goïc måí låïn nháút θ
max
âæåüc tênh nhæ sau :
sinθ
max
=
2
2
2
1
n - n
θ
max
= arcsin(
2
2
2
1
n - n )


Hçnh 5.3. Goïc nháûn cuía såüi quang

Âaûi læåüng sinθ
max
âæåüc goüi laì kháøu âäü säú NA (Numerical Aperture),
noï cho ta biãút âiãöu kiãûn âæa aïnh saïng vaìo såüi quang. Âáy laì thäng säú cå baín
taïc âäüng âãún hiãûu suáút gheïp näúi giæîa nguäön saïng vaì såüi quang.
Loîi n
1

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 43
Vê duû, mäüt såüi quang coï chiãút suáút khuïc xaû laì n
1
= 1,475 vaì n
2
= 1,46
(âäü lãûch chiãút suáút tæång âäúi = 1%) seî coï NA = 0,21
Nãúu biãút âæåüc âæåìng kênh loîi vaì kháøu âäü säú NA cuía såüi quang thç xaïc
âënh âæåüc læåüng aïnh saïng vaìo loîi såüi. Âæåìng kênh loîi såüi caìng låïn vaì NA
caìng låïn seî cho hiãûu suáút gheïp näúi cao.
Trong såüi quang, giao thoa giæîa aïnh saïng tåïi coï goïc phaín xaû xaïc âënh
våïi aïnh saïng phaín xaû gáy ra phán bäú cæåìng âäü âiãûn træåìng xaïc âënh. Âæåìng
truyãön cuía aïnh saïng bë giåïi haûn trong såüi quang våïi goïc phaín xaû xaïc âënh
cuîng nhæ phán bäú cæåìng âäü âiãûn træåìng xaïc âënh âæåüc goüi laì mode lan
truyãön.
Säú læåüng mode lan truyãön aïnh saïng N laì mäüt säú nguyãn låïn nháút thoía
maîn âiãöu kiãûn:
2a.sinθ
c
≥ N.λ/2
trong âoï θ
c
âæåüc tênh nhæ åí trãn nhæ sau :
sinθ
c
= sinθ
max
/n
1
=
1
2
2
2
1
/n n - n
2a: âæåìng kênh cuía loîi såüi quang.
Tæì âoï ta coï N laì säú nguyãn låïn nháút thoía maîn âiãöu kiãûn:
N ≤ (4a/λ).(
1
2
2
2
1
/n n - n )
Vç λ = λ
0
/n
1
,nãn
N ≤ (4a/λ
0
).
2
2
2
1
n - n
Vê duû cho n
1
= 1,475, n
2
= 1,46, 2a = 50 µm vaì λ = 1,3 µm thç ta coï säú
læåüng mode laì N = 16.
Såüi quang coï säú læåüng mode truyãön lan nhiãöu nhæ âaî noïi åí vê duû trãn
âæåüc goüi laì såüi âa mode (coï N>1).
Nãúu n
1
=1.463, n
2
= 1,46, 2a = 10µm vaì bæåïc soïng aïnh saïng λ=1,3µm ta coï
N=1.
ÅÍ âáy N = 1 coï nghéa laì chè coï thãø täön taûi mäüt mode truyãön lan aïnh
saïng. Såüi quang chè coï mäüt mode truyãön lan nhæ vê duû naìy thç âæåüc goüi laì
såüi âån mode.
Vç säú læåü ng mode truyãön lan laì haìm säú cuía bæåïc soïng λ nãn nãúu såüi coï
thãø âæåüc sæí duûng nhæ såüi âån mode åí bæåïc soïng naìy thç âäúi våïi bæåïc soïng
ngàõn hån khäng coìn laì såüi âån mode næîa.
Bæåïc soïng nhoí nháút maì taûi âoï, såüi quang laìm viãûc nhæ såüi âån mode
âæåüc goüi laì bæåïc soïng càõt.
Bæåïc soïng càõt λ
c
coï thãø âæåüc tênh theo phæång trçnh :
λ
c
= 4a
2
2
2
1
n - n
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
44 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông

5.3.3. Phán loaûi såüi quang :
Nhæ trong baíng 5.1, såüi quang âæåüc phán loaûi theo nhiãöu caïch nhæ
phán loaûi theo váût liãûu âiãûn mäi sæí duûng, theo mode truyãön dáùn, theo phán
bäú chiãút suáút khuïc xaû cuía loîi v.v...
Baíng 5.1. Phán loaûi såüi quang
Såüi quang thaûch anh
Såüi quang thuíy tinh âa váût liãûu Phán loaûi theo váût liãûu âiãûn mäi
Såüi quang bàòng nhæûa
Såüi quang âån mode
Phán loaûi theo Mode truyãön lan
Såüi quang âa mode
Såüi quang chiãút suáút báûc (SI)
Phán loaûi theo phán bäú chiãút suáút
khuïc xaû
Såüi quang chiãút suáút biãún âäøi âãöu
(GI)

a) Phán loaûi theo váût liãûu âiãûn mäi :
Khi phán loaûi theo váût liãûu âiãûn mäi thç coï täøng säú 03 loaûi, mäüt loaûi såüi
bao gäöm pháön låïn thuíy tinh thaûch anh, mäüt loaûi gäöm nhiãöu loaûi váût liãûu
thuíy tinh vaì mäüt loaûi laì såüi bàòng nhæûa.

Caïc såüi quang thaûch anh khäng nhæîng chè chæïa thaûch anh nguyãn cháút
(SiO
2
) maì coìn coï caïc taûp cháút thãm vaìo nhæ Ge, B vaì F v.v.. âãø laìm thay
âäøi chiãút suáút khuïc xaû.
Caïc såüi quang âa váût liãûu coï thaình pháön chuí yãúu laì soda lime, thuíy
tinh hoàûc thuíy tinh boro - silicat v.v... Âäúi våïi váût liãûu saín xuáút såüi quang
bàòng nhæûa, silicon resin vaì acrelie resin (tæïc laì Polymethyl methacrylate :
PMMA) thæåìng âæåüc sæí duûng.
Âäúi våïi maûng læåïi viãùn thäng, såüi quang thuíy tinh thaûch anh âæåüc sæí
duûng nhiãöu nháút båíi vç noï coï khaí nàng cho saín pháøm coï âäü suy hao háúp vaì
caïc âàûc tênh truyãön dáùn äøn âënh trong thåìi gian daìi. Nhæng caïc loaûi såüi bàòng
nhæûa thæåìng âæåüc sæí duûng åí nhæîng nåi cáön truyãön dáùn cæû ly ngàõn, khoï âi
caïp bàòng maïy moïc, thuáûn tiãûn trong sæí duûng làõp âàût thuí cäng (nhæ dãù daìng
haìn näúi, khäng phæång haûi âãún caïc âàûc tênh truyãön dáùn khi beí gáûp v.v..)
màûc duì loaûi naìy coï âàûc tênh truyãön dáùn keïm.
b) Phán loaûi theo Mode lan truyãön:
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 45
Theo Mode lan truyãön, såüi quang âæåüc chia thaình hai nhoïm. Mäüt laì
såüi quang âån mode (âæåüc goüi tàõt laì loaûi SM) loaûi naìy chè cho mäüt mode
lan truyãön. Loaûi såüi thæï hai laì loaûi âa mode, cho pheïp nhiãöu mode lan
truyãön.
c) Phán loaûi theo phán bäú chiãút suáút khuïc xaû:
Caïc såüi quang coï thãø taûm phán loaûi thaình hai nhoïm theo phán bäú chè
säú khuïc xaû cuía loîi såüi. Mäüt loaûi goüi laì såüi quang chiãút suáút phán báûc (Step
Index viãút tàõt laì SI) åí loaûi såüi naìy chiãút suáút thay âäøi theo báûc giæîa loîi vaì
voí. Loaûi thæï hai goüi laì såüi quang chiãút suáút biãún âäøi (Graded Index viãút tàõt
laì GI). Loaûi naìy coï chiãút suáút thay âäøi mäüt caïch tæì tæì.




Hçnh 5.4.a Såüi quang chiãút suáút phán báûc





Hçnh 5.4.b Såüi quang chiãút suáút biãún âäøi

Caïc tham säú cå baín âãø xaïc âënh cáúu truïc såüi quang laì âæåìng kênh loîi
såüi, âæåìng kênh låïp bao (âæåìng kênh voí), kháøu âäü säú (NA), daûng phán bäú
chiãút suáút khuïc xaû v.v... Thãm vaìo âoï , coìn coï caïc thäng säú phuû khaïc nhæ tyí
säú khäng âäöng tám, tyí säú khäng troìn.

5.4. Caïc bäü biãún âäøi:
5.4.1. Bäü biãún âäøi âiãûn-quang (E/O):
Bäü biãún âäøi âiãûn-quang (E/O) coï nhiãûm vuû phaït ra soïng quang,
chuyãøn âäøi doìng âiãûn i
E
åí âáöu vaìo thaình soïng quang åí âáöu ra coï cäng suáút
quang Φ
E/O
âæåüc thãø hiãûn dæåïi daûng cäng suáút cuía soïng âiãûn tæì :
Φ
E/O
= a
0
+ a
1
i
E

trong âoï a
0
, a
1
laì caïc hàòng säú.
n
2

n
1

n
2


n
2

n
1

n
2


Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
46 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Trong træåìng håüp lyï tæåíng cäng suáút quang phaït ra Φ
E/O
phaíi tè lãû våïi
cæåì ng âäü doìng âiãûn kêch thêch i
E
(hãû säú a
o
= 0):
Φ
E/O
= a
1
i
E

Hãû säú tè lãû a
1
âàûc træng cho hiãûu suáút bæïc xaû quang.
Màût khaïc cäng suáút âiãûn P
E
âàût åí âáöu vaìo cuía bäü biãún âäøi âiãûn-
quang coï thãø coi laì tè lãû våïi bçnh phæång doìng âiãûn i
E
2
. Vç váûy cäng suáút
quang bæïc xaû seî tè lãû våïi càn báûc hai cuía cäng suáút âiãûn âàût åí âáöu vaìo cuía
bäü biãún âäøi âiãûn-quang. Caïc bäü biãún âäøi naìy thæåìng laì caïc diode laser (LD)
hay diode phaït quang (LED).

5.4.2. Bäü biãún âäøi quang - âiãûn (O/E):
ÅÍ phêa âáöu ra cuía såüi quang, cäng suáút quang thu nháûn âæåüc Φ
O/E
seî
âæåüc chuyãøn âäøi ngæåüc laûi thaình doìng âiãûn i
R
åí âáöu ra båíi bäü biãún âäøi
quang- âiãûn O/E.
i
R
= σ
0
. Φ
O/E

σ
0
: hãû säú âaïp æïng
Màût khaïc do cäng suáút tên hiãûu âiãûn P
R
thu âæåüc tè lãû våïi bçnh
phæång doìng âiãûn i
R
2
nãn cäng suáút naìy tè lãû våïi bçnh phæång cuía cäng suáút
soïng quang. Hoaût âäüng cuía bäü thu hoaìn toaìn âäúi xæïng laûi våïi bäü phaït. åí
âáöu vaìo cuía noï. Caïc bäü biãún âäøi quang-âiãûn thæåìng laì caïc Photo diode.

5.5. Caïc thäng säú cå baín cuía hãû thäúng thäng tin såüi quang:
- Täúc âäü bit D nhë phán cáön truyãön.
- Chiãöu daìi l cuía âæåìng truyãön.
- Xaïc suáút sai ε trãn mäùi bit cháúp nháûn âæåüc.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 47
Chuong 6
HÊ THÔNG THÔNG TIN TAI BA
(POWER LINE CARRIER)

6.1. Kha i niê m:
Taí i ba (PLC) laì hãû thäú ng truyãö n tin sæí duû ng caï c âæåì ng dáy
truyãö n taí i âiãû n cao aï p, chuí yãú u âæåü c duì ng âãø truyãö n âi mäü t caï ch
tin cáû y tiãú ng noï i, dæî liãû u vãö quaí n lyï nàng læåü ng vaì caï c tên hiãû u baí o
vãû hãû thäú ng âiãû n.
Thäng thæåì ng hãû thäú ng PLC âæåü c sæí duû ng cho viãû c thäng tin
liãn laû c bàò ng âiãû n thoaû i trong maû ng thäng tin näü i bäü trong ngaì nh
âiãû n. PLC cuî ng cho pheï p truyãö n caï c tên hiãû u âiãö u khiãø n vaì baí o vãû
hãû thäú ng âiãû n. Caï c tên hiãû u âiãö u khiãø n vaì baí o vãû naì y nhàò m baí o vãû
caï c âæåì ng dáy truyãö n taí i âiãû n troü ng yãú u cuî ng nhæ caï c pháö n tæí quan
troü ng khaï c trong hãû thäú ng âiãû n. Âäö ng thåì i, hãû thäú ng PLC cuî ng cho
pheï p kãú t näú i caï c maï y tênh våï i nhau trong maû ng maï y tênh diãû n räü ng
cuí a ngaì nh âiãû n cuî ng nhæ cho pheï p caï c maï y Fax liãn laû c âæåü c våï i
nhau.
Thäng thæåì ng PLC âæåü c duì ng âãø truyãö n thäng tin trãn mäü t
khoaí ng caï ch trung (tæì 20 ÷ 100 km) hoàû c khoaí ng caï ch daì i (100 ÷
500 km).
6.2. Ca c uu diêm:
Âaî tæì láu, âæåì ng dáy taí i âiãû n cao aï p âæåü c sæí duû ng âãø truyãö n
taí i thäng tin trãn soï ng mang cao táö n âi khàõ p nåi trong maû ng âiãû n.
Âæåì ng dáy taí i âiãû n âaî âæåü c xáy dæû ng sàô n âæåü c kãú t håü p laì m âæåì ng
dáy thäng tin, vç váû y chè coì n phaí i âàû t caï c thiãú t bë PLC åí caï c traû m
biãú n aï p. Âoï laì mäü t lyï do taû i sao hãû thäú ng PLC coï giaï thaì nh tháú p do
khäng phaí i chi phê cho viãû c xáy riãng âæåì ng dáy thäng tin. Mäü t æu
âiãø m khaï c laì tên hiãû u PLC coï thãø âæåü c truyãö n âi âãú n vaì i tràm km
theo âæåì ng dáy truyãö n taí i âiãû n maì khäng cáö n phaí i âàû t mäü t bäü
khuãú ch âaû i biãn âäü trung gian naì o, nhåì váû y chi phê cuî ng giaí m âi.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
48 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Màû t khaï c âæåì ng dáy cao aï p âæåü c tênh toaï n xáy dæû ng khäng nhæî ng
coï thãø chëu âæû ng âæåü c caï c âiãö u kiãû n thåì i tiãú t xáú u maì caí caï c daû ng
thiãn tai coï thãø xaí y ra. Do váû y tæång æï ng hãû thäú ng thäng tin taí i ba
cuî ng coï âäü tin cáû y cao.
Hiãû n nay ngaì nh âiãû n læû c næåï c ta sæí duû ng nhiãö u hãû thäú ng thäng
tin taí i ba khaï c nhau nhæ:
− Hãû thäú ng taí i ba ABC do Nga saí n xuáú t.
− Hãû thäú ng taí i ba ESB do haî ng Siemens (Âæï c) saí n xuáú t.
− Hãû thäú ng taí i ba ETL do haî ng ABB (Thuû y Âiãø n) saí n xuáú t.
− Hãû thäú ng taí i ba CPL do haî ng CEGELEC (Phaï p) saí n xuáú t.
Thãú nhæng trãn nguyãn lyï chung chuï ng váù n sæí duû ng mäi
træåì ng truyãö n laì âæåì ng dáy taí i âiãû n, caï c thiãú t bë gheï p näú i vaì nhiãö u
thiãú t bë khaï c. Dæåï i âáy seî giåï i thiãû u vãö hãû thäú ng taí i ba CPL 306 do
haî ng CEGELEC (Phaï p) saí n xuáú t.

6.3. So dô nguyên ly chung cu a hê thô ng thông tin ta i ba
loa i CPL 306 (CEGELEC):
Mäi træåì ng truyãö n
Thiãú t bë gheï p näú i Thiãú t bë gheï p näú i



Tram biên ap A Tram biên ap B
Hinh 6.1
Hãû thäú ng taí i âiãû n coï cäng suáú t låï n thæåì ng coï yãu cáö u vãö âäü an
toaì n cao vaì truyãö n taí i âiãû n trãn phaû m vi räü ng. Hãû thäú ng thäng tin
taí i ba seî giuï p cho viãû c trao âäø i thäng tin, säú liãû u giæî a caï c vë trê âëa
lyï khaï c nhau trong hãû thäú ng âiãû n.
Nhåì âæåü c thiãú t kãú mäü t caï ch âàû c biãû t cho viãû c thäng tin liãn
laû c, thiãú t bë thäng tin taí i ba CPL-306 cho pheï p truyãö n tên hiãû u theo

ÂZ cao aïp

Phaït
Thu

Phaït
Thu

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 49
kiãø u âiãø m näú i âiãø m tæì 2 âãú n 6 kãnh truyãö n laì m viãû c song song, sæí
duû ng mäi træåì ng truyãö n tin laì âæåì ng dáy trãn khäng hoàû c dáy caï p
cao aï p. Dæî liãû u ban âáö u dæåï i daû ng tên hiãû u tæång tæû âæåü c truyãö n
âãú n caï c bäü âiãö u chãú , khuãú ch âaû i räö i gæí i âãú n mäi træåì ng truyãö n tin
qua mäü t bäü gheï p näú i. ÅÍ cuäú i âæåì ng truyãö n, mäü t thiãú t bë thu seî khäi
phuû c laû i mäü t caï ch chênh xaï c dæî liãû u âaî âæåü c truyãö n âi (xem hçnh
6.1). Så âäö hoaû t âäü ng cuí a hãû thäú ng thäng tin taí i ba coï thãø âæåü c mä
taí roî hån trong hçnh 6.2.

















Hinh 6.2. So dô nguyên ly hoat dông cua hê thông thông tin tai ba.

Trong âoï :
LT: cuäü n caí n (coì n âæåü c goü i laì cuäü n chàû n hay cuäü n báù y
soï ng).
HV_line LT LT
CD PLC
M M M M
RTU RP PAX PC FAX

CD PLC
M M M M
RTU PAX RP PC FAX

CC CC
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
50 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
CD: thiãú t bë gheï p näú i.
PLC: thiãú t bë thäng tin taí i ba (thiãú t bë chênh).
CC: tuû gheï p näú i.
HV line: âæåì ng dáy truyãö n taí i âiãû n cao aï p.
RP: råle baí o vãû .
RTU: thiãú t bë âáö u cuäú i.
PAX: thiãú t bë chuyãø n maû ch.
FAX: maï y Facsimile.
M: modem (giao diãû n).
Caï c bäü giao tiãú p cuí a thiãú t bë CPL-306 nháû n nhæî ng tên hiãû u vaì o
tæång tæû coï táö n säú tæì 300 âãú n 3700 Hz.
Sæû phäú i håü p våï i nhau giæî a viãû c truyãö n caï c tên hiãû u noï i trãn våï i
viãû c truyãö n táö n säú cäng nghiãû p trãn âæåì ng dáy laì khäng thãø cháú p
nháû n âæåü c vãö màû t cháú t læåü ng tên hiãû u cuî ng nhæ vãö váú n âãö an toaì n
cho thiãú t bë thäng tin. Vç váû y thiãú t bë CPL-306 seî biãú n âäø i caï c tên
hiãû u tæång tæû nháû n âæåü c sang táö n säú trong khoaí ng tæì 40 âãú n 500
kHz.
6.4. Chu c nãng cu a ca c thiê t bj trong hê thô ng ta i ba:
Tæì hçnh 6.2 ta tháú y hãû thäú ng thäng tin taí i ba bao gäö m caï c thiãú t
bë chuí yãú u nàò m vãö phêa âiãû n aï p cao nhæ sau:
− Cuäü n khaï ng báù y soï ng hay coì n goü i laì cuäü n caí n LT (Line Trap).
− Tuû âiãû n gheï p näú i CC (Coupling Capacitor).
− Thiãú t bë gheï p näú i CD (Coupling Device).
Chæï c nàng chênh cuí a caï c thiãú t bë naì y laì :
6.4.1. Cuô n bâ y so ng:
a) Giåïi thiãûu:
Caï c tên hiãû u thäng tin taí i ba thæåì ng âæåü c truyãö n trãn âæåì ng
dáy cao aï p laì caï c tên hiãû u âo læåì ng tæì xa, tên hiãû u âiãö u khiãø n tæì
xa, tên hiãû u âiãû n thoaû i, âiãû n baï o (Telex)... Cuäü n báù y soï ng âæåü c
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 51
thiãú t kãú âãø ngàn chàû n nhæî ng tên hiãû u soï ng mang cao táö n. Chuï ng
âæåü c màõ c näú i tiãú p trãn âæåì ng dáy cao aï p vaì âàû t åí caï c traû m biãú n aï p.
Do âoï chuï ng phaí i âæåü c thiãú t kãú âãø chëu âæû ng âæåü c doì ng âiãû n laì m
viãû c láu daì i låï n nháú t vaì kãø caí doì ng âiãû n ngàõ n maû ch coï thãø xuáú t
hiãû n trãn âæåì ng dáy âoï . Âäú i våï i cuäü n báù y soï ng:
Täø ng tråí : Z = ω.L
Maì : ω = 2.π.f ⇒ Z = 2π.f.L
Tæì biãø u thæï c trãn ta coï thãø tháú y täø ng tråí Z vaì táö n säú f tyí lãû
thuáû n våï i nhau. Do âoï :
Nãú u f nhoí → Z nhoí → doì ng âiãû n coï táö n säú nhoí (táö n säú cuí a
âiãû n cäng nghiãû p 50 Hz) dãù daì ng qua âæåü c.
Coì n nãú u f låï n (khoaí ng 40 âãú n 500 KHz) → Z ráú t låï n, nhæ váû y
cuäü n báù y soï ng coï tênh cháú t caí n tråí khäng cho doì ng tên hiãû u táö n säú
soï ng mang âi qua.
6.4.2. Tu diê n ghe p nô i:
Tuû âiãû n gheï p näú i cuî ng giäú ng nhæ caï c tuû âiãû n thäng thæåì ng
âæåü c màõ c trong maû ch nhàò m ngàn caí n táö n säú âiãû n læû c khäng cho
qua thiãú t bë PLC âäö ng thåì i cho caï c tên hiãû u cao táö n âi qua mäü t
caï ch dãù daì ng âãø âi âãú n thiãú t bë PLC. Nhæ ta âaî biãú t täø ng tråí cuí a
maû ch thuáö n dung laì :
Z =
fC C π ω 2
1 1
=
Nhæ váû y täø ng tråí cuí a tuû gheï p näú i tyí lãû nghëch våï i táö n säú .
Âäú i våï i táö n säú âiãû n læû c (50 Hz) thç f nhoí → Z låï n laì m cho tên
hiãû u khoï qua âæåü c.
Âäú i våï i táö n säú soï ng mang (40 - 500 kHz) thç f låï n → Z nhoí
laì m cho tên hiãû u dãù daì ng âi qua âæåü c.
Mäü t âáö u cuí a tuû âiãû n gheï p näú i âáú u vaì o âæåì ng dáy cao aï p (træåï c
cuäü n báø y soï ng) coì n âáö u kia âæåü c näú i âãú n thiãú t bë gheï p näú i giao
tiãú p.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
52 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Giaï trë cuí a tuû âiãû n gheï p näú i trãn thæû c tãú khoaí ng 1500 âãú n
7500 pF vaì giaï trë naì y phuû thuäü c vaì o tråí khaï ng cuí a âæåì ng dáy cao
aï p.
6.4.3. Thiê t bj ghe p nô i:
Thiãú t bë gheï p näú i laì thiãú t bë giao tiãú p giæî a âæåì ng dáy cao thãú
(HV line) vaì thiãú t bë thäng tin taí i ba PLC.
Pháö n chuí yãú u cuí a thiãú t bë gheï p näú i laì bäü loü c våï i taï c duû ng cho
tên hiãû u táö n säú soï ng maû ng âi qua vaì ngàn laû i khäng cho doì ng âiãû n
táö n säú læåï i âiãû n âi qua nhàò m baí o vãû caï c thiãú t bë viãù n thäng PLC
khoí i pháö n âiãû n aï p cao cuî ng nhæ quaï âiãû n aï p trong hãû thäú ng âiãû n.
Ngoaì i module loü c ra, thiãú t bë gheï p näú i coì n bao gäö m cuäü n dáy
baí o vãû (drain coil), thiãú t bë phoï ng âiãû n chán khäng, bäü pháû n näú i
âáú t bãn ngoaì i vaì voí âæï ng...
Så âäö gheï p näú i trong træåì ng håü p coï nhiãö u traû m nhæ sau (hçnh
6.3)









Hinh 6.3
A, B, C, D: caï c traû m biãú n aï p.
1. Thiãú t bë gheï p näú i.
2. Thiãú t bë chuyãø n maû ch vaû n nàng.
3. Thiãú t bë PLC.
A B C D
1 1 1 1 1 1
2 2
3 3 3 3
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 53











Ghep nôi pha-dât Ghep nôi pha-pha
Hinh 6.4












Ghep nôi liên mach
Hinh 6.5
Cuäün báùy soïng
CD-1
PLC
Caïp âäöng truûc
Cuäün báùy soïng
CD-1
PLC
CD-2
HV
Line
GC 305-2
PLC
GC 305-1
Caïp âäöng truûc
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
54 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Coï thãø sæí duû ng caï c så âäö gheï p näú i khaï c nhau nhæ gheï p näú i
pha-âáú t, gheï p näú i pha-pha (hçnh 6.4), gheï p näú i liãn maû ch (hçnh
6.5).
Thiãú t bë gheï p näú i loaû i GC 305 cuí a haî ng CEGELEC (Phaï p)
âæåü c chãú taû o dæåï i hçnh thæï c mäü t häü p plastic khäng tháú m næåï c vaì
coï 2 maû ch quan troü ng:
− Mäü t maû ch baí o vãû nhàò m âaí m baí o âäü an toaì n cho nhán viãn váû n
haì nh vaì baí o vãû thiãú t bë taí i ba khoí i aí nh hæåí ng cuí a pháö n cao aï p cuí a
hãû thäú ng âiãû n vaì âiãû n aï p xung cuí a quaï trçnh quaï âäü .
− Mäü t maû ch thêch æï ng coï thãø ì âiãö u chènh tråí khaï ng cuí a thiãú t bë taí i
ba cho phuì håü p våï i âæåì ng dáy cuí a hãû thäú ng âiãû n.
Maû ch baí o vãû âæåü c cáú u taû o gäö m:
− Mäü t dao näú i âáú t maì noï seî näú i âáú t âáö u cæû c âiãû n aï p tháú p cuí a tuû
gheï p näú i khi caï nh cæí a häü p måí ra. Cäng tàõ c näú i âáú t naì y âæåü c hoaû t
âäü ng båí i tay cæí a trãn màû t træåï c cuí a caï nh cæí a tuí . Våï i tay cuí a cæí a
naì y nàò m ngang thç cäng tàõ c näú i âáú t åí vë trê måí , cæí a tuí coï thãø âoï ng
laû i (vë trê váû n haì nh). Våï i tay cæí a nàò m åí vë trê doü c, cäng tàõ c näú i âáú t
âæåü c näú i åí vë trê näú i âáú t (âæåü c âoï ng laû i) . ÅÍ vë trê naì y, sæû truyãö n tên
hiãû u bë ngæng laû i vaì coï thãø måí cæí a tuí ra trong suäú t quaï trçnh baí o
dæåî ng âãø sæí a chæî a thiãú t bë mäü t caï ch an toaì n.
− Mäü t thiãú t bë phoï ng âiãû n chäú ng seï t våï i âiãû n aï p âënh mæï c laì 500
V âæåü c näú i giæî a cæû c âiãû n aï p tháú p cuí a tuû gheï p näú i vaì âáú t. Noï âæåü c
duì ng âãø giåï i haû n nhæî ng âiãû n aï p âènh xung nguy hiãø m âãø baí o vãû
cho thiãú t bë thäng tin vaì ngæåì i váû n haì nh âæåü c an toaì n.
− Mäü t cuäü n dáy baí o vãû âæåü c näú i song song våï i thiãú t bë phoï ng âiãû n
chäú ng seï t taû o mäü t âæåì ng thoaï t âãú n âáú t cho doì ng âiãû n táö n säú læåï i bë
roì qua tuû gheï p näú i. Noï seî coï mäü t âiãû n khaï ng låï n hån 5000 Ohm åí
tên hiãû u táö n säú soï ng mang.
− Mäü t cáö u chç baí o vãû cuí a thiãú t bë taí i ba .
− Mäü t thiãú t bë phoï ng âiãû n chäú ng seï t thæï cáú p våï i âiãû n aï p âënh mæï c
laì 600 V giåï i haû n âiãû n aï p tàng voü t báú t thæåì ng.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 55
6.4.4. Thiê t bj thông tin ta i ba (PLC) loa i CPL306:
Thiãú t bë thäng tin taí i ba CPL306 laì 1 thiãú t bë coï chæï c nàng thu
phaï t tên hiãû u taû o ra soï ng cao táö n âãø truyãö n lãn âæåì ng dáy cao aï p.
Noï bao gäö m:
− Mäü t pháö n quaí n lyï kãnh vaì âiãö u chãú tên hiãû u (channel -
management).
− Mäü t pháö n chung taû o ra caï c soï ng mang vaì tæû âäü ng âiãö u chènh hãû
säú khuãú ch âaû i (common part).
− Mäü t pháö n khuãú ch âaû i cäng suáú t vaì pháö n thêch æï ng gheï p näú i cao
táö n HF (amplifier).

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
56 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Chuong 7
CÔNG TAC DIÊU DÔ TRONG
HÊ THÔNG DIÊN

7.1. Giåïi thiãûu chung:
7.1.1. Cäng taïc âiãöu âäü váûn haình hãû thäúng âiãûn:
Hãû thäú ng âiãû n (HTÂ) cuí a mäü t næåï c, mäü t vuì ng coï vai troì vaì vë trê
hãú t sæï c quan troü ng trong sæû phaï t triãø n saí n xuáú t cuí a næåï c hay vuì ng âoï .
Hãû thäú ng âiãû n laì nguäö n âäü ng læû c chuí yãú u cuí a nãö n kinh tãú vuì ng,
miãö n, quäú c gia trong phaû m vi HTÂ cung æï ng âiãû n. Noï taûo âiãö u kiãû n
thuáû n låü i cho sæû phaï t triãø n, âáø y maû nh saí n xuáú t cäng, näng nghiãû p vaì
goï p pháö n caí i thiãû n, náng cao âåì i säú ng dán sinh trong vuì ng.
Ca c chu c nãng va nhiê m vu chu yê u khi vâ n ha nh HTD la :
− Âaí m baí o liãn tuû c cung cáú p âiãû n cho caï c häü tiãu thuû theo håü p
âäö ng quy âënh.
− Âaí m baí o váû n haì nh tæì ng pháö n tæí vaì toaì n hãû thäú ng âæåü c an toaì n.
− Âaí m baí o cháú t læåü ng âiãû n nàng (táö n säú , âiãû n aï p) âaû t yãu cáö u.
− Âaí m baí o váû n haì nh HTÂ mäüt caïch kinh tãú nháú t.
Hãû thäú ng âiãû n gäö m caï c nhaì maï y âiãû n, caï c traû m biãú n aï p, caï c
âæåì ng dáy truyãö n taí i âiãû n, phán phäú i âiãû n vaì caï c häü tiãu thuû âiãûn. Quaï
trçnh hoaû t âäü ng trong HTÂ gàõ n boï chàû t cheî, khàng khêt xuyãn suäú t caï c
kháu PHA T - TRUYÊ N TA I - PHÃN PHÔ I - SU DU NG. Trong dáy
chuyãö n âoï chè cáö n mäü t màõ t xêch bë hoí ng, caí quaï trçnh seî bë hoí ng.
Âãø âiãöu khiãø n âäö ng bäü, àn khåï p tæì kháu âáö u âãú n kháu cuäú i, âaí m
baí o khai thaï c váû n haì nh HTÂ täú i æu, toaì n bäü caï c cäng viãû c trãn âæåü c
giao cho HÊ DIÊ U DÔ VÃ N HA NH HÊ THÔ NG DIÊ N.
Caï c âån vë tham gia trong hãû âiãö u âäü HTÂ næåï c ta bao gäö m:
− Mäü t trung tám âiãö u âäü HTÂ quäú c gia.
− Caï c phoì ng âiãö u haì nh trung tám cuí a caï c nhaì maï y âiãû n.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 57
− Caï c phoì ng âiãö u âäü khu væû c, miãö n.
− Caï c traû m âiãö u âäü âiãû n læûc tènh vaì thaì nh phäú .
− Caï c traû m âiãö u âäü chi nhaï nh âiãû n.
7.1.2. Co câu tô chuc diêu dô vân hanh hê thông diên Viêt Nam:
Hãû thäú ng âiãû n Quäú c gia coï phaû m vi hoaû t âäü ng caí næåï c, âæåü c taû o
thaì nh do viãû c håü p nháú t caï c HTÂ miãö n Bàõ c, miãö n Trung, Miãö n Nam.
Trung tám âiãöu âäü hãû thäú ng âiãû n Quäú c gia (ÂÂQG) laì cå quan
chè huy âiãö u âäü váû n haì nh cao nháú t cuí a hãû thäú ng âiãû n Quäú c gia. Caï c
trung tám âiãö u âäü HTÂ miãö n Bàõc, miãö n Trung, miãö n Nam laì cå quan
âiãö u âäü cuí a HTÂ miãö n, chëu sæû chè huy váû n haình træûc tiãú p cuí a ÂÂQG.
Trong cäng taïc âiãö u âäü váû n haì nh nhæî ng ngæåì i chëu sæû chè huy
træû c tiãúp cuí a kyî sæ âiãö u haình HTÂQG gäö m:
− Kyî sæ âiãö u haì nh HTÂ miãö n.
− Kyî sæ træåí ng ca maï y nhaì maï y thuyí âiãû n Hoaì Bçnh.
− Træåí ng kêp váû n haì nh caïc traûm 500 KV.
− Kyî sæ træû c ban váû n haì nh caï c cäng ty truyãö n taí i âiãû n.
Âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n Quäú c gia laì cáú p âiãö u âäü cao nháú t, chè huy
caï c âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n miãö n, caï c nhaì maï y âiãû n thuäü c Täø ng cäng ty
âiãû n læû c Viãû t Nam (EVN) vaì caïc cäng ty truyãö n taí i âiãû n nhàò m âaí m
baí o cho toaì n bäü HTÂ váû n haì nh an toaì n, liãn tuû c vaì kinh tãú . Âiãö u âäü hãû
thäú ng âiãû n Quäú c gia âiãö u khiãø n træû c tiãú p toaì n bäü HTÂ 500 KV âãú n
maï y càõ t täø ng 220 KV cuí a caïc MBA 500/220/35 KV traû m 500 KV,
âiãö u khiãø n træû c tiãú p pháö n nguäö n cuí a táú t caí caï c nhaì maï y âiãû n træû c thuäü c
Täø ng cäng ty âiãû n læû c Viãût Nam quaí n lyï âiãö u chènh táö n säú hãû thäú ng vaì
quaí n lyï âiãö u chènh âiãû n aï p thanh caï i 220 KV cuí a thuyí âiãûn Hoaì Bçnh,
thuyí âiãû n Trë An vaì thanh caï i 220 KV cuí a caï c traû m 500/220 KV.
Âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n miãö n laì cáú p trung gian, chëu sæû chè huy cuí a
âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n Quäú c gia, chè huy caï c âiãö u âäü læåï i âiãû n phán
phäú i, caï c cäng ty truyãö n taí i âiãû n nàò m trong âëa baì n miãö n (âäú i våïi caï c
thiãú t bë dæåï i quyãö n âiãö u khiãø n træû c tiãúp cuí a mçnh). Nhàò m âaí m baí o cho
HTÂ miãö n váû n haì nh an toaì n, kinh tãú . âiãö u âäü hãû thäú ng âiãûn miãö n âiãö u
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
58 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
khiãø n træû c tiãú p toaì n bäü læåï i âiãû n 110 - 220 KV kãø caí traû m phán phäú i
cuí a caï c nhaì maï y âiãû n vaì mäü t säú maû ng læåïi phán phäúi cuí a miãö n (theo
phán cáú p hiãû n haì nh).
Âiãö u âäü læåï i âiãû n phán phäú i âiãö u khiãø n træû c tiãú p læåï i âiãû n phán
phäú i cuí a tæì ng khu væû c, chëu sæû chè huy træû c tiãú p cuí a âiãö u âäü hãû thäú ng
âiãû n miãö n. Dæåï i cáú p âiãö u âäü læåï i âiãû n phán phäú i hiãû n âang täö n taûi bäü
pháû n træû c váû n haình chi nhaï nh âãø triãø n khai caï c thao taï c vaì xæí lyï sæû cäú
åí læåï i trung, haû thãú ... åí âáy khäng coi laì mäü t cáú p âiãö u âäü riãng.
Caï c thiãú t bë trong HTÂ laì taì i saí n âån vë naì o thç âån vë âoï træûc tiãú p
váû n haì nh vaì quaí n lyï thiãú t bë. Cå quan âiãö u âäü caï c cáú p coï traï ch nhiãû m
quaí n lyï váû n haì nh caï c thiãú t bë theo phán cáú p.
Cå quan quaí n lyï váû n haì nh chè khai thaï c caïc thiãú t bë vaì tiãú n haì nh
caï c thao taïc, âiãö u khiãø n, âiãö u chènh... khi thiãú t bë âaû t caï c tiãu chuáø n kyî
thuáû t.
Khi thiãú t bë khäng âuí tiãu chuáø n váûn haì nh hoàûc bë sæû cäú, cå quan
quaí n lyï váû n haì nh phaíi giao cho cå quan quaí n lyï thiãú t bë kiãø m tra, thê
nghiãû m hoàû c sæí a chæî a.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 59


CÃP
DIÊU

MÔ HINH TÔ CHUC QUYÊN DIÊU
KHIÊN

DIÊU

QUÔC
GIA
- Cac NMD lon.
- Hê thông 500kV.
- Tân sô hê thông.
- Diên ap cac nut
chinh.



DIÊU

MIÊN
- Cac NMD vua va
nho, cac tram
diesel, tram bu
trong miên.
- Luoi diên truyên
tai 220 - 110 - 66
kV.
- Công suât vô công
NMD.



DIÊU

LUOI
DIÊN
PHÃN
PHÔI
- Cac tram phân
phôi 110 - 66 kV
phân câp cho diêu
dô luoi diên phân
phôi diêu khiên.
- Luoi diên phân
phôi.
- Cac tram thuy
diên nho, cac tram
diesel, tram bu
trong luoi diên
phân phôi.

C
DIÊU DÔ
CTDL:
HA NÔI,
HAI PHONG,
DIÊN LUC
CAC
TINH,
THANH PHÔ
MIÊN
BÄC
DIÊU DÔ
DIÊN LUC
CAC
TINH,
THANH
PHÔ
MIÊN
TRUNG
DIÊU DÔ
CTDL:
H.C.M,
DÔNG NAI
DIÊN LUC
CAC
TINH,
THANH
PHÔ
MIÊN
NAM
TT
DIÊU DÔ
HTD
MIÊN
TRUNG
(A3)
TT
DIÊU DÔ
HTD
MIÊN
NAM
(A2)
TT
DIÊU DÔ
HTD
MIÊN
BÄC
(A1)
SO DÔ PHÃN CÃP DIÊU DÔ HÊ THÔNG DIÊN
CO QUAN TRUNG TÃM DIÊU DÔ
HTD QUÔC GIA (A
O
)
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
60 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
7.1.3. Nhung nhiêm vu chu yêu cua Trung tâm diêu dô Hê thông diên
Miên Trung (A3):
Cäng taï c âiãö u âäü váû n haì nh hãû thäú ng âiãû n miãö n Trung (HTÂ3)
âæåü c âiãö u haì nh tæì phoì ng âiãö u âäü dæåï i sæû âiãö u khiãø n cuí a Giaï m âäú c
trung tám, Træåí ng phoì ng âiãö u âäü.
Haì ng ngaì y, tuáö n, thaï ng caï c cäng ty truyãö n taíi âiãû n, caï c khaï ch
haì ng, caï c âån vë âiãû n læû c coï thiãút bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n cuí a ÂÂV-
A3 phaí i âàng kyï våï i ÂÂV-A3 kãú hoaû ch sæí a chæî a, baí o dæåî ng, thê
nghiãû m âënh kyì caï c thiãú t bë thuäü c phaû m vi mçnh quaí n lyï âãø ÂÂV-A3
bäú trê phæång thæï c váû n haì nh HTÂ miãö n Trung vaì âàng kyï våï i ÂÂQG.
Trung tâm diêu dô Hê thông diên Miên Trung (A3) gôm cac
phong sau:
− Phoì ng âiãö u âäü.
− Phoì ng phæång thæï c.
− Phoì ng thäng tin.
− Phoì ng täø ng håü p.
− Phoì ng taìi chênh.
Chè huy træû c tiãú p cäng taï c âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n miãö n Trung haì ng
ngaì y âæåü c giao cho âiãö u âäü viãn træû c ban (ÂÂV-A3).
Trong cäng taï c váû n haình ÂÂV-A3 laìm viãûc dæåï i sæû chè huy træû c
tiãú p cuí a ÂÂV-A0.
Nhiãû m vuû cå baí n cuí a cäng taïc âiãö u âäü laì thæåì ng xuyãn âaí m baí o
sæû äø n âënh vaì kinh tãú giæî a caï c pháö n tæí hãû thäú ng âiãû n miãö n Trung theo
phæång thæï c váû n haình âaî âënh nhàò m muû c âêch:
− Cung cáú p âiãû n nàng an toaì n, liãn tuû c cho khaï ch haì ng vaì âaí m
baí o sæû hoaû t âäü ng äø n âënh cuí a toaì n hãû thäú ng âiãû n miãö n Trung vaì caï c
pháö n tæí cuí a noï.
− Âaí m baí o cháú t læåü ng âiãû n nàng (âiãû n aï p vaì táö n säú ) âãø cung cáú p
cho khaï ch haìng theo âuï ng tiãu chuáø n quy âënh.
− Âaí m baí o cho hãû thäú ng váû n haì nh kinh tãú nháú t, sæí duû ng håü p lyï
caï c nguäö n âiãû n vaì âaí m baí o biãø u âäö phuû taí i âaî âàû t ra.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 61
− Âaí m baí o chãú âäü váû n haì nh kinh tãú caï c nhaì maï y âiãû n âäö ng thåì i
våïi viãûc thoí a maî n nhu cáö u âiãû n nàng cuí a phuû taí i.
Trong hoat dô ng sa n xuâ t ky thuâ t cu a minh A3 pha i tuân
thu :
− Quy phaû m kyî thuáût váû n haì nh caï c nhaì maï y âiãûn vaì læåï i âiãû n.
− Quy phaû m an toaì n thiãút bë âiãû n vaì quy trçnh an toaì n âiãû n.
− Quy phaû m an toaì n phoì ng cæï u hoaí .
− Quy trçnh phán cáú p quaí n lyï váû n haì nh.
− Quy trçnh nhiãû m vuû âiãö u âäü .
− Quy trçnh thao taï c xæí lyï sæû cäú HTÂ3.
− Caï c âiãö u lãû nh vaì chè thë cuí a Giaï m âäú c trung tám.
Trong công ta c chí huy vâ n ha nh HTD3. Trung tâm diê u dô
A3 thuc hiê n cac nhiê m vu sau:
1. Chè huy thæû c hiãû n phæång thæï c HTÂ3, cuû thãø laì chè huy viãû c
phán bäú cäng suáú t giæîa caï c nhaì maï y âiãû n (theo quy trçnh phán cáú p cuía
Täø ng cäng ty âiãû n læû c Viãû t Nam) vaì phán phäú i cho caïc âån vë âiãû n læû c
tæång æï ng våïi âäö thë phuû taí i âaî giao vaì tçnh hçnh thæû c tãú cuí a HTÂ3.
2. Chè huy viãûc âiãö u chènh táö n säú vaì âiãû n aï p khi HTÂ3 váû n haì nh
âäü c láûp (âaî taï ch ra khoí i hãû thäú ng âiãû n Quäúc gia)
3. Chè huy viãû c âiãö u chènh âiãû n aï p táö n säú theo yãu cáö u cuí a âiãö u
âäü Quäú c gia khi HTÂ3 näúi chung våï i HTÂ Quäú c gia.
4. Duy trç så âäö kãú t dáy HTÂ3 tæång æïng våï i så âäö kãú t dáy cå baí n
âaî âæåü c duyãû t. Âaí m baí o váû n haì nh äø n âënh, chàõ c chàõ n vaì doì ng âiãû n
phuû taíi trãn caïc thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n vaì quaí n lyï cuí a A3
trong phaû m vi cho pheï p.
5. Thæåì ng xuyãn kiãø m tra tçnh traû ng thiãú t bë chênh trãn HTÂ3.
Laì m thuí tuû c nháû n âàng kyï sæí a chæî a vaì âàng kyï våï i ÂÂ Quäú c gia.
Thäng baï o lãû nh cho pheï p sæí a chæî a caï c thiãú t bë cho caï c âån vë.
6. Chè huy xæí lyï sæû cäú vaì caï c hiãû n tæåü ng báú t thæåì ng trong HTÂ3
nhàò m khäi phuû c viãû c cung cáú p âiãû n bçnh thæåì ng cho caï c häü tiãu thuû .
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
62 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
8. Chè huy caï c thao taï c cáö n thiãút âãø chaû y thæí thiãú t bë caïc cäng
trçnh måï i træåï c khi baì n giao chênh thæï c cho váû n haì nh.
9. Biãn soaû n caïc quy trçnh vaì taì i liãû u cáö n thiãút phuû c vuû cho cäng
taïc váû n haì nh HTÂ3.
10. Nàõ m chàõ c caï c diãù n biãú n phæïc taû p cuí a thåìi tiãút, khê háû u (baî o,
giäng, luî luû t...) âãø chuáø n bë cho hãû thäú ng váû n haì nh tæång æï ng våï i
nhæî ng khaí nàng thay âäø i coï thãø xaí y ra.
11. Tham gia cäng taïc âaì o taû o, bäö i huáú n kiãø m tra âënh kyì caï c
nhán viãn váû n haì nh cáú p dæåï i.
12. Tham gia thæû c hiãû n diãù n táû p chäú ng sæû cäú trong HTÂ.
13. Tham gia âiãö u tra sæû cäú coï tênh cháú t hãû thäú ng vaì sæû cäú chuí
quan trong thao taïc cuí a nhán viãn cáú p dæåïi.
Tham gia soaû n thaí o caï c biãû n phaï p phoì ng chäú ng sæû cäú .
14. Tham gia chènh lyï caï c quy trçnh hiãû n haì nh. Kiãø m tra theo doî i
tçnh hçnh thæûc hiãûn quy trçnh âiãö u âäü , quy tàõc vaì caï c taìi liãû u váû n haì nh
vãö näü i dung, säú læåü ng, baí o quaí n... åí caï c âån vë cå såí .
15. Kiãø m tra viãû c cháú p haì nh kyí luáû t váû n haì nh cuí a caï c nhán viãn
váû n haì nh cáú p dæåïi. Giuï p âåî vãö màû t täø chæï c vaì kyî thuáût trong viãû c náng
cao trçnh âäü váû n haì nh. Tiãú p thu vaì truyãö n âaût caï c kinh nghiãû m tiãn tiãú n
trong lénh væû c âiãö u âäü váû n haì nh cho HTÂ3 vaì tham gia trong viãû c âæa
vaì o aï p duû ng.
16. Ghi cheï p, thäú ng kã caï c säú liãû u phaí n aï nh tçnh traû ng, chãú âäü váû n
haì nh HTÂ3 phuû c vuû cho viãû c âaï nh giaï cháú t læåü ng váû n haì nh vaì tênh
toaï n caï c chè tiãu kinh tãú - kyî thuáû t.
17. Täø ng kãú t vaì baï o caï o vãö tçnh hçnh saí n xuáú t haì ng ngaì y, haìng
tuáö n, haì ng thaï ng... cuí a HTÂ3.
Trong công ta c phuong thu c vâ n ha nh, A3 thu c hiên ca c
nhiê m vu sau:
1. Nghiãn cæï u láûp phæång thæï c váû n haì nh cho ngaì y häm sau, bao
gäö m:
− Láû p så âäö kãút dáy HTÂ3.
− Dæû baï o âäö thë phuû taí i.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 63
− Phán phäú i cäng suáú t giæî a caï c nhaì maï y (theo quy trçnh phán cáú p
cuí a Täø ng cäng ty) sau khi cán bàò ng våïi cäng suáú t âæåü c giao båí i
ÂÂQG.
− Kãú hoaû ch huy âäü ng nguäö n (theo phán cáú p) vaì giaí i quyãú t caï c
âàng kyï sæí a chæî a cuí a caï c âån vë cå såí .
2. Kiãø m tra viãû c thæû c hiãû n phæång thæï c âaî giao ngaì y häm træåï c.
3. Nghiãn cæï u vaì giaíi quyãú t caï c phiãú u âàng kyï sæía chæî a thiãú t bë
vaì caï c âãö nghë cuí a caï c âån vë. Nãú u viãû c sæí a chæî a thiãú t bë coï liãn quan
âãú n sæû thay âäø i chãú âäü laì m viãû c cuí a hãû thäú ng âiãû n Quäú c gia thç phaí i
baï o caï o våï i ÂÂQG vaì âãö ra caïc biãû n phaï p cáön thiãú t âãø âaí m baí o cäng
taïc chè huy âiãö u âäü âæåü c thuáû n låü i.
4. Láûp caï c så âäö kãú t dáy vaì phæång thæï c váû n haì nh cuí a HTÂ3
tæång æï ng våï i caï c thåìi kyì âàûc træng trong nàm (âäng, heì , uï ng, haû n..)
âaí m baí o tênh kinh tãú äø n âënh cuí a phæång thæï c âoï .
5. Tiãú n haì nh caï c tênh toaï n phán bäú cäng suáú t taï c duû ng, phaí n
khaï ng trong HTÂ3 tæång æï ng våï i caï c phæång thæï c kãú t dáy vaì caï c thåì i
kyì biãú n âäø i phuû taí i nhæ âaî noï i åí trãn.
6. Tênh toaï n vaì láû p caïc biãø u âäö âiãû n aï p âäö ng thåì i xaï c âënh caï c
giåïi haû n dao âäü ng âiãû n aï p cho pheï p taû i caï c âiãø m nuï t kiãø m tra cuía
HTÂ3. Theo doî i âiãû n aï p trãn HTÂ3 vaì viãû c phaï t cäng suáú t phaí n khaï ng
taûi caïc traû m buì.
7. Täø chæï c caï c kyì âo kiãø m tra trong HTÂ3 âãø xaï c âënh phán bäú
cäng suáú t, sæû mang taí i cuía caï c pháö n tæí trong læåï i, täø n tháút cäng suáú t
taïc duû ng vaì phaí n khaï ng, mæï c âiãû n aï p trãn så âäö . Phán têch vaì xaïc âënh
caï c thaì nh pháö n täø n tháú t âiãû n nàng trong hãû thäú ng. Láû p caï c biãø u càõ t
âiãû n vaì biãø u haû n chãú cäng suáú t khi táö n säú tháú p.
8. Theo doî i, tênh toaï n vaì phán têch âaï nh giaï täø n tháú t âiãû n nàng
trong truyãö n taí i trãn læåï i 110 - 220 KV.
9. Tham gia cuì ng ÂÂQG tênh toaï n phán têch âaï nh giaï äø n âënh
ténh vaì äø n âënh âäü ng cuí a HTÂ Quäú c gia vaì nghiãn cæï u caïc biãû n phaï p
laì m tàng tênh äø n âënh cuía hãû thäú ng.
10. Láû p kãú hoaû ch saí n xuáú t vaì sæí a chæî a cuí a HTÂ3 haì ng thaï ng.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
64 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
11. Tham gia láû p kãú hoaû ch haì ng quyï , nàm theo caï c chè tiãu kinh
tãú kyî thuáû t vaì caï c màû t saí n xuáút nàng læåü ng âiãû n cuí a tæì ng âån vë âiãû n
læûc vaì toaìn HTÂ3, täøn tháú t trong læåïi, cäng suáú t cæû c âaû i... âäö ng thåì i
tham gia láû p kãú hoaûch âaû i tu, sæí a chæî a thiãú t bë haì ng nàm, haì ng quyï...
12. Láû p caï c phæång thæï c khåí i âäü ng vaì âæa vaì o váû n haì nh caï c thiãú t
bë, caï c cäng trçnh måï i.
13 Nghiãn cæï u caï c biãû n phaï p âãø náng cao âäü tin cáû y vaì tênh kinh
tãú trong váû n haì nh HTÂ3. Tênh toaï n vaì âãö ra caïc biãû n phaï p giaí m täø n
tháú t âiãû n nàng trong læåï i âiãû n 110, 220 KV cuí a HTÂ3.
14. Biãn soaû n caï c quy trçnh, taìi liãû u tham khaí o, säø tay säú liãû u
phuû c vuû cho cäng taïc âiãö u âäü .
15. Täø ng kãú t, âaï nh giaï viãû c thæû c hiãû n phæång thæï c váû n haì nh haì ng
thaï ng, quyï , nàm cuí a toaì n HTÂ3 vaì tæì ng cå såí .
Trong công ta c ba o vê role va tu dô ng hoa , Trung tâm diêu dô
A3 thu c hiê n ca c nhiê m vu sau:
1. Chuáø n bë caï c cäng viãû c âãø âæa thiãú t bë måïi vaìo váû n haình.
2. Tham gia âiãö u tra sæû cäú trãn HTÂ3 vaì phán têch sæû hoaû t âäü ng
cuí a caïc thiãú t bë baí o vãû råle vaì tæû âäü ng hoaï trong quaï trçnh xaí y ra sæû
cäú .
3. Tênh toaï n trë säú chènh âënh cho caïc phæång aï n cuí a HTÂ3 theo
muì a, uï ng, haû n, luî luû t...
7.2. Phân câp quan ly vân hanh hê thông diên Viêt Nam noi chung va
hê thông diên Miên Trung noi riêng.
7.2.1. Phân câp, tinh toan cac chê dô vân hanh, bao vê role va tu
dông:
1/ Trung tâm diêu dô HTD Quôc gia:
Trung tám âiãö u âäü HTÂ quäú c gia chëu traï ch nhiãû m tênh toaï n äø n
âënh cho HTÂ Quäú c gia. Tênh toaï n chènh âënh baí o vãû råle tæû âäü ng cho
caï c âæåì ng dáy 500 KV, cho thiãú t bë 500 KV taû i caï c traû m 500 KV vaì
caï c maï y càõ t täø ng phêa 220 KV vaì 35 KV cuí a maï y biãú n aï p 500 KV phuì
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 65
håü p våï i phaû m vi âiãö u khiãø n cuí a ÂÂQG. Tênh toaï n traì o læu cäng suáú t
vaì âiãûn aï p trãn pháö n HTÂ thuäü c phaû m vi kiãø m tra cuía ÂÂQG.
Trung tám âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia chëu traï ch nhiãûm cung cáú p caï c
trë säú giåï i haû n cho caïc trung tám âiãöu âäü miãö n âãø caï c trung tám naì y
tênh toaï n chènh âënh caï c thiãú t bë baí o vãû vaì tæû âäü ng cuí a hãû thäú ng âiãû n
miãö n. Trung tám âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia coï traï ch nhiãû m kiãø m tra sæû
phäú i håü p cuí a trë säú chènh âënh råle, tæû âäü ng nàò m trong phaû m vi kiãø m
tra cuí a ÂÂQG.
2/ Trung tâm diêu dô hê thông diên miên Trung:
Trung tám âiãö u häü HTÂ miãö n Trung chëu traïch nhiãû m tênh toaï n,
chènh âënh baí o vãû råle vaì tæû âäü ng cho caï c âæåì ng dáy 220, 110 KV,
cho thiãú t bë 220, 110 KV vaì caï c maï y càõ t täø ng 35, 22, 10, 6 KV taû i caï c
traû m 220, 110 KV phuì håü p våïi phaû m vi âiãö u khiãø n cuí a ÂÂV-A3. Tênh
toaï n traì o læu cäng suáú t vaì chãú âäü âiãû n aïp trãn caï c pháö n HTÂ thuäü c
phaû m vi quaí n lyï cuí a ÂÂV-A3.
Trung tám âiãö u âäü HTÂ miãö n Trung chëu traï ch nhiãû m cung cáú p
caï c trë säú giåï i haû n cho caï c âiãû n læû c, caï c âiãû n læû c naì y tênh toaï n chènh
âënh caï c thiãút bë baí o vãû vaì tæû âäü ng cuí a hãû thäú ng âiãû n phán phäúi. Trung
tám âiãö u âäü HTÂ miãö n Trung coï traï ch nhiãû m kiãø m tra sæû phäú i håü p caïc
trë säú chènh âënh råle, tæû âäü ng cuí a caï c thiãút bë nàò m trong phaû m vi quaí n
lyï cuí a ÂÂV-A3.
7.2.2. Chê dô bao cao:
Haì ng ngaì y caï c trung tám âiãö u âäü miãö n phaíi baï o caï o cho ÂÂQG
nhæî ng thäng tin cuí a ngaì y häm træåï c nhæ sau:
− Biãø u âäö phuû taí i miãö n tæì 0h âãú n 24h.
− Täø ng âiãû n nàng tiãu thuû trong ngaì y.
− Täø ng saí n læåü ng âiãû n phaï t cuí a caï c nhaì maï y âiãû n coï nãu roî thuyí
âiãû n vaì nhiãû t âiãû n.
− Mæû c næåï c caï c häö chæï a quan troü ng.
− Tçnh hçnh váûn haì nh cuí a HTÂ miãö n.
− Nhæî ng sæû cäú låï n.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
66 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
Vaì nhæî ng thäng tin liãn quan häm sau:
− Dæû baï o âäö thë phuû taí i.
− Kãú hoaû ch âæa thiãú t bë vaì o dæû phoì ng, váû n haì nh hoàû c âæa ra sæí a
chæî a.
− Dæû baï o khai thaï c caï c nhaì maï y âiãû n.
Ca c trung tâm diê u dô miên djnh ky ba o ca o cho DDQG
nhu ng vâ n dê sau:
− Så âäö näú i dáy cuí a HTÂ miãö n.
− Dæû kiãú n khai thaï c caï c häö chæï a.
Ha ng tha ng DDQG pha i thông ba o cho ca c diê u dô miê n:
− Tçnh hçnh váû n haì nh HTÂ Quäú c gia thaï ng âaî qua.
− Phæång thæï c váû n haì nh thaï ng sau.
Ha ng nga y:
Træû c ban caï c traû m phaí i baï o caï o cho ÂÂV-A3:
− Thäng säú taûi traû m tæì 0h âãú n 24 h cuí a ngaì y häm træåï c bao gäö m:
cäng suáú t, âiãû n aï p, náú c phán aï p cuí a MBA, saí n læåü ng nháû n qua caï c
cäng tå âo âãú m.
− Tçnh hçnh váû n haì nh caï c thiãú t bë.
Træû c ban caï c cäng ty truyãö n taí i âiãûn phaí i âàng kyï cho ÂÂV-A3
kãú hoaû ch âæa thiãút bë vaì o dæû phoì ng, váûn haì nh hoàû c âæa ra sæí a chæî a cuí a
ngaì y häm sau.
ÂÂV caï c âiãû n læû c phaí i baï o caï o våï i ÂÂV-A3:
− Täø ng saí n læåü ng âiãû n phaï t cuí a caï c nhaì maï y âiãû n coï nãu roî thuyí
âiãû n vaì nhiãû t âiãû n cuí a ngaì y häm træåï c.
− Tçnh hçnh váû n haì nh vaì nhæî ng sæû cäú låï n xaí y ra trong HTÂ phán
phäú i cuí a ngaì y häm træåï c.
− Så âäö näú i dáy chênh cuí a HTÂ phán phäú i, kãú hoaû ch âæa thiãú t bë
vaì o dæû phoì ng, váûn haì nh hoàû c âæa ra sæí a chæî a cuí a ngaì y häm sau.
Haì ng thaï ng ÂÂ-A3 phaí i thäng baï o cho caï c træûc ban caï c cäng ty
truyãö n taí i âiãö u âäü âiãû n læûc:
− Tçnh hçnh váû n haì nh HTÂ miãö n thaï ng âaî qua.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 67
− Phæång thæï c váû n haì nh thaï ng sau.
7.3. Quy djnh chung trong công tac diêu dô hê thông diên
7.3.1. Quy djnh vê quyên diêu khiên va quyên kiêm tra thiêt bj:
Caï c thiãú t bë trong HTÂ thuäü c quyãö n quaí n lyï váû n haì nh cuía mäü t cå
quan âiãö u âäü âæåü c chia laì m 2 loaû i:
− Caï c thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n.
− Caï c thiãú t bë thuäü c quyãö n kiãø m tra (quaí n lyï )
1. Thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n cuí a mäüt cáú p âiãö u âäü laì thiãú t bë
maì táú t caí moüi lãû nh thay âäø i chãú âäü laì m viãûc cuí a thiãút bë naì y (thay âäø i
cäng suáú t phaï t P/Q, lãû nh khåí i âäü ng/ngæì ng täø maï y, âoï ng/càõt maï y càõ t
vaì dao caï ch ly...) chè âæåü c tiãú n haì nh theo lãûnh chè huy váû n haì nh træûc
tiãú p cuí a cáú p âiãö u âäü âoï .
2. Thiãú t bë thuäü c quyãö n kiãøm tra cuí a mäü t cáú p âiãö u âäü laì thiãú t bë
khäng thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n cuí a cáú p âiãö u âäü âoï nhæng cáú p âiãö u âäü
coï quyãö n âiãö u khiãø n træåï c khi lãû nh thay âäøi chãú âäü laì m viãû c cuí a thiãú t
bë naì y phaí i âæåü c sæû âäö ng yï cuí a cáú p âiãö u âäü coï quyãö n kiãø m tra, sau khi
thæûc hiãû n xong phaí i baï o laû i kãú t quaí .
3. Trong træåì ng håü p xaí y ra sæû cäú, caï c cáú p âiãö u âäü âæåü c quyãö n
thay âäøi chãú âäü laì m viãûc caï c thiãút bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n træåï c, baï o
caï o sau cho cáú p âiãö u âäü coï quyãö n kiãø m tra thiãú t bë âoï .
4. Trong træåì ng håü p coï nguy hiãø m âe doü a âãú n tênh maû ng con
ngæåì i hoàû c thiãú t bë, nhán viãn træû c váû n haì nh åí cå såí coï thãø tæû thao taïc
khäng coï mãû nh lãû nh cuí a cáú p âiãö u âäü coï quyãö n âiãö u khiãøn thiãú t bë âoï ,
nhæng phaí i phuì håü p våïi quy trçnh váû n haì nh cuí a cå såí .
Caï c cáú p coï nhiãû m vuû phäúi håü p våï i nhau âãø haì ng nàm láû p danh
saï ch caï c thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n vaì kiãøm tra âaí m baí o phuì håü p
våïi nhæî ng quy âënh måïi cuí a EVN, gæí i tåï i caï c âån vë tham gia cäng taïc
váû n haì nh HTÂ.
Trong quaï trçnh váû n haì nh, thiãú t bë hãû thäú ng âiãû n coï thãø nàò m dæåï i
quyãö n âiãöu khiãø n cuí a:
a. Kyîî sæ âiãöu haình HTÂ Quäúc Gia.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
68 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
b. Kyîî sæ âiãöu haình HTÂ miãön.
c. Âiãöu âäü viãn læåïi âiãûn phán phäúi.
d. Træåíng ca caïc nhaì maïy âiãûn.
e. Træûc chênh váûn haình traûm biãún aïp.
Thiãú t bë âiãû n coï thãø åí mäü t trong caï c traû ng thaï i váû n haì nh cå baí n
sau âáy:
a. Váûn haình (laìm viãûc).
b. Sæía chæîa .
c. Dæû phoìng (khäng âiãûn hoàûc coï âiãûn aïp).
d. Dæû phoìng tæû âäüng (khäng âiãûn hoàûc coï âiãûn aïp).
Viãûc thay âäøi traûng thaïi cuía thiãút bë âiãûn cuîng nhæ mäüt säú pháön tæí
riãng biãût cuía noï chè coï thãø âæåüc thæûc hiãûn theo mãûnh lãûnh cuía ngæåìi coï
quyãön âiãöu khiãøn thiãút bë âoï.

7.3.2. Mênh lênh thao tac
Mãûnh lãûnh thao taïc laì näüi dung thao taïc maì ngæåìi coï quyãön âiãöu
khiãøn thiãút bë ra lãûnh cho nhán viãn váûn haình cáúp dæåïi thæûc hiãûn âãø hoaìn
thaình mäüt nhiãûm vuû thao taïc nhàòm âaût âæåüc mäüt muûc âêch nháút âënh (Vê
duû: Âoïng hoàûc càõt âæåìng dáy, âæa hãû thäúng thanh caïi ra sæía chæîa, chuyãøn
caïc maïy càõt âang näúi våïi thanh caïi naìy sang thanh caïi khaïc.v.v.).
Mãûnh lãûnh thao taïc phaíi ngàõn goün roî raìng. Ngæåìi nháûn lãûnh vaì
ngæåìi ra lãûnh phaíi biãút roî raìng trçnh tæû táút caí caïc bæåïc thao taïc âaî dæû kiãún
vaì âiãöu kiãûn cho pheïp thæûc hiãûn theo tçnh traûng så âäö vaì chãú âäü váûn haình
thiãút bë.
Mãûnh lãûnh thao taïc âæåüc thãø hiãûn mäüt caïch cuû thãø qua caïc phiãúu thao
taïc.

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 69
7.3.3. Phiêu thao tac
Phiãúu thao taïc laì vàn baín ghi cheïp näüi dung caïc mãûnh lãûnh thao taïc,
noï coï thãø do ngæåìi ra mãûnh lãûnh viãút vaì truyãön âaût cho nhán viãn thao taïc
cáúp dæåïi, hoàûc coï thãø do nhán viãn cáúp dæåïi nháûn lãûnh vaì viãút laûi sau khi
ghi nhiãûm vuû thao taïc vaìo nháût kyîï váûn haình.
Theo quy trçnh kyîî thuáût an toaìn hiãûn haình thç phiãúu thao taïc coï hai
loaûi:
Phiãúu thao taïc loaûi 01 vaì phiãúu thao taïc loaûi 02.
Trong phiãúu thao taïc loaûi 02 chia ra laìm 3 loaûi: 02A, 02B vaì 02C.
Näüi dung cuû thãø cuía caïc loaûi phiãúu thao taïc âæåüc cho åí caïc trang sau.

7.3.4. Trinh tu tiên hanh thao tac
Trçnh tæû tiãún haình thao taïc theo phiãúu seî âæåüc thæûc hiãûn nhæ sau:
1. Âãún vë trê thao taïc, kiãøm tra laûi caïc thiãút bë taûi hiãûn træåìng coï
tæång æïng våïi tãn trong phiãúu thao taïc khäng.
2. Nhán viãn giaïm saït thao taïc âoüc näüi dung tæìng bæåïc thao taïc theo
thæï tæû cuía phiãúu.
3. Nhán viãn thao taïc nhàõc laûi näüi dung thao taïc, nãúu âæåüc ngæåìi
giaïm saït thao taïc cho pheïp thç tiãún haình thao taïc (khi chè coï mäüt
ngæåìi thæûc hiãûn thao taïc thç phaíi âoüc laûi näüi dung trçnh tæû caïc
bæåïc thao taïc træåïc khi thæûc hiãûn thao taïc).
4. Khi thao taïc xong bæåïc thao taïc naìo thç phaíi âaïnh dáúu vaìo phiãúu
âãø traïnh nháöm láùn hoàûc boí soït caïc haûng muûc thao taïc.
5. Khi thao taïc, nãúu ngæåìi thao taïc nghi ngåì coï sai soït trong caïc
thao taïc âang thæûc hiãûn phaíi láûp tæïc dæìng ngay quaï trçnh thao taïc,
kiãøm tra laûi hoàûc hoíi laûi ngæåìi ra lãûnh, ngæåìi viãút phiãúu.
Phiãúu thao taïc khäng âæåüc sæía chæîa táøy xoïa. Khi coï thay âäøi vãö
maûch nháút thæï, maûch baío vãû hoàûc tæû âäü ng thç phaíi thay âäøi phiãúu thao taïc
cho phuì håüp. Caïc phiãúu thao taïc phaíi âæåüc âaïnh säú vaì ghi säø, phiãúu thao taïc
âaî thæûc hiãûn xong phaíi âæåüc læu træî theo quy âënh.
Viãûc thao taïc caïc thiãút bë âiãûn phaíi giao cho caïc nhán viãn biãút roî så
âäö vaì vë trê cuía thiãút bë taûi hiãûn træåìng, caïc nhán viãn naìy âaî âæåüc hoüc táûp
caïc quy trçnh thao taïc vaì hiãøu roî trçnh tæû thao taïc, âaî qua kiãøm tra saït haûch
kiãún thæïc, kyîî thuáût an toaìn vaì âæåüc bäú trê laìm cäng viãûc træûc thao taïc.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
70 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
PHIÊU THAO TAC (01)
Tãn âån vë Säú phiãúu: / .
.. .. .. .. .. .. Tåì säú: / .

Tên phiêu thao tac:
Ngæåìi viãút phiãúu : ....................................... Chæïc vuû:.....................
Ngæåìi duyãût phiãúu: .......................................Chæïc vuû:.....................
Ngæåìi thæûc hiãûn : ..................................... ...Chæïc vuû:.....................
Muc dich thao tac: ...................................................................................
..................................... ....................................... .......................................
....................................... ....................................... .......................................
Don vj xin thao tac: ........................................ .......................................
....................................... ....................................... .......................................
Diêu kiên cân co dê thuc hiên: ................................ ................................
....................................... ....................................... .......................................
....................................... ....................................... .......................................
Luu y : ................................................................. .......................................
....................................... ....................................... .......................................
....................................... ....................................... .......................................

So dô



Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 71
(phiãúu thao taïc 01 màût sau) Säú phiãúu: / .
Tåì säú: / .
Trinh tu thao tac

Thåìi gian Säú
TT
Âån

Näüi dung thao taïc Ngæåìi
ra lãûnh
Ngæåìi
nháûn
lãûnh
Bàõt
âáöu
Kãút
thuïc
1 2 3 4 5 6 7 8
I AA 1 CCC DD
2 CCC DD
3 CCC DD
II BB 1 CCC EE
2 CCC EE
3 CCC EE
4 CCC EE



Ngaìy thaïng nàm . Ngaìy thaïng nàm .
Nguoi viêt phiêu Nguoi duyêt phiêu
(Kyîï tãn) (Kyîï tãn)





Caïc hiãûn tæåüng báút thæåìng trong thao taïc:.......................................
....................................... ....................................... .......................................
Kãút thuïc toaìn bäü thao taïc luïc:... giåì....phuït, ngaìy... thaïng ... nàm....
Nguoi ra lênh thao tac
(Kyîï tãn)





Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
72 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
PHIÊU THAO TAC (02A)
Tên don vj Säú phiãúu: / .
.................. Tåì säú: / .
Nhiêm vu thao tac:
Ngæåìi viãút phiãúu:....................................... Chæïc vuû:.....................
Ngæåìi duyãût phiãúu :....................................... Chæïc vuû:.....................
Ngæåìi ra lãûnh:....................................... ... ... Chæïc vuû:.....................
Ngæåìi giaïm saït: ..................................... .. .Báûc an toaìn:.....................
Ngæåìi thao taïc : ..................................... .. Báûc an toaìn:.....................
Thåìi gian ra lãûnh bàõt âáöu thao taïc: ... giåì ... phuït, ngaìy... thaïng... nàm ... .
Luu y:....................................... .......................................
Trinh tu thao tac
Säú TT Trçnh tæû caïc âäüng taïc

Âaïnh dáúu âaî
thæûc hiãûn (x)









Ngaìy thaïng nàm . Ngaìy thaïng nàm .
Nguoi viêt phiêu Nguoi duyêt phiêu
(Kyîï tãn) (Kyîï tãn)



Nguoi ra lênh Nguoi giam sat Nguoi thao tac
(Kyîï tãn) (Kyîï tãn) (Kyîï tãn)


Âaî thao taïc xong theo trçnh tæû trãn luïc:...giåì... phuït, ngaìy...thaïng...nàm ...
Âaî baïo cho Äng (baì ): .. .. .. Chæïc vuû:.....luïc:... giåì... phuït.
Ngaìy... thaïng ... nàm ....

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 73
PHIÊU THAO TAC (02B)
Tãn âån vë Säú phiãúu: / .
.................. Tåì säú: / .
Nhiêm vu thao tac:
Ngæåìi viãút phiãúu:....................................... Chæïc vuû:.....................
Ngæåì i duyãût phiãúu :....................................... Chæïc vuû:.....................
Ngæåìi ra lãûnh:.............................. Chæïc vuû:.........Âån vë .. .. .. .. .. .. .
Ngæåìi nháûn lãûnh :........................ Chæïc vuû:.........Âån vë .. .. .. .. .. .. .
Thåìi gian bàõt âáöu nháûn lãûnh:... giåì ...phuït, ngaìy ... thaïng ... nàm ... .
Luu y:....................................... .......................................
....................................... ....................................... .......................................
Trinh tu thao tac
Sô TT Trinh tu cac dông tac Danh dâu da
thuc hiên (x)









Thåìi gian bàõt âáöu thao taïc: ... giåì... phuït, ngaìy ... thaïng ... nàm ....
Thåìi gian kãút thuïc thao taïc : ... giåì ...phuït, ngaìy ... thaïng ... nàm ....

Nguoi viêt phiêu Nguoi duyêt phiêu
(Kyîï tãn) (Kyîï tãn)

Nguoi ra lênh
(Kyîï tãn)


Âaî thao taïc xong theo trçnh tæû trãn luïc:... giåì ... phuït, ngaìy ... thaïng... nàm....
Âaî baïo cho Äng (baì ): .. .. .. Chæïc vuû:.....luïc: ... giåì ... phuït.
Ngaìy ... thaïng ... nàm ....
Ngæåìi baïo:....................................... Chæïc vuû:..................... .. .. .. .. ..
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
74 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
PHIÊU THAO TAC (02C)
Tãn âån vë Säú phiãúu: / .
.................. Tåì säú: / .
Nhiêm vu thao tac:
Ngæåìi ra lãûnh:.............................. Chæïc vuû:.........Âån vë .. .. .. .. .. .. .
Ngæåìi nháûn lãûnh :........................ Chæïc vuû:.........Âån vë .. .. .. .. .. .. .
Ngæåìi giaïm saït: ..................................... .. .Báûc an toaìn:.....................
Ngæåìi thao taïc : ..................................... .. Báûc an toaìn:.....................
Thåìi gian bàõt âáöu nháûn lãûnh: ... giåì ... phuït, ngaìy ... thaïng ... nàm ....
Luu y:....................................... .......................................
.............................................................................. ..........................
Trinh tu thao tac
Säú TT Trçnh tæû caïc âäüng taïc Âaïnh dáúu âaî
thæûc hiãûn (x)









Thåìi gian bàõt âáöu thao taïc: ... giåì ... phuït, ngaìy ... thaïng ... nàm ....
Thåìi gian kãút thuïc thao taïc :... giåì ... phuït, ngaìy ... thaïng ... nàm ....

Nguoi nhân lênh Nguoi giam sat Nguoi thao tac
(Kyîï tãn) (Kyîï tãn) (Kyîï tãn)



Âaî thao taïc xong theo trçnh tæû trãn luïc:...giåì ...phuït, ngaìy...thaïng...nàm....
Âaî baïo cho Äng (baì ): .. .. .. Chæïc vuû:.....luïc:... giåì ... phuït.
Ngaìy ... thaïng ... nàm ....
Ngæåìi baïo:....................................... Chæïc vuû:..................... .. .. .. .. ..


Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 75
Trinh tu nhân môt mênh lênh thao tac cân phai tiên hanh nhu
sau:
1. Nhán viãn nháûn lãûnh thao taïc phaíi nhàõc laûi vaì ngæåìi ra lãûnh xaïc
nháûn laì âuïng.
2. Näüi dung mãûnh lãûnh thao taïc phaíi viãút vaìo säø nháût kyï váûn haình,
xaïc minh trçnh tæû thæûc hiãûn thao taïc theo så âäö thæûc tãú vaì viãút laûi
phiãúu thao taïc theo quy âënh. Cáön phaíi laìm roî muûc âêch vaì trçnh
tæû thao taïc âãø táút caí caïc nhán viãn tham gia hiãøu vaì khäng coìn
nghi ngåì gç vãö trçnh tæû thao taïc.
Khi coï hai ngæåìi thæûc hiãûn thao taïc thç ngæåìi giaïm saït thao taïc phaíi
laì ngæåìi coï chæïc danh váûn haình cao hån, vç ngoaìi chæïc nàng giaïm saït thao
taïc coìn thæûc hiãûn sæû laînh âaûo chung quaï trçnh thao taïc. Caí hai nhán viãn
naìy âãöu chëu traïch nhiãûm chung vãö kãút quaí thæûc hiãûn thao taïc.
Viãûc phán chia traïch nhiãûm giæîa caïc chæïc danh thao taïc vaì giaïm saït
thao taïc âæåüc quy âënh bàòng vàn baín cuía kyîî sæ chênh nhaì maïy âiãûn, âiãûn
læûc caïc tènh, thaình phäú, caïc cäng ty truyãön taíi. Viãûc giao caïc chæïc danh
naìy phaíi càn cæï vaìo trçnh âäü, báûc thåü cuía nhán viãn. Trong thåìi gian thao
taïc caïc nhán viãn khäng coï quyãön thay âäøi hàûc tæì chäúi chæïc danh âaî âæåüc
quy âënh.
Khi tiãún haình caïc thao taïc phæïc taûp nhæ âoïng âiãûn thiãút bë måïi, thê
nghiãûm ... phaíi bäø sung thãm ngæåìi giaïm saït thao taïc. Viãûc thao taïc trong
træåìng håüp âoï âæåüc thæûc hiãûn theo mäüt chæång trçnh âàûc biãût vaì coï ngæåìi
chè huy thäúng nháút.
Khi kãút thuïc thao taïc phaíi ghi vaìo säø nháût kyï váûn haình táút caí caïc thao
taïc âaî tiãún haình våïi caïc thiãút bë âoïng càõt, nhæîng thay âäøi trong så âäö rå le
baío vãû vaì tæû âäüng, vãö viãûc âoïng càõt caïc dao tiãúp âëa, âàût hoàûc thaïo gåî caïc
tiãúp âëa di âäüng coï chè roî âëa âiãøm. Âäöng thåìi phaíi bäø sung nhæîng thay âäøi
trãn så âäö váûn haình, baïo caïo kãút thuïc thao taïc cho ngæåìi ra lãûnh thao taïc.
Haûn chãú tháúp nháút viãûc thao taïc trong giåì phuû taíi cao âiãøm cuîng nhæ
trong 30 phuït træåïc luïc giao ca. Chè cho pheïp thao taïc trong nhæîng træåìng
håüp trãn, khi maì nãúu khäng thao taïc thç dáùn âãún haûn chãú phuû taíi hoàûc laìm
giaím äøn âënh âäúi våïi caïc âæåìng dáy liãn hãû thäúng hay näüi bäü hãû thäúng. Chè
coï caïc træåíng phoìng âiãöu âäü cuía Trung tám âiãöu âäü hãû thäúng âiãûn Quäúc
gia, caïc Trung tám âiãöu âäü hãû thäúng âiãûn miãön vaì caïc phoìng âiãöu âäü âiãûn
læûc tènh, thaình phä ú måïi coï quyãön cho pheïp thao taïc âäúi våïi caïc træåìng håüp
naìy.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
76 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
7.3.5. Hoan chính môt thao tac hoãc môt mênh lênh thao tac
Mäüt thao taïc âæåüc xem laì hoaìn chènh khi thiãút bë âæåüc thao taïc thoía
maîn âæåüc yãu cáöu cuía thao taïc âoï tæïc laì:
- Thiãút bë âæåüc âoïng täút khi caïc pha tiãúp xuïc täút, âaím baío sæû liãn tuûc
cuía doìng âiãûn taíi âi qua noï.
- Thiãút bë âæåüc càõt täút khi caïc pha âæåüc càõt hoaìn toaìn, hai âáöu cæûc
mäùi pha cuía thiãút bë âoï khäng coï liãn hãû âiãûn aïp, ngoaìi ra cáön phaíi treo
biãøn " cáúm âoïng âiãûn" vaìo vë trê âiãöu khiãøn thiãút bë vaì càõt nguäön âãún caïc cå
cáúu taïc âäüng cuía thiãút bë âoï.
Khi càõt âiãûn âãø sæía chæîa thiãút bë thç cáön phaíi thæûc hiãûn thãm mäüt säú
nhiãûm vuû næîa laì:
- Âoïng tiãúp âiaû cäú âënh hoàûc di âäüng vãö phêa thiãút bë sæía chæîa. Viãûc
âàût tiãúp âëa phaíi tuán thuí âuïng theo quy trçnh laì : caïch ly thiãút bë (bàòng caïc
thiãút bë nhæ dao caïch ly, cáöu chç, thaïo âáöu caïp, thaïo thanh caïi våïi khoaíng
caïch träng tháúy âæåüc) thæí hãút âiãûn âàût tiãúp âëa.
- Âàût raìo chàõn khi càõt âiãûn tæìng pháön taûi nåi laìm viãûc vaì treo baíng
caính baïo theo quy trçnh kyîî thuáût an toaìn âiãûn.

7.3.6 Chê dô chí huy diêu dô:
1. Trung tám âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia (ÂÂQG) laì cáúp chè huy váû n
haì nh cao nháú t HTÂ, laì nåi phaï t âi caï c lãû nh chè huy váû n haì nh tåï i cáú p
âiãö u âäü HTÂ miãö n, NMÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n, Cäng ty truyãö n taí i
âiãû n (CTTTÂ), traûm 500 KV vaì nhæî ng âån vë khaï c coï chæï c nàng quaí n
lyï váû n haì nh trong HTÂ.
ÂÂQG coï nhiãû m vuû truyãö n âaû t chè thë, lãû nh cuí a laî nh âaû o EVN tåï i
caï c âån vë liãn quan âãú n cäng taï c váû n haì nh HTÂ.
2. Âiãö u âäü miãö n (ÂÂM) laì nåi phaï t âi caï c lãû nh chè huy váû n haì nh
tåïi caï c cáúp âiãö u âäü læåï i âiãû n phán phäú i, NMÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n,
CTTTÂ, traû m âiãû n vaì caï c âån vë khaï c coï chæï c nàng quaí n lyï váû n haình
HTÂ trong miãö n.
ÂÂM coï nhiãû m vuû truyãö n âaû t chè thë cuí a laî nh âaû o EVN hoàû c cuí a
Giaï m âäú c ÂÂQG tåï i caï c âån vë vaì baïo caï o cuí a âån vë lãn EVN hoàû c
ÂÂQG vãö caï c váú n âãö liãn quan âãú n cäng taïc váû n haì nh HTÂ.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 77
3. Âiãö u âäü læåï i âiãû n phán phäú i laì nåi phaï t âi lãû nh chè huy váû n
haì nh traû m âiãû n, traû m buì, traûm diesel, traû m thuyí âiãû n nhoí thuäü c quyãö n
âiãö u khiãø n vaì caï c âån vë coï chæï c nàng quaí n lyï váû n haì nh træû c thuäü c
Cäng ty âiãû n læû c (CTÂL), âiãû n læû c tènh, thaì nh phäú.
Âiãö u âäü læåï i âiãû n phán phäú i coï nhiãûm vuû truyãö n âaû t chè thë laî nh
âaû o CTÂL, âiãû n læû c træû c tiãú p hoàû c cuí a Giaï m âäú c ÂÂM tåïi caï c âån vë
vaì baï o caï o cuí a caï c âån vë lãn CTÂL hoàû c ÂÂM vãö caï c váú n âãö liãn
quan âãú n cäng taï c váû n haì nh læåï i âiãû n phán phäúi thuäü c quyãö n âiãö u
khiãø n.
4. Nhán viãn váû n haì nh gäö m coï: kyî sæ âiãö u haì nh (KSÂH) HTÂ
Quäú c gia, KSÂH HTÂ miãö n, ÂÂV læåï i âiãû n phán phäú i, træåí ng ca
NMÂ vaì nhán viãn âiãö u haì nh traû m âiãû n, traû m buì , diesel, traû m thuyí
âiãû n nhoí laì m viãûc theo chãú âäü ca, kêp theo lëch phán ca âaî âæåü c âån vë
duyãû t.
5. Lãû nh chè huy váû n haì nh phaí i do nhán viãn váû n haì nh cáú p trãn
truyãö n âaût træû c tiãú p tåï i nhán viãn váû n haì nh cáú p dæåïi. Lãû nh chè huy váû n
haì nh phaí i ngàõ n goü n, roî raì ng vaì chênh xaï c bao gäö m:
− Thäng baï o phæång thæï c váû n haì nh haì ng ngaì y.
− Cho pheï p ngæì ng dæû phoì ng, ngæì ng sæí a chæî a, tiãú n haì nh kiãø m tra,
thæí nghiãû m vaì cho pheï p âæa vaì o váû n haì nh (bao gäö m caí thiãút bë sau kyì
sæí a chæî a, thiãú t bë måïi) caï c thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n.
− Âiãö u chènh biãø u âäö phuû taí i, phán bäø cán bàò ng cäng suáú t âãø âaï p
æï ng tçnh hçnh thæû c tãú .
− Thay âäø i trë säú chènh âënh råle baí o vãû vaì tæû âäü ng, náúc phán aï p
cuí a caï c MBA thuäü c quyãö n âiãöu khiãø n.
− Chè huy thao taï c thay âäø i så âäö näú i dáy, chè huy xæí lyï sæû cäú vaì
caï c hiãû n tæåü ng báút thæåì ng trong HTÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n.
− Haû n chãú cäng suáú t, sa thaíi hoàû c khäi phuû c phuû taí i.
− Chuáø n y caïc kiãú n nghë vãö váû n haì nh thiãú t bë cuí a nhán viãn váû n
haì nh cáú p dæåï i.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
78 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
6. Nhán viãn váû n haì nh cáú p dæåï i coï nhiãû m vuû thi haì nh chênh xaï c,
khäng cháû m trãù vaì khäng baì n caî i lãû nh chè huy váû n haì nh cuí a nhán viãn
váû n haì nh cáú p trãn, træì nhæî ng lãû nh nguy haû i âãú n ngæåì i vaì thiãú t bë.
Nãú u khäng coï lyï do chênh âaï ng vãö an toaì n maì trç hoaî n lãû nh cuí a
nhán viãn váû n haì nh cáú p trãn thç nhán viãn váû n haì nh cáú p dæåï i vaì laînh
âaû o âån vë gáy ra sæû trç hoaî n âoï phaíi chëu hoaì n toaì n traï ch nhiãû m vãö
háû u quaí xaí y ra.
7. Khi xaí y ra sæû cäú , hiãû n tæåü ng báú t thæåì ng trong ca træûc cuí a mçnh,
nhán viãn váû n haì nh phaí i thæû c hiãû n âuï ng caï c âiãö u quy âënh trong quy
trçnh xæí lyï sæû cäú HTÂ hiãû n haì nh vaì baï o caï o nhæî ng thäng tin cáö n thiãú t
cho laî nh âaû o âån vë vaì âiãö u âäü cáú p trãn biãú t.
Âäú i våï i nhæî ng sæû cäú xaí y ra våï i HTÂ miãö n, NMÂ, traû m âiãû n thç
ngay sau khi xæí lyï xong sæû cäú nhán viãn váû n haì nh, træû c ban CTTTÂ
phaí i coï baí n baï o caï o nhanh gæí i vãö âiãö u âäü cáú p trãn træû c tiãú p.
8. Trong cäng taï c váû n haì nh HTÂ:
− Moü i liãn hãû nhán viãn váû n haì nh phaí i nãu roî tãn vaì chæï c danh,
näüi dung liãn hãû phaí i âæåü c ghi cheï p âáö y âuí vaì o säø nháût kyï váû n haình
theo trçnh tæû thåì i gian.
− Moü i liãn hãû cuí a nhán viãn váû n haì nh khi thao taï c vaì xæí lyï sæû cäú
phaí i âæåü c ghi ám taû i âiãö u âäü vaì taûi caïc âån vë thao taïc, xæí lyï sæû cäú.
7.3.7. Quy djnh chê dô bao cao dôi voi cac don vj tham gia công tac
vân hanh HTD:
1. Haì ng ngaì y, caï c NMÂ, traû m âiãû n phaí i baï o caï o våïi cáú p âiãö u âäü
theo phán cáú p caï c thäng tin váû n haì nh thæû c tãú cuí a ngaì y gäö m:
− Biãø u âäö phaï t cuí a nhaì maï y tæì 0h âãú n 24h.
− Täø ng âiãû n nàng phaï t trong ngaì y cuí a nhaì maï y.
− Tçnh hçnh nhiãn liãû u (âäú i våï i caï c nhaì maï y nhiãût âiãû n), mæû c næåï c
häö chæï a (âäúi våï i caï c nhaì maï y thuí y âiãû n).
− Thäng säú váû n haì nh âæåì ng dáy, MBA.
− Tçnh traû ng váû n haì nh caï c thiãú t bë.
− Caï c sæû cäú trong ngaì y.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 79
Thåì i gian vaì caï c biãø u máù u baï o caï o do caïc cáú p âiãö u âäü quy âënh.
2. Haì ng ngaì y caïc cáú p âiãö u âäü cáú p dæåï i phaí i baï o caï o våï i caï c cáú p
âiãö u âäü cáú p trãn caï c thäng tin váû n haì nh thæû c tãú cuí a ngaì y gäö m:
− Biãø u âäö phuû taí i tæì 0h âãú n 24h.
− Täø ng âiãû n nàng tiãu thuû trong ngaì y.
− Biãø u âäö phaï t cuí a nhaì maï y tæì 0h âãú n 24h, saí n læåü ng phaï t ra cuí a
caï c NMÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n.
− Tçnh hçnh nhiãn liãû u (âäú i våï i caï c nhaì maï y nhiãû t âiãû n), mæï c næåï c
häö chæï a (âäúi våï i caï c nhaì maïy thuí y âiãû n) thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n.
− Tçnh hçnh váûn haì nh cuí a HTÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n.
− Nhæî ng sæû cäú xaí y ra trong HTÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n (bao
gäö m caí viãûc xæí lyï vaì khàõ c phuû c hiãû u quaí ).
Thåì i gian vaì caï c biãø u máù u baï o caï o do caïc cáú p âiãö u âäü quy âënh.
3. Khi cáö n thiãút, caï c cáú p âiãö u âäü coï quyãö n nàõ m tçnh hçnh váû n
haì nh, kiãø m tra thäng säú váû n haì nh cuí a caï c thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u
khiãø n cuí a cáú p âiãö u âäü cáú p dæåï i, cuí a NMÂ vaì caïc traû m âiãû n coï liãn
quan âãú n viãû c chè huy váû n haì nh HTÂ.
Caï c âån vë coï traï ch nhiãû m baï o caï o âáö y âuí vaì chênh xaïc tçnh hçnh,
thäng säú váû n haì nh caï c thiãú t bë thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n theo yãu cáö u
cuí a caï c cáú p âiãö u âäü .
4. Sau caï c sæû cäú , ngoaìi caïc baï o caï o cuí a nhán viãn váû n haì nh, caï c
cáú p âiãö u âäü, caï c âån vë quaí n lyï váûn haì nh thiãú t bë phaí i laì m baï o caï o
bàò ng vàn baí n gæí i vãö caï c cáú p âiãö u âäü tæång æï ng vaì caï c âån vë cáú p trãn.
Baï o caï o phaí i tæåì ng trçnh diãù n biãún sæû cäú , phán têch nguyãn nhán vaì âãö
ra caï c biãûn phaï p âãö phoì ng.
7.3.8. Chê dô giao ca:
1. Nhán viãn váû n haì nh cáö n coï màû t træåï c luï c nháû n ca êt nháú t 15
phuï t âãø tçm hiãø u nhæî ng sæû viãû c xaí y ra tæì ca gáö n nháú t cuí a mçnh âãú n ca
hiãû n taû i âãø nàõ m âæåü c roî raì ng tçnh traû ng váûn haì nh cuí a caï c thiãú t bë, HTÂ
thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n vaì kiãø m tra.
2. Træåï c khi nháû n ca nhán viãn váû n haì nh phaí i tçm hiãø u:
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
80 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
− Phæång thæï c váû n haì nh trong ngaì y.
− Så âäö näúi dáy cuí a HTÂ thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n vaì kiãø m tra, læu
yï nhæî ng thay âäø i so våï i kãú t dáy cå baí n vaì tçnh traû ng thiãú t bë.
− Nhæî ng ghi cheï p trong säø nháû t kyï váû n haì nh vaì caï c säø giao ca.
− Nhæî ng thao taï c âæa thiãút bë ra khoí i váû n haì nh vaì âæa vaì o váû n
haì nh, âæa vaì o dæû phoì ng theo kãú hoaû ch seî âæåü c thæû c hiãû n trong ca.
− Nhæî ng âiãö u lãû nh måï i trong säø âiãöu lãû nh vaì säø ghi caïc bæï c âiãû n
gæíi tæì cáú p trãn vaì caï c âån vë.
− Nghe ngæåì i giao ca truyãö n âaû t træû c tiãú p nhæî ng âiãöu cuû thãø vãö
chãú âäü váû n haì nh, nhæî ng lãû nh cuí a laî nh âaû o cáú p trãn maì ca váû n haì nh
phaí i thæû c hiãû n vaì nhæî ng âiãö u âàûc biãû t chuï yï hoàû c giaíi âaï p nhæî ng váú n
âãö chæa roî .
− Kiãø m tra hoaû t âäü ng cuí a hãû thäú ng SCADA/EMS... vaì thäng tin
liãn laûc.
− Kiãø m tra tráût tæû vãû sinh nåi laì m viãûc, thiãú t bë vaì duû ng cuû duì ng
trong ca.
− Caï c näü i dung cuû thãø khaï c theo quy âënh riãng cuí a tæì ng âån vë.
− Kyï tãn vaì o säø nháû n ca.
3. Træåï c khi giao ca nhán viãn cáö n phaí i:
− Hoaì n thaì nh caï c cäng viãû c sæû vuû trong ca gäö m: ghi säø giao ca,
tênh toaï n thäng säú , caïc taìi liãûu váû n haì nh khaï c theo quy âënh cuí a tæì ng
âån vë, vãû sinh cäng nghiãû p.
− Thäng baï o mäü t caï ch ngàõ n goü n, chênh xaï c vaì âáö y âuí cho ngæåì i
nháû n ca nhæî ng thay âäøi cuí a HTÂ, caï c thiãú t bë cuì ng nhæî ng lãû nh, chè thë
måïi coï liãn quan âãú n váû n haì nh trong ca mçnh.
− Thäng baï o cho ngæåì i nháû n ca nhæî ng hiãû n tæåü ng báú t thæåì ng âaî
xaí y ra trong ca mçnh vaì nhæî ng hiãû n tæåü ng khaï ch quan âang âe doaû âãú n
chãú âäü laìm viãûc bçnh thæåì ng cuí a HTÂ, cuí a thiãú t bë.
− Giaí i thêch thàõ c màõ c cuí a ngæåì i nháû n ca vãö nhæî ng váú n âãö chæa roî .
− Kyï tãn vaì o säø giao ca sau khi ngæåì i nháû n ca âaî kyï .
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 81
4. Thuí tuû c giao ca âæåüc thæû c hiãû n xong khi nhán viãn váû n haì nh
giao ca vaì nháû n ca âãö u âaî kyï tãn vaì o säø giao ca. Kãø tæì khi kyï nháû n ca
nhán viãn váû n haì nh nháû n ca coï âáö y âuí quyãö n haûn vaì traï ch nhiãû m thæû c
hiãû n nhæî ng nhiãû m vuû cuí a mçnh trong ca træûc.
5. Sau khi nháû n ca KSÂH HTÂ miãö n phaí i baï o caï o KSÂH HTÂ
Quäú c gia:
− Tãn cuí a KSÂH HTÂ miãö n.
− Så âäö kãú t dáy HTÂ miãö n vaì nhæî ng læu yï .
− Tçnh traû ng vaì khaí nàng huy âäü ng cäng suáú t taï c duû ng, phaí n
khaï ng cuí a nguäö n âiãû n thuäü c quyãö n âiãöu khiãø n.
− Tçnh hçnh váû n haì nh cuí a HTÂ miãö n, nhæî ng thao taï c chênh seî
thæûc hiãû n trong ca.
− Nhæî ng kiãú n nghë våï i KSÂH HTÂ Quäú c gia vãö phæång thæï c huy
âäü ng nguäö n trong miãö n.
− Tçnh hçnh thäng tin liãn laû c giæî a caï c cáú p âiãö u âäü HTÂ miãön våï i
cáú p âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia.
6. Sau khi nháû n ca, ÂÂV læåï i âiãû n phán phäúi phaíi baï o caï o cho
KSÂH HTÂ miãö n nhæî ng váú n âãö sau:
− Tãn cuí a ÂÂV.
− Så âäö kãú t dáy vaì tçnh hçnh váû n haì nh læåïi âiãû n phán phäú i thuäü c
quyãö n âiãöu khiãø n.
− Tçnh traû ng vaì khaí nàng huy âäü ng cäng suáú t taï c duû ng, phaí n
khaï ng cuí a nguäö n âiãû n nhoí , nguäö n buì cäng suáút phaí n khaï ng thuäü c
quyãö n âiãöu khiãø n.
− Tçnh hçnh phuû taí i, caïc biãû n phaï p âiãö u hoaì , haû n chãú phuû taí i trong
ca. Thæï tæû æu tiãn caï c âæåì ng dáy cung cáú p âiãûn cho caï c phuû taí i (kãø caí
caï c nhu cáö u âàû c biãût cáö n æu tiãn cung cáú p).
− Kãú hoaû ch sæía chæî a coï liãn quan âãú n HTÂ miãö n.
− Tçnh hçnh thäng tin liãn laû c giæî a cáú p âiãöu âäü læåï i âiãû n phán phäú i
våïi cáúp âiãö u âäü HTÂ miãö n.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
82 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
− Nhæî ng kiãú n nghë vãö váû n haì nh HTÂ miãö n âäúi våïi cáú p âiãö u âäü
HTÂ miãön.
7. Sau khi nháû n ca, Træåí ng ca hoàû c caïc NMÂ baï o caï o cho KSÂH
HTÂ Quäú c gia, KSÂH HTÂ miãö n vaì ÂÂV læåïi âiãû n phán phäú i theo
phán cáú p quyãö n âiãö u khiãøn:
− Tãn cuí a Træåí ng ca vaì Kêp træåí ng traû m âiãû n.
− Tçnh traû ng loì , maï y vaì thiãú t bë, säú loì , maïy âang váû n haì nh, dæû
phoì ng noï ng, dæû phoì ng nguäüi.
− Dæû kiãú n khaí nàng phaït cao nháú t, nhæî ng khoï khàn thuáû n låü i trong
viãû c cháú p haì nh biãø u âäö cäng suáú t.
− Så âäö näú i dáy chênh cuí a NMÂ.
− Phæång thæï c taï ch læåïi giæî tæû duì ng, traû ng thaï i âàû t cuí a caï c bäü tæû
âäü ng chäú ng sæû cäú.
− Tçnh hçnh nhiãn liãû u âäú i våï i nhaì maï y nhiãû t âiãû n, caï c säú liãû u
thuyí vàn (mæï c næåï c thæåü ng læu, haû læu, læu læåü ng næåï c vãö häö , læu
læåü ng næåï c duì ng âãø phaït âiãû n...) âäú i våï i nhaì maï y thuyí âiãû n.
− Tçnh hçnh thäng tin liãn laû c giæî a NMÂ våï i cáú p âiãö u âäü coï quyãö n
âiãö u khiãø n.
− Nhæî ng kiãú n nghë vãö váû n haì nh thiãút bë cuí a nhaì maï y.
8. Sau khi nháû n ca, nhán viãn âiãö u haì nh traû m âiãû n phaí i baï o caï o
våïi caï c cáú p âiãö u âäü (theo phán cáú p) nhæî ng váú n âãö sau:
− Tãn cuí a nhán viãn váû n haì nh.
− Så âäö kãú t dáy cuí a traû m.
− Tçnh traû ng váû n haì nh cuía MBA læû c vaì thiãú t bë chênh trong traû m.
− Âiãû n aï p thanh caï i vaì doì ng âiãû n, cäng suáú t taï c duû ng, cäng suáú t
phaí n khaï ng truyãö n taí i trãn âæåì ng dáy.
− Cäng suáút, doì ng âiãûn qua MBA vaì caï c thäng säú khaï c.
− Tçnh traû ng laì m viãû c báú t thæåì ng vaì tçnh hçnh thäng tin liãn laû c.
− Nhæî ng kiãú n nghë vãö váûn haì nh thiãút bë âäúi våïi caï c cáú p âiãö u âäü
(theo phán cáú p).
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 83
9. Sau khi nháû n ca, Træåí ng kêp traû m buì , traû m diesel, traû m thuyí
âiãû n nhoí baï o caï o cho KSÂH HTÂ miãö n vaì ÂÂV læåïi âiãû n phán phäú i
theo phán cáú p quyãö n âiãö u khiãø n:
− Tãn cuí a træåí ng kêp.
− Tçnh traûng maï y vaì thiãú t bë, säú maï y âang váû n haì nh, dæû phoì ng.
− Dæû kiãú n khaí nàng phaï t cao nháú t, nhæî ng khoï khàn, thuáû n låü i
trong viãû c cháú p haì nh biãø u âäö cäng suáú t.
− Så âäö näú i dáy chênh cuí a traû m.
− Tçnh traû ng nhiãn liãû u âäú i våï i traû m diesel, caïc säú liãû u thuyí vàn
âäúi våï i traû m thuí y âiãû n nhoí .
− Tçnh hçnh thäng tin liãn laû c.
− Nhæî ng kiãú n nghë vãö váû n haì nh thiãú t bë âäúi våïi caïc cáú p âiãö u âäü
(theo phán cáú p).
10. Sau khi nháû n baï o caï o nháû n ca cuí a nhán viãn âiãö u haình cáú p
dæåï i KSÂH HTÂ Quäú c gia, KSÂH HTÂ miãö n, ÂÂV læåï i âiãû n phán
phäú i phaí i thäng baï o laû i caï c näü i dung:
− Tãn cuí a KSÂH HTÂ Quäú c gia, KSÂH HTÂ miãö n, ÂÂV læåï i
âiãû n phán phán phäú i.
− Så âäö näúi dáy liãn quan cuí a HTÂ, HTÂ miãö n, læåïi âiãû n phán
phäú i vaì nhæî ng khoï khàn thuáû n låü i trong ca.
− Caï c yãu cáö u vãö váû n haì nh HTÂ âäúi våï i nhán viãn váû n haì nh cáú p
dæåï i.
− Traí låì i caï c kiãú n nghë cuí a nhán viãn váû n haì nh cáú p dæåï i.
11. Nhán viãn váû n haì nh khäng âæåü c giao ca khi chæa hoaì n thaì nh
caï c cäng viãû c sæû vuû hoàû c chæa thäng baï o âáö y âuí tçnh hçnh váû n haì nh
trong ca cho ngæåì i nháû n ca.
Træåì ng håü p sau sæû cäú âaî âãú n giåì giao ca maì chæa hoaì n thaì nh caï c
cäng viãû c sæû vuû trong ca, nãú u âæåü c pheï p cuí a laî nh âaû o âån vë, træåí ng
phoì ng træû c tiãú p thç nhán viãn váû n haì nh âæåü c pheï p giao ca træåï c vaì åí
laûi hoaì n chènh caï c cäng viãû c sæû vuû .
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
84 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
12. Nhán viãn váû n haì nh khäng âæåü c laì m viãûc 2 ca liãn tuû c, trong
khi ca khäng âæåü c uäú ng ræåü u, bia, sæí duû ng cháút kêch thêch khaï c bë
nghiãm cáú m.
Nhán viãn váû n haì nh khäng âæåü c giao ca khi coï âuí lyï do xaï c âënh
ngæåì i nháû n ca khäng âuí tènh taï o do âaî uäú ng ræåü u, bia, sæí duû ng caï c
cháú t kêch thêch khaï c bë nghiãm cáú m. Træåì ng håü p naì y nhán viãn váû n
haì nh phaí i baï o caï o laî nh âaû o âån vë âãø cæí ngæåìi khaï c thay thãú .
13. Nhán viãn váû n haì nh khäng âæåü c boí vë trê luïc træû c ca hoàû c hãú t
giåì træû c ca nhæng chæa cho ngæåì i âãú n nháû n ca.
14. Nhán viãn váû n haì nh khäng giao, nháû n ca khi âang coï sæû cäú
hoàû c âang tiãú n haì nh nhæî ng thao taï c phæï c taû p træì træåì ng håü p khi âang
tiãú n haì nh caï c thao taïc phæï c taûp, nãú u âæåü c sæû âäö ng yï cuí a nhán viãn váû n
haì nh træû c ban cáú p trãn vaì /hoàû c laî nh âaû o âån vë træû c tiãú p thç coï quyãö n
giao nháû n ca.
15. Nhán viãn váû n haì nh khäng âæåü c laì m viãû c riãng trong giåì træû c
ca vaì tuyãû t âäú i khäng cho ngæåìi khäng coï nhiãû m vuû vaì o phoì ng træû c ca
nãú u khäng âæåü c pheï p cuí a laî nh âaû o âån vë, træåí ng phoì ng hoàû c quaí n
âäú c phán xæåí ng træû c tiãú p.
7.3.9. Quy djnh vê lâp so dô kêt dây co ban:
1. Træåï c ngaì y 15/11 haì ng nàm, cáú p âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia thiãú t
láû p så âäö kãú t dáy cå baí n cuí a HTÂ Viãû t Nam aï p duû ng tæì ngaì y 01 thaï ng
01 nàm sau (så âäö phaí i thãø hiãû n roî vë trê thæåì ng âoï ng, thæåì ng måí cuí a
caï c thiãú t bë âoï ng/càõ t trãn læåï i truyãö n taí i thuäü c quyãö n âiãö u khiãø n vaì
kiãø m tra cuí a cáú p âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia) trçnh Phoï Täø ng giaï m âäú c saí n
xuáú t EVN phã duyãû t. Cáú p âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia phaí i gæí i cho mäùi cáú p
âiãö u âäü HTÂ miãö n êt nháút 3 baí n så âäö kãú t dáy cå baí n cuí a HTÂ Viãû t
Nam âaî âæåü c phã duyãû t træåï c ngaì y 01/12.
2. Sau khi nháû n âæåü c så âäö kãút dáy cå baí n cuí a HTÂ Viãû t Nam âaî
âæåü c phã duyãû t, træåï c ngaì y 15/12 haì ng nàm, cáú p âiãö u âäü HTÂ miãö n
gæíi vãö cáúp âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia êt nháút 03 baí n så âäö näú i dáy cå baí n
cuí a HTÂ miãö n aï p duû ng tæì ngaì y 01 thaï ng 01 nàm sau (så âäö phaí i thãø
hiãû n roî vë trê thæåì ng âoï ng, thæåì ng måí cuí a caï c thiãú t bë âoï ng/càõt trãn
læåï i truyãö n taíi, chiãö u daìi vaì loaû i âæåì ng dáy truyãö n taí i âiãû n, thãø hiãû n så
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 85
âäö vaì thäng säú chênh cuí a caï c traû m biãú n aï p coï cáú p âiãû n aï p tæì 66 KV tråí
lãn). Caï c baí n så âäö kãú t dáy cå baí n cuí a HTÂ miãö n gæí i vãö cáú p âiãö u âäü
HTÂ Quäú c gia phaí i âæåü c Giaï m âäú c trung tám âiãö u âäü HTÂ miãö n phã
duyãû t.
3. Khi xeït tháú y chãú âäü váû n haì nh HTÂ Viãû t Nam coï nhæî ng thay
âäøi hoàû c khi xeït tháú y så âäö kãú t dáy cå baí n khäng coì n phuì håü p, cáú p
âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia âãö ra phæång thæï c kãú t dáy måï i cuí a HTÂ Viãû t
Nam, trçnh Phoï täø ng giaï m âäú c saí n xuáú t EVN phã duyãû t, cáú p âiãö u âäü
HTÂ Quäú c gia gæí i cho cáú p âiãö u âäü HTÂ miãö n så âäö kãú t dáy måï i âaî
âæåü c phã duyãût.
Khi xeï t tháú y chãú âäü váû n haì nh HTÂ miãö n coï nhæî ng thay âäøi hoàûc
khi xeï t tháú y så âäö kãú t dáy cå baí n khäng coì n phuì håü p, cáú p âiãö u âäü
HTÂ miãö n âãö ra phæång thæï c kãú t dáy måï i cuí a HTÂ miãö n. Træåï c khi
váû n haì nh HTÂ miãö n åí mäüt kãút dáy måï i, cáú p âiãö u âäü HTÂ miãö n phaí i
gæíi vãö cáú p âiãö u âäü HTÂ Quäú c gia så âäö kãút dáy thay âäø i âãø cáú p âiãö u
âäü HTÂ Quäú c gia coï cå såí tênh toaï n caï c chãú âäü váû n haì nh cho toaì n
HTÂ Viãût Nam vaì thäng baï o ngæåü c laûi cho cáú p âiãö u âäü HTÂ miãö n yï
kiãú n cháú p nháû n (hoàû c khäng cháú p nháû n).
7.4. Giåïi thiãûu vãö hãû thäúng thäng tin âæåìng dáy 500 kV Bàõc - Nam
Âæåì ng dáy 500 kV ngoaì i nhiãû m vuû laì âæåì ng dáy truyãö n taíi âiãû n
huyãú t maû ch näú i liãö n caï c hãû thäú ng âiãû n cuí a 3 miãö n Bàõ c Trung Nam coì n
âoï ng vai troì ráút quan troü ng trong thäng tin liãn laûc cuí a ngaì nh âiãû n,
phuû c vuû täú t cho cäng taï c âiãö u âäü phaû m vi quäú c gia. Caï c hãû thäúng
thäng tin chênh coï liãn hãû âãú n âæåì ng dáy vaì caïc traû m biãú n aï p 500 kV
laì caïp quang vaì viba.
Tuyãú n thäng tin chênh trãn âæåì ng dáy 500 kV laì tuyãú n caï p quang
näúi tæì traû m 500 kV Hoì a Bçnh âãú n traû m 500 kV Phuï Lám, caï p quang
âæåü c âàû t trong dáy chäú ng seï t gäö m 10 såü i quang coï dung læåü ng 34 Mbêt
tæång æï ng våïi 480 kãnh thoaû i. Chiãö u daì i tuyãú n caï p quang laì 1470 km,
trãn tuyãú n coï 22 traû m làû p, hai traû m kãö nhau caï ch nhau khoaí ng 62-65
km. Traû m làû p quang laì m nhiãû m vuû chuyãø n tên hiãû u quang thaì nh tên
hiãû u âiãû n, khuãú ch âaûi lãn räö i laû i chuyãø n thaì nh tên hiãû u quang âãø truyãö n
âi tiãú p. Nguäö n cáú p âiãû n cho caïc traû m làû p quang laì nguäö n âiãû n mäü t
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
86 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
chiãö u tæì àc quy 48V âæåü c naû p bàò ng pin màû t tråìi hoàû c maï y phaï t âiãû n
riãng. Traû m làû p âæåü c âàû t ngay saï t chán cäü t âiãû n, trãn caï p quang 2 såü i
quang håü p thaì nh mäü t tuyãú n, trãn 1 tuyãú n thç mäü t såüi laì phaï t coì n mäü t
såü i laì thu, caï p quang loaû i âån mode.
Ngoaìi tuyãú n caïp quang laì tuyãú n thäng tin chênh coì n coï 3 tuyãú n
viba 34 Mbêt. Tuyãú n viba thæï nháú t näú i liãö n giæî a trung tám âiãöu âäü hãû
thäú ng âiãû n Miãö n Bàõ c (A1) taû i Haì Näü i våï i traû m 500 kV Hoì a Bçnh,
tuyãú n thæï 2 näúi liãö n giæî a trung tám âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n Miãö n Trung
(A3) taûi Âaì Nàô ng våï i traû m 500 kV Âaì Nàô ng, tuyãú n viba thæï 3 näú i liãö n
giæî a trung tám âiãö u âäü hãû thäú ng âiãû n Miãö n Nam (A2) taû i thaì nh phäú Häö
Chê Minh våïi traû m 500 kV Phuï Lám. Tuyãú n viba thæï nháú t daì i 88 Km
âi qua nhiãö u âäöi nuïi nãn phaíi qua caï c chàû ng chuyãø n tiãú p Haì Näü i - 220
kV Haì Âäng - Taín Viãn - Hoì a Bçnh. Coì n caï c tuyãú n viba coì n laûi coï cæû
ly gáö n nãn khäng cáö n caïc traû m chuyãø n tiãú p.
Thäng qua caï c hãû thäú ng thäng tin cuí a âæåì ng dáy 500 kV coï thãø
thæû c hiãû n liãn laû c truyãö n thäng tin tæì nåi naì y âãú n nåi khaïc trong phaû m
vi ngaì nh âiãû n.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 87
Chuong 8
GIOI THIÊU VÊ HÊ THÔNG SCADA

8.1. Khai niêm vê tuong tac giua nguoi va may (TNM ) :
Âáy laì khaïi niãûm tæång âäúi måïi vãö mäúi quan hãû qua laûi giæîa ngæåìi
váûn haình vaì hãû thäúng âiãöu khiãøn xung quanh trong quaï trçnh âiãöu phäú i váûn
haình hãû thäúng âiãûn, âàûc biãût laì giæîa ngæåìi vaì maïy tênh. Âãø âiãöu haình täút hãû
thäúng âiãûn cáön taûo ra sæû tæång thêch hoaìn toaìn giæîa con ngæåìi vaì maïy tênh.
Âiãöu naìy âàûc biãût quan troüng trong caïc chãú âäü sæû cäú chè trong thåìi gian ráút
ngàõn, nhán viãn váûn haình phaíi hiãøu âæåüc tçnh huäúng âaî xaíy ra vaì choün loüc
ra âæåüc caïc thäng tin quan troüng nháút trong vä säú caïc thäng tin âæa âãún baìn
âiãöu khiãøn âäöng thåìi dãù daìng thao taïc khàõc phuûc sæû cäú.
1) Thê hiên so dô luoi diên:
Coï hai phæång phaïp thãø hiãûn så âäö læåïi âiãûn xuáút phaït tæì nhu cáöu
thæûc tãú khaïc nhau :
+ Thãø hiãûn kiãøu så âäö kãút dáy âãø âiãöu khiãøn tæì xa. Âáy laì phæång
phaïp thãø hiãûn âån giaín vaì roî raìng, cho pheïp ngæåìi âiãöu haình phán têch
nhanh choïng vaì chênh xaïc tçnh traûng læåïi âiãûn, thao taïc caïc thiãút bë âiãöu
khiãøn tæì xa vaì ghi laûi caïc thao taïc cuía thiãút bë duìng tay.
Caïch thãø hiãûn naìy cho pheïp hiãøn thë caïc âáöu cung cáúp vaì täø håüp læåïi
phán phäúi dæåïi daûng så âäö coï kêch thæåïc låïn. Noï liãn quan âãún háöu hãút caïc
thao taïc cuía ngæåìi âiãöu haình. Kiãøu så âäö naìy coìn coï thãø bäø sung caïc thäng
säú chi tiãút cuía caïc traûm dæåïi daûng så âäö thæï hai trãn cuìng så âäö trãn våïi
thäng tin phong phuï hån vaì âæåüc phoïng to thu nhoí våïi tè lãû theo yãu cáöu.
+ Thãø hiãûn kiãøu âëa âäö cho caïc âäüi sæía chæîa. Noï cho pheïp ngæåìi âiãöu
haình hæåïng dáùn caïc âäüi sæía chæîa thæûc hiãûn caïc chuyãún cäng taïc trãn vuìng
laînh thäø. Khi âoï læåïi âiãûn seî âæåüc xáy dæûng theo caïc toüa âäü âëa lyï cho noï
coï coï thãø laìm viãûc kãút håüp våïi baín âäö. Âiãöu naìy cho pheïp xæí lyï nhanh caïc
sæû cäú vaì giaím thåìi gian càõt âiãûn.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
88 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
2) Cac chuc nãng cua TNM:
Chæïc nàng haìng âáöu cuía TNM laì hiãøn thë tçnh traûng læåïi âiãûn vaì giuïp
cho ngæåìi âiãöu haình hiãøu âæåüc thao taïc cáön phaíi tiãún haình. Caïc chæïc nàng
naìy gäöm coï:
a) Chuc nãng djnh huong: Cung cáúp caïc khaí nàng âënh hæåïng bàòng
caïch âæa ra så âäö toaìn caính cuía læåïi âiãûn.
b) Chuc nãng phân tâng thông tin:
Caïc så âäö læåïi âiãûn chia thaình caïc táöng, trãn âoï sàõp xãúp caïc pháön tæí
ténh vaì âäüng vaì chuïng coï thãø âæåüc cáûp nháût liãn tuûc. Nhæ váûy coï thãø âæåüc
hiãøn thë hoàû c khäng hiãøn thë mäüt táöng hoàûc nhoïm caïc táöng tuìy theo yãu cáöu
truy nháûp thäng tin liãn quan.
c) Chuc nãng tô mau cac dông thai cua luoi:
Sæû kãút näúi cuía læåïi âiãûn âæåüc miãu taí chênh xaïc bàòng caïc maìu sàõc
tæång æïng våïi âäüng thaïi coï thãø cho pheïp täøng håüp âæåüc traûng thaïi thæûc tãú
cuía læåïi âiãûn. Caïc hçnh aính trãn maìn hçnh coï thãø cho pheïp hiãøn thë :
+ Caïc pháön tæí cuía læåïi khäng âæåüc cung cáúp nguäön;
+ Caïc nuït giåïi haûn båíi hai xuáút tuyãún;
+ Vuìng cuía mäüt læåïi âæåüc cáúp âiãûn båíi maïy biãún aïp;
...
d) Nguyên tãc gây chu y khi co su kiên:
Khi coï biãún âäøi naìo âoï trong læåïi cáön gáy chuï yï cho ngæåìi sæí duûng,
ngæåìi ta thæåìng duìng thuí thuáût aïnh saïng hoàûc ám thanh. Thuí thuáût aïnh saïng
coï thãø laì sæû thay âäøi maìu cuía pháön tæí læåïi våïi sæû chåïp nhaïy trong khoaíng
thåìi gian naìo âoï keìm theo laì sæû baïo âäüng. Thuí thuáût ám thanh thæåìng sæí
duûng ám thanh ngàõt quaîng coï táön säú cao trong daíi táön säú nghe tháúy âæåüc âãø
gáy chuï yï âãún ngæåìi váûn haình.
3) Cac so dô cua luoi:
Caïc nguyãn tàõc cuía så âäö: Caïc så âäö cuía læåïi coï thãø cuìng âæåüc nhçn
tháúy trãn mäüt vaìi cæía säø cuía maìn hçnh âiãöu haình. Caïc quaï trçnh xaíy ra trãn
så âäö thãø hiãûn mäüt caïch âäöng thåìi. Caïc pháön tæí cuía så âäö coï thãø laì caïc âäúi
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 89
tæåüng ténh hoàûc âäüng. Khi thiãút kãú så âäö trãn maìn hçnh cáön phaíi chuï yï âãún
sæû biãún âäøi traûng thaïi ráút maûnh cuía noï.
Phæång thæïc kãút näúi så âäö: Mä taí caïch näúi âiãûn giæîa caïc pháön tæí cuía
hãû thäúng, säú læåüng caïc âiãøm kãút näúi. Noï xaïc âënh mäüt âæåìng dáy, mäüt
thanh caïi, mäüt âáöu dáy håí hoàûc mäüt âiãøm näúi v.v...
Caïc thäng säú âiãûn: Laì caïc dæî liãûu khäng thãø thiãúu trong caïc tênh toaïn
vãö âiãûn (täøng tråí, tråí khaïng cuía pháön tæí, cäng suáút taïc duûng vaì phaín khaïng,
doìng âiãûn, âiãûn aïp...)
Caïc thäng tin vãö hãû thäúng : Chuïng coï thãø laì thäng tin tæì caïc RTU
truyãön tåïi hoàûc laì caïc kãút quaí tênh toaïn, hay vë trê âoïng càõt cuía caïc maïy càõt,
dao caïch ly v.v...
4)Tao va thay dôi so dô:
TNM cáön phaíi coï chæïc nàng naìy âãø bäø sung caïc pháön tæí måïi cuía læåïi
âiãûn (âæåìng dáy, MBA , maïy càõt, dao caïch ly måïi...).

8.2. Môt sô cac nguyên tãc co ban trong cac hê thông SCADA
(Supervisory Control And Data Acquisition)
8.2.1. Khai niêm chung:
Trong hãû thäúng âiãûn coï nhæîng khu væûc thènh thoaíng måïi cáön phaíi
thæûc hiãûn caïc thao taïc nhæ âoïng måí maïy càõt, nhæng chi phê âãø duy trç nhán
viãn váûn haình taûi chäù laûi toí ra khäng håüp lyï. Ngoaìi ra viãûc cháûm trãù khi cæí
nhán viãn kyî thuáût âãún âëa baìn khi xaíy ra sæû cäú coï thãø keïo daìi thåìi gian
khàõc phuûc sæû cäú vaì laìm giaím cháút læåüng phuûc vuû khaïch haìng. Khaí nàng
thæûc hiãûn caïc thao taïc váûn haình tæì xa, cuîng nhæ viãûc âaím baío cho caïc thao
taïc âoï âuïng theo yãu cáöu cho pheïp tiãút kiãûm âæåüc nhiãöu chi phê trong váûn
haình hãû thäúng âiãûn.
Tæì nhæîng nguyãn nhán chênh âoï hãû thäúng SCADA âaî phaït triãøn. Caïc
hãû thäúng SCADA coï khaí nàng thæûc hiãûn caïc thao taïc âo læåìng, âiãöu khiãøn
tæì xa, truyãön dæî liãûu vaì baïo caïo laûi våïi trung tám âiãöu haình kãút quaí thæûc
hiãûn thao taïc. Hãû thäúng SCADA toí ra laì phæång tiãûn häù tråü ráút hiãûu quaí vaì
kinh tãú trong váûn haình hãû thäúng âiãûn, goïp pháön tråü giuïp âàõc læûc cho caïc
nhán viãn váûn haình.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
90 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
8.2.2. Diêu khiên va giam sat:
Thuáût ngæî âiãöu khiãøn giaïm saït thæåìng âæåüc duìng âãø chè váûn haình tæì
xa (âiãöu khiãøn) caïc trang bë âiãûn nhæ âäüng cå hoàûc maïy càõt vaì viãûc thäng
tin ngæåüc tråí laûi (giaïm saït) âãø chæïng toí ràòng thao taïc yãu cáöu âaî âæåüc thæûc
hiãûn âuïng. Trong caïc thåìi kyì âáöu cuía viãûc váûn haình hãû thäúng âiãûn viãûc
giaïm saït âæåüc thæûc hiãûn bàòng caïc âeìn baïo xanh, âoí. Khi mäüt thao taïc nhæ
måí maïy càõt âæåüc thæûc hiãûn bàòng âiãöu khiãøn tæì xa, sæû thay âäøi tæì âeìn âoí
sang âeìn xanh taûi trung tám âiãöu haình seî xaïc âënh ràòng thao taïc âaî thæûc
hiãûn thaình cäng.
Taûi trung tám âiãöu haình hãû thäúng SCADA seî thæûc hiãûn viãûc truyãön
tên hiãûu thäng tin queït tuáön tæû caïc traûm biãún aïp åí xa. Caïc traûm biãún aïp âæåüc
trang bë caïc thiãút bë âáöu cuäúi giaïm saït tæì xa RTU (Remote Terminal Unit)
cho pheïp trung tám âiãöu haình coï thãø âiãöu khiãøn traûm biãún aïp thäng qua noï.
Hån næîa caïc RTU cuîng coï thãø thäng baïo laûi cho trung tám âiãöu haình caïc
thao taïc âaî âæåüc thæûc hiãûn cuîng nhæ caïc thäng säú chãú âäü nhæ doìng âiãûn,
âiãûn aïp, cäng suáút taïc duûng, cäng suáút phaín khaïng vaì thäng säú traûng thaïi
cuía caïc pháön tæí nhæ traûng thaïi âoïng hay måí cuía maïy càõt, nhiãût âäü dáöu cuía
MBA... vaì nhiãöu âaûi læåüng khaïc cáön giaïm saït.
Âãø giaím båït säú læåüng dæî liãûu truyãön giæîa caïc traûm biãún aïp åí xa vaì
trung tám âiãöu haình, dæî liãûu chè âæåüc truyãön khi chuïng thay âäøi hoàûc råi ra
ngoaìi vuìng giåïi haûn cho træåïc.
Trong háöu hãút caïc hãû thäúng nhæ váûy, thiãút bë chuí cuía trung tám âiãöu
haình seî láön læåüt queït caïc thiãút bë âáöu cuäúi åí xa RTU bàòng caïch gæíi mäüt
thäng baïo ngàõn tåïi tæìng RTU âãø xem mäùi RTU coï váún âãö gç phaíi baïo caïo.
Nãúu coï, RTU seî gæíi thäng baïo ngæåüc laûi cho thiãút bë chuí vaì dæî liãûu nháûn
âæåüc seî læu træî trong bäü nhåï cuía maïy tênh. Nãúu cáön, mäüt tên hiãûu âiãöu khiãøn
seî âæåüc gæíi tåïi RTU âang xeït vaì caïc thäng baïo hoàûc tên hiãûu caính baïo seî
âæåüc maïy in cuía thiãút bë chuí in ra hoàûc âæåüc hiãøn thë trãn maìn hçnh kiãøu tivi
(CRT) hay maìn hçnh tinh thãø loíng. Pháön låïn caïc hãû thäúng coï chu trçnh queït
táút caí caïc RTU âæåüc thæûc hiãûn trong khoaíng vaìi giáy. Tuy nhiãn trong
træåìng håüp sæû cäú mäüt traûm naìo âoï, thäng baïo seî âæåüc gæíi tæì RTU åí âáy vãö
maïy chuí, quaï trçnh queït bçnh thæåìng seî bë dæìng laûi trong thåìi gian âuí âãø
thiãút bë nháûn âæåüc thäng baïo vaì phaït tên hiãûu caính baïo sao cho ngæåìi váûn
haình coï thãø phaín æïng tæïc thç. Khi coï báút kyì sæû kiãûn thay âäøi traûng thaïi naìo åí
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 91
táút caí caïc traûm âæåüc trang bë RTU, thäng tin seî âæåüc truyãön vãö trung tám
âiãöu haình trong thåìi gian ngàõn. Nhæ váûy trung tám âiãöu haình luän âæåüc
cung cáúp nhæîng thäng tin måïi nháút vãö tçnh traûng hãû thäúng âiãûn.
Háöu hãút caïc hãû thäúng âiãöu khiãøn giaïm saït âãöu âæåüc trang bë maïy tênh.
Thiãút bë chuí thæûc cháút laì mäüt maïy tênh säú coï khaí nàng chuyãøn tên hiãûu tåïi
RTU vaì nháûn thäng tin tæì chuïng. Thäng tin nháûn âæåüc hiãøn thë lãn maìn
hçnh hoàûc âæåüc in ra caïc baín baïo caïo.

8.2.3. Kênh thông tin cho hê thông SCADA :
Caïc hãû thäúng SCADA bao gäöm mäüt traûm chênh (trung tám âiãöu
haình), caïc RTU vaì mäüt vaìi tuyãún thäng tin liãn laûc giæîa thiãút bë chuí taûi traûm
chênh våïi caïc thiãút bë âáöu cuäúi RTU. Âæåìng dáy thäng tin coï thãø laì âæåìng
dáy âiãûn thoaûi, tuyãún caïp quang, kãnh viba hoàûc kãnh taíi ba. Báút kyì mäüt
âæåìng thäng tin naìo coï tè säú tên hiãûu/ nhiãùu (S/N) âuí låïn vaì coï daíi táön âuí
cho täúc âäü truyãön cuía tên hiãûu säú âãöu coï thãø sæí duûng âæåüc.
Caïc täúc âäü truyãön tên hiãûu cao hån âoìi hoíi phaíi måí räüng daíi táön cuía
kãnh truyãön dæî liãûu. Trong mäüt säú træåìng håüp kãnh truyãön tên hiãûu âiãûn
thoaûi bçnh thæåìng våïi daíi táön tæì 300 ÷ 3400 Hz laì hoaìn toaìn thoía maîn.
Âäúi våïi viãûc truyãön dæî liãûu säú, hiãûn nay ngæåìi ta sæí duûng räüng raîi caïp
quang. Täúc âäü truyãön tên hiãûu säú âæåüc âo bàòng bit/s (coìn goüi laì baud). Täúc
âäü truyãön coï thãø âaût tåïi 19200 baud, coìn bçnh thæåìng ngæåìi ta thæåìng sæí
duûng täúc âäü truyãön tæì 600 âãún 9600 baud.
Kãnh thäng tin coï táöm quan troüng âàûc biãût âäúi våïi hãû thäúng SCADA.
Trong hãû thäúng SCADA, âäü tin cáûy cuía caí hãû thäúng thæåìng phuû thuäüc vaìo
cháút læåüng kãnh thäng tin vç âáy laì bäü pháûn coï hãû säú tin cáûy tháúp nháút trong
hãû thäúng. Hãû thäúng SCADA khäng thãø laìm viãûc bçnh thæåìng nãúu thiãúu
kãnh thäng tin tin cáûy vaì âuí maûnh.

8.2.4. Cac dang hê thông SCADA :
Hãû thäúng SCADA bao gäöm thiãút bë chuí vaì RTU. Trãn thæûc tãú coï mäüt
säú cáúu truïc maûng SCADA âæåüc sæí duû ng, vaì daûng âæåüc choün seî xuáút phaït tæì
yãu cáöu cuía hãû thäúng, khaí nàng truyãön tin vaì yãúu täú giaï thaình. Sau âáy laì
mäüt säú så âäö cáúu truïc maûng duìng trong hãû thäúng SCADA.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
92 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông










Kyï hiãûu:
Thiãút bë chuí (Master goüi tàõt laì M) ; Thiãút bë åí xa (Remote goüi tàõt laì
R) ;
+ Hçnh a: mäùi thiãút bë chuí phuûc vuû træûc tiãúp mäüt pháön tæí xa theo mäüt
kãnh thäng tin riãng biãût.
+ Hçnh b: laì hãû thäúng hçnh sao, våïi mäüt thiãút bë chuí phuûc vuû vaìi thiãút
bë åí xa, nhæng mäùi thiãút bë åí xa sæí duûng mäüt kãnh thäng tin riãng biãût.
+ Hçnh c: laì så âäö näúi maûng kiãøu dáy theo nhoïm, våïi mäüt kãnh thäng
tin phuûc vuû vaìi thiãút bë åí xa.
+ Hçnh d: laì så âäö kãút håüp giæîa maûng hçnh sao vaì dáy theo nhoïm.

8.2.5. Tông quan vê cac thiêt bj chinh trong hê thông SCADA:
a) Thiêt bj chu cuía hãû thäúng giaïm saït laì haût nhán cuía hãû thäúng naìy.
Táút caí caïc thao taïc våïi RTU do ngæåìi âiãöu haình thæûc hiãûn âãöu thäng qua
thiãút bë naìy vaì âæåüc caïc RTU baïo caï o laûi cho noï. Bäü pháûn cho pheïp liãn laûc
giæîa thiãút bë chuí vaì RTU laì Modem duìng âãø chuyãøn âäøi caïc tên hiãûu säú cuía
maïy tênh thaình daûng coï thãø phaït vaì thu qua kãnh thäng tin.
b) Cac thiêt bj phuc vu bao gôm :
+ Baìn âiãöu khiãøn våïi maïy vi tênh coï trang bë pháön mãöm quaín lyï viãûc
trao âäøi thäng tin, cå såí dæî liãûu vaì caïc daûng thäng tin så âäö.
M
R M
R
R1
R4
R2
R3
M
M
R2 R4
R1 R3
M
R7 R8
R5 R6
R3 R4
R1 R2
Hçnh 8.1a Hçnh 8.1b
Hçnh 8.1c Hçnh 8.1d
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 93
+ Caïc cæía säø thäng tin caính baïo vaì âiãöu khiãøn trãn maìn hçnh.
+ Baìn phêm vaì maïy in.
Hãû thäúng âiãûn cáön giaïm saï t âæåüc hiãøn thë trãn maìn hçnh maïy tênh dæûa
theo nguyãn tàõc TNM nhæ âaî trçnh baìy. Thäng tin gæíi âãún thiãút bë chuí âæåüc
læu træî trong caïc thiãút bë nhåï thäng tin nhæ âéa cæïng, bàng tæì, hoàûc hiãøn thë
trãn maìn hçnh, trãn bäü hiãøn thë säú (kiãøu 7 thanh) hoàûc caïc âäöng häö chè kim.
Viãûc taïi taûo tên hiãûu tæång tæû âæåüc thæûc hiãûn bàòng bäü chuyãøn âäøi D/A.
c) Cac thiêt bj xa co chuc nãng giam sat (RTU):
Caïc thiãút bë xa cuía hãû thäúng giaïm saït âæåüc âàût taûi caïc traûm biãún aïp,
âæåüc näúi dáy âãø thæûc hiãûn chæïc nàng nháút âënh. Trong caïc RTU hiãûn âaûi coï
trang bë caïc bäü vi xæí lyï våïi bäü nhåï vaì khaí nàng suy luáûn lägic. RTU coï thãø
thæûc hiãûn âæåüc mäüt vaìi thao taïc maì khäng cáön chè thë cuía thiãút bë chuí.
Ngoaìi ra RTU coï thãø âiãöu khiãøn mäüt säú thiãút bë taûi chäù khaïc nhæ bäü âiãöu
khiãøn lägic khaí trçnh (PLC).
Caïc så âäö âo læåìng trong RTU chuyãøn âäøi caïc tên hiãûu tæång tæû nhæ
doìng âiãûn, âiãûn aïp, cäng suáút taïc duûng v.v...thaình doìng âiãûn hay âiãûn aïp
mäüt chiãöu tè lãû våïi âaûi læåüng cáön âo vaì nhåì caïc bäü chuyãøn âäøi tæång tæû -säú
(A/D) chuyãøn thaình daûng tên hiãûu säú âãø chuyãøn vãö thiãút bë chuí thäng qua
caïc mäâem.
Mäüt säú caïc RTU âæåüc trang bë chæïc nàng ghi nháûn sæû kiãûn. Sæû kiãûn
coï thãø laì sæû cäú, mäüt thao taïc váûn haình hay traûng thaïi laìm viãûc nhiãùu loaûn
cuía trang thiãút bë. Thæåìng chæïc nàng ghi nháûn sæû kiãûn laì ghi laûi caïc thäng
säú trang thiãút bë khi coï sæû cäú.

8.2.6. Nhât ky vân hanh voi hê thông SCADA :
Ngoaìi chæïc nàng âiãöu khiãøn vaì giaïm saït, hãû thäúng SCADA coï khaí
nàng ghi laûi nháût kyï váûn haình vaì traûng thaïi cuía læåïi maì noï coï nhiãûm vuû
theo doîi. Nháût kyï váûn haình coï thãø bao gäöm thåìi gian xaíy ra sæû kiãûn, traûng
thaïi cuía trang thiãút bë, täøng âiãûn nàng tiãu thuû v.v...

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
94 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
8.3. Câu truc va chuc nãng cua cac hê thông SCADA/EMS
SCADA/EMS (Supervisory Control And Data Acquisition/Energy
Management System) : Laì hãû thäúng giaïm saït âiãöu khiãøn vaì thu tháûp dæî liãûu
/ Hãû thäúng quaín lyï nàng læåüng.
Hãû thäúng SCADA coï thãø phán chia thaình nhiãöu daûng tuìy thuäüc viãûc
xáy dæûng trãn quy mä cuía hãû thäúng nàng læåüng, theo âoï kãút cáúu cuía hãû
thäúng SCADA coï thãø låïn hay nhoí, âån giaín hay phæïc taûp.
Cáúu truïc cuía mäüt hãû thäúng SCADA thæåìng bao gäöm 3 pháön chênh:
Hardware (Phân cung): gäöm caïc maïy tênh, caïc thiãút bë âáöu cuäúi
RTU, caïc thiãút bë giao diãûn våïi ngæåìi sæí duûng, caïc thiãút bë giao diãûn thäng
tin ...
Software (Phân mêm): Bao gäöm caïc pháön mãöm hãû thäúng, pháön
mãöm tråü giuïp, pháön mãöm æïng duûng,...
Support (Phân bô tro): Sæí duûng âãø kiãún taûo så âäö hãû thäúng, tråü giuïp
tçnh traûng sæû cäú hãû thäúng...
Chæïc nàng cuía hãû thäúng scada/ EMS bao gäöm:
Tiên diêu dô (Pre-Dispatch) :
− Dæû baïo phuû taíi.
− Phæång thæïc váûn haình hiãûn taûi.
− Phán têch hãû thäúng âãø nghiãn cæïu.
− Âiãöu âäü thåìi gian thæûc (Real-time Dispatch).
Diêu dô: (Dispatch)
− Thu tháûp vaì chuyãøn âäøi dæî liãûu.
− Giaïm saït âiãöu khiãøn.
− Âaïnh dáúu (Tagging).
− Xæí lyï dæî liãûu.
− Hãû thäúng thäng tin quaï khæï.
Giao diên nguoi su dung:
− Xæí lyï caïc tên hiãûu vaì dæî kiãûn.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 95
− Biãøu thë xu hæåïng.
− Hãû thäúng phoïng hçnh.
− Caïc hiãøn thë maìn hçnh.
Phân tich hê thông thoi gian thuc:
− Mä hçnh hãû thäúng.
− Tênh traûng thaïi hãû thäúng.
− Âiãöu khiãøn traìo læu cäng suáút theo thåìi gian thæûc.
Diêu dô tiêp sau (Post-Dispatch):
Kãú toaïn nàng læåüng.
Mô phong dao tao diêu dô viên (Dispatch-Training Simulator):

8.3.1. Câ u hinh phân cung cua hê thông SCADA:
Tai tram chu (trung tâm diêu khiên):
HOST-COMPUTER: Laì maïu tênh chuyãn duûng âàûc biãût coï cáúu
hçnh maûnh, tênh nàng kyî thuáût âoìi hoíi cao, laì bäü xæí lyï chênh cuía hãû thäúng
SCADA. HOST-COMPUTER thæåìng gäöm êt nháút 2 chiãúc, 1 HOST-
COMPUTER chênh thæûc hiãûn caïc chæïc nàng trong thåìi gian thæûc, 1 coï
nhiãûm vuû dæû phoìng, seî hoaût âäüng khi HOST-COMPUTER chênh nghè do sæû
cäú hay âãø baío dæåîng.
OPERATOR CONSOLE: Baíng âiãöu khiãøn, cho pheïp ngæåìi âiãöu
haình giao tiãúp våïi hãû thäúng SCADA, thæåìng làõp âàût hai baíng, 1 âãø âiãöu âäü
viãn træûc tiãúp âiãöu khiãøn (theo doîi vaì tæång taïc våïi hãû thäúng SCADA) vaì 1
dæû phoìng hoàûc phuûc vuû cho mä phoíng âaìo taûo âiãöu âäü viãn.
PROGRAM CONSOLE: Baíng láûp trçnh âãø thiãút láûp giao diãûn
ngæåìi vaì maïy, duìng cho ngæåìi láûp trçnh âãø thæûc hiãûn, cáûp nháût caïc chæång
trçnh pháön mãöm.
LAN: Maûng maïy tênh cuûc bäü sæí duûng trong hãû thäúng SCADA liãn
kãút giæîa bäü xæí lyï chênh cuía HOST COMPUTER våïi caïc baíng âiãöu khiãøn,
baíng láûp trçnh vaì caïc thiãút bë ngoaûi vi khaïc. Thäng thæåìng sæí duûng cáúu hçnh
våïi 2 server chênh vaì dæû phoìng (host, stanby) vaì thuí tuûc truyãön tin trãn
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
96 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
maûng laì TCP/IP protocol. Khi cáön måí räüng hay liãn kãút våïi nhæîng hãû thäúng
khaïc sæí duûng maûng maïy tênh diãûn räüng WAN âãø kãút näúi nhiãöu maûng LAN.
COMMUNICATION EQUIPMENTS: Caïc thiãút bë thäng tin bao
gäöm caïc Server liãn laûc nhiãöu cäøng, caïc Modem, caïc thiãút bë taíi ba PLC hay
vi ba, caïp quang... âãø truy cáûp vaìo táút caí RTU âàût taûi caïc traûm biãún aïp vaì
caïc nhaì maïy âiãûn, kãút näúi caïc maïy in, hãû thäúng maìn hçnh v.v...
Dæî liãûu truyãön âãún mäùi RTU âàût åí mäùi traûm bao gäöm caïc boï dæî liãûu,
træåïc khi truyãön chæïa caïc thäng tin vãö âiãøm tåïi, âæåìng truyãön vaì caïc kyï tæû
kiãøm tra. Caïc thiãút bë taíi ba, vi ba, âiãûn thoaûi ..sæí duûng mäi træåìng truyãön
tin nhæ soïng vä tuyãún, caïp âån näúi træûc tiãúp, âæåìng âiãûn thoaûi, caïp quang
duìng âãø truyãön dæî liãûu giæîa caïc traûm chuí vaì táút caí caïc RTU. Cáúu hçnh maûng
thäng tin coï thãø sæí duûng maûng voìng (Loop), maûng âiãøm näúi âiãøm (Point-to-
point), maûng hçnh tia v.v..
LOGGING PRINTER: Caïc maïy in nháût kyï hãû thäúng våïi yãu cáöu
trang in låïn, täúc âäü in cao âãø thæåìng xuyãn ghi nháûn vaì in caïc baïo âäüng vaì
sæû kiãûn liãn tuûc.
COLOR SERVER PRINTER: Maïy in Server maìu phuûc vuû cho caïc
viãûc in áún khaïc nhæ baïo caïo, så âäö, v.v..
REAL-TIME MASTER CLOCK: Bäü âãúm thåìi gian thæûc âãø âaím
baío thåìi gian thäúng nháút giæîa âäöng häö chuí vaì caïc âäöng häö cuía Server vaì
caïc traûm laìm viãûc (Workstation).
MIMIC BOARD: laì mäüt maìn hçnh låïn coï daûng caïc block phaït
quang gheïp, trãn âoï hiãøn thë så âäö læåïi âiãûn, caïc thäng tin yãu cáöu vaì traûng
thaïi váûn haình, noï âuåüc kãút näúi våïi maûng LAN thäng qua Server liãn laûc.

Tai cac tram biên ap va nha may diên:
RTU (Remote Terminal Units): Caïc thiãút bë âiãöu khiãøn âáöu cuäúi âàût
taûi caïc traûm biãún aïp vaì nhaì maïy âiãûn trong hãû thäúng. Säú læåüng vaì dung
læåüng caïc RTU tuìy thuäüc vaìo quy mä cuía hãû thäúng âiãûn, säú læåüng caïc
thäng tin cáön láúy vaì yãu cáöu làõp âàût. Caïc RTU bao gäöm caïc board maûch âo
læåìng, liãn laûc vaìo ra I/O, råle ngàõt, Modem, nguäön phuû, àc quy... RTU
queït nháûn dæî liãûu âáöu vaìo tæì caïc tên hiãûu âo læåìng, chè thë traûng thaïi, baío
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 97
vãû... cuía thiãút bë âaî âæåüc khai baïo vaì biãún âäøi dæî liãûu âáöu ra âãø âæa vãö traûm
chuí vaì caïc RTU chëu sæû âiãöu khiãøn træûc tiãúp tæì traûm chuí.
COMMUNICATION EQUIPMENTS (Cac thiêt bj thông tin):
Mäüt trong nhæîng chæïc nàng cuía hãû thäúng thäng tin laì truyãön dæî liãûu, thäng
tin giæîa traûm chuí taûi trung tám âiãöu âäü vaì caïc RTU taûi caïc traûm biãún aïp vaì
nhaì maïy âiãûn, coï thãø sæí duûng taíi ba PLC, caïp quang, viba, âæåìng âiãûn
thoaûi...Caïc RTU seî âënh kyì queït qua caïc dæî liãûu vaì truyãön vãö traûm chuí
thäng qua server liãn laûc. Caïc RTUs âæåüc traûm chuí kiãøm tra tuáön hoaìn mäüt
caïch tæû âäüng, theo chu kyì âæåüc âënh ra.

Cac thiêt bj khac: Ngoaìi caïc thiãút bë trãn coï thãø coï mäüt säú thiãút bë
bäø sung âãø phuûc vuû cho caïc muûc âêch sæí duûng khaïc nhæ kãút näúi nhiãöu hãû
thäúng SCADA, liãn hãû giæîa trung tám âiãöu khiãøn vaì caïc bäü pháûn liãn quan
khaïc...
8.3.2. Câu hinh phân mêm cua hê thông SCADA:
Pháön mãöm hãû thäúng SCADA thæåìng âi keìm våïi thiãút bë do nhaì tháöu
cung cáúp.
1) Phân mêm hê diêu hanh:
Thäng thæåìng hay sæí duûng Digital UNIX, WIN95 hay WINNT.
Trong âoï phäø biãún nháút laì hãû Digital UNIX, âoï laì hãû âiãöu haình tæång taïc,
sæí duûng bäü nhåï aío, phán chia thåìi gian cho pheïp nhiãöu ngæåìi âäüc láûp duìng
maïy tênh cuìng mäüt luïc...
2) Phân mêm ung dung co ban:
a) Giam sat diêu khiên va thu thâp du liêu:
Chæång trçnh giaïm saït âiãöu khiãøn vaì thu tháûp dæî liãûu thåìi gian thæûc
âæåüc xáy dæûng trãn cå såí caïc dæî liãûu liãn quan, âæåüc thiãút kãú cho caïc æïng
duûng thåìi gian thæûc. Chæång trçnh thæûc hiãûn viãûc queït vaì chè baïo toaìn bäü
caïc dæî liãûu. Chæång trçnh laì haût nhán âãø thæûc hiãûn caïc chæïc nàng cå baín cuía
hãû thäúng SCADA. Chæång trçnh coìn coï caïc giao diãûn cho ngæåìi âiãöu haình
våïi hãû thäúng SCADA.
Chæång trçnh coìn coï hãû thäúng måí räüng quaín lyï dæî liãûu liãn quan,
gäöm caïc dæî liãûu ghi nháûn trong quaï khæï vaì dæî liãûu hiãûn taûi. Caïc chæïc nàng
cuía chæång trçnh bao gäöm viãûc thu tháûp, læu træî, quaín lyï, phán têch, sàõp
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
98 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
xãúp.. caïc thäng tin dæî liãûu quaï khæï, quaín lyï viãûc xæí lyï, veî âäö thë xu hæåïng
phuû taíi hãû thäúng vaì täøng håüp baïo caïo.
Âãø tàng khaí nàng truyãön taíi, chæång trçnh coìn coï cå chãú cho pheïp 2
xæí lyï truyãön âãún cuìng mäüt CPU hay trãn maûng. Chæång trçnh coìn cho pheïp
thæûc hiãûn tênh toaïn vaì âiãöu khiãøn mäüt caïch dãù daìng, cho pheïp ngæåìi sæí
duûng truy tçm, tra váún dæî liãûu mäüt caïch nhanh choïng.

b) Giao diên nguoi-may (Man Machine Interface):
Console: Baìn giao tiãúp giæîa ngæåìi vaì hãû thäúng maïy tênh, bao gäöm
maìn hçnh, baìn phêm, con chuäüt. Chæïc nàng cuía mäùi Console phuû thuäüc vaìo
tãn ngæåìi sæí duûng âàng kyï vaìo maûng.
Cursor and Keyboard (con tro va ban phim): caïc chæïc nàng tiãu
biãøu âæåüc âiãöu khiãøn bàòng con chuäüt vaì caïc nuït nháún trãn maìn hçnh. Caïc
cæía säø thæûc âån âæåüc duìng theo yãu cáöu læûa choün âiãöu khiãøn phuì håüp. Con
troí maìn hçnh thay âäøi tæång æïng våïi caïc thao taïc khi choün lãûnh sæí duûng.
Display Description (Mô ta cac hiên thj): Bao gäöm caïc hiãøn thë
täøng quaït cuía tên hiãûu baïo âäüng, cå såí dæî liãûu nháûp vaìo...
Display Types (Cac dang hiên thj): Gäöm maìn hçnh hay cæía säø vàn
baín hoàûc âäö hoüa. Mäüt säú caïc cæía säø luän luän âæåüc taûo sàôn cho hãû thäúng
daình âãø tham khaío cho ngæåìi âiãöu haình. Nhæîng cæía säø naìy coï thãø hiãøn thë
daûng vàn baín, daûng âäö hoüa hay cho caí hai.
Display Update (Câp nhât cac hiên thj): Hãû thäúng seî tæû âäüng cáûp
nháût caïc hiãøn thë, noï âoìi hoíi mäùi mäüt vuìng âäüng trong cæía säø phaíi âæåüc
âënh nghéa nhæ laì mäüt giaï trë læu cuía noï trong cå såí dæî liãûu, thäng tin âæåüc
cáûp nháût vaìo tênh theo giáy. Vê duû: Caïc säú liãûu vãö âiãûn aïp, cäng suáút ... seî
thay âäøi liãn tuûc khi hiãøn thë.
Supervisory Control Procedure (Thu tuc diêu khiên giam sat):
Hãû thäúng SCADA cung cáúp nhiãöu daûng âiãöu khiãøn , trong âoï hai daûng
chênh laì âáöu ra âiãöu khiãøn Analog vaì âáöu ra âiãöu khiãøn Digital. Âáöu ra âiãöu
khiãøn Digital coï thãø duìng cho viãûc âiãöu khiãøn caïc thiãút bë hai traûng thaïi
(nhæ laì traûng thaïi ON/OFF cuía maïy càõt, DCL). Âiãöu khiãøn mäüt thiãút bë naìo
âoï gàõn liãön våïi caïc thao taïc báúm vaìo biãøu tæåüng âäö hoüa biãøu diãùn trãn thiãút
bë âoï, báúm caïc phêm lãûnh âiãöu khiãøn trãn thæûc âån cuía panel âiãöu khiãøn,
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 99
báúm phêm thi haình lãûnh... Nhæ váûy viãûc âiãöu khiãøn thao taïc thiãút bë, chènh
âënh råle,...coï thãø âæåüc thæûc hiãûn taûi baíng âiãöu khiãøn trung tám.
Manual Replacement Procedure (Thu tuc thay thê du liêu vao
bãng tay): Trong cå såí dæî liãûu, dæî liãûu thåìi gian thæûc coï thãø thay thãú âæåüc
khi thiãút bë âàût åí chãú âäü bàòng tay. Trong træåìng håüp máút liãn laûc våïi thiãút
bë, thuí tuûc naìy cho pheïp âæa dæî liãûu nháûp vaìo bàòng tay âãø laìm giaï trë taûm
thåìi cuía thiãút bë cho âãún khi thiãút bë coï thãø âæåüc queït tråí laûi. Báút kyì caïc dæî
liãûu nháûp bàòng tay naìo cuîng seî âæåüc phaín aïnh khäng nhæîng cho caïc tham
säú âæåüc khai baïo maì coìn cho caïc tênh toaïn phuû thuäüc vaìo caïc tham säú naìy.
Tagging Procedure (Thu tuc danh dâu): chæïc nàng naìy giuïp ngàn
chàûn viãûc âiãöu khiãøn thiãút bë. Nhæîng thao taïc âiãöu khiãøn keïo theo viãûc gåíi
âi caïc lãûnh (nhæ âoïng, càõt maïy càõt...) âãún thiãút bë vaì chæïc nàng âaïnh dáúu
cho pheïp ta ngàn chàûn nhæîng mãûnh lãûnh âoï. Vê duû nhæ khi thao taïc âæa
thiãút bë ra sæía chæîa, sau khi duìng lãûnh càõt mäüt thiãút bë, ta phaíi âaïnh dáúu âãø
âaím baío khäng ai coï thãø âoïng laûi thiãút bë âoï khi coï ngæåìi âang cäng taïc.
Sau khi cäng taïc xong ta coï thãø xoïa boí viãûc âaïnh dáúu âãø âoïng thiãút bë vaìo
váûn haình. Chæïc nàng naìy cho pheïp âaïnh dáúu, xoïa boí vaì hiãøn thë caïc Tag
âaïnh dáúu lãn maìn hçnh âäúi våïi mäüt thiãút bë chè âënh hay thiãút bë chëu aính
hæåíng båíi cäng viãûc âæåüc chè âënh tuáön tæû.
Data Input Procedure (Thu tuc nhâp du liêu): Dæî liãûu âæåüc nháûp
vaìo trong hãû thäúng coï thãø laì dæî liãûu nháûp bàòng tay. Cå såí dæî liãûu seî liãn kãút
våïi caïc âiãøm âäüng trong caïc hiãøn thë vaì caïc thuí tuûc âiãö u khiãøn tênh toaïn.
Displays (Cac hiên thj): caïc hiãøn thë trong hãû thäúng âæåüc trçnh baìy
dæåïi daûng baíng nhæ laì baíng täøng quaït vãö chè baïo, sæû kiãûn, Tag âaïnh dáúu,
danh saïch caïc säú liãûu âàûc træng...Ngæåìi sæí duûng coï thãø thãm vaì o caïc baíng
hiãøn thë khaïc.
Screen Printing (In ân man hinh): Maìn hçnh cuía hãû thäúng coï thãø
âæåüc in ra bàòng maïy in hãû thäúng.
CRT Trending (Biêu thj xu huong phu tai hê thông trên thiêt bj
man hinh): Biãøu thë xu hæåïng phuû taíi hãû thäúng coï thãø xuáút hiãûn åí báút kyì
cæía säø naìo âaî âæåüc chè âënh. Coï âãún 4 âàûc tênh âæåüc biãøu thë trãn cuìng mäüt
khäúi biãøu thë xu hæåïng âån giaín. Biãøu thë xu hæåïng coï thãø laì thåìi gian thæûc
hay quaï khæï . Caïc biãøu thë xu hæåïng phuû taíi hãû thäúng thæåìng laì caïc âàûc tênh
I(t), U(t), P(t), Q(t),... thåìi gian thæûc hay trong quaï khæï.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
100 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông

c) Nhât ky bao cao (Log and Reports):
Nháût kyï sæû kiãûn âæåüc goïi goün trong caïc thäng tin nhàõc âæåüc in ra tæû
âäüng trãn caïc maïy in nháût kyï khi chuïng xuáút hiãûn. Muûc âêch cuía caïc nháût
kyï sæû kiãûn laì cung cáúp mäüt häö så in cuía caïc baïo âäüng vaì sæû kiãûn quan troüng
trong hãû thäúng. Mäüt säú caïc daûng sæû kiãûn âæåüc ghi nháûn thæåìng xuyãn laì :
Khåíi âäüng vaì dæìng hãû thäúng SCADA.
Caïc baïo âäüng.
Khåíi âáöu cuía lãûnh âiãöu khiãøn.
Läùi phaûm phaíi trong viãûc thæûc thi lãûnh âiãöu khiãøn.
Läùi thäng tin âiãöu khiãøn xa vaì viãûc phuûc häöi.
Thám nháûp vaìo vaì ra khoíi hãû thäúng cuía caïc traûm laìm viãûc (Workstation).
Nháûp dæî liãûu bàòng tay.
Caïc tên hiãûu baïo âäüng.
Caïc tag âaïnh dáúu.
Caïc âiãöu kiãûn doì läùi hãû thäúng.
Viãûc baïo caïo coï thãø thæûc hiãûn bàòng tay hay tæû âäüng. Coï thãø xáy dæûng
caïc máùu baïo caïo riãng in ra tæû âäüng hoàûc theo mäüt kiãøu quy âënh tuìy choün
træåïc.

d) Xu ly cac tin hiêu bao dông (Alarm processing):
Caïc caính baïo âæåüc hiãøn thë dæåïi nhiãöu hçnh thæïc, bao gäöm viãûc phaït
saïng caïc âiãøm cáön baïo trãn maìn hçnh, caïc caính baïo âæåüc in ra hay âæåüc
hiãøn thë, caïcám thanh baïo âäüng hay sæû biãún âäøi maìu sàõc... Khi mäüt thiãút bë
åí traûng thaïi baïo âäüng thç biãøu tæåüng âäö hoüa cuía noï nháúp nhaïy saïng vaì
chuyãøn sang maìu cuía caính baïo hay coï keìm theo ám thanh baïo âäüng. Baín
thäng tin caính baïo seî hiãøn thë táút caí caïc caính baïo theo mäüt thæï tæû xàõp xãúp.
Ngæåìi sæí duûng coï thãø thay âäøi, thãm vaìo hay xoïa âi caïc caính baïo trong
baíng thäng tin caïc caính baïo. Caïc caính baïo âæåüc phán chia sàõp xãúp theo
tæìng cáúp, tæìng nhoïm tuìy theo mæïc âäü æu tiãn cuía caïc caính baïo. Viãûc hiãøn
thë caïc caính baïo âæåüc âiãöu khiãøn båíi Username vaì password cuía riãng tæìng
ngæåìi âiãöu haình.
Mäüt säú caïc daûng caïc caính baïo âæåüc hãû thäúng doì phaït hiãûn :
• Caï c caính baïo cuía maïy tênh chuí:
- Mæïc dæû phoìng âéa tháúp.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 101
- Läùi hæ hoíng.
• Caïc caính baïo cuía hãû thäúng thäng tin:
- Läùi truyãön thäng tin.
• Caïc caính baïo cuía thiãút bë:
- Giåïi haûn kiãøm tra cao / tháúp
- Chuyãøn vãö traûng thaïi bçnh thæåìng.
- Mæïc âäü thay âäøi tàng/ giaím.
- Thay âäøi traûng thaïi khäng theo lãûnh âiãöu khiãøn .
- Läùi lãûnh âiãöu khiãøn.
- Sæû sai lãûch kãú hoaûch.
...

d) Chuong trinh tinh toan va diêu khiên (Calculation and
Control Program):
Chæång trçnh cho pheïp thæûc hiãûn âiãöu khiãøn vaì tênh toaïn kãút håüp våïi
caïc dæî liãûu.
Caïc lãûnh cuía chæång trçnh nhæ laì hiãûn haình/ khäng hiãûn haình, dæî
liãûu thåìi gian thæûc/ dæî liãûu nháûp bàòng tay, âiãöu khiãøn bàòng tay/ âiãöu khiãøn
màûc âënh, bàõt âáöu/ kãút thuïc, caính baïo cáúm/ caính baïo cho pheïp, sæû kiãûn cáúm
/ sæû kiãûn cho pheïp... Chæång trçnh coìn bao gäöm mäüt säú caïc táûp lãûnh vãö khai
baïo biãøn, khai daûng dæî liãûu, khai baïo caïc thuí tuûc, caïc haìm chæïc nàng, caïc
haìm quy âënh giao diãûn, tênh toaï n âiãöu khiãøn...

e) Xu ly du liêu qua khu (Historical Data Processing):
Quaï khæï daìi haûn âæåüc thu tháûp tæì cå såí dæî liãûu thåìi gian thæûc vaì âæåüc
læu træî trong cå såí dæî liãûu quaï khæï. Chæïc nàng naìy xuáút hiãûn mäùi láön mäüt
phuït theo mäüt voìng làûp thäng qua cå såí dæî liãûu âãø kiãøm tra giaï trë thåìi gian
thæûc âuïng vaì viãûc thu tháûp dæî liãûu naìy âæåüc âënh hæåïng theo thåìi gian.
Caïc baíng dæî liãûu quaï khæï naìy coï thãø sæía âäøi âãø phuì håüp våïi yãu cáöu
ngæåìi sæí duûng.

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
102 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
f) Công cu phuc vu cho co so du liêu (Database Maintenance
Tool):
Caïc cäng cuû naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình taûo, sæía, xoïa caïc cå såí dæî
liãûu, thåìi gian thæûc âæåüc chè âënh vaì sæía âäøi quaín lyï læu træî âéa cho táút caí cå
såí dæî liãûu quaï khæï.

3) Cac phân mêm ung dung nâng cao bô sung cua SCADA:
Mäüt säú pháön mãöm æïng duûng náng cao khaïc âæåüc thãm vaìo cho hãû
thäúng SCADA (APAS -Advanced Power Application Software), bao gäöm
chæång trçnh quaín lyï nàng læåü ng EMS (Energy Management System),
chæång trçnh âiãöu khiãøn saín xuáút tæû âäüng (Automatic generation control),
âiãöu âäü kinh tãú (Economic dispatch), læûa choün vaì phán têch sæû cäú, tênh toaïn
traìo læu cäng suáút, tênh ngàõn maûch, phán têch äøn âënh hãû thäúng, mä phoíng
âaìo taûo âiãöu âäü viãn...

8.3.3. Cac chuc nãng co ban cua hê thông SCADA:
1) Chuc nãng giam sat (Supervision):
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình quan saït liãn tuûc quaï trçnh
laìm viãûc cuía thiãút bë.
a. Chí thj trang thai va su cô (Status and fault indication):
Traûng thaïi thiãút bë vaì sæû cäú âæåüc hiãøn thë bàòng caïc biãøu tæåüng maìu
sàõc thay âäøi. Trong træåìng håüp thay âäøi traûng thaïi khäng tuán theo lãûnh
âiãöu khiãøn, nhæîng traûng thaïi liãn quan hay caïc chè baïo sæû cäú âæåüc chiãúu
saïng lãn nháúp nhaïy vaì caïc baïo âäüng bàòng ám thanh, bàòng cáu nhàõc caính
baïo seî xuáút hiãûn trãn consoles âiãöu khiãøn.
b. Chí thj cac gia trj do luong (Measured value indication) :
Caïc giaï trë âo læåìng nhæ laì âiãûn aïp, doìng âiãûn, cäng suáút...âæåüc chè
baïo bàòng caïc con säú. Mäùi giaï trë âo læåìng coï thãø âæåüc so saïnh våïi caïc giaï
trë kiãøm tra cao hay tháúp. Trong træåìng håüp giaï trë âo læåìng væåüt quaï mäüt
giåïi haûn âàût thç chè thë giaï trë âo læåìng liãn quan âæåüc saïng nháúp nhaïy vaì
caïc baïo âäüng bàòng ám thanh, bàòng cáu nhàõc caính baïo seî xuáút hiãûn trãn
consoles âiãöu khiãøn.

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 103
2) Chuc nãng diêu khiên (Control):
Chæïc nàng naìy cho pheïp âiãöu haình caïc thiãút bë vaì giaïm saït mæïc âäü
thaình cäng hay tháút baûi cuía mãûnh lãûnh trãn consoles âiãöu khiãøn.
Viãûc âiãöu khiãøn âæåüc thæûc thi bàòng hãû thäúng “Choün læûa træåïc, âiãöu
khiãøn sau” âãø ngàn chàûn viãûc âiãöu khiãøn khäng âuïng. Viãûc âiãöu khiãøn cho
hãû thäúng naìy âæåüc xæí lyï theo caïc bæåïc sau :
a. Choün læûa biãøu tæåüng thiãút bë trãn consoles âiãöu khiãøn.
b. Choün læûa caïc phêm báúm chæïc nàng trãn consoles âiãöu khiãøn.
Vaì sau âoï lãûnh âiãöu khiãøn âæåüc âaïnh dáúu bàòng viãûc læûa choün nuït
nháún EXECUTE trãn consoles âiãöu khiãøn.

3) Danh dâu (Tagging):
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình ngàn caín viãûc âiãöu khiãøn
mäüt thiãút bë khi thiãút bë âoï âæåüc âæa ra sæía chæîa hay âang cäng taïc.

4) Du kiên uu tiên (Overriding Data) :
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình âàût æu tiãn giaï trë âo
læåìng vaì traûng thaïi thiãút bë trãn consoles âiãöu khiãøn, laì âàût chãú âäü thiãút bë åí
thåìi gian thæûc hay bàòng tay.
ÅÍ chãú âäü thåìi gian thæûc, cho pheï p viãûc thu tháûp dæî liãûu tæì caïc thiãút
bë âiãöu khiãøn âáöu cuäúi.
Åí chãú âäü bàòng tay, viãûc thu tháûp dæî liãûu tæì caïc thiãút bë âiãöu khiãøn
âáöu cuäúi khäng âæåüc cho pheïp.
Ngæåìi âiãöu haình coï thãø âàût æu tiãn cho giaï trë âo læåìng vaì traûng thaïi
thiãút bë åí chãú âäü bàòng tay khi sæû truyãön tin våïi caïc thiãút bë âiãöu khiãøn âáöu
cuäúi bë máút.

Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
104 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
5) Thu thâp du liêu qua khu (Historical Data Collection):
Chæïc nàng naìy thu tháûp dæî liãûu tæïc thåìi tæì cå såí dæî liãûu thåìi gian
thæûc vaì hiãøn thë dæî liãûu trong caïc baïo caïo hay âãø hiãøn thë xu hæåïng daûng âäö
hoüa.
Caïc dæî liãûu tæïc thåìi thæåìng âæåüc thu tháûp vaì læu træî qua caïc chu kyì
thåìi gian bao gäöm tæìng giåì, tæìng thaïng, tæìng nàm.
Caïc dæî liãûu tæïc thåìi, min, max, trung bçnh vaì luîy kãú âæåüc læu træî
træûc tiãúp trong mäüt khoaíng thåìi gian xaïc âënh (trong cå såí dæî liãûu quaï khæï).

6) Nhât ky su kiên (Event Log) :
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình coï âæåüc mäüt thäng tin vãö
caïc sæû cäú sæû kiãûn. Nháût kyï sæû kiãûn laì mäüt doìng nhàõc âæåüc in ra tæû âäüng trãn
maïy in nháût kyï. Táút caí caïc nháût kyï sæû kiãûn âãöu âæåüc læu træî trong cå såí dæî
liãûu quaï khæï.

7) Hiên thj xu huong phu tai hê thông (Trending) :
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình quan saït liãn tuûc tçnh
traûng váûn haình thiãút bë våïi caïc âäö thë hiãøn thë xu hæåïng (thåìi gian thæûc vaì
quaï khæï) trãn maìn hçnh âiãöu khiãøn.

8) Bao cao (Report) :
Chæïc nàng naì y cho pheïp ngæåìi âiãöu haình biãút âæåüc tçnh traûng váûn
haình thiãút bë bàòng caïc baïo caïo cuû thãø. Caïc baïo caïo haìng ngaìy, haìng thaïng
âæåüc tæû âäüng in ra hay âæåüc in ra åí mäüt thåìi gian âaî âæåüc âënh træåïc trãn
maïy in baïo caïo.

9) Trang ghi chep hê thông (System Notepad) :
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi âiãöu haình læu laûi caïc dæî liãûu quan
troüng, caïc thäng tin vaì caïc låìi nhàõc âãø læu yï cho ngæåìi khaïc.

Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 105
10) Quan ly nguoi su dung (User Management) :
Chæïc nàng naìy cho pheïp ngæåìi quaín lyï hãû thäúng quaín lyï cäng viãûc
cuía mäùi ngæåìi âiãöu haình. Ngæåìi quaín lyï hãû thäúng coï thãø dãù daìng sæía âäøi hãû
thäúng quaín lyï ngæåìi sæí duûng.
a. Quan ly phân quyên cho nguoi su dung (Management for user
category) :
Ngæåìi âiãöu haình âæåüc trao caïc quyãön âiãöu haình âàûc biãût (nhæ quyãön
chè xem, quyãön âiãöu khiãøn, quyãön quaín lyï, quyãön láûp trçnh,...) båíi hãû thäúng
quaín lyï ngæåìi sæí duûng.
b. Cac pham vi lam viêc tuong ung voi phân quyên (Areas of
responsibility) :
Ngæåìi âiãöu haình seî âæåüc chè âënh mäüt vuìng laìm viãûc tæång æïng våïi
phán quyãön trãn do hãû thäúng quaín lyï ngæåìi sæí duûng quy âënh vaì ngæåìi âiãöu
haình chè coï thãø giaïm saït vaì âiãöu khiãøn trong vuìng chè âënh âoï.

8.3.4. Chuc nãng ung dung nâng cao cua hê thông SCADA:
Ngoaìi caïc chæïc nàng cå baín cuía mäüt hãû thäúng SCADA våïi âáöy âuí
caïc thiãút bë pháön cæïng vaì chæång trçnh pháöm mãöm nãu trãn, viãûc bäø sung
thãm pháön chæång trçnh æïng duûng náng cao seî âaím baío cho caïc trung tám
âiãöu âäü hoaût âäüng nhæ laì mäüt hãû thäúng quaín lyï nàng læåüng hoaìn chènh.
Caïc modul æïng duûng náng cao âæåüc thiãút kãú âãø thæûc hiãûn trong thåìi
gian thæûc træûc tiãúp hay trong hãû thäúng maïy tênh chênh. Caïc chæång trçnh naìy
seî sæí duûng dæî liãûu thåìi gian thæûc âæåüc thu tháûp tæì hãû thäúng SCADA hay dæî
liãûu læu træî cuûc bäü trãn âéa. Caïc chæïc nàng cuía APAS coï thãø gäöm:
1) Chuc nãng diêu khiên san xuât diên nãng :
Pháön mãöm chæïc nàng naìy cho pheïp kyî sæ thæûc hiãûn cäng taïc âiãöu
âäü vaì âæa vaìo caïc voìng làûp âiãöu khiãøn âãø âiãöu haình saín xuáút âiãûn nàng
kinh tãú nháút khi tênh âãún mæïc âäü dæû træî cuía thiãút bë dæåïi âiãöu kiãûn bçnh
thæåìng hay kháøn cáúp, bao gäöm caïc chæïc nàng phuû nhæ sau :
- Tæû âäüng âiãöu khiãøn saín xuáút âiãûn nàng.
- Âiãöu âäü kinh tãú.
- Tênh toaïn caïc yãúu täú báút låüi.
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
106 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
- Âiãöu khiãøn phán bäú cäng suáút.

2) Chuc nãng giam sat an toan :
Âaím baío cho kyî sæ âiãöu haình váûn haì nh hãû thäúng an toaìn åí moüi luïc
maì báút kyì mäüt sæû kiãûn naìo cuía hãû thäúng cuîng seî khäng gáy ra tçnh traûng
kháøn cáúp :
- Giaïm saït quaï taíi.
- Giaïm saït dæû træî.
- Xæí lyï caïc traûng thaïi hãû thäúng âiãûn.
- Âaïnh giaï traûng thaïi.
- Phán têch sæû cäú.
- Tênh toaïn ngàõn maûch.

3) Chuc nãng lâp kê hoach vân hanh va thoi biêu :
Chæïc nàng láûp kãú hoaûch váûn haình vaì thåìi biãøu âæåüc cung cáúp cho
kyî sæ âiãöu haình våïi khaí nàng thæûc hiãûn kãú hoaûch cäng taïc trong chu kyì âãún
7 ngaìy gäúi âáöu, bao gäöm:
- Nghiãn cæïu âiãöu âäü kinh tãú.
- Dæû baïo phuû taíi ngàõn haûn.
- Láûp kãú hoaûch phán bäú cäng suáút.

4) Chuc nãng dao tao:
Mä phoíng âãø âaìo taûo âiãöu âäü viãn trong viãûc âiãöu haình hãû thäúng
âiãûn åí traûng thaïi bçnh thæåìng, sæû cäú vaì khäi phuûc sau sæû cäú.
Thäng Tin Vaì Âiãöu ÂäüTrong Hãû Thäúng Âiãûn
Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông 107

8.4. Gioi thiêu hê thông SCADA cua Trung tâm diêu dô Hê thông
diên Quôc gia:

Trung tám âiãöu âäü hãû thäúng âiãûn quäúc gia âæåüc trang bë hãû thäúng
giaïm saït thu tháûp vaì xæí lyï dæî liãûu SCADA våïi Trung tám âiãöu âäü vaì 15
âiãøm laì caïc traûm 500 KV, caïc nhaì maïy âiãûn låïn vaì caïc traûm 220 KV låïn.
Hãû thäúng naìy cung cáúp cho âiãöu âäü viãn caïc thäng tin cáön thiãút vãö hãû thäúng
âiãûn vaì cho pheïp thæûc hiãûn caïc âiãöu khiãøn cáön thiãút âãø âaím baío cho hãû
thäúng âiãûn hoaût âäüng an toaìn vaì coï hiãûu quaí.
Hãû thäúng SCADA cuía trung tám âiãöu âäü hãû thäúng âiãûn quäúc gia
xáy dæûng trãn cåí hãû thäúng caïc thiãút bë sau:
1. Hãû thäúng 15 thiãút bë âáöu cuäúi (Remote Terminal Unit -RTU) âàût taûi
caïc traûm biãún aïp vaì nhaì maïy âiãûn trong hãû thäúng .
2. Hãû thäúng maïy tênh chuí âàût taûi trung tám âiãöu khiãøn CC (Control
Centre).
3. Caïc kãnh thäng tin tiãu chuáøn træûc thäng näúi mäùi RTU våïi CC.
4. Hãû thäúng thäng tin liãn laûc.
5. Caïc thiãút bë cáúp âiãûn: nguäön liãn tuûc UPS vaì 48V DC cho hãû maïy
chuí, RTU vaì thäng tin taûi CC cuîng nhæ taûi caïc traûm vaì nhaì maïy.

Mô ta hoat dông chung:
1) Hê may tinh chu:
Hãû maïy tênh chuí coï caïc chæïc nàng sau:
- Yãu cáöu caïc RTU gæíi thäng tin vãö hãû thäúng âiãûn.
- Yãu cáöu caïc RTU thæûc hiãûn caïc lãûnh âiãöu khiãøn âoïng, càõt caïc thiãút bë
cuía hãû thäúng âiãûn.
- Yãu cáöu caïc RTU chuáøn thåìi gian theo âäöng häö cuía hãû thäúng.
- Taûo giao tiãúp ngæåìi/ maïy dæåïi daûng âäö hoüa, taûo mäi træåìng âãø âiãöu
âäü viãn coï thãø thuáûn tiãûn thao taïc trãn maïy.
- Trãn cå såí caïc thäng tin thu âæåüc tæì RTU, tiãún haình læu træî, in áún,
âæa ra caïc caính baïo vaì láûp caïc baïo caïo theo yãu cáöu âaî láûp trãn cå såí dæî
liãûu.
- Quaín lyï caïc thao taïc trong ca træûc cuía âiãöu âäü viãn, ai vaìo ca, khi
naìo vaìo ca, khi naìo hãút ca...
Thäng tin vaì Âiãöu âäü trong Hãû Thäúng Âiãûn
108 Khoa Âiãûn - Træåìng Âaûi hoüc Kyî thuáût - Âaûi hoüc Âaì Nàông
- Cho pheïp thæûc hiãûn caïc thao taïc âoïng - càõt, khoïa, måí khoïa.
- Tæû cháøn âoaïn hoíng hoïc vaì tæû âäüng chuyãøn sang laìm viãûc trãn maïy dæû
phoìng khi cáön thiãút.
- Thäng baïo caïc hoíng hoïc cuía caïc thiãút bë ngoaûi vi (maïy in, baíng
Mimic...).

2) RTU:
Caïc RTU coï caïc chæïc nàng:
- Thu tháûp caïc thäng tin vãö hãû thäúng âiãûn vaì gæíi vãö CC qua kãnh
truyãön theo yãu cáöu tæì CC.
- Nháûn caïc thäng tin âiãöu khiãøn, âäöng bäü thåìi gian tæì CC, thæûc hiãûn
chuïng vaì gæíi kãút quaí vãö CC.
- Tæû kiãøm tra chênh mçnh vaì gæíi thäng tin vãö CC.
- Quaín lyï truyãön säú liãûu.

3) Cac kênh thông tin:
- Âáy laì caïc kãnh truyãön thäng tin säú 64 kb/s, træûc tuyãún (on-line),
âæåüc thiãút kãú riãng vaì nàòm trong täøng thãø cuía maûng thäng tin liãn laûc hãû
thäúng SCADA.
- Truyãön caïc tên hiãûu sau Modem vaìo maûng thäng tin trao âäøi thäng
tin giæîa 15 RTU vaì CC.

4) Cac thiêt bj câp diên:
- Nguäön UPS cáúp âiãûn xoay chiãöu 220 VAC liãn tuûc cho hãû maïy tênh
chuí taûi CC ngay caí khi máút âiãûn trong thåìi gian täúi âa 30 phuït.
- Nguäön 48 VDC cáúp âiãûn mäüt chiãöu liãn tuûc cho caïc RTU, caïc thiãút bë
thäng tin vaì caïc maïy tiãön xæí lyï. Chuïng âæåüc làõp âàût taûi CC caïc traûm vaì
cung cáúp âiãûn liãn tuûc ngay caí khi máút âiãûn trong thåìi gian täúi âa 8 giåì.

5) Hê thông thông tin liên lac:
- Thoía maîn caïc kãnh thäng tin træûc thäng cho caïc thiãút bë baío vãû.
- Kãút näúi maû ng âiãûn thoaûi.
- Cung cáúp caïc âæåìng âiãûn thoaûi noïng phuûc vuû âiãöu âäü.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->