KẾT HỢP PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành

: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

đó có thể là đức trị (quản lý xã hội bằng đạo đức). đoàn kết. đạo đức đã len lỏi đến từng mối QHXH. hiệu quả. các triều đại phong kiến đã từng bước để ý đến việc xây dựng pháp luật nhằm thể chế hóa những chuẩn mực đạo đức làm công cụ để điều chỉnh QHXH mang tính công quyền. Dưới mỗi triều đại. Ở Việt Nam. chúng ta đặc biệt ghi nhận vai trò của triều Lê (Tiền Lê) với đại biểu Lê Thánh Tông (1442-1497) – Người đã kết hợp nhuần nhuyễn đạo đức với pháp luật trong thuật trị nước của mình. xã hội đặc thù của mình mà các giai cấp cầm quyền lựa chọn một phương thức quản lý nhà nước thích hợp. đạo đức giữ vai trò to lớn trong điều chỉnh các QHXH. khoan dung. sự tàn bạo và hà khắc của pháp luật đô hộ lại càng làm nhân dân có chung tâm lý xa luật. Có thể nói. văn hóa. Chính vì vậy. Trong các triều đại phong kiến Việt Nam.. tùy thuộc vào điều kiện kinh tế. Nho giáo nên phương thức cai trị xã hội bằng pháp luật và hoạt động xây dựng pháp luật còn bị xem nhẹ.2 MỞ ĐẦU 1. Bước sang thời kỳ Pháp thuộc. là pháp trị (quản lý xã hội bằng pháp luật) hoặc kết hợp cả hai phương thức đó. trong suốt chiều dài lịch sử hàng ngàn năm của các triều đại phong kiến. an dân từ ngàn xưa của các nhà nước. thấm đẫm trong tư tưởng đối nhân xử thế của người Phương Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng. tương ái. sợ luật bởi sự bóc lột và . trọng nghĩa. do chịu ảnh hưởng sâu sắc của các quan điểm Phật giáo. nhân hòa. hàng loạt QHXH đã được điều chỉnh bằng hệ thống quy phạm đạo đức. Cùng với nền văn hóa lúa nước: tương thân. Khi các QHXH ngày càng phát triển đa dạng và phong phú thì bên cạnh việc sử dụng các chuẩn mực đạo đức để điều chỉnh xã hội. Tính cấp thiết của đề tài Dùng pháp luật hoặc đạo đức để cai trị đã trở thành thuật trị nước..

khẳng định vai trò.. Đặc biệt. bởi sự bất bình đẳng giữa địa vị của người mất nước và kẻ cướp nước. Tại Điều 2. mà bỏ qua vai trò hỗ trợ của các quy tắc xã hội khác như đạo đức. vì nhân dân phù hợp với bản sắc văn hóa Việt Nam. cứu dân cũng đồng thời là quá trình nhận thức. chính Người cũng là điển hình mẫu mực trong việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa pháp luật và đạo đức. Song. pháp trị kết hợp với đạo đức của Người là yếu tố quyết định sự ra đời và phát triển không ngừng của hệ thống pháp luật XHCN ở Việt Nam hiện nay. đi tìm con đường giải phóng dân tộc.. vì nhân dân . phong tục. đạo đức XHCN chính là cơ sở xây dựng nhà nước XHCN của nhân dân. cứu nước. sức của. tr. Đạo đức công dân giúp cho mỗi người tự giác nhận thức. nhưng phát huy tối đa vai trò của đạo đức trong xây dựng đời sống mới. do nhân dân. Quản lý nhà nước bằng pháp luật. coi pháp luật là yếu tố duy nhất để điều chỉnh các QHXH. Đó là thứ pháp luật thống trị. Đạo đức công chức góp phần ngăn chặn sự thoái hóa của người thực thi quyền lực nhà nước. Ở Người. xây dựng đất nước phồn thịnh bằng pháp luật gắn liền với công lao và sự nghiệp giải phóng dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hiến pháp 1992 sửa đổi. tập quán tốt đẹp và các quy tắc .3 khai thác kiệt quệ sức người. giữ nước. Tư tưởng hiến trị. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức"[9. Xây dựng NNPQ là nhấn mạnh vai trò của pháp luật.13]. xa rời những giá trị nhân văn bảo vệ quyền con người và tất yếu nó bị nhân dân phản đối. Song không nên đề cao một chiều đến mức tuyệt đối hóa vai trò của pháp luật. tôn trọng và thực hiện pháp luật. giá trị của pháp luật trong dựng nước và giữ nước. Bước ngoặt có tính lịch sử của thuật dựng nước. do nhân dân. bổ sung năm 2001 (sau đây gọi tắt là Hiến pháp 1992) khẳng định: "Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam là nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân.

hàng loạt các văn bản pháp luật của nhà nước đã thể hiện sự pháp luật hóa những giá trị đạo đức thành chuẩn mực pháp luật để điều chỉnh những quan hệ phát triển không ngừng của đời sống xã hội như Luật Hôn nhân và gia đình (2000). pháp luật xơ cứng và khó có thể thực hiện trong đời sống thực tế bằng sự tự giác.4 tôn giáo tiến bộ. Bên cạnh đó. Ở mối quan hệ này ta thấy. thiếu đạo đức. bằng niềm tin. Chỉ thị 23-CT/TW ngày 27/3/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về "Đẩy mạnh nghiên cứu tuyên truyền. Có thể thấy giữa pháp luật và đạo đức luôn có mối quan hệ chặt chẽ qua lại với nhau. Pháp lệnh cán bộ công chức (2003). mất đi sự bảo hộ cho các chuẩn mực đạo đức tồn tại và phát triển lâu bền.. Luật Dân sự (2005). Đạo đức và các quy tắc xã hội khác sẽ bổ sung và lấp vào các khoảng trống trong các QHXH mà pháp luật chưa vươn tới được.. Những năm gần đây. xây dựng bảo tồn những phong tục tập quán có ý nghĩa trong hình thành và phát triển nhân cách con người mới lại một lần nữa thể hiện sự nhìn nhận. Luật Lao động (2002). đánh giá của nhà nước về vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội. do nhân dân.. sự thừa nhận và khuyến khích của nhà nước đối với xây dựng hương ước mới. . khó có thể đạt tới chuẩn mực của "văn hóa pháp lý".. giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới" là một bằng chứng hết sức sâu sắc và rõ ràng trong việc Đảng và Nhà nước nhận định vai trò to lớn của sự kết hợp giữa pháp luật với đạo đức khi xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân. Trong đạo đức cũng phải có pháp luật. vì nhân dân trong giai đoạn hiện nay. trong pháp luật phải có đạo đức. thiếu pháp luật đạo đức mất sự định hướng để phát triển các giá trị bên trong của mình. Bởi vì pháp luật chỉ tập trung đáp ứng được trong điều chỉnh những QHXH cơ bản và quan trọng liên quan tới lợi ích và vận mệnh của toàn bộ quốc gia.

sự tác động qua lại giữa chúng khi điều chỉnh các QHXH hoặc nghiên cứu mối quan hệ pháp luật và đạo đức trong quản lý xã hội nói chung. Xuất phát từ những lý do phân tích nêu trên. tác giả đã mạnh dạn chọn đề tài: "Kết hợp pháp luật và đạo đức trong quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay" để làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Luật học.Hoàng Xuân Châu. tr. việc xây dựng thành một hệ thống chuẩn mực các giá trị đạo đức mới-đạo đức cách mạng còn là công việc phức tạp và nhạy cảm trong đời sống chính trị hiện nay. 2002. . Hầu hết các tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu sự giống và khác nhau giữa pháp luật và đạo đức. 2. . tr.46-49. . Tình hình nghiên cứu đề tài Sự kết hợp giữa pháp luật và đạo đức trong QLNN là một vấn đề đang được nhiều nhà khoa học quan tâm. 2002. đem lại lợi ích thiết thực cho quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay. "Về quan hệ giữa đạo đức và pháp luật". -Trần Hậu Thành. số 5-1998. "Mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật ".Trần Hậu Thành và Lê Thị Hoài Thanh.36-38.5 Tuy nhiên. Đề tài khoa học cấp bộ. .Hoàng Thị Kim Quế (chủ nhiệm) "Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong quản lý xã hội ở nước ta hiện nay ". nó đòi hỏi phải có sự nghiên cứu một cách lâu dài. thống nhất cả về lý luận và thực tiễn để có thể đưa ra một cái nhìn tổng quát và hữu hiệu. Tạp chí Khoa học chính trị. Hiệu quả của sự kết hợp pháp luật và đạo đức trên từng lĩnh vực của đời sống xã hội cũng là rất khác nhau. Ở góc độ này có thể kể ra một số công trình nghiên cứu khoa học sau đây. Tạp chí Giáo dục lý luận. “Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam ” Luận văn Thạc sĩ Luật học Đại học Quốc gia Hà Nội. số 6-2000.

tr. Luận văn thạc sĩ Luật học Đại học Luật Hà Nội. Thành Duy " Pháp luật và đạo đức trong triết lý phát triển ở Việt Nam". tác động của đạo đức trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật giai đoạn hiện nay bao gồm: . Luận văn thạc sĩ Luật học.6 . .Lê Thị Hoài Thanh "Quan điểm Hồ Chí Minh về quan hệ giữa đạo đức và pháp luật". . Xã hội và pháp luật.24-26. Hà Nội. 2003. số 3-1995. Đại học Quốc gia Hà Nội. 2002.Công trình nghiên cứu của GS.17-21. . Đề tài nghiên cứu cấp khoa Luật. . .Triệu Vũ. Học viện CTQG Hồ Chí Minh. .Nguyễn Văn Năm.Hoàng Thị Kim Quế. Tạp chí Giáo dục lý luận. "Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ biện chứng giữa đức trị và pháp trị trong quản lý xã hội".Nguyễn Quốc Việt. Ngoài ra có một số tác giả nghiên cứu về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức nhưng giới hạn trong phạm vi tư tưởng Hồ Chí Minh như: .Thành Duy "Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức.tr 4-6. số 11-1993.Phan Văn Tỉnh. "Bảo lưu các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay ". 1994. 2002. .Lương Hồng Quang. đạo đức và lợi ích công dân ". Tạp chí Quốc phòng toàn dân. "Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo đức".Vũ Khiêu và PGS. "Đạo đức truyền thống của dân tộc là môi trường thuận lợi của việc thực hiện pháp luật ". tr. Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp. "Mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức ở Việt Nam".64-70. "Tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp pháp luật và đạo đức trong quản lý xã hội". số 6-2000. tr. về những ảnh hưởng. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật. Nhóm công trình nghiên cứu về vai trò. Nxb Chính trị quốc gia. số 8-2002.

5. trên cơ sở nghiên cứu tổng quan về những vấn đề lý luận về QLNN. luận văn phân tích và lý giải vai trò to lớn của pháp luật và của đạo đức trong QLNN. phải đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của sự kết hợp khoa học . là cơ sở lý luận cho tác giả nghiên cứu. từ đó đưa ra phương thức kết hợp giữa pháp luật và đạo đức để tạo nên sức mạnh tổng hợp trong quản lý nhà nước. về đạo đức. vì nhân dân trong điều kiện lịch sử kinh tế .Để đạt được mục đích trên. đặc biệt là trong giai đoạn chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu. kế thừa trong việc xây dựng và phát triển công trình khoa học của mình theo hướng kết hợp pháp luật với đạo đức với tư cách là một phương thức quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay. Ba là. luận văn có nhiệm vụ: Một là. Hai là. của đạo đức trong xây dựng và quản lý xã hội.Trên cơ sở lý luận về nhà nước và pháp luật. đồng thời đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương thức kết hợp giữa pháp luật với đạo đức. làm rõ sự thiết yếu phải kết hợp pháp luật với đạo đức trong điều kiện chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân. do nhân dân. 3.biện chứng này.chính trị .văn hóa đặc thù của Việt Nam. luận văn bước đầu nghiên cứu làm sáng tỏ sự cần thiết phải kết hợp pháp luật với đạo đức trong quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay.7 Những công trình khoa học kể trên là nguồn tư liệu. 4. . Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu . kiến giải vai trò của pháp luật. về pháp luật.

phương pháp tâm lý xã hội. kết luận và danh mục tài liệu tham khảo.Lênin. 5 tiết..8 Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác . về đạo đức. quan điểm của Đảng ta về lý luận nhà nước.. vì nhân dân ở Việt Nam hiện nay. đường lối. .Đánh giá một cách hệ thống. do nhân dân. phương pháp hệ thống. . về pháp luật. . vì nhân dân hiện nay. 6.Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý nhà nước. 7. phương pháp so sánh. toàn diện thực trạng về sự kết hợp pháp luật với đạo đức trong QLNN ở Việt Nam hiện nay. Những điểm mới của luận văn . phương pháp phân tích và tổng hợp. tư tưởng Hồ Chí Minh. do nhân dân.Lý giải sự cần thiết phải kết hợp giữa pháp luật với đạo đức trong QLNN đặc biệt là trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân. pháp luật và lý luận về QLNN. phương pháp xã hội học. . lịch sử cụ thể. luận văn gồm 2 chương. Các phương pháp được sử dụng trong luận văn là các phương pháp nghiên cứu truyền thống của khoa học xã hội: phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn.Đề xuất những giải pháp nhằm đảm bảo kết hợp pháp luật với đạo đức trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu.

Nxb Chính trị quốc gia. Nxb Công an nhân dân. Chuyên đề nghiên cứu Nghị quyết Đại hội X của Đảng. Hà Nội. Đỗ Huy (2002). Nxb Lao động xã hội. Đạo đức trong nền công vụ. Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương (2006). Ban Chấp hành Trung ương Khóa VIII. Hội Luật gia Việt Nam (2000). Trần Anh Tuấn. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa. Bùi Văn Nhơn (2002). Hà Nội. 2. Hà Nội. Luận văn thạc sĩ Luật học. Nguyễn Thị Kim Thảo (2002). Hà Nội. Tập 3. 12. 3. Luật Hôn nhân và gia đình (2000). Hà Nội. 5. 10. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996). Đảng Cộng sản Việt Nam (1997). Hà Nội. Nxb Chính trị quốc gia. 8. Hà Nội. 6. Hoàng Xuân Châu (2002). 4. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX. Đạo đức học . Mai Hữu Khuê. Nxb Lao động. Hà Nội. 11. Nxb Chính trị quốc gia.9 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Trần Trọng Kim (2001). Nxb Lao động. Đại học Quốc gia Hà Nội. Hiến pháp Việt Nam (2002). 9. Nxb Văn hóa. Hà Nội. Nhà nước và pháp luật. Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương (2003). Từ điển thuật ngữ hành chính. Hà Nội. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001). Nxb Chính trị quốc gia. Nxb Chính trị quốc gia.Mỹ học & đời sống văn hóa nghệ thuật . Đại học Luật Hà Nội (2002). Văn kiện hội nghị lần thứ 3. Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. 7. Giáo trình lý luận chung về Nhà nước Pháp luật. 14. Hà Nội. Hà Nội. 13. Tô Tử Hạ. Nho giáo. Nxb Khoa học xã hội. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII. . Nxb Chính trị quốc gia.

Mác . Hà Nội. 28. C. 24. Hồ Chí Minh (2002). Tập 25.Ăngghen (1960). Báo cáo tóm tắt đề tài nghiên cứu khoa học. Nhật ký trong tù. C. Nxb Lý luận chính trị. tr 13.Ph. 29.1.Ăngghen (1993). Nxb Đà Nẵng. Hồ Chí Minh (1993). tr. 16. Hoàng Thị Kim Quế (1999). 21. 17. Nxb Chính trị quốc gia. Hà Nội.Mác (1960). Nxb Chính trị quốc gia. Tập 2. Hoàng Thị Kim Quế (2002). Báo người cao tuổi. Nxb Sự thật. 27. 23.. Hồ Chí Minh (2002). Tạp chí Nhà nước và Pháp luật.17. Nxb Chính trị Quốc gia. Nxb Chính trị quốc gia. Hoàng Phê (chủ biên) (1997). Tạp chí Dân chủ và pháp luật. Hà Nội. Hà Nội. Hà Nội. tr.Mác . Hoàng Thị Kim Quế (2002). 18. do nhân dân. Toàn tập. 25. Luật Hình sự (1999). Nxb Chính trị quốc gia. Hà Nội. PV (2005). Hoàng Thị Kim Quế (2002). Toàn tập. (7). . tr. vì nhân dân. "Con nhà giàu. (327). "Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội".. Tập 9. Nghị định 17/2000/NĐ-CP về chính sách cứu trợ xã hội. quyển II. Trần Hậu Thành (2005). 30. (12).31. Hà Nội. Hà Nội.Ph. Toàn tập. 31. 19. Đại học Quốc gia Hà Nội. Mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức trong quản lý xã hội ở nước ta. "Vấn đề kết hợp quản lý xã hội bằng pháp luật với giáo dục và nâng cao đạo đức ở nước ta hiện nay". 20. Từ điển tiếng Việt. Nxb Giáo dục. Toàn tập. (7).10 15. Tạp chí Triết học. C. đi ăn cướp!!”. Tập 12. Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân. Hà Nội. 26. Tư bản. Hà Nội. Luật Dân sự (2005) Nxb Chính trị quốc gia. Nxb Sự thật. Quốc Triều hình luật (1995). Tập 23. 22. "Xu hướng vận động và phát triển của pháp luật và đạo đức ở Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử".

Nxb Chính trị quốc gia. Hà Nội. Hà Nội. 34. Đạo đức học Phương Đông cổ đại. Hà Nội. 33.11 32. đạo đức. Viện Triết học (2003). Vũ Tình (1998). Trường Đại học Luật Hà Nội (2005). Trường Đại học Luật Hà Nội (1997). Hà Nội. Vũ Xuân Thái (1998). Giáo trình lý luận Nhà nước. Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay. Hà Nội. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội. 37. 38. Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam. Ảnh hưởng của tư tưởng phong kiến đối với con người hiện nay. Hà Nội. Nxb Công an nhân dân. Nxb Văn hóa thông tin. Nxb Công an nhân dân. Tập 1. Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam . Gốc và nghĩa từ tiếng Việt thông dụng. Nxb Chính trị quốc gia. 36. 41. Luận ngữ. Hà Nội. 35. . Huỳnh Khắc Vinh (chủ biên) (2001). chuẩn giá trị xã hội. Theo những vấn đề nóng bỏng của các cấp lãnh đạo Trung Quốc sau Đại hội XVI ( Phần 1). 39. Hà Nội. Một số vấn đề về lối sống.pháp lý. Hà Nội. Khổng Tử (2002). Nxb Văn học. Nxb Chính trị quốc gia. Thông tấn xã Việt Nam (2003). Nguyễn Bình Yên (2002). Nxb Khoa học xã hội. Trung tâm Khoa học và Xã hội nhân văn. 40. Nguyễn Cửu Việt (1997). Tài liệu tham khảo đặc biệt.