P. 1
Module THCS 20_unprotected

Module THCS 20_unprotected

|Views: 613|Likes:
Được xuất bản bởiHuyền Hoàng

More info:

Published by: Huyền Hoàng on Nov 06, 2013
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/20/2015

pdf

text

original

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O

Côc nhµ gi¸o vµ c¸n bé qu¶n lÝ c¬ së gi¸o dôc
NGUYÔN THÞ HOA – NG¤ QUANG S¥N – TRÇN TRUNG

TµI LIÖU BåI D¦ìNG PH¸T TRIÓN N¡NG LùC NGHÒ NGHIÖP GI¸O VI£N

T¨ng c−êng n¨ng lùc sö dông thiÕt bÞ d¹y häc vµ øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong d¹y häc
• • •

Module THCS 20: Sử dụng các thiết bị dạy học Module THCS 21: Bảo quản, sửa chữa, sáng tạo thiết bị dạy học Module THCS 22: Sử dụng một số phần mềm dạy học

(Dành cho giáo viên trung học cơ sở)

NHµ XUÊT B¶N Gi¸o dôc ViÖt Nam NHµ XUÊT B¶N §¹I HäC S¦ PH¹M

DANH MỤC VIẾT TẮT
B TD CNTT CNTT&TT CSVC DCTN G DDH GV HS PMDH PPDH TBDH THCS : B n t duy : Công ngh thông tin : Công ngh thông tin và truy n thông : C s v t ch t : D ng c thí nghi m n gi n : dùng d y h c : Giáo viên : H c sinh : Ph n m m d y h c : Ph ng pháp d y h c : Thi t b d y h c : Trung h c c s

B n quy n thu c B Giáo d c và ào t o — C c Nhà giáo và Cán b qu n lí c s giáo d c. C m sao chép d i m i hình th c.

2|

MỤC LỤC
Trang LỜI GIỚI THIỆU ........................................................................................................5

Module THCS 20: Sử dụng các thiết bị dạy học .....................................................7

A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN.....................................................................................8 B. MỤC TIÊU T I LIỆU .............................................................................................9 C. NỘI DUNG ..........................................................................................................10 Hoạt động 1: Tìm hiểu vai trò của thiết bị dạy học trong đổi mới phương pháp dạy học môn học...............................................10 Hoạt động 2: Nghiên cứu sử dụng các thiết bị dạy học theo môn học ..........13 Hoạt động 3: Phối hợp sử dụng các thiết bị dạy học truyền thống và hiện đại làm tăng hiệu quả dạy học môn học .....................16 Hoạt động 4: Tự làm một số đồ dùng dạy học theo môn học .........................17 Hoạt động 5: Tổng kết .................................................................................19 D. T I LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................73

Module THCS 21: Bảo quản, sửa chữa, sáng tạo thiết bị dạy học .......................75

A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN...................................................................................76 B. MỤC TIÊU T I LIỆU ...........................................................................................77 C. NỘI DUNG ..........................................................................................................78 Hoạt động 1: Tổng quan về thiết bị dạy học.................................................78 Hoạt động 2: Tìm hiểu danh mục thiết bị dạy học cho từng môn học ở trường trung học cơ sở.........................................................80 Hoạt động 3: Bảo quản, sửa chữa một số loại hình thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở.........................................................83 Hoạt động 4: Tìm hiểu vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông với các loại hình thiết bị dạy học .............................................91 Hoạt động 5: Tăng cường thiết kế thiết bị dạy học tự làm.............................97 Hoạt động 6: Ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học ở trường trung học cơ sở.......................................................105 Hoạt động 7: Tìm hiểu cấu trúc phòng thiết bị dạy học ..............................114 D. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TO N BỘ MODULE .....................................................117 E. T I LIỆU THAM KHẢO .....................................................................................119

|

3

Module THCS 22: Sử dụng một số phần mềm dạy học ......................................121

A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN.................................................................................122 B. MỤC TIÊU T I LIỆU .........................................................................................122 C. NỘI DUNG ........................................................................................................123

Nội dung 1. Vai trò của phần mềm trong dạy học ..........................................123
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm phần mềm dạy học ................................123 Hoạt động 2: Tìm hiểu những tác động của phần mềm đến quá trình dạy học...........................................................124

Nội dung 2. Một số cách phân loại phần mềm dạy học..................................128 Nội dung 3. Đánh giá hiệu quả sử dụng phần mềm dạy học..........................134
Hoạt động 1: Tìm hiểu tiêu chí đánh giá và lựa chọn phần mềm dạy học ...134 Hoạt động 2: Đánh giá giờ giảng có ứng dụng công nghệ thông tin ...........136 Hoạt động 3: Tìm hiểu những yêu cầu về kĩ năng công nghệ thông tin đối với giáo viên ...................................................................139 Hoạt động 1: Sử dụng phần mềm LectureMaker để biên soạn một bài giảng điện tử cụ thể dạy học trên lớp........................144 Hoạt động 2: Sử dụng phần mềm Concept Draw Mind Map để thiết kế một bản đồ tư duy nhằm giảng dạy một bài học cụ thể trên lớp học .......................................................................................165 Hoạt động 1: Tìm hiểu những căn cứ để phân loại phần mềm dạy học ......128 Hoạt động 2: Phân loại phần mềm dạy học theo môn học .........................129

Nội dung 4. Sử dụng một số phần mềm dạy học chung.................................143

Hoạt động 1: Sử dụng phần mềm dạy học các môn khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở.......................................................173 Hoạt động 2: Sử dụng phần mềm dạy học các môn khoa học xã hội ở trường trung học cơ sở.......................................................178 D. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TO N BỘ MODULE .....................................................181 E. T I LIỆU THAM KHẢO .....................................................................................183

Nội dung 5. Sử dụng phần mềm dạy học theo môn học.................................173

4|

LỜI GIỚI THIỆU

Giáo viên là m t trong nh ng nhân t quan tr ng quy t nh ch t l ng giáo d c và ào t o ngu n nhân l c cho t n c. Do v y, ng, Nhà n c ta c bi t quan tâm n công tác xây d ng và phát tri n i ng giáo viên. M t trong nh ng n i dung c chú tr ng trong công tác này là b i d ng th ng xuyên (BDTX) chuyên môn, nghi p v cho giáo viên. BDTX chuyên môn, nghi p v cho giáo viên là m t trong nh ng mô hình nh m phát tri n ngh nghi p liên t c cho giáo viên và c xem là mô hình có u th giúp s ông giáo viên c ti p c n v i các ch ng trình phát tri n ngh nghi p. Ti p n i chu kì II, chu kì III BDTX giáo viên m m non, ph thông, B Giáo d c và ào t o ã xây d ng ch ng trình BDTX giáo viên và quy ch BDTX giáo viên theo tinh th n i m i nh m nâng cao ch t l ng và hi u qu c a công tác BDTX giáo viên trong th i gian t i. Theo ó, các n i dung BDTX chuyên môn, nghi p v cho giáo viên ã c xác nh, c th là: — B i d ng áp ng yêu c u th c hi n nhi m v n m h c theo c p h c (n i dung b i d ng 1); — B i d ng áp ng yêu c u th c hi n nhi m v phát tri n giáo d c a ph ng theo n m h c (n i dung b i d ng 2); — B i d ng áp ng nhu c u phát tri n ngh nghi p liên t c c a giáo viên (n i dung b i d ng 3). Theo ó, h ng n m m i giáo viên ph i xây d ng k ho ch và th c hi n ba n i dung BDTX trên v i th i l ng 120 ti t, trong ó: n i dung b i d ng 1 và 2 do các c quan qu n lí giáo d c các c p ch o th c hi n và n i dung b i d ng 3 do giáo viên l a ch n t b i d ng nh m phát tri n ngh nghi p liên t c c a mình. B Giáo d c và ào t o ã ban hành Ch ng trình BDTX giáo viên m m non, ph thông và giáo d c th ng xuyên v i c u trúc g m ba n i dung b i d ng trên. Trong ó, n i dung b i d ng 3 ã c xác nh và th hi n d i hình th c các module b i d ng làm c s cho giáo viên t l a ch n n i dung b i d ng phù h p xây d ng k ho ch b i d ng h ng n m c a mình.
5

|

— — — — —

giúp giáo viên t h c, t b i d ng là chính, B Giáo d c và ào t o ã giao cho C c Nhà giáo và Cán b qu n lí c s giáo d c ch trì xây d ng b tài li u g m các module t ng ng v i n i dung b i d ng 3 nh m ph c v công tác BDTX giáo viên t i các a ph ng trong c n c. m i c p h c, các module c x p theo các nhóm t ng ng v i các ch trong n i dung b i d ng 3. M i module b i d ng c biên so n nh m t tài li u h ng d n t h c, v i c u trúc chung g m: Xác nh m c tiêu c n b i d ng theo quy nh c a Ch ng trình BDTX giáo viên; Ho ch nh n i dung giúp giáo viên th c hi n nhi m v b i d ng; Thi t k các ho t ng th c hi n n i dung; Thông tin c b n giúp giáo viên th c hi n các ho t ng; Các công c giáo viên t ki m tra, ánh giá k t qu b i d ng. Tuy nhiên, do c thù n i dung c a t ng l nh v c c n b i d ng theo Chu n ngh nghi p giáo viên nên m t s module có th có c u trúc khác. Tài li u c thi t k theo hình th c t h c, giúp giáo viên có th h c m i lúc, m i n i. B ng các ho t ng h c t p ch y u trong m i module nh : c, ghi chép, làm bài th c hành, bài t p t ánh giá, bài ki m tra nhanh, bài t p tình hu ng, tóm l c và suy ng m,… giáo viên có th t l nh h i ki n th c c n b i d ng, ng th i có th th o lu n nh ng v n ã t h c v i ng nghi p và t n d ng c h i áp d ng k t qu BDTX trong ho t ng gi ng d y và giáo d c c a mình. Các tài li u BDTX này s c b sung th ng xuyên h ng n m ngày càng phong phú h n nh m áp ng nhu c u phát tri n ngh nghi p a d ng c a giáo viên m m non, giáo viên ph thông và giáo viên t i các trung tâm giáo d c th ng xuyên trong c n c. B tài li u này l n u tiên c biên so n nên r t mong nh n c ý ki n óng góp c a các nhà khoa h c, các giáo viên, các cán b qu n lí giáo d c các c p tác gi c p nh t, b sung tài li u ngày m t hoàn thi n h n. M i ý ki n óng góp xin g i v C c Nhà giáo và Cán b qu n lí c s giáo d c — B Giáo d c và ào t o (Toà nhà 8C — Ngõ 30 — T Quang B u — P. Bách Khoa — Q. Hai Bà Tr ng — TP. Hà N i) ho c Nhà xu t b n i h c S ph m (136 — Xuân Thu — P. D ch V ng — Q. C u Gi y — TP. Hà N i). C c Nhà giáo và Cán b qu n lí c s giáo d c — B Giáo d c và ào t o

6|

NGUYỄN THỊ HOA

Module THCS

20
Sö DôNG C¸C THIÕT BÞ D¹Y HäC

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

7

A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

Nói n vai trò thi t b d y h c (TBDH), V.P.Golov ã nêu rõ: "Ph ng ti n d y h c là m t trong nh ng i u quan tr ng nh t th c hi n n i dung giáo d ng, giáo d c và phát tri n h c sinh (HS) trong quá trình d y - h c". Ngh quy t 40/2000/QH10 c a Qu c h i n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam v i m i ch ng trình giáo d c ph thông ã nêu rõ: " i m i n i dung ch ng trình, sách giáo khoa, ph ng pháp d y và h c ph i c th c hi n ng b v i nâng c p và i m i trang TBDH". TBDH g m 2 nhóm: TBDH truy n th ng (b ng, tranh v , mô hình, v t th t, b n ...) và TBDH hi n i (overhead, projector, u a CD, VCD, máy tính...). Vi c k t h p hài hoà các TBDH truy n th ng và TBDH hi n i s t o h ng thú, t ng hi u qu h c t p cho HS và gi m s v t v c b n c a giáo viên (GV) trong quá trình gi ng d y. TBDH giúp HS hi u rõ h n v b n ch t c a m i khái ni m tr u t ng, là c s khoa h c minh ch ng có s c thuy t ph c, là s v t tr c quan sinh ng nh t, giúp vi c h c tr nên nh nhàng, hi u qu ... Nh ng th c t cho th y, nhi u tr ng trung h c c s (THCS) hi u qu s d ng TBDH còn nhi u h n ch , mà m t trong các nguyên nhân là s ông GV thi u nhi t tình, trách nhi m ch a cao, thi u k n ng s d ng TBDH. K n ng th c hành không ph i ta mu n là có, mà ph i c tr i nghi m th c hành c m t quá trình. Và các TBDH ch mang l i hi u qu khi các th y cô s d ng tri t . Module này cung c p cho GV nh ng ki n th c c b n v TBDH. Khi h c t p, nghiên c u xong module này, GV s phát huy c t i a kh n ng c a mình, n ng ng, sáng t o, bi t k t h p khéo léo các lo i hình TBDH ph c v công tác gi ng d y. Module này s giúp cho GV t ng c ng n ng l c làm vi c v i TBDH, theo ó t ng hi u qu d y h c môn h c.

8 | MODULE THCS 20

B. MỤC TIÊU TÀI LIỆU

— — — — — — —

Sau khi k t thúc vi c h c t p, nghiên c u module này, ng i h c: N m c khái ni m v TBDH và phân lo i TBDH. Nh n th c sâu s c h n v t m quan tr ng c a TBDH và xác nh c vai trò c a TBDH trong i m i ph ng pháp d y h c môn h c. Phân tích c th c tr ng s d ng TBDH các tr ng THCS. S d ng hi u qu TBDH truy n th ng và TBDH hi n i. Nâng cao k n ng ph i h p s d ng TBDH, k n ng ph i h p s d ng các TBDH truy n th ng và TBDH hi n i làm t ng hi u qu d y h c môn h c. Bi t t làm m t s dùng d y h c. Có ý th c s d ng TBDH truy n th ng và TBDH hi n i trong quá trình d y h c và nâng cao ch t l ng d y h c.

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

9

C. NỘI DUNG
I. CÁC HOẠT ĐỘNG

Hoạt động 1: Tìm hiểu vai trò của thiết bị dạy học trong đổi mới phương pháp dạy học môn học
1. Mục tiêu

Sau khi k t thúc ho t ng này, ng i h c nh n th c sâu s c h n v t m quan tr ng c a TBDH và kh ng nh rõ vai trò c a TBDH trong i m i ph ng pháp d y h c môn h c, n m c h th ng TBDH môn h c hi n có tr ng. D a vào hi u bi t c a b n thân và chia s v i ng nghi p m t s nhi m v sau: Câu h i 1. Phân bi t TBDH trong các ph ng ti n d y h c. th c hi n

2. Nhiệm vụ

Câu h i 2. C n c vào âu nh n bi t TBDH? Trình bày các cách phân lo i TBDH hi n nay.

10 | MODULE THCS 20

Câu h i 3. Phân tích các ch c n ng c a TBDH.

Câu h i 4. Phân tích vai trò c a trong vi c nâng cao ch t l ng d y h c.

Bài t p 1. Th ng kê TBDH hi n có tr ng theo môn h c mà b n m nh n theo b ng d i ây, i chi u v i danh m c TBDH t i thi u c p THCS và a ra nh n xét v m c áp ng cho d y h c b môn. B ng 1. Danh m c TBDH môn ......
TT Tên lo i hình thi t b d y h c S l ng trang b cho các kh i l p L p6 L p7 L p8 L p9 Ghi chú

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

11

TT

Tên lo i hình thi t b d y h c

S l ng trang b cho các kh i l p L p6 L p7 L p8 L p9

Ghi chú

Bài t p 2. Nêu vai trò c a TBDH trong d y h c môn h c b n ang m nh n.

Bài t p 3. Phân tích t m quan tr ng c a TBDH trong i m i PPDH môn h c b n ang m nh n.

3. Đánh giá

— Tr l i các câu h i 1, 2, 3, 4. — K t qu th c hi n bài t p 1, 2, 3.

12 | MODULE THCS 20

Hoạt động 2: Nghiên cứu sử dụng các thiết bị dạy học theo môn học
1. Mục tiêu

Sau khi k t thúc ho t ng này, ng i h c thành th o k n ng s d ng các TBDH môn h c. Câu h i 5. B n g p nh ng khó kh n gì khi s d ng TBDH vào quá trình d y h c môn h c?

2. Nhiệm vụ

Câu h i 6. B n nêu trên?

xu t nh ng gi i pháp nào

gi i quy t các khó kh n

Bài t p 4. Nêu u i m, h n ch c a t ng lo i hình TBDH môn h c theo b ng sau:
TT Tên lo i hình thi t b d y h c u i m H n ch

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

13

TT

Tên lo i hình thi t b d y h c

u i m

H n ch

Bài t p 5. Nêu nguyên t c s d ng t ng lo i TBDH môn h c theo b ng sau:
TT Tên lo i hình thi t b d y h c Nguyên t c s d ng

Bài t p 6. Nêu a ch s d ng TBDH môn h c theo b ng sau:
TT Tên lo i hình thi t b d y h c a ch s d ng L p, ch ng Bài

14 | MODULE THCS 20

Bài t p 7. Xây d ng ít nh t 05 k ho ch bài h c trong ó th hi n rõ vai trò c a m t s lo i hình TBDH trong vi c nâng cao ch t l ng d y h c, th hi n rõ vi c ph i h p gi a TBDH hi n i và TBDH truy n th ng. Bài t p 8. L p k ho ch tri n khai th c hành k ho ch bài h c c xây d ng theo b ng sau:
TT Môn/Tên bài Th i gian L p Giáo viên th c hi n

Bài t p 9. Xây d ng công c và xác nh hình th c ánh giá m i bài d y.

Bài t p 10. Ti n hành d y trên l p theo k ho ch và ánh giá.
3. Đánh giá

— Tr l i câu h i 5, 6. — K t qu bài d y theo k ho ch (do h c viên d y tr c ti p ho c do ng nghi p ti n hành). — B công c ánh giá cho t ng bài (phi u câu h i, ki m tra, bài t p v nhà...).

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

15

Hoạt động 3: Phối hợp sử dụng các thiết bị dạy học truyền thống và hiện đại làm tăng hiệu quả dạy học môn học
1. Mục tiêu

Sau khi k t thúc ho t ng này, ng i h c bi t : ph i h p, s d ng hi u qu TBDH truy n th ng và TBDH hi n i làm t ng hi u qu d y h c môn h c. D a vào kinh nghi m s d ng TBDH c a b n thân b n hãy th c hi n m t s bài t p sau: Bài t p 11. Nêu u i m, h n ch c a nhóm TBDH truy n th ng và nhóm TBDH hi n i.

2. Nhiệm vụ

Bài t p 12. Phân tích hi u qu c a vi c ph i h p s d ng các TBDH truy n th ng và hi n i làm t ng hi u qu d y h c môn h c.

16 | MODULE THCS 20

Bài t p 13. Th c hành s d ng Máy chi u qua u (Overhead) và Máy chi u a n ng (Multi Projector). Bài t p 14. Xây d ng ít nh t 05 k ho ch bài h c trong ó th hi n vi c ph i h p gi a TBDH hi n i và TBDH truy n th ng làm t ng hi u qu d y h c. Bài t p 15. L p k ho ch tri n khai th c hành k ho ch bài h c c xây d ng theo b ng sau:
TT Môn/Tên bài Th i gian L p Giáo viên th c hi n

Bài t p 16. Ti n hành d y trên l p theo k ho ch và ánh giá.
3. Đánh giá

— K t qu bài d y theo k ho ch (do h c viên d y tr c ti p ho c do ng nghi p ti n hành). — B công c ánh giá cho t ng bài (phi u câu h i, ki m tra, bài t p v nhà...) — K t qu th c hi n các bài t p khác.

Hoạt động 4: Tự làm một số đồ dùng dạy học theo môn học
1. Mục tiêu

Sau khi k t thúc ho t ng này, ng i h c: nh n th c y v t m quan tr ng c a t làm dùng d y h c ( DDH), có k n ng xây d ng k ho ch làm DDH và có kh n ng làm m t s DDH. D a vào kinh nghi m t làm DDH c a b n thân, b n hãy chia s v i ng nghi p b ng cách th c hi n m t s nhi m v sau: Câu h i 7. Th nào là DDH t làm? DDH t làm ph i m b o nh ng tiêu chí nào?

2. Nhiệm vụ

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

17

Câu h i 8. T i sao nói “T làm DDH có vai trò không th thi u trong vi c nâng cao ch t l ng và hi u qu d y h c”?

Câu h i 9. Nh ng yêu c u t ra i v i DDH t làm là gì?

Câu h i 10. B n ã tham gia phong trào t làm DDH ho c cu c thi DDH t làm nào ch a? Vì sao? N u ã tham gia thì v i vai trò gì?

18 | MODULE THCS 20

Bài t p 17. Xây d ng K ho ch làm DDH, trong ó nêu rõ các DDH có th t làm theo b ng sau:
B ng: Các DDH có th t làm D ng c , nguyên li u TT Tên dùng d y h c a ch ng d ng

Bài t p 18. Ti n hành t làm ít nh t 03 DDH, ch p nh và vi t bài gi i thi u v DDH ó.
3. Đánh giá

— Tr l i các câu h i 7, 8, 9, 10. — K ho ch làm DDH. — nh ch p và bài gi i thi u v DDH t làm. Hoạt động 5: Tổng kết Câu h i 11. B n ã hoàn thành các ho t ng ch a? B n có nh n i dung c a module này không? Ch ng minh r ng b n ã nh c bài.

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

19

Bài t p 19. Hoàn thành các câu sau (v n i dung module s d ng các TBDH). 1. Tôi ã...

2. Tôi th y...

3. Tôi ngh ....

4. Tôi l p k ho ch...

20 | MODULE THCS 20

5. Tôi s ...

6. Tôi hi v ng...

7. Tôi mong mu n...

8. Tôi ch c ch n...

9. Tôi tin t ng...

10. Tôi kh ng nh...

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

21

Bài t p 20. Vi t nh ng i m tâm c nh t qua h c t p nghiên c u module này chia s v i ng nghi p.

B n ã th c hi n các nhi m v c a module. Bây gi hãy i chi u nh ng n i dung ã vi t trong các ho t ng v i nh ng thông tin d i ây và t hoàn thi n các nhi m v ã t ra trong các ho t ng.
II. THÔNG TIN PHẢN HỒ I

1. Cơ sở vật chất sư phạm/ Cơ sở vật chất trường học

* C s v t ch t (CSVC) s ph m là t t c các ph ng ti n v t ch t c huy ng vào vi c gi ng d y, h c t p và các ho t ng mang tính giáo d c khác t c m c ích giáo d c. H th ng CSVC s ph m bao g m: các công trình xây d ng, sân ch i bãi t p, v n th c nghi m, trang thi t b chuyên dùng, TBDH các b môn, các ph ng ti n ph c v vi c gi ng d y và h c t p. ây là m t h th ng a d ng v ch ng lo i và có m t s b ph n t ng i ph c t p v m t k thu t. Tính a d ng và phong phú c a h th ng t o ra không ít tr ng i trong qu n lí và s d ng. H th ng CSVC s ph m c phân chia làm ba b ph n. — Tr ng s (nhà c a, l p h c, sân ch i bãi t p, khuôn viên,...). — Sách và th vi n tr ng h c. — TBDH (máy móc, d ng c thí nghi m, mô hình...) khái ni m v CSVC s ph m ngày càng có n i hàm m r ng do yêu c u giáo d c toàn di n,

22 | MODULE THCS 20

nâng cao ch t l ng d y h c và do ti n b c a khoa h c k thu t và công ngh . * H th ng CSVC tr ng h c M i tr ng h c u có h th ng CSVC tr ng h c, h th ng ó c mô t b i s sau:
C s v t ch t tr ng h c

H t ng k thu t tr ng h c
Tr ng s — Khuôn viên c nh quan, ki n trúc và các kh i công trình. — Kh i phòng h c, phòng thí nghi m, th c hành, phòng h c b môn, th vi n. — Kh i phòng làm vi c. — i n n c. — Sân ch i, bãi t p, câu l c b . — Giao thông n i b . Trang b chung — H th ng máy tính và m ng. — H th ng trang thi t b thông tin liên l c. — H th ng trang thi t b hành chính, v n phòng, phòng làm vi c các t chuyên môn. — H th ng trang thi t b cho phòng h c, phòng thí nghi m, th c hành, phòng h c b môn, th vi n,...

Ph ng ti n d y h c
— V t th t — Các ph ng ti n miêu t i t ng trong không gian (m t chi u — ba chi u): mô hình, makét, bi u b ng, tranh nh, m u v t, ph ng ti n nghe — nhìn... — Các ph ng ti n tái t o các hi n t ng, các quá trình: Các d ng c thí nghi m, máy móc, d ng c lao ng s n xu t... — Các ph ng ti n miêu t i t ng, hi n t ng t nhiên, xã h i b ng ngôn ng t nhiên, ngôn ng nhân t o: sách giáo khoa, v bài t p in s n, phi u h c t p,... — Các ph ng ti n k thu t chuy n t i thông tin (các thông tin này ch a trong các tài li u nghe — nhìn, các ph n m m và t li u trong máy tính, các phim âm b n, d ng b n, các b ng a âm thanh, hình nh) Thi t b d y h c Theo b môn, theo l p h c, theo c p h c

Thi t b dùng chung Cho các môn h c, các l p và các c p h c

2. Thiết bị dạy học (Teaching Equipment)

Hi n nay có nhi u tên g i khác nhau v TBDH. Các tên g i sau ây th ng c s d ng trong ngôn ng nói và vi t hi n nay:
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

23

— — — — — — — —

Thi t b giáo d c - Educational equipments. Thi t b tr ng h c - School equipments. dùng d y h c - Teaching equipments (aids/ implements). Thi t b d y h c - Teaching equipments. D ng c d y h c - Teaching equipments (devices). Ph ng ti n d y h c - Means (facilities) of teaching. H c c - Leaming equipments. H c li u- Leaming (school) materials. V b n ch t, các tên g i trên u ph n ánh các d u hi u b n ch t chung nh t c a TBDH. Có m t vài tài li u còn dùng tên g i là "B ngh c a ng i th y giáo"(Tools of teacher). Có nhi u nh ngh a v TBDH, v b n ch t, các tên g i trên u ph n ánh các d u hi u chung nh sau: — TBDH là t t c nh ng ph ng ti n r t c n thi t cho GV và HS t ch c và ti n hành h p lí, có hi u qu quá trình giáo d c và d y h c các môn h c, c p h c. — TBDH là m t v t th ho c m t t p h p i t ng v t ch t mà ng i GV s d ng v i t cách là ph ng ti n i u khi n ho t ng nh n th c; là ph ng ti n giúp HS l nh h i khái ni m, nh lu t, thuy t khoa h c,... nh m hình thành h các k n ng, k x o, m b o vi c giáo d c, ph c v m c ích d y h c và giáo d c. — TBDH quan tr ng nh t trong c u trúc h th ng CSVC tr ng h c. Theo Lotx Klinb ( c) thì TBDH (hay còn g i là dùng d y h c, thi t b d y h c, d ng c ...) là t t c nh ng ph ng ti n v t ch t c n thi t cho giáo GV và HS t ch c và ti n hành h p lí, có hi u qu quá trì nh giáo d ng và giáo d c các môn h c, c p h c. Theo các chuyên gia thi t b giáo d c c a Vi t Nam: TBDH là thu t ng ch m t v t th ho c m t t p h p i t ng v t ch t mà ng i GV s d ng v i t cách là ph ng ti n i u khi n ho t ng nh n th c c a HS, còn i v i HS thì ó là các ngu n tri th c, là cá c ph ng ti n giúp HS l nh h i các khái ni m, nh lu t, thuy t khoa h c,... hì nh thành h các k n ng, k x o, m b o ph c v m c ích d y h c.
24 | MODULE THCS 20

T nh ng phân tích trên, chúng ta th ng nh t: TBDH là m t b ph n c a CSVC tr ng h c, bao g m nh ng i t ng v t ch t c thi t k s ph m mà GV s d ng i u khi n ho t ng nh n th c c a HS; ng th i là ngu n tri th c, là ph ng ti n giúp HS l nh h i tri th c, hình thành k n ng m b o cho vi c th c hi n m c tiêu d y h c. Tài li u này s d ng các thu t ng "thi t b d y h c", "ph ng ti n d y h c", " dùng d y h c". Vi c s d ng t ng thu t ng các ph n c a tài li u nh m tôn tr ng cách di n t truy n th ng phù h p v i t ng c p h c. Nh v y có th hi u: TBDH là h th ng i t ng v t ch t và t t c nh ng ph ng ti n k thu t c GV và HS s d ng trong quá trình d y h c. Ch c n ng c a h th ng TBDH: 1. H th ng TBDH là công c c thù c a lao ng s ph m. 2. H th ng TBDH ph i cung c p thông tin chính xác, y v hi n t ng, i t ng, quá trình nghiên c u. 3. H th ng TBDH ph i nâng cao hi u qu d y h c, t ng c ng nh p trình bày tài li u và chuy n t i thông tin. 4. H th ng TBDH ph i tho mãn nhu c u và s say mê h c t p c a HS. 5. H th ng TBDH ph i làm gi m nh c ng lao ng s ph m c a ng i d y và ng i h c. 6. H th ng TBDH ph i nâng cao tính tr c quan cho quá trình d y h c. Các yêu c u c a h th ng TBDH: 1. H th ng TBDH h c ph i m b o tính h th ng ( y và ng b ). 2. H th ng TBDH ph i m b o tính khoa h c, hi u qu . 3. H th ng TBDH ph i m b o tính s ph m (giáo khoa). 4. H th ng TBDH ph i m b o tính an toàn. 5. H th ng TBDH ph i m b o tính m thu t. 6. H th ng TBDH ph i m b o tính dùng chung t i u cho m t b môn, cho nhi u b môn, cho nhi u ho t ng.
3. Tổng quan về hệ thống thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 3.1. Hệ thống thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

— H th ng TBDH tr ng THCS c quy nh theo danh m c TBDH t i thi u do B Giáo d c và ào t o ban hành.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

25

— Danh m c TBDH t i thi u s p x p theo l p h c, theo lo i hình c t ng h p tóm t t theo t ng l p h c và môn h c. (B n c có th tìm hi u trên website c a B Giáo d c và ào t o)
Thi t b dùng chung tr ng THCS Khái ni m: Là h th ng c s d ng cho các ho t

ng giáo d c chung trong nhà tr ng, ng th i là nh ng ph ng ti n mà GV các b môn l n l t s d ng ho c ng th i s d ng cho vi c d y h c trên l p. H th ng thi t b dùng chung nhi u tr ng THCS hi n có c th ng kê theo b ng sau:
TT

1 2 3 4 5 6 7

Máy thu hình u c VCD, DVD H th ng trang âm: Ampli, micro, loa Máy chi u qua u (OverHead) Máy chi u a n ng (Projector) Máy quét nh (Scaner) Máy chi u v t th

Tên thi t b

TT

8 9 10 11 12 13 14

Máy photocopy Máy chi u phim d ng b n Máy nh k thu t s Máy quay phim k thu t s Máy tính Máy in H th ng m ng máy tính

Tên thi t b

3.2. Phân loại, đặc điểm, hình thức sử dụng các loại hình thiết bị dạy học
3.2.1. Phân loại theo điều kiện sử dụng

Cách phân lo i

— — — — —

Theo cách phân lo i này khi s d ng các thi t b ph thu c vào nh ng i u ki n bên ngoài, ví d s ph thu c vào n ng l ng i n. Trong cách phân lo i này, ng i ta chia lo i thi t b có s d ng n ng l ng i n và lo i không s d ng n ng l ng i n. Nhóm 1: Nhóm không dùng n ng l ng i n, th ng quen g i là TBDH truy n th ng. Nhóm TBDH truy n th ng, bao g m các lo i thi t b : Tranh nh, bi u giáo khoa; B n , l c giáo khoa; B ng bi u; Mô hình, m u v t; D ng c .

26 | MODULE THCS 20

Nhóm 2: Nhóm dùng n ng l ng i n, th ng g i là TBDH hi n i.

— — — — — — — — — — —

Nhóm TBDH hi n i, bao g m các lo i thi t b : Phim èn chi u; B n trong dùng cho máy chi u qua u; B ng a ghi âm; B ng a ghi hình; PMDH; Website h c t p; Phòng thí nghi m o; Mô hình d y h c i n t ; Th vi n o/Th vi n i n t ; B n t duy (B TD) c thi t k b ng ph n m m Freemind; B n giáo khoa i n t ; .....
c i m, hình th c s d ng Nhóm 1: TBDH truy n th ng:

a) c i m: ây là nh ng TBDH ã có t r t lâu i khi mà ngh d y h c xu t hi n. Lo i thi t b này c dùng r ng rãi trong các nhà tr ng. Qua TBDH ó d i s h ng d n c a GV, HS s ti p thu nh ng ki n th c, k n ng c n ph i t c. b) Nh ng u i m n i b t khi s d ng lo i TBDH truy n th ng: — Nh ng thông tin trên các thi t b ó c khai thác tr c ti p. Ví d : b c tranh v con gà, nhìn vào ó HS có th mô t c hình dáng bên ngoài: có hai chân, u gà, mào gà, uôi gà và màu lông c a nó. ng th i khi quan sát hình dáng bên ngoài c a b c tranh v con gà, HS phân bi t c con gà ó là gà tr ng hay gà mái. Nhìn s nguyên lí c a ng c 4 kì, HS c ng có th mô t c u t o c a ng c g m nh ng b ph n nào. — TBDH truy n th ng r ti n (giá thành không cao), do ó có th trang b i trà và y cho các b môn trong các tr ng THCS. — M t u i m n i b t là nhi u TBDH truy n th ng GV có th t thi t k , t làm. i u ó thúc y s say mê, phát huy sáng ki n c a các GV trong vi c t làm TBDH. Ví d : GV thi t k nh ng s c u t o c a các thi t b máy móc, s , nguyên lí, thí nghi m,...
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

27

— V i các TBDH truy n th ng GV và HS tr ng THCS d s d ng và d b o qu n, dùng c nhi u l n. M t khác, có th l u l i trên phòng h c s d ng khi c n thi t. Ví d nh các s , b n v k thu t có th l u l i trong su t quá trình làm th c hành, thí nghi m c a HS. c) M t s h n ch khi s d ng các TBDH truy n th ng: Nh ng TBDH truy n th ng ph n l n là c ng k nh, b o qu n khó kh n, t n di n tích c t gi . — Các TBDH truy n th ng ch có th mô t , bi u di n c các hình nh t nh, không th mô t c các hình nh ng ho c không mô t c quá trình c a hi n t ng, nguyên lí ho t ng. Nhóm 2: Nhóm TBDH hi n i: a) c i m: Khi s d ng các TBDH hi n i c n ph i s d ng n ng l ng i n. Trong m i lo i TBDH hi n i có nh ng c i m quan tr ng là mu n khai thác thông tin trong t ng lo i thi t b c n ph i có máy móc t ng ng. Nh v y, m i m t TBDH hi n i bao g m hai kh i: Kh i ch a thông tin và kh i chuy n t i thông tin. Ví d : — Khai thác thông tin trên gi y trong (slide) c n ph i có máy chi u qua u. — S d ng phim slide c n ph i có máy chi u slide, máy chi u phim. — S d ng b ng, a ghi âm c n ph i có radio cassette, u a CD, máy vi tính... — S d ng b ng (ghi hình c n ph i có u video, u a VCD, máy vi tính). — S d ng các PMDH c n thi t ph i có máy vi tính. b) Nh ng u i m n i b t khi s d ng các TBDH hi n i: M i lo i TBDH hi n i có nh ng u i m và công d ng riêng. Tuy nhiên, có th mô t nh ng u i m khái quát c a các lo i thi t b : — Các TBDH hi n i mang l ng l n nh ng thông tin c n thi t cho vi c d y và h c. L ng thông tin này c ch n l c m c c n thi t tho mãn cho m i i t ng. — Nh ng TBDH hi n i có th trình bày c các thông tin m t cách c th , tr c quan, d hi u làm cho HS d dàng ti p thu n i dung ki n th c. ng th i chúng c ng có kh n ng cung c p thêm nh ng tài li u a d ng phong phú giúp cho vi c t h c, t nghiên c u c a GV, HS (PMDH).
28 | MODULE THCS 20

— Các thi t b lo i này g n nh , d b o qu n, s d ng c nhi u l n. — S d ng ph ng ti n d y h c hi n i s h tr c l c cho vi c i m i n i dung, ph ng pháp và các hình th c t ch c d y h c. c) M t s h n ch khi s d ng các TBDH hi n i: — Ph i có l i i n n nh. — Các thi t b t ti n, do v y không th trang b i trà, y theo nhu c u c a gi ng d y c a các b môn. — C n c b o qu n c n th n và c n có phòng riêng vì khó di chuy n. — Ng i s d ng các TBDH hi n i c n có trình và c n c hu n luy n. Vi c k t h p hoà các TBDH truy n th ng và TBDH hi n i trong quá trình d y h c s kích thích h ng thú, t ng kh n ng t duy c a HS, HS s t mình tìm tòi, khai thác ki n th c m i. Nh v y, ngày nay TBDH ó góp ph n i m i PPDH, nâng cao ch t l ng d y h c.
3.2.2. Phân loại theo tính năng công nghệ, quá trình chế tạo và sử dụng

*

— — —
*

— —
*

— —

Theo quan i m này TBDH c chia làm hai nhóm: Nhóm 1: G m các lo i thi t b thông th ng, có ngu n g c t nhiên ho c có c u t o và tính n ng k thu t n gi n (do ngành Giáo d c ch t o). Nhóm các thi t b thông th ng bao g m: T nhiên, nguyên m u: Các v t t nhiên, v t th t, các v t coi là nguyên m u không b thay i khi a vào d y h c: cây, c , qu , m u t, m u n c, hoá ch t, kìm, kéo, búa, v i, bìa... L i nói và các nghi th c l i nói: c tho i, i tho i, h i tho i. Các hành vi giao ti p và bi u t không l i: c ch , i u b , v m t, phong cách, i l i. D ng c gi ng d y và h c t p: D ng c dùng chung, công c ng: b ng ph n, gi y, bút, bàn h c, bàn thí nghi m, th c k , máy tính c m tay,... D ng c cá nhân: b ng HS, v , th c k , máy tính c m tay, compa, bút vi t các lo i. Tài li u giáo khoa: Tài li u in: sách giáo khoa, sách GV, sách bài t p, sách tham kh o c a GV, HS. Tài li u và b n , tranh nh c a các môn h c.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

29

*

— — —
*

*

Trong các ph ng ti n thông th ng thì b ng và sách giáo khoa là nh ng ph ng ti n c b n nh t, ph bi n nh t trong d y h c. Nhóm 2: Các lo i thi t b k thu t c s n xu t công nghi p, có tính ch t chuyên nghi p và có tính n ng k thu t ph c t p. Nhóm các thi t b k thu t bao g m: Các thi t b nghe nhìn: Máy và b ng a ghi âm, các thi t b phát âm nh loa phóng thanh, chuông, còi, tín hi u, các nh c c . T t c các thi t b này tác ng vào thính giác. Máy nh, kính lúp, kính hi n vi, ng nhòm, kính vi n v ng, các b n v k thu t, máy chi u nh và hình v . Các ph ng ti n này tác ng vào th giác. Máy b ng a hình, video, các lo i phim i n nh, èn chi u, phim d ng b n, phim giáo khoa, phim khoa h c, phim tài li u, phim ho t hình. T t c ph ng ti n này tác ng vào thính giác và th giác (c nghe và nhìn). Các máy móc k thu t th c hành, th c nghi m, thí nghi m theo môn h c: Các d ng c , thi t b th c hành, th c nghi m theo môn h c. Lo i thi t b này làm công c tr c ti p c a vi c d y và h c, qua thí nghi m, th c hành HS thu th p nh ng thông tin, nh ng b ng ch ng, d li u, s ki n gi i quy t các v n , tìm nh ng ki n th c, k n ng mà HS c n t c. Nh ng lo i thi t b này giúp cho vi c h c theo h ng nghiên c u, khám phá, tìm và gi i quy t v n . ó là nh ng thí nghi m sinh h c, hoá h c, v t lí h c; các b d ng c o l ng v t lí, hoá h c; các thi t b i n, i n t , c h c, quang h c, công ngh . Sa bàn và mô hình k thu t ng: th hi n s v n ng, di n bi n c a các hi n t ng, quá trình, c c u, quy lu t, logic và nh ng nguyên t c tr u t ng. Nh ng lo i thi t b này cho phép ng i h c t ng tác v i thi t b , khai thác s d ng chúng theo nhi u ph ng th c, m c khác nhau. i u này ph thu c nhi u vào s sáng t o c a GV. Các ph ng ti n t ng tác m nh: ây là các TBDH có tính n ng s ph m chung, không ch bó h p t ng môn h c. Bao g m máy tính i n t , các ph n m m c a máy vi tính, các PMDH, s d ng thông tin trên m ng. T ng tác c a các lo i ph ng ti n này, ch y u ph thu c vào tính n ng k thu t c a máy: c u hình, t c , âm thanh,... Khai thác ph ng ti n này có c i m quan tr ng là ph

30 | MODULE THCS 20

thu c r t nhi u vào trình c a m i HS: s n ng ng, sáng t o, ch ng và trình s d ng máy vi tính.
4. Bản chất của thiết bị dạy học

— — — — —

TBDH ph n ánh các i t ng nghiên c u, ph n ánh quá trình d y và h c. TBDH ch a ng trong nó di s n v t ch t và phi v t ch t c a th h tr c. TBDH ch a ng thông tin v các i t ng nh n th c. TBDH là bi u tr ng v n hoá c a m t n n giáo d c. TBDH là ph ng ti n tái hi n ki n th c và ph ng pháp nghiên c u c a các nhà khoa h c. — TBDH là ph ng ti n rút ng n quá trình nh n th c và t o ni m tin khoa h c. — TBDH hàm ch a n i dung và PPDH.

5. Các chức năng của thiết bị dạy học 5.1. Chức năng cơ bản và quan trọng nhất của thiết bị dạy học là chức năng thông tin

— TBDH h c ch a y thông tin ki n th c v n i dung d y h c. Ng i d y hi u bi t v nh ng thông tin ó và s d ng TBDH chuy n t i thông tin n ng i h c. — TBDH ch a thông tin v PPDH, nó h ng ng i d y n vi c l a ch n PPDH nào là h p lí và hi u qu . TBDH là hi n th c khách quan (ho c mô t hi n th c khách quan m t cách c l ), vì v y nó ph n ánh các s v t, hi n t ng, các quá trình, các quy lu t khách quan c a xã h i, c a t nhiên và c a t duy. Các n i dung và chi ti t mà nó ph n ánh s c ng i d y và ng i h c ti p nh n trong quá trình d y h c và cùng nhau t ng tác, ph i h p t ch c th c hi n các nhi m v d y h c.

5.2. Thiết bị dạy học có chức năng phản ánh

5.3. Thiết bị dạy học có chức năng giáo dục

— TBDH có kh n ng làm cho quá trình giáo d c tr thành quá trình t giáo d c, làm cho quá trình nh n th c tr thành quá trình t nh n th c, làm cho quá trình d y h c tr thành quá trình t h c c a HS. HS có th làm vi c v i TBDH t h c, t nh n th c v i s h ng d n, nh h ng c a GV. — TBDH hàm ch a t duy c a các nhà khoa h c. Ví d nh TBDH v "s r i t do", trong nó hàm ch a n i dung c a v n nghiên c u là s r i
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

31

t do, hàm ch a nh lu t v s r i t do, hàm ch a quá trình nghiên c u tìm ra nh lu t và gia t c r i t do c a nhà khoa h c. HS không ch ti p nh n tri th c mà thông qua làm vi c v i TBDH, HS còn nh n th c c cách suy ngh , cách làm c a các nhà khoa h c. — TBDH hàm ch a quá trình phát tri n c a n n v n minh nhân lo i, vì v y nó có ch c n ng giáo d c toàn di n. Ví d nh TBDH v "s r i t do", trong hàng th k tr c ây các nhà tr ng ph thông, v n này c d y h c theo ki u mô t , suy lí và HS ch p nh n, vì sao? Vì trong hàng th k , nhà tr ng ph thông không th t o ra môi tr ng chân không hi n th c hoá v n nghiên c u. n nay v n ó i v i nhà tr ng ph thông ã c gi i quy t HS c làm thí nghi m, c nh n th c t tr c quan, không còn ph i ch p nh n, ni m tin khoa h c c a HS v v n này r t cao. V n c gi i quy t do s phát tri n c a v n minh nhân lo i qua hàng th k , nhà tr ng c h ng l i ích t nó.
5.4. Thiết bị dạy học có chức năng phục vụ

TBDH là ph ng ti n ph c v tr c ti p cho GV và HS ho t ng trong quá trình d y h c nói chung, cho t ng bài h c, t ng n v ki n th c trong m t bài h c nói riêng. Hi u theo cách ti p c n h th ng, quá trình d y h c bao g m 6 thành t c b n: m c tiêu, n i dung, ph ng pháp, TBDH (ph ng ti n), ng i d y, ng i h c. Các thành t này t ng tác qua l i t o thành m t ch nh th v n hành trong môi tr ng giáo d c c a nhà tr ng và môi tr ng kinh t - xã h i c a c ng ng. Theo quan i m lí lu n d y h c hi n i thì TBDH là 1 trong 6 thành t ch y u c a quá trình d y h c. TBDH ch u s chi ph i c a n i dung và PPDH. N i dung d y h c quy nh nh ng c i m c b n c a TBDH b i l TBDH ph i tính n m t cách toàn di n các c i m c a n i dung, ch ng trình. M i TBDH ph i c cân nh c, l a ch n áp ng c n i dung ch ng trình, ng th i c ng ph i tho mãn các yêu c u v khoa h c s ph m, kinh t , th m m và an toàn cho GV và HS khi s d ng nh m t k t qu mong mu n. Vi c i m i PPDH hi n nay là m t yêu c u hàng u t ra cho ngành Giáo d c t t c các qu c gia trên th gi i. V i s phát tri n nh v bão c a Công ngh thông tin và truy n thông (CNTT & TT), kh n ng l u gi

6. Vị trí và mối quan hệ của thiết bị dạy học với các thành tố của quá trình dạy học

32 | MODULE THCS 20

và ph bi n thông tin ngày càng a d ng, n gi n, nhanh chóng và r t hi u qu thông qua m ng LAN, WAN và Internet, do ó vi c d y h c c ng ph i thích ng c v i nh ng i u ki n công ngh m i và t n d ng c nh ng thành t u công ngh này trong quá trình d y h c t i các tr ng ph thông. Trong th i i bùng n thông tin, khoa h c k thu t phá t tri n nh v bão, nhi u tri th c em d y b c h c ph thông nhanh chóng b l c h u. V ì v y c n ph i l a ch n n i dung d y nh th nào HS không nh ng chi m l nh c tri th c m i, ng th i ph i hình thành n ng l c t h c, t phát tri n. Vì v y PPDH m i ph i theo xu h ng tí ch c c hoá quá trình nh n th c c a HS, n ng l c th c hành, n ng l c t nghiên c u. Mu n t c i u ó thì không có cá ch nào khác là ph i t ng c ng trang b và c bi t là nâng cao hi u qu s d ng thi t b giáo d c trong ó chú tr ng các ph ng ti n nghe nhìn và ng d ng CNTT & TT vào d y h c. áp ng yêu c u i m i v n i dung ch ng trình, c n thi t ph i a vào các TBDH, nh t là các TBDH hi n i. Ng i ta nh n th y các TBDH giúp cho GV và HS t ch c các ho t ng h c t p nh m phát huy tính tích c c c a HS, góp ph n nâng cao hi u qu c a vi c d y h c. TBDH là ph ng ti n và là m t trong nh ng i u ki n c n thi t GV th c hi n c các n i dung giáo d c, giáo d ng và phát tri n trí tu , kh i d y t ch t thông minh c a HS. Trong quá trình d y h c, TBDH v a là công c giúp GV chuy n t i thông tin, i u khi n ho t ng nh n th c c a HS, v a là ngu n tri th c a d ng và phong phú. TBDH là m t b ph n trong h th ng CSVC s ph m, TBDH là t t c nh ng ph ng ti n c n thi t c GV và HS s d ng trong ho t ng d y và h c nh m phát huy tính tích c c, ch ng sáng t o trong ho t ng, khám phá và l nh h i tri th c c a HS, góp ph n nâng cao ch t l ng giáo d c, t c m c tiêu giáo d c ã ra. Cu c cách m ng khoa h c công ngh di n ra t nh ng n m 50 c a th k XX, cho n nay c ánh d u b i m t lo t các cu c cách m ng k ti p nhau nh cách m ng công ngh m i, cách m ng thông tin, cách m ng công ngh sinh h c,... c bi t cu c cách m ng trong l nh v c thông tin bao g m các l nh v c tin h c, truy n thông ang tác ng sâu s c t i m i m t c a i s ng xã h i chúng ta nói chung và quá trình giáo d c nói riêng. Cu c cách m ng này ang t o ra nh ng kh n ng to l n c a vi c ng d ng CNTT & TT vào quá trình d y h c, nh ng ng d ng ã và ang làm thay i v trí c a
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

33

TBDH. TBDH v a là công c giúp GV chuy n t i thông tin, i u khi n ho t ng nh n th c c a HS, v a là ngu n tri th c a d ng và phong phú. Ch ng trình và sách giáo khoa THCS m i c vi t theo h ng t ch c ho t ng nh n th c tích c c cho HS, theo tinh th n i m i ph ng pháp d y và ph ng pháp h c. TBDH là m t thành t quan tr ng quy t nh s thành công c a vi c i m i n i dung ch ng trình và sách giáo khoa THCS. áp ng yêu c u i m i v n i dung ch ng trình, c n thi t ph i có các TBDH. Ng i ta nh n th y các TBDH có ý ngh a to l n trong vi c giúp cho GV t ch c các ho t ng h c t p nh m phát huy tính tích c c, say mê h c t p c a HS, góp ph n nâng cao hi u qu c a vi c d y h c. TBDH là m t trong nh ng i u ki n c n thi t GV th c hi n c các n i dung giáo d c, giáo d ng và phát tri n trí tu , kh i d y t ch t thông minh c a HS. M i quan h gi a TBDH v i các thành t khác c a quá trình d y h c c mô t trong s sau:

Người dạy

Mục tiêu Người học
Quản lí

Nội dung
S

m i quan h gi a các thành t c a quá trình d y h c

Thiết bị dạy học

Phương pháp

M c tiêu d y h c c a nhà tr ng ph thu c và áp ng m c tiêu kinh t - xã h i. M c tiêu d y h c nh th nào s có n i dung d y h c áp ng c m c tiêu ó. th c hi n c m c tiêu và n i dung ph i có PPDH. Mu n th c hi n t t PPDH ph i có TBDH. Ng i d y và ng i h c tác ng l n nhau, thông qua TBDH ng i d y truy n t và ng i h c chi m l nh n i dung d y h c theo m c tiêu d y h c.
34 | MODULE THCS 20

TBDH là m t trong nh ng thành t quan tr ng c a quá trình d y h c. TBDH không ch minh ho ho c tr c quan hoá các n i dung d y h c, mà còn ch a ng n i dung d y h c. c bi t, TBDH có m i quan h kh ng khít v i PPDH. M t khác, n i dung ph ng pháp không nh ng ch c xác nh d a vào m c tiêu giáo d c mà còn c xác nh d a vào th c t TBDH mà nhà tr ng có th có. Nh v y, TBDH v a mang tính c l p, v a ph thu c và tác ng l n nhau v i các thành t khác c a quá trình d y h c (xem s trên). TBDH có v trí quan tr ng i v i t t c các môn h c tr ng ph thông, nh ng c bi t quan tr ng h n i v i các môn khoa h c th c nghi m nh : V t lí, Hoá h c, Sinh h c và Công ngh . Các môn h c này ã coi th c nghi m là ph ng pháp c b n truy n th và ti p thu ki n th c: tìm ki m nh ng d li u, khám phá nh ng nguyên lí, nh ng nh lu t, nh ng quá trình. Thông qua vi c tr c ti p ti n hành các thí nghi m, HS c rèn luy n các thao tác trí tu . TBDH t nó là minh ch ng khách quan ch a ng n i dung d y h c, nó là ph ng ti n cho ho t ng nh n th c, là i u ki n các l c l ng giáo d c th c hi n ch c n ng và nhi m v d y h c, ng th i nó k t n i các ho t ng bên trong nhà tr ng và k t n i nhà tr ng v i bên ngoài. Tóm l i: TBDH có v trí quan tr ng trong tr ng ph thông. Trong quá trình d y h c, TBDH ch u s chi ph i c a n i dung và PPDH. N i dung d y h c quy nh nh ng c i m c b n c a TBDH. TBDH l i c l a ch n áp ng c n i dung ch ng trình, ng th i c ng ph i tho mãn các yêu c u v s ph m, kinh t và yêu c u v th m m , s an toàn cho GV và HS. Trong i m i PPDH theo h ng tích c c hoá ho t ng h c t p c a HS, b i d ng n ng l c th c hành, HS có th t h c, t nghiên c u, tìm tòi, khám phá ki n th c thì TBDH gi vai trò vô cùng quan tr ng.
7. Vai trò của thiết bị dạy học trong quá trình dạy học

Nói n vai trò c a TBDH, V.P. Golov ã nêu rõ: "Ph ng ti n d y h c là m t trong nh ng i u quan tr ng nh t th c hi n n i dung giáo d ng, giáo d c và phát tri n HS trong quá trình d y - h c". Ngh quy t 40/2000/QH10 c a Qu c h i n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam v i m i ch ng trình giáo d c ph thông ã nêu rõ: " i
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

35

m i n i dung ch ng trình, sách giáo khoa, ph ng pháp d y và h c ph i c th c hi n ng b v i nâng c p và i m i trang TBDH".
7.1. Vai trò của thiết bị dạy học đối với phương pháp dạy học

* TBDH góp ph n nâng cao tính tr c quan c a quá trình d y h c. Giúp HS

*

— — —
*

— — —
*

nh n ra nh ng s vi c, hi n t ng, khái ni m m t cách c th h n, d dàng h n. M t khác, TBDH là ngu n tri th c v i t cách là ph ng ti n ch a ng và chuy n t i thông tin n ng i h c. TBDH h ng d n ho t ng nh n th c c a HS thông qua vi c t các câu h i g i m c a GV, : Nh n bi t tên g i, tính n ng c a thi t b , L p ráp thi t b ti n hành thí nghi m th c hành, Nh n bi t, thu th p và phân tích k t qu thí nghi m. Thông qua quá trình làm vi c v i TBDH, HS phát tri n kh n ng t l c n m v ng ki n th c, k n ng: K n ng s d ng các thi t b k thu t, K n ng thu th p d li u, K n ng quan sát, phân tích, t ng h p, k t lu n. T ó HS t l c n m v ng ki n th c và phát tri n trí tu . Vi c l a ch n th c hi n PPDH và vi c s d ng TBDH có nh h ng áng k t i m c ti p thu ki n th c và k n ng c a HS trong quá trình d y h c. Ta có th tham kh o bi u sau ây th y rõ h n v vai trò c a TBDH trong vi c ti p thu ki n th c và k n ng c a HS.

36 | MODULE THCS 20

Thuy t gi ng hi u qu 5%

c hi u qu 10% Nghe nhìn hi u qu 20% Mô t , trình bày hi u qu 30% Th o lu n nhóm hi u qu 50% Th c hành hi u qu 75% D y ng i khác ho c ng d ng ngay hi u qu 90%

Bi u m i quan h gi a PPDH, TBDH v i m c ti p thu ki n th c, k n ng c a HS trong d y h c
* S d ng các TBDH trong khi ti n hành các thí nghi m, th c hành giúp

rèn luy n tính kiên trì, c n th n, khéo léo, c n cù và trung th c c a HS. Qua ó rèn luy n lòng say mê nghiên c u, mong mu n tìm ki m ki n th c, say mê khoa h c. TBDH là m t thành t quan tr ng trong quá trình d y h c. S d ng TBDH m t cách h p lí, úng lúc, úng ch s em l i hi u qu cao trong d y h c. Vi c s d ng có hi u qu các TBDH ph thu c r t nhi u vào trình , s sáng t o mang tính ngh thu t c a m i GV và s h tr hi u qu c a viên ch c thi t b tr ng h c. Hi n nay, áp ng i m i ch ng trình và sách giáo khoa ph thông, vi c s d ng các TBDH l i
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

37

càng quan tr ng, góp ph n thúc y vi c i m i PPDH nh m th c hi n có hi u qu d y và h c tr ng ph thông. * TBDH có t m quan tr ng c bi t trong i m i PPDH. i m i PPDH không ph i là vi c tìm ra m t ph ng pháp hoàn toàn m i, khác h n v i các PPDH hi n hành. i m i PPDH là tìm cách t t nh t phát huy hi u qu c a h th ng PPDH ang có trên c s s d ng các thành t u khoa h c - công ngh mà c bi t là CNTT & TT. Trong quá trình th c hi n i m i PPDH, nên t p trung vào các h ng sau ây: a) Thay i cách th c t ch c d y và cách th c t ch c h c t c hi u qu d y h c cao nh t. b) Thay i các i u ki n d y h c phát huy hi u qu c a các PPDH hi n hành. c) S d ng công ngh - k thu t tiên ti n vào quá trình d y h c, c bi t là s d ng, ng d ng các thành t u c a CNTT & TT.
7.2. Vai trò của thiết bị dạy học đối với nội dung dạy học

— TBDH m b o cho vi c th c hi n m c tiêu c a t ng n v ki n th c, m c tiêu c a t ng bài h c, vì v y nó có vai trò m b o cho vi c th c hi n có hi u qu cao nh t các yêu c u c a ch ng trình và n i dung sách giáo khoa. — TBDH m b o cho vi c ph c v tr c ti p cho GV và HS cùng nhau t ch c các hình th c d y h c, t ch c nghiên c u t ng n v ki n th c c a bài h c nói riêng và t ch c c quá trình d y h c nói chung. — TBDH m b o cho kh n ng truy n t c a GV và kh n ng l nh h i c a HS theo úng yêu c u n i dung ch ng trình, n i dung bài h c i v i m i kh i l p, m i c p h c, b c h c. Hi n nay, thi t b k thu t c s d ng trong d y h c ngày càng phong phú, hi n i, chi m u th , ã và ang tr thành m t trong nh ng ph ng ti n quan tr ng ti n hành i m i PPDH. Các thi t b k thu t nh máy vi tính, projector, b monitor 53 a d ng, các ph n m m thông d ng, cùng các ph ng ti n nghe nhìn khác c ph i h p s d ng r ng rãi d y h c và rèn luy n k n ng cho HS ang thu hút s quan tâm c a toàn xã h i.

7.3. Thiết bị kĩ thuật với đổi mới phương pháp dạy học

38 | MODULE THCS 20

Tác d ng c a thi t b k thu t i v i quá trình d y h c i v i quá trình d y h c thi t b k thu t có kh n ng r t l n. ó là h th ng tín hi u quan tr ng th hai sau l i nói, giúp quá trình nh n th c b n v ng, chính xác; giúp rèn luy n k n ng th c hành thông qua ba hành ng: nghe, nhìn, ti p xúc tr c ti p; làm t ng n ng su t lao ng c a GV và HS; làm thay i phong cách t duy và hành ng. K t h p s d ng l i nói, hình nh và hành ng trong quá trình d y h c s em l i hi u qu cao. B n thân TBDH v a là ph ng ti n, v a là ng l c thúc y quá trình t nghiên c u, t phát hi n c a HS. ng d ng thi t b k thu t vào d y h c góp ph n nâng cao ch t l ng GV. Khi TBDH tr thành y u t b t bu c trong các gi d y thì GV ph i t rèn luy n, t h c nhi u h n thu n th c các k n ng d y h c, i m i ph ng pháp, nâng cao ch t l ng giáo d c áp ng yêu c u c a PPDH m i. Nh ng GV có quá trình t h c, t rèn luy n kém u d n n nguy c b ào th i. TBDH góp ph n i m i PPDH. Vi c a TBDH tham gia vào ti t h c có s chu n b tr c s t o ra tâm th s n sàng c a ng i d y và ng i h c. HS h ng thú h c t p h n. Khi ó s t o c s ch ng trong ti p nh n ki n th c, không khí l p h c sôi n i, tâm lí sáng t o c kh i ngu n... Ch t l ng gi h c nh ó c nâng lên. Vi c i m i PPDH có s tham gia b t bu c c a thi t b k thu t thì GV dù mu n hay không u ph i ti n hành, n u có thêm s t giác c a GV thì m c tiêu i m i PPDH s thành công. Th c tr ng ng d ng thi t b k thu t vào d y h c c a GV ánh giá n ng l c chuyên môn, chúng tôi nêu câu h i: “B t c p hi n nay v i ng GV là gì?”. Câu tr l i khá t p trung là: “GV g p nhi u khó kh n vì TBDH còn nghèo nàn, kh n ng, k n ng và ng l c s d ng thi t b c a GV ch a cao,... là rào c n c a quá trình i m i PPDH”. ó là s b c xúc c ph n h i t c s , là i u mà các nhà khoa h c, nhà qu n lí giáo d c c n ph i quan tâm. Qua k t qu h i thi “GV s d ng thi t b gi i” và “ ng d ng CNTT vào d y h c gi i” kh i THCS c a m t t nh (2003 — 2004), có th nh n nh: Nhìn chung ch t l ng i ng GV hi n nay t chu n khá cao, có ti m n ng v chuyên môn và lòng say mê ngh nghi p,... Bên c nh ó v n còn m t s v n c n quan tâm gi i quy t nh :
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

39

— K n ng s ph m, kh n ng t phát tri n c a GV ch a cao, có ch a n 50% s GV c ánh giá thành th o các k n ng s ph m c b n, s trung bình và y u còn kho ng 16%; d i 40% s GV có kh n ng phát tri n cao h n v chuyên môn, kho ng 35% GV không quan tâm n vi c h c t p phát tri n chuyên môn, trên 25% GV x p lo i trung bình và y u, ch có 16,9% GV so n gi ng c trên máy vi tính và 14,6% GV bi t ngo i ng . — a s GV ch a s d ng thành th o thi t b k thu t, còn có tâm lí ng i khó, gi u d t trong vi c s d ng thi t b , c bi t là ng d ng CNTT vào d y h c. — ng l c ngh nghi p ch a cao, m t b ph n còn th v i vi c i m i PPDH. L i d y h c c v n t n t i nh m t thói quen c h u, nh t là s GV ã l n tu i. Ki n ngh và gi i pháp T th c tr ng nêu trên, ti n hành thành công quá trình i m i PPDH theo h ng t ng c ng s d ng thi t b k thu t, thi t ngh ã n lúc ph i làm t t m y v n sau ây: M t là, i m i ch ng trình ào t o, trang b và rèn luy n cho sinh viên ph ng pháp d y m i ngay t tr ng s ph m. V ch ng trình ào t o, ngoài vi c hình thành các k n ng s ph m c n thi t, nh t nh ph i a các n i dung v CNTT, t t ng d y h c m i, ngo i ng , k n ng s d ng máy tính, c sách b ng ti ng n c ngoài, k n ng s d ng thi t b ,... vào ch ng trình. ng th i, ph i trang b , rèn luy n cho sinh viên tr c khi ra tr ng hình m u PPDH m i, làm n n t ng cho chi n l c d y h c m i sau này. Hai là, t ng c ng ki m tra, giám sát v vi c a vào gi d y thi t b k thu t b t bu c s d ng theo ch ng trình sách giáo khoa m i i v i i ng GV ang tham gia gi ng d y. Khuy n khích s d ng DDH kh i l p ang th c hi n theo ch ng trình c . Ba là, t ch c phòng th c hành, thí nghi m, phòng h c b môn, phòng h c a ph ng ti n (Multimedia), hình th c d y h c v i máy vi tính (TLC - Teaching and Learning with Computer). Th c hi n c nh ng v n trên có th làm thay i t duy, hình thành chi n l c d y h c m i th ng tr c thay th h n l i d y h c c m i GV.
40 | MODULE THCS 20

8. Yêu c ầu khá ch quan của việc đổ i m ới phương phá p dạy học k ết h ợp với vi ệc sử dụ ng thi ết bị dạ y họ c hi ện đ ại

— Ngh quy t H i ngh Ban ch p hành Trung ng 5 khoá VIII ã ch rõ: “ i m i m nh m ph ng pháp giáo d c ào t o, kh c ph c l i truy n th m t chi u, rèn luy n thành n p t duy sáng t o cho ng i h c. T ng b c áp d ng các ph ng pháp tiên ti n và các ph ng ti n hi n i vào quá trình d y - h c, m b o i u ki n và th i gian t h c, t nghiên c u cho HS, sinh viên, nh t là sinh viên i h c.” — V n ki n i h i i bi u toàn qu c c a ng khoá IX ti p t c kh ng nh: “Ti p t c nâng cao ch t l ng giáo d c toàn di n, i m i n i dung, ph ng pháp d y và h c. C i ti n vi c gi ng d y và h c t p các b môn khoa h c Mác - Lênin và T t ng H Chí Minh các tr ng cao ng và d y ngh .” — c i m c a th i i (xã h i tri th c, thông tin), yêu c u d y cách h c ph ng pháp h c là ch y u. Th i i ngày nay cu c cách m ng trí n ng l y máy vi tính và k thu t i n t làm ch o, s giao thoa gi a khoa h c và k thu t (khoa h c hoá k thu t và k thu t hoá khoa h c) thông tin bùng n , kh i l ng thông tin t ng nhanh và có giá tr không lâu; n i dung thông tin ngày càng chuyên sâu và ph c t p; vi c d y - h c theo ph ng pháp truy n th ng không áp ng c, òi h i ph i có ph ng pháp ti p c n thông tin m i - yêu c u ph i i m i cách d y - h c. — Quan ni m úng v m c tiêu ào t o ã thay i, n u tr c ây vi c d y h c ch y u là tr l i câu h i cái gì và vì sao? Thì nay vi c d y h c không ch tr l i câu h i cái gì, vì sao (c i t o th gi i) mà còn tr l i câu h i nh th nào? b ng cách nào? và làm gì? Ngh a là, m c tiêu d y h c ph i t: ki n th c, k n ng và thái . H n n a, tr c ây vi c d y và h c ch y u tách bi t v i i s ng và th c ti n s n xu t, thì ngày nay nhà tr ng, vi n nghiên c u, doanh nghi p g n li n v i nhau, nên không th h c lí thuy t mà còn ph i h c k n ng và h c hành vi ng x v i t nhiên, xã h i và v i chính b n thân mình. Nhà n c ã s a i Lu t Giáo d c làm c s pháp lí cho vi c i m i toàn di n n n giáo d c. c bi t là Chi n l c Giáo d c và ào t o t nay n n m 2020 khi c thông qua s không ch t o hành lang pháp lí, t o môi tr ng mà còn t o ra ng l c cho quá trình i m i toàn di n s nghi p Giáo d c và ào t o n c nhà, trong ó có vi c i m i PPDH theo h ng tích c c hoá.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

41

9. Sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở 9.1. Đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở

— — — — —

— — —

Tr c ây v i PPDH truy n th ng, GV truy n th ki n th c cho HS theo ki u thuy t trình, gi ng gi i ( c - chép), minh ho bài gi ng, HS th ng ti p thu ki n th c b ng cách nghe, ghi nh và tái hi n l i các ki n th c. T n m 2000 tr l i ây, góp ph n th c hi n m c tiêu giáo d c và ào t o trong giai o n m i, v i s bùng n c a khoa h c, k thu t và công ngh , nhi u PPDH m i ã c th c hi n. Trong các PPDH m i, GV là ng i t ch c gi h c, h ng d n, g i m , luôn th a HS vào các tình hu ng có v n , t ch c cho HS th o lu n, nh p vai, t nghiên c u i n gi i quy t v n . Th c hi n m c tiêu i m i PPDH trong các tr ng ph thông, B Giáo d c và ào t o ã ti n hành m t s n i dung: i m i PPDH, i m i ch ng trình SGK. T ng c ng i ng GV c v ch t l ng và s l ng, áp ng yêu c u d y và h c theo ph ng pháp m i. GV c tham gia t p hu n s d ng hi u qu TBDH nh m th c hi n i m i ph ng pháp giáo d c. Nhà tr ng c xây d ng không ch khang trang v khuôn viên, c nh quan mà còn có thêm nhi u thi t b hi n i ph c v cho vi c d y - h c theo h ng i m i. H th ng th vi n c chú tr ng c v s l ng và ch t l ng thông tin. H th ng m ng Internet c k t n i. D i s ch o c a B Giáo d c và ào t o, c ng nh nh ng h tr t các n v , d án, t ch c ban ngành, các tr ng THCS ã tri n khai th c hi n m t s n i dung ch ng trình giáo d c theo úng quy nh và h ng d n c a ngành nh : Nhi u tr ng ã c i ti n n i dung và PPDH phù h p v i i t ng HS. S d ng qu th i gian ngoài gi lên l p trong su t c n m h c ph o HS y u, kém, b i d ng HS khá, gi i. i v i HS di n xét tuy n, các tr ng dành 1 tháng hè ôn t p, b i d ng ki n th c tr c khi vào n m h c m i và t ch c ph o trong c n m h c giúp HS có th theo k p ch ng trình h c. Các tr ng ã áp d ng nhi u PPDH m i nh m i m i PPDH, phù h p v i i t ng HS: t ng c ng các hình th c b tr ki n th c cho HS, s

42 | MODULE THCS 20

— — — — — —

d ng hi u qu TBDH, ng d ng CNTT&TT góp ph n nâng cao ch t l ng d y h c. Trong quá trình gi ng d y, các tr ng THCS ã t ng c ng s d ng TBDH, khuy n khích GV ng d ng CNTT&TT vào gi ng d y. Các tr ng ã ch n l c, k t h p gi a phát huy y u t tích c c trong PPDH truy n th ng cùng vi c tích c c i m i PPDH: Ph ng pháp thuy t trình: i v i HS dân t c, vùng sâu, vùng xa, vùng kinh t xã h i c bi t khó kh n, m t b ng dân trí ch a cao, kh n ng giao ti p c a các em còn y u, v n ti ng Vi t h n ch , t duy ch m, GV ph i dùng l i nói ng n g n, d hi u. Trong bài gi ng, các ví d a ra c n c th , các khái ni m ph i c gi i thích rõ ràng,... PPDH nêu v n là t ch c ho t ng nh n th c c a HS theo con ng hình thành và gi i quy t v n . PPDH nêu v n giúp HS không ch thu c các tri th c khoa h c m i mà còn hình thành ph ng pháp t duy logic trong ti n trình gi i quy t v n . Ph ng pháp này còn có tác d ng phát huy tính tích c c, c l p sáng t o c a HS trong quá trình nh n th c. Vì v y HS l nh h i tri th c m t cách v ng ch c. T ch c cho HS h c t p theo nhóm: V i các nhóm nh , HS có th trao i, giúp và h p tác v i nhau trong h c t p. Cách h c t p theo nhóm giúp ng i h c tham gia vào i s ng xã h i m t cách tích c c, tránh tính th ng, l i. H ng d n HS th c hành: GV t ch c cho HS tham gia vào các ho t ng th c t , HS c tr c ti p quan sát, làm thí nghi m, gi i quy t v n theo cách c a riêng mình, qua ó hi u c b n ch t c a s v t hi n t ng, n m ki n th c m t cách v ng ch c và rèn luy n c các k n ng c n thi t. Tuy nhiên, trong khi kh o sát, tác gi nh n th y trong quá trình i m i PPDH t i các tr ng THCS còn x y ra m t s b t c p sau: Trình , n ng l c chuyên môn c a GV còn th p. Nh n th c c a GV v i m i PPDH ch a y . N i dung, ch ng trình d y h c còn n ng i v i v i HS ng i dân t c (Các tr ng THCS mi n núi, vùng dân t c). Nhi u tr ng còn coi tr ng thành tích h n ch t l ng giáo d c. TBDH thi u và ch t l ng ch a cao. CSVC b trí ch a h p lí (phòng h c, bàn gh theo l p h c truy n th ng không phù h p.)
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

43

— Ý th c HS ch a cao. — Ch a có quy nh, ch tài trong vi c ki m tra, ánh giá, khen th ng.
9.2. Hiệu quả sử dụng thiết bị giáo dục

Hi u qu là i l ng ch m c tác ng, gây ra hi u l c, d n n k t qu nh t nh và l i nh h ng c a k t qu ó sau khi k t thúc chu trình làm vi c ho c ho t ng. Hi n nay, ch a có m t nh ngh a chính th ng nào v hi u qu s d ng TBDH, tuy nhiên các chuyên gia giáo d c, chuyên gia TBDH, các nhà nghiên c u v TBDH u i n th ng nh t là ánh giá hi u qu s d ng TBDH thì c n tr l i các câu h i sau: TBDH ã c c p có c s d ng không? N u TBDH ã c s d ng thì chúng c s d ng có úng ch không, có phù h p không, hi u qu s d ng t c bao nhiêu ph n tr m so v i nhi m v giáo d c t ra, có mang l i l i ích gì th c s không cho s phát tri n c a HS và GV.
Các thành ph n c a hi u qu s d ng thi t b d y h c

— — — — — — — —

V i nh ng i u ki n xu t phát nh t nh nh quy ho ch và m c trang b , tính n ng kinh t k thu t c a thi t b , ph ng h ng và quan i m ch o chuyên môn, môi tr ng a lí và v n hoá c a t ng a ph ng, chu n n i dung ki n th c, tình tr ng c s h t ng k thu t c a tr ng h c và l p h c,... là nh ng d ki n cho tr c ph i tuân th , thì có th xem c u trúc c a hi u qu s d ng thi t b bao g m nh ng thành ph n c b n là: hi u su t trong và hi u su t ngoài. Hi u su t trong th hi n m t s quá trình và ho t ng sau: Qu n lí, t ch c s d ng, giám sát và ánh giá. Cách th c, phong cách và k n ng s d ng c a GV và c a HS. Nh ng ho t ng c i ti n ho c phát tri n có liên quan n thi t b . C ng và nh p s d ng thi t b trong quá trình giáo d c. Hao phí và t n th t x y ra trong vi c s d ng thi t b . Hi u su t ngoài th hi n qua m t s quá trình và ho t ng sau: Quá trình và ho t ng h c t p c a ng i h c. Ho t ng gi ng d y c a GV. Môi tr ng h c t p, trong ó có các quan h nh h p tác, tham gia, th c hành nghiên c u khoa h c và các quá trình thông tin, truy n thông, giao ti p v n hoá - xã h i.

44 | MODULE THCS 20

— Các quan h và sinh ho t v n hoá, i s ng c a c ng ng dân c ph ng và gia ình.
M c tiêu và k t qu s d ng thi t b

a

ây là thành ph n cho bi t TBDH c s d ng có úng ch không, có phù h p v i nhi m v giáo d c, nh ng vai trò c a các ch th ho t ng không và nó có mang l i l i ích th c s không cho s phát tri n c a ng i h c và s phát tri n c a GV, thành tích c a nhà tr ng và s ti n b trong công tác qu n lí.
Các tiêu chí và ch s ánh giá hi u qu s d ng thi t b d y h c Tiêu chí 1: Hi u su t trong

Ch s 1: T n su t s d ng TBDH xét theo t ng lo i so v i yêu c u gi ng d y môn h c ã c quy nh trong ch ng trình và k ho ch d y h c, tính trên t l GV, t l gi h c (ho c th i gian th c h c), t l môn h c, t l lo i thi t b . Ch s 2: Kh n ng làm ch thi t b c a GV và HS i v i tính n ng k thu t và tính n ng s ph m c a thi t b . Ch s 3: Tính thành th o s d ng thi t b xét theo k n ng, thao tác và cách x lí tình hu ng c a GV và HS trong quá trình s d ng thi t b , tính trên t l các s c v k thu t có th x y ra và cách kh c ph c an toàn, t l kh c ph c thành công các s c , t l nh ng sáng ki n, phát tri n các ng d ng m i mà GV và HS th c hi n (trên t ng s thi t b , trên t ng s GV, trên t ng s gi h c). Ch s 4: Tính kinh t c a s d ng TBDH xét theo m c h h ng, xu ng c p, b o m th i h n s d ng th c t và k n ng b o qu n, b o trì, ch nh s a thi t b c a GV và HS, tính trên t l ph n tr m h ng hóc, gi m ch t l ng c a m i lo i thi t b , t l chi phí s a ch a trên chi phí mua s m, b n s d ng theo th i gian ho c theo s l t s d ng.
Tiêu chí 2: Hi u su t ngoài

Ch s 5: M c c i ti n, i m i ph ng pháp và k n ng d y h c c a GV do có s d ng thi t b , ph ng ti n, xét theo s l ng gi h c c ánh giá t t. GV phát tri n nh ng k n ng, nh ng tri th c và quan i m m i trong quá trình d y h c nh tác ng c a các lo i hình thi t b giáo d c, s a d ng c a các hình th c d y h c và k thu t lên l p, vi c t ch c h c t p, ki m tra và ánh giá,...
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

45

Ch s 6: M c c i ti n k n ng, thái và tính tích c c h c t p c a HS xét theo quan h so sánh v i nh ng th i kì, nh ng tr ng và l p ch a quan tâm s d ng TBDH ho c s d ng TBDH ch a t t, t c là ph i nghiên c u t ng tr ng h p và xác nh các ch s khác bi t gi a các tr ng, các l p, các th i kì d y h c khác nhau. Ch s 7: M c c i ti n các quan h s ph m trên l p gi a GV và HS, gi a HS v i nhau, gi a cá nhân và nhóm xét theo t n su t xu t hi n các nhân t tích c c c a môi tr ng và quan h nh t ng c ng các hành vi h p tác, t ng tr , t ng c ng không khí thi ua và tham gia, m c gi m các b t ng. Ch s 8: M c t ng c ng hay nâng cao kh n ng giao ti p, trao i thông tin trong h c t p và gi ng d y xét theo l ng xu t hi n các c h i, i u ki n và ph ng ti n thu n l i cho d y và h c nhà tr ng, cho m i liên h gi a nhà tr ng và gia ình, gi a h c cá nhân và h c nhóm, trong gi ng d y và sinh ho t chuyên môn c a t p th GV.
Tiêu chí 3: K t qu so v i m c tiêu qu n lí

Ch s 9: M c t m c tiêu chung th hi n k t qu chung th c t thu c xét theo các m t qu n lí hành chính và nhân s , qu n lí chuyên môn, qu n lí h c t p và ch o công tác chung c a nhà tr ng tính trên t l k t qu , m c tiêu. Ch s 10: M c t m c tiêu chuyên bi t th hi n nh ng k t qu chuyên bi t th c t thu c nhà qu n lí, GV, HS, gia ình, nhà tr ng, xã h i c tính chi ti t trên t ng ng i, t ng vi c, t ng nhi m v , thông qua s t ng c ng tri th c, k n ng, thái , hành vi và o c. Tuy nhiên, 10 ch s ánh giá hi u qu s d ng TBGD ã nêu trên ch là ch s c b n và thi t y u. t p trung cho vi c xu t các bi n pháp qu n lí nâng cao hi u qu s d ng TBDH m t cách thi t th c, chúng tôi ã ch n 5 ch s chính sau ây thu th p thông tin qua i u tra kh o sát và ánh giá hi u qu s d ng TBDH:
Ch s 1: T n su t s d ng

ây là ch s quan tr ng vì nó là ti n cho vi c xét n hi u qu s d ng TBDH, không ph i c s d ng TBDH là ng nhiên nâng cao c hi u qu s d ng, nh ng t n su t s d ng TBDH càng cao thì ng i s d ng (GV, HS, ph tá thí nghi m) càng có c h i s d ng thu n th c h n và hi u qu s d ng có c h i c nâng cao.
46 | MODULE THCS 20

Ch s 2: Kh n ng làm ch thi t b

Kh n ng làm ch thi t b c a GV và HV i v i tính n ng k thu t và tính n ng s ph m c a thi t b .
Ch s 3: Tính thành th o s d ng

TBDH c xét theo k n ng và thái c a GV và HS trong quá trình s d ng thi t b . GV có t giác s d ng TBDH hay không hay là b ép bu c ph i s d ng? Trình s d ng TBDH có c nâng cao không? HS có hào h ng v i các bài có s d ng TBDH không? N ng l c th c hành, n ng l c t duy logic c a HS có c phát tri n không?
Ch s 4: Tính kinh t c a vi c s d ng

Nói n tính kinh t trong s d ng TBDH là nói n s b n v ng c a thi t b ó s d ng lâu dài, là nói n ch t l ng s d ng TBDH. N u trong quá trình d y h c có s d ng TBDH, TBDH có tác d ng i m i PPDH và mang l i k t qu h c t p t t cho HS thì i u ó có ngh a là tính kinh t c a TBDH ó ã c kh ng nh.
Ch s 5: Ph c v

Ch ng trình và n i dung c a sách giáo khoa hi n nay òi h i ph i i m i PPDH mà bi u hi u c a nó là: quá trình nh n th c, t duy c a HS thay i theo chi u h ng tích c c, HS tham gia th o lu n nhi u h n. Trong quá trình d y h c có s d ng TBDH, HS có các bi u hi n nêu trên, i u có cho th y TBDH ã góp ph n i m i PPDH.
9.3. Vai trò của thiết bị dạy học trong đổi mới phương pháp dạy học

i m i ph ng pháp d y h c

TBDH óng vai trò quan tr ng trong i m i PPDH và nâng cao ch t l ng d y h c. c bi t, các TBDH có ng d ng nh ng thành t u c a CNTT & TT là công c giúp cho GV t ch c, i u khi n ho t ng nh n th c c a HS. S d ng hi u qu TBDH giúp gi m lí thuy t, t ng th i gian t h c, t nghiên c u, kích thích tính ch ng, tích c c, sáng t o và t ng c ng làm vi c c a c GV và HS trong su t quá trình d y h c. Nh v y, không khí h c t p tr nên sôi n i, h ng thú h c t p b môn c nâng lên. S d ng hi u qu TBDH giúp gi m l i d y h c truy n th ng theo l i truy n th m t chi u, phát huy tính tích c c, t giác trong ho t ng h c t p, nghiên c u. Giúp ng i h c ch ng sáng t o trong ti p c n tri th c và trình bày nh ng tri th c ã t l nh h i c.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

47

S d ng TBDH hi u qu , giúp GV truy n t t t h n nh ng ki n th c khoa h c mà tr c ây khó gi i thích khi s d ng PPDH truy n th ng. S d ng TBDH hi u qu , GV s giúp HS hình thành nh ng tri th c lí thuy t, k n ng, k x o th c hành. TBDH c s d ng hi u qu trong công tác i m i PPDH, có m t s yêu c u t ra: — TBDH ph i c trang b theo ph ng châm “thi t th c, hi u qu , ch t l ng”. Vi c s d ng ph i th ng xuyên, liên t c, úng m c ích, trong quá trình s d ng ph i gi m thi u m t mát, h h ng,... m i mang l i hi u qu cao. — TBDH ph i phù h p v i n i dung và ph ng pháp giáo d c, ph i m b o tính khoa h c, tính s ph m, an toàn cho ng i s d ng và ph i phù h p v i c i m tâm lí và kh n ng t duy c a HS. Tính khoa h c là m c chu n xác trong vi c ph n ánh hi n th c. Tính s ph m là s phù h p v i các yêu c u v m t s ph m nh rõ, kích th c, màu s c, d s d ng, phù h p v i tâm sinh lí HS,... tính kinh t là giá thành t ng x ng v i hi u qu ào t o. Nh v y, TBDH có th n gi n hay ph c t p, nh ng qua s d ng nó ph i cho k t qu khoa h c, m b o yêu c u v m t m quan, s ph m, an toàn và giá c h p lí, t ng x ng v i hi u qu mà nó mang l i và không nh t thi t ph i là thi t b t ti n. Vi c trang b và s d ng TBDH l i ph thu c nhi u vào công tác qu n lí TBDH, nó góp ph n nâng cao ch t l ng gi ng d y và h c t p trong tr ng THCS. Theo quan i m lí lu n d y h c hi n i thì TBDH là 1 trong 6 thành t ch y u c a quá trình d y h c: m c tiêu, n i dung, PPDH, TBDH, GV, HS. Do ó TBDH ch u s chi ph i c a n i dung ch ng trình và PPDH. M i lo i hình TBDH khi a vào s d ng c n c cân nh c, l a ch n áp ng c n i dung ch ng trình, PPDH, ng th i c ng ph i tho mãn các yêu c u v khoa h c, s ph m, kinh t , th m m và an toàn cho GV và HS, nh m t k t qu mong mu n. ào t o ra nh ng con ng i toàn di n, thì n i dung ch ng trình d y h c ph i áp ng các yêu c u nh : giúp HS l nh h i tri th c lí thuy t, hình thành n ng l c th c hành, t nghiên c u cho HS,... Mu n t c yêu c u ó, thì m t trong các bi n pháp qu n lí quan tr ng là t ng c ng trang b , b o qu n và c bi t là nâng cao hi u qu s d ng TBDH.
48 | MODULE THCS 20

10. Một số loại hình thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 10.1. Một số thiết bị dạy học dùng chung
10.1.1.

— — —

+ + + + +

Công d ng: Máy chi u Gương hắt Th ấ u kí nh qua u, hay còn g i là máy chi u phim b n trong (Overhead Projector) Tay chỉnh là thi t b c s d ng Thân má y tiêu cự phóng to và chi u v n b n và hình nh t nh có Công tắc trên phim nh a trong nguồn su t lên màn hình ph c Tay xá ch v vi c trình bày. Thông khí Có th nói Overhead là m t trong nh ng lo i công c có hi u qu nh t ph c v d y h c vì nh ng u i m sau: S d ng c t t c cho hai lo i hình d y h c thuy t gi ng và th o lu n: Dùng các b n gi y trong chu n b tr c thuy t gi ng ho c dùng gi y trong và bút d màu vi t ý ki n th o lu n trình bày t i ch . Có th s d ng linh ho t b ng nh ng th thu t n gi n: Che l p và cho xu t hi n t ng ph n, l ng ghép hình b ng nhi u t gi y trong v các thành ph n,... T ng i r ti n, d ph c p. Nguyên t c ho t ng: Nh ngu n sáng công su t l n và h th ng quang h c (th u kính, g ng chi u) hình trên phim trong su t c chi u và phóng to trên màn hì nh kích th c l n. L p t máy chi u qua u G t l y bên s n, m n p máy. Nâng giá g ng h t b ng tay ph i, tay trái gi thân máy. C m ngu n i n. Ch nh tiêu c hình nh t rõ nét nh t. Ch t o phim trong: Có th b ng cách th công, ho c b ng máy tính: Phim trong: B t c lo i gi y trong nào có th in, vi t ho c dán hình trên b m t u có th làm phim chi u. S dòng không nên quá 6 dòng và
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

y chiếu qua đ ầu (Overhead)

49

+ + +

+ + + +
+

m i dòng không nên quá 6 t i v i phim trong kh A4. Khuôn hình trên phim ch nên gi i h n trong khuôn kh 20 × 25cm. Bút vi t en tr ng ho c màu s c, t t nh t là bút không xoá c. Các màu khác có th s d ng t o các i m nh n th giác (gây s chú ý) Máy tính kèm máy in lazer màu ho c en tr ng. Các phim sau khi c ch t o c n c b o qu n n i khô ráo, gi a hai phim c n t m t t gi y m m tránh h ng n i dung. Nên l u ý r ng s d ng máy chi u qua u là c m t quy trình công ngh ch không ch n gi n là vi c có chi c máy và dùng máy tu ti n. Ví d : chu n b gi y trong c n tóm t t ph n mu n trình bày th t g n, làm n i b t b ng nh ng t khoá, không l m d ng gi y trong chi u bài vi t lên màn hình. C n chu n b gi y trong sao cho c to d nhìn rõ ng th i m b o tính th m m (không dùng ki u ch r i m t và màu s c loè lo t, nên nh , ch ng h n nguyên t c 3 con 6: 6 dòng trên m t t , 6 t trên m t dòng, m i ch nh nh t 6mm). Khi trình bày c n nhìn vào c to , quan sát c to , n u c n nh n i dung trình bày thì nhìn vào t gi y trong, không nhìn lên màn hình. Khi c n l u ý m t t ho c câu nào ó c n dùng u bút ch trên gi y trong ho c èn phóng tia sáng laser ch trên màn hình, nh ng không s d ng ng tác này liên t c gây nhàm chán. Khi c n thu hút s chú ý c a c to vào di n gi thì t t máy,... Nh v y, vi c dùng Overhead g n li n v i vi c i m i ph ng pháp và phong cách d y h c c a GV ch không ch n gi n là s d ng thi t b . Nh ng chú ý khi s d ng máy chi u qua u: Khi không s d ng ho c trong th i gian ngh dài khi trình bày, c n t t máy. Chú ý an toàn i n và b ng có th gây ra khi ti p xúc v i bóng chi u sáng Tránh va p m nh, không s tay, làm x c g ng, th u kính. Kích th c ch ph i l n c. V i l p h c có chi u dài 5 - 10m, máy chi u t cách màn hình 2,5 - 3m thì c ch t i thi u là 16pt. Che t i phòng h c, h i tr ng, gi m b t chi u sáng trong phòng b ng cách t t b t các ngu n sáng, che rèm ho c óng b t các c a s .

50 | MODULE THCS 20

+

+ + +

ch trình bà y: Ki m tra khuôn hình và nét hì nh. Hãy ki m tra t v trí xa và khó xem nh t c a l p h c. Ti n hành nh ng i u ch nh c n thi t. S p x p các hình chi u theo th t trì nh bày. Có nh ng hình chi u c n s d ng nhi u l n ho c ph i in thêm, ho c ánh d u ti n riêng và s d ng l i. Ch b t máy khi trình bày ho c khi mu n HS suy ngh trên hình chi u. Ngoài ra c n t t máy tránh s t p trung không c n thi t vào hình chi u. Dùng que ch , ho c èn d i trong quá trình trình bày.

10.1.2.
Bả

y chiếu đa năng (Multi Projector)

ng đi ều khi ển ng kết n ối

Ống kính Thông khí Chân điều chỉ nh độ cao góc chi ếu Đi ều khi ển t ừ xa Nắp ống kính

Công tắc nguồ n
Bả

p ngu ồ n

Công d ng: Máy chi u a n ng c s d ng phóng to và chi u hình nh t nh và ng t các ngu n khác nhau nh b ng hì nh, a hình, máy chi u v t th và các s n ph m ph n m m t máy tính lên màn hì nh ph c v vi c trình bày. Nguyên lí là m vi c: Các lo i tín hi u hình nh u vào khác nhau c máy chi u a n ng nh n d ng và x lí. Sau ó các tín hi u này c h th ng èn chi u sáng công su t l n và h th ng quang h c phóng chi u trên màn hình l n. S khác bi t trong nguyên t c làm vi c c a máy chi u a n ng v i các thi t b khác là ch : hình nh trình chi u không chi u th ng lên màn hình (nh máy chi u slide ho c máy chi u qua u) mà c n qua nh n d ng và x lí.

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

51

Cách k t n i máy chi u a n ng v i các thi t b nghe nhìn ngo i vi

Là m t ph ng ti n k thu t d y h c, máy chi u a n ng có th k t n i v i nhi u thi t b nghe nhìn ngo i vi nh : m áy tính (PC, Notebook/ Laptop); u b ng video; u a hình VCD; máy chi u v t th ; máy
khu ch i âm thanh,... Khi k t n i c n th c hi n nh ng n i dung sau: Các thi t b nêu trên c n i v i b ng k t n i c a máy chi u a n ng thông qua các lo i cáp n i. Các gi c c m t i b ng k t n i phù h p v i các tiêu chu n gi c c m khác nhau c a các thi t b nghe nhì n ngo i vi. N i c ng Serial c a PC ho c u ra c a các thi t b khác (b ng ho c a CD, máy chi u v t th ,...) v i c ng vào c a máy chi u a n ng (RGB1 ho c RGB2) t i B ng k t n i thi t b . Trong tru ng h p c n khu ch i âm thanh, c n n i c ng ti ng ra c a máy chi u a n ng v i máy khuy ch i âm thanh.
Ch nh ch

B trí máy chi u a n ng b ng hai cách: trên bàn ho c trên tr n phòng h c. B c 1: ngay ng n và v ng ch c máy chi u. B c 2: C m dây ngu n i n c a máy chi u a n ng và b t ngu n b ng công t c. i u ch nh v trí c a máy chi u a n ng. B c 3: Ch nh th ng b ng c a hình nh b ng chân . B c 4: B t m t trong nh ng ngu n phát hình ( ã c k t n i). B c 5: Dùng B ng i u khi n ho c i u khi n t xa i u ch nh ch làm vi c và các ch t l ng hình nh c b n sau: Xa-g n (Zoom); Tiêu c (Focus); Sáng-t i (Bright).
+ Khi không s Nh ng chú ý khi s d ng máy chi u a n ng

làm vi c, ch t l ng hình nh và âm thanh c b n

chuy n máy sang ch ch (Standby) ho c t t h n. + Sau khi k t thúc s d ng, n u mu n t t máy chi u, ph i chuy n máy sang ch ch , i khi qu t gió ng ng ho t ng m i t t h n thi t b . + An toàn i n và tránh b b ng khi ti p xúc v i bóng chi u sáng chính. + Tránh va p m nh, không ti p xúc ng kính tránh làm x c.
+ C n b o qu n n i khô ráo. Nên có ch
52 | MODULE THCS 20

d ng ho c trong th i gian ngh dài khi trình bày, c n

B o qu n hi u qu máy chi u a n ng

i u hoà không khí n i c t gi .

+ Tránh va p. + V n chuy n ph i y n p, có túi ho c h p v n chuy n. Các b ph n quang h c ph i c lau b ng v i ho c gi y c bi t, không dùng tay, c n, ho c các hoá ch t l lau r a. + Không t ý tháo thi t b . + Chú ý cung c p ngu n i n n nh. + Khi k t n i và khi tháo các thi t b ngo i vi kh i máy chi u c n t t ngu n i n tránh h ng thi t b , ho c h ng c ng k t n i. + Chú ý th n tr ng khi thay bóng èn chính, tránh b b ng: c n ph i i cho èn ngu i h n m i ti n hành tháo và thay èn m i.
10.2. Một số loại hình thiết bị dạy học bộ môn
10.2.1. Tranh ảnh giáo khoa

Tranh nh giáo khoa là lo i hình quen thu c và v n c s d ng trong các tr ng THCS hi n nay. u i m n i b t c a lo i hình này là: giá thành r nh t trong các lo i hình TBDH; d v n chuy n, d b o qu n; d s d ng. Hình t nh s d ng nhi u trong d y h c là: hình v trên b ng, nh ch p, b u nh, hình minh ho trong sách, các lo i t p chí nh kì, các catalô, tranh t ng, áp phích, panô qu ng cáo. Hình t nh th ng c s d ng theo các tài li u h ng d n s ph m c bi t. — Thu n l i: Có th chuy n ý ngh a tr u t ng thành các d ng hi n th c, cho phép chuy n quá trình d y h c t m c bi u hi n b ng l i sang m c c th h n. — H n ch : M t vài lo i nh khó phóng to lên cho c l p nhìn. Hình t nh là lo i hình 2 chi u nên khi dùng ph i chu n b ch treo, ch c t và GV ph i d ng m t vài phút có th nh h ng n s chú ý liên t c c a HS. B n giáo khoa là s bi u hi n thu nh b m t trái t lên m t ph ng d a trên c s toán h c. B ng ngôn ng b n , ph ng ti n ( ho ) ph n ánh nh ng d u hi u c b n nh t, c tr ng nh t phù h p v i trình phát tri n trí óc c a l a tu i HS và xét n yêu c u giáo d c th m m và v sinh h c ng. B n giáo khoa có nhi u lo i: b n giáo khoa treo t ng; b n trong sách giáo khoa; át lát giáo khoa; b n câm (hay b n tr ng). B n giáo khoa treo t ng là m t lo i c a b n giáo khoa, vì
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

10.2.2. Bản đồ giáo khoa

53

th nó có chung n i dung, c i m, tính ch t và ý ngh a nh các lo i b n giáo khoa khác; ng th i nó c ng có nh ng i m riêng. Vai trò c a b n giáo khoa treo t ng trong quá trình d y h c B n giáo khoa treo t ng m r ng khái ni m không gian cho HS, cho phép các em thi t l p m i quan h t ng h và nhân qu c a các hi n t ng và các quá trình trong t nhiên và xã h i, phát tri n óc quan sát, hình thành th gi i quan duy v t. Ph ng pháp s d ng b n giáo khoa treo t ng — S d ng b n giáo khoa treo t ng tr c tiên ph i bi t “ c” b n : c b n là ph ng pháp t ng quát, ph ng pháp chung cho m i HS. — So sánh thông tin trên b n nh m tìm hi u c i m c a các i t ng, hi n t ng, s ki n tìm ra m i liên h và quy nh l n nhau c a các i t ng, m i liên h gi a nh ng cái bi t và cái ch a bi t. — Mô t và nêu c i m hi n t ng. Giúp cho HS bi t quan sát, mô t , t ng thu t hay nêu c i m hi n t ng, s ki n.
10.2.3. Mô hình, mẫu vật dạy học

Mô hình giáo khoa, m u v t là lo i hình TBDH mô ph ng theo hình d ng, c u t o, ho t ng và b n ch t c a s v t, hi n t ng nh m ph c v cho vi c d y và h c. Mô hình m u v t có hai lo i: Mô t các i t ng trong không gian 3 chi u và trong không gian 2 chi u: — Trong không gian ba chi u: ó là các m u v t và các mô hình mô t các v t th t nh mô hình c th ng i, con quay gió,... — Trong không gian 2 chi u: ó là các mô hình ch c n mô t i t ng nh tranh v . ó là mô hình mô t các lát c t b d c hay b ngang c a m t i t ng nào ó. Vai trò c a mô hình, m u v t 1) Tác ng m nh vào các giác quan ng i h c. Khi s d ng mô hình, m u v t HS nghiên c u tr c ti p i t ng v t th t ho c gi ng v t th t nên tính chân th c c nh n th c m t cách nguyên v n. 2) Vì là v t th t ho c gi ng nh v t th t nên mô hình, m u v t giúp HS có s liên h m t thi t v i th c ti n khi n cho tri th c có s c s ng m nh m .

54 | MODULE THCS 20

— + + + — +

+ + — + +

3) Mô hình, m u v t góp ph n h p lí hoá quá trình d y h c nh ti t ki m c th i gian do GV không ph i mô t dài dòng v hình dáng, màu s c, c u t o ngoài ho c c u t o trong, nguyên lí ho t ng,... c a s v t nghiên c u. Nâng cao hi u qu s d ng mô hình, m u v t Chu n b mô hình, m u v t GV ph i ki m tra và s d ng tr c mô hình, m u v t phát hi n nh ng khi m khuy t c a mô hình, m u v t n u có và k p th i i u ch nh ho c s a ch a. D ki n ph ng th c s d ng. V i nh ng mô hình, m u v t n gi n, GV có th giao cho m t s HS t làm ho c chu n b tr c nhà. S d ng mô hình, m u v t S d ng theo s chu n b tr c theo "nguyên t c 4 : úng m c ích, úng lúc, úng ch , úng c ng và m c ". S d ng úng m c ích, ngh a là ch s d ng mô hình, m u v t v i nh ng ph n n i dung c n ph i có mô hình, m u v t gi ng d y mà không s d ng tu ti n. a mô hình, m u v t ra úng lúc. Mô hình th ng có hình dáng và màu s c r t h p d n. N u GV a mô hình, m u v t ra quá s m s thu hút s chú ý c a HS vào mô hình, m u v t và các em b phân tán t t ng. t mô hình, m u v t úng v trí sao cho c l p quan sát rõ, tránh t v trí không thu n l i cho vi c quan sát ho c ch m t nhóm HS quan sát c. Tu theo t ng mô hình, m u v t mà GV có th k t h p các ph ng pháp nh quan sát, àm tho i, th c hành, nêu v n , gi i quy t v n . Chú tr ng vi c t các câu h i ho c nh ng ch d n c n thi t HS có th t nghiên c u, khám phá tri th c qua mô hình, m u v t. Sau khi s d ng mô hình, m u v t GV c n rút kinh nghi m v hi u qu s d ng mô hình, m u v t trong gi h c. Lau chùi và s a ch a (n u b h h ng) và c t gi có th s d ng l n sau. Các thi t b thí nghi m, trang thi t b c a x ng tr ng (d ng c , máy móc thi t b ) v t li u, v t m u, m u các chi ti t riêng bi t, b s u t p khoáng s n, sinh v t, b m u th c v t, mô hình, ma két và các v t úc khuôn.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

10.2.4. Vật thật

55

Trong d y h c lí thuy t, v t th t ch c s d ng khi không th truy n t b ng các lo i ph ng ti n d y h c khác. Không nên dùng các v t có kích th c quá nh . Nh ng khi ti n hành thí nghi m ho c trong quá trình d y s n xu t có th s d ng b t kì lo i v t th nào không ph thu c kh i l ng và kích th c c a chúng. Trong tr ng h p này chúng c coi là các ph ng ti n hình thành k n ng, k x o c a HS.
10.2.5. Dụng cụ, hoá chất thí nghiệm

— — — — — —

— — — —

D ng c bao g m nhi u lo i: d ng c o l ng, d ng c thí nghi m, d ng c s n xu t,... D ng c hay h c c là m t lo i hình thi t b giáo d c c bi t c s n xu t và s d ng nhi u nh t trong ho t ng d y và h c. D ng c d y h c chi m t l khá cao v i các môn khoa h c t nhiên. Vai trò c a d ng c d y h c trong quá trình d y h c Có th s d ng c v i t t c các lo i bài gi ng, truy n th ki n th c m i, ki m tra ánh giá, th c hành, v n d ng ki n th c,... Trong 1 ti t h c, h c c có th s d ng c t t c các giai o n khác nhau c a ti n trình bài h c. Ti t ki m c th i gian do không ph i mô t và HS ph i hình dung (n u không có h c c , ph i d y chay). Là ph ng ti n tr c quan giúp HS rèn luy n k n ng, k x o t t nh t. Rèn thói quen lao ng có khoa h c: Cách l p t, tháo d d ng c m t cách khoa h c, h p lí, ti t ki m th i gian, cách s d ng, khai thác thông tin, x lí thông tin tìm k t qu mong mu n,... Gây h ng thú ho t ng nh n th c cho HS. Nguyên t c s d ng D ng c d y h c là lo i hình có nhi u i u ki n nh t HS phát huy tính tích c c trong ho t ng nh n th c. HS có c h i suy ngh nhi u h n, ho t ng chân tay nhi u h n, tranh lu n nhi u h n và n m v ng ki n th c ch c ch n h n. D ng c d y h c có th dùng n chi c (L c k , nhi t k ,...) ho c dùng trong các thí nghi m v i nhi u d ng c . Nguyên t c s d ng chung: Theo 4 b c cho c GV và HS: Chu n b lí thuy t. Chu n b dùng c n thi t và GV ph i s d ng tr c. S d ng trong ti t h c. Thu x p, lau chùi dùng lâu dài.

56 | MODULE THCS 20

10.2.6. Bản trong giáo khoa

B n trong giáo khoa là lo i hình TBDH thông qua ng nét, hình m ng, màu s c m nh t trên t m phim ho c nh a trong su t th hi n n i dung c n trình bày. Nh ng b n trong có màu s c có tác d ng r t l n, kích thích h ng thú HS quan sát, h c t p. B n trong có u i m là n u s d ng theo b có th bi n m t n i dung c n truy n t i r t ph c t p thành nh ng m ng v n logic và liên hoàn giúp HS d nh , d hi u. B n trong giáo khoa giúp HS n m v ng ki n th c khoa h c c b n b ng ngôn ng t o hình, thông qua s th hi n hình nh ã c ch n l a c a m t ho c nhi u tác gi . Theo cách thi t k thì có hai lo i b n trong: b n n, b n theo b . Cách s d ng b n trong n: T t c các thông tin u xu t hi n trên m t t m nh a trong. GV có th dùng que (ho c dùng bút Laze) ch lên t m nh a trong (ho c lên phông) t o s chú ý vào b t kì chi ti t nào. Có th i u khi n t ng ph n hình v trên t m nh a trong b ng cách dùng t gi y hay t m bìa che nh ng ph n ch a c n cho xu t hi n trình bày t ng d li u và th o lu n t ng b c m t. Cách s d ng b n trong theo b : ây là ti n ích n i b t c a vi c s d ng máy chi u qua u. M t n i dung thông tin ph c t p có th chia thành nhi u ph n m t cách logic. Ta s gi i thi u ph n n n tr c; các b ph n khác khi l t è lên l n l t s t o thành m t h th ng (m t i t ng) hoàn ch nh.

10.2.7. Băng, đĩa ghi âm

B ng ghi âm là lo i hình ghi l i các tín hi u âm thanh trên b ng t tính và c phát l i qua máy ghi âm. Do ti n b c a CNTT nên ngày nay ng i ta ã có th ghi âm trên a CD v i ch t l ng t t h n nh k thu t s . Âm thanh c phát l i qua u a CD ho c qua máy tính. Do ó hi n nay trong các nhà tr ng có hai lo i thi t b giáo d c liên quan n âm thanh là b ng ghi âm dùng cho máy Radio Cassete và a CD dùng cho u a CD và máy tính. c i m: — Th m nh c a b ng, a ghi âm là giá tr bi u c m c a âm thanh tác
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

57


— — —

— — — — — — — —

ng vào thính giác, qua ó mà c m hoá, thuy t ph c ng i nghe t giác ti p nh n thông tin ho c tri th c. Do khoa h c k thu t ngày càng phát tri n nên công ngh s n xu t ra b ng, a ghi âm ngày càng hi n i, giá thành s n ph m ngày càng h , do ó lo i hình b ng, a ghi âm ngày càng c phát tri n tr ng ph thông. Yêu c u v b ng, a ghi âm: Ph i l a ch n n i dung ki n th c sách giáo khoa sao cho phù h p v i th lo i b ng, a ghi âm. Âm thanh ghi ph i có ch t l ng cao. Ch t l ng thu thanh ph i chu n, không có ti ng n ho c t p âm. Ch t l ng b ng, a ghi âm ph i m b o tiêu chu n k thu t thì m i ph n ánh trung thành âm g c và m i dùng c lâu dài. Cách s d ng: B c chu n b : C n c vào n i dung bài h c, GV c n chu n b tr c n i dung nào trong b ng, d ki n th i i m s d ng và th i l ng s d ng. c k b n h ng d n s d ng b ng, a ghi âm kèm theo (n u có) hi u n i dung b ng, a ghi âm và hi u c ý c a tác gi b ng, a ghi âm, t ó tìm cách s d ng có hi u qu nh t. Ki m tra b ng: Có b m c không? N u m c thì dùng bông ho c v i m m t trên m t b ng và dùng tay cho b ng ch y và lau h t m c. Ch y th b ng ki m tra ch t l ng âm thanh. Nhi u GV do không chu n b tr c nên ã g p nhi u lúng túng khi s d ng b ng, a ghi âm. S d ng tr c theo ti n trình bài so n ra. T p tua i, tua l i, b t th o n b ng c n n. T p x lí nh ng tình hu ng “tr c tr c” v k thu t. B c s d ng: i u ch nh âm thanh v a cho c l p cùng nghe rõ, tránh nh quá ho c to quá ng ng nghe c a HS. S d ng theo ti n trình bài so n. Có th k t h p v i vi c s d ng các lo i TBGD khác nh tranh, nh, b n , bi u b ng,... bài gi ng thêm sinh ng, Có th t ra các câu h i phù h p tr c ho c sau m i o n trích âm t ng tính tích c c nh n th c c a HS.

58 | MODULE THCS 20

Sau khi s d ng: — Nên tua l i (v i b ng ghi âm) v v trí u b ng l n s d ng sau d dàng và c t vào v ng b ng. V i a ghi âm nên dùng v i m m ho c bông lau nh nhàng m t a và c t vào v ng a. — B o qu n b ng, a trong h p có ch t ch ng m. N u không có ch t ch ng m thì c n t b ng, a ghi âm n i khô ráo.
10.2.8. Băng hình và đĩa hình giáo khoa

— — — — — + +

B ng hình là b ng t tính ghi l i ng th i các tín hi u hình nh và âm thanh v các s v t, hi n t ng,... b ng máy quay (Video Camera) và c phát l i b ng u máy video. B ng hình còn c g i là phim video. B ng hình giáo khoa là b ng hình mang ch c n ng c a thi t b giáo d c, n i dung b ng c biên so n theo n i dung sách giáo khoa nh m m c ích nâng cao hi u qu quá trình d y và h c. B ng hình ã c nghiên c u và ng d ng t lâu các n c phát tri n nh V ng Qu c Anh t n m 1927, M t n m 1950, Nh t t n m 1950,... N c ta ph i n n m 1980 m i nghiên c u và n nh ng n m 1990, b ng hình giáo khoa m i c a vào nhà tr ng. Ngày nay, do thành t u c a CNTT mà ng i ta ã có th chuy n b ng hình s d ng cho máy video thành a hình (VCD, DVD) s d ng cho máy u a VCD ho c máy tính r t thu n ti n cho quá trình s d ng c ng nh b o qu n mà giá thành l i r h n b ng hình. Vai trò c a b ng, a hình trong quá trình d y h c Cung c p thông tin chính xác, y i t ng c n nghiên c u. Mang tính tr c quan cao, b i nh ng s v t và hi n t ng trong b ng ph n l n là nh ng s v t, hi n t ng th c. Nh tính “ ng” nên có s c truy n c m r t cao i v i HS. Cùng m t lúc, HS v a có th quan sát c s v t, hi n t ng l i v a nghe c âm thanh t s v t, hi n t ng ó. H p lí hoá quá trình ho t ng d y và h c. u th n i b t c a b ng, a hình là nh k thu t ghi và phát l i hình mà ng i ta có th : Làm ch m l i các bi n i quá nhanh mà m t th ng khó quan sát. Làm nhanh lên các bi n i quá ch m nh : Nghiên c u quá trình m t bông hoa n , s phát tri n c a m t bào thai,...
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

59

+ Nghiên c u các hi n t ng quá xa ho c nguy hi m không th n g n. + T o c các thí nghi m o mà HS không th ti n hành tr c ti p nh các thí nghi m hoá h c r t c h i,... + Mô hình hoá c các quá trình ho c các bi n i c c nhanh. — T t c nh ng u i m trên ã làm tho mãn nhu c u nh n th c c a HS. — Tuy nhiên b ng, a hình cùng v i kh i chuy n t i thông tin là u video, u a hình và máy tính là nh ng lo i hình TBDH t ti n mà trong i u ki n kinh t hi n nay không ph i tr ng ph thông nào c ng có th s m c. Cách s d ng và b o qu n Chu n b c a GV: — Xem k tài li u h ng d n s d ng. — Ki m tra b ng, a hình, máy video ho c máy vi tính, ki m tra s an toàn c a máy móc tr c khi s d ng và ch y th , i u ch nh k thu t h tr t i u n u c n. — L p k ho ch s d ng, th c ch t là tr l i các câu h i: S d ng c b ng ( a) hay ch s d ng m t o n v i m c ích gì? Vào th i i m nào c a bài gi ng? Th i l ng kéo dài bao nhiêu? o n nào c n d ng b ng ( a) trao i, phát v n, o n nào cho b ng ( a) ch y ch m HS d quan sát, o n nào c n tua l i, h th ng câu h i nh th nào phát huy c tính tích c c ho t ng nh n th c c a HS? C n nh h ng, h ng d n, gi i thích gì thêm?... S d ng: Theo ti n trình k ho ch ã nh. Tuy nhiên, trong th c t ã có nhi u tình hu ng x y ra khác v i k ch b n, vì v y GV ph i x lí m t cách linh ho t và m m d o. Sau khi s d ng: GV c n t ch c cho HS th o lu n (c l p ho c theo nhóm) v n i dung bài h c có liên quan n b ng ( a), nêu th c m c và h ng gi i quy t. L y b ng ( a) ra kh i máy, v i b ng hình c n tua l i t u r i m i l y b ng ra, cho vào h p ng và cho vào túi, b o qu n trong bình ch a ch t ch ng m ho c n i khô ráo. V i a hình, dùng gi y m m ho c v i th t m m lau nh , cho vào h p và n i khô ráo. V i máy quay video, dùng gi y m m ho c v i m m lau nh u t ho c dùng b ng lau u t lau s ch u t . Tránh tình tr ng n khi s d ng m i lau thì khi ó
60 | MODULE THCS 20

các ch t b n ã óng ch t vào u t r t khó lau. Cho máy vào túi b o v và n i khô ráo. Khi s d ng c n ki m tra tr c, th m chí ph i ph i ho c s y máy.
11. Đảm bảo an toàn khi sử dụng thiết bị dạy học
a) An toàn điện

C n ph i có k n ng an toàn i n và s c u i n gi t. Tránh i n gi t do i n áp cao rò ra v thi t b . Không t ng m v b o v thi t b . Trong tr ng h p c n m , c n rút phích c m i n. Khi không dùng trong th i gian dài c n rút phích c m ra kh i i n. M t s TBDH (máy chi u qua u, máy chi u a n ng,...) có c ng chi u sáng r t l n, tránh cho ánh sáng c a các TBDH trên chi u th ng vào m t GV và HS trong kho ng cách g n. M t s TBDH có th có h th ng khu ch i ngoài r t l n. Tu theo kích th c c a phòng h c và v trí HS, c n i u ch nh âm l ng nghe. C ng âm thanh v t quá 55dBA ( i v i phòng h c, phòng h i h p) và 90 dBA ( i v i x ng th c hành — tiêu chu n t ng ng trong công nghi p) là có h i cho thính giác và s c kho .

b) An toàn thị giác

c) An toàn thính giác

12. Các nguyên tắc sử dụng thiết bị dạy học

S d ng TBDH ph i m b o theo nguyên t c 4 sau: — S d ng TBDH úng m c ích M c ích d y h c quy nh ho t ng d y c a GV b ng các TBDH c th . Ho t ng d y c a GV và TBDH quy nh m c ích c a HS, xác nh ho t ng c a HS b ng các TBDH hi n có. Các ho t ng và TBDH c a HS giúp h l nh h i c n i dung ki n th c và thay i nhân cách. M t khác m i TBDH u có m t ch c n ng riêng. Chúng ph i c s d ng phù h p v i m c ích nghiên c u c a quá trình d y h c. Ch ng h n, TBDH dùng bi u di n trên l p c n lo i kích th c l n HS c l p quan sát c. TBDH dùng cho HS nghiên c u khi h c bài m i ho c th c hành kh c sâu ki n th c và rèn luy n k n ng ch c n kích th c nh , phù h p v i HS, d v n hành, quan sát, nh n xét, gi i thích hi n t ng.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

61

— S d ng TBDH úng lúc Ph i trình bày TBDH vào lúc c n thi t c a bài h c, lúc HS c n nh t, mong mu n nh t c quan sát, phù h p v i tr ng thái tâm lí nh t (tr c ó GV ã d n d t, g i m , nêu v n chu n b ). M t TBDH s c s d ng có hi u qu cao n u nó xu t hi n vào úng lúc n i dung và PPDH c n n, tránh hi n t ng TBDH c a ra hàng lo t làm HV phân tán s chú ý. — S d ng TBDH úng ch Ph i tìm v trí trình bày TBDH trên l p h p lí nh t, giúp HV ng i m i v trí trong l p h c u có th ti p nh n thông tin t các TBDH b ng nhi u giác quan khác nhau. — S d ng TBDH úng m c và c ng S d ng TBDH quá nhi u th i gian trong m t ti t h c s nh h ng các b c c a gi lên l p. HV s chán n n, thi u t p trung, ch t l ng h c kém.
13. Thiết bị dạy học tự làm là gì?

TBDH t làm là lo i TBDH do GV ch t o m i ho c c i ti n t m t TBDH ã có ho c qua s u t m t li u hi n v t mà có. TBDH t làm có nguyên lí c u t o và cách s d ng phù h p v i ý t ng th c hi n bài d y c a GV làm ra, do ó khi c s d ng th ng cho hi u qu cao và thi t th c. TBDH t làm góp ph n nâng cao hi u qu trong vi c i m i ph ng pháp giáo d c nh m kh c ph c ph ng pháp truy n th m t chi u, t o ra ng l c khuy n khích t duy sáng t o c a i ng GV và HS. Trong i u ki n CSVC ch a m b o cho vi c d y và h c, vi c t làm TBDH c a GV r t quan tr ng và c n thi t. TBDH t làm giúp GV ch ng h n trong quá trình xây d ng ti n trình cho bài h c và quá trình t ch c ho t ng h c cho HS lên l p. T ó có th giúp HS chi m l nh c các tri th c c a bài h c m t cách ch ng, bi n quá trình d y và h c c a th y trò là m t quá trình g n k t ch t ch gi a lí thuy t và th c hành. Trong tr ng h p TBDH t làm c cung c p b h h ng ho c không ho t ng t t, GV có th t làm TBDH thay th , vì th d dàng h n cho GV khi s d ng, b o qu n và s a ch a. Các TBDH t làm th ng nh , c làm t nh ng v t li u d ki m v i chi phí u t r t th p t o i u ki n thu n l i cho GV khi b o qu n, di chuy n, thay th các v t d ng khi c n và s d ng cho nhi u n m.

62 | MODULE THCS 20

— V ch t l ng: TBDH t làm ph i m b o cho HS ti p thu c ki n th c, k n ng, k x o; giúp cho GV t ch c ho t ng d y h c m t cách thu n l i, sau quá trình tìm tòi - khám phá v i các TBDH ó, HS có th hi u th u áo các n i dung ki n th c. N i dung và c u t o c a các TBDH ph i m b o các c tr ng c a vi c d y lí thuy t và th c hành, ph i phù h p v i nhi m v s ph m, thúc y kh n ng ti p thu n ng ng c a HS. Các TBDH h p thành m t b ph i có m i liên h ch t ch v n i dung, b c c và hình th c, trong m i cái ph i có vai trò và ch ng riêng. — V s phù h p v i tiêu chu n tâm sinh lí c a GV và HS: TBDH t làm ph i gây c s h ng thú cho HS và thích ng v i quá trình tìm tòi nghiên c u c a th y và trò; làm cho HS nâng cao c m nh n chân, thi n, m ; kích thích tình yêu ngh trong GV; m b o các yêu c u v an toàn và không gây c h i. — V s phù h p v i các tiêu chu n s ph m: TBDH t làm c n ph i có màu s c sáng s a, hài hoà, gi ng màu s c c a v t th t; có c u t o n gi n, d i u khi n, ch c ch n, có kh i l ng và kích th c phù h p, có k t c u thu n l i cho vi c v n chuy n, m b o c b n có th s d ng cho nhi u n m. — V tính kinh t : TBDH t làm c n ph i có chi phí th p, có tu i th cao và mang l i hi u qu cao cho quá trình d y và h c. Nói cách khác TBDH t làm ph i m b o c 4 tiêu chí, ó là: tính khoa h c; tính sáng t o th hi n s nghiên c u tìm tòi, ý t ng m i l trong khi làm và khai thác s d ng; tính hi u qu có th s d ng nhi u bài v i nhi u m c ích khác nhau; nguyên v t li u d ki m, b n c h c, s d ng c lâu dài và tính th m m phù h p v i tâm lí, l a tu i HS.
14. Tự làm thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

Thi t b d y h c t làm c n

m b o các yêu c u sau:

Quá trình d y h c bao g m 6 thành t c b n: m c tiêu, n i dung, ph ng pháp, TBDH, GV, HS. Các thành t này t ng tác qua l i t o thành m t ch nh th trong môi tr ng giáo d c c a nhà tr ng (môi tr ng s ph m t ng tác) và môi tr ng kinh t - xã h i c a c ng ng. Khi nói v ph ng ti n d y h c, ta th ng bàn n m t y u t quan tr ng không th thi u, ó là DDH. Thu t ng DDH s d ng v i m t ngh a r ng nh TBDH.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

63

— —

— —

DDH nói chung và DDH t làm nói riêng chính là ph ng ti n có kh n ng t i u hoá quá trình d y h c. Trong i m i giáo d c hi n nay. T làm DDH có vai trò không th thi u trong vi c nâng cao ch t l ng và hi u qu d y h c, c th là: Giúp HS l nh h i t t nh t các bi u t ng, khái ni m, quy t c, c ng nh góp ph n h ng d n, y m nh ho t ng nh n th c c a HS; giúp HS nh n th c sâu s c bài h c thông qua quá trình HS quan sát s v t, hi n t ng m t cách tr c quan, quá trình t làm, tr i nghi m và quá trình làm thí nghi m. Kích thích h ng thú c a HS: DDH t làm th ng n gi n và do GV ho c HS làm ra. Quá trình làm và s d ng DDH trong các bài h c t o ra ng c h c t p t t h n, giúp HS t p trung chú ý cao và vi c n m ki n th c m i tr nên d dàng và sâu s c h n. Phát tri n k n ng th c hành HS: T làm DDH giúp GV và nhà tr ng t o ra nhi u b DDH cho HS th c hành. Chính các b DDH này (trong ó có ph n óng góp c a HS) giúp các em t th c hi n các thí nghi m và rèn luy n k n ng th c hành. Thông qua ó hình thành k n ng t t h n, có c h i khám phá môi tr ng xung quanh, giúp HS n m n i dung bài h c sâu s c, ch ng, tích c c và sáng t o. Phát tri n trí tu c a HS: Qua t làm DDH và quá trình quan sát s v t, hi n t ng m t cách tr c quan, quá trình làm thí nghi m bài h c giúp HS ti p thu ki n th c m i sâu s c, b n v ng. Ý th c ham tìm hi u cái m i, thích tò mò khoa h c c nhen nhóm và tính ch ng, tích c c, sáng t o trong vi c h c t p c phát huy m i HS. Giáo d c nhân cách HS: ó là tính c n cù, c n th n, t m , ý th c t ch c k lu t, tính trung th c, thói quen làm vi c mang tính khoa h c, yêu quý thành qu lao ng mà s n ph m là DDH do GV ho c HS t làm. H p lí hoá quá trình ho t ng d y h c: DDH t làm không nh ng là công c , là ph ng ti n HS t xây d ng và chi m l nh ki n th c m i mà còn là ngu n cung c p thông tin, ki n th c, góp ph n giúp GV t ch c i u khi n ho t ng nh n th c c a HS m t cách ch ng và ó là c s cu n hút HS vào các ho t ng t l p trên l p, vào kh n ng xây d ng ho t ng nh n th c c a mình m t cách tích c c. Nh ng yêu c u t ra i v i DDH t làm: m b o c các thông tin ch y u v các hi n t ng, s v t liên quan n n i dung bài h c.

64 | MODULE THCS 20

— — — — — — — — —

Làm t ng h ng thú nh n th c c a HS. m b o tính tr c quan, t o cho HS kh n ng ti p c n n i dung bài h c. Chú ý tính khoa h c, tính s ph m, tính k thu t, m thu t và tính kinh t . T o i u ki n m r ng và làm sâu s c n i dung bài h c. T o i u ki n cho HS t l c chi m l nh ki n th c, hình thành k n ng, k x o. m b o v sinh môi tr ng, an toàn trong tr ng h c. Khi t làm DDH, c n chú ý nh ng i m sau: G n v i n i dung, ch ng trình sách giáo khoa. Phù h p v i ph ng pháp và hình th c d y h c b môn. úng m c ích, úng lúc, úng ch . T làm DDH tr ng THCS: Thi t b , DDH tr ng THCS bao g m các lo i: tranh nh, b n , s , b ng bi u, mô hình, m u v t, d ng c thí nghi m, ph ng ti n nghe nhìn nh phim, èn chi u, b ng, a ghi âm, ghi hình, máy chi u qua u, projector.... B Giáo d c và ào t o ã ban hành Danh m c TBDH t i thi u cho GV và HS c p THCS. Cùng v i b TBDH t i thi u, vi c t làm DDH c a GV và HS góp ph n làm cho DDH ti u h c thêm a d ng, phong phú, phù h p v i c i m c a a ph ng, ph c v thi t th c, k p th i v i nh ng yêu c u d y h c. Trong nh ng n m qua và hi n nay, ho t ng t làm DDH c a GV và HS ã khá sôi ng và tr thành phong trào c a toàn ngành Giáo d c trong c n c. Trong quá trình t làm DDH, trình chuyên môn, nghi p v c a GV c c ng c và phát tri n, c bi t là kh n ng th c hành, thí nghi m ph c v t t cho vi c nâng cao hi u qu d y h c. i v i HS, trong quá trình tham gia làm DDH, các em s hi u sâu và n m ch c ki n th c, rèn luy n c k n ng, k x o, tính th n tr ng, chính xác, s kiên trì, óc sáng t o,... Thông qua ó, HS có ý th c thi ua làm úng, làm p, làm t t DDH và t ng thêm h ng thú trong h c t p. K ho ch làm DDH tr ng THCS: DDH t làm c n n gi n, s d ng nguyên v t li u r ti n, s n có a ph ng (nên t n d ng nh ng v t ã s d ng xong gia ình, nh ng ph li u c s s n xu t...). kích thích h ng thú h c t p c a HS, DDH
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

65

— — — — —

c n t o dáng p, màu s c h p d n và c n chú ý tính tích h p gi a các môn h c. Sau khi c phân công m nhi m kh i l p, l p gi ng d y trong n m h c, trên c s s d ng tri t thi t b , DDH và DDH t làm ã có, m i GV ph i có k ho ch t làm DDH b sung cho m i h c kì và c n m h c ó. Chính vì v y, ngay t u n m h c, ng i GV ph i có k ho ch t mình làm và huy ng HS cùng tham gia s u t m, thu gom các hi n v t, v t li u ph c v cho k ho ch t làm DDH trong n m. DDH t làm ch y u do GV làm và có th h ng d n HS cùng tham gia ho c có th k t h p v i ng nghi p, cha m HS c ng nh các thành ph n khác trong c ng ng cùng làm. C n c vào kh n ng, s l ng, tính ch t c a DDH t làm mà GV l a ch n hình th c t ch c làm cho phù h p. GV có th huy ng HS cùng làm DDH t i tr ng ho c h ng d n làm nhà cho cá nhân ho c nhóm HS. Có th giao toàn b ho c t ng ph n công vi c cho HS i v i m i DDH t làm. HS tham gia làm DDH c n c GV h ng d n c th , vi c v a s c, g n li n v i n i dung h c t p m t cách thi t th c, tránh hình th c và t n nhi u công s c, th i gian c a các em. i v i các thành ph n khác trong c ng ng, có th nh giúp v k thu t, công c , v t li u, CSVC,... ho c giúp theo n t hàng. M t s nh h ng trong t làm DDH tr ng THCS: S u t m m u v t: Bao g m các d ng sau: S u t m các v t s y khô, ép khô dùng nhi u n m (bách th o, côn trùng, m t s lo i hoa, qu ,....). S u t m v t t i s ng tr c ti p gi i thi u khi gi ng d y (con cá, giun, d , hoa, lá, qu ,...). S u t m m t s v t th c (tem th , phong bì, các lo i h p gi y, m t s lo i công c nh kìm, búa, m t s dùng i n nh : dây i n, công t c, c u chì, bóng i n,...). S u t m các m nh g , o n g , g dán,.... S u t m m t s lo i d ng c nh chai l , ca c c, can nh a, lon bia, v h p n c ng t,... các lo i bao bì, h p x p hình l p ph ng, hình h p ch

66 | MODULE THCS 20

— — — —

nh t,... khay nh a, v h p nh a có nhi u màu s c có th c t thành các hình khác nhau. S u t m m t s v t ph m v n hoá tiêu bi u c a a ph ng: s n ph m thêu, an, m u hoa v n, các món n,.... S u t m tranh nh: S u t m trên báo chí, báo nh, b u nh, l ch t , Internet,... Chú ý hình nh tuy n ch n ph i tiêu bi u, i n hình và ph n ánh trung th c, úng n nh ng tình ti t c b n c n truy n th trong bài h c. Các hình nh ch n l c c n có kích th c phù h p, m b o cho HS quan sát rõ ràng các y u t c b n nh : nhân v t chính v trí trung tâm, màu s c hài hoà có tác d ng kh c sâu tri th c và b i d ng th m m cho HS. Vi c s d ng thi u ch n l c, quá nhi u hình nh, tài li u thi u chính xác, sa vào các ki n th c v n v t, phân tán làm sai n i dung bài h c. Các hình nh c ch n không nên óng thành t p l n, m i hình nh nên trình bày trên nh ng trang riêng bi t tránh l n l n v i nh ng quy n tranh t xem, t nghiên c u phòng thí nghi m, phòng truy n th ng,... T làm mô hình: Dùng gi y, v i l a, ni lông, dây thép, dây ng,... t o thành hoa lá, con v t Dùng t sét, th ch cao n n các con v t, các lo i qu , c ,... Dùng g m m, nh a, x p,.... g t thành các hình, ghép n i các mô hình... C t g t, óng g , g n bìa c ng,... s n, nhu m màu thành mô hình theo thi t k . S u t m các lo i mô hình có s n. V tranh, v b n , s , tranh ng V tranh minh ho theo n i dung bài h c ho c phóng to tranh sách giáo khoa. Khi v tranh, GV c n xem xét, cân nh c th hi n t ng nét, hình kh i, b c c n phân ph i màu sao cho phù h p v i yêu c u s ph m. Vi c thu nh , phóng to tranh có th s d ng các ph ng pháp sau: K ô vuông b n g c và k ô vuông trên gi y thu, phóng (b n sao), các ô vuông b n sao có kích th c l n (n u phóng to) ho c kích th c bé (n u thu nh ) h n b n g c theo t l thích h p. D a vào nh ng c i m xác nh trên b n g c, ta v theo hình ng d ng trên b n sao.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

67

— Thu nh , phóng to tranh, có th b ng phôtô copy: t kích th c c a b n g c, c n tính toán t l thu, phóng phù h p v i yêu c u d y h c. T làm tranh ng: DDH ng có u th thu hút cao s chú ý c a HS khi GV gi ng và ng th i i u khi n cho nhân v t, s v t xu t hi n và ho t ng úng lúc, úng ch . Trên c s b c tranh ng ã có, GV có th nghiên c u, sáng t o tranh ng theo ý t ng cá nhân nâng cao hi u qu bài d y.
15. Ứng dụng công nghệ thông tin trong tự làm đồ dùng dạy học

Chúng ta ang s ng trong th i i mà CNTT phát tri n h t s c m nh m . Vi c s d ng thành qu CNTT c ng d ng r ng rãi và h t s c a d ng t t c các l nh v c, các ngành ngh c a t n c, mà trong ó có l nh v c giáo d c c ng c ng khai thác khá nhi u khía c nh. i v i vi c t làm DDH, có th khai thác các khía c nh sau: — Vi c truy c p Internet cho kh n ng s u t m h t s c phong phú, t o ra các s c m nh h t s c to l n mà các nh h ng c p trên u khó t c. Nh ng kinh nghi m v t làm DDH ã c tr i nghi m các a ph ng s giúp cho GV tìm tòi và tri n khai t làm DDH. — Xây d ng PMDH: ây là m t xu h ng phát tri n m nh m hi n nay nh ng n i có i u ki n tri n khai (kinh t phát tri n, trình n ng l c c a GV, i u ki n CSVC,...). Nh ng i m c n l u ý: Khi s u t m tranh nh, m u v t, GV c n tri t khai thác m u v t g n g i v i a bàn HS sinh s ng, ng th i có ý th c tìm ki m, thu gom các hi n v t, tranh nh xa l v i a ph ng nh m m r ng hi u bi t c a HS. Khi v tranh, n n, p, c t g t, l p mô hình ph i ph n ánh trung thành m u v t ( ng nét, hình kh i, b c c, màu s c). Tuy t i không dùng tranh nh, mô hình thi u chính xác. m b o t l DDH phù h p gi a kênh hình và kênh ch c ng nh DDH d y thí nghi m, t ch c các trò ch i h c t p hay ngo i khoá môn h c. Có th khai thác DDH t làm, các b n , s , tranh nh, bi u b ng, tiêu b n th c v t, cây c nh,... tr ng bày, t n d ng không gian l p h c trang trí và t o môi tr ng h c t p.

68 | MODULE THCS 20

Vi c t làm DDH c a GV và HS góp ph n làm cho DDH thêm a d ng, phong phú, phù h p v i c i m c a a ph ng, ph c v thi t th c, k p th i v i nh ng yêu c u d y h c.
16. Một số bài thuyết minh đồ dùng dạy học tự làm
a) Bộ sưu tập ảnh động vật

Th c t hi n nay, nhi u tr ng h c c bi t mi n núi, vùng sâu, vùng xa, CSVC, trang thi t b , DDH còn thi u th n ã nh h ng không nh n ch t l ng d y và h c. V i b môn Sinh h c l p 7, khi h c v ng v t thì tranh nh dùng d y h c r t h n ch , ch m t s ít bài có hình nh, còn l i ph n l n không có hình nh HS quan sát, nhi u lo i ng v t HS ch nghe tên mà ch a m t l n nhìn th y hình nh, nh t là các ng v t bi n và các loài ng v t quý hi m. Xu t phát t th c t trên, ý t ng v b s u t p nh v ng v t d a theo h th ng phân lo i t th p n cao ra i. B s u t p nh ng v t s góp ph n nâng cao hi u qu h c t p, giúp các em yêu thiên nhiên, có ý th c gi gìn b o v các loài ng v t quý hi m, b o v môi tr ng. B s u t p bao g m 262 nh i di n v ng v t không x ng s ng và 541 nh i di n v ng v t có x ng s ng, c bi t là nh ng loài ng v t quý hi m ghi trong Sách Vi t Nam và th gi i, c s p x p theo h th ng phân lo i Ngành > L p > B . Ngu n thu th p tài li u: i th c t thiên nhiên, ch p l i các sách, báo, tài li u, Internet,.... Các nh c in màu n gi n, óng quy n g m 96 trang, kh A3, d làm, d s d ng, l u t i th vi n c a các tr ng dùng lâu dài, giá thành r (kho ng 500 000 ng). B nh có giá tr s d ng r ng rãi, thi t th c cho vi c d y và h c môn Sinh h c l p 7 và ngành Sinh tr ng Cao ng S ph m. ây c ng là tài li u tham kh o v s a d ng và phong phú c a th gi i ng v t cho nh ng ai yêu thích môn h c này. V i i t ng là HS mi n núi, vùng khó kh n v CSVC (không có i n, máy chi u,...) thì có th t ch c cho HS quan sát theo nhóm, còn n u có i u ki n thì dùng máy chi u cho c l p cùng quan sát.

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

69

b) Mô hình “Bảng đa năng”

— — — — — — —

1. M c ích Mô hình này giúp quá trình d y h c Giáo d c th ch t t i các tr ng ph thông c thu n ti n, nh : Truy n gi ng n i dung m t cách y , khoa h c, sinh ng, t ng h ng thú và hi u qu h c t p,... Kh c ph c i u ki n CSVC, trang thi t b gi ng d y còn thi u th n trong các gi h c Giáo d c th ch t t i các tr ng ph thông. 2. Ý ngh a Phát huy kh n ng sáng t o, t b i d ng, nghiên c u khoa h c, kh c ph c khó kh n c a ng i GV trong tr ng ph thông. Mô hình này có ý ngh a thi t th c trong vi c kh c ph c nh ng i u ki n CSVC, ph ng ti n d y h c còn thi u th n, còn nhi u khó kh n c a các tr ng h c hi n nay, c bi t nh ng vùng, mi n kinh t ch a phát tri n. M c dù ây là mô hình DDH t làm, c thi t k và th c hi n thông qua vi c t n d ng nh ng nguyên li u r ti n, ph bi n nh ng khi a vào s d ng v n m b o c các m c tiêu d y h c và b n s n ph m. B ng a n ng thu n ti n cho vi c quan sát t nhi u h ng và trong các i u ki n l p h c có s s ông, chuy n i ho t ng m t cách c ng. Mô hình có th s d ng c r ng rãi các a hình nh : các vùng ng b ng, mi n núi, vùng sâu, vùng xa, vùng sông n c. 3. Nguyên li u và cách làm Nguyên li u: ng nhôm, inox, phoóc, lá thép, b ng t i, inh n m, hình n m... Cách làm: Mô hình c thi t k v i kích th c: 100cm × 75cm × 15cm B ng c ti n hành làm th công. D ng c làm g m: máy khoan, máy c t, tô vít, kìm,... Chi ti t tr c quay c n n m i hàn. B ng t i in tranh, kích th c 4,2m × 0,9m M t sau c a b ng là m t b ng phooc có th s d ng bút d vi t. 4. Giá tr khoa h c Mô hình m b o các thông s k thu t chu n cho DDH: các hình nh minh ho trong các bài gi ng có kích th c tranh giáo khoa 80cm × 60cm là kích th c t t nh t HS có th nhìn rõ.

70 | MODULE THCS 20

— Khai thác t i a kh n ng s d ng, c bi t là tác d ng h tr k thu t th ph m và gi i thi u các mô hình chu n v sân bãi và d ng c các môn th thao trong chuyên ngành giáo d c th ch t. — m b o yêu c u quan sát c a ng i h c trong i u ki n gi ng d y ngoài tr i c ng nh trong nhà. — Có tính kh thi trong vi c thi t k và v n d ng vào gi ng d y v i các i u ki n khác nhau: i u ki n sân bãi t p luy n, i u ki n th i ti t. — Có th v n d ng mô hình này vào d y nhi u môn h c nh : sinh, môi tr ng,... 5. Cách s d ng — L p b ng và chân ch c ch n tr c khi gi ng d y. — Dùng tay quay làm cho b ng t i d ch chuy n t i n i dung c n gi ng d y (lên ho c xu ng). — Dùng thêm inh n m, hình n m minh ho cho các n i dung. — Thay i góc nhìn c a b ng khi c n thi t. — S d ng m t sau c a b ng vi t khi gi ng d y v lí thuy t ho c gi i thích thêm n i dung bài gi ng b ng cách quay b ng m t góc 1800. — Tháo l p và b o qu n b ng sau gi h c.
c) Bình kíp đơn giản

* *

* — — — — — — —

1. M c ích và ý ngh a dùng M c ích: i u ch ch t khí Ý ngh a: Bình kíp là m t trong các dùng quan tr ng trong phòng thí nghi m, c bi t khi d y Hoá h c tr ng THCS. Có nh ng tr ng THCS mà i u ki n v t ch t không cho gi ng d y thì vi c t t o ra bình kíp n gi n s d ng trong gi ng d y là c n thi t. 2. Nguyên li u và cách làm Nguyên li u: Các d ng c b ng nh a u t n d ng t nh ng ph th i. Ba chi c ph u nh a có kích c nh nhau. Hai áy chai nh a phù h p v i mi ng ph u. M t dây d n có khoá (lo i dây chuy n c a ngành Y). M t ng nh a. Ch u th y tinh, ng nghi m. Keo dán.
SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC
|

71

* Hoá ch t: Kim lo i (k m, nhôm, s t, magie,...), dung d ch axit clohi ric. — Dùng dao c t b ph n cu ng c a 2 chi c ph u và dán keo phía hai u v a c t. — C t l y ph n áy c a 2 chai nh a (cao 3cm). — L y keo dán t ng ph n áy chai nh a ( ã c t) v i 2 mi ng ph u ã c dán keo vào nhau t o h th ng bình 1 và bình 2 c a bình kíp. — Trong h th ng c a bình 1 (phía trên): g n ph u nh a, g n dây d n khí (có khoá K) và t o nút ( cho kim lo i vào). 3. Giá tr khoa h c Tính khoa h c: * Mô t úng b n ch t c a bình kíp: ó là d ng c i u ch ch t khí t hoá ch t r n và hoá ch t l ng nhi t th ng. * Nguyên t c ho t ng c a bình kíp: — Khi m khoá: Hai hoá ch t ti p xúc tr c ti p v i nhau x y ra ph n ng nên ta thu c ch t khí c n i u ch . — Khi óng khoá: Hai ch t không ti p xúc tr c ti p v i nhau, không x y ra ph n ng (bình kíp ng ng ho t ng). Tính sáng t o: — Nguyên li u d ki m, ph bi n, phù h p v i th c ti n. Các d ng c b ng nh a u t n d ng t nh ng ph th i. — D làm, d s d ng, HS THCS có th tham gia làm. — Thi t b g n, nh , có th ph bi n r ng rãi trong các tr ng và các c p h c. 4. H ng d n s d ng trong quá trình d y h c * L p d ng c : — Chu n b m t ch u n c. — Các ng nghi m thu khí ch a y n c và t trong ch u. — ng d n khí t trong ch u n c và dây ang c khoá l i. * Cách ti n hành i u ch khí: — Cho kim lo i vào bình 1. — axit vào ph u phía trên, axit s ch y xu ng bình 2. M khoá K, dung d ch axit t t dâng lên bình 2 và ph n ng v i kim lo i. — Thu khí b ng ph ng pháp d i n c (ho c d i khí). — Khi không c n thu khí, óng khoá K l i.
72 | MODULE THCS 20

D. TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13.

inh Quang Báo, Lí lu n d y h c Sinh h c, ph n i c ng (tái b n l n th 4), NXB Giáo d c, 2003. B Giáo d c và ào t o, Quy t nh s 21/2002/Q -BGD& T ngày 16/4/2002. B Giáo d c và ào t o, Quy t nh s 2731, 2732/2002/Q -BGD& T ngày 19/5/2002. B Giáo d c và ào t o, Quy t nh s 3740/2003/Q -BGD& T ngày 15/7/2003. B Giáo d c và ào t o, Quy t nh s 20/2004/Q -BGD& T ngày 20/7/2004. B Giáo d c và ào t o, Sách giáo khoa các môn c p THCS, NXB Giáo d c Vi t Nam. B Giáo d c và ào t o - D án Vi t B , D y và h c tích c c — M t s ph ng pháp và k thu t d y h c, NXB i h c S ph m, 2010. Nguy n C ng (ch biên), Thí nghi m th c hành — PPDH Hoá h c, NXB i h c S ph m, 2005. Tr n Qu c c, Thí nghi m Hoá h c tr ng THCS, NXB Giáo d c, Hà N i, 1996. Nguy n S c (ch biên), L p t, s d ng, b o qu n, b o d ng các TBDH tr ng THCS - Quy n 3, NXB Giáo d c Vi t Nam, 2009. Nguy n Vinh Hi n, Ho t ng quan sát và thí nghi m trong d y & h c th c v t h c THCS, NXB Giáo d c, 2006. Tr n Bá Hoành (ch biên), i c ng PPDH Sinh h c (sách Cao ng S ph m), NXB Giáo d c, 2002. Nguy n c Thâm, Lí lu n d y h c V t lí tr ng THCS, NXB Giáo d c, 2004.

SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC

|

73

74 | MODULE THCS 20

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->