P. 1
lich su triet hoc doc - Tại 123doc.vn

lich su triet hoc doc - Tại 123doc.vn

|Views: 10|Likes:
Được xuất bản bởiNgọc Sơn Bùi

More info:

Published by: Ngọc Sơn Bùi on Aug 29, 2013
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/29/2013

pdf

text

original

WWW.TAILIEUHOC.

TK
c©u hái «n tËp LÞch sö triÕt häc C©u 1: "TriÕt häc" lµ g×? vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc?........................... C©u 2: §èi tîng cña m«n lÞch sö triÕt häc ........................................... C©u 3: Nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi quyÕt ®Þnh nÒn t tëng triÕt häc Ên §é cæ ®¹i lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn nµo? §Æc trng cña nÒn triÕt häc Ên §é?........... C©u 4: T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt?...................................................... C©u 5: Nªu ®¸nh gi¸ thÕ nµo vÒ nh÷ng gi¸ trÞ triÕt häc cña §¹o PhËt?.......... C©u 6: TriÕt häc Trung Hoa ®· n¶y sinh trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ - chÝnh trÞ ®Æc biÖt nµo?.............. C©u 7: T tëng triÕt häc cña thuyÕt ©m d¬ng, ngò hµnh? NhËn ®Þnh thÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cña nã?............................................... C©u 8: Nho gi¸o vµ nh÷ng t tëng triÕt häc cña Nho gi¸o?......................... C©u 9: Nªn ®¸nh gi¸ nh thÕ nµo vÒ nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc x· héi cña Nho gi¸o?.................... C©u 10: Nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc cña häc thuyÕt "§¹o"?............. C©u 11: Nªn cã nh÷ng nhËn ®Þnh nh thÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cña nÒn triÕt häc ph¬ng §«ng thêi cæ?.......... C©u 12: NÐt ®Æc trng vÒ kinh tÕ - x· héi cã liªn quan tíi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña nÒn triÕt häc Hy L¹p thêi cæ..................... C©u 13; Nh÷ng gi¸ trÞ t tëng triÕt häc biÖn chøng cña Hªraclit?................ C©u 14: Gi¸ trÞ t tëng duy vËt cña §ªm«crit ?........................ C©u 15: NhËn ®Þnh g× vÒ gi¸ trÞ vµ h¹n chÕ trong häc thuyÕt "ý niÖm tuyÖt ®èi" cña Platon........................................ C©u 16: Lý luËn nhËn thøc trong triÕt häc cña Arist«t vµ gi¸ trÞ lÞch sö cña nã?................................ C©u 17: Cã thÓ nhËn xÐt g× vÒ nÒn triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i?.......................... C©u 18: Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï cña t tëng triÕt häc T©y ¢u thêi Trung cæ.. C©u 19: Ph©n tÝch gi¸ trÞ c¸ch m¹ng cña t tëng triÕt häc thêi Phôc Hng.. C©u 20: Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï vÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi vµ nh÷ng ®Æc trng cña nÒn triÕt häc thêi kú tiÒn T b¶n c¸c níc T©y ¢u (thÕ kû 17-18).......... C©u 21: Ph©n tÝch t tëng triÕt häc duy vËt níc Anh qua hÖ thèng triÕt häc cña F.Bªc¬n (thÕ kû 17).................. C©u 22: T tëng triÕt häc siªu h×nh cña T.H«px¬........................................ C©u 23: Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ lý luËn nhËn thøc cña triÕt häc Lècc¬............ C©u 24: Ph©n tÝch t tëng triÕt häc duy t©m chñ quan cña nhµ triÕt häc G.Becc¬li..................... C©u 25: Ph©n tÝch néi dung t tëng triÕt häc NhÞ nguyªn cña R.§ªc¸ct¬.... C©u 26: Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï vÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi vµ ®Æc trng cña nÒn triÕt häc cæ ®iÓn §øc.................... C©u 27: Ph©n tÝch t tëng triÕt häc NhÞ nguyªn cña nhµ triÕt häc E.Kant.... C©u 28: Ph©n tÝch gi¸ trÞ vµ h¹n chÕ trong triÕt häc duy t©m kh¸ch quan cña Hªgen.................... C©u 29: Ph©n tÝch gi¸ trÞ vµ h¹n chÕ trong triÕt häc cña Ph¬B¸ch.................. C©u 30: Nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö cho sù ra ®êi triÕt häc M¸c........................ C©u 31: Ph©n tÝch bíc ngoÆt c¸ch m¹ng trong lÞch sö triÕt häc do M¸c - F.Enghen thùc hiÖn?................. c©u hái «n tËp LÞch sö triÕt häc C©u 1: "TriÕt häc" lµ g×? vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc? Tr¶ lêi: a- TriÕt häc lµ g×? TriÕt häc lµ m«n häc nghiªn cøu vÒ nh÷ng nguyªn lý phæ qu¸t (phæ biÕn) nhÊt cña mäi tån t¹i (cña thÕ giíi) Mäi khoa häc ®Òu cã nhiÖm vô nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng nguyªn lý, quy luËt... cña tån t¹i. Song, sù kh¸c nhau gi÷a triÕt häc vµ c¸c khoa häc cô thÓ nh vËt lý häc, sinh vËt häc, kinh tÕ häc... lµ ë chç: TriÕt häc nghiªn cøu nh÷ng nguyªn lý, quy luËt phæ qu¸t nhÊt cña mäi tån t¹i cßn c¸c khoa häc cô thÓ chØ nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng nguyªn lý, quy luËt phæ biÕn cña mét lÜnh vùc tån t¹i nµo ®ã , ch¼ng h¹n c¸c m«n khoa häc kinh tÕ chØ nghiªn cøu, ph¸t hiÖn nh÷ng nguyªn lý, quy luËt cña riªng lÜnh vùc kinh tÕ cña ®êi sèng x· héi. - Nh÷ng nguyªn lý, quy luËt phæ qu¸t nhÊt cña tån t¹i mét khi ®îc ph¸t hiÖn ra vµ ®îc kh¸i qu¸t thµnh mét hÖ thèng c¸c nguyªn lý, quy luËt, ph¹m trï th× chØ khi ®ã míi cã "triÕt häc" Trong thùc tÕ lÞch sö nhËn thøc nh©n lo¹i, triÕt häc chØ ph¸t sinh vµo kho¶ng gi÷a thiªn niªn kû thø I tríc C«ng nguyªn song mét sè nguyªn lý phæ qu¸t nhÊt cña tån t¹i ®· ®îc ph¸t hiÖn ra tõ tríc ®ã rÊt l©u. Ch¼ng h¹n mét sè nguyªn lý vÒ luËt ¢m-D¬ng ®· ®îc ph¸t hiÖn ra tõ ®Çu thiªn niªn kû III tríc C«ng nguyªn ë Trung Hoa. §iÒu nµy còng cho thÊy r»ng cã nh÷ng d©n téc cã t tëng triÕt häc nhÊt ®Þnh nhng cha h¼n ®· ®ñ tr×nh ®é s¸ng t¹o ra triÕt häc. §iÒu nµy chØ thuéc vÒ mét sè d©n téc nhÊt ®Þnh, cã ®ñ ®iÒu kiÖn nhËn vµ x· héi. - Trªn c¬ së mét hÖ thèng c¸c nguyªn lý, quy luËt ®· ®îc ph¸t hiÖn ra, mçi hÖ thèng triÕt häc trong lÞch sö ®îc híng träng t©m vµo viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra cña thêi ®¹i m×nh. §iÒu nµy t¹o ra tÝnh phong phó, ®a d¹ng cña c¸c häc thuyÕt triÕt häc kh¸c nhau trong lÞch sö. Cã nh÷ng häc thuyÕt triÕt häc ®Æc biÖt quan t©m tíi vÊn ®Ò nh©n sinh quan (nh §¹o PhËt) l¹i cã nh÷ng häc thuyÕt triÕt häc chó träng gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò quan hÖ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi (nh §¹o Nho)... - Sù xuÊt hiÖn cña triÕt häc ph¶i héi ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ mÆt nhËn thøc (tri thøc) vµ ®iÒu kiÖn x· héi, ®ã lµ ph¶i trªn mét nÒn tri thøc rÊt phong phó, rÊt s©u s¾c míi cã thÓ lµm xuÊt hiÖn triÕt häc, ®ång thêi cßn cÇn ph¶i cã sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi n÷a: sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi thµnh lao ®éng trÝ ãc vµ lao ®éng ch©n tay (vËt lý) ®Ó lµm xuÊt hiÖn mét tÇng líp ngêi cã ®iÒu kiÖn chuyÓn sang nghiªn cøu, kh¸i qu¸t nh÷ng tri thøc cña loµi ngêi, x©y dùng hÖ thèng triÕt häc. - Mäi triÕt häc ®Òu kh¸c biÖt c¨n b¶n víi hÖ t tëng t«n gi¸o ë chç: triÕt häc dùa trªn nÒn t¶ng cu¶ tri thøc, cßn hÖ t tëng, ý thøc t«n gi¸o dùa trªn ®øc tin. - Mäi triÕt häc ®Òu cã hai chøc n¨ng: chøc n¨ng gi¶i thÝch thÕ giíi trªn b×nh diÖn tæng qu¸t nhÊt (gäi lµ chøc n¨ng thÕ giíi quan) vµ chøc n¨ng ®Þnh híng, c¶i t¹o thÕ giíi (gäi lµ chøc n¨ng ph¬ng ph¸p luËn). Chøc n¨ng thø hai phô thuéc vµo chøc n¨ng thø nhÊt. Trong lÞch sö triÕt häc, còng cã nh÷ng häc thuyÕt, nh÷ng giai ®o¹n lÞch sö mµ ë ®ã chøc n¨ng nµy hay chøc n¨ng kia ®îc ®Ò cao, ®îc chó träng h¬n. ...C¸c M¸c nãi: C¸c nhµ triÕt häc tríc ®©y chØ gi¶i thÝch thÕ giíi, nhng vÊn ®Ò lµ ë chç c¶i t¹o thÕ giíi. b- VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc - Theo F.Engels trong t¸c phÈm "Lót vÝch Ph¬ b¸ch vµ sù c¸o chung cña triÕt häc cæ ®iÓn §øc" ch¬ng II th× vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc lµ vÊn ®Ò vÒ mèi quan hÖ gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc - VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc gåm cã hai néi dung (hay hai mÆt) + Gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc, c¸i nµo cã tríc vµ quyÕt ®Þnh c¸i nµo? + Con ngêi cã kh¶ n¨ng nhËn thøc ®îc thÕ giíi hay kh«ng? Trong thùc tÕ lÞch sö ph¸t triÓn cña triÕt häc thÕ giíi, §«ng còng nh T©y, cæ ®¹i còng nh hiÖn ®¹i... ®Òu ®· cã nh÷ng gi¶i ®¸p kh¸c nhau cho nh÷ng c©u hái nh vËy. Tõ viÖc gi¶i ®¸p kh¸c nhau ®èi víi vÊn ®Ò c¬ b¶n Êy mµ ®· h×nh thµnh trong lÞch sö triÕt häc thÕ giíi nh÷ng trêng ph¸i triÕt häc kh¸c nhau, thËm chÝ ®èi lËp nhau vÒ mÆt quan ®iÓm triÕt häc. Tõ ®ã dÉn tíi sù kh¸c nhau rÊt lín trong viÖc gi¶i quyÕt hµng lo¹t vÊn ®Ò kh¸c trong triÕt häc. - V× sao vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc l¹i lµ vÊn ®Ò quan hÖ gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc? Së dÜ ®©y lµ vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc v× r»ng triÕt häc cã nhiÖm vô ph¸t hiÖn ra nh÷ng nguyªn lý phæ qu¸t nhÊt, thèng nhÊt cña mäi tån t¹i. Mµ tån t¹i, n¬i nhËn thøc cña con ngêi th× chØ cã thÓ ph©n chia thµnh hai lo¹i: tån t¹i vËt chÊt kh¸ch quan vµ tån t¹i ý thøc, víi t c¸ch lµ tån t¹i vËt chÊt kh¸ch quan ®îc con ngêi ph¶n ¸nh. ViÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò quan hÖ gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc nh»m ®¹t tíi sù t×m keÝem sù thèng nhÊt cña nh÷ng nguyªn lý phæ qu¸t nhÊt cña mäi tån t¹i n¬i vËt chÊt hay ý thøc. VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc ®îc sö dông nh thÕ nµo? Trong t¸c phÈm "Lót vÝch Ph¬ b¸ch..." sau khi nªu ra vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc, F.Engels ®· sö dông vÊn ®Ò Êy ®Ó ph©n tÝch, ph©n lo¹i c¸c häc thuyÕt triÕt häc kh¸c nhau trong lÞch sö. + §èi víi mÆt thø nhÊt cña vÊn ®Ò c¬ b¶n Trong lÞch sö triÕt häc ®· cã nh÷ng lý gi¶i kh¸c nhau ®èi víi c©u hái: vËt chÊt vµ ý thøc, c¸i nµo cã tríc vµ quyÕt ®Þnh c¸i nµo. Mét sè nhµ triÕt häc cho r»ng : VËt chÊt lµ c¸i cã tríc vµ quyÕt ®Þnh ý thøc. Trong trêng hîp nµy hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc duy vËt, cßn häc thuyÕt triÕt häc cña hä ®îc gäi lµ chñ nghÜa duy vËt. Chñ nghÜa duy vËt cã 3 h×nh thøc lÞch sö: 1- Chñ nghÜa duy vËt cæ ®¹i 2- Chñ nghÜa duy vËt siªu h×nh 3- Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng Mét sè nhµ triÕt häc kh¸c l¹i chñ tr¬ng: ý thøc lµ c¸i cã tríc vµ quyÕt ®Þnh vËt chÊt . §©y lµ quan ®iÓm cña c¸c nhµ triÕt häc duy t©m vµ häc thuyÕt triÕt häc cña hä ®îc gäi lµ chñ nghÜa duy t©m Chñ nghÜa duy t©m ®· cã hai h×nh thøc lÞch sö: 1- Chñ nghÜa duy t©m kh¸ch quan 2- Chñ nghÜa duy t©m chñ quan Ngoµi hai quan ®iÓm lín, ®èi lËp nhau nãi trªn, cßn tån t¹i quan ®iÓm thø ba: coi vËt chÊt vµ ý thøc tån t¹i ®éc lËp víi nhau, kh«ng c¸i nµo quyÕt ®Þnh c¸i nµo . §ã lµ quan ®iÓm cña c¸c nhµ triÕt häc NhÞ nguyªn vµ häc thuyÕt triÕt häc cña hä ®îc gäi lµ NhÞ nguyªn luËn (hay thuyÕt nhÞ nguyªn) + §èi víi mÆt thø hai cña vÊn ®Ò c¬ b¶n trong triÕt häc Thùc tÕ lÞch sö còng ®· cã nh÷ng lý gi¶i kh¸c nhau. Mét sè nhµ triÕt häc quan niÖm: con ngêi ta cã thÓ nhËn thøc ®îc thÕ giíi. Th«ng thêng ®ã lµ quan ®iÓm cña c¸c nhµ triÕt häc duy vËt. Hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc Kh¶ tri luËn. Mét sè nhµ triÕt häc l¹i phñ nhËn kh¶ n¨ng nhËn thøc thÕ giíi cña con ngêi. Hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc bÊt kh¶ tri luËn, th«ng thêng hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc duy t©m Mét sè nhµ triÕt häc kh¸c l¹i nghi ngê kh¶ n¨ng nhËn thøc thÕ giíi cña con ngêi. Hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc hoµi nghi . Suy ®Õn cïng, xÐt vÒ thùc chÊt, hä còng lµ nh÷ng nhµ triÕt häc bÊt kh¶ tri luËn. C©u 2: §èi tîng cña m«n lÞch sö triÕt häc Tr¶ lêi: - Víi t c¸ch lµ mét m«n khoa häc, m«n lÞch sö triÕt häc cã nhiÖm vô nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng tÝnh quy luËt kh¸ch quan chi phèi toµn bé sù ph¸t triÓn cña lÞch sö triÕt häc thÕ gi¬Ý trong chØnh thÓ thèng nhÊt cña nã tõ cæ ®¹i ®Õn hiÖn ®¹i, tõ §«ng sang T©y. - Víi t c¸ch lµ mét m«n häc gãp phÇn vµo viÖc rÌn luyÖn t duy, rÌn luyÖn nhËn thøc cho con ngêi, m«n lÞch sö triÕt häc cã nhiÖm vô t¸i t¹o trong t duy, trong nhËn thøc cña ngêi nghiªn cøu sù ph¸t triÓn tÊt yÕu tù nhiªn cña lÞch sö triÕt häc thÕ giíi. F.Engels tõng cho r»ng: Nghiªn cøu lÞch sö triÕt häc lµ trêng häc tèt nhÊt ®Ó rÌn uyÖn t duy. - Nghiªn cøu lÞch sö triÕt häc cßn lµ ®Ó ®µo s©u, t×m kiÕm nh÷ng gi¸ trÞ phæ biÕn cña t tëng loµi ngêi ®· ®îc nh©n lo¹i ph¸t hiÖn ra vµ ®îc t¸i t¹o díi h×nh thøc t tëng triÕt häc. Gi¸ trÞ Êy kh«ng nh÷ng ®èi víi lÞch sö qu¸ khø mµ cßn cã ý nghÜa nhÊt ®Þnh ®èi víi x· héi vµ cuéc sèng con ngêi ®¬ng ®¹i. - Nghiªn cøu lÞch sö triÕt häc cßn cho ta thÊy triÕt häc M¸c - Lªnin ®· kÕ thõa nh thÕ nµo ®èi víi toµn bé lÞch sö t tëng cña nh©n lo¹i, gãp phÇn hiÓu râ h¬n gi¸ trÞ cña triÕt häc M¸c - Lªnin - M«n lÞch sö triÕt häc M¸c xÝt ®· ph¸t hiÖn ra nh÷ng tÝnh quy luËt kh¸ch quan sau ®©y, chi phèi phæ biÕn lÞch sö triÕt häc thÕ giíi Mét lµ: Sù ®Êu tranh gi÷a chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa duy t©m, gi÷a biÖn chøng vµ siªu h×nh lµ "sîi chØ ®á" xuyªn suèt toµn bé lÞch sö triÕt häc thÕ giíi. Hai lµ: Mçi thêi ®¹i triÕt häc còng nh mçi hÖ thèng triÕt häc cña mét thêi ®¹i lµ sù ph¶n ¸nh Ýt nhiÒu chÝnh x¸c nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ nhu cÇu thêi ®¹i cña nã. §ã lµ sù "th¨ng hoa" cña ®êi sèng hiÖn thùc trong t tëng triÕt häc. Ba lµ: C¸c hÖ thèng triÕt häc kh¸c nhau trong lÞch sö kh«ng ph¶i lµ tån t¹i trong mèi liªn hÖ c« lËp "xÕp c¹nh nhau" mµ lµ mét "dßng ch¶y liªn tôc" cña t tëng nh©n lo¹i trong qu¸ tr×nh tiÕn vÒ phÝa tríc ®Ó t×m kiÕm ch©n lý phæ biÕn. Bëi vËy lÞch sö triÕt häc thÓ hiÖn ra lµ mét qu¸ tr×nh ph¸t triÓn liªn tôc trªn c¬ së kÕ thõa qu¸ khø vµ kÕ thõa lÉn nhau gi÷a c¸c häc thuyÕt triÕt häc cïng giai ®o¹n lÞch sö. Bèn lµ: T tëng triÕt häc mét mÆt chÞu sù t¸c ®éng chi phèi cña c¸c hÖ t tëng kh¸c nhau nh hÖ t tëng chÝnh trÞ, ph¸p quyÒn, t«n gi¸o... song mÆt kh¸c nã l¹i chi phèi, ¶nh hëng l¹i sù ph¸t triÓn cña c¸c hÖ t tëng Êy. Nã lµ thÕ giíi quan vµ ph¬ng ph¸p luËn cña mäi giai cÊp, mäi tÇng líp x· héi ®ång thêi nã còng chi phèi qu¸ tr×nh nhËn thøc vµ hµnh ®éng lÞch sö cña giai cÊp ®ã. C©u 3: Nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi quyÕt ®Þnh nÒn t tëng triÕt häc Ên §é cæ ®¹i lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn nµo? §Æc trng cña nÒn triÕt häc Ên §é? Tr¶ lêi: - VÒ mÆt kinh tÕ: Theo C¸c M¸c, Ên §é cæ ®¹i cã sù tån t¹i l©u dµi vµ phæ biÕn cña m« h×nh kinh tÕ -- x· héi "c«ng x· n«ng th«n". §ã lµ m« h×nh kinh tÕ tù cÊp, tù tóc, khÐp kÝn vµ tr× trÖ. Theo C¸c M¸c: Mçi c«ng x· lµ "Mét bÇu trêi riªng" cña ngêi d©n c«ng x·. Mçi c«ng x· n«ng th«n Êy cïng t¬ng ®¬ng víi m« h×nh "lµng - x·" cña ngêi d©n ViÖt Nam trong lÞch sö qu¸ khø. - VÒ mÆt chÝnh trÞ: X· héi Ên §é cæ ®¹i kh«ng cã sù ph©n chia s©u s¾c vÒ mÆt giai cÊp mµ chñ yÕu lµ sù h×nh thµnh trong x· héi c¸c ®¼ng cÊp kh¸c nhau, sù ph©n chia x· héi thµnh c¸c ®¼ng cÊp mµ kh«ng ph¶i c¸c giai cÊp cßn lµ ®Æc trng chung cña c¸c níc viÔn ®«ng nh Trung Quèc, ViÖt Nam... ë Ên §é, ®ã lµ bèn ®¼ng cÊp kh¸c nhau nh sau: + §¼ng cÊp t«n gi¸o (hay t¨ng l÷) + §¼ng cÊp vua, quan + §¼ng cÊp b×nh d©n + §¼ng cÊp h¹ tiÖn (hay n« tú) Sù ph©n chia nµy rÊt s©u s¾c, dai d¼ng vµ phæ biÕn trong lÞch sö Ên §é. ViÖc xÕp ®¼ng cÊp t«n gi¸o lªn hµng ®Çu chøng tá x· héi Ên §é cæ ®¹i rÊt coi träng sinh ho¹t t«n gi¸o. VÊn ®Ò t«n gi¸o lµ vÊn ®Ò chi phèi rÊt lín ®èi víi sù ph¸t triÓn cña nÒn triÕt häc Ên §é trong qu¸ khø. §©y lµ ®iÓm kh¸c víi nÒn triÕt häc Trung Hoa vµ Hy L¹p thêi cæ ®¹i. - VÒ mÆt tri thøc : Ngêi Ên §é cæ ®¹i ®· ®¹t tíi mét nÒn tri thøc rÊt phong phó, ®«i khi rÊt s©u s¾c vµ trong mét sè trêng hîp cã thÓ nãi lµ vît thêi ®¹i, ®ã lµ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ thiªn v¨n, lÞch ph¸p, to¸n häc... §ã cßn lµ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ cÊu t¹o cña vËt chÊt (vËt lý) vµ cÊu t¹o cña c¬ thÓ con ngêi. Trªn c¬ së hiÖn thùc cña ®êi sèng kinh tÕ - x· héi vµ tri thøc Êy ngêi Ên §é cæ ®¹i ®· s¸ng t¹o ra mét nÒn triÕt häc lín, xøng ®¸ng lµ mét trong ba trung t©m triÕt häc cña thêi cæ ®¹i trong lÞch sö nh©n lo¹i (cïng víi trung Hoa vµ Hy L¹p thêi cæ). NÒn triÕt häc Ên §é cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt so víi nÒn triÕt häc Trung Hoa vµ Hy L¹p cæ ®¹i: Mét lµ: So víi nÒn triÕt häc Trung Hoa vµ Hy L¹p thêi cæ th× nÒn triÕt häc Ên §é cã ®Æc trng lµ cã sù ®an xen, hoµ ®ång gi÷a nh÷ng t tëng triÕt häc vµ nh÷ng t tëng t«n gi¸o. Hai lµ: So víi nÒn triÕt häc Hy L¹p thêi cæ th× nÒn triÕt häc Ên §é kh«ng cã sù ph©n chia r¹ch rßi gi÷a c¸c trêng ph¸i duy vËt vµ duy t©m, biÖn chøng vµ siªu h×nh. Ba lµ: nÒn triÕt häc Ên §é ®Æc biÖt chó träng quan t©m tíi nh÷ng vÊn ®Ò vÒ nh©n sinh quan vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò Êy thêng díi gãc ®é t©m linh gi¸o. Bèn lµ: Xu híng truyÒn thèng triÕt häc cña Ên §é cæ ®¹i lµ nÆng vÒ thùc hµnh h¬n lµ t duy t biÖn n¬i mçi c¸ thÓ con ngêi. NÕu so s¸nh hai nÒn triÕt häc Ên §é vµ Trung Quèc cæ ®¹i cã thÓ thÊy r»ng c¸c häc thuyÕt triÕt häc cña Ên §é chó ý nhiÒu h¬n tíi nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh häc vµ t«n gi¸o, xu híng siªu h×nh häc vµ t«n gi¸o víi t c¸ch lµ dßng chñ ®¹o cña nÒn v¨n ho¸ vµ t tëng triÕt häc Ên §é cæ ®¹i ®· nh mét tÊt yÕu kh¸ch quan. C©u 4: T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt? Tr¶ lêi: a- §¹o PhËt trong nÒn t tëng triÕt häc Ên §é cæ ®¹i Ên §é cæ ®¹i cã 9 trêng ph¸i triÕt häc lín gåm: - Ph¸i chÝnh thèng + Mimansa + Vedanta + Samkhya + Y«ga + Nyaya + Vai Sªsika - Vµ ph¸i kh«ng chÝnh thèng (hay ph¸i c¸ch m¹ng) + Jaina + Lokayata + Butda (PhËt - gi¸c ngé) Nh vËy §¹o PhËt thuéc ph¸i kh«ng chÝnh thèng hay ph¸i c¸ch m¹ng t tëng truyÒn thèng cña Ên §é cæ ®¹i So víi c¸c trêng ph¸i triÕt häc kh¸c, §¹o PhËt cã mét ¶nh hëng lín trªn ph¹m vi thÕ giíi. ë ViÖt Nam suèt chiÒu dµi lÞch sö kho¶ng hai ngµn n¨m th©m nhËp vµ ph¸t triÓn cña §¹o PhËt víi c¶ hai t c¸ch t«n gi¸o vµ triÕt häc ®· ®Ó l¹i nh÷ng dÊu Ên s©u s¾c trong ®êi sèng t tëng vµ v¨n ho¸ níc nhµ. b- T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt gåm nh÷ng néi dung nµo? T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt rÊt phong phó vµ s©u s¾c. F.Engels tõng ®¸nh gi¸: ngêi ta cã thÓ t×m thÊy nh÷ng t tëng biÖn chøng hÕt søc s©u s¾c trong §¹o PhËt s¬ kú - tøc §¹o PhËt thêi cæ ®¹i. Sù ph¸t triÓn vÒ sau cña §¹o PhËt trong c¸c t«ng ph¸i ®¹i thõa vµ tiÓu thõa ®· lµm phong phó thªm rÊt nhiÒu nh÷ng t tëng triÕt häc s¬ kú cña §¹o PhËt. Nh÷ng t tëng Êy ®îc chøa ®ùng tríc hÕt trong "Tam T¹ng" (ba kho kinh ®iÓn) cña §¹o PhËt lµ Kinh, LuËt, LuËn. Tam T¹ng cã tíi trªn 5 ngh×n quyÓn thuéc t¹ng Pali (Nam Ên) vµ t¹ng Sakrit (B¾c Ên). Nhng dï cã ph¸t triÓn phong phó vµ s©u s¾c bao nhiªu th× cèt lâi cña t tëng triÕt häc §¹o PhËt còng kh«ng ra ngoµi ph¹m vi cña nh÷ng vÊn ®Ò khëi thuû sau ®©y: - Mét lµ: Nh÷ng t tëng triÕt häc b¶n thÓ hay lµ nh÷ng vÊn ®Ò thÕ giíi quan gåm: - Lý "Nh©n duyªn khëi" víi t tëng cho r»ng v¹n vËt trong vò trô cã nguyªn nh©n tù th©n kh«ng do mét ®Êng thÇn linh naß t¹o ra c¶. Víi ý nghÜ ®ã §¹o PhËt cã t tëng v« thÇn. §¹o PhËt gi¶i thÝch tÝnh ®a d¹ng cña tån t¹i lµ do nh©n duyªn kh¸c nhau t¹o ra. Nh©n duyªn héi - sù vËt sinh ra Nh©n duyªn hÕt - sù vËt kh«ng cßn C¸i t tëng "sinh, trô, ho¹i, kh«ng" ®Òu do lý nh©n duyªn hîp tan mµ ra c¶ Lý nh©n duyªn khëi quan hÖ chÆt chÏ víi lý Nh©n qu¶. Nh©n lµ nghiÖp lùc, qu¶ lµ nghiÖp lùc ®· thµnh hiÖn thùc nhê héi ®ñ duyªn. Còng gièng nh xu híng n¶y mÇm l¸ xu híng tÊt yÕu cña mét h¹t gièng, khi héi ®ñ duyªn (®iÒu kiÖn) nh ®é Èm, ¸nh s¸ng... th× xu híng Êy biÕn thµnh hiÖn thùc lµ c¸i mÇm, c¸i c©y. §¹o PhËt coi lý Nh©n duyªn khëi còng nh lý Nh©n qu¶ lµ nguyªn l;ý phæ qu¸t tuyÖt ®èi cña mäi tån t¹i, kh«ng lo¹i trõ ®èi tîng nµo, dï ®ã lµ vËt v« tri v« gi¸c hay nh÷ng sinh vËt h÷u t×nh nh con ngêi, cho tíi thÕ giíi ThÇn Th¸nh, Tiªn, PhËt còng ch¼ng ra ngoµi c¸i lý Êy. Ngêi gi¸c ngé kh¸c "kÎ phµm phu" chØ ë chç thÊu ®¹t hay mª mê c¸i lý Êy ch ch¼ng thÓ b¸c bá hay tiªu diÖt c¸i lý Êy. - T tëng "v« ng·", "v« thêng" V¹n vËt trong vò trô ®Òu kh«ng thÓ vît qua c¸i nguyªn lý "v« ng·" vµ "v« thêng" V« ng· lµ kh«ng cã c¸i ta. §ã lµ nghÜa ®en, cßn theo nghÜa triÕt häc th× sù vËt lµ kh«ng cã b¶n chÊt trêng tån bÊt biÕn, c¸i gäi lµ "Ng·" - "Ban ng·" chØ lµ gi¶. Sao l¹i gi¶? Bëi lÏ v¹n vËt do héi ®ñ nh©n duyªn th× thµnh ra cã - c¸i cã Êy ch¼ng ph¶i tù tÝnh lµ cã mµ vèn lµ kh«ng §©y lµ t tëng tiÕn bé, c¸ch m¹ng so víi truyÒn thèng t tëng Ên §é. Coi cã b¶n chÊt bÊt biÕn n¬i v¹n vËt, ch¼ng h¹n nh b¶n thÓ tiÓu ng· (linh hån - ¸t man) n¬i mçi ngêi. V« thêng lµ ch¼ng thêng h»ng, thêng trô. NghÜa triÕt häc cña nã lµ v¹n vËt ®Òu tr«i ®i, ®Òu biÕn ®i ®Õn møc v¹n vËt hiÖn ra tríc nhËn thøc con ngêi chØ cßn lµ ¶o. Sao l¹i ¶o? biÕn ®æi v« thêng nªn c¸i thÊy ch¼ng thËt, nªn gäi lµ ¶o, lµ huyÔn, lµ méng, lµ bÌo bät, chíp ®iÖn...ChØ trong mét s¸t na th× sù vËt ®· ch¼ng cßn lµ nã, thÕ th× c¸i thÊy chØ lµ huyÔn hoÆc. Ngêi ta phª b×nh §¹o PhËt ë chç ®· qu¸ nhÊn m¹nh sù biÕn ®æi mµ phñ nhËn sù ®øng im t¬ng ®èi (theo quan ®iÓm M¸c xÝt) - Hai lµ: Nh÷ng t tëng triÕt häc nh©n sinh cña §¹o PhËt §©y lµ phÇn trung t©m, träng t©m cña triÕt häc §¹o PhËt. Nh÷ng t tëng triÕt häc b¶n thÓ nãi trªn chØ ®ãng vai trß lµ nÒn t¶ng lý luËn cho viÖc luËn chøng nh÷ng t tëng triÕt häc nh©n sinh. Cèt lâi cña nh÷ng t tëng triÕt häc nh©n sinh cña §¹o PhËt lµ "tø diÖu ®Õ" hay lµ bèn luËn ®iÓm c¬ b¶n (cßn gäi lµ bèn ch©n lý (sù thËt) vÒ cuéc sèng nh©n sinh) - LuËn ®iÓm 1: Sù thËt vÒ cuéc sèng con ngêi kh«ng cã g× kh¸c ngoµi nh÷ng sù rµng buéc, hÖ luþ, thiÕu tù do. Bëi thÕ, ®êi ngêi kh«ng cã g× kh¸c ngoµi sù ®au khæ, ®¾ng cay. §ã lµ nh÷ng c¸i khæ vÒ sinh, l·o, bÖnh, tö, khæ vÒ o¸n ghÐt, héi hîp, yªu th¬ng, chia l×a... Trong nh÷ng c¸i khæ Êy th× sù sinh lµ ®Çu mèi cña sù khæ. Bëi cã sinh míi cã th©n x¸c nªn sinh ra nh÷ng c¸i khæ cña l·o, bÖnh, tö...

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
PhËt nãi: "Níc m¾t cña chóng sinh cßn nhiÒu h¬n níc trong bÓ c¸" - LuËn ®iÓm 2: Nguyªn nh©n dÉn tíi sù ®au khæ cña cuéc sèng con ngêi lµ "v« minh", "¸i dôc"... Cã tÊt c¶ 12 nguyªn nh©n trong mèi quan hÖ rµng buéc lÉn nhau dÉn tíi thùc tr¹ng cay ®¾ng cña cuéc sèng ®êi ngêi. - LuËn ®iÓm 3:Môc tiªu cøu c¸nh cña con ngêi kh«ng ph¶i lµ ®Êu tranh giai cÊp, lµm c¸ch m¹ng... mµ lµ ®¹t tíi tr¹ng th¸i Gi¶i tho¸t - tøc NiÕt Bµn. §ã lµ tr¹ng th¸i kh«ng cßn ®au khæ, rµng buéc, ®ã lµ sù gi¶i tho¸t sù khæ. - LuËn ®iÓm 4: Con ®êng ®¹t tíi sù gi¶i tho¸t ph¶i lµ con ®êng tu ®¹o. §ã lµ con ®êng lín gåm 8 nÎo ®êng: chÝnh t duy, chÝnh ng«n ng÷, chÝnh nghiÖp, chÝnh tinh tÊn... (gäi lµ "b¸t chÝnh ®¹o") T¸m con ®êng ®ã ®îc thu vÒ thùc hiÖn bëi ba nguyªn t¾c: + Giíi: Gi÷ c¸c ®iÒu kiªng kþ ®Ó con ngêi trë nªn trong s¹ch, thanh tÞnh th©n, t©m nh: thùc hµnh thËp thiÖn, tr¸nh thËp ¸c... + §Þnh: Lµm cho th©n, t©m, trô, ®Þnh an l¹c kh«ng bÞ t¸n lo¹n, kh«ng bÞ chi phèi bëi hoµn c¶nh... §Þnh gåm: ChØ vµ Qu¸n. Nhê thùc hiÖn phÐp ChØ mµ mäi nghiÖp dõng l¹i, ngng ®äng. Nhê Qu¸n mµ trÝ tuÖ minh triÕt, ph¸t sinh. + TuÖ (HuÖ): Nhê søc ®Þnh mµ trÝ tuÖ B¸t Nh· (trÝ tuÖ PhËt - Gi¸c ngé) ph¸t sinh. Khi ®ã con ngêi ta liÒn vît qua bÓ khæ, ®¹t tíi bªn bê Gi¸c ngé. C©u 5: Nªu ®¸nh gi¸ thÕ nµo vÒ nh÷ng gi¸ trÞ triÕt häc cña §¹o PhËt? Tr¶ lêi: Trong thùc tÕ cã nh÷ng ®¸nh gi¸ rÊt kh¸c nhau vÒ nh÷ng gi¸ trÞ t tëng cña triÕt häc PhËt. F.Engels tõng cã ®¸nh gi¸ vÒ nh÷ng t tëng biÖn chøng trong triÕt häc PhËt. Ngêi cho r»ng nh÷ng t tëng vÒ v« ng·, v« thêng... cña §¹o PhËt chøa ®ùng nh÷ng t tëng biÖn chøng s©u s¾c. - Trong lý luËn vÒ nh©n sinh cña §¹o PhËt cã nãi tíi "sù thËt ®au khæ" cña ®êi ngêi. Cã quan ®iÓm ®¸nh gi¸: ®ã lµ tiÕng nãi cña mét thø lý luËn bi quan, yÕm thÕ vÒ cuéc sèng ®êi ngêi. - L¹i cã quan ®iÓm cho r»ng: h¹n chÕ cña triÕt häc nh©n sinh §¹o PhËt lµ kh«ng ®Ò cËp tíi nh÷ng nçi khæ cña sù ¸p bøc giai cÊp, kh«ng ®Ò cËp tíi nh÷ng biÖn ph¸p c¸ch m¹ng ®Ó c¶i t¹o x· héi mµ l¹i ®i vµo con ®êng gi¶i tho¸t mang tÝnh chÊt c¸ nh©n, tiªu cùc. - Nhng còng cã quan ®iÓm cho gi¸ trÞ t tëng triÕt häc nh©n sinh §¹o PhËt lµ ®· ®Ò cËp tíi sù thËt n¬i cuéc sèng cña mçi con ngêi. Dï ®ã lµ ai ®Òu kh«ng tho¸t khái sù rµng buéc cña sinh, l·o, bÖnh, tö... Nh thÕ §¹o PhËt ®· ®Æt ra vµ ®Þnh híng gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò mµ bÊt cø ai Ýt nhiÒu ®Òu kh«ng thÓ l¶ng tr¸nh. Cã mét sù thËt lµ: §¹o PhËt ®· ®Æt ra vµ gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò rÊt cã liªn quan tíi cuéc sèng cña mçi con ngêi. NÕu kh«ng thÕ nã ®· kh«ng thÓ cã c¬ héi th©m nhËp vµ ph¸t triÓn réng r·i, l©u dµi trªn ph¹m vi kh«ng chØ ë Ên §é mµ cßn c¶ ë n íc kh¸c trªn thÕ giíi. Nh vËy th× viÖc ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ phæ biÕn cña §¹o PhËt cÇn ®øng trªn quan ®iÓm: nã ®· ph¶n ¸nh nhu cÇu nµo cña con ngêi vµ cã ý ®Þnh gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cã cÇn thiÕt ®Æt ra cho con ngêi hay kh«ng. trong khi ®Æt ra vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò nh thÕ, triÕt häc §¹o PhËt ®· cã nh÷ng suy t hÕt søc s©u s¾c. Vµ, ®Êy còng lµ nh÷ng gi¸ trÞ vÒ mÆt t duy, vÒ mÆt t tëng triÕt häc cña §¹o PhËt. §ång thêi, ngay trong nh÷ng gi¸ trÞ t tëng nh©n b¶n cña §¹o PhËt ®· bao hµm nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh cña nã. §øng trªn quan ®iÓm duy vËt lÞch sö cã thÓ thÊy §¹o PhËt chØ chó träng gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò nh©n b¶n díi gãc ®é lµ tÝnh nh©n b¶n nh©n lo¹i. Nã cha ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò nh©n b¶n díi gãc ®é cña nh÷ng giíi h¹n vÒ lÞch sö nh tÝnh giai cÊp, tÝnh d©n téc... Do ®ã t tëng triÕt häc nh©n b¶n cña §¹o PhËt cßn dõng l¹i ë møc ®é trõu tîng vÒ con ngêi. C©u 6: TriÕt häc Trung Hoa ®· n¶y sinh trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ - chÝnh trÞ ®Æc biÖt nµo? Tr¶ lêi: TriÕt häc Trung Hoa cæ ®¹i lµ triÕt häc cña thêi kú Xu©n Thu - ChiÕn Quèc (Tõ ThÕ kú VII - ThÕ kû III tríc C«ng nguyªn). §©y lµ thêi kú mµ vÒ mÆt kinh tÕ cã sù tan r· cña m« h×nh kinh tÕ "tØnh ®iÒn". §ã lµ m« h×nh kinh tÕ mµ së h÷u ruéng ®Êt thuéc vÒ Nhµ níc cßn quyÒn sö dông ruéng ®Êt ®îc ph©n chia cho c¸c thµnh viªn c«ng x· th«ng qua c¸c c¬ së c«ng x·. M« h×nh kinh tÕ "tØnh ®iÒn" tan r· lµm xuÊt hiÖn mét lùc lîng chÝnh trÞ míi. TÇng líp ®Þa chñ, tÇng líp nµy lµ mét lùc lîng chÝnh trÞ ®èi lËp víi tÇng líp quý téc thÞ téc cò (Nhµ Chu) Sù thËt Êy dÉn tíi sù tranh giµnh ¶nh hëng quyÒn lùc chÝnh trÞ gi÷a c¸c thÕ lùc cò míi, gi÷a c¸c thÕ lùc chÝnh trÞ víi nhau. X· héi ë trong tr¹ng th¸i lo¹n l¹c, thiÕu sù thèng nhÊt quyÒn lùc tËp trung Khæng Tö, mét nhµ t tëng lín thêi kú nµy tõng nhËn xÐt: §©y lµ thêi kú vua kh«ng ra ®¹o vua, t«i kh«ng ra ®¹o t«i, cha kh«ng ra ®¹o cha, con kh«ng ra ®¹o con. Tøc còng lµ thêi kú mµ c¸c gi¸ trÞ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc bÞ ®¶o lén c¨n b¶n, c¸i cò cha mÊt h¼n, c¸i míi cha xuÊt hiÖn vµ cha ®îc kh¼ng ®Þnh. Thùc tÕ Êy cuèi cïng ®· dÉn tíi nh÷ng cuéc th«n tÝnh lÉn nhau cña c¸c thÕ lùc chÝnh trÞ. ThÕ lùc nµo còng muèn b¸ chñ thiªn h¹ "ChiÕn Quèc" lµ vËy. Cuèi cïng thÕ lùc TÇn Thuû Hoµng ®· thèng nhÊt Trung Hoa b»ng b¹o lùc vµo cuèi thÕ kû thø III tríc C«ng nguyªn. §©y lµ ®iÓm mèc lÞch sö chuyÓn sang thêi kú phong kiÕn cña Trung Hoa. Ra ®êi trong hoµn c¶nh kinh tÕ - chÝnh trÞ ®Æc biÖt nh vËy nªn triÕt häc Trung Hoa cæ ®¹i ®· chÞu sù chi phèi rÊt m¹nh vµ thêng xuyªn bëi nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trÞ ®¹o ®øc cña x· héi. HÇu hÕt c¸c triÕt thuyÕt, nhÊt lµ nh÷ng häc thuyÕt lín nh ®¹o Nho... ®· kh«ng nh÷ng kh«ng thÓ l¶ng tr¸nh viÖc gi¶i quyÕt vÒ mÆt lý luËn nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi, tr¸i l¹i nã ®· ®Æc biÖt ®Æt träng t©m vµo viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò Êy, ®ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò nh: lµm thÕ nµo ®Ó thèng nhÊt quèc gia Trung Hoa réng lín? Lý gi¶i v× sao thêi nµo còng cã hng, cã vong, cã trÞ, cã lo¹n?...Nh÷ng vÊn ®Ò Êy ®· kÐo theo c¸c vÊn ®Ò kh¸c vÒ mÆt triÕt häc nh: b¶n tÝnh con ngêi lµ g×? Nh÷ng nguyªn lý nµo chi phèi v¹n vËt? Hµnh ®éng thÕ nµo ®Ó kh«ng tr¸i ®¹o Trêi? Kh«ng tr¸i b¶n tÝnh tiªn thiªn?... C©u 7: T tëng triÕt häc cña thuyÕt ©m - d¬ng, ngò hµnh? NhËn ®Þnh thÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cña nã? Tr¶ lêi: a- ThuyÕt ©m d¬ng, ngò hµnh lµ mét trong nh÷ng häc thuyÕt triÕt häc lín cña nÒn triÕt häc Trung Hoa cæ ®¹i . ThuyÕt ©m d¬ng vµ thuyÕt ngò hµnh khëi thuû kh«ng ph¶i lµ mét nhng tõ khi cã sù hîp nhÊt cña nh÷ng t tëng triÕt häc ©m d¬ng vµ nh÷ng t tëng triÕt häc ngò hµnh th× nã ®· lµm cho nh÷ng t tëng triÕt häc cña chóng mang mét tÝnh c¸ch thùc tÕ, cã kh¶ n¨ng øng dông réng r·i trong nhiÒu lÜnh vùc: Thiªn v¨n, y häc, dù tr¾c, x· héi häc... b- T tëng triÕt häc cña thuyÕt ©m d¬ng cã thÓ ®îc kh¸i qu¸t ë nh÷ng luËn ®iÓm sau ®©y: Mét lµ: Theo thuyÕt ©m d¬ng th× v¹n vËt trong vò trô, tõ c¸i tån t¹i v« cïng lín ®Õn c¸i v« cïng bÐ ®Òu bao hµm hai mÆt ®èi lËp, gäi lµ ¢ m vµ D¬ng Sù thèng nhÊt gi÷a hai thÕ lùc ®èi lËp ¢m - D¬ng trong mçi tån t¹i ®îc gäi lµ Th¸i cùc Hai lµ: ¢m vµ D¬ng kh«ng tån t¹i bªn c¹nh nhau, ®éc lËp tuyÖt ®èi víi nhau mµ tr¸i l¹i chóng cã kh¶ n¨ng chuyÓn ho¸ cho nhau theo nguyªn t¾c cña sù ®¾p ®æi, ho¸n vÞ: ¢m biÕn thµnh d¬ng. D¬ng biÕn thµnh ¢m. Ba lµ: Sù biÕn ho¸, ®¾p ®æi ¢m - D¬ng lµ xuÊt ph¸t tõ n¨ng lùc vèn cã cña ¢m vµ D¬ng Khi ¢m cïng th× D¬ng khëi (ph¸t sinh) Vµ khi D¬ng tËn th× ¢m sinh "¢m cïng" vµ "D¬ng tËn" lµ kh¸i niÖm chØ sù ph¸t triÓn cña ¢m hay D¬ng ®· tíi tét ®Ønh cña nã. Khi ¢m trëng ®Õn tét cïng giíi h¹n th× D¬ng b¾t ®Çu ®îc sinh ra: ®ã lµ ThiÕu D¬ng. Ngîc l¹i, khi D¬ng thÞnh ®Õn cïng tét th× ¢m b¾t ®Çu xuÊt hiÖn: §ã lµ ThiÕu ¢m (Vßng trßn lín lµ Th¸i cùc, Nöa tr¾ng lµ Th¸i D¬ng, nöa ®en lµ Th¸i ¢m. ChÊm ®en ë phÇn tr¾ng lµ ThiÕu ¢m cßn chÊm tr¾ng ë nöa ®en lµ ThiÕu D¬ng) Theo c¸ch ®å ho¹ nµy th×: 1- Vßng trßn lín kh«ng thay ®æi, do ®ã D¬ng tiÕn ®Õn ®©u th× ¢m lïi ®Õn ®ã vµ ngîc l¹i. (ThiÕu ¢m sinh ë phÇn lín nhÊt cña nöa tr¾ng cßn ThiÕu D¬ng ph¸t khëi ë phÇn lín nhÊt cña phÇn ®en) Quan niÖm vÒ ¢m - D¬ng nh vËy cã thÓ ®îc vËn dông xem xÐt sù chuyÓn dÞch cña thêi gian. Mét ®¹i vËn, mét n¨m (tiÓu vËn), mét ngµy.. Ch¼ng h¹n: Mét n¨m th×: 1- Thèng nhÊt 4 mïa: Xu©n, H¹ , Thu, §«ng lµ c¸i vßng Th¸i cùc 2- H¹, §«ng lµ Th¸i d¬ng, Th¸i ©m 3- Xu©n, Thu lµ ThiÕu d¬ng, ThiÕu ©m Bèn lµ: Sù biÕn ®æi chuyÓn ho¸ ¢m - D¬ng kh«ng dÉn tíi sù ph¸t triÓn nµo c¶. §ã chØ lµ sù thay ®æi gi÷a hai tr¹ng th¸i cña v¹n vËt trong vò trô: D¬ng (®éng) - ¢m (tÜnh) mµ th«i. Bëi vËy, thuyÕt ¢m - D¬ng kh«ng ph¶i lµ thuyÕt vÒ sù ph¸t triÓn. Nã lµ thuyÕt nh»m duy tr× trËt tù c©n b»ng ¢m - D¬ng trong v¹n vËt. Coi ®ã lµ tr¹ng th¸i lý tëng cña tù nhiªn, cña x· héi vµ con ngêi. N¨m lµ: Theo thuyÕt ¢m - D¬ng th× chu tr×nh biÕn dÞch cña v¹n vËt trong vò trô lµ theo logic sau ®©y: Th¸i cùc sinh lìng nghi (¢m - D¬ng) Lìng nghi sinh tø tîng (Th¸i ©m, thiÕu d¬ng, th¸i d¬ng, thiÕu ©m) Tø tîng sinh b¸t qu¸i (kiÒn, kh¶m, cÊn, chÊn, tèn, ly, kh«n vµ ®oµi) B¸t qu¸i sinh v¹n vËt (thÕ giíi ®a d¹ng c¸c lo¹i h×nh tån t¹i) V¹n vËt l¹i cã thÓ qui vÒ 64 tr¹ng th¸i ®éng, ®ã lµ c¸c tr¹ng th¸i nh: th¸i, bi, tru©n... c- ThuyÕt ngò hµnh: Bao hµm t tëng triÕt häc cho r»ng: v¹n vËt trong vò trô ®Òu ®îc cÊu t¹o tõ 45 yÕu tè khëi thuû, bao qu¸t sau ®©y: Kim - Méc - Thuû - Ho¶ - Thæ Thø nhÊt: §©y lµ 5 yÕu tè khëi nguyªn cña v¹n vËt. V¹n vËt biÕn ®æi v« cïng ®a d¹ng kh¸c nhau nhng ®Òu cã thÓ qui vÒ 5 yÕu tè nµy. Thø hai: Mçi yÕu tè trong 5 yÕu tè nµy ®Òu cai qu¸t mét lo¹t nh÷ng ®Æc tÝnh: Kim th× cøng, tr¾ng, ph¬ng T©y... Méc th× uyÓn chuyÓn, xanh, ph¬ng §«ng... Thuû th× hiÓm hãc, ®en, ph¬ng B¾c... Ho¶ th× bèc lªn, ®á, ph¬ng Nam... Thæ th× tr× trô, vµng, ph¬ng chÝnh gi÷a... Ba lµ: N¨m yÕu tè nµy kh«ng tån t¹i biÖt lËp tuyÖt ®èi mµ lµ trong t¬ng quan chÕ íc sinh, kh¾c víi nhau theo luËt tiªn thiªn: Kim sinh Thuû Thuû sinh Méc Méc sinh Ho¶ Ho¶ sinh Thæ Thæ sinh Kim... ... Kim kh¾c Méc Méc kh¸c Thæ Thæ kh¾c Thuû Thuû kh¾c Ho¶ Ho¶ kh¾c Kim... Bèn lµ: Sù t¬ng sinh hay t¬ng kh¾c (sinh kh¸c t¬ng hç) bao giê còng qua yÕu tè Thæ. Nãi c¸ch kh¸c th× trong 5 yÕu tè, Thæ gi÷a vai trß trung gian cho sù sinh kh¸c t¬ng hç cña 4 yÕu tè cßn l¹i. Do ®ã Thæ gi÷ vai trß thèng nhÊt cña 4 yÕu tè: Kim, Méc, thuû vµ Ho¶ d- Tõ khi hai thuyÕt ¢m - D¬ng vµ ngò hµnh hîp nhÊt th× thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh cã sù bæ tóc cho nhau trong quan niÖm triÕt häc vÒ sù biÕn dÞch vµ cÊu t¹o v¹n vËt trong thÕ giíi: thuyÕt ¢m - D¬ng thiªn vÒ viÖc lý gi¶i nguyªn nh©n cña sù biÕn dÞch, cßn thuyÕt ngò hµnh thiªn vÒ gi¶i thÝch cÊu t¹o v¹n vËt trong qu¸ tr×nh biÕn dÞch v« cïng. §ång thêi c¸c yÕu tè cña ngò hµnh còng ®îc quy kh¸i qu¸t vÒ ¢m - D¬ng, thµnh ra Kim còng cã: Kim ©m Kim d¬ng Méc còng cã: Méc ©m Méc d¬ng... Ngîc l¹i: KiÒn, Kh¶m, CÊn, ChÊn., Tèn, Ly, Kh«n vµ §oµi còng ®îc quy vÒ ngò hµnh: KiÒn + §oµi: Kim ChÊn + Tèn: Méc CÊn + Kh«n: Thæ Ly : Ho¶ Kh¶m : Thuû e- Nªn nhËn ®Þnh thÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cña thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh? HiÖn nay cßn cã nhiÒu c¸ch ®¸nh gi¸ kh¸c nhau, thËm chÝ ®èi lËp nhau trong viÖc nhËn ch©n gi¸ trÞ phæ biÕn cña nh÷ng t tëng triÕt häc cña thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh. Song khã cã thÓ b¸c bá nh÷ng nhËn ®Þnh sau ®©y: - ThuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh ®· thÓ hiÖn tr×nh ®é t duy triÕt häckh¸i qu¸t rÊt cao cña ngêi Trung Hoa cæ ®¹i. Hä lu«n ®Æt vÊn ®Ò ®i truy tÇm céi nguån khëi nguyªn cña v¹n vËt vµ cuèi cïng ®· ®¹t tíi sù kh¸i qu¸t thèng nhÊt tÝnh ®a d¹ng cña v¹n vËt ë 64 tr¹ng th¸i, quy vÒ 8 quÎ (KiÒn, Kh¶m...§oµi), råi l¹i quy vÒ tø tîng, ¢m - D¬ng vµ cuèi cïng lµ th¸i cùc... Bëi vËy nh÷ng kh¸i niÖm nh th¸i cùc ¢m D¬ng tø tîng... lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh t duy kh¸i qu¸t ho¸ v¹n vËt ®Ó trë vÒ c¸i nguyªn lý phæ qu¸t cña mäi tån t¹i. - Trªn b×nh diÖn triÕt häc, cã thÓ quan niÖm: th¸i cùc, lìng nghi, tø tîng... vµ Kim, Méc, Thuû, Ho¶ vµ Thæ lµ nh÷ng kh¸i niÖm, nh÷ng ph¹m trï triÕt häc, kh¸i qu¸t nh÷ng thuéc tÝnh thèng nhÊt, b¶n chÊt cña tån t¹i. Gi¸ trÞ cña nh÷ng kh¸i niÖm, ph¹m trï Êy cßn lµ ë chç ®¹t tíi mét hÖ thèng bé m¸y kh¸i niÖm, ph¹m trï trong tÝnh thèng nhÊt chØnh thÓ, ph¶n ¸nh tÝnh thèng nhÊt cña tån t¹i. - Gi¸ trÞ lÞch sö còng nh gi¸ trÞ phæ biÕn cña thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh ®· thÓ hiÖn rÊt râ nÐt qua nh÷ng øng dông thuyÕt nµy trong c¸c lÜnh vùc chuyªn s©u nh thiªn v¨n, lÞch ph¸p, y häc, dù tr¾c, x· héi häc... cña Trung Hoa trong thêi cæ ®¹i vµ ®Æc biÖt lµ vÒ giai ®o¹n sau nµy. Trong c¸c ngµnh chuyªn s©u nh vËy cña ngêi Trung Hoa ®· ®¹t tíi nh÷ng ph¸n ®o¸n chÝnh x¸c, ®«i khi lµ vît thêi ®¹i. - Ngµy nay, trong nÒn t tëng vµ v¨n ho¸ nh©n lo¹i, thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh vÉn lµ mét trong nh÷ng lý thuyÕt triÕt häc ®îc giíi nghiªn cøu chó ý khai th¸c trong qu¸ tr×nh giao lu t tëng, v¨n ho¸ ®«ng - t©y th× thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh ®· béc lé ra râ lµ mét trong nh÷ng gi¸ trÞ t tëng triÕt häc s©u s¾c cña ngêi ph¬ng §«ng. Do sù giao lu t tëng vµ v¨n ho¸ víi Trung Hoa trong suèt chiÒu dµi mÊy ngµn n¨m, con ngêi ViÖt Nam ®· tiÕp thu nh÷ng t tëng triÕt häc ¢m - D¬ng, ngò hµnh mét c¸ch s¸ng t¹o, vËn dông kh¸ phæ biÕn trong sinh ho¹t cuéc sèng cña m×nh, trªn nhiÒu b×nh diÖn kh¸c nhau. Thiªn v¨n, y häc, x· héi häc, kiÕn tróc, v¨n ho¸... C©u 8: Nho gi¸o vµ nh÷ng t tëng triÕt häc cña Nho gi¸o? Tr¶ lêi: a- Nho gi¸o: - Nho gi¸o lµ mét trong ba häc thuyÕt triÕt häc lín nhÊt thêi cæ Trung Hoa (cïng víi häc thuyÕt vÒ §¹o cña L·o Tö vµ häc thuyÕt cña ph¸i hä MÆc). Trong suèt chiÒu dµi lÞch sö 2000 n¨m thêi ®¹i phong kiÕn Trung Hoa còng nh c¸c triÒu ®¹i phong kiÕn cña c¸c níc vïng ¸ §«ng nh NhËt B¶n, ViÖt Nam... ®· chÞu ¶nh hëng s©u s¾c cña nh÷ng t tëng Nho häc. Tõ khi ph¸t sinh (ThÕ kû VI tríc C«ng nguyªn) cho tíi sù ph¸t triÓn trªn 2000 n¨m sau ®ã, Nho gi¸o ®· cã nh÷ng bæ xung, hoµn thiÖn song vÒ b¶n chÊt cña nh÷ng quan niÖm triÕt häc cña Nho gi¸o th× ®· ®îc h×nh thµnh ngay tõ thêi cæ ®¹i. Nho gi¸o ®îc Khæng Tö (Khæng Kh©u) thêi Xu©n Thu s¸ng lËp ra. Häc thuyÕt cña ¤ng ®· ®îc M¹nh Tö vµ Tu©n Tö tiÕp tôc hoµn thiÖn trong thêi kú ChiÕn Quèc. Khæng Tö sau nµy ®îc c¸c häc trß t«n xng lµ bËc "ChÝ th¸nh tiªn s. V¹n thÕ s biªñ". Kinh s¸ch cña Nho gi¸o nãi chung thêng ®îc kÓ ®Õn lµ tø th vµ ngò kinh Tø th lµ bèn cuèn s¸ch + LuËn ng÷ + §¹i häc + Trung dung + M¹nh Tö Trong hÖ thèng "tø th" th× s¸ch "LuËn ng÷" thêng ®îc coi lµ s¸ch quan träng nhÊt ®Ó nghiªn cøu vÒ t tëng cña Khæng Tö. §©y lµ cuèn s¸ch do c¸c häc trß cña Khæng Tö ghi chÐp l¹i nh÷ng lêi thÇy d¹y m×nh khi t¹i thÕ. Ngò kinh lµ n¨m cuèn kinh ®iÓn: + Kinh th + Kinh thi + Kinh lÔ + Kinh dÞch + Kinh Xu©n thu Trong hÖ thèng "ngò kinh" th× t¬ng truyÒn "Kinh Xu©n thu" lµ do chÝnh Khæng Tö biªn so¹n. Theo "Sö ký T M· Thiªn" th× Ngµi tõng nãi: Ngêi ®êi sau khen Kh©u hay chª Kh©u lµ c¨n cø vµo Kinh Xu©n thu. Còng theo t¬ng truyÒn th× Khæng Tö lµ ngêi ®· chØnh lý, biªn so¹n l¹i c¸c bé Kinh th, Kinh dÞch... Ngµi ®· viÕt bæ xung vµo Kinh dÞch 10 thiªn gäi lµ "thËp dùc" Xem thÕ cã thÓ nãi ®øc Khæng Tö lµ bËc ®¹i tri thøc ®¬ng thêi. ¤ng ®· th©u th¸i mäi kiÕn thùc hiÖn cã cña ngêi Trung Hoa thêi cæ ®¹i vµ tËp hîp thµnh mét hÖ thèng. b- Nh÷ng t tëng triÕt häc c¬ b¶n cña Nho gi¸o cæ ®¹i - Trung t©m cña nh÷ng t tëng triÕt häc Nho gi¸o thêi cæ ®¹i kh«ng ph¶i lµ nh÷ng t tëng triÕt häc vÒ b¶n thÓ, vÒ vò trô. Mèi quan t©m hµng ®Çu cña Khæng Tö kh«ng ph¶i lµ ®¹o Trêi (Thiªn mÖnh) mÆc dÇu mét sè lÇn Khæng Tö cã nãi tíi Thiªn MÖnh, nãi qíi QuØ, ThÇn, mµ «ng ®Æc biÖt chó träng gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò triÕt häc vÒ §¹o Ngêi (Nh©n §¹o). Nãi theo ng«n ng÷ hiÖn ®¹i th× ®ã lµ nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc vÒ x· héi con ngêi. §· ®«i lÇn cã häc trß hái vÒ QuØ, ThÇn, vÒ cuéc sèng ®êi ngêi sau khi chÕt. Ngµi b¶o: "KÝnh QuØ, ThÇn, Nhi viÔn chi" (QuØ, ThÇn chØ nªn kÝnh träng nhng chí cã gÇn), r»ng "h·y ®îi ®Õn khi chÕt còng cha muén", r»ng "®¹o Ngêi cha biÕt sao tá ®îc viÖc QuØ, ThÇn..." §iÒu nµu cho thÊy ®øc Khæng Tö ngµi nÆng lo ®¹o Ngêi h¬n ®¹o Trêi, h¬n viÖc QuØ, ThÇn. §iÒu Êy còng ph¶n ¸nh râ nÐt ¶nh hëng chÝnh trÞ - x· héi cña thêi ®¹i Xu©n Thu ®· ®îc thÓ hiÖn ®Æc biÖt râ trong triÕt thuyÕt cña Khæng Tö. - Cã quan ®iÓm ®¸nh gi¸: kh«ng coi Khæng Tö nh mét nhµ triÕt häc mµ chØ xem «ng nh mét ngêi thÇy d¹y, mét qu©n s vÒ chÝnh trÞ ®¬ng thêi. Qu¶ lµ Khæng Tö ®· tõng lµm thµy d¹y häc vµ lµ ngêi nªu tÊm g¬ng s¸ng cho ®¹o lµm Thµy mu«n ®êi sau, Ngµi còng ®· tõng lµm chÝnh trÞ, lµm quan, lµm tÓ tíng trong mét thêi gian ng¾n, vµ còng ®óng lµ Ngµi ®· ®µo t¹o ra nhiÒu nhµ chÝnh trÞ xuÊt s¾c ®¬ng thêi còng nh sau nµy. Nhng còng ph¶i thõa nhËn r»ng Khæng tö cã nh÷ng t tëng chÝnh trÞ ®éc ®¸o, t¹o ra nÒn t¶ng quan niÖm vÒ chÝnh trÞ qu©n chñ trung ¬ng tËp quyÒn vïng ¸ §«ng m·i vÒ sau nµy. Qua nh÷ng t tëng Êy cã thÓ thÊy ®îc quan niÖm triÕt häc vÒ x· héi cña «ng. - Cã thÓ kh¸i qu¸t nh÷ng t tëng triÕt häc (chø kh«ng ph¶i nh÷ng t tëng chÝnh trÞ) cña Khæng Tö còng nh cña Nho gi¸o nãi chung ë nh÷ng ®iÓm sau ®©y: Mét lµ: Ph¬ng ph¸p luËn tiÕp cËn gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò x· héi X· héi lµ mét tæng thÓ cña nh÷ng quan hÖ phøc t¹p, ®a d¹ng bëi vËy khi tiÕp cËn gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cña ®êi sèng x· héi buéc ngêi ta ph¶i cã mét ph¬ng ph¸p luËn ®Þnh híng tiÕp cËn. Ph¬ng ph¸p luËn ®Þnh híng tiÕp cËn gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò x· héi cña Nho gi¸o kh«ng xuÊt ph¸t tõ viÖc ph©n tÝch c¬ së kinh tÕ cña x· héi (nh víi triÕt häc M¸c ch¼ng h¹n) mµ lµ xuÊt ph¸t tõ nh÷ng quan hÖ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc. Nãi c¸ch kh¸c, Nho gi¸o quy toµn bé quan hÖ x· héi vÒ nh÷ng quan hÖ chÝnh trÞ ®¹o ®øc, coi ®ã lµ quan hÖ nÒn t¶ng cña ®êi sèng x· héi. §ång thêi, Nho gi¸o l¹i quy nh÷ng quan hÖ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi vµo ba mèi quan hÖ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc c¬ b¶n h¬n lµ: + Quan hÖ vua - t«i + Quan hÖ cha - con + Quan hÖ chång - vî Quan hÖ thø nhÊt thuéc quan hÖ quèc gia, cßn hai quan hÖ sau thuéc quan hÖ gia ®×nh. §iÒu nµy nãi lªn r»ng trong quan niÖm vÒ x· héi cña Nho gi¸o ®Æc biÖt quan t©m tíi nh÷ng quan hÖ nÒn t¶ng cña x· héi lµ quan hÖ gia ®×nh. Quan hÖ gia ®×nh ë ®©y mang tÝnh chÊt t«ng téc, gißng hä. ba quan hÖ Êy ®îc gäi lµ "tam c¬ng" tøc ba quan hÖ rêng cét cña x· héi. X· héi trÞ hay lo¹n tríc hÕt thÓ hiÖn ë chç cã gi÷ v÷ng ®îc ba quan hÖ Êy hay kh«ng. Hai lµ: Lý tëng x· héi cña Nho gi¸o lµ muèn híng tíi mét x· héi "®¹i ®ång" Kh¸i niÖm x· héi "®¹i ®ång" cña Nho gi¸o kh«ng ph¶i lµ mét x· héi ®Æt trªn nÒn t¶ng cña mét nÒn s¶n xuÊt ph¸t triÓn cao mµ lµ mét x· héi "an hoµ" trong ®ã sù "an hoµ" ®îc ®Æt trªn nÒn t¶ng cña sù "c«ng b»ng" x· héi. Kh¸i niÖm c«ng b»ng cña Nho gi¸o kh«ng ph¶i lµ thø quan niÖm "cµo b»ng" tiÓu n«ng mµ lµ c«ng b»ng trªn c¬ së ®Þa vÞ x· héi cña mçi c¸ nh©n, mçi gißng hä. Ba lµ: Ph¬ng thøc ®Ó duy tr× trËt tù c«ng b»ng cña x· héi theo quan ®iÓm Nho gi¸o lµ ph¶i nªu cao t tëng chÝnh danh "ChÝnh danh" nghÜa lµ mçi ngêi cÇn ph¶i nhËn thøc vµ hµnh ®éng ®óng theo c¬ng vÞ, ®Þa vÞ cña m×nh: vua ph¶i ra ®¹o vua, t«i ph¶i ra ®¹o t«i, cha ph¶i ra ®¹o cha, con ph¶i ra ®¹o con,chång ph¶i ra ®¹o chång, vî ph¶i ra ®¹o vî... NÕu nh mäi ngêi kh«ng chÝnh danh th× x· héi ¾t trë nªn lo¹n l¹c. Kh«ng thÓ cã mét x· héi trÞ b×nh mµ nguyªn t¾c chÝnh danh bÞ vi ph¹m Bèn lµ: §Ó thùc hiÖn chÝnh danh th× x· héi ph¶i cã mét nÒn gi¸o dôc tèt, mçi ngêi ph¶i tù gi¸o dôc vµ ®îc gi¸o dôc. Cã gi¸o dôc vµ tù gi¸o dôc th× mçi ngêi míi biÕt phËn vÞ cña m×nh mµ nh×n nhËn hµnh ®éng trong cuéc sèng cho ®óng. Sù gi¸o dôc vµ tù gi¸o dôc cña nho gi¸o kh«ng híng vµo ph¬ng diÖn kü nghÖ vµ kinh tÕ mµ lµ híng vµo viÖc gi¸o dôc vµ tù gi¸o dôc nh÷ng chuÈn mùc chÝnh trÞ - ®¹o ®øc ®· h×nh thµnh tõ ngµn xa, ®îc nªu g¬ng s¸ng trong cæ sö. N¨m lµ: Nh÷ng chuÈn mùc gi¸ trÞ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc mµ Nho gi¸o ®Ò cao lµ Nh©n LÔ - nghÜa - trÝ - TÝn (cßn gäi lµ ngò thêng), trong ®ã nh©n gi÷ vÞ trÝ lµ gi¸ trÞ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc ®Çu b¶ng cña c¸c gi¸ trÞ. Gi÷ LÔ - Nghi· - TrÝ - TÝn mµ thiÕu lßng nh©n th× nh÷ng c¸i ®ã chØ mang ý nghÜa h×nh thøc mµ thiÕu c¸i thùc. Khæng Tö lªn ¸n nh÷ng hµnh vi nh thÕ Nh©n lµ g×? Cèt lâi cña nh©n lµ t×nh yªu th¬ng con ngêi. Song "con ngêi" mµ Nho gi¸o cæ ®¹i, nhÊt lµ Khæng Tö quan niÖm kh«ng ph¶i lµ con

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
ngêi nh©n lo¹i mµ lµ con ngêi t«ng téc, dßng hä. Ngoµi nh÷ng gi¸ trÞ chuÈn mùc chÝnh trÞ - ®¹o ®øc nãi trªn Nho gi¸o cßn ®Ò cËp tíi hµng lo¹t nh÷ng gi¸ trÞ chuÈn mùc kh¸c nh: Trung, HiÕu, TiÕt... C©u 9: Nªn ®¸nh gi¸ nh thÕ nµo vÒ nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc x· héi cña Nho gi¸o? Tr¶ lêi: - Do kh«ng xuÊt ph¸t tõ c¬ së kinh tÕ cña x· héi ®Ó gi¶i thÝch vµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò x· héi nãi chung nªn bÊt luËn thÕ nµo Nho gi¸o còng r¬i vµo quan ®iÓm duy t©m vÒ lÞch sö. Song ®Ó ®¹t tíi quan ®iÓm duy vËt lÞch sö th× ph¶i ®îi tíi sù ra ®êi cña triÕt häc M¸c ë gi÷a thÕ kû XIX míi cã thÓ cã ®îc. - ThÕ nhng t¹i sao mét quan ®iÓm duy t©m vÒ lÞch sö mµ nã l¹i cã thÓ tån t¹i ë c¸c níc vïng ¸ §«ng ®Õn 2000 n¨m nh vËy? Vµ trong viÖc ¸p dông häc thuyÕt Nho gi¸o vµo qu¶n lý x· héi ®· cã nhiÒu trêng hîp thµnh c«ng trong viÖc duy tr× trËt tù x· héi phong kiÕn? V.I.Lªnin tõng nãi: "Ch©n lý lµ cô thÓ". §óng vËy, nÕu ta xem xÐt x· héi truyÒn thèng ¸ §«ng th× cã thÓ thÊy suèt chiÒu dµi lÞch sö ngµn n¨m, vÒ c¬ b¶n kh«ng cã nh÷ng cuéc c¸ch m¹ng trong lùc lîng s¶n xuÊt, trong kinh tÕ. Bëi vËy, tÝnh tÊt yÕu cña sù quy ®Þnh tõ nÒn t¶ng kinh tÕ ®èi víi x· héi vÒ c¬ b¶n lµ biÓu hiÖn kh«ng râ nÐt. VËy, ®iÒu t¹o ra sù thèng nhÊt trong x· héi tríc hÕt kh«ng ph¶i lµ nÒn t¶ng kinh tÕ - nhÊt lµ ®èi víi nÒn kinh tÕ tiÓu n«ng, ph©n t¸n. §iÒu nµy chØ cã ®îc trªn c¬ së cña viÖc n¾m ch¾c, thèng nhÊt x· héi vÒ nÒn t¶ng chÝnh trÞ - ®¹o ®øc mµ théi. TÇn thuû Hoµng ë cuèi giai ®o¹n ChiÕn Quèc ®· thèng nhÊt x· héi lo¹n l¹c Trung Hoa trªn c¬ së cña b¹o lùc chÝnh trÞ. §Êy còng lµ mét b»ng chøng lÞch sö cho thÊy thiÕu viÖc n¾m uy quyÒn chÝnh trÞ th× kh«ng thÓ thùc hiÖn sù thèng nhÊt ®Êt níc Trung Hoa réng lín. - Dï lµ mét triÕt häc duy t©m, song Nho gi¸o ®Æc biÖt coi träng c¸c gi¸ trÞ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc. Trong nh÷ng gi¸ trÞ Êy, giai cÊp chóng vÉn cã nh÷ng ý nghÜa nh©n lo¹i nhÊt ®Þnh. NhiÒu ý nghÜa gi¸ trÞ cña nh÷ng chuÈn mùc ®¹o ®øc Nho gi¸o ®· ®îc quÇn chóng nh©n d©n sö dông trong nÒn ®¹o ®øc cña m×nh. B¸c Hå còng tõng sö dông nh÷ng thuËt ng÷ ®¹o ®øc cña Nho gi¸o vµ ®· ®a vµo ®ã nh÷ng néi dung m¬Ý nh "cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ, c«ng, v« t, trung, hiÕu..." Ngµy nay chóng ta ®ang rÊt cÇn gi÷ thÕ æn ®Þnh cña x· héi, ®iÒu mµ Nho gi¸o hµng ngµn n¨m nay theo ®uæi môc tiªu "æn ®Þnh". Nã ®· suy t rÊt nhiÒu vÒ ph¬ng c¸ch thùc hiÖn môc tiªu Êy. Bëi thÕ nghiªn cøu Nho gi¸o cßn cã ý nghÜa thùc tiÔn cÊp b¸ch. C©u 10: Nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc cña häc thuyÕt "§¹o"? Tr¶ lêi: - Ngêi s¸ng lËp ra häc thuyÕt "§¹o" lµ L·o tö thêi Xu©n Thu. Häc thuyÕt nµy ®· ®îc D¬ng Chu vµ Tr¹ng Chu thêi ChiÕn Quèc hoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn. Nh÷ng t tëng triÕt häc cña häc thuyÕt "§¹o" tËp trung trong hai cuèn kinh ®iÓn løon lµ "§¹o ®øc kinh" vµ "Nam Hoa kinh". Sau nµy, ph¸i §¹o gia ®· ph¸t triÓn thµnh hai trêng ph¸i: §¹o gi¸o thÇn tiªn vµ §¹o gi¸o phï thuû. T tëng triÕt häc cña §¹o gia còng ¶nh hëng rÊt lín vµ l©u dµi trong lÞch sö mét sè níc vïng ¸ §«ng. - Nh÷ng t tëng triÕt häc cña §¹o gia tËp trung ë mÊy ®iÓm lín sau ®©y: + Mét lµ: Quan niÖm vÒ "§¹o" "§¹o" lµ b¶n nguyªn cña mäi hiÖn h÷u (tøc cña mäi tån t¹i). §Êy lµ ý nghÜa cña c©u: §¹o sinh mét, mét sinh hai, hai sinh ba, ba sinh v¹n vËt. §iÒu nµy còng cã nghÜa lµ: §¹o sinh ra tÊt c¶ vµ tÊt c¶ cã thÓ ®îc quy vÒ §¹o - víi t c¸ch lµ b¶n nguyªn (b¶n c¨n) ®Çu tiªn. "§¹o" lµ c¸i v« h×nh, hiÖn h÷u, lµ c¸i cã. Song gi÷a §¹o vµ hiÖn h÷u (v¹n vËt) kh«ng cã sù t¸ch rêi tuyÖt ®èi mµ §¹o tån t¹i nh b¶n chÊt cña mäi hiÖn h÷u, cßn hiÖn h÷u lµ biÓu hiÖn cña §¹o. Bëi thÕ, cã thÓ nãi: §¹o lµ nguyªn lý thèng nhÊt cña mäi tån t¹i. "§¹o" lµ nguyªn lý vËn hµnh cña mäi hiÖn h÷u. Nguyªn lý Êy lµ "§¹o ph¸p tù nhiªn". Cã quan ®iÓm nghiªn cøu vÒ häc thuyÕt "§¹o" ®· coi "§¹o" nh lµ tªn gäi kh¸c cña "quy luËt tù nhiªn". + Hai lµ: Nh÷ng t tëng biÖn chøng Mäi hiÖn h÷u ®Òu biÕn dÞch kh«n cïng. Sù biÕn dÞch nµy theo hai nguyªn t¾c c¬ b¶n lµ b×nh qu©n vµ ph¶n phôc. §Êy lµ ý nghÜa cña c©u "C¸i g× khuyÕt ¾t trßn ®Çy, c¸i g× cong ¾t ®îc th¼ng, c¸i g× cò sÏ l¹i míi..." Theo quan ®iÓm Êy th× thÕ giíi hiÖn h÷u kh«ng cã sù ph¸t triÓn C¸c mÆt ®èi lËp lu«n trong thÓ thèng nhÊt, quy ®Þnh lÉn nhau, lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cña nhau, trong c¸i nµy cã c¸i kia. §Êy lµ ý nghÜa cña c©u nãi: "§Ñp tøc lµ cã xÊu, dµi ng¾n tùa vµo nhau, cao thÊp liªn hÖ víi nhau..." hoÆc "ho¹ lµ chç tùa cña phóc, phóc lµ n¬i Èn n¸u cña ho¹..." Do nhÊn m¹nh nguyªn t¾c c©n b»ng vµ ph¸n phôc trong lý biªn dÞch nªn L·o tö kh«ng ®Ò cao t tëng ®iÒu hoµ c¸c mÆt ®èi lËp + Ba lµ: Chñ thuyÕt vÒ chÝnh trÞ - x· héi Cèt lâi cña chñ thuyÕt nµy lµ luËn ®iÓm "v« vi". V« vi kh«ng ph¶i lµ thô ®éng, bÊt ®éng hay kh«ng hµnh ®éng mµ cã nghÜa lµ: hµnh ®éng theo b¶n tÝnh tù nhiªn cña ®¹o Tõ ®ã §¹o gia ®Ò cao nh÷ng t tëng vÒ tõ ¸i, cÇn kiÖm, khiªm nhêng, khoan dung, tri tóc...NghÜa lµ cÇn ph¶i tõ bá tÊt c¶ nh÷ng g× lµ nh©n t¹o thiÕu tÝnh ®¹o ph¸p tù nhiªn. Quan niÖm Êy ®· dÉn tíi chç chñ tr¬ng mét cuéc sèng, mét phong c¸ch sèng theo ®¹o ®Õn møc chèi bá truyÒn thèng nh©n t¹o, nh÷ng chuÈn mùc ®¹o ®øc, ph¸p luËt, xa l¸nh tri thøc, kü s¶o, c«ng nghÖ... §Êy lµ lý tëng x· héi phôc cæ, quay vÒ víi x· héi theo m« h×nh céng ®ång nguyªn thuû. C©u 11: Nªn cã nh÷ng nhËn ®Þnh nh thÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cña nÒn triÕt häc ph¬ng §«ng thêi cæ? Tr¶ lêi: Theo tinh thÇn nghiªn cøu lÞch sö kh«ng ph¶i v× lÞch sö mµ v× cuéc sèng hiÖn t¹i th× kh«ng thÓ bá qua viÖc nhËn ch©n nh÷ng gi¸ trÞ cña nh÷ng nÒn t tëng triÕt häc qu¸ khø. Song, viÖc ®¸nh gi¸ nh÷ng gi¸ trÞ cña nÒn t tëng qu¸ khø kh«ng tr¸nh khái nh÷ng nhËn ®Þnh kh¸c nhau vµ ®èi lËp nhau. §ã còng lµ ®iÒu thêng thÊy trong lÜnh vùc nghiªn cøu. Díi ®©y lµ mét sè nhËn ®Þnh mang tÝnh chÊt gîi ý chung ®Ó ngêi häc tham kh¶o 1- Ên §é vµ Trung Hoa lµ hai trung t©m triÕt häc lín cña c¸c d©n téc ph¬ng §«ng cæ ®¹i nãi chung vµ c¸c d©n téc Ch©u ¸ nãi riªng. TÝnh phong phó, ®a d¹ng vµ s©u s¾c trong néi dung vµ phong c¸ch cña c¸c triÕt thuyÕt Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i lµ b»ng chøng nãi lªn r»ng bÊt cø mét sù coi thêng nµo vÒ nÒn v¨n ho¸ vµ t tëng triÕt häc cña c¸c d©n téc Ch©u ¸ ®Òu lµ biÓu hiÖn chñ quan trong c¸c khoa häc vÒ lÞch sö vµ, do ®ã kh«ng thÊy ®îc tÝnh ®a d¹ng trong sù thèng nhÊt cña lÞch sö t tëng triÕt häc nh©n lo¹i. Ngµy nay nhiÒu nhµ t tëng ph¬ng T©y ®ang t×m vÒ ph¬ng §«ng nh mét sù t×m vÒ céi nguån qu¸ khø cña nh÷ng c¶m høng ®Çy bÝ Èn vµ thó vÞ. 2- So víi triÕt häc Hy L¹p thêi cæ, triÕt häc Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i cã nh÷ng thiªn híng riªng: ®ã lµ sù chó ý nhiÒu h¬n tíi c¸c vÊn ®Ò nh©n sinh quan (quan niÖm vÒ cuéc sèng cña con ngêi, th©n phËn cña con ngêi, lÏ sèng cña con ngêi...) Xung quanh vÊn ®Ò nh©n sinh quan ®· lµm n¶y sinh ba t tëng triÕt häc lín: - §¹o PhËt chó ý nhiÒu h¬n tíi vÊn ®Ò nh©n sinh trªn b×nh diÖn t©m linh, t×nh c¶m, t«n gi¸o. - §¹o L·o l¹i chó ý s©u s¾c vÊn ®Ò nh©n sinh díi gãc ®é tù nhiªn - §¹o Nho l¹i ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò nh©n sinh trªn b×nh diÖn chÝnh trÞ - ®¹o ®øc Do cïng ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò nh©n sinh vµ ®Æt nã vµo trung t©m cña hÖ t tëng, nhng víi ba gãc ®é tiÕp cËn kh¸c nhau ®· t¹o ra ba thÕ m¹nh kh¸c nhau. VËy nªn, cuèi cïng víi sù du nhËp §¹o PhËt vµo Trung Hoa vµ c¸c d©n téc vïng ¸ §«ng, ®· t¹o ra mét hiÖn tîng ®Æc biÖt trong ®êi sèng t tëng vµ v¨n ho¸ c¸c d©n téc vïng ¸ §«ng: ®ã lµ hiÖn tîng héi nhËp, céng hëng cña ba t tëng lín: Nho - §¹o - PhËt mµ ngêi ta thêng gäi lµ "sù hoµ ®ång" ba ®¹o hay lµ "tam gi¸o ®ång nguyªn", "tam gi¸o ®ång qui" HiÖn tîng nµy ®· t¹o ra nÐt ®Æc biÖt vÒ t tëng cña c¸c d©n téc vïng ¸ §«ng, vµ nã ®· bæ tóc cho nhau t¹o ra mét thÕ giãi quan triÕt häc "hçn dung", "tæng hîp" - nghÜa lµ t¹o ra mét thÕ giíi quan triÕt häc toµn diÖn h¬n. 3- NÕu so s¸nh hai nÒn triÕt häc Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i, cã thÓ thÊy r»ng: c¸c hÖ t tëng triÕt häc cña Ên §é chó ý nhiÒu h¬n tíi nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh häc vµ t«n gi¸o, cßn c¸c chñ thuyÕt triÕt häc Trung Hoa l¹i ®Æc biÖt quan t©m tíi nh÷ng vÊn ®Ò cña ®êi sèng thùc tiÔn chÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi. ë Ên §é cæ ®¹i kh«ng ph¶i mäi häc thuyÕt ®Òu chó träng vµo vÊn ®Ò siªu h×nh häc, ch¼ng h¹n nh §¹o PhËt s¬ kú, t¬ng truyÒn r»ng bËc s¸ng lËp ra §¹o PhËt lµ ThÝch ca m©u ni thêng im lÆng tríc nh÷ng c©u hái vÒ siªu h×nh häc do c¸c ®Ö tö ®Æt ra. Song vµo giai ®o¹n ph¸t triÓn sau cña nã th× nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh häc ®· chiÕm ®îc ®Þa vÞ quan träng trong triÕt thuyÕt §¹o PhËt. Gãc ®é t«n gi¸o cña §¹o PhËt còng nh vËy. NhÊt lµ víi sù ph©n chia c¸c t«ng ph¸i ®¹o PhËt ®· dÉn tíi sù h×nh thµnh t«ng ph¸i §¹i Thõa. TÝnh t«n gi¸o cña §¹i Thõa rÊt lín (nhÊt lµ t«ng TÞnh ®é) Nh thÕ,c ¸i xu híng siªu h×nh häc vµ t«n gi¸o rèt cuéc víi t c¸ch lµ dßng chñ ®¹o cña nÒn v¨n ho¸ vµ t tëng Ên §é cæ ®¹i ®· nh mét tÊt yÕu kh¸ch quan, mét tÝnh qui luËt phæ biÕn chi phèi ®êi sèng v¨n ho¸ vµ t tëng Ên §é cæ ®¹i ®· ®îc béc lé ra. Kh¸c víi Ên §é, tinh thÇn thùc tiÔn, mµ ë ®©y lµ thùc tiÔn chÝnh trÞ - ®¹o ®øc, l¹i lµ t tëng chñ ®¹o chi phèi tÊt c¶ c¸c triÕt thuyÕt cña Trung Hoa cæ ®¹i. §iÒu ®ã thÓ hiÖn ®Æc biÖt râ nÐt trong t tëng "nhËp thÕ" cña Nho gi¸o. Víi ph¬ng ch©m "cha biÕt hÕt viÖc cña ngêi sèng sao cã thÓ bµy tá viÖc cña ngêi chÕt, viÖc cña quØ thÇn" ®· khiÕn cho c¸c t tëng gia cña §¹o Nho dån hÕt t©m lùc vµo viÖc gi¶i ®¸p vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cña thùc tiÔn x· héi. Ngay tíi §¹o L·o, víi chñ tr¬ng "v« vi" xuÊt thÕ nhng nã còng kh«ng thÓ xa l¸nh nh÷ng vÊn ®Ò cña x· héi. ChØ cã ®iÒu víi chñ tr¬ng "v« vi" nã ®· ®Ò ra chñ thuyÕt "v« vi trÞ" kh¸c víi chñ tr¬ng "nh©n trÞ", "lÔ trÞ" cña Nho gia. Ngay c¶ víi thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh víi t c¸ch lµ chñ thuyÕt vÒ nh÷ng nguyªn lý phæ qu¸t cña toµn bé hiÖn h÷u, nã còng kh«ng xa l¸nh nh÷ng vÊn ®Ò cña ®êi sèng chÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi. 4- NÕu chóng ta xuÊt ph¸t tõ vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc ®Ó ph©n ®Þnh c¸c triÕt thuyÕt ë Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i thµnh c¸c trêng ph¸i duy vËt - duy t©m - nhÞ nguyªn, biÖn chøng - siªu h×nh, kh¶ trÞ bÊt kh¶ trÞ... th× ®ã lµ c«ng cùc kú khã kh¨n. Bëi lÏ, xÐt tæng qu¸t cã thÓ nãi sù ph¶n tØnh cña tù ý thøc kh«ng ph¶i lµ ®Æc trng næi bËt cña c¸c triÕt thuyÕt ph¬ng §«ng mµ lµ sù ph¶n tØnh cña ®êi sèng nh©n sinh. 5- Trong mét sè triÕt thuyÕt ph¬ng §«ng cæ ®¹i cã bao hµm nh÷ng t tëng biÖn chøng s©u s¾c. Nhng víi t c¸ch lµ biÖn chøng cña sù ph¸t triÓn th× vÒ c¬ b¶n nã cha ®Ò cËp tíi. C©u 12: NÐt ®Æc trng vÒ kinh tÕ - x· héi cã liªn quan tíi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña nÒn triÕt häc Hy L¹p thêi cæ Tr¶ lêi: a- VÒ mÆt kinh tÕ: - Kh¸c víi c¸c x· héi Ên §é vµ Trung Hoa thêi cæ lµ x· héi dùa trªn nÒn t¶ng cña "ph¬ng thøc s¶n xuÊt Ch©u ¸" (mµ néi dung cña kh¸i niÖm nµy cho tíi nay vÉn cßn nhiÒu vÊn ®Ò cha ®îc lµm s¸ng tá), x· héi Hy L¹p cæ ®¹i cã ®Æc trng vÒ mÆt kinh tÕ lµ sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt chiÕm h÷u n« lÖ. Sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt Êy ®¹t ®Õn møc phæ biÕn trong x· héi vµ ®· lµm h×nh thµnh hai trung t©m kinh tÕ lín cña Hy L¹p thêi cæ lµ: Trung t©m Aten vµ, Trung t©m Sp¸c Trung t©m kinh tÕ Aten ®îc ®Æc trng bëi sù ph¸t triÓn cña tiÓu thñ c«ng nghiÖp vµ th¬ng nghiÖp, cã sù giao lu kinh tÕ kh¸ réng trªn thÕ giíi. Tr¸i l¹i trung t©m Sp¸c l¹i ®Æc trng bëi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña n«ng nghiÖp. §©y lµ hai trung t©m kinh tÕ lín nhÊt ®ång thêi còng lµ hai trung t©m chÝnh trÞ vµ v¨n ho¸ t tëng chñ yÕu cña Hy L¹p thêi cæ ®¹i b- VÒ mÆt chÝnh trÞ: Víi sù thèng trÞ cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt chiÕm h÷u n« lÖ ®· lµm cho x· héi Hy L¹p thêi cæ cã sù h×nh thµnh phæ biÕn vµ ph©n ho¸ m¹nh mÏ thµnh c¸c giai cÊp ®èi lËp nhau lµ chñ n« vµ n« lÖ. Cã lÏ kh«ng cã mét x· héi cæ ®¹i nµo mµ sù ph©n ho¸ con ngêi thµnh chñ n« vµ n« lÖ phæ biÕn nh ë Hy L¹p thêi cæ. Sau nµy, tíi thêi kú La M· chinh phôc vµ thèng trÞ l¹i Hy L¹p th× sù ph©n ho¸ Êy l¹i cµng ®îc thóc ®Èy m¹nh mÏ vµ khèc liÖt h¬n n÷a. Sù thèng trÞ tµn khèc cña giai cÊp chñ n« ®· dÉn tíi mét sè cuéc khëi nghÜa cña giai cÊp n« lÖ ë giai ®o¹n cuèi cña x· héi nµy. - Giai cÊp chñ n« cña Hy L¹p kh«ng ph¶i lµ mét giai cÊp thuÇn nhÊt. Nã bao gåm hai tÇng líp chñ n« Chñ n« quÝ téc vµ Chñ n« d©n chñ TÇng líp chñ n« quÝ téc tËp trung chñ yÕu ë trung t©m kinh tÕ Sp¸c. Cßn tÇng líp chñ n« d©n chñ l¹i chiÕm phÇn lín ë trung t©m Aten. Tõ thùc tÕ lÞch sö Êy ®· lµm h×nh thµnh hai thÓ chÕ chÝnh trÞ kh¸c nhau ë hai trung t©m nµy. T¹i trung t©m Sp¸c lµ h×nh thøc Nhµ níc chñ n« qu©n chñ Cßn t¹i trung t©m Aten l¹i h×nh thµnh h×nh thøc Nhµ níc chñ n« d©n chñ Hai thÕ lùc chÝnh trÞ kh¸c nhau nµy mét mÆt hèng nhÊt víi nhau ë chç ®Òu lµ thÕ lùc chÝnh trÞ ®èi lËp víi nhau vµ cã xu híng ®Êu tranh thñ tiªu lÉn nhau. §iÓn h×nh lµ cuéc chiÕn tranh Pel«poneze (gi÷a hai trung t©m chÝnh trÞ nµy) mµ phÇn chiÕn th¾ng, rèt cuéc thuéc vÒ trung t©m Sp¸c ®· lµm tan hoang nÒn kinh tÕ vµ x· héi thêi cæ cña Hy L¹p. §Êy lµ c¬ héi ®Ó Alecxan®r¬ (níc Maxeeddoan ë phÝa B¾c Hy L¹p) th«n tÝnh biÕn Hy L¹p thµnh thuéc ®Þa riªng cña m×nh. ChØ trong vßng cha ®Çy 10 n¨m, víi cuéc chinh phôc cña Hoµng ®Õ Alecxan®r¬ (Maxª®oan) th× kh«ng chØ cã Hy L¹p mµ c¶ nét vïng ®Êt réng lín cu¶ ®Õ chÕ Maxª®oan ®· ®îc thiÕt lËp bao gåm c¶ Ai CËp, Bibilon vµ B¾c Ên §é. ChiÕn tranh, mét mÆt tµn ph¸ Hy L¹p nhng mÆt kh¸c ®· t¹o ra mét c¬ héi cho sù ph¸t triÓn míi vÒ mÆt t tëng triÕt häc. c- VÒ mÆt tri thøc Tri thøc lµ mét trong nh÷ng c¬ së cho sù ph¸t sinh triÕt häc Ngêi Hy L¹p cæ ®¹i ®· ®¹t tíi mét nÒn tri thøc kh¸ cao. Thªm vµo ®ã lµ sù kÕ thõa ®èi víi nÒn tri thøc ph¬ng §«ng. §Æc biÖt, tõ khi thiÕt lËp mèi quan hÖ giao lu kinh tÕ gi÷a §Þa Trung H¶i vµ ph¬ng §«ng sau cuéc chinh phôc cña Hoµng ®Õ Alecxan®r¬ th× nÒn tri thøc cña Hy L¹p cæ ®¹i ®· ®îc lµm giµu thÓmÊt nhiÒu bëi kiÕn thøc cña ngêi ph¬ng §«ng. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ tri thøc Êy ®· trë thµnh nh÷ng c¬ së hiÖn thùc trùc tiÕp cho sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña nÒn t tëng triÕt häc cña Hy L¹p thêi cæ ®¹i. Mét nÒn triÕt häc lín ®· ®îc ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn vµ ®· cã ¶nh hëng m·i vÒ sau nµy. Sau mét ngµn n¨m trung cæ c¸c níc T©y ¢u thêi phong kiÕn (tõ thÕ kû IV ®Õn thÕ kû XV) lµ thêi kú Phôc Hng - víi ý nghÜa lµ kh«i phôc l¹i sù hng thÞnh cña mét thêi ®¹i t tëng vÜ ®¹i cæ Hy L¹p. NhiÒu nhµ khoa häc cña thÕ kû XVII (nh F.Bªc¬n ë níc Anh ch¼ng h¹n) ®· rÊt t«n sïng uy danh, kiÕn thøc cña c¸c nhµ triÕt häc cæ ®¹i Hy L¹p. NÒn triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i ®· s¶n sinh ra nh÷ng nhµ triÕt häc lín mµ tªn tuæi cña c¸c «ng ®· kh«ng thÓ ph¶i mê trong lÞch sö hµng ngµn n¨m sau nµy. Ngµy nay, nhiÒu nhµ nghiªn cøu, nhiÒu ngêi h©m mé vÜ nh©n trong lÞch sö vÉn cßn thêng trÝch l¹i c¸c danh ng«n cña c¸c «ng coi ddã nh lµ nh÷ng ch©n lý phæ biÕn. §ã lµ §ªm«crit, Plat«n, X«crat, Arist«t... C©u 13; Nh÷ng gi¸ trÞ t tëng triÕt häc biÖn chøng cña Hªraclit? Tr¶ lêi: a- Hªraclit (520-460 tríc C«ng nguyªn). ¤ng sinh ra vµ lín lªn ë thµnh phè Ephez¬ thuéc xø I«ni. ¤ng thuéc dßng dâi quÝ téc nhng ®· tõ bá con ®êng quan trêng mµ say mª nghiªn cøu khoa häc. Ph¬ng ch©m cña ¤ng trong nghiªn cøu lµ kh«ng dõng l¹i ë sù th«ng th¸i (theo c¸ch hiÓu phæ biÕn ®¬ng thêi: "TriÕt häc" nghÜa lµ yªu mÕn sù th«ng th¸i) mµ ®iÒu quan träng lµ biÕt ®îc ®Õn logos (tøc b¶n chÊt, qui luËt) cña sù vËt. ¤ng cho r»ng th«ng th¸i kh«ng b»ng th«ng minh Theo ®¸nh gi¸ cña V.I.Lªnin th× Hªraclit lµ ngêi s¸ng lËp ra phÐp biÖn chøng (mÆc dï «ng kh«ng sö dông tõ biÖn chøng dialectica). H¬n n÷a, «ng lµ ngêi ®· x©y dùng nh÷ng t tëng biÖn chøng trªn lËp trêng cña chñ nghÜa duy vËt. b- Trong triÕt häc cña Hªraclit cã ®Ò cËp tíi nh÷ng vÊn ®Ò b¶n thÓ luËn. ¤ng coi b¶n nguyªn cña thÕ giíi lµ "löa". ¤ng nãi "Tia chíp ®iÒu khiÓn tÊt c¶", r»ng: "Löa sÏ ph¸n xÐt tÊt c¶, tÊt c¶ ®îc trao ®æi víi löa vµ löa trao ®æi víi tÊt c¶ còng nh hµng ho¸ trao ®æi víi vµng vµ vµng trao ®æi víi hµng ho¸". Tuy nhiªn, trung t©m cña nh÷ng t tëng triÕt häc cña «ng kh«ng ph¶i lµ nh÷ng t tëng triÕt häc vÒ b¶n thÓ mµ lµ nh÷ng t tëng triÕt häc biÖn chøng. §ã lµ mÊy t tëng biÖn chøng kh¸i qu¸t sau ®©y: + Mét lµ: Theo ¤ng, kh«ng cã sù vËt, hiÖn tîng nµo cña thÕ giíi ®øng im tuyÖt ®èi, mµ tr¸i l¹i, tÊt c¶ ®Òu trong tr¹ng th¸i biÕn ®æi vµ chuyÓn ho¸ kh«ng cïng, c¸i nµy chuyÓn ho¸ thµnh c¸i kh¸c vµ ngîc l¹i. ¤ng nãi "TÊt c¶ mäi vËt ®Òu vËn ®éng, kh«ng cã c¸i g× tån t¹i mµ l¹i cè ®Þnh" r»ng: "kh«ng thÓ t¾m hai lÇn trong mét dßng s«ng"... ¤ng ®· kh¸i qu¸t con ®êng vËn ®éng cña v¹n vËt theo hai chiÒu híng: §i xuèng vµ ®i lªn ...Löa thÓ r¾n, ThÓ láng, ThÓ h¬i Löa ThÓ h¬i, ThÓ láng, ThÓ r¾n... Quan ®iÓm vÒ vËn ®éng nh thÕ cã phÇn kh¸c víi quan ®iÓm vÒ vËn ®éng cña triÕt gi¸ §ªm«crit. Theo §ªm«crit th× vËn ®éng lµ sù ph©n gi¶i hay hîp l¹i cña c¸c nguyªn tö (ATOM). Trong t¸c phÈm "Bót ký triÕt häc" Lªnin ®· ph¸t hiÖn ra ®iÒu Êy khi ¤ng nghiªn cøu tËp bµi gi¶ng vÒ lÞch sö triÕt häc cña Hªgen + Hai lµ: Hªracrit ®· nªu lªn t tëng vÒ sù tån t¹i phæ biÕn cña c¸c m©u thuÉn trong v¹n vËt. ¤ng cho r»ng thÕ giíi hiÖn thùc lµ c¸i duy nhÊt (c¸i mét) vµ ®ång thêi lµ c¸i ®a (tøc c¸i nhiÒu - c¸c hiÖn tîng biÓu hiÖn ®a d¹ng). C¸i thèng nhÊt, duy nhÊt lµ ë chç thÕ giíi ®a d¹ng, phong phó nhng tÊt c¶ ®Çu lµ c¸c tr¹ng th¸i qu¸ ®é cña löa. Nh thÕ lµ quan ®iÓm biÖn chøng cña ¤ng thèng nhÊt víi quan ®iÓm duy vËt. Bëi vËy cã thÓ nãi t tëng biÖn chøng cña Hªracrit lµ biÖn chøng duy vËt - ®¬ng nhiªn cha ph¶i phÐp biÖn chøng duy vËt hiÖn ®¹i nh cña M¸c vµ Lªnin. TÝnh biÖn chøng trong tÝnh lý luËn biÖn chøng cña Hªracrit ®· ®¹t tíi c¸i quan niÖm coi tÝnh m©u thuÉn gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp ®îc thÓ hiÖn ngay trong mäi tån t¹i cô thÓ. ¤ng nãi: "Níc biÓn võa s¹ch, võa kh«ng s¹ch" r»ng: "TÊt c¶ lµ thèng nhÊt, c¸i ph©n chia ®îc vµ c¸i kh«ng ph©n chia ®îc, c¸i ®îc sinh ra vµ c¸i kh«ng ®îc sinh ra, c¸i chÕ vµ c¸i kh«ng chÕt, c¸i toµn bé vµ c¸i kh«ng toµn bé, c¸i quy tô vµ c¸i ph©n t¸n, c¸i ®ång vµ c¸i bÊt ®ång... Khi ®¸nh gi¸ vÒ luËn ®iÓm nãi trªn cña Hªracrit, V.I.Lªnin ®· nãi r»ng: "Ph©n ®«i c¸i thèng nhÊt vµ nhËn thøc c¸c bé phËn ®èi lËp cña nã lµ thùc chÊt cña phÐp biÖn chøng" (Bót ký triÕt häc) Thêi cæ ®¹i, xÐt ë nhiÒu hÖ thèng triÕt häc kh¸c kh«ng thÊy cã nh÷ng t tëng biÖn chøng s©u s¾c nh vËy. Thêi Êy, díi nh·n quan trùc quan ngêi ta kh«ng thÓ hiÓu ®îc t¹i sao c¸i mét vµ c¸i nhiÒu l¹i thèng nhÊt víi nhau, c¸i nµy võa lµ nã l¹i kh«ng ph¶i lµ nã, võa cïng mét c¸i mµ l¹i nãi võa ®Ñp võa xÊu, võa tèt võa kh«ng tèt... ChÝnh bëi thÕ ®· cã ngêi cho r»ng triÕt häc cña ¤ng lµ "tèi nghÜa". ThÕ song tÝnh chÝnh luËn ®iÓm Êy sau nµy ®· ®îc nh÷ng triÕt gia biÖn chøng cæ ®iÓn §øc kÕ thõa. Cßn c¸c nhµ s¸ng lËp ra phÐp biÖn chøng m¸c xÝt th× ®¸nh gi¸ rÊt cao luËn ®iÓm nh thÕ, ch¼ng h¹n víi V.I.Lªnin trong "Bót ký triÕt häc". + Ba lµ: Hªracrit kh«ng chØ nªu ra c¸i ®èi lËp tån t¹i trong mäi sù vËt cña thÕ giíi, ¤ng cßn chØ ra r»ng: 1- C¸c mÆt ®èi lËp quy ®Þnh rµng buéc lÉn nhau. §ã lµ ý nghÜa cña c©u nãi "BÖnh tËt lµm cho søc khoÎ quý h¬n, c¸i ¸c lµm cho c¸i thiÖn cao c¶ h¬n, c¸i ®ãi lµm cho c¸i no dÔ chÞu h¬n, mÖt mái lµm cho nghØ ng¬i dÔ chÞu h¬n..." HoÆc s©u s¾c h¬n: "Cïng mét c¸i trong chóng ta, c¸i sèng vµ c¸i chÕt, c¸i thøc vµ c¸i ngñ. C¸i nµy mµ biÕn ®æi th× c¸i kia còng sÏ biÕn ®æi vµ ngîc l¹i" 2- C¸c mÆt ®èi lËp chuyÓn ho¸ lÉn nhau th«ng qua ®Êu tranh, nhê ®ã sù vËt ®îc ph¸t triÓn. §Êy lµ ý nghÜa cña c©u nãi "chiÕn tranh lµ cha ®Î cña tÊt c¶, lµ «ng hoµng cña tÊt c¶". Tãm l¹i, theo ®¸nh gi¸ cña c¸c nhµ s¸ng lËp ra phÐp biÖn chøng duy vËt hiÖn ®¹i th× Hªracrit lµ mét nhµ triÕt häc biÖn chøng "bÈm sinh" ¤ng thùc sù xøng ®¸ng lµ mét triÕt gia biÖn chøng thiªn tµi ®· ®Ó l¹i dÊu Ên s©u s¾c trong lÞch sö t tëng triÕt häc. C©u 14: Gi¸ trÞ t tëng duy vËt cña §ªm«crit ? Tr¶ lêi: a- §ªm«crit (460-370 tríc C«ng nguyªn) lµ mét nhµ triÕt häc duy vËt vÜ ®¹i thêi cæ Hy L¹p. ¤ng lµ ngêi ®· hoµn thiÖn nh÷ng t tëng (nguyªn tö luËn) cña ngêi thÇy cña m×nh lµ L¬-xÝp (500-440 tríc C«ng nguyªn) Theo ®¸nh gi¸ cña C.M¸c vµ Ph.Engen th× §ªm«crit ®· nghiªn cøu mét c¸ch thùc nghiÖm giíi tù nhiªn. Thùc ra t×nh thÇn Êy chØ tréi bËt ë thÕ kû 17-18 ë mét sè níc T©y ¢u nh Anh, Ph¸p sau nµy. M¸c vµ Engen cßn ®¸nh gi¸ r»ng: §ªm«crit lµ mét bé ãc b¸ch khoa ®Çu tiªn trong sè nh÷ng ngêi Hy L¹p. Qu¶ thËt, «ng lµ mét nhµ ®¹i b¸ch khoa cña thêi ®¹i m×nh. ¤ng cã nhiÒu t¸c phÈm bµn vÒ ®ñ mäi lÜnh vùc, song trung t©m häc thuyÕt cña «ng lµ nguyªn tö luËn (ATOMISME) b- T tëng duy vËt cña §ªm«crit trong "nguyªn tö luËn" - §ång quan ®iÓm víi L¬-xÝp, §ªm«crit coi nguyªn tö lµ c¬ së cÊu t¹o nªn v¹n vËt cña

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
thÕ giíi. Song quan niÖm cña «ng vÒ nguyªn tö cã phÇn phong phó h¬n so víi quan niÖm cña L¬-xÝp. Theo «ng: nguyªn tö lµ h¹t vËt chÊt nhá kh«ng thÓ dïng m¾t thêng mµ thÊy ®îc, nã kh«ng thÓ bÞ ph©n chia, kh«ng kh¸c nhau vÒ chÊt, kh«ng kh¸c vÒ mïi, kh«ng vÞ, kh«ng ©m thanh, kh«ng mµu s¾c, nã tån t¹i vÜnh viÔn, kh«ng nãng lªn, ch¼ng l¹nh ®i, kh«ng kh«, kh«ng Èm ít, c¸c nguyªn tö chØ kh¸c nhau vÒ h×nh thøc, trËt tù vµ t thÕ. V× sao nh vËy? ¤ng tr¶ lêi: v× thùc t¹i chØ ®îc ph©n biÖt víi nhau bíi cÊu tróc (hay h×nh thøc) tÝnh kÕ tiÕp (hay trËt tù) vµ sù xoay ®Æt (hay t thÕ). §iÒu ®ã còng ®îc h×nh dung gièng nh c¸c ch÷ c¸i trong ng«n ng÷ viÕt vËy: - §Ó lý gi¶i hiÖn tîng nguyªn tö cã thÓ tËp hîp vµ ph©n t¸n, §ªm«crit ®· ®a ra hai kh¸i niÖm c¬ b¶n lµ tån t¹i vµ ch©n kh«ng: Nguyªn tö lµ tån t¹i, cßn ch©n kh«ng lµ kho¶ng trèng, kÏ hë gi÷a c¸c nguyªn tö, kh¸i niÖm ch©n kh«ng cßn ®îc ¤ng sö dông ®Ó chØ kho¶ng trèng gi÷a c¸c vËt thÓ, nhê ®ã mµ vËt thÓ di ®éng ®îc. Quan niÖm Êy sau nµy ®· ®îc mét sè triÕt gia vµ khoa häc tù nhiªn thêi kú Phôc Hng vµ thÕ kû 17-18 c¸c níc T©y ¢u chÊp nhËn trong viÖc lý gi¶i c¸c hiÖn tîng tù nhiªn c¬ giíi. VËy c¸c nguyªn tö vËn ®éng nh thÕ nµo? Nhê ®©u mµ chóng vËn ®éng? Nguyªn nh©n nµo? Gi¶i thÝch vÊn ®Ò ®ã, ¤ng kh«ng ®i t×m nguyªn nh©n ë bªn ngoµi nguyªn tö mµ lµ ë b¶n th©n nguyªn tö. ¤ng gi¶i thÝch, nguyªn tö vËn ®éng ®îc lµ nhê cã kho¶ng trèng (ch©n kh«ng) - §©y lµ ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c nguyªn tö hÊp dÉn nhau, t¸c ®éng lÉn nhau mµ t¹o ra vËn ®éng. Thùc ra c¸ch gi¶i thÝch nh vËy lµ cha tho¶ ®¸ng. §iÒu nµy cã nguyªn nh©n sai lÇm ë chç «ng coi nguyªn tö lµ phÇn tö ®ång chÊt. §· ®ång chÊt th× sÏ kh«ng thÓ nãi tíi cÊu tróc, vµ nh thÕ th× kh«ng thÓ nãi tíi sù tù vËn ®éng cña c¸c nguyªn tö ® îc. ChÝnh sai lÇm Êy sau nµy ®· ®îc khoa häc thùc nghiÖm vËt lý ë cuèi thÕ kû 19 ®Çu thÕ kû 20 söa ddæi b»ng viÖc ph¸t hiÖn ra cÊu tróc cña nguyªn tö. Tõ ®©y nguyªn nh©n vËn ®éng tù th©n cña nguyªn tö míi ®îc gi¶i thÝch ®óng ®¾n. - §øng trªn thuyÕt nguyªn tö luËn, §ªm«crit ®· gi¶i thÝch theo t tëng duy vËt qu¸ tr×nh h×nh thµnh vò trô vËt chÊt "tõ nh÷ng c¬n lèc nguyªn tö". C¸c nguyªn tö trong qu¸ tr×nh vËn ®éng ®· t¹o ra nh÷ng c¬n lèc xo¸y trßn, lµm cho nh÷ng vËt thÓ nhá, nhÑ bÞ b¾n ra. Cßn c¸c vËt thÓ lín, nÆng th× ngµy cµng trô l¹i ë trung t©m. Quan niÖm nh thÕ ®· ®îc c¸c nhµ tù nhiªn häc vµ triÕt häc ë thÕ kû 17-18 T©y ¢u kÕ thõa, ch¼ng h¹n nh trong häc thuyÕt (gi¶i thuyÕt) vÒ sù h×nh thµnh vò trô tõ c¸c h¹t bôi tinh v©n cña hai nhµ khoa häc Kant vµ L¸plax¬ C©u 15: NhËn ®Þnh g× vÒ gi¸ trÞ vµ h¹n chÕ trong häc thuyÕt "ý niÖm tuyÖt ®èi" cña Platon Tr¶ lêi: a- Platon (427-347 tríc C«ng nguyªn) Lµ nhµ triÕt häc duy t©m kh¸ch quan lín nhÊt thêi cæ ®¹i Hy L¹p. Häc thuyÕt cña «ng thuéc mét trong bèn trêng ph¸i cïng xuÊtph¸t tõ mét hÖ t tëng duy t©m chñ quan cña nhµ triÕt häc X«crat (469-399 tríc C«ng nguyªn). trung t©m triÕt häc cña Platon lµ häc thuyÕt vÒ "ý niÖm tuyÖt ®èi" . Häc thuyÕt nµy dùa trªn nÒn t¶ng cña c¸c lý luËn sau: 1- Lý luËn vÒ c¸i phæ biÕn cña X«crat 2- Lý luËn vÒ tån t¹i duy nhÊt , bÊt ®éng trêng ph¸i £lª 3- Lý luËn vÒ con sè, coi nh b¶n chÊt ch©n thùc cña ph¸i Pitago b- T tëng cèt lâi trong häc thuyÕt "ý niÖm tuyÖt ®èi" - Díi gãc ®é nhËn thøc luËn - sk ph¶n tØnh cña t duy triÕt häc Platon ®· ph©n ®«i tån t¹i thµnh: 1- Tån t¹i cña thÕ giíi ý niÖm 2- Tån t¹i cña thÕ giíi c¶m tÝnh Sù ph©n chia tån t¹i vèn lµ c¸i thèng nhÊt thµnh hai mÆt ®èi lËp nh vËy lµ thÓ hiÖn tr×nh ®é phanr tØnh cña t duy ®· ®¹t tíi tr×nh ®é t duy triÕt häc. Nãi theo F.Engen: VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc lµ vÊn ®Ò quan hÖ gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc. Do vËy, chØ khi nµo con ngêi ®¹t tíi sù ph¶n tØnh: Ph©n ®«i c¸i tån t¹i vèn thèng nhÊt thµnh hai tån t¹i ®èi lËp nhau th× míi thÓ hiÖn t duy ®¹t toøi tÇm t duy triÕt häc. Khi con ngêi ta cha nhËn thøc ra c¸i tån t¹i ph©n ®«i Êy th× t duy míi ë tÇm tiÒn triÕt häc. VËy, trong c¸ch ph©n ®«i tån t¹i nµy cña Platon cã h¹t nh©n hîp ý - Tån t¹i cña thÕ giíi ý niÖm ®îc Platon quan niÖm kh«ng ph¶i lµ thÕ giíi ý niÖm cña con ngêi mµ lµ phi nh©n lo¹i - tøc tån t¹i ngoµi thÕ giíi c¶m tÝnh. H¬n n÷a, thÕ giíi Êy cßn lµ khëi thuû cña thÕ giíi c¶m tÝnh, thÕ giíi c¶m tÝnh ®îc «ng coi chØ nh c¸i bãng cña thÕ giíi ý niÖm - lµ tån t¹i kh¸c cña thÕ giíi ý niÖm. Nh vËy, «ng ®· ®øng trªn quan niÖm triÕt häc duy t©m kh¸ch quan trong viÖc gi¶i thÝch thÕ giíi ®ã lµ mét sai lÇm. Sai lÇm Êy nh V.I.Lªnin ®· chØ ra( trong t¸c phÈm "Bót ký triÕt häc") lµ cã nguyªn nh©n cña b¶n chÊt nhËn thøc, sù trõu tîng ho¸, khi nã ®îc tuyÖt ®èi ho¸ th× dÉn tíi quan niÖm duy t©m kh¸ch quan - ThÕ giíi ý niÖm tuyÖt ®èi mµ Platon ®Ò cËp tíi lµ thÕ giíi cña c¸c kh¸i niÖm, kh¸i niÖm mang tÝnh phæ biÕn vµ lµ b¶n chÊt cña v¹n vËt c¶m tÝnh. Sè lîng cña c¸c kh¸i niÖm trong thÕ gií ý niÖm tuyÖt ®èi, theo «ng lµ cã h¹n vµ bÊt ®éng Khi quan niÖm: Kh¸i niÖm lµ cã tÝnh phæ biÕn vµ lµ b¶n chÊt cña v¹n vËt th× ®· bao hµm h¹t nh©n hîp lý v× b¶n chÊt cña kh¸i niÖm ®óng lµ nh vËy: nã ph¶i lµ c¸i kh¸i qu¸t tÝnh phæ biÕn ë tÇm b¶n chÊt cña sù vËt, hiÖn tîng, nhng chØ nh vËy th«i, nÕu ®i xa h¬n, coi nã lµ c¸i s¶n sinh ra v¹n vËt c¶m tÝnh th× ®· r¬i vµo quan ®iÓm cña chñ nghÜa duy t©m råi. Cßn nh÷ng quan niÖm: Sè lîng cña c¸c kh¸i niÖm lµ cã h¹n vµ bÊt ®éng th× kh«ng ®óng. ChÝnh sau nµy Hªgen, nhµ triÕt häc biÖn chøng duy t©m kh¸ch quan cæ ®iÓn §øc ®· c¶i chÝnh ®iÒu nµy: sè lîng c¸c kh¸i niÖm lµ v« cïng, v« tËn trong mèi liªn hÖ phæ biÕn, t¸c ®éng vµ chuyÓn ho¸ lÉn nhau. C©u 16: Lý luËn nhËn thøc trong triÕt häc cña Arist«t vµ gi¸ trÞ lÞch sö cña nã? Tr¶ lêi: a- Arist«t (384-322 tríc C«ng nguyªn) lµ mét nhµ triÕt häc vÜ ®¹i thêi cæ Hy L¹p, C. M¸c tõng ®¸nh gi¸ «ng lµ "nhµ t tëng vÜ ®¹i nhÊt thêi cæ ®¹i" lµ "Alecxan®r¬ Maxª®oan cña triÕt häc Hy L¹p" HÖ thèng triÕt häc cña «ng thËt ®å sé, bao gåm hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc tri thøc ®¬ng thêi. §iÒu ®ã thÓ hiÖn qua hÖ thèng c¸c t¸c phÈm lín cña «ng: + Oãcganon (Logic häc) + Metaphidica (Siªu h×nh häc) + Phidica (VËt lý häc) + Etica (Thi ca häc) ....... VÒ mÆt quan ®iÓm b¶n thÓ luËn, «ng cã sù dao ®éng gi÷a quan ®iÓm duy vËt vµ duy t©m. TriÕt häc cña «ng thêng ®îc coi lµ triÕt häc NhÞ nguyªn §ãng gãp lín nhÊt cña Arist«t cho lÞch sö triÕt häc, vµ còng lµ nh÷ng ®ãng gãp cã ¶nh hëng l©u dµi trong lÞch sö triÕt häc lµ nh÷ng quan ®iÓm trong nhËn thøc cña «ng b- Lý luËn nhËn thøc cña triÕt häc Arist«t - Häc thuyÕt vÒ linh hån Quan niÖm vÒ linh hån lµ mét quan niÖm c¬ b¶n trong lý luËn nhËn thøc cña Arist«t. Theo «ng: kh«ng cã linh hån bÊt tö, tån t¹i ë ngoµi thÓ x¸c. Tr¸i l¹i, linh hån lu«n lu«n phô thuéc vµo thÓ x¸c. ¤ng nãi: "Kh«ng thÓ cã linh hån nÕu kh«ng cã vËt chÊt", hoÆc "Linh hån kh«ng thÓ tån t¹i, nÕu kh«ng cã c¬ thÓ"... linh hån kh«ng ph¶i c¬ thÓ mµ lµ c¸i thuéc vÒ c¬ thÓ, cho nªn nã ë trong c¬ thÓ vµ ë ngay trong mét c¬ thÓ nhÊt ®Þnh. Theo «ng linh hån tró ngô ë tr¸i tim cña mçi con ngêi. Quan niÖm nh vËy vÒ b¶n chÊt cña linh hån lµ mét quan niÖm cã xu híng duy vËt, dï r»ng ®ã míi chØ lµ mét quan niÖm duy vËt chÊt ph¸c, trùc quan. Lµ mét nhµ b¸ch khoa, «gn ®· kh¸i qu¸t tri thøc cña thêi ®¹i m×nh vµ hÖ thèng ho¸ c¸c lo¹i "linh hån" (thùc chÊt lµ c¸c h×nh thøc ph¶n ¸nh cña vËt chÊt giíi tù nhiªn) nh sau: + Linh hån thùc vËt + Linh hån cña c¶m gi¸c (®éng vËt) + Linh hån lý tÝnh (®Æc trng cho con ngêi) Ph©n laäi nh vËy thÓ hiÖn Arist«t ®· hÖ thèng ho¸ ®îc c¸c h×nh thøc ph¶n ¸nh cña vËt chÊt ë c¸c cÊp ®é tõ thÊp ®Õn cao. C¸ch ph©n lo¹i ph¶n ¸nh cña vËt chÊt tõ thÊp ®Õn cao chóng ta sÏ l¹i b¾t gÆp trong lý luËn ph¶n ¸nh cña V.I.Lªnin (trong t¸c phÈm "Chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa kinh nghiÖm phª ph¸n") - Nghiªn cøu vÒ b¶n chÊt vµ qu¸ tr×nh nhËn thøc. Arist«t ®· xuÊt ph¸t tõ viÖc coi C¶m gi¸c lµ xuÊt ph¸t ®iÓm cña mäi nhËn thøc vµ kÕt thóc cña qu¸ tr×nh nhËn thøc lµ t duy lý tÝnh - ®ã lµ qu¸ tr×nh sau ®©y: C¶m gi¸c ∏ BiÓu tîng ∏ Kinh nghiÖm ∏ NghÖ thuËt ∏ Khoa häc Quan niÖm nh vËy vÒ qu¸ tr×nh nhËn thøc ®· thÓ hiÖn Arist«t ®· nhËn thÊy mèi quan hÖ h÷u c¬, kh«ng thÓ t¸ch rêi gi÷a hai giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh nhËn thøc cña con ngêi. Tõ trùc quan sinh ®éng (hay nhËn thøc c¶m tÝnh) ®Õn t duy tr÷u tîng (hay nhËn thøc lý tÝnh) Quan niÖm Êy còng thÓ hiÖn mét lËp trêng cã xu híng duy vËt trong viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò b¶n chÊt cña nhËn thøc Trong lý luËn nhËn thøc duy vËt hiÖn ®¹i còng thõa nhËn r»ng mäi nhËn thøc ph¶i b¾t ®Çu tõ nh÷ng c¶m gi¸c vµ qu¸ tr×nh nhËn thøc ph¶i ®i tõ nhËn thøc c¶m tÝnh ®Õn lý tÝnh. Tuy nhiªn, thõa nhËn nhËn thøc b¾t nguån tõ c¶m gi¸c cha h¼n ®· lµ duy vËt. TriÕt häc duy t©m chñ quan cña Becc¬ly (níc Anh- thÕ kû 17) còng thõa nhËn nh thÕ vµ ®· lý gi¶i c¶m gi¸c mét c¸ch duy t©m chñ quan Cßn nh coi t duy lµ ®iÓm cuèi cïng cña mäi nhËn thøc th× kh«ng ®óng. Thùc tiÔn míi lµ ®iÓm kÕt thóc mçi chu kú nhËn thøc. - Trong lý luËn nhËn thøc cña m×nh, ®Æc biÖt lµ trong phÇn logic häc - víi t c¸ch lµ mét bé phËn quan träng, thèng nhÊt cña lý luËn nhËn thøc - Arist«t ®· x©y dùng mét hÖ thèng c¸c kh¸i niÖm, ph¹m trï - víi t c¸ch lµ nh÷ng c«ng cô cña t duy con ngêi trong viÖc ph¶n ¸nh thÕ giíi kh¸ch quan Ch¼ng h¹n, c¸c ph¹m trï lín sau ®©y: + Ph¸t sinh + Tiªu diÖt + Thay ®æi tr¹ng th¸i + T¨ng + Gi¶m + Di chuyÓn vÞ trÝ Mét lo¹t nh÷ng nguyªn t¾c cña nhËn thøc ë tr×nh ®é t duy còng ®· ®îc «ng ®Ò cËp tíi mét c¸ch s©u s¾c nh: ph¸n ®o¸n, suy lý, chøng minh, b¸c bá... ChÝnh Arist«t lµ ngêi ®· ®Æt nh÷ng nÒn t¶ng ®Çu tiªn cho m«n logic häc h×nh thøc. ë ®©y nh÷ng quy luËt c¬ b¶n cña t duy h×nh thøc ®· ®îc «ng nªu lªn vµ cã gi¸ trÞ tíi tËn ngµy nay: quy luËt ®ång nhÊt, quy luËt cÊm m©u thuÉn, quy luËt bµi trung C©u 17: Cã thÓ nhËn xÐt g× vÒ nÒn triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i? Tr¶ lêi: Cã thÓ cã nh÷ng nhËn xÐt kh¸c nhau vÒ nÒn triÕt häc Hy L¹p thêi cæ. Díi ®©y lµ mét sè nhËn xÐt mang tÝnh chÊt gîi ý cho ngêi häc: So víi triÕt häc Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i th× triÕt häc cæ ®¹i Hy L¹p cã nh÷ng nÐt næi bËt - Mét lµ: triÕt häc Hy L¹p thêi cæ xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn trong thêi kú chiÕm h÷u n« lÖ ®¹t tíi ®iÓm cùc thÞnh cu¶ nã, tøc lµ vµo kho¶ng thÕ kû tõ tríc C«ng nguyªn. §©y lµ thêi ®iÓm mµ sù ph©n ho¸ giai cÊp ®· ®¹t tíi møc rÊt cao. Ch¼ng h¹n ë trung t©m Aten: c«ng d©n tù do cã 9 v¹n ngêi, trong khi ®ã sè d©n n« lÖ ®· ®¹t tíi 30 v¹n, tøc lµ gÊp trªn 3 lÇn sè d©n tù do. ChÕ ®é n« lÖ so víi c¸ch tæ chøc cña x· héi nguyªn thuû th× cã sù tiÕn bé h¬n. Sù tiÕn bé vÒ kinh tÕ vµ v¨n ho¸ cña x· héi chiÕm h÷u n« lÖ ë Hy L¹p cæ ®¹i ®· lµ c¬ së hiÖn thùc cho sù xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn cña triÕt häc thêi kú ®ã. Cã thÓ nãi, chÕ ®é n« lÖ ë Hy L¹p lµ chÕ ®é n« lÖ ®iÓn h×nh, theo ®óng nghÜa kinh ®iÓn cña nã. Ph¶i ch¨ng chÝnh tÝnh chÊt ®iÓn h×nh Êy ®· trë thµnh mét trong nh÷ng c¬ së hiÖn thùc cña sù ph¸t triÓn rÊt ®iÓn h×nh cña triÕt häc cæ ®¹i Hy L¹p? - Hai lµ: Cuéc ®Êu tranh gi÷a chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa duy t©m, gi÷a phÐp biÖn chøng vµ phÐp siªu h×nh thÓ hiÖn rÊt ®iÓn h×nh, rÊt râ nÐt. NÕu lo¹i trõ triÕt häc NhÞ nguyªn cña Arist«t th× cã thÓ nãi hÇu nh mçi häc thuyÕt triÕt häc, mçi nhµ triÕt häc bao giê còng hoÆc ®øng vÒ phÝa chñ nghÜa duy vËt hoÆc ®øng vµo chñ nghÜa duy t©m... XÐt theo dßng chñ nghÜa duy t©m th× cã: Pitaga - X«crat - Platon... §øng vÒ trêng ph¸i duy vËt th× cã : Hªracrit - C¬xÝp - §ªm«crit - Epiquyr¬... B¶o vÖ quan ®iÓm siªu h×nh th× cã trêng ph¸i £lª. ThuËt nguþ biÖn còng ph¸t triÓn ë trêng ph¸i £lª vµ ë c¶ trêng ph¸i Xophist¬ n÷a. C¸c nhµ kinh ®iÓn cña chñ nghÜa M¸c Lªnin cã nãi r»ng: ®Æc ®iÓm næi bËt cña lÞch sö triÕt häc Hy L¹p lµ cuéc ®Êu tranh gi÷a ®êng lèi §ªm«crit vµ ®êng lèi Platon (tøc duy vËt vµ duy t©m) trong triÕt häc ThËt vËy, sù ®èi lËp gi÷a hai ®êng lèi ®ã lµ rÊt s©u s¾c vµ næi bËt, toµn diÖn, mét cuéc ®Êu tranh vÒ quan ®iÓm triÕt häc cã thÓ nãi lµ kh«ng khoan nhîng. Nhng sù ®èi lËp nµy xuyªn suèt ra nh÷ng quan ®iÓm vÒ b¶n thÓ luËn, nhËn thøc luËn.. cho tíi nh÷ng quan ®iÓm vÒ ®¹o ®øc, vÒ mü häc... Cuéc ®Êu tranh nµy suy ®Õn cïng lµ sù ph¶n ¸nh cuéc ®Êu tranh gi÷a hai ph¸i chñ n« d©n chñ vµ chñ n« quÝ téc, gi÷a ph¸i Ýt nhiÒu ®¹i biÓu cho lùc lîng tiÕn bé cña lÞch sö víi ph¸i b¶o thñ k×m h·m lÞch sö. - Ba lµ: HÇu nh c¸c trêng ph¸i, c¸c triÕt thuyÕt sau nµy, vµ cho tíi tËn hiÖn ®¹i, ®Òu cã thÓ thÊy h×nh bãng cña nã trong triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i, hoÆc díi h×nh th¸i ®· ph¸t triÓn hoÆc díi h×nh th¸i manh nha Trong qu¸ tr×nh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn, triÕt häc Hy L¹p thêi cæ ®· ®¹t ®îc rÊt nhiÒu thµnh tùu quan träng, lµm tiÒn ®Ò lý luËn cho sù ph¸t triÓn cña lÞch sö triÕt häc sau nµy Trong sè nh÷ng thµnh tùu mµ triÕt häc Hy L¹p ®· ®¹t ®îc ph¶i kÓ tíi thuyÕt nguyªn tö cña L¬-xÝp vµ §ªm«crit, phÐp biÖn chøng ng©y th¬, chÊt ph¸c cña Hªracrit vµ lý luËn nhËn th¸c cña Arist«t. ThuyÕt nguyªn tö cña c¸c nhµ duy vËt cæ ®¹i Hy L¹p tuy cßn s¬ khai vµ cha chØ ra ®îc mét c¸ch cô thÓ cÊu tróc cña nã... vµ cßn lµ pháng ®o¸n triÕt häc nhng nã ®· lµ c¬ së rÊt träng yÕu cho c¸c nhµ triÕt häc vµ khoa häc tù nhiªn ë thÕ kû 17-18 T©y ¢u nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ cña giíi tù nhiªn. ChØ ®Õn cuèi thÕ kû 19 vµ ®Çu thÕ kû 20 ®iÒu pháng ®o¸n Êy míi ®îc minh chøng b»ng thùc nghiÖm khoa häc. ChØ cã ®iÒu nã ®· ®îc bæ tóc vµ lµm phong phó thªm rÊt nhiÒu Lªnin ®·tõng gäi phÐp biÖn chøng khoa häc lµ "®¹i sè häc cña c¸ch m¹ng". §ã lµ phÐp biÖn chøng do M¸c vµ Engen s¸ng lËp ra. Song cã thÓ nãi nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n trong néi dung phÐp biÖn chøng khoa hcä ®· Ýt nhiÒu ®îc ®Ò cËp tíi trong nh÷ng t tëng biÖn chøng cña Hªracrit. ChØ cã kh¸c lµ nh÷ng t tëng biÖn chøng cña Hªracrit míi chØ ®¹t tíi ë tr×nh ®é ng©y th¬, trùc quan vµ cã nhiÒu yÕu tè cßn ë tr×nh ®é pháng ®o¸n: ®ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò vÒ mèi liªn hÖ, vÒ m©u thuÉn, vÒ sù ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp, vËn ®éng, chuyÓn ho¸... KÕt luËn vÒ triÕt häc cæ ®¹i Hy L¹p cã thÓ mîn nhËn ®Þnh sau ®©y cña C¸c M¸c vµ F.Engen: "Ngêi Hy L¹p m·i m·i vÉn lµ bËc thÇy cña chóng t«i", r»ng "vÒ mÆt triÕt häc còng nh vÒ nhiÒu lÜnh vùc khøc chóng ta ph¶i lu«n lu«n trë l¹i nh÷ng thµnh tùu cña mét d©n téc nhá bÐ mµ n¨ng lùc vµ sù ho¹t ®éng vÒ mäi mÆt ®· t¹o cho nã mét ®Þa vÞ mµ kh«ng mét d©n téc nµo kh¸c cã thÓ mong íc ®îc trong lÞch sö cña nh©n lo¹i". C©u 18: Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï cña t tëng triÕt häc T©y ¢u thêi Trung cæ Tr¶ lêi: a- Thêi kú Trung cæ cña c¸c níc T©y ¢u nãi chung lµ kho¶ng thêi gian lÞch sö tõ thÕ kû thø V ®Õn thÕ kû XV - tøc lµ trong vßng kho¶ng mét ngµn n¨m lÞch sö. - §Æc trng næi bËt cña ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi trong thêi kú Trung cæ T©y ¢u lµ sù thèng trÞ phæ biÕn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn. §Æc trng chung cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn lµ tù cÊp, tù tóc, khÐp kÝn vµ tr× trÖ. Tuy nhiªn, ph¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn T©y ¢u cã nh÷ng nÐt riªng biÖt so víi thêi ®¹i phong kiÕn ph¬ng §«ng - ViÔn §«ng, nÕu nh ®èi víi c¸c níc vïng ViÔn §«ng nh Ên §é, Trung Hoa, ViÖt Nam... vµo thêi kú phong kiÕn vÉn cßn sù tån t¹i phæ biÕn cña m« h×nh kinh tÕ c«ng x· n«ng th«n, kinh tÕ lµng, x· th× víi c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ, m« h×nh kinh tÕ - x· héi phæ biÕn vµ thèng trÞ l¹i lµ c¸c th¸i Êp, ®iÒn trang lín mµ quyÒn së h÷u ®Êt ®ai l¹i thuéc vÒ c¸c l·nh chóa mµ kh«ng thuéc vÒ së h÷u Nhµ níc nh c¸c níc vïng ViÔn §«ng. - Tõ ®Æc trng Êy vÒ mÆt kinh tÕ ®· dÉn tíi nÐt ®Æc thï vÒ mÆt chÝnh trÞ thêi kú phong kiÕn T©y ¢u lµ sù ph©n ho¸ x· héi vÒ mÆt giai cÊp. NÕu nh ph¬ng §«ng vÊn ®Ò ®¼ng cÊp lµ vÊn ®Ò tréi bËt th× c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ l¹i lµ vÊn ®Ò giai cÊp: giai cÊp chóa ®Êt vµ n«ng n«. ë ph¬ng §«ng h×nh thøc Nhµ níc phong kiÕn trung ¬ng tËp quyÒn lµ h×nh thøc Nhµ níc thèng trÞ phæ biÕn th× ®èi víi c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ nãi chung l¹i lµ h×nh thøc Nhµ níc phong kiÕn qu©n chñ ph©n quyÒn. TÝnh chÊt c¨n cø cña c¸c ®iÒn trang th¸i Êp thuéc vÒ mçi l·nh chóa l¹i lµ h×nh thøc ®iÓn h×nh cña thÓ chÕ chÝnh trÞ Nhµ níc T©y ¢u thêi Trung cæ. - Cïng víi sù thèng trÞ cña Nhµ níc phong kiÕn ë c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ cßn lµ uy quyÒn chi phèi m¹nh mÏ cña tæ chøc Gi¸o héi Thiªn Chóa Gi¸o . Thiªn Chóa Gi¸o chØ lµ mét ph¸i t«n gi¸o cña ®¹o C¬ ®èc nhng lµ mét h×nh th¸i ®iÓn h×nh cña t«n gi¸o nµy, nã rÊt ph¸t triÓn ë c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ. Nãi theo lêi F.Engen th× uy quyÒn Nhµ níc phong kiÕn vµ uy quyÒn cña Gi¸o héi nhµ thê ®i liÒn víi nhau nh h×nh víi bãng trong sù thèng trÞ x· héi §· tõng cã thêi kú Gi¸o héi còng x¸c lËp toµ ¸n - toµ ¸n Gi¸o héi Thiªn Chóa Gi¸o - vµ can thiÖp rÊt s©u vµo cuéc sèng cña mçi c¸ nh©n. Toµ ¸n Gi¸o héi còng ®· tõng s¸t h¹i nhiÒu nhµ khoa häc cã t tëng c¸ch m¹ng. b- Nh÷ng ®Æc trng vÒ mÆt kinh tÕ - x· héi Êy lµ ®iÒu kiÖn hiÖn thùc quy ®Þnh nÐt ®Æc thï vÒ mÆt t tëng triÕt häc c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ. §ã lµ nh÷ng nÐt ®Æc thï sau ®©y: - Thø nhÊt: Sù ph¸t triÓn cña nh÷ng t tëng triÕt häc c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ cã bÞ chi phèi rÊt m¹nh bëi t tëng t«n gi¸o vµ ThÇn häc cña Thiªn Chóa Gi¸o. Theo lêi F.Engen th× trong thêi kú Trung cæ T©y ¢u, triÕt häc vµ khoa häc chØ lµ "kÎ ®Çy tí" lµ "con sen" cho thÇn häc. §Êy lµ thêi kú lÞch sö mµ tiÕng nãi "trÝ tuÖ vµ l¬ng tri nh©n lo¹i bÞ ¸p ®¶o bëi sù tuyªn truyÒn cña Gi¸o héi vÒ ®øc tin n¬i Thiªn Chóa. §©y lµ thêi kú mµ c¸c nhµ thÇn häc ®îc phÐp tuyªn bè r»ng mäi tri thøc cña nh©n lo¹i ®Òu cã thÓ ®îc rót ra tõ Kinh Th¸nh (Cùu íc vµ T©n íc): r»ng tÊt c¶ nh÷ng g× tr¸i víi Kinh Th¸nh ®Òu ®¸ng nguyÒn rña vµ xö téi. Cho tíi tËn giai ®o¹n cuèi cña thêi Trung cæ, nhiÒu nhµ khoa häc nh Brun«, Galilª... ®· bÞ toµ ¸n Gi¸o héi xö téi vµ tõ ®µy. - Thø hai: Sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña t tëng triÕt häc kinh viÖn còng lµ mét nÐt tréi bËt cña thêi kú Trung cæ T©y ¢u, nhÊt lµ vµo giai ®o¹n tõ thÕ kû XI trë ®i, t tëng Êy ®· trë thµnh chñ nghÜa kinh viÖn Chñ nghÜa kinh viÖn víi t c¸ch lµ mét trêng ph¸i triÕt häc th× ®ã lµ thø triÕt häc "nhµ trêng", "s¸ch vë" NghÜa lµ mét thø triÕt häc ®Æt ra vµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò xa rêi thùc tÕ cuéc sèng, víi thùc tiÔn cña loµi ngêi. C¨n cø ®Ó triÕt häc kinh viÖn "luËn chøng" chÝnh lµ nh÷ng tÝn ®iÒn trong c¸c cuèn Kinh Th¸nh cña ®¹o Thiªn chóa, chø kh«ng ph¶i lµ nh÷ng kiÕn thøc khoa häc, kh«ng ph¶i lµ thùc tiÔn quan s¸t vµ thÝ nghiÖm cña khoa häc nh giai ®o¹n sau nµy, còng kh«ng ph¶i lµ thùc tiÔn kinh tÕ - x· héi hiÖn thùc. Bëi vËy, nh÷ng luËn chøng cña nã mang tÝnh "s¸o rçng" h×nh thøc mµ thiÕu ®i néi dung hiÖn thùc cña cuéc sèng sinh ®éng. - Thø ba: Cuéc ®Êu tranh gi÷a hai ph¸i duy thùc vµ duy danh còng lµ nÐt ®Æc trng cña t tëng triÕt häc Trung cæ T©y ¢u. XÐt ®Õn cïng, cuéc ®Êu tranh nµy ph¶n ¸nh Ýt nhiÒu hai xu híng triÕt häc ®èi lËp nhau lµ chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa duy t©m. Ph¸i duy thùc luËn chøng vÒ mÆt triÕt häc vÒ sù tån t¹i cã thËt, duy nhÊt cña c¸i chung cßn ph¸i duy danh th× ngîc l¹i, chøng minh cho sù tån t¹i duy nhÊt, cã thËt cña c¸i riªng. Ph¸i duy danh cã khuynh híng duy vËt, cßn ph¶i duy thùc l¹i cã xu híng duy t©m vÒ mÆt triÕt häc. Nh÷ng ®Æc ®iÓm triÕt häc næi bËt cña nÒn triÕt häc Trung cæ T©y ¢u, suy ®Õn cïng lµ sù ph¶n ¸nh Ýt nhiÒu ®èi víi c¬ së hiÖn thùc trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi c¸c níc T©y ¢u thêi Trung cæ. Nh÷ng t tëng triÕt häc Êy ®· ®îc ph¶n ¸nh râ nÐt qua c¸c ®¹i biÓu triÕt häc cña nã nh: T«-m¸t Da canh (1225-1274), D¬n-xc«t (1265-1308), R«zª Bªc¬n (1214-1294), Guy«n èccam (1300-1350) C©u 19: Ph©n tÝch gi¸ trÞ c¸ch m¹ng cña t tëng triÕt häc thêi Phôc Hng Tr¶ lêi: a- TriÕt häc thêi Phôc Hng - ThÕ ký 15-16 ë mét sè níc T©y ¢u mµ ®iÓn h×nh lµ níc Italia (ý) ®îc gäi lµ thêi kú hay thêi ®¹i Phôc Hng Tõ "Phôc Hng" mang ý nghÜa lµ sù kh«i phôc l¹i nh÷ng t tëng c¸ch m¹ng, tiÕn bé trong c¸c häc thuyÕt triÕt häc thêi cæ ®¹i Hy L¹p, chèng l¹i sù ngu muéi vÒ lý trÝ vµ kÐm cái vÒ kiÕn thøc khoa häc tù nhiªn cña thêi Trung cæ T©y ¢u. - VÒ mÆt kinh tÕ - x· héi , thêi Phôc Hng lµ thêi kú x· héi phong kiÕn ®· ph¸t triÓn ®Õn giai ®o¹n suy tµn cña nã. Trong x· héi Êy ®· thai nghÐn mét lùc lîng c¸ch m¹ng míi: ®ã lµ ph¬ng thøc s¶n xuÊt T b¶n chñ nghÜa vµ ®i liÒn víi nã lµ giai cÊp T s¶n ®· bíc ®Çu trë thµnh mét nh©n tè chÝnh trÞ trong x· héi. Lùc lîng x· héi míi Êy cã xu híng ngµy cµng lín m¹nh, ®èi lËp víi lùc lîng x· héi phong kiÕn b¶o thñ. Mét m©u thuÉn x· héi ®· n¶y sinh vµ ®ßi hái cÇn ph¶i ®îc gi¶i quyÕt - §¹i biÓu vÒ mÆt t tëng cho lùc lîng x· héi míi, c¸ch m¹ng lµ c¸c nhµ t tëng khai s¸ng trong c¸c lÜnh vùc triÕt häc, khoa häc, v¨n häc, héi

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
häc vµ th¬ ca. §ã lµ: Nicolai Kuzan, Lª«na®¬vanhxi, Galilª, Copecnich, Brun« Hä lµ nh÷ng ngêi ho¹t ®éng trong c¸c lÜnh vùc kh¸c nhau nhng ®Òu cã chung nh÷ng ý tëng c¸ch m¹ng, tiÕn bé, t¸o b¹o, ®¹i biÓu cho giai cÊp T s¶n ®¬ng thêi, cã xu híng chèng l¹i thÕ lùc chóa ®Êt phong kiÕn cïng Gi¸o héi nhµ thê Thiªn Chóa Gi¸o. NhiÒu ngêi trong sè hä ®· bÞ b¾t bí vµ giam cÇm, thËm chÝ bÞ xö gi¶o hay thiªu trªn ngän löa cña toµ ¸n Gi¸o héi Thiªn Chóa Gi¸o nhng tinh thÇn tiÕn bé cña hä ®· ®îc lu danh m·i trong lÞch sö. Hä lµ nh÷ng chiÕn sü tiªn phong trªn mÆt trËn t tëng cña c¸ch m¹ng T s¶n thêi Êy. b- Gi¸ trÞ c¸ch m¹ng cña t tëng triÕt häc thêi Phôc Hng C¸c nhµ t tëng cña thêi ®¹i Phôc Hng cha ®¹t tíi viÖc x©y dùng nh÷ng häc thuyÕt triÕt häc lín nh c¸c nhµ t tëng cña giai cÊp T s¶n sau nµy ë thÕ kû 17-18 nhng nh÷ng t tëng tiÕn bé cña hä ®· ®Æt nh÷ng nÒn t¶ng ®Çu tiªn cho mét thêi ®¹i t tëng triÕt häc míi trªn c¸c ph¬ng diÖn sau ®©y: Thø nhÊt: NÕu nh triÕt häc thêi Trung cæ cã thiªn híng kÝnh viÔn chñ nghÜa th× triÕt häc Phôc Hng ®· ®Æt ra mét c¸ch tiÕp cËn míi lµ cÇn ph¶i g¾n triÕt häc víi cuéc sèng cña x· héi con ngêi, cÇn ph¶i g¾n sù ph¸t triÓn cña triÕt häc víi nh÷ng kiÕn thøc cña khoa häc tù nhiªn. Nh÷ng nhµ t tëng cña thêi ®¹i Phôc Hng kh«ng ®i t×m kiÕm nh÷ng c©u hái vµ c©u tr¶ lêi ë trong c¸c cuèn Kinh Th¸nh cña ®¹o Thiªn Chóa mµ lµ t×m tßi chÝnh trong thùc tiÔn quan s¸t thÕ giíi xung quanh. ChÝnh qu¸ tr×nh quan s¸t thùc tÕ Êy ®· dÉn hä tíi chç ®a ra nhiÒu kÕt luËn ®èi lËp víi Kinh Th¸nh. Thø hai: NÕu nh trong nghÖ thuËt thêi phong kiÕn ngêi ta ®i t×m kiÕm mét thø chñ nghÜa nh©n b¶n trõu tîng n¬i tÝnh t×nh Thiªn Chóa th× c¸c nhµ t tëng cña thêi ®¹i Phôc Hng ®· ®i t×m tßi chñ nghÜa nh©n b¶n ngay trong cuéc sèng trÇn tôc nh÷ng vÎ ®Ñp tù nhiªn cña con ng¬×. VÎ ®Ñp cña thiªn nhiªn, nhÊt lµ vÎ ®Ñp tù nhiªn cña con ngêi ®· trë thµnh nh÷ng ®Ò tµi hÊp dÉn c¸c nhµ nghÖ thuËt, c¸c thi sÜ, c¸c nhµ v¨n... cña thêi ®¹i Phôc Hng. §ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò kh«ng ph¶i trùc tiÕp cña triÕt häc nhng kh«ng ph¶i phi triÕt häc. Nhøng t tëng Êy chÝnh lµ c¸ch ®Æt vÊn ®Ò míi ®èi víi triÕt häc cña chÝnh cuéc sèng con ngêi, tõ thîng ®Õ trõu tîng ph¶i trë vÒ víi con ngêi c¸ nh©n cô thÓ. Nh vËy, gi¸ trÞ c¸ch m¹ng, tiÕn bé vµ tÝch cùc cña t tëng triÕt häc Phôc Hng chÝnh lµ ë chç nã më mang, nã ®¸nh dÊu mét thêi kú qu¸ ®é chuyÓn tiÕp tõ nh÷ng t tëng triÕt häc thêi Trung cæ sang mét thêi ®¹i t tëng triÕt häc T s¶n ë c¸c níc t©y ¢u NÕu nh triÕt häc T s¶n ë thêi kú thÕ kû 1718 ®¹t ®îc nh÷ng bíc ph¸t triÓn míi, tiÕn bé víi ®Æc trng g¾n liÒn nh÷ng t tëng triÕt häc víi t tëng khoa häc thùc nghiÖm vµ phôc vô giai cÊp T s¶n th× th¾ng lîi Êy ®· ®îc më ®Çu tõ c¸c nhµ t tëng cña thêi kú Phôc Hng, hä ®· nªu ra nh÷ng c¸ch tiÕp cËn míi trong triÕt häc. C©u 20: Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï vÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi vµ nh÷ng ®Æc trng cña nÒn triÕt häc thêi kú tiÒn T b¶n c¸c níc T©y ¢u (thÕ kû 1718) Tr¶ lêi: a- NÐt ®Æc thï vÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi Sau mét ngµn n¨m ®ªm trêng Trung cæ cña c¸c níc T©y ¢u (Anh, Ph¸p, Hµ Lan...) lµ thêi kú Phôc Hng (thÕ kû 15-16). Thêi kú Phôc Hng ®· ®¸nh dÊu mét bíc ngoÆt quan träng cña lÞch sö t tëng triÕt häc c¸c níc T©y ¢u. §ã lµ thêi ®¹i cña c¸c nhµ khai s¸ng, chuÈn bÞ cho mét thêi kú ra ®êi cña nh÷ng t tëng tiÕn bé T s¶n ë thêi kú thÕ kû 17-18 Vµo cuèi thÕ kû 15, ph¬ng thøc s¶n xuÊt T b¶n chñ nghÜa ®· b¾t ®Çu h×nh thµnh trong lßng x· héi phong kiÕn ë nhiÒu níc T©y ¢u nh Hµ Lan, Anh, Ph¸p, Bå §µo Nha, T©y Ban Nha... §i liÒn víi thùc tÕ lÞch sö ®ã lµ viÖc ph¸t hiÖn ra Ch©u Mü vµ con ®êng hµng h¶i vßng quanh Ch©u Phi. Sù kiÖn Êy g¾n liÒn víi tªn tuæi cña Critstèp C«l«ng (14511506). N¨m 1492 «ng ®· tiÕn s¸t tíi bê biÓn Ch©u Mü vµ ph¸t hiÖn ra sù tån t¹i cña mét lôc ®Þa mµ tríc ®ã cha ®îc ghi trªn b¶n ®å thÕ giíi. S¸u n¨m sau ngêi Bå §µo Nha ®i vßng quanh Ch©u Phi vµ më ®êng hµng h¶i sang Ên §é. §iÒu nµy cho phÐp thùc hiÖn sù giao lu kinh tÕ T b¶n chñ nghÜa sang c¸c níc Ch©u Mü vµ Ch©u ¸, më réng thÞ trêng sang c¸c vïng ®Êt míi hÕt søc réng lín. C. M¸c vµ F.Engen ®· nhËn ®Þnh r»ng: ViÖc t×m ra Ch©u Mü vµ ®êng hµng h¶i vßng quanh Ch©u Phi ®· t¹o ra cho giai cÊp T s¶n ®ang lªn mét thÞ trêng ho¹t ®éng míi. thÞ trêng Ên §é vµ Trung Quèc. ViÖc chiÕm lÜnh Ch©u Mü lµm thuéc ®Þa, viÖc bu«n b¸n víi c¸c níc thuéc ®Þa, viÖc t¨ng thªm sè ph¬ng tiÖn trao ®æi vµ sè lîng hµng ho¸ - nh÷ng c¸i ®ã nãi chung ®· ®em l¹i cho th¬ng nghiÖp, hµng h¶i, c«ng nghiÖp mét ®µ ph¸t triÓn cha tõng cã, vµ do ®ã ®· lµm cho yÕu tè c¸ch m¹ng ph¸t triÓn nhanh chãng trong lßng x· héi phong kiÕn ®ang suy tµn. Ph¬ng thøc kinh doanh phong kiÕn tríc ®©y kh«ng cßn cã thÓ tho¶ m·n ®îc nhu cÇu ®ang t¨ng lªn theo sù më réng nhiÒu thÞ trêng míi (trÝch theo tuyªn ng«n cña §¶ng Céng s¶n). XÐt vÒ toµn bé vµ suy ®Õn cïng th× sù xuÊt hiÖn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt T b¶n chñ nghÜa ®· dÉn tíi nh÷ng hÖ qu¶ tÊt yÕu vÒ mÆt x· héi vµ sù ph¸t triÓn cña khoa häc trªn nh÷ng nÐt c¨n b¶n sau ®©y: Mét lµ: Ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa kh«ng thÓ tho¶ m·n víi nh÷ng kiÕn thøc khoa häc tù nhiªn cßn ë t×nh tr¹ng cha ®Çy ®ñ, cha s©u s¾c, cha cô thÓ ®· cã tõ tríc. Nh÷ng pháng ®o¸n trong Kinh Th¸nh ®· tõng tån t¹i trªn mét ngµn n¨m kh«ng cho phÐp c¸c nhµ T b¶n s¶n xuÊt vµ trao ®æi ®îc nhiÒu hµng ho¸. Nh÷ng kiÕn thøc kinh nghiÖm cæ truyÒn kh«ng cho phÐp c¸c nhµ T b¶n t¨ng nhanh lîi nhuËn. Ngêi ta kh«ng thÓ chØ dùa vµo kinh nghiÖm ®i biÓn th«ng thêng mµ cã thÓ vît ®¹i d¬ng, tr¸i l¹i cÇn ph¶i cã c¸c ph¬ng tiÖn kü thuËt t©n tiÕn nh la bµn, kü thuËt ®ãng tµu, cã m¸y mãc... Thùc tÕ nµy ®ßi hái khoa häc tù nhiªn nh c¬ häc, to¸n häc, thiªn v¨n häc vµ vÒ sau th× c¶ vËt lý häc, ho¸ häc, sinh vËt häc cïng cã bíc ph¸t triÓn míi. Tríc ®©y tri thøc cña c¸c lÜnh vùc khoa häc nµy cßn lµ mét bé phËn trùc tiÕp trong c¸c hÖ thèng triÕt häc. Nay ®· ®Õn lóc nhu cÇu c¸c ngµnh khoa häc cô thÓ ph¶i t¸ch ra khái triÕt häc vµ trë thµnh nh÷ng khoa häc ®éc lËp. Ph¶i dïng ph¬ng ph¸p nghiªn cøu thËt chi tiÕt, thËt cô thÓ nh»m ph¸t hiÖn ra quy luËt, nh÷ng thuéc tÝnh míi cña vËt chÊt nh tÝnh n¨ng t¸c dông, ®é bÒn... cña c¸c vËt liÖu tõ ®ã xuÊt hiÖn mét ph¬ng ph¸p míi trong khoa häc tù nhiªn - ph¬ng ph¸p thùc nghiÖm khoa häc ra ®êi ®èi lËp víi ph¬ng ph¸p suy lý trõu tîng tríc ®©y. Hai lµ: Sù xuÊt hiÖn vµ ngµy cµng ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ®· ngµy cµng lµm cho giai cÊp T s¶n thÊy r»ng: CÇn ph¶i n¾m lÊy chÝnh quyÒn Nhµ níc trong tay giai cÊp chóa ®Êt phong kiÕn, më réng thÞ trêng thèng nhÊt ®Ó t¨ng lîi nhuËn. VËy lµ ®· lµm xuÊt hiÖn mét m©u thuÉn míi trong lßng x· héi phong kiÕn - ®ã lµ m©u thuÉn gi÷a giai cÊp ®Þa chñ phong kiÕn vµ giai cÊp T s¶n ®ang lªn. G¾n víi Nhµ níc phong kiÕn lµ nhµ thê vµ Gi¸o héi cïng nh÷ng gi¸o lý cña nã. §iÒu nµy tÊt yÕu cßn lµm n¶y sinh nh÷ng m©u thuÉn lín gi÷a giai cÊp t s¶n víi Gi¸o héi cïng giaã lý cña nã. Tuy vËy, mÆc dï nhu cÇu n¾m lÊy chÝnh quyÒn Nhµ níc ®· th«i thóc c¸c nhµ T b¶n ph¶i hµnh ®éng nhng vµo cuèi thÕ kû 16 ®Çu thÕ kû 17 giai cÊp T s¶n vÉn cßn lµ mét giai cÊp nhá bÐ vÒ sè lîng, cha ®ñ søc m¹nh vÒ kinh tÕ vµ tæ chøc chÝnh trÞ ®Ó cã thÓ lËt ®æ hoµn toµn giai cÊp ®Þa chñ phong kiÕn vµ sù hÖ thèng uy quyÒn cña nhµ thê Thiªn Chóa Gi¸o nªn cuéc ®Êu tranh giµnh chÝnh quyÒn cña giai cÊp T s¶n ®Òu mang tÝnh chÊt tho¶ hiÖp - tho¶ hiÖp gi÷a giai cÊp T s¶n vµ giai cÊp chóa ®Êt phong kiÕn cïng Gi¸o héi nhµ thê Thiªn Chóa Gi¸o. Thùc tÕ lÞch sö nµy ®· ®îc ph¶n ¸nh kh¸ râ nÐt trong c¸c quan ®iÓm triÕt häc cña c¸c nhµ duy vËt thÕ kû 17 nh F.Bªc¬n, Xpin«za, L«csc¬ vµ §Òc¸ct¬, nhÊt lµ trong c¸c quan ®iÓm triÕt häc vÒ x· héi cña c¸c «ng. Trong thêi kú biÕn ®éng chuyÓn giao tõ x· héi nä sang x· héi kia, giai cÊp T s¶n ®ang lµ giai cÊp trung t©m cña thêi ®¹i. Do ®ã, vÒ mÆt ®Êu tranh giai cÊp mÆc dï cã m©u thuÉn gi÷a giai cÊp v« s¶n vµ giai cÊp T s¶n nhng cuéc ®Êu tranh lóc nµy ®Òu tËp trung híng vÒ phÝa giai cÊp chóa ®Êt phong kiÕn vµ Gi¸o héi nhµ thê Thiªn chóa Gi¸o. Bëi vËy nhng hÖ t tëng ®¹i biÓu cho lîi Ých cña giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng lóc nµy cßn ë tr¹ng th¸i manh nha, nã chØ thÓ hiÖn qua mét sè häc thuyÕt cña Chñ nghÜa x· héi kh«ng tëng nh T«M¸t Mor¬, Camoanela... Sang thÕ kû 18, giai cÊp T s¶n ®· lín m¹nh vµ do nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö riªng cña m×nh níc Ph¸p ®· «rë thµnh trung t©m cña c¸ch m¹ng T s¶n. So víi cuéc c¸ch m¹ng T s¶n ë níc Anh ë thÕ kû 17 (cuéc c¸ch m¹ng cña Crromoen) th× c¸ch m¹ng T s¶n Ph¸p ë thÕ kû 18 lµ mét cuéc c¸ch m¹ng T s¶n triÖt ®Ó, nã xo¸ bá hoµn toµn ®Õn tËn s¬ sè cña chÕ ®é phong kiÕn thêi Trung cæ. Vua Lui 16 ®· bÞ ®a lªn ®o¹n ®Çu ®µi, chÊm døt sù thèng trÞ cña phong kiÕn, mét thÓ chÕ céng hoµ T s¶n ®Çu tiªn ®· ®îc thiÕt lËp ë Ph¸p trong cuéc c¸ch m¹ng 1789-1794. Thùc tÕ lÞch sö ®ã ®· ®îc ph¶n ¸nh trong c¸c häc thuyÕt triÕt häc cña c¸c nhµ triÕt häc níc Ph¸p ë thÕ kû 18 nh Lamettri (1709-1751), §i®¬roo (1713-1789), HenvªTyutx¬ (1715-1771), H¬nB¸ch Häc thuyÕt cña c¸c «ng mang tÝnh duy vËt, siªu h×nh nhng triÖt ®Ó v« thÇn vµ kh«ng tho¶ hiÖp. Ba lµ: ThÕ kû 17-18 lµ thÕ kû rèt cuéc dÉn tíi sù bïng næ cña c¸ch m¹ng t s¶n ë c¸c níc T©y ¢u vµ th¾ng lîi ®· thuéc vÒ giai cÊp T s¶n. Th¾ng lîi Êy lµ th¾ng lîi cña mét ph¬ng thøc s¶n xuÊt míi, tiÕn bé h¬n so víi ph¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn l¹c hËu, lçi thêi. Vµ, thÕ kû Êy lµ thÕ kû giai cÊp t s¶n ®ang lµ giai cÊp trung t©m vµ tiÕn bé cña thêi ®¹i. Nã ®ang ®¹i biÓu cho mét søc s¶n xuÊt míi cña x· héi, mét søc s¶n xuÊt tiÕn bé cã kh¶ n¨ng t¹o ra mét n¨ng suÊt lao ®éng cao h¬n x· héi phong kiÕn. b- §Æc trng vÒ mÆt t tëng triÕt häc thêi tiÒn T b¶n c¸c níc T©y ¢u TriÕt häc thêi kú thÕ kû 17-18 cã nh÷ng nÐt ®Æc trng kh¸ kh¸c biÖt so víi c¸c giai ®o¹n lÞch sö kh¸c. Mét lµ: §©y lµ thêi kú cã sù th¾ng lîi cña nh÷ng t tëng duy vËt tiÕn bé ®èi víi chñ nghÜa duy t©m, cña nh÷ng quan ®iÓm v« thÇn ®èi víi quan niÖm h÷u thÇn luËn. HÊu hÕt c¸c nhµ triÕt häc thêi kú nµy ®Òu lµ nh÷ng nhµ t tëng duy vËt vµ v« thÇn. Cã thÓ nãi, triÕt häc duy vËt chñ quan cña gi¸m môc BÐcc¬li (ngêi níc Anh) ë thêi kú thÕ kû 17 chØ lµ mét sù ph¶n øng tù vÖ cña chñ nghÜa duy t©m tríc søc m¹nh cña t tëng v« thÇn vµ duy vËt, nã lµ tiÕng kªu thÊt thanh, hoµi väng cña mét thø triÕt lý ®ang bÞ chñ nghÜa duy vËt vµ v« thÇn ë thÕ kû 17 nhÊn ch×m vµo biÓn c¶ cña dÜ v·ng. Hai lµ: ¶nh hëng cña ph¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc nghiÖm trong khoa häc tù nhiªn sang triÕt häc ®· lµm xuÊt hiÖn ph¬ng ph¸p siªu h×nh. §ã lµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu, xem xÐt c¸c sù vËt, hiÖn tîng trong qu¸ tr×nh c« lËp tuyÖt ®èi, kh«ng vËn ®éng, kh«ng ph¸t triÓn. Bëi vËy, thÕ kû 17-18 thêi kú cã sù thèng trÞ cña ph¬ng ph¸p siªu h×nh trong triÕt häc. C©u 21: Ph©n tÝch t tëng triÕt häc duy vËt níc Anh qua hÖ thèng triÕt häc cña F.Bªc¬n (thÕ kû 17) Tr¶ lêi: a- F.Bªc¬n (1561-1626) F.Bªc¬n lµ mét nhµ triÕt häc duy vËt lín cña níc Anh vµo thÕ kû 17 Vµo cuèi thÕ kû 16, níc Anh ®· ë vµo "®ªm h«m tríc" cña cuéc c¸ch m¹ng T s¶n, vµ rèt cuéc c¸ch m¹ng T s¶n Anh ®· x¶y ra vµo thÕ kû 17. Mét cuéc c¸ch m¹ng T s¶n thiÕu triÖt ®Ó, nã ®· dÉn tíi sù tho¶ hiÖp gi÷a giai cÊp T s¶n Anh vµ giai cÊp chóa ®Êt phong kiÕn cña níc nµy. Mét nÒn qu©n chñ lËp hiÕn ®· ®îc x¸c lËp trªn ®Êt níc Anh vµ tån t¹i cho tíi hiÖn nay. VÒ mÆt t tëng ®¹i diÖn cho giai cÊp T s¶n Anh vµ tÇng líp quÝ téc míi cña níc Anh ë thÕ kû 17 lµ nhµ triÕt häc F.Bªc¬n §¸nh gi¸ vÒ mÆt t tëng triÕt häc vµ sù nghiÖp khoa häc cña F.Bªc¬n. C.M¸c tõng viÕt: "Ngêi s¸ng lËp thËt sù cña chñ nghÜa duy vËt Anh vµ cña toµn bé khoa häc thùc nghiÖm hiÖn ®¹i, ®ã lµ F.Bªc¬n" (Theo t¸c phÈm "Gia ®×nh thÇn th¸nh") b- Nh÷ng t tëng triÕt häc cña F.Bªc¬n * VÒ b¶n thÓ luËn triÕt häc Trong qu¸ tr×nh x©y dùng b¶n thÓ luËn triÕt häc cña m×nh F.Bªc¬n ®· xuÊt ph¸t tõ lý luËn cña c¸c nhµ duy vËt cæ ®¹i Hy L¹p, ®Æc biÖt lµ lý luËn vÒ H«mª«mªri cña Anaxago, vÒ nguyªn tö (ATOM) cña §ªm«crit. C¸c nh©n vËt nµy "thêng ®îc «ng trÝch dÉn nh lµ nh÷ng nh©n vËt cã uy tÝn" (C.M¸c) Tuy nhiªn F.Bªc¬n kh«ng ®øng l¹i ë nh÷ng t tëng cña Anaxagoa vµ §ªm«crit, tr¸i l¹i «ng lµm phong phó kh¸i niÖm vËt chÊt b»ng nh÷ng kÕt luËn míi cña khoa häc tù nhiªn ®Æc biÖt lµ vËt lý lý häc. F.Bªc¬n kh«ng quy vËt chÊt thµnh nh÷ng ®¬n vÞ ®ång chÊt vµ cã tÝnh c¸ch, sè lîng thuÇn tuý, «ng t×m thÊy trong vËt chÊt nh÷ng "h×nh thøc" cã tõ ®Çu vµ kh«ng thÓ ph©n gi¶i ®îc (lùc lîng tù nhiªn, quy luËt t¸c dông) hîp thµnh nguån gèc cña nh÷ng b¶n tÝnh hay b¶n chÊt (nh÷ng ®Æc tÝnh cña vËt thÓ) Qua ®ã thÊy r»ng F.Bªc¬n ®· gi¶i quyÕt vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc trªn gãc ®é cña vËt lý häc. §èi víi «ng, vËt chÊt kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ®¬n vÞ hay vËt thÓ nµo ®ã, tr¸i l¹i kh¸i niÖm vËt chÊt dïng ®Ó chØ tæng hîp c¸c thuéc tÝnh, c¸c liªn hÖ kh¸ch quan... mµ nhê ®ã c¸c d¹ng vËt chÊt cô thÓ béc lé ra lµ ®a d¹ng, nhiÒu mÇu s¾c vµ lu«n lu«n vËn ®éng, biÕn ®æi. Tõ ®ã, F.Bªc¬n cho r»ng: vËn ®éng lµ thuéc tÝnh vèn cã cña vËt chÊt, lµ thuéc tÝnh bÈm sinh cña vËt chÊt. VËn ®éng cña vËt chÊt ®îc «ng qui vÒ 19 h×nh thøc. Nh÷ng h×nh thøc vËn ®éng nµy ®îc lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn mét c¸ch vÜnh viÔn, kh«ng chuyÓn ho¸. §iÓm nµy béc lé quan ®iÓm siªu h×nh cña «ng trong quan niÖm vÒ vËn ®éng. Quan niÖm duy vËt cña «ng ®îc më réng sang lÜnh vùc bµn vÒ linh hån (hay ý thøc) ¤ng cho r»ng linh hån biÕt c¶m gi¸c tån t¹i trong ãc ngêi vµ vËn ®éng theo c¸c d©y thÇn kinh vµ m¹ch m¸u, nã chÝnh lµ mét "thùc thÓ thÓ x¸c - lµ vËt chÊt ch©n chÝnh" còng nh löa vµ kh«ng khÝ vËy. Quan niÖm nh vËy vÒ ý thøc lµ mét quan niÖm duy vËt th«ng thêng, tÇm thêng, kh«ng vît xa h¬n c¸c nhµ duy vËt thêi cæ ®¹i Hy L¹p. * VÒ nhËn thøc luËn §ãng gãp lín cña F.Bªc¬n vÒ mÆt triÕt häc chÝnh lµ lÜnh vùc nhËn thøc luËn ¤ng lµ ngêi ®Çu tiªn x©y dùng ph¬ng ph¸p qui n¹p thµnh mét hÖ thèng, cã gi¸ trÞ thùc tiÔn trong nghiªn cøu khoa häc. ph¬ng ph¸p qui n¹p cña «ng ®îc tr×nh bµy trong t¸c phÈm "Oãcganon míi" (1620) Lý luËn nhËn thøc cña «ng bao gåm c¸c vÊn ®Ò sau ®©y: Mét lµ: Kh«ng cã tri thøc bÈm sinh Mäi tri thøc ®Òu b¾t nguån tõ kinh nghiÖm vµ thùc hiÖn sù "chÕ biÕn" (s¾p xÕp) nh÷ng kinh nghiÖm ®ã thµnh mét hÖ thèng, nhê ®ã cho ta biÕt ®îc b¶n chÊt, qui luËt cña sù vËt. Cã thÓ nãi, F.Bªc¬n lµ ngêi theo kinh nghiÖm luËn duy vËt. Kinh nghiÖm luËn cña «ng cã nhiÒu nh©n tè hîp lý, ch¼ng h¹n «ng vÝ nh÷ng ngêi theo kinh nghiÖm luËn mét c¸ch m¸y mãc thiÓn cËn th× gièng nh nh÷ng con kiÕn bß quanh, cßn nh÷ng ngêi gi¸o ®iÒu th× gièng nh con nhÖn ch¨ng t¬, t¹o ra nh÷ng c¸i m¹ng v« h×nh, v« nghÜa. Nhµ khoa häc ch©n chÝnh, theo «ng ph¶i nh con ong, biÕt cãp nhÆt nhuþ hoa t¹o ra "mËt ngät khoa häc" Nh thÕ F.Bªc¬ tá ra lµ mét nhµ triÕt häc duy vËt cã xu híng biÖn chøng trong viÖc gi¶i thÝch mèi quan hÖ gi÷a trùc quan c¶m tÝnh vµ t duy lý tÝnh, nhng «ng vÉn cha lý gi¶i ®óng quan ®iÓm biÖn chøng cña qu¸ tr×nh n©ng tõ nhËn thøc c¶m tÝnh lªn nhËn thøc lý tÝnh. ë møc ®é nµy «ng vÉn lµ mét nhµ triÕt häc siªu h×nh, m¸y mãc Hai lµ: ¤ng cho r»ng muèn nhËn thøc ®îc giíi tù nhiªn mét c¸ch khoa häc, ®óng ®¾n th× ®ßi hái ngêi ta cÇn ph¶i tõ bá c¸c ¶o tëng, tøc lµ nh÷ng nhËn thøc sai lÇm ®· vµ ®ang thèng trÞ l©u nay. §ã lµ 4 ¶o tëng sai lÇm sau: 1- ¶o tëng chñng téc: §©y lµ nhËn thøc sai lÇm cña c¶ nhãm ngêi, loµi ngêi 2- ¶o tëng hang ®éng: §ã lµ nhËn thøc sai lÇm cña mét c¸ nh©n, do bÞ h¹n chÕ bëi sù tiÕp xóc, sinh ho¹t... cã giíi h¹n 3- ¶o tëng c«ng céng: §ã lµ nhËn thøc sai do dïng thuËt ng÷ kh«ng ®óng, tøc nh÷ng thuËt ng÷ s¸o rçng. 4- ¶o tëng r¹p h¸t: §ã lµ nh÷ng nhËn thøc kh«ng ®óng do qu¸ tin vµo uy tÝn cña c¸c hÖ thèng triÕt häc... cã tríc ®ã, tøc còng lµ qu¸ t«n sïng nh÷ng nh©n vËt cã uy tÝn trong lÞch sö. §i liÒn víi viÖc tõ bá c¸c ¶o tëng ®ßi hái ngêi ta ph¶i sö dông ph¬ng ph¸p t duy míi - ph¬ng ph¸p thùc nghiÖm dùa vµo kinh nghiÖm, dùa vµo khoa häc tù nhiªn, tõ bá liªn hÖ víi thÇn häc, ph¶i nghiªn cøu giíi tù nhiªn víi "thíc kÎ vµ compa trong tay" Ba lµ: Trong lý luËn nhËn thøc cña m×nh F.Bªc¬n ®· kh«ng ®øng v÷ng trªn lËp trêng v« thÇn, «ng kh¼ng ®Þnh ch©n lý cã tÝnh hai mÆt. MÆt Khoa häc vµ mÆt ThÇn häc. Theo «ng th× khoa häc vµ thÇn häc kh«ng nªn can thiÖp vµo nhau, r»ng: khoa häc nghiªn cøu c¸i nµo thÇn häc kh«ng thÓ cã ®îc cßn kh«ng thÓ v¬n tíi. Trong luËn ®iÓm nµy thÓ hiÖn «ng lµ ngêi cã t tëng tho¶ hiÖp gi÷a t tëng khoa häc vµ t«n gi¸o. T tëng tho¶ hiÖp nµy cßn thÓ hiÖn qua viÖc «ng x©y dùng c¸c hÖ thèng tri thøc cña khoa häc. Theo «ng khoa häc gièng nh nh÷ng h×nh chãp mµ nÒn mãng duy nhÊt cña nã ph¶i lµ lÞch sö vµ kinh nghiÖm vµ v× vËy nÒn mãng cña triÕt häc tù nhiªn, vËt lý häc lµ c¸i tÇng gÇn mãng nhÊt, cßn siªu h×nh häc gÇn ®Ønh nhÊt. Cßn vÒ ®Ønh cao cña chãp th× «ng nãi r»ng «ng kh«ng biÕt lý trÝ cña con ngêi cã ®¹t tíi ®îc hay kh«ng. §Ønh cao nhÊt Êy ®îc «ng dïng ®Ó chØ lÜnh vùc cña sù nhËn thøc Chóa Trêi. 4 3 2 1 VÒ mÆt quan ®iÓm x· héi F.Bªc¬n lµ ngêi b¶o vÖ nhµ níc tËp quyÒn T s¶n, thùc hiÖn sù n« dÞch c¸c d©n téc kh¸c vµ chèng l¹i cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n. TÊt c¶ nh÷ng t tëng nh thÕ ®Òu phï hîp víi lîi Ých vµ nguyÖn väng cña giai cÊp t s¶n ®ang lªn vµ tÇng líp quÝ téc míi ë níc Anh vµo thêi kú thÕ kû 17. C©u 22: T tëng triÕt häc siªu h×nh cña T.H«px¬ Tr¶ lêi: a- T.H«px¬ lµ mét nhµ triÕt häc duy vËt siªu h×nh ®iÓn h×nh cña níc Anh ë thÕ kû 17 vµ còng lµ mét t tëng triÕt häc siªu h×nh ®¹i biÓu cña thêi kú thÕ kû 17-18 c¸c níc T©y ¢u.¤ng vèn lµ th ký khoa häc cña F.Bªc¬n vÒ phÝa siªu h×nh cùc ®oan. b- Nh÷ng t tëng triÕt häc siªu h×nh cña T.H«px¬ * C©u 22: T tëng triÕt häc siªu h×nh cña T.H«px¬ * T.H«px¬ quan niÖm thÕ giíi tù nhiªn, thÕ giíi vËt chÊt tån t¹i ®éc lËp víi ý thøc cña con ngêi, kh«ng cã thÇn th¸nh nµo t¹o ra thÕ giíi. ThÕ giíi vËt chÊt, tù nhiªn mµ «ng nãi tíi lµ thÕ giíi cña c¸c vËt thÓ cïng víi nh÷ng quan hÖ sè lîng - c¬ giíi, to¸n häc cña nã. §ã lµ thÕ giíi kh«ng mÇu s¾c, kh«ng thuéc tÝnh. §©y lµ ®iÓm kh¸c víi quan ®iÓm F.Bªc¬ C.M¸c viÕt: "ë T.H«px¬" sù chuyÓn ®éng vËt lý bÞ luþ sinh v× sù chuyÓn ®éng c¬ giíi hay to¸n häc, h×nh häc ®îc tuyªn bè lµ khoa häc chñ yÕu (theo t¸c phÈm "Gia ®×nh thÇn th¸nh") ë T.H«px¬, tÊt c¶ mäi sù vËt, hiÖn tîng cña thÕ giíi ®Òu ®îc quy vÒ nh÷ng quan hÖ sè lîng, quan hÖ to¸n häc. ¤ng ®Æc biÖt coi träng h×nh häc cña ¥clit, c¬ häc cña Galilª. Ngay ®Õn tr¸i tim con ngêi còng ®îc «ng quan niÖm lµ nh÷ng c¸i lß so, cßn d©y thÇn kinh cña con ngêi th× «ng quan niÖm lµ sîi chØ, c¸c khíp x¬ng cña con ngêi th× bÞ «ng quy vÒ c¸c b¸nh xe. Khi luËn gi¶i vÒ kh«ng gian vµ thêi gian «ng ®· ph©n biÖt r¹ch rßi kh«ng gian vµ thêi gian víi t c¸ch lµ nh÷ng h×nh thøc tån t¹i kh¸ch quan cña c¸c sù vËt víi kh«ng gian vµ thêi gian víi t c¸ch lµ sù ph¶n ¸nh c¸i kh¸ch quan trong nhËn thøc cña con ngêi. §iÒu nµy thÓ hiÖn quan niÖm duy vËt cña «ng trong quan niÖm vÒ kh«ng gian vµ thêi gian. * Nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc nãi trªn cña T.H«px¬ lµ nÒn t¶ng lý luËn b¶n thÓ cho nh÷ng quan ®iÓm vÒ nhËn thøc luËn cña «ng. ¤ng coi ®èi tîng nhËn thøc chÝnh lµ c¸c vËt thÓ, c¸c ®èi tîng vËt chÊt cïng nh÷ng quan hÖ vÒ sè lîng, c¬ häc vµ to¸n häc. ¤ng nãi: "BÊt cø vËt thÓ nµo còng lµ ®èi tîng hay lµ vËt chÊt cña triÕt häc vµ triÕt häc gi¶i thÝch ®èi tîng Êy" Tõ ®ã «ng chia triÕt häc thµnh hai lo¹i, cã ®èi tîng kh¸c nhau: + TriÕt häc tù nhiªn: nghiªn cøu c¸c vËt thÓ tù nhiªn + TriÕt häc th«ng thêng: nghiªn cøu c¸c vËt thÓ nh©n t¹o - tøc lµ x· héi loµi ngêi. Qu¸ tr×nh nhËn thøc cña con ngêi bÞ T.H«px¬ gi¶i thÝch mét c¸ch hÕt søc m¸y mãc, siªu h×nh: ®ã lµ qu¸ tr×nh "Céng vµ trõ c¸c thuéc tÝnh" cña vËt thÓ, tõ ®ã ngêi ta dïng nh÷ng ký hiÖu ®Ó biÓu thÞ chóng. * Mét trong nh÷ng néi dung quan träng trong häc thuyÕt triÕt häc cña T.H«px¬ lµ Lý luËn vÒ Nhµ níc. Lý luËn nµy ®îc «ng tr×nh bµy trong t¸c phÈm næi tiÕng "Lªviathan" Trong t¸c phÈm nµy «ng ®· ®a ra mét quan niÖm hÕt søc m¸y mãc vÒ ®êi sèng x· héi. Theo «ng, x· héi ch¼ng qua lµ mét bé m¸y khæng lå, mçi con ngêi, mçi c¸ nh©n lµ mét bé phËn cña bé m¸y ®ã, tham gia vµo viÖc t¹o ra bé m¸y ®ã. Theo T.H«px¬ th× b¶n chÊt cña con ngêi lµ cã tÝnh Ých kû vµ c¸ nh©n chñ nghÜa. ¤ng nh¾c l¹i mét c¸ch ng«n næi tiÕng cña thi sÜ La M· cæ ®¹i "Ngêi víi ngêi lµ chã sãi". Bëi thÕ, theo «ng ngêi nµy v× lîi Ých cña m×nh mµ chèng l¹i lîi Ých cña ngêi kia, tõ ®ã g©y chiÕn tranh gi÷a nh÷ng con ngêi ta víi nhau. Bëi vËy, ®Ó gi÷ cho x· héi ë tr¹ng th¸i c©n b»ng th× cÇn ph¶i cã sù tho¶ thuËn, ph¶i cã "kho¸n íc" x· héi. Mét khi kho¸n íc ®îc x¸c lËp trªn c¬ së tho¶ thuËn th× mçi c¸ nh©n bao giê còng nhá bÐ, yÕu ít h¬n lµ

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
kho¸n íc, nã bÞ sù kho¸n íc x· héi thèng trÞ l¹i. Tõ quan niÖm ®ã «ng ®i tíi kÕt luËn: Nhµ níc thùc hiÖn sù ®µn ¸p c¸c phong trµo næi dËy cña quÇn chóng nhan d©n lµ tÊt yÕu, cßn quÇn chóng nh©n d©n kh«ng bao giê cã thÓ chèng l¹i ®îc Nhµ níc, bëi v× mçi c¸ nh©h chØ lµ mét bé phËn cña nã - Bé phËn kh«ng thÓ ®îc toµn thÓ Quan niÖm nh vËy vÒ x· héi, vÒ Nhµ níc kh«ng ph¶i lµ kh«ng cã nh÷ng h¹t nh©n hîp lý, còng nh quan niÖm vÒ b¶n tÝnh Ých kû cña con ngêi kh«ng ph¶i lµ hoµn toµn sai lÇm song chØ th©ý mét mÆt cña vÊn ®Ò, chØ thÊy sù "Cao h¬n" cña kho¸n íc, cßn Nhµ níc ®èi víi quÇn chóng nh©n d©n chØ nhÊn m¹nh b¶n tÝnh Ých kû cña con ngêi ®Õn møc coi ®ã lµ b¶n tÝnh c¬ b¶n, thèng trÞ n¬i con ngêi ®Ó råi ®i ®Õn nh÷ng kÕt luËn qu¸ ®Ò cao vai trß thèng trÞ cña Nhµ níc T s¶n th× ®iÒu ®ã l¹i lµ phiÕn diÖn, siªu h×nh, kh«ng gi¶i thÝch ®îc nhiÒu sù kiÖn lÞch sö. C©u 23: Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ lý luËn nhËn thøc cña triÕt häc Lècc¬ Tr¶ lêi: a- J.Lècc¬ (1632-1704) - J.Lècc¬ lµ nh©n vËt triÕt gia sèng trong thêi ®¹i x¶y ra cuéc c¸ch m¹ng T s¶n Anh vµ lµ ®¹i biÓu cña cuéc c¸ch m¹ng ®ã, ®ång thêi còng lµ cña chÕ ®é chÝnh trÞ n íc Anh ®îc x¸c lËp sau ®ã. - J.Lècc¬ lµ ngêi tiÕp tôc kinh nghiÖm luËn cña nhµ triÕt häc tiÒn bèi F.Bªc¬, nhng cã sù ph¸t triÓn thªm, ®Æc biÖt lµ trong lý luËn vÒ nhËn thøc. Tuy nhiªn, häc thuyÕt cña «ng cã tÝnh chÊt kh«ng triÖt ®Ó, ®ã lµ sù dao ®éng gi÷a nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc duy vËt vµ nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc duy t©m. Do vËy häc thuyÕt cña «ng vÒ nhËn thøc, sau nµy ®· lµ ®iÓm xuÊt ph¸t cña c¶ hai trêng ph¸i. + Trêng ph¸i duy vËt Ph¸p ë thÕ kû 18 víi nh÷ng ®¹i biÓu §i®¬r«, Henvªtuyts¬ vµ H«nB¸ch + Trêng ph¸i duy t©m chñ quan cña Becc¬li - Lµ häc thuyÕt cã sau T.H«px¬, J.Lècc¬ còng chÞu ¶nh hëng lý luËn b¶n thÓ vµ lý luËn vÒ nhµ níc cña H«px¬. VÒ ph¬ng diÖn nµy, cã thÓ nãi «ng kh«ng cã g× tiÕn xa h¬n T.H«px¬ ngoµi viÖc hÖ thèng ho¸ nh÷ng t tëng triÕt häc cña ngêi tiÒn bèi vµ cô thÓ ho¸ thªm mét sè ®iÓm cô thÓ vÒ nhµ níc kho¸n íc. Lý luËn ®ã cña «ng ®· ®îc giai cÊp T s¶n Anh triÖt ®Ó sö dông sau khi ®· n¾m ®îc chÝnh quyÒn Nhµ níc tõ tay giai cÊp chóa ®Êt phong kiÕn b¶o thñ, ch¼ng h¹n nh nh÷ng quan ®iÓm vÒ quyÒn b×nh ®¼ng tµi s¶n, quyÒn t h÷u, quyÒn lËp ph¸p, quyÒn chÊp hµnh ph¸p... b- Lý luËn nhËn thøc cña J.Lècc¬ cã thÓ ®îc kh¸i qu¸t ë mÊy ®iÓm lín sau ®©y: + Mét lµ: ¤ng tiÕp tôc kinh nghiÖm luËn cña F.Bªc¬ vµ cã bæ xung thªm NÕu nh F.Bªc¬ nãi r»ng mäi nhËn thøc ®Òu b¾t nguån tõ kinh nghiÖm th× J.Lècc¬ bæ xung thªm r»ng: mäi kinh nghiÖm ®Òu b¾t nguån tõ c¶m gi¸c Khi lËp luËn vÒ "c¶m gi¸c", J.Lècc¬ ®· kh«ng ®øng v÷ng trªn lËp trêng duy vËt. ¤ng ph©n chia c¶m gi¸c thµnh hai lo¹i lµ: + C¶m gi¸c bªn trong + C¶m gi¸c bªn ngoµi Tõ ®ã ¤ng ®i tíi mét kÕt luËn duy vËt thiÕu triÖt ®Ó lµ: Cã kinh nghiÖm bªn trong vµ cã kinh nghiÖm bªn ngoµi. Kinh nghiÖm bªn trong lµ kÕt qu¶ tËp hîp c¸c c¶m gi¸c bªn trong con ngêi (hay nh÷ng ph¶n x¹, nh÷ng xóc c¶m c¸ nh©n) kh«ng cã liªn quan g× tíi sù vËt kh¸ch quan. Cßn kinh nghiÖm bªn ngoµi lµ kÕt qu¶ cña sù tËp hîp c¸c c¶m gi¸c ph¸t sinh do sù t¸c ®éng cña sù vËt kh¸ch quan lªn c¶m gi¸c cña con ngêi. Nh vËy lµ trong luËn ®iÓm nµy ®· béc lé sù thiÕu triÖt ®Ó cña lËp trêng duy vËt cña J.Lècc¬ ChÝnh Becc¬li sau nµy ®· lîi dông kÏ hë ®ã ®Ó x©y dùng lý luËn trioÕt häc duy t©m cña m×nh. + Hai lµ: ®øng trªn quan ®iÓm kinh nghiÖm luËn «ng kh¼ng ®Þnh r»ng kh«ng cã t tëng bÈm sinh . §©y lµ luËn ®iÓm ®èi lËp víi quan ®iÓm vÒ sù tån t¹i cña t tëng bÈm sinh do nhµ triÕt häc NhÞ nguyªn §Òc¸ct¬ (Ph¸p - thÕ kû 17) nªu ra. Theo J.Lècc¬ "linh hån" cña con ngêi khi võa míi sinh ra còng gièng nh lµ "tê giÊy tr¾ng", lµ "tÊm gç méc". Tøc lµ trong trÝ tuÖ cña con ngêi võa míi sinh ra kh«ng cã kinh nghiÖm nµo c¶. Theo «ng, toµn bé ®êi sèng t©m lý, ý thøc cña con ngêi ®Òu phô thuéc vµo hoµn c¶nh kh¸ch quan mµ con ngêi sèng. Quan ®iÓm Êy cã xu híng duy vËt trong viÖc gi¶i thÝch nguån gèc nhËn thøc phæ biÕn cña con ngêi víi t c¸ch lµ con ngêi nh©n lo¹i. + Ba lµ: KÕt qu¶ cña sù tËp hîp nh÷ng kinh nghiÖm sÏ lµm xuÊt hiÖn ®êi sèng t©m lý, ®êi sèng t tëng cña con ngêi. ¤ng ph©n chia t tëng cña con ngêi thµnh hai lo¹i lµ + T tëng phøc t¹p + T tëng gi¶n ®¬n T tëng gi¶n ®¬n lµ tæng sè nh÷ng c¶m gi¸c cña con ngêi, cßn t tëng phøc t¹p th× kh«ng chØ lµ tæng sè nh÷ng c¶m gi¸c ®¬n lÎ mµ cÇn cã sù nç lùc cña lý trÝ, ph¶i cã sù ph©n tÝch cña lý trÝ, so s¸nh c¸c c¶m gi¸c ®Ó dÉn tíi nh÷ng hiÓu biÕt s©u s¾c vÒ ®èi tîng nhËn thøc. + Bèn lµ: J.Lècc¬ ®a ra ý kiÕn vÒ "®Æc tÝnh cã tríc" vµ "®Æc tÝnh cã sau" cña ®èi tîng nhËn thøc. ¤ng cho r»ng ®Æc tÝnh cã tríc lµ nh÷ng ®Æc tÝnh vÒ kh«ng gian, chuyÓn ®éng... §©y lµ nh÷ng ®Æc tÝnh kh¸ch quan kh«ng phô thuéc vµo c¶m gi¸c cña con ngêi. NhiÖm vô cña c¸c khoa häc lµ ph¸t hiÖn ra nh÷ng ®Æc tÝnh ®ã. Cßn ®Æc tÝnh cã sau lµ nh÷ng ®Æc tÝnh vÒ mïi vÞ, ©m thanh... cña ®èi tîng nhËn thøc. theo «ng, nh÷ng ®Æc tÝnh nµy mang tÝnh chÊt chñ quan tuú theo mçi c¸ nh©n cã thÓ kh¸ch quan, tøc lµ mang tÝnh chÊt chñ quan. Do kh«ng gi¶i thÝch triÖt ®Ó mèi liªn hÖ gi÷a "®Æc tÝnh cã tríc" víi "®Æc tÝnh cã sau" nªn lý luËn nµy cña «ng sau nµy ®· bÞ Becc¬li lîi dông ®Ó luËn gi¶i vÒ tÝnh chÊt chñ quan trong sù tån t¹i cña ®èi tîng nhËn thøc. TriÕt häc duy vËt thiÕu triÖt ®Ó cña J.Lècc¬ cßn thÓ hiÖn c¶ trong quan niÖm cã tÝnh chÊt thÇn häc cña «ng vÒ sù h×nh thµnh vò trô. ¤ng lµ ngêi theo tù nhiªn thÇn luËn - tøc lµ lý luËn cho r»ng ThÇn linh lµ lùc lîng s¸ng t¹o ra thÕ giíi. V.I.Lªnin, trong t¸c phÈm "Chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa kinh nghiÖm phª ph¸n" ®· nhËn xÐt rÊt chÝnh x¸c vÒ triÕt häc cña J.Lècc¬ còng nh cña Duy gi¸c luËn nãi chung nh sau : " XuÊt ph¸t tõ c¶m gi¸c, cã thÓ ®i theo ®êng lèi cña chñ nghÜa duy t©m chñ quan, dÉn tíi duy ng· luËn... mµ còng cã thÓ ®i theo ®êng lèi cña chñ nghÜa kh¸ch quan dÉn tíi chñ nghÜa duy vËt..." Thùc tÕ lÞch sö triÕt häc ®· chøng minh luËn ®iÓm ®ã cña V.I.Lªnin. ChÝnh triÕt häc duy gi¸c luËn cña J.Lècc¬ ®· lµ ®iÓm xuÊt ph¸t cho c¶ hai ph¸i: triÕt häc duy vËt Ph¸p thÕ kû 18 vµ triÕt häc duy t©m cña Becc¬li C©u 24: Ph©n tÝch t tëng triÕt häc duy t©m chñ quan cña nhµ triÕt häc G.Becc¬li Tr¶ lêi: a- G.Becc¬li (1684-1753) Tríc sù th¾ng lîi thËt rùc rì cña chñ nghÜa duy vËt ë thÕ kû 17, tríc tinh thÇn khai s¸ng hÕt søc nh©n b¶n cña c¸c nhµ khai s¸ng lóc ®ã, «ng BÐcc¬li - mét gi¸m môc ngêi níc Anh ®· cã tham väng "kh«i phôc trªn toµn thÕ giíi c¸i tinh thÇn ®øc h¹nh ®· bÞ xuyªn t¹c". ¤ng nãi: "T«i hy väng r»ng ®éc gi¶ v« t sÏ thÊy râ rµng kh¸i niÖm cao c¶ vÒ Chóa vµ viÖc yªn lßng chê ®îi ®Êng bÊt tö xuÊt hiÖn mét c¸ch tù nhiªn nhê sù suy nghÜ cè g¾ng vµ cã ph¬ng ph¸p. Dï con ®êng bõa b·i rèi ren Êy ®a ®Õn chç nµo còng vËy, ®ã lµ con ®êng mét sè ngêi suy nghÜ tù do gäi kh«ng hoµn toµn ®óng lµ tù do t tëng, sè ngêi nµy Ýt cã thÓ chÞu næi sù ng¨n ngõa cña logic häc, còng nh cña t«n gi¸o hay ChÝnh phñ" T tëng triÕt häc cña G.BÐcc¬li thuéc dßng t tëng triÕt häc duy t©m chñ quan, cã ¶nh hëng kh¸ lín trong dßng ph¸t triÓn cña triÕt häc duy t©m m·i vÒ sau nµy. Gi÷a triÕt häc Êy víi nh÷ng biÕn tíng cña chñ nghÜa duy t©m trong thêi ®¹i ngµy nay cã sù gÇn gòi kh¸ lín vÒ b¶n chÊt - ®ã lµ triÕt häc hiÖn sinh, thùc chøng, thùc dông. §¬ng thêi, ë thÕ kû 17, triÕt häc cña G.BÐcc¬li cã môc tiªu b¶o vÖ sù tån t¹i cña nh÷ng quan ®iÓm t«n gi¸o, C¬ ®èc... b- Néi dung c¬ b¶n trong triÕt häc duy t©m chñ quan cña G.BÐcc¬li Cã thÓ kh¸i qu¸t néi dung t tëng triÕt häc cña G.BÐcc¬li ë hai luËn ®iÓm chung sau ®©y: + Mét lµ: Phñ nhËn sù tån t¹i kh¸ch quan cña thÕ giíi vËt chÊt Theo «ng, thÕ giíi vËt chÊt cã tån t¹i nhng nã kh«ng tån t¹i kh¸ch quan mµ tr¸i l¹i sù tån t¹i cña nã phô thuéc vµo c¶m gi¸c chñ quan cña con ngêi, cña mçi c¸ nh©n con ngêi. + Hai lµ: Kh«ng cã ch©n lý kh¸ch quan. Ch©n lý mang tÝnh chñ quan, phô thuéc vµo mçi c¸ nh©n, phô thuéc vµo n¬i nh÷ng c¶m gi¸c kh¸c nhau cña mçi c¸ nh©n con ngêi. Do ®ã ¤ng cho r»ng: "Sù thËt (hay ch©n lý) tån t¹i theo ý kiÕn chung" Cã thÓ thÊy quan ®iÓm triÕt häc Êy qua mét sè ®o¹n trÝch dÉn sau ®©y: "T«i h×n thÊy qu¶ anh ®µo nµy, sê thÊy nã, nÕm nã... nã cã thËt! G¹t bá c¶m gi¸c mÒm dÞu, m¸t, ®¾ng, mÇu ®á ®i th× tøc lµ sÏ tiªu diÖt qu¶ anh ®µo. T«i kh¼ng ®Þnh r»ng qu¶ anh ®µo ch¼ng qua chØ lµ sù kÕt hîp nh÷ng Ên tîng hay biÓu tîng c¶m tÝnh do c¸c gi¸c quan biÕt ®îc, nh÷ng biÓu tîng Êy ®îc lý trÝ kÕt hîp thµnh mét sù vËt (hay cã mét c¸i tªn nµo ®Êy, v× r»ng mçi biÓu tîng ®Òu ®îc quan s¸t thÊy kÌm theo mét biÓu tîng kh¸c)". HoÆc: "Sù vËt... thËt ra lµ nh÷ng biÓu tîng, mµ biÓu tîng th× kh«ng thÓ tån t¹i ngoµi trÝ ãc, cho nªn sù tån t¹i cña chóng lµ ë chç chóng ®îc tri gi¸c". Quan niÖm duy t©m chñ quan cña G.BÐcc¬li cuèi cïng ®· dÉn tíi quan niÖm duy t©m kh¸ch quan mang tÝnh c¸ch t«n gi¸o. ¤ng viÕt: "C¸i giang san nhµ Trêi vµ tÊt c¶ bé mÆt ®Ñp ®Ï cña tr¸i ®Êt, tãm l¹i tÊt c¶ c¸c sù vËt hîp thµnh vò trô ®Òu kh«ng tån t¹i ë ngoµi tinh thÇn... sù tån t¹i cña chóng lµ ë chç ®îc tri gi¸c hay ®îc nhËn thøc, vµ do ®ã, nÕu trong hienÑ thùc chóng kh«ng ®îc t«i tri gi¸c hay kh«ng cã ë trong trÝ ãc mét tinh thÇn nµo kh¸c th× tøc lµ chóng kh«ng tån t¹i, hoÆc chóng tån t¹i trong trÝ ãc mét tinh thÇn vÜnh viÔn nµo ®ã". Tinh thÇn vÜnh viÔn mµ G.BÐcc¬li nãi ë ®©y lµ Thiªn Chóa (Chóa Trêi) VËy, môc tiªu cuèi cïng cña Gi¸m môc G.BÐcc¬li chÝnh lµ luËn chøng vÒ triÕt häc cho luËn ®iÓm c¬ b¶n cña ®¹o C¬ ®èc: sù tån t¹i cña Chóa Trêi TriÕt häc duy t©m chñ quan cña G.BÐcc¬li sau nµy ®· ®îc Hium, Makh¬ vµ ®ång bän ph¸t triÓn. V.I.Lªnin trong t¸c phÈm "Chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa kinh nghiÖm phª ph¸n" ®· b¸c bá nã b»ng nh÷ng luËn cø hÕt søc x¸c ®¸ng vÒ mÆt khoa häc vµ triÕt häc. C©u 25: Ph©n tÝch néi dung t tëng triÕt häc NhÞ nguyªn cña R.§ªc¸ct¬ Tr¶ lêi: a- R.§ªc¸ct¬ (1596-1650) R.§ªc¸ct¬ lµ mét nhµ khoa häc vµ lµ mét nhµ triÕt häc lín cña níc Ph¸p ë thÕ kû 17. HÖ thèng triÕt häc cña «ng thêng ®îc coi lµ thuéc ph¸i triÕt häc NhÞ nguyªn. HÖ thèng triÕt häc Êy bao gåm hai bé phËn hîp thµnh lµ: + Siªu h×nh häc + VËt lý häc trong bé phËn thø hai, R.§ªc¸ct¬ lµ mét nhµ triÕt häc duy vËt kh¸ triÖt ®Ó. Cßn trong "Siªu h×nh häc" «ng l¹i béc lé ra lµ mét nhµ triÕt häc NhÞ nguyªn. Theo nhËn xÐt cña M¸c th× "Trong "VËt lý häc" «ng (R.§ªc¸ct¬) ®· coi vËt chÊt lµ cã mét søc s¸ng t¹o ®éc lËp vµ coi sj vËn ®éng m¸y mãc lµ biÓu hiÖn sù sèng vËt chÊt. ¤ng ®· hoµn toµn t¸ch rêi "VËt lý häc" cña «ng víi "Siªu h×nh häc" cña «ng. Trong giíi h¹n "VËt lý häc", vËt chÊt lµ mét thùc thÓ duy nhÊt, lµ c¬ së duy nhÊt cña tån t¹i cña nhËn thøc" b- Néi dung c¬ b¶n trong hÖ thèng triÕt häc cña R.§ªc¸ct¬ * Mét lµ: VÒ b¶n thÓ luËn triÕt häc Trong "VËt lý häc" cña m×nh, R.§ªc¸ct¬ ®· ®a ra quan niÖm duy vËt vÒ b¶n thÓ. Trong «ng, vò trô lµ thÕ giíi vËt chÊt. VËt chÊt lµ v« h¹n, vËt chÊt dï gåm nh÷ng h¹t nhá nhng vÒ nguyªn t¾c lµ cã thÓ ph©n chia ®îc v« cïng, kh«ng cã giíi h¹n cuèi cïng. LuËn ®iÓm nµy cña «ng kh¸c víi c¸c quan ®iÓm cña §ªm«crit thêi cæ ®¹i Hy L¹p vÒ nguyªn tö vµ quan niÖm cña Anaxag« vÒ c¸c phÇn tö ®ång chÊt (Hªmª«m«ri). R.§ªc¸ct¬ cho r»ng: kh«ng cã kh«ng gian vµ thêi gian trèng rçng, kh«ng cã vËt chÊt. Tr¸i l¹i vËt chÊt lu«n cã kh«ng gian vµ thêi gian, r»ng qu¶ng tÝnh lµ thuéc tÝnh vèn cã, g¾n liÒn víi vËt thÓ. ¤ng cho r»ng vËn ®éng lµ kh«ng thÓ bÞ tiªu diÖt, nã lu«n g¾n liÒn víi c¸c vËt thÓ. VËt thÓ lu«n vËn ®éng, chuyÓn ®æi vÞ trÝ - tøc lµ vËn ®éng trong kh«ng gian. Thêi Êy khoa häc cha ph¸t hiÖn ra nhiÒu h×nh thøc vËn ®éng cña thÕ giíi vËt chÊt, nªn «ng ®· hiÓu vËn ®éng cña vËt chÊt chØ lµ sù vËn ®éng c¬ giíi mµ th«i. Tõ lý luËn vÒ c¸c h¹t nhá vËt chÊt R.§ªc¸ct¬ ®· x©y dùng mét lý thuyÕt gi¶ ®Þnh vÒ sù h×nh thµnh vò trô. ¤ng cho r»ng mét vËt chÊt lóc ®Çu ë tr¹ng th¸i hoµn toµn ®ång lo¹i vµ chuyÓn ®éng kh«ng ngõng theo chiÒu xo¸y nh nh÷ng c¬n lèc. Qu¸ tr×nh xo¸y lèc vËt chÊt ®ã lµm ph©n chia vËt chÊt thµnh ba lo¹i + Nh÷ng h¹t nhá, tinh tÕ hîp thµnh yÕu tè löa + Nh÷ng h¹t lín h¬n hîp thµnh kh«ng khÝ + Cßn nh÷ng h¹t lín h¬n n÷a t¹o ra yÕu tè c¸c vËt thÓ c¬ giíi ®Êt ®¸... Trªn ®©y lµ nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc trong bé phËn "VËt lý häc", cßn trong "Siªu h×nh häc" th× «ng ®· ®øng trªn quan ®iÓm nhÞ nguyªn ®Ó gi¶i thÝch vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc. Theo «ng cã hai thùc thÓ tån t¹i ®éc lËp víi nhau, kh«ng phô thuéc vµo nhau, ®ã lµ: + Thùc thÓ tinh thÇn + Thùc thÓ vËt chÊt Thùc thÓ vËt chÊt th× cã ®Æc trng qu¶ng tÝnh, cßn thùc thÓ tinh thÇn th× cã ®Æc trng biÕt t duy C¶ hai thùc thÓ nµy ®Òu tu©n thñ mét thùc thÓ tèi cao lµ thÇn linh Nh thÕ, xÐt vÒ toµn bé th× trong hÖ thèng triÕt häc cña R.§ªc¸ct¬ lµ cã tÝnh m©u thuÉn vÒ quan ®iÓm triÕt häc gi÷a hai bé phËn: Siªu h×nh häc vµ VËt lý häc. + Hai lµ: VÒ lý luËn nhËn thøc R.§ªc¸ct¬ lµ mét nhµ triÕt häc lu«n kªu gäi vµ cæ vò viÖc nghiªn cøu giíi tù nhiªn ®Ó sö dông nã v× môc ®Ých cña con ngêi. Do ®ã «ng ®ßi hái ph¶i thay triÕt häc kinh viÖn nhµ thê b»ng viÖc d¹y ngêi ta nh÷ng kiÕn thøc vÒ tù nhiªn. ¤ng viÕt "Thay cho triÕt häc trõu tîng d¹y ë c¸c trêng cã thÓ lËp ra mét thø triÕt häc thùc tiÔn mµ nhê ®ã nÕu biÕt ®îc søc m¹nh vµ t¸c dông cña löa, níc, khÝ, sao, trêi vµ tÊt c¶ c¸c vËt thÓ kh¸c xung quanh chóng ta mét c¸ch còng râ rÖt nh nh÷ng ngêi thî lµnh nghÒ cña chóng ta biÕt c¸c thø nghÒ thñ c«ng th× chóng ta sÏ cã thÓ gièng nh hä sö dông nh÷ng lùc lîng Êy víi tÊt c¶ c«ng dông cña chóng vµ do ®ã trë thµnh kÎ thèng trÞ vµ chi phèi tù nhiªn. NÕu nh F.Bªc¬ chñ tr¬ng: §Ó nhËn thøc ®óng tríc hÕt ph¶i tÈy röa c¸c ¶o tëng th× víi R.§ªc¸ct¬ l¹i yªu cÇu nguyªn t¾c sè mét cña nhËn thøc lµ: Ph¶i nghi ngê tÊt c¶ Tuy nhiªn nguyªn t¾c "nghi ngê" cña viÖc nhËn thøc ®óng mét c¸i g× ®ã ®èi víi R.§ªc¸ct¬ ®ã kh«ng ph¶i lµ chñ nghÜa hoµi nghi trong nhËn thøc mµ chØ lµ mét nguyªn t¾c gióp cho ngêi nhËn thöct¸nh ®îc nh÷ng ngé nhËn, nh÷ng ph¸n ®o¸n, vâ ®o¸n trong nhËn thøc mµ th«i. Do ®ã nguyªn t¾c nµy cã mét gi¸ trÞ khoa häc rÊt lín ë thêi «ng lµ thêi ®¹i cßn ¶nh hëng rÊt lín bëi lßng tin t«n gi¸o. §i liÒn víi nguyªn t¾c nãi trªn «ng cßn ®Ò ra mét nguyªn t¾c næi tiÕng T«i t duy, vËy t«i tån t¹i §©y lµ mét luËn ®iÓm cã gi¸ trÞ tÝch cùc ®¬ng thêi, do qu¸ nhÊn m¹nh yÕu tè t duy nªn kh«ng tr¸nh khái viÖc dÉn tíi xu híng coi thêng kinh nghiÖm trong nhËn thøc. §©y lµ ®iÓm kh¸c víi Bªc¬n trong lý luËn nhËn thøc - ®Ò cao kinh nghiÖm. Tõ viÖc ®Ò cao yÕu tè t duy trong nhËn thøc ®· dÉn R.§ªc¸ct¬ ®Õn chç coi tiªu chuÈn cña ch©n lý kh«ng ph¶i lµ thùc tiÔn khoa häc mµ lµ ë chç t duy cã m¹ch l¹c, khóc triÕt, logic hay kh«ng. Ph¬ng ph¸p nhËn thøc khoa häc theo R.§ªc¸ct¬ bao gåm 4 nguyªn t¾c c¬ b¶n: 1- Tríc hÕt ph¶i biÕt nghi ngê nÕu thÊy nã cha ch¾c ch¾n lµ ch©n lý 2- CÇn chia nhá ®èi tîng nghiªn cøu ®Ó nhËn thøc 3- Gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò tõ ®¬n gi¶n nhÊt, theo tr×nh tù logic lªn c¸c vÊn ®Ò phøc t¹p ho¸. 4- BÊt cø vÊn ®Ò nµo còng ph¶i tÝnh to¸n xem xÐt cho ®Çy ®ñ ®Ó cã c¨n cø tin tëng ch¾c ch¾n. Do qu¸ ®Ò cao t duy lý tÝnh, xem nhÑ trùc quan c¶m tÝnh nªn R.§ªc¸ct¬ ®· ®i tíi quan niÖm cho r»ng cã t tëng bÈm sinh, ch¼ng h¹n «ng coi nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n cña logic häc vµ to¸n häc lµ nh÷ng t tëng bÈm sinh. C©u 26: Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï vÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi vµ ®Æc trng cña nÒn triÕt häc cæ ®iÓn §øc. Tr¶ lêi: Kh¸i niÖm "TriÕt häc cæ ®iÓn §øc" dïng ®Ó chØ sù ph¸t triÓn cña triÕt häc níc §øc ë nöa cuèi thÕ kû 18 vµ böa ®Çu thÕ kû 19, ®îc më ®Çu tõ hÖ thèng triÕt häc cña E.Kant, tr¶i qua Phicht¬, Sªlinh ®Õn triÕt häc duy t©m kh¸ch quan cña Hªghen vµ triÕt häc duy vËt cña Ph¬B¸ch. ChØ trong mét thêi kú lÞch sö rÊt ng¾n (kho¶ng mét thÕ kû) nh÷ng triÕt häc cæ ®iÓn §øc ®· t¹o ra nh÷ng tiÒn ®Ò lý luËn hÕt søc quan träng cho sù ra ®êi cña triÕt häc M¸c ë gi÷a thÕ kû 19. 1- TriÕt häc cæ ®iÓn §øc xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn trong mét ®iÒu kiÖn kinh tÕ chÝnh trÞ - x· héi hÕt søc ®Æc biÖt Níc §øc vµo cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19 vÉn cßn lµ mét níc hÕt søc l¹c hËu vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ so víi nhiÒu níc kh¸c ë Ch©u ¢u nh Anh, Ph¸p, Hµ Lan. T×nh tr¹ng c¸t cø phong kiÕn vÉn cßn rÊt nÆng nÒ, thªm vµo ®ã lµ chÝnh s¸ch hµ kh¾c,phi d©n chñ cña Nhµ níc qu©n chñ Phæ. Giai cÊp t s¶n §øc vµo thêi kú ®ã ®· xuÊt hiÖn nhng cßn nhá bÐ vÒ sè lîng vµ yÕu kÐm vÒ thÕ lùc chÝnh trÞ. V× vËy, khi níc Anh vµ Ph¸p ®· thùc hiÖn cuéc c¸ch m¹ng T s¶n th× ë níc §øc t¬ng lai Êy vÉn cßn xa vêi. TÊm g¬ng cña c¸c níc T©y ¢u ®· kÝch thÝch tinh thÇn ph¶n kh¸ng c¸ch m¹ng cña giai cÊp T s¶n §øc vµ nh÷ng bé phËn tiÕn bé kh¸c trong x· héi §øc. Nhng v× nhá bÐ vÒ sè lîng vµ yÕu kÐm vÒ chÝnh trÞ nªn nh÷ng lùc lîng nµy ®· kh«ng thÓ tiÕn hµnh c¸ch m¹ng T s¶n trong thùc tiÔn nªn hä ®· tiÕn hµnh c¸ch m¹ng vÒ ph¬ng diÖn t tëng. C.M¸c tõng nãi "TriÕt häc §øc cña c¸ch m¹ng Ph¸p". Qua nhËn ®Þnh ®ã cña C.M¸c cã thÓ thÊy r»ng triÕt häc §øc ë cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19 lµ cã chøa ®ùng mét néi dung c¸ch m¹ng nhng h×nh thøc cña nã th× cùc kú "rèi r¾m" vµ cã tÝnh chÊt b¶o thñ, ph¶n ®éng. §©y lµ nÐt ®Æc thï cña triÕt häc §øc vµo thêi kú Êy vµ nÐt ®Æc thï nµy ph¶n ¸nh rÊt râ nÐt trong hÖ thèng triÕt häc cña Hªghen - triÕt häc Hªghen cã bao chøa mét néi dung rÊt c¸ch m¹ng, ®ã lµ phÐp biÖn chøng, nhng hÖ thèng (h×nh thøc) cña triÕt häc Hªghen l¹i cùc kú duy t©m, rèi r¾m vµ kÐo theo nh÷ng kÕt luËn chÝnh trÞ ®¹o ®øc ph¶n tiÕn bé. 2- Trªn mét ý nghÜa nhÊt ®Þnh, triÕt häc cæ ®iÓn §øc kh«ng chØ lµ sù ph¶n nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - chÝnh trÞ vµ x· héi ë níc §øcv vµ c¸c níc Ch©u ¢u lóc bÊy giê mµ nã cßn lµ sù ph¶n ¸nh, sù kh¸i qu¸t nh÷ng thµnh tùu cña sù ph¸t triÓn khoa häc tù nhiªn ë thÕ kû 18 vµ ®Çu thÕ kû 19. Díi sù t¸c ®éng quyÕt ®Þnh cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ph¬ng thøc s¶n xuÊt T b¶n chñ nghÜa ë c¸c níc T©y ¢u. Khoa häc tù nhiªn ®· ®¹t ®îc nhiÒu thµnh tùu lín. Vµo cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19 ®· xuÊt hiÖn hµng lo¹t nh÷ng ph¸t minh khoa häc quan träng: §Þnh luËt b¶o toµn vµ chuyÓn ho¸ n¨ng lîng cña L«m«n«sèp, häc thuyÕt vÒ dìng khÝ cña Pritsli vµ Sil¬ vÒ sù b¸c bá cã c¬ së khoa häc cña Lavoadie ®èi víi thuyÕt Phol«dist¬n... §Æc biÖt n¨m 1755 E.Kant ®· ®a ra gi¶ thuyÕt khoa häc vÒ sù ph¸t sinh vò trô sau nµy häc thuyÕt ®ã mang tªn: "Kant Lanlax¬" ®· dËt cho c¬ së khoa häc tù nhiªn vÒ quan ®iÓm ph¸t triÓn mµ quan ®iÓm ph¸t triÓn lµ mét quan ®iÓm cèt lâi cña lý luËn phÐp biÖn chøng. Tãm l¹i nghiªn cøu triÕt häc cæ ®iÓn §øc cÇn ph¶i ®Æt nã trong bèi c¶nh lÞch sö chung cña Ch©u ¢u ë thÕ kû 18 ®Õn thÕ kû 19 th× míi cã thÓ lý gi¶i ®îc nh÷ng vÊn ®Ò trong néi dung còng nh h×nh thøc cña c¸c häc thuyÕt triÕt häc cæ ®iÓn §øc. C©u 27: Ph©n tÝch t tëng triÕt häc NhÞ nguyªn cña nhµ triÕt häc E.Kant Tr¶ lêi: TriÕt häc cña E.Kant ®îc chia lµm hai thêi kú - Thêi kú 1: (Tríc n¨m 1770) thêi kú tríc phª ph¸n - Thêi kú 2: (Sau n¨m 1770) thêi kú sau phª ph¸n Së dÜ ph¶i chia lµm hai thêi kú nh vËy v× triÕt häc cña E.Kant cã nh÷ng néi dung vµ tinh thÇn rÊt kh¸c nhau trong hai thêi kú nµy: thêi kú thø nhÊt, trong häc thuyÕt cña «ng cã nhiÒu yÕu tè duy vËt, cã nhiÒu ph¸t minh quan träng vÒ khoa häc tù nhiªn vµ mang tinh thÇn l¹c quan cña mét nhµ khoa häc ch©n chÝnh. Cßn thêi kú thø hai, trong triÕt häc cña E.Kant cã nhiÒu yÕu tè duy t©m, tÝn ngìng, bÊt kh¶ tri vµ mang mét tinh thÇn yÕm thÕ, tiªu cùc vµ ®«i khi nguþ biÖn. Nãi vÒ triÕt häc cña E.Kant V.I.Lªnin viÕt: "§Æc ®iÓm c¬ b¶n cña triÕt häc E.Kant lµ sù ®iÒu hoµ gi÷a chñ nghÜa duy vËt vµ chñ nghÜa duy t©m, lµ lµm cho hai chñ nghÜa Êy tho¶ hiÖp víi nhau, lµ kÕt hîp nh÷ng trµo lu triÕt häc kh¸c nhau vµ ®èi lËp nhau thµnh mét hÖ thèng duy nhÊt"(1) Nãi c¸ch kh¸c: triÕt häc cña E.Kant lµ triÕt häc NhÞ nguyªn luËn a- Thêi kú thø nhÊt Trong thêi kú nµy E.Kant cã hai ph¸t hiÖn quan träng liªn quan vÒ mÆt t tëng triÕt häc cña «ng: - Gi¶ thuyÕt khoa häc vÒ sù h×nh thµnh vò trô tõ nh÷ng h¹t bôi vËt chÊt - Gi¶ thuyÕt khoa häc vÒ sù lªn xuèng cña níc thuû triÒu do sù t¸c ®éng cña søc hót mÆt tr¨ng vµ tr¸i ®Êt Trong t¸c phÈm "Chèng Duy rinh" F.Enghen ®· ®¸nh gi¸ cao hai ph¸t minh khoa häc nµy. Bëi v× theo F.Enghen th× chÝnh hai ph¸t minh khoa häc nµy ®· ®em l¹i mét quan niÖm rÊt biÖn chøng vÒ sù ph¸t triÓn vµ vÒ mèi liªn hÖ cña c¸c sù vËt vµ hiÖn t-

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
îng trong vò trô, ®Æc biÖt lµ ph¸t minh thø nhÊt ®· ®em l¹i quan ®iÓm lÞch sö vµo ®Þa h¹t cña v¹n vËt häc lý thuyªts. N¨m 1766 E.Kant ®· biÕn cuèn s¸ch nhan ®Ò "Nhøng íc m¬ cña anh chµng ¶o tëng ®îc soi s¸ng b»ng nh÷ng íc m¬ cña khoa siªu h×nh". trong cuèn s¸ch nµy «ng ®· chÕ giÔu nh÷ng kÎ mª tÝn, tin vµo nh÷ng ®iÒu thÇn linh. ë ®©y ®· thÓ hiÖn quan ®iÓm v« thÇn cña «ng. b- Thêi kú thø hai Trong thêi kú thø hai, triÕt häc cña E.Kant chÞu nhiÒu ¶nh hëng cña triÕt häc Hium, Lepnit vµ V«nph¬ TriÕt häc cña E.Kant trong thêi kú thø hai gåm nh÷ng vÊn ®Ò sau: - Mét lµ: E.Kant còng nh nhiÒu nhµ triÕt häc §øc lóc ®ã ®· t¸n ®ång quan ®iÓm cña thuyÕt "§éng lùc häc" Theo thuyÕt nµy th× c¸i cã tríc kh«ng ph¶i lµ vËt chÊt mµ lµ mét thø "lùc thuÇn tuý", mét thø "vËn ®éng thuÇn tuý" t¸ch khái vËt chÊt. Nh vËy lµ vËn ®éng ®· bÞ t¸ch khái vËt chÊt vµ biÕn thµnh mét søc m¹nh phi vËt chÊt h¬n n÷a lµ nguyªn nh©n lµm cho vËt chÊt vËn ®éng. MÆc dï "®éng lùc häc" lµ thuyÕt duy t©m nhng nã cã chøa ®ùng nh÷ng quan ®iÓm biÖn chøng nhÊt ®Þnh - ®ã lµ quan niÖm vÒ sù thèng nhÊt cña hai xu híng ®èi lËp nh søc hót vµ søc ®Èy, ®iÖn ©m vµ ®iÖn d¬ng... nhng mÆt ®èi nµy th©m nhËp vµo nhau ®ång ho¸ lÉn nhau. (Quan ®iÓm "®éng lùc häc" cña E.Kant ®îc tr×nh bµy trong t¸c phÈm "nh÷ng nguyªn lý c¬ b¶n siªu h×nh cña khoa häc tù nhiªn" xuÊt b¶n n¨m 1786) - Hai lµ: E.Kant tù ®Æt ra cho m×nh nhiÖm vô ph¶i phª ph¸n c¶ chñ nghÜa duy vËt siªu h×nh lÉn chñ nghÜa duy t©m duy lý ë thÕ kû 17. Nhng trong thùc tÕ th× E.Kant chØ kÕt hîp hai thø triÕt häc Êy trong hÖ thèng triÕt häc cña m×nh mµ th«i. §Ó x©y dùng triÕt häc NhÞ nguyªn vµ bÊt kh¶ tri cña m×nh, E.Kant ®· ®ö© kh¸i niÖm nÒn t¶ng lµ kh¸i niÖm "vËt tù nã". Theo E.Kant, vËt tù nã tån t¹i kh¸ch quan mµ con ngêi vÒ nguyªn t¾c lµ kh«ng thÓ biÕt ®îc nã lµ g×. VËt tù nã khi t¸c ®éng lªn c¸c gi¸c quan cña con ngêi th× sinh ra thÕ giíi c¸c hiÖn tîng mu«n mÇu mu«n vÎ ®ã lµ giíi tù nhiªn cïng nh÷ng qui luËt cña nã. Nh vËy, theo E.Kant, ®iÒu kiÖn cña giíi tù nhiªn tån t¹i lµ ph¶i cã vËt tù nã vµ gi¸c quan cña chñ thÓ (lµ con ngêi), nãi c¸ch kh¸c, yÕu tè chñ quan trë thµnh mét ®iÒu kiÖn tÊt yÕu cho sù tån t¹i cña giíi tù nhiªn. - Ba lµ : E.Kant ®· ®a ra lý luËn nhËn thøc duy t©m. Theo lý luËn cña E.Kant th×: 1- §Ó nhËn thøc c¸i g× ®ã th× tríc hÕt ph¶i nghiªn cøu ngay chÝnh c¸i c«ng cô cña nhËn thøc vµ n¨ng lùc nhËn thøc. C«ng cô nhËn thøc ®ã lµ nh÷ng kh¸i niÖm, ph¹m trï. N¨ng lùc nhËn thøc - ®ã lµ kh¶ n¨ng tiªn thiªn (bÈm sinh) 2- VÒ nguyªn t¾c lµ kh«ng thÓ nhËn thøc ®îc vËt tù nã, mµ chØ cã thÓ nhËn thøc ® îc thÕ giíi c¸c hiÖn tîng sinh ra tõ sù t¸c ®éng cña vËt tù nã lªn c¸c gi¸c quan cña con ngêi. 3- Cã hai lo¹i kiÕn thøc: "KiÕn thøc khoa häc" vµ "KiÕn thøc h¹n chÕ". Lo¹i thø nhÊt ®ã lµ nhøng luËn ®Ò to¸n häc (nã lµ tiªn nhiªn - Aprion), nã cã tríc kinh nghiÖm, ngoµi kinh nghiÖm. Lo¹i thø hai - ®ã lµ lo¹i kiÕn thøc th«ng thêng dùa trªn c¬ së kinh nghiÖm. Lo¹i thø nhÊt th× phæ biÕn, tÊt yÕu vµ tuyÖt ®èi chÝnh x¸c, cßn lo¹i thø hai th× t¬ng ®èi chÝnh x¸c - nãi chung lµ ngîc l¹i. 4- NhËn thøc cña con ngêi tr¶i qua 3 giai ®o¹n lµ trùc quan c¶m tÝnh, gi¸c tÝnh ph©n tÝch vµ lý tÝnh Trùc quan c¶m tÝnh lµ qu¸ tr×nh thó nhËn c¸c c¶m gi¸c vµo hai h×nh thøc tiªn thiªn: kh«ng gian vµ thêi gian. Gi¸c tÝnh ph©n tÝch lµ qu¸ tr×nh hÖ thèng ho¸ c¸c c¶m gi¸c ë giai ®o¹n 1 Lý tÝnh lµ qu¸ tr×nh ®¹t tíi t duy lý luËn Trong phÇn gi¸c tÝnh ph©n tÝch E.Kant ®· ®Æt ra viÖc gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò quan träng vÒ ph¹m trï Ph¹m trï khoa häc lµ cã tÝnh phæ biÕn vµ tÊt yÕu ¤ng ®· kh¸i qu¸t c¸c ph¹m trï thµnh 4 khèi, mçi khèi cã ba ph¹m trï, cã quan hÖ víi nhau: 1- Sè lîn: §¬n sè - sè nhiÒu - ®¹i thÓ 2- ChÊt lîng: Kh¼ng ®Þnh - phñ ®Þnh H¹n chÕ 3- T¬ng quan: B¶n thÓ lµ thuéc tÝnh nguyªn nh©n vµ kÕt qu¶ - t¸c ®éng lÉn nhau 4- Ph¬ng thøc: Kh¶ n¨ng vµ kh«ng kh¶ n¨ng - tån t¹i vµ kh«ng tån t¹i - tÊt yÕu vµ ngÉu nhiªn - E.Kant ®Æt vÊn ®Ò vÒ nguån gèc c¸c ph¹m trï nhng «ng ®· kh«ng gi¶i quyÕt ®óng vÊn ®Ò nµy, tr¸i l¹i «ng r¬i vµo chñ nghÜa duy t©m khi kh¼ng ®Þnh nguån gèc chóng lµ tiªn thiªn. Trong phÇn lý tÝnh thuÇn tuý E.Kant ®· ®a ra 4 luËn ®Ì t¬ng ph¶n 1- ThÕ giíi cã h¹n hay v« h¹n trong kh«ng gian vµ thêi gian? 2- Cã thÓ ph©n chia nh÷ng vËt phøc t¹p thµnh nh÷ng bé phËn gi¶n ®¬n, thµnh nguyªn tè hay kh«ng? 3- Trong thÕ giíi, mäi c¸i bÞ thèng trÞ bëi tÝnh tÊt yÕu tuyÖt ®èi hay cßn cã thÓ cã tù do? 4- Trong thÕ giíi cã mét thùc thÓ tuyÖt ®èi tÊt yÕu víi t c¸ch lµ mét bé phËn, hay lµ nguyªn nh©n cña thÕ giíi hay kh«ng? E.Kant cho r»ng lý tÝnh khi gi¶i quyÕt vÊn ®Ò trªn sÏ bÞ r¬i vµo vßng luÈn quÈn, kh«ng thÓ kh¼ng ®Þnh ®îc lµ cã hay kh«ng. C©u 28: Ph©n tÝch gi¸ trÞ vµ h¹n chÕ trong triÕt häc duy t©m kh¸ch quan cña Hªgen Tr¶ lêi: TriÕt häc cña Hªgen lµ mét hÖ thèng rÊt ®å sé, chøa ®ùng nhiÒu yÕu tè biÖn chøng quý b¸u (F.Enghen) vµ rÊt phøc t¹p (ë ®©y chØ tr×nh bµy mét sè nÐt kh¸i qu¸t nhÊt vÒ triÕt häc Hªgen cßn nhiÒu luËn ®iÓm chi tiÕt cña triÕt häc Hªgen sÏ ®îc nghiªn cøu cô thÓ khi giíi thiÖu t¸c phÈm "Bót ký triÕt häc" cña V.I.Lªnin) TriÕt häc cña Hªgen cã mÆt b¶o thñ vµ mÆt tiÕn bé. MÆt b¶o thñ lµ hÖ thèng duy t©m kh¸ch quan, mÆt tiÕn bé lµ biÖn chøng cña «ng. a- HÖ thèng triÕt häc duy t©m kh¸ch quan Toµn bé triÕt häc cña Hªgen lµ mét hÖ thèng gåm ba bé phËn cÊu thµnh: 1- Logic häc 2- TriÕt häc tù nhiªn 3- TriÕt häc tinh thÇn Trong phÇn "Logic häc" cña m×nh, Hªgen ®· tr×nh bµy lý luËn cña m×nh vÒ "ý niÖm tuyÖt ®èi" coi nh mét thùc thÓ tinh thÇn, cã tríc giíi tù nhiªn, tù vËn ®éng trong b¶n th©n nã vµ sinh ra giíi tù nhiªn. Trong phÇn "TriÕt häc tù nhiªn" «ng nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò vÒ giíi tù nhiªn víi t c¸ch lµ "sù tha ho¸" cña "ý niÖm tuyÖt ®èi" ch¼ng h¹n nh÷ng vÊn ®Ò vÒ vËt lý häc, ho¸ häc, sinh vËt häc... - §©y lµ phÇn "kú quÆc nhÊt" (®¸nh gi¸ cña Lªnin) Trong phÇn "TriÕt häc tinh thÇn" Hªgen ®· ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò thuéc lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi nh chÝnh trÞ, ®¹o ®øc, mü häc... §èi tîng cña nã lµ tinh thÇn cña con ngêi víi t c¸ch lµ sù quay trë l¹i "ý niÖm tuyÖt ®èi" t¹i trong t duy cña mçi c¸ nh©n. Logic ph¸t triÓn bé ba cña Hªgen cã thÓ ®îc kh¸i qu¸t nh sau: ý niÖm tuyÖt ®èi lµ mét thùc thÓ tinh thÇn (mµ Lªnin cho r»ng ®ã chØ lµ tªn gäi kh¸c cña Thîng ®Õ) tån t¹i tríc giíi tù nhiªn xuÊt hiÖn. Nã tù thiÕt ®Þnh b¶n th©n nã, tù nã vËn ®éng vµ ph©n biÖt víi tinh thÇn nã. Theo ý Hªgen th× ý niÖm tuyÖt ®èi trong sù vËn ®éng biÖn chøng ®¹t tíi sù ph¸t triÓn ®Çy ®ñ ngay tõ tríc khi giíi tù nhiªn xuÊt hiÖn. Nã ®· mang trong nã, tõ tríc mäi sù quy ®Þnh sau nµy cña nã. ¤ng viÕt: "Gièng nh c¸i mÇm mang s½n trong nã tÊt c¶ b¶n chÊt cña c¸i c©y, vÞ, h×nh d¸ng c¸c qu¶, nh÷ng biÓu hiÖn ®Çu tiªn cña tinh thÇn còng mang trong nã toµn bé lÞch sö ë tr¹ng th¸i tiÒn thÕ (tiÒm n¨ng) Sù ph¸t triÓn biÖn chøng cña ý niÖm tuyÖt ®èi bÞ ®Èy ®Õn cïng th× "tha ho¸" (biÕn thµnh c¸i kh¸c nã nhng chÝnh lµ nã ë tr¹ng th¸i vµ h×nh thøc kh¸c) thµnh giíi tù nhiªn (cã thÓ h×nh dung t¬ng tù nh vËy vµ ¶nh cña vËt trong g¬ng. VËt lµ ý niÖm tuyÖt ®èi, cßn ¶nh cña vËt trong g¬ng lµ giíi tù nhiªn) V× sao ý niÖm tuyÖt ®èi l¹i tha ho¸ ra giíi tù nhiªn? Hªgen lý gi¶i r»ng: ®· lµ thùc thÓ tinh thÇn th× nã cã "tÝnh ham hiÓu biÕt". Muèn biÕt m×nh th× ph¶i tha ho¸ m×nh ra thµnh c¸i kh¸c m×nh nhng l¹i còng chÝnh lµ m×nh Hªgen ®a vµo c¸c thµnh tùu cña c¸c khoa häc tù nhiªn ®¬ng thêi, ®· thõa nhËn r»ng giíi tù nhiªn n»m trong qu¸ tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn tõ v« c¬ - h÷u c¬ - con ngêi. Con ngêi cã kh¶ n¨ng ph¶n ¸nh giíi tù nhiªn, vµ khi con ngêi ph¶n ¸nh ®îc ®Çy ®ñ giíi tù nhiªn th× còng cã nghÜa lµ ý thøc cña con ngêi ®· quay trë l¹i ®iÓm khëi ®Çu cña nã lµ ý niÖm tuyÖt ®èi. ý thøc cña mçi c¸ nh©n ®îc Hªgen kh¶o s¸t coi nh lµ sù t¸i diÔn l¹i t duy cña toµn nh©n lo¹i, tr¶i qua c¸c thêi kú kh¸c nhau, gièng nhau nh sù ph¸t triÓn cña bµo thai tr¶i qua c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn tiÒn thuû tõ sinh vËt ®Õn con ngêi. Nh vËy, theo lý thuyÕt nµy th× ®iÓm khëi ®Çu cña thÕ giíi lµ "tinh thÇn" vµ ®iÓm kÕt thóc cña sù ph¸t triÓn còng lµ tinh thÇn chØ cã kh¸c, ®iÓm khëi ®Çu lµ "tinh thÇn tuyÖt ®èi" cßn ®iÓm kÕt thóc lµ tinh thÇn tuyÖ ®èi tån t¹i ë mçi c¸ nh©n (con ngêi) Hªgen cho r»ng tinh thÇn triÕt häc cña «ng lµ ®iÓm cuèi cïng trong sù vËn ®éng cña nhËn thùc nh©n lo¹i vµ tõ ®ã kh«ng cã sù ph¸t triÓn thªm. Tõ kh¸i qu¸t trªn cã thÓ thÊy r»ng: triÕt häc cña Hªgen xÐt theo hÖ thèng, lµ triÕt häc duy t©m kh¸ch quan vµ kÕt cÊu hÖ thèng triÕt häc lµ siªu h×nh, duy t©m kh¸ch quan ë chç thõa nhËn lùc lîng tinh thÇn lµ c¸i cã tríc giíi tù nhiªn (vËt chÊt) lµ cã sau, lµ phô thuéc, lµ ph¸t sinh tõ tinh thÇn kh¸ch quan, cßn c¸i siªu h×nh lµ ë chç sù ph¸t triÓn cã tËn cïng, lµ lÆp l¹i c¸i ban ®Çu theo qui t¾c "vßng trßn khÐp kÝn". §iÒu nµy cßn thÓ hiÖn râ khi Hªgen cho r»ng: tõ khi cã sù nhËn thøc ®Çy ®ñ vÒ giíi tù nhiªn th× giíi tù nhiªn kh«ng vËn ®éng vµ ph¸t triÓn vÒ mÆt thêi gian mµ chØ vËn ®éng vÒ mÆt kh«ng gian, nghÜa lµ chØ t¨ng thªm vÒ mÆt sè lîng (gµ ®Î ra gµ, tr©u ®Î ra tr©u...) trong kh«ng gian b- PhÐp biÖn chøng NÕu chóng ta kh«ng dõng l¹i ë hÖ thèng triÕt häc cña Hªgen mµ ®i vµo trong mét néi dung hÖ thèng ®ã ®Ó xem xÐt, th× chóng ta sÏ thÊy gi¸ trÞ cña triÕt häc Hªgen - ®ã lµ phÐp biÖn chøng (theo lêi F.Enghen) Tuy nhiªn, cÇn thÊy r»ng c¸c biÖn chøng cña Hªgen lµ phÐp biÖn chøng duy t©m nghÜa lµ phÐp biÖn chøng cña tinh thÇn, cña kh¸i niÖm víi t c¸ch lµ nguån gèc cña phÐp biÖn chøng kh¸ch quan cña giíi tù nhiªn (C.M¸c) V× vËy, muèn thÊy ®îc gi¸ trÞ ®Ých thùc cña phÐp biÖn chøng cña Hªgen th× ph¶i nghiªn cøu triÕt häc cña «ng trªn tinh thÇn duy vËt (Lªnin) - nghÜa lµ lu«n lu«n lËt ngîc l¹i vÊn ®Ò: biÖn chøng kh¸ch quan s¶n sinh ra biÖn chøng chñ quan. Còng v× phÐp biÖn chøng cña Hªgen lµ phÐp biÖn chøng duy t©m, nªn ngay c¶ nh÷ng ®iÓm ®óng ®¾n, còng chØ mang tÝnh chÊt pháng ®o¸n mµ th«i (Lªnin) Nh÷ng luËn ®iÓm vÒ phÐp biÖn chøng cña triÕt häc Hªgen th× tån t¹i r¶i r¸c trong c¶ ba bé phËn thuéc hÖ thèng "Tam vÞ nhÊt thÕ" cña «ng. Nhng trong "Logic häc" cã sù tËp trung nh÷ng g× quan träng nhÊt vÒ phÐp biÖn chøng cña Hªgen v× vËy ë ®©y chØ giíi thiÖu nh÷ng g× c¨n b¶n nhÊt vÒ phÐp biÖn chøng cña Hªgen trong "Logic häc" mµ th«i. Hªgen viÕt: "Khoa häc logic" trong thêi kú «ng lµm gi¸o s triÕt häc ë Nurambe (18081816) "Khoa häc logic" cña Hªgen gåm ba phÇn: Häc thuyÕt vÒ tån t¹i, häc thuyÕt vÒ b¶n chÊt vµ häc thuyÕt vÒ kh¸i niÖm. Nh÷ng t tëng biÖn chøng cña Hªgen trong "Khoa häc logic" bao gåm nh÷ng ®iÓm tæng qu¸t sau: -Mét lµ; Hªgen nªu t tëng cho r»ng mçi kh¸i niÖm ®Òu n»m trong mèi liªn hÖ víi c¸c kh¸i niÖm kh¸c, mèi kh¸i niÖm ®Òu lµm "trung giíi" cho nhau - Hai lµ: Mçi kh¸i niÖm ®Òu cã liªn hÖ néi t¹i, ®Òu chøa ®ùng nh÷ng m©u thuÉn néi t¹i vµ bao hµm kh¶ n¨ng th©m nhËp, chuyÓn ho¸ lÉn nhau, nhê ®ã kh¸i niÖm nµy cã thÓ chuyÓn ho¸ thµnh (sang) kh¸i niÖm kh¸c. - Ba lµ: Mäi kh¸i niÖm ®Òu tr¶i qua mét qu¸ tr×nh ®Òu ph¸t triÓn, ph¸t triÓn ®îc thùc hiÖn trªn c¬ së cña ba nguyªn t¾c: + Nguyªn t¾c thø nhÊt : ChÊt vµ lîng qui ®Þnh lÉn nhau. Nh÷ng chuyÓn ho¸ vÒ lîng sÏ dÉn tíi nh÷ng biÕn ®æi vÒ chÊt vµ ngîc l¹i (nguyªn t¾c nµy «ng trinhf bµy trong phÇn häc thuyÕt vÒ tån t¹i. Nhng vÝ dô «ng ®a ra ®Ó minh ho¹ cho tíi nay vÉn cßn gi¸ trÞ trong triÕt häc) + Nguyªn t¾c thø hai: Sù thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña ¸cc mÆt ®èi lËp víi t c¸ch lµ nguån gèc vµ ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn (nguyªn t¾c nµy «ng tr×nh bµy trong phÇn häc thuyÕt vÒ b¶n chÊt) Khi nghiªn cøu nguyªn t¾c nµy, Hªgen ®· ®a ra vµ gi¶i quyÕt mét c¸ch biÖn chøng mèi liªn hÖ vµ chuyÓn ho¸ gi÷a b¶n chÊt vµ hiÖn t¬ngj, kh¶ n¨ng vµ hiÖn thùc, nguyªn nh©n vµ kÕt qu¶ (§©y lµ nh÷ng cÆp ph¹m trï c¬ b¶n cña phÐp biÖn chøng) + Nguyªn t¾c thø ba: Phñ ®Þnh cña sù phñ ®Þnh, víi t c¸ch lµ sù ph¸t triÓn diÔn ra theo vßng xo¸y èc (Nguyªn t¾c nµy «ng tr×nh bµy trong phÇn thø ba cña "Khoa häc logic"). Trong khi lý gi¶i nguyªn t¾c nµy Hªgen ®· gi¶i quyÕt mét c¸ch biÖn chøng mèi quan hÖ gi÷a c¸i chung vµ c¸i riªng, gi÷a logic vµ lÞch sö. Nh vËy, cã thÓ thÊy r»ng nh÷ng vÊn ®Ò cèt lâi nhÊt cña phÐp biÖn chøng hiÖn ®¹i ®· ®îc ®Ò cËp ®Õn mét c¸ch bao qu¸t vµ cã nhiÒu ®iÓm s©u s¾c bëi v× phÐp biÖn chøng lµ khoa häc vÒ mèi liªn hÖ phæ biÕn vµ vÒ sù ph¸t triÓn (F.Enghen) TÊt c¶ nh÷ng h¹n chÕ trong phÐp biÖn chøng cña v chØ lµ ë hai ®iÓm duy t©m vµ thiÕu triÖt ®Ó. §iÒu ®ã sÏ ®îc kh¾c phôc trong phÐp biÖn chøng duy vËt M¸c xÝt hiÖn ®¹i. C©u 29: Ph©n tÝch gi¸ trÞ vµ h¹n chÕ trong triÕt häc cña Ph¬B¸ch Tr¶ lêi: Sau khi Hªgen qua ®êi, nh÷ng ngêi theo häc thuyÕt Hªgen ®· ph©n ho¸ thµnh hai trêng ph¸i (hai nhãm): "Hªgen trÎ" vµ "Hªgen giµ". Ph¸i "Hªgen giµ” th× b¸m lÊy mÆt b¶o thñ cña hÖ thèng Hªgen, b¶o vÖ chÕ ®é nhµ níc Phæ ®· lçi thêi vÒ mÆt lÞch sö. tr¸i l¹i ph¸i "Hªgen trÎ" (®nøg ®Çu lµ Brun« Baue) l¹i ph¸t triÓn chñ nghÜa Hªgen vÒ phÝa t¶ - nghÜa lµ vÒ phÝa lËp trêng T s¶nhµ nícÊp tiÕn, d©n chñ, ®ßi c¶i c¸ch Nhµ níc Phæ theo híng T s¶n. Hä ®· n¾m lÊy tinh thÇn cña phÐp biÖn chøng trong hÖ thèng triÕt häc cña Hªgen. trong nhãm "Hªgen trÎ" cã Ph¬b¸ch, C.M¸c vµ F.Enghen. Theo c¸c nhµ kinh ®iÓn cña chñ nghÜa M¸c th× hÖ thèng cña Hªgen tù nã dÉn tíi chñ nghÜa duy vËt cña Ph¬b¸ch. Ph¬b¸ch ®· thùc hiÖn viÖc phª ph¸n chñ nghÜa duy t©m kh¸ch quan cña Hªgen vµ s¸ng lËp ra mét häc thuyÕt triÕt häc duy vËt cña m×nh, ®èi lËp víi triÕt häc duy t©m cña Hªgen. Nhng khi thùc hiÖn phª ph¸n triÕt häc v, Ph¬b¸ch ®· kh«ng nhËn thÊy "h¹t nh©n hîp lý" trong triÕt häc Hªgen (lµ phÐp biÖn chøng) nªn «ng ®· "hÊt bá chËu níc cïng víi ®øa bÐ trong chËu t¾m" nghÜa lµ «ng ®· thùc hiÖn mét sù phª ph¸n, thiÕu tinh thÇn kÕ thõa khoa häc ®èi víi triÕt häc cña Hªgen (chØ cã C.M¸c vµ F.Enghen míi thùc hiÖn ®iÒu ®ã) Khi x©y dùng hÖ thèng triÕt häc duy vËt cña m×nh, Ph¬b¸ch ®· ®a quan ®iÓm "nh©n lo¹i häc" ("nh©n b¶n häc") vµo lµm quan ®iÓm trung t©m. Còng v× vËy triÕt häc cña Ph¬b¸ch lµ triÕt häc duy vËt, cã tÝnh nh©n b¶n häc. a- Chñ nghÜa nh©n b¶n cña Ph¬ b¸ch §iÓm xuÊt ph¸t cña triÕt häc Ph¬b¸ch lµ tõ ®©u? Theo Ph¬b¸ch th× lóc ®Çu «ng cho r»ng ®iÓm xuÊt ph¸t cña «ng lµ "Thîng ®Õ" (tøc lµ xuÊt ph¸t tõ lùc lîng tinh thÇn ®îc nh©n tÝnh ho¸ lµ Thiªn Chóa) sau ®ã «ng hiÓu r»ng «ng ®· lÇm vµ «ng cho r»ng luËn ®iÓm xuÊt ph¸t ph¶i lµ "lý trÝ" (tøc lµ ý niÖm tuyÖt ®èi" cña Hªgen) nhng råi «ng thÊy còng kh«ng ®óng, vµ cuèi cïng «ng lÊy ®iÓm xuÊt ph¸t cho triÕt häc cña m×nh lµ "con ngêi" «ng lÊy con ngêi lµm ®èi tîng ®Ó x©y dùng nh©n b¶n häc cña m×nh, tõ ®ã x©y dùng toµn bé hÖ thèng triÕt häc cña «ng VËy Ph¬b¸ch hiÓu con ngêi nh thÕ nµo? Theo «ng con ngêi lµ mét thùc thÓ sinh vËt, h÷u t×nh (nghÜa lµ cã c¶m gi¸c, biÕt t duy, cã ham muèn, cã íc väng...) lµ mét bé phËn giíi tù nhiªn mµ xÐt theo b¶n chÊt cña nã lµ cã t×nh yªu th¬ng («ng lÊy quan hÖ yªu th¬ng gi÷a nam vµ n÷ lµm kiÓu mÉu cña b¶n chÊt yªu th¬ng nghÜa lµ t×nh yªu th¬ng theo «ng cã søc m¹nh vît lªn trªn c¶ tÝnh giai cÊp, mäi trë ng¹i, tha thiÕt, mµ nÕu thiÕu nã th× con ngêi ta kh«ng thÓ sèng ®îc, cuéc ®êi sÏ mÊt hÕt ý nghÜa...) Nh vËy cã thÓ thÊy r»ng: 1- Ph¬b¸ch kh«ng thÊy ®îc ph¬ng diÖn x· héi cña con ngêi, chØ thÊy mÆt sinh vËt cña nã 2- Con ngêi Ph¬b¸ch quan niÖm lµ con ngêi trõu tîng (nghÜa lµ con ngêi chØ ®îc xÐt trªn mét ph¬ng diÖn lµ mét bé phËn cña giíi tù nhiªn vµ bÞ lo¹i ra khái nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi vµ lÞch sö, lý luËn vÒ con ngêi mµ nh c¸c nhµ kinh ®iÓn chñ nghÜa M¸c nãi, nã ®óng cho mäi thêi kú lÞch sö) 3- trong khi nhÊn m¹nh mét mÆt cña con ngêi (mµ «ng gäi lµ b¶n chÊt yªu th¬ng) Ph¬b¸ch ®· ®Èy nã lªn thµnh ®èi tîng cña mét t«n gi¸o lo¹i míi "t«n gi¸o t×nh yªu" (1) Tõ lý luËn nh©n b¶n häc cña m×nh Ph¬b¸ch ®· x©y dùng nh÷ng luËn ®iÓm vÒ b¶n thÓ luËn triÕt häc, vÒ nhËn thøc luËn vµ nh÷ng luËn ®iÓm vÒ x· héi häc vµ t«n gi¸o b- VÒ b¶n thÓ luËn triÕt häc Ph¬b¸ch ®· ®øng trªn quan ®iÓm duy vËt nh©n b¶n cña m×nh ®Ó x©y dùng luËn thuyÕt vÒ b¶n thÓ luËn - tøc häc thuyÕt nãi vÒ sù tån t¹i cña thÕ giíi. B¶n thÓ luËn triÕt häc cña «ng bao gåm c¸c con ngêi lµ tån t¹i kh¸ch quan + Mét lµ; Thõa nhËn giíi tù nhiªn, bao gåm c¶ con ngêi lµ tån t¹i kh¸ch quan ¤ng nãi: "T«i cho tù nhiªn lµ toµn bé nh÷ng lùc lîng nh÷ng sù vËt vµ nh÷ng thùc thÓ cã thÓ c¶m gi¸c ®îc mµ ngêi ta coi lµ c¸i kh«ng cã tÝnh chÊt ngêi ®Ó tù ph©n biÖt víi m×nh... Tù nhiªn lµ ¸nh s¸ng, ®iÖn tö, khÝ trêi, níc, löa, ®Êt, ®éng vËt, thùc vËt vµ con ngêi trong chõng mùc mµ nã lµ mét sinh vËt ho¹t ®éng mét c¸ch kh«ng tù do, kh«ng gi¸c ngé..." (Cã thÓ thÊy quan niÖm nh vËy vÒ tù nhiªn, vÒ vËt chÊt lµ duy vËt) + Hai lµ: ý thøc chØ lµ mét thuéc tÝnh cã ë mét d¹ng vËt chÊt lµ con ngêi phô thuéc vµo con ngêi ¤ng nãi: " Quan hÖ thùc sù cña t duy ®èi víi tån t¹i lµ: Tån t¹i - chñ thÓ, T duy - thuéc tÝnh) (Nãi c¸ch kh¸c: chñ thÓ (con ngêi) tån t¹i víi t c¸ch lµ mét bé phËn tù nhiªn, cßn t duy lµ thuéc tÝnh cña nã) + Ba lµ; Kh«ng gian vµ thêi gian tån t¹i kh¸ch quan, kh«ng cã vËt chÊt tån t¹i ë bªn ngoµi kh«ng gian vµ thêi gian. + Bèn lµ; Thõa nhËn sù tån t¹i kh¸ch quan cña c¸c quy luËt trong giíi tù nhiªn, tÝnh kh¸ch quan cña quan hÖ nh©n qu¶ + N¨m lµ: Thõa nhËn sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña giíi tù nhiªn diÔn ra mét c¸ch kh¸ch quan, dÉn tíi sù xuÊt hiÖn cña ®êi sèng h÷u c¬, con ngêi do nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸ch quan nhÊt ®Þnh (Cã thÓ thÊy nh÷ng quan ®iÓm trªn ®©y lµ duy vËt vµ c¨n b¶n nh Ph¬b¸ch Ýt chó ý ®Õn nh÷ng luËn ®iÓm biÖn chøng cña tù nhiªn m©u thuÉn lîng - chÊt, phñ ®Þnh...) c- NhËn thøc luËn cña Ph¬b¸ch NhËn thøc luËn cña «ng ®· ®Ò cËp vµ gi¶i quyÕt mét c¸ch duy vËt nh÷ng vÊn ®Ò sau: + Mét lµ: Thõa nhËn ®èi tîng cña nhËn thøc nãi chung vµ cña triÕt häc nãi riªng lµ giíi tù nhiªn vµ con ngêi ¤ng nãi: "H·y quan s¸t tù nhiªn ®i, h·y quan s¸t con ngêi ®i ! Anh sÏ thÊy ë ®Êy, tríc m¾t anh nh÷ng bÝ mËt cña triÕt häc" + Hai lµ: Thõa nhËn con ngêi cã kh¶ n¨ng nhËn thøc ®îc giíi tù nhiªn, chèng l¹i bÊt kh¶ tri luËn cña Kant... ¤ng cho r»ng mäi ngêi th× kh«ng thÓ nhËn thøc ®îc hoµn toµn giíi tù nhiªn, nhng toµn bé loµi ngêi th× cã thÓ nhËn thøc ®îc (chèn Hªghen) + Ba lµ; Thõa nhËn mäi nhËn thøc ®Òu b¾t ®Çu tõ c¶m gi¸c, c¶m gi¸c ®îc sinh ra tõ sù t¸c ®éng cña sù vËt kh¸ch quan lªn c¸c gi¸c quan cña con ngêi, nã ph¶n ¸nh nh÷ng thuéc tÝnh cña c¸c vËt thÓ... trong giíi tù nhiªn + Bèn lµ: ThÊy ®îc mèi quan hÖ chÆt chÏ gi÷a trùc quan c¶m tÝnh vµ t duy lý tÝnh ¤ng nãi: "Chóng ta ®äc cuèn s¸ch cña giíi tù nhiªn b»ng c¸c gi¸c quan... nhng chóng ta kh«ng dïng gi¸c quan ®Ó hiÓu nã ®îc" H¹n chÕ trong lÜnh vùc nhËn thøc luËn cña Ph¬b¸ch nh c¸c nhµ kinh ®iÓn chñ nghÜa M¸c ®· nãi lµ cã tÝnh chÊt tinh quan, kh«ng hiÓu ®îc vai trß cña thùc tiÔn ®èi víi nhËn thøc. d- Quan ®iÓm vÒ x· héi häc vµ t«n gi¸o Ph¬b¸ch lµ nhµ triÕt häc duy t©m khi bµn vÒ nh÷ng vÊn ®Ò x· héi, «ng kh«ng thÊy ®îc vai trß cña thùc tiÔn, cña s¶n xuÊt vËt chÊt ®· quyÕt ®Þnh sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi Theo Ph¬b¸ch, lÞch sö loµi ngêi lµ lÞch sö thay thÕ lÉn nhau cña c¸c h×nh thøc t«n gi¸o. ¤ng cho r»ng thêi ®¹i «ng ®Ó lµm cho x· héi tiÕn lªn th× cÇn ph¶i thay thÕ t«n gi¸o cò b»ng t«n gi¸o míi - t«n gi¸o t«n thê "t×nh yªu th¬ng nh©n lo¹i" vËy «ng ®· r¬i vµo thuyÕt kh«ng tëng trong c¸c quan niÖm vÒ chÝnh trÞ vµ x· héi. §¬ng thêi C.m¸c cã nãi r»ng ®iÒu mµ «ng kh«ng ®ång ý víi Ph¬b¸ch lµ ë chç Ph¬b¸ch Ýt ®Ò cËp ®Õn chÝnh trÞ qu¸! Víi luËn ®iÓm nµo th× triÕt häc cña Ph¬b¸ch còng ®· ®ãng vai trß "chiÕc cÇu nèi", lµ "Suèi löa" ®Ó tõ triÕt häc cña Hªghen bíc sang, tr¶i qua (®Ó ®Õn) thÕ giíi quan míi lµ thÕ giíi quan duy vËt biÖn chøng triÖt ®Ó (®èi víi c¶ lÜnh vùc tù nhiªn, x· héi vµ t duy) (C.M¸c vµ F.Enghen) C©u 30: Nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö cho sù ra ®êi triÕt häc M¸c Tr¶ lêi: TriÕt häc M¸c ra ®êi tõ nh÷ng n¨m 40 cña thÕ kû 19. Nã ph¸t triÓn tõ nh÷ng ®iÒu kiÖn vµ tiÒn ®Ò sau: + Nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi : Vµo thêi kú chñ nghÜa T b¶n ®· ph¸t triÓn ë mét sè níc Ch©u ¢u vµ B¾c Mü. Chñ nghÜa t b¶n ®· t¹o ra nÒn ®¹i c«ng nghiÖp vµ giai cÊp v« s¶n hiÖn ®¹i, vµ còng t¹o ra trong m×nh nã nh÷ng m©u thuÉn gay g¾t gi÷a T b¶n vµ v« s¶n, gi÷a nhµ níc T s¶n vµ quÇn chóng nh©n d©n vµ m©u thuÉn gi÷a c¸c níc T b¶n lín víi nhau Khñng ho¶ng kinh tÕ lín ®Çu tiªn næ ra n¨m 1825 lan réng ra kh¾p Ch©u ¢u, lµm rung ®éng nÒn mãng cña Chñ nghÜa T b¶n. Nh÷ng cuéc ®Êu tranh cña giai cÊp c«ng nh©n ngµy cµng cã tæ chøc vµ mang tÝnh chÊt chÝnh trÞ râ rÖt nh - cuéc næi dËy cña c«ng nh©n dÖt thµnh phè Li«ng ë Ph¸p, thî dÖt Xi-li-di ë §øc, phong trµo hiÕn ch¬ng ë Anh, chøng tá giai cÊp v« s¶n

WWW.TAILIEUHOC.TK

WWW.TAILIEUHOC.TK
®ang ®øng lªn vò ®µi chÝnh trÞ, ®¹i biÓu cña nÒn s¶n xuÊt míi... cã nhiÖm vô ch«n vïi Chñ nghÜa T b¶n, ®ang ®ßi hái ph¶i cã mét lý luËn khoa häc, c¸ch m¹ng soi ®êng M¸c, F.Enghen... lµ c¸c ®¹i biÓu c¸ch m¹ng u tó, l¨n m×nh trong c¸ch m¹ng, ®· ®¸p øng yªu cÇu ®ã. +TiÒn ®Ò khoa häc tù nhiªn Cïng víi sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt T b¶n chñ nghÜa ®· t¹o ®Þa bµn cho sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt ®a d¹ng, phong phó vµ cã nh÷ng bíc tiÕn vÒ chÊt nh to¸n, lý, ho¸, sinh, ®Þa, thiªn v¨n... nhê ®ã mµ triÕt häc ®· cã ®îc nh÷ng kh¸i qu¸t khoa häc s©u s¾c h¬n. Nh÷ng thµnh tùu khoa häc tù nhiªn ®· ph¶i kÓ tíi ba ph¸t minh vÜ ®¹i: ®Þnh luËt b¶o toµn vµ chuyÓn ho¸ n¨ng lîng, häc thuyÕt vÒ tÕ bµo, häc thuyÕt vÒ tiÕn ho¸ c¸c gièng loµi. Trªn c¬ së ®ã kh«ng sa vµo lèi t duy siªu h×nh cña triÕt häc cò, ®Æt nÒn mãng v÷ng ch¾c cho ph¬ng ph¸p t duy khoa häc, h×nh thµnh chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng cña M¸c. + TiÒn ®Ò lý luËn: TriÕt häc M¸c kÕ thõa vµ ph¸t triÓn c¸c t tëng triÕt häc tiÕn bé cña nh©n lo¹i suèt mÊy ngµn n¨m lÞch sö, nhÊt lµ triÕt häc cæ ®iÓn §øc, trùc tiÕp lµ triÕthäc Hªghen, triÕt häc Phoi-¬-b¾c, Chñ nghia x· héi kh«ng tëng Ph¸p, kinh tÕ chÝnh trÞ häc cæ ®iÓn Anh. M¸c, F.Enghen vµ Lªnin ®· x©y dùng lªn triÕt häc vµ c¸ch m¹ng trong thêi ®¹i ngµy nay. C©u 31: Ph©n tÝch bíc ngoÆt c¸ch m¹ng trong lÞch sö triÕt häc do M¸c F.Enghen thùc hiÖn? Tr¶ lêi: TriÕt häc cã lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn l©u dµi cña nã. TriÕt häc M¸c ra ®êi ®· kÕ thõa nh÷ng thµnh tùu triÕt häc tríc ®ã, võa ph¸t triÓn lªn mét tr×nh ®é cao h¬n, t¹o ra mét bíc ngoÆt c¸ch m¹ng trong lÞch sö ph¸t triÓn cña triÕt häc. + TriÕt häc M¸c lÊy thùc tiÔn lµm trung t©m kÕt hîp lý luËn víi thùc tiÔn, thèng nhÊt lý luËn c¸ch m¹ng víi thùc tiÔn c¸ch m¹ng. §iÒu nµy cha cã mét triÕt häc nµo tríc ®ã thùc hiÖn ®îc: nã thêng sa vµo viÖc gi¶i thÝch thÕ giíi b»ng c¸ch nµy hay c¸ch kh¸c. TriÕt häc M¸c ®ßi hái kh«ng chØ gi¶i thÝch ®óng thÕ giíi mµ ë chç c¶i t¹o thÕ giíi. Søc m¹nh c¶i t¹o cña triÕt häc M¸c lµ ë chç nã quan hÖ mËt thiÕt víi cuéc ®Êu tranh c¸ch m¹ng cu¶ giai cÊp v« s¶n, víi ho¹t ®éng thùc tiÔn cña ®«ng ®¶o quÇn chóng nh©n d©n trªn mäi lÜnh vùc. TriÕt häc M¸c lµ sù kh¸i qu¸t cao vÒ lý luËn, nh÷ng kinh nghiÖm ®Êu tranh c¸ch m¹ng cña giai cÊp v« s¶n, thµnh tùu cña c¸c ngµnh khoa häc kh¸c. Nã lu«n lu«n ph¸t triÓn cïng víi sù ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña thùc tiÔn. Sù thèng nhÊt gi÷a lý luËn vµ thùc tiÔn lµ nguyªn t¾c c¬ b¶n cña triÕt häc M¸c. + TriÕt häc M¸c c«ng khai tÝnh §¶ng cña m×nh lµ phôc vô cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng giai cÊp v« s¶n vµ quÇn chóng lao ®éng kh¸c. TÝnh §¶ng cña triÕt häc M¸c kh«ng m©u thuÉn víi tÝnh khoa häc mµ thèng nhÊt. Nã ®ßi hái ph¶i nhËn thøc mét c¸ch ®óng ®¾n c¸c quy luËt vËn ®éng ph¸t triÓn kh¸ch quan. TriÕt häc T s¶n vµ c¸c giai cÊp bãc lét kh¸c kh«ng thÓ c«ng khai tÝnh §¶ng, v× lîi Ých cña chóng lµ dùa trªn sù ¸p bøc vµ bãc lét tµn nhÉn nh©n d©n lao ®éng. Tr¸i l¹i triÕt häc M¸c lµ thÕ giíi quan cña giai cÊp c«ng nh©n, giai cÊp c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé nhÊt trong thêi ®¹i: t×nh giai cÊp vµ tÝnh khoa häc ë ®©y lµ thèng nhÊt, tÝnh §¶ng cµng cao th× tÝnh khoa häc cµng s©u. + TriÕt häc M¸c ®· thèng nhÊt trong nã chñ nghÜa duy vËt vµ biÖn chøng - chñ nghÜa duy vËt lµ chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ phÐp biÖn chøng lµ phÐp biÖn chøng duy vËt. Do ®ã nã thùc sù lµ mét triÕt häc khoa häc, mµ kh«ng mét triÕt häc nµo tríc ®ã cã ®îc. TriÕt häc cò duy vËt nhng kh«ng biÖn chøng nh duy vËt cæ, duy vËt chÊt ph¸c Hªracrit, duy vËt siªu h×nh thÕ kû 17-18. TriÕt häc biÖn chøng nhng kh«ng duy vËt nh triÕt häc biÖn chøng duy t©m cña Hªghen. ChØ cã triÕt häc duy vËt biÖn chøng cña M¸c lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö triÕt häc míi trë thµnh mét triÕt häc khoa häc. + TriÕt häc tríc M¸c ®Òu duy t©m trong lÜnh vùc x· héi kÓ c¶ triÕt häc duy vËt cña Phoi-¬-b¾c. ChØ ®Õn M¸c míi x©y dùng ®îc triÕt häc duy vËt biÖn chøng trong lÜnh vùc x· héi, lµm thay ®æi c¨n b¶n b¶n chÊt, ®èi tîng vµ c¸c mèi quan hÖ gi÷a triÕt häc víi c¸c khoa häc kh¸c. N©ng triÕt häc M¸c trë thµnh khoa häc toµn diÖn vµ s©u s¾c nhÊt tronglÞch sö triÕt häc. + TriÕt häc M¸c kh«ng ph¶i lµ mét gi¸o ®iÒu mµ cã tÝnh s¸ng t¹o, kh«ng ph¶i lµ mét c«ng thøc cøng nh¾c ®ãng kÝn mµ lµ mét hÖ thèng më. Nã ph¶i ®îc bæ xung vµ ph¸t triÓn cïng víi thùc tiÔn ph¸t triÓn x· héi vµ nh÷ng thµnh tùu míi cña khoa häc mang l¹i. S¸ng t¹o lµ b¶n chÊt cña triÕt häc M¸c. Nã g¾n liÒn víi phÐp biÖn chøng, lµ "linh hån", lµ thÕ giíi quan vµ ph¬ng ph¸p luËn khoa häc. G¾n liÒn víi quan niÖm nhÊt nguyªn thÕ giíi thèng nhÊt ë tÝnh vËt chÊt kh«ng ngõng vËn ®éng vµ ph¸t triÓn.G¾n víi quan ®iÓm lÞch sö cô thÓ, ph©n tÝch sù vËt cô thÓ trong mçi t×nh h×nh cô thÓ. Vµ cao h¬n hÕt lµ g¾n víi thùc tiÔn, phôc vô thùc tiÔn, xem thùc tiÔn sinh ®éng lµ c¬ së cña nhËn thøc, cña lý luËn, tiªu chuÈn, cña ch©n lý chóng ta Nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng c㠮㠮¸nh dÊu bíc ngoÆt ph¸t triÓn c¸ch m¹ng trong lÞch sö triÕt häc nh©n lo¹i, nãi lªn thiªn tµi cña M¸c, v× vËy ®· "gi¶i ®¸p" nh÷ng vÊn ®Ò mµ t tëng tiªn tiÕn cña loµi ngêi ®· ®Æt ra. §iÒu ®ã ®ßi hái khi nghiªn cøu lÞch sö triÕt häc M¸c, ngêi nghiªn cøu ph¶i n¾m ®îc c¸c quan ®iÓm, luËn ®iÓm, nguyªn lý c¬ b¶n, ®Õn chç hiÓu ®îc thÕ giíi quan triÕt häc cña M¸c ®Ó phôc vô cho c«ng cuéc thùc tiÔn c¶i t¹o vµ x©y dùng x· héi míi cña chóng ta.

WWW.TAILIEUHOC.TK

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->