P. 1
Bai Giang Luat Quoc Te 3-5C

Bai Giang Luat Quoc Te 3-5C

|Views: 220|Likes:
Được xuất bản bởiWong Hoang

More info:

Published by: Wong Hoang on Aug 16, 2009
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

BAI 1

:

BAØI GIAÛNG LUAÄT QUOÁC TEÁ 3 KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ GÆAI QUYEÁT TRANH CHAÁP QT

I Khaùi nieäm trchaáp QT 1 Ñònh nghóa Treân cô sôû toân troïng quan heä, taêng cöôøng hieåu bieát trong caùc lónh vöïc QT, vieäc hôïp taùc giöõa caùc quoác gia ngaøy caøng gia taêng. Xu höôùng hoäi nhaäp caøng taêng thì soá löôïng caùc trchaáp QT cuõng gia taêng töông öùng  phaùt sinh nhu caàu caàn phaûi giaûi quyeát nhöõng trchaáp QT nhö theá naøo ñeå vöøa baûo ñaûm kyû cöông luaät phaùp QT, vöøa ñaûm baûo quyeàn vaø nghóa vuï hôïp phaùp cuûa caùc chuû theå. Hieän nay, tuy coù raát nhieàu vaên baûn höôùng daãn, coäng ñoàng QT vaãn chöa thoáng nhaát ñònh nghóa trchaáp QT laø gì, caáu thaønh cuûa trchaáp QT ra sao Ví duï : Trong coâng cuoäc ñaáu tranh choáng khuûng boá QT, khaùi nieäm toäi phaïm chính trò vaãn laø quan ñieåm cuûa phaùp luaät töøng nöôùc  luaät QT chæ quan taâm ñeán vieäc giaûi quyeát nhö theá naøo Nhìn chung, trchaáp QT laø nhöõng vaán ñeà phaùt sinh giöõa caùc chuû theå cuûa luaät QT theå hieän nhöõng baát ñoàng xung ñoät veà nhöõng vaán ñeà cô baûn cuûa quan heä QT cuõng nhö caùc yù kieán quan ñieåm khaùc nhau trong vieäc giaûi thích vaø aùp duïng luaät QT 2 Ñaëc ñieåm Chuû theå cuûa trchaáp QT phaûi laø caùc chuû theå cuûa luaät QT : quoác gia, caùc toå chöùc lieân chính phuû, caùc daân toäc ñanh daønh ñoäc laäp, chuû theå ñaëc bieät nhö Vatican ( khaùc vôùi phaùp nhaân theå nhaân cuûa luaät quoác gia ) Ví duï: Trchaáp giöõa Trung quoác vaø VN veà hieäp ñònh thöông maïi Ví duï: Chính phuû VN kyù hôïp ñoàng vôùi coâng ty Mobi Oil ñeå khai thaùc daàu khí  xaûy ra trchaáp giöõa coâng ty Mobi Oil vaø chính phuû VN  ñaây khoâng phaûi laø trchaáp QT vì coâng ty Mobi Oil chæ laø phaùp nhaân, khoân gphaûi laø chuû theå cuûa luaät QT • Quan heä QT nôi phaùt sinh trchaáp phaûi laø quan heä thuoäc ñoái töôïng ñieàu chænh cuûa luaät QT ( coâng phaùp QT  khaùc vôùi heä thoáng tö phaùp QT hay phaùp luaät quoác gia ) Ví duï: Chính phuû A thieát laäp quan heä ngoïai giao vôùi quoác gia B vaø thoûa thuaän ñaët truï sôû cô quan ngoïai giao treân laõnh thoå cuûa nhau. Döïa treân qui ñònh cuûa coâng öùôc Vieân veà vieäc taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc laäp truï sôû, quoác gia B ñaõ thueâ 1 caên nhaø treân laõnh thoå cuûa quoác gia A vaø thoûa thuaän söû duïng luaät quoác gia ñeå xöû lyù vieäc trchaáp veà hôïp ñoàng thueâ nhaø  Neùyu coù trchaáp thì ñaây khoâng phaûi laø ñoái töôïng ñieàu chænh cuûa luaät QT do nôi phaùt sinh trchaáp laø laõnh thoå cuûa quoác gia A vaø ñaõ thoûa thuaän söû duïng luaät quoác gia ñeå xöû lyù Ví duï Haøng ñieän töû chæ ñoùng thueá 5% theo luaät cuûa WTO maø luaät VN laïi qui ñònh thueá suaát 10%  Myõ coù theå ñem trchaáp naøy ra kieän vôùi WTO do ñaây laø trchaáp QT •

Phaân bieät giöõa trchaáp QT vaø “tình theá” trchaáp ( töø ñieàu 34 hieán chöông LHQ )  nhaèm xaùc ñònh quyeàn boû phieáu cuûa caùc nöôùc thaønh vieân hoäi ñoàng baûo an LHQ Hoäi ñoàng baûo an bao goàm 5 nöôùc uûy vieân thöôøng tröïc vaø 10 nöôùc thaønh vieân khoâng thöôøng tröïc  neáu 1 trong caùc nöùôc naøy trchaáp thì seõ maát quyeàn boû phieáu nhaèm ñaûm baûo nguyeân taéc baát thaønh vaên “ khoâng ai ñöôïc laøm quan toøa cho haønh ñoäng cuûa chính mình “. Nhöng neáu chæ laø 1 tình theá trchaáp thì caùc quoác gia thaønh vieân cuûa hoäi ñoàng Baûo an vaãn coøn quyeàn boå phieáu Vieäc phaân bieät trchaáp QT vaø “tình theá” trchaáp ñöôïc döïa treân Chuû theå cuûa trchaáp Ví duï: Tröôøng hôïp Ñoâng Timo muoán ly khai khoûi Indonesia  Vì Ñoâng Timo chöa phaûi laø chuû theå cuaû luaät QT nhöng vaãn coù khaû naêng aûnh höôûng ñeán hoøa bình an ninh theá giôùi neân ñaây chæ laø tình theá trchaáp Trchaáp QT phaûi laø nhöõng xung ñoät maø beân kia khoâng chaáp nhaän hay chæ chaáp nhaän 1 phaàn nhöõng yeâu caàu, ñoøi hoûi cuûa beân naøy Ví duï : Neáu Trung quoác ñaõ khoâng chaáp nhaän nhöõng yeâu caàu ruùt quaân cuûa VN thì ñaây laø trchaáp QT. Nhöng khi Trung quoác xin loãi veà vieäc hieåu laàm taïi khu vöïc bieân giôùi thì ñaây chæ laø tình theá trchaáp. Neáu VN khoâng ñöa ra nhöõng phaûn ñoái, nhöõng yeâu caàu hay ñoøi hoûi veà haønh ñoäng gaây haán cuûa Trung quoác thì ñaây cuõng chæ laø tình theá trchaáp  Tình theá trchaáp laø 1 khaùi nieäm roäng hôn trchaáp ( döïa treân côû sôû phaùp lyù laø ñieàu 34 hieán chöông LHQ ) : Tröôùc moãi moät trchaáp QT phaûi laø 1 tình theá trchaáp, nhöng khoâng phaûi moïi tình theá trchaáp ñeàu daãn ñeán trchaáp QT. Ngay caû khi trchaáp ñaõ ñöôïc giaûi quyeát thì khoâng phaûi laø tình theá trchaáp ñaõ luoân luoân ñöôïc giaûi quyeát Ví duï: Giöõa AÁn ñoä vaø Pakixtan vaãn coøn tình theá trchaáp tuy trchaáp ñaõ ñöôïc giaûi quyeát 3 Phaân loïai trchaáp QT Chuù yù Baûn chaát cuûa luaät QT laø söï thoûa thuaän Muïc ñích cuûa vieäc phaân loïai laø ñeå xaùc ñònh bieän phaùp hoøa bình naøo seõ ñöôïc aùp duïng nhaèm ñem laïi hieäu quaû cao nhaát. Döïa treân soá löôïng caùc beân tham gia trchaáp, coù theå phaân ra 2 loïai • Trchaáp song phöông ( giöõa 2 chuû theå luaät QT ) Ví duï Trchaáp veà Quaàn ñaûo Tröôøng sa giöõa VN vaø Trung quoác • Trchaáp ña phöông ( giöõa 3 chuû theå luaät QT trôû leân ), goàm 2 loïai , Ví duï Trchaáp veà Quaàn ñaûo Hoøang sa giöõa VN, Philipin, Malaysia … Trchaáp ña phöông khu vöïc Trchaáp ña phöông toøan caàu Caên cöù vaøo tính chaát cuûa trchaáp, coù theå phaân ra • Trchaáp veà chính trò : laø nhöõng trchaáp giöõa caùc beân lieân quan ñeán caùc yeâu caàu ñoøi hoûi phaûi thay ñoåi caùc qui ñònh hieän haønh gaén lieàn vôùi

2

LOP 5C/2009

quyeàn vaø nghóa vuï cuûa caùc beân höõu quan ( bieân giôùi vaø laõnh thoå  raát deã gaây ra nguy hieåm cho neàn hoøa bình an ninh QT ). Ví duï trchaáp bieân giôùi giöõa VN vaø Trung quoác : nguyeân traïng vaø hieän traïng • Trchaáp veà phaùp lyù : laø trchaáp lieân quan ñeán quyeàn vaø lôïi ích cuûa caùc beân theåhieän trong caùc ñieàu öôùc QT hay caùc taäp quaùn QT ( thöôøng lieân quan ñeán vaán ñeà giaûi thích vaø aùp duïng caùc ñieàu öùôc QT ) Ví duï Caùch giaûi thích noäi dung cuûa hieäp ñònh thöông maïi Vieät Myõ  Veà nguyeân taéc, toøa aùn QT khoâng giaûi quyeát caùc trchaáp chính trò. Do vaäy caùc quoác gia phaûi söû duïng caùc toå chöùc troïng taøi QT hay caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc Döïa vaøo tö caùch chuû theå hay quyeàn naêng chuû theå luaät QT, coù theå chia ra • Trchaáp giöõa caùc quoác gia, • Trchaáp giöõa caùc toå chöùc QT, • Trchaáp giöõa quoác gia vaø toå chöùc lieân chính phuû ( Ví duï trchaáp giöõa ASEAN vaø Trung quoác ) Caên cöù vaøo ñoái töôïng ñieàu chænh cuûa luaât QT coù theå phaân ra • Trchaáp ngoïai giao, • Trchaáp veà bieân giôùi laõnh thoå, • Trchaáp veà kinh teá  vieäc phaân loïai chæ mang tính töông ñoái do coù nhieàu trchaáp vöøa mang tính chaát naøy vöøa mang tính chaát kia  toøa coù thaåm quyeàn ñònh danh ñeå quyeát ñònh giaûi quyeát hay khoâng Ví duï Trchaáp bieân giôùi giöõa Trung quoác vaø VN vöøa laø trchaáp veà chính trò ( hieän traïng vaø nguyeân traïng ) vöøa laø trchaáp veà phaùp lyù ( hieäp ñònh phaùp thanh ) 5 Thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp QT Ghi chuù: Söï khaùc bieät giöõa luaät QT vaø luaät quoác gia Trình töï xaây döïng qui phaïm /Daáu hieäu chuû theå /Ñoái töôïng ñieàu chænh Bieän phaùp baûo ñaûm thi haønh phaùp luaät QT Baûn chaát cuûa luaät QT laø söï thoûa thuaän  thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp tröôùc tieân thuoäc veà thaåm quyeàn cuûa caùc beân trchaáp : Ñaây laø ñaëc ñieåm cuûa rieâng luaät QT • Thaåm quyeàn cuûa caùc beân trchaáp Ví duï: Trung quoác VN coù theå cuøng töï thoûa thuaän vieäc choïn cô quan taøi phaùn naøo ñeå giaûi quyeát, khoâng cô quan QT naøo coù thaåm quyeàn maëc ñònh ñeå xeùt xöû nhöõng trchaáp cuï theå naøy • Caùc cô quan taøi phaùn QT : bao goàm Toøa aùn QT : thuaät ngöõ phaùp lyù QT chung chæ caùc cô quan giaûi quyeát caùc trchaáp QT baèng con ñöôøng toøa aùn Troïng taøi QT • Caùc cô quan cuûa caùc toå chöùc QT lieân chính phuû

3

LOP 5C/2009

Ví duï: Maëc duø khoâng phaûi laø cô quan taøi phaùn, Hoäi ñoàng baûo an LHQ vaãn coù thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp bieân giôùi giöõa VN vaø Trung quoác neáu VN Trung quoác yeâu caàu Hoäi ñoàng caùc boä tröôûng kinh teá ASEAN cuõng coù thaåm quyeàn giaûi quyeát caùc trchaáp QT trong khoái ASEAN neáu ñöôïc yeâu caàu  Suy cho cuøng, vieäc choïn caùc cô quan giaûi quyeát trchaáp luoân laø thaåm quyeàn cuûa caùc beân trchaáp 6 Vai troø cuûa luaät QT trong vieäc giaûi quyeát caùc trchaáp QT Vai troø chung cuûa luaät QT : Laø nhaân toá ñeå baûo veä hoøa bình an ninh QT Laø coâng cuï ñeå ñaûm baûo cho vieäc phaùt trieån caùc quan heä QT theo chieàu höôùng vaên minh nhaân ñaïo Thuùc ñaåy söï hôïp taùc QT giöõa caùc coäng ñoàng QT Baûo ñaûm söï phaùt trieån bình thöôøng caùc quan heä QT trong traät töï phaùp lyù • Xaùc ñònh nhöõng nghóa vuï phaùp lyù baét buoäc cho caùc chuû theå cuûa luaät QT laø phaûi giaûi quyeát nhöõng trchaáp QT baèng caùc bieän phaùp hoøa bình ( nguyeân taéc caám duøng vuõ löïc vaø nguyeân taéc giaûi quyeát nhöõng trchaáp QT baèng caùc bieän phaùp hoøa bình)  ñöôïc coi laø xöông soáng cuûa phaùp luaät QT ( qui phaïm meänh leän jus cogen ) lieân quan ñeán lónh vöïc giaûi quyeát trchaáp QT • Thöøa nhaän quyeàn töï do löïa choïn caùc bieän phaùp hoøa bình ( ñieàu tra, trung gian, hoøa giaûi, … ) ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp giöõa caùc chuû theå QT  toân troïng nguyeân taéc thoûa thuaän ( luaät quoác gia khoâng coù vai troø naøy ) Ñöôïc ghi nhaän ( ñieàu 33 hieán chöông LHQ, tuyeânboá cuûa ñaûi hoäi ñoàng LHQ veà caùc nguyeânt aéc cuûa luaät QT ) • Thaønh laäp 1 heä thoáng caùc bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp QT ( Ñöôïc ghi nhaän trong hieán chöông LHQ ) 7 YÙ nghóa cuûa vieäc giaûi quyeát caùc trchaáp QT • Baûo ñaûm quyeàn vaø lôïi ích hôïp phaùp cho caùc beân trchaáp, ñaëc bieät laø beân coù vò theá yeáu hôn Ví duï Nicaragua kieän Myõ maø Myõ vaéng ,toøa aùn LHQ vaãn xöû vaéng maët vaø Nicaragua thaéng • Goùp phaàn thuùc ñaåy vieäc thöïc thi tuaân thuû luaät QT  Taïo neân nhaän thöùc vieäc tuaân thuû phaùp luaät laø chính vì lôïi ích cuûa chính ngöôøi tuaân thuû • Goùp phaàn duy trì hoøa bình vaø an ninh QT, thuùc ñaåy quan heä hôïp taùc QT Ví duï Vieäc giaûi quyeát trchaáp veà bieân giôùi treân ñaát lieàn 1999 vaø bieân giôùi treân bieån 2000 giöõa VN vaø Trung quoác  ñaõ aûnh höôûng toát ñeán neàn hoøa bình an ninh cuõng nhö hôïp taùc kinh teá giöõa 2 nöôùc cuõng nhö giöõa caùc nöôùc trong khu vöïc 8 Nguoàn luaät lieân quan ñeán giaûi quyeát trchaáp QT

4

LOP 5C/2009

Hieán chöông LHQ  laø toå chöùc QT lieân chính phuû lôùn nhaát treân theá giôùi ( coù 192 thaønh vieân ) vôùi muïc ñích baûo veä hoøa bình an ninh QT cuõng nhö phaùt trieån hôïp taùc QT  Hieán chöông LHQ ñaõ daønh toøan boä Chöông 6 qui ñònh veà thuû tuïc giaûi quyeát caùc trchaáp QT, ngoøai ra chöông 14 cuõng chöùa ñöïng caùc qui phaïm • Qui cheá toøa aùn QT LHQ  laø boä phaän khoâng theå taùch rôøi cuûa hieán chöông LHQ • Coâng öôùc LaHaye 1907 veà caùc cô cheá qui trình giaûi quyeát caùc trchaáp QT ( con ñöôøng troïng taøi vaø raát nhieàu caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc )  nhöng khoâng mang tính raøng buoäc do luaät QT luoân toân troïng vieäc thoûa thuaän, yù chí cuûa caùc beân lieân quan • Nhöõng qui ñònh, caùc ñieàu khoûan trong caùc ñieàu öôùc QT song phöông hay ña phöông hay trong caùc vaên baûn phuï luïc ñính keøm caùc ñieàu öôùc QT cuõng chöùc döïng caùc qui phaïm giaûi quyeát caùc trchaáp QT Ví duï: Caùc hieäp ñònh song phöông thöôøng qui ñònh vieäc thaønh laäp hoäi ñoàng troïng taøi ad hoc ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp : trong voøng 6 thaùng moãi beân trchaáp phaûi xaùc ñònh 2 troïng taøi Sau ñoù 4 troïng taøi naøy seõ xaùc ñònh troïng taøi thöù 5 laøm chuû tòch hoäi ñoàng troïng taøi ñeå xeùt xöû II Caùc bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát trchaáp QT Töø 1917 ñaùnh daáu söï ra ñôøi cuûa luaät QT hieän ñaïi, baét ñaàu ñieàu chænh khoâng chæ caùc quoác gia phaùt trieån maø bao goàm caùc quoác gia coù nhöõng neàn taûng phaùp lyù raát khaùc nhau Trong luaät QT cuõ ( tröùôc 1917 ) cuõng ñaõ coù nhöõng bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp QT ( hieäp ñònh ñình chieán, hoøa bình ). Nhöng cuõng ghi nhaän nhöõng nguyeân taéc phaûn ñoäng : quyeàn chieán tranh, quyeàn thuoäc ñòa  Chieán tranh ñöôïc xem laø bieän phaùp hôïp phaùp ñeå môû roäng laõnh thoå Luaät QT hieän ñaïi ( sau 1917 ) ñaõ caám chieán tranh, caám söû duïng vuõ löïc ñeå giaûi quyeát trchaáp maø phaûi söû duïng caùc bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát 1Ñònh nghóa Caùc bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát trchaáp QT ñöôïc hieåu laø caùc phöông tieän caùch thöùc maø caùc chuû theå cuûa luaät QT coù nghóa vuï phaûi duøng ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp baát ñoàng treân cô sôû caùc nguyeân taéc hoøa bình gæai quyeát trchaáp QT ñeå duy trì hoøa bình an ninh QT phaùt trieån quan heä hôïp taùc giöõa caùc quoác gia 2 Heä thoáng caùc bieän phaùp hoøa bình Cô sôû phaùp lyù • Ñieàu 33 hieán chöông LHQ lieät keâ danh muïc caùc bieän phaùp hoøa bình  caùc beân coù nghóa vuï phaûi söû duïng ñeå giaûi quyeát trchaáp QT • Hieäp ñònh khu vöïc hay caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc maø caùc beân töï choïn Caâu hoûi :Phaân tích caùc bieän phaùp hoøa bình trong ñieàu 33 theo höôùng :

5

LOP 5C/2009

Danh muïc caùc bieän phaùp hoøa bình trong ñieàu 33 hieán chöông LHQ ñaõ ñaày ñuû chöa ? Gæai thích Danh muïc chöa ñaày ñuû do coøn coù cuïm töø “ hay caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc maø caùc beân töï choïn “  nhö moâi giôùi  theå hieän nguyeân taéc thoûa thuaän trong giaûi quyeát trchaáp • Caùc beân trchaáp coù nghóa vuï baét buoäc giaûi quyeát trchaáp baèng bieän phaùp hoøa bình hay khoâng ? Vieäc phaûi aùp duïng caùc bieän phaùp hoøa bình laø nghóa vuï baét buoäc. Cô sôû phaùp lyù laø nguyeân taéc “ caám duøng vuõ löïc “ vaø “caùc beân phaûi giaûi quyeát trchaáp baèng bieän phaùp hoøa bình” • Caùc beân trchaáp coù quyeàn töï do löïa choïn caùc bieän phaùp hoøa bình hay khoâng ? Caùc beân trchaáp coù quyeàn cuøng nhau töï do löïa choïn caùc bieän phaùp hoøa bình mieãn laø caùc bieän phaùp aáy mang laïi hieäu quaû cao nhaát. Nhöng hoï vaãn coù theå bò giôùi haïn löïa choïn neáu hoï ñaõ thoûa thuaän tröôùc baèng vaên baûn vieäc giaûi quyeát trchaáp baèng con ñöôøng ñaøm phaùn hay troïng taøi ad hoc. • Caùc beân trchaáp coù quyeàn keát hôïp nhieàu bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát trchaáp giöõa hoï hay khoâng ?Coù. Do baûn chaát cuûa luaät QT laø thoaû thuaän • Ngoøai caùc bieän phaùp hoøa bình trong ñieàu 33, caùc beân trchaáp coù ñöïôc quyeàn tìm kieám caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc hay khoâng ?Coù. Do baûn chaát cuûa luaät QT laø thoaû thuaän 3 Phaân loïai caùc bieän phaùp hoøa bình Theo ñieàu 33, coù theå phaân ra Gæai quyeát tröïc tieáp : ñaøm phaùn, Gæai quyeát giaùn tieáp ( thoâng qua söï trôï giuùp cuûa beân thöù 3 ) Hay Nhoùm 1 : Caùc bieän phaùp ngoïai giao : Ñaøm phaùn : Gaëp gôõ tröïc tieáp Ñieàu tra, trung gian, hoøa giaûi : thoâng qua söï trôï giuùp cuûa beân thöù 3 vaø caùc quyeát ñònh cuûa beân thöù 3 ñeå giaûi quyeát trchaáp seõ khoâng coù giaù trò phaùp lyù Nhoùm 2 : Caùc bieän phaùp tö phaùp ( nhoùm caùc cô quan taøi phaùn QT ) bao goàm Troïng taøi QT Toøa aùn QT  thoâng qua söï trôï giuùp cuûa beân thöù 3 vaø caùc quyeát ñònh cuûa beân thöù 3 ñeå giaûi quyeát trchaáp seõ coù giaù trò phaùp lyù raøng buoäc caùc beân trchaáp Nhoùm 3 : Thoâng qua caùc toå chöùc QT hay hieäp ñònh khu vöïc  thoâng qua söï trôï giuùp cuûa beân thöù 3 vaø tuøy thuoäc vaøo qui ñònh cuûa töøng toå chöùc QT hay noäi dung hieäp ñònh maø caùc quyeát ñònh ñeå giaûi quyeát trchaáp seõ coù giaù trò phaùp lyù ôû caùc möùc ñoä khaùc nhau

6

LOP 5C/2009

4 Ñaøm phaùn Khaùi nieäm : Ñaøm phaùn ñeå giaûi quyeát trchaáp QT laø söï gaëp gôõ song phöông hay ña phöông giöõa caùc beân trchaáp nhaèm ñeå giaûi quyeát nhöõng xung ñoät giöõa hoï vôùi nhau Chuù yù Khaùc vôùi ñaøm phaùn kyù keát ñieàu öùôc QT ôû Muïc ñích cuûa ñaøm phaùn ñeå giaûi quyeát trchaáp QT laø gæai quyeát trchaáp  khaùc vôùi muïc ñích cuûa ñaøm phaùn kyù keát ñieàu öùôc QT laø ñi ñeán kyù keát ñieàu öôùc song phöông hay ña phöông laøm nguoàn cuûa luaät QT Ñaøm phaùn ñeå giaûi quyeát trchaáp QT laø 1 bieän phaùp hoøa bình ñeå gæai quyeát trchaáp  Trong khi ñoù ñaøm phaùn laïi laø 1 giai ñoïan baét buoäc cuûa qui trình kyù keát ñieàu öôùc QT ñeå laøm ra caùc qui ñònh cuûa phaùp luaät QT Laø söï gaëp gôõ song phöông hay ña phöông giöõa caùc chuû theå QT ñeå caùc beân coù cô hoäi tröïc tieáp neâu ra chính kieán veà moät vaán ñeà ñöôïc quan taâm Hình thöùc Tröïc tieáp nhöng coù nghóa raát roäng, dieãn ra ôû nhieàu caáp ñoä khaùc nhau ( nguyeân thuû quoác gia, ñaïi söù ñaëc meänh toøan quyeàn, boä tröôûng chuyeân moân thaäm chí phaûi toå chöùc hoäi nghò QT ña phöông trong 1 soá tröôøng hôïp ) Ví duï trchaáp ôû quaàn ñaûo Tröôøng sa Keát quaû Coù theå ñaït keát quaû giaûi quyeát döùt ñieåm trchaáp nhöng cuõng coù theå thaát baïi, coù theå coù moái lieân heä vôùi caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc (caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc coù theå laø keát quaû cuûa nhöõng laàn ñaøm phaùn tröôùc, vaø ñeán löôït caùc bieän phaùp hoøa bình khaùc laïi coù theå laø nguyeân nhaân daãn ñeán voøng ñaøm phaùn tieáp theo ) Öu theá Khoâng coù söï tham gia cuûa beân thöù 3, khoâng bò chi phoái bôûi nhöõng quan ñieåm cuûa beân thöù 3 trong quaù trình giaûi quyeát Trong quaù trình ñaøm phaùn, caùc beân tröïc tieáp gaëp gôõ nhau, noùi ra nhöõng taâm tö nguyeän voïng , giuùp caùc beân hieåu roõ nhöõng mong muoán cuûa nhau Khoâng thoâng qua beân thöù 3 neân ít bò toán keùm veà tieàn baïc ( thôøi gian xöû trung bình laø 3 naêm, toái ña coù theå tôùi 11 naêm; cho duø toøa aùn QT khoâng thu aùn phí nhöng chi phí theo ñuoåi vuï kieän vaãn raát lôùn : dòch thuaät, luaät sö, aên ôû ñi laïi … ) Tieát kieäm ñöôïc thôøi gian vaø chuû ñoäng ñöôïc thôøi gian cuûa caùc beân trchaáp 5 Ñieàu tra Bieän phaùp giaûi quyeát trchaáp ñöôïc tieán haønh bôûi 1 uûy ban ñieàu tra do caùc beân trchaáp thoûa thuaän thaønh laäp. Caùc beân thöôøng aùp duïng bieän phaùp naøy sau khi ñaõ aùp duïng caùc bieän phaùp ngoïai giao khaùc maø vaãn chöa giaûi quyeát ñöïôc Nhieäm vuï cuûa uûy ban ñieàu tra laø tìm kieám nhöõng nguyeân nhaân dieãn bieán söï kieän daãn ñeán söï baát ñoàng yù kieán giöõa caùc beân 7
LOP 5C/2009

Thaønh phaàn cuûa uûy ban ñieàu tra coù theå bao goàm coâng daân cuûa caùc beân trchaáp . UÛy ban ñieàu tra seõ chaám döùt hoïat ñoäng khi hoï thoâng qua ñöôïc keát luïaân ñieàu tra ( thöôøng baèng con ñöôøng bieåu quyeát )  Nhöng khoâng coù giaù trò raøng buoäc ñoái vôùi caùc beân trchaáp Ví duï Anh vaø Nga khoâng thoáng nhaát vieäc Nga baén laàm taøu Anh neân ñaõ thaønh laäp uûy ban ñieàu tra Ghi chuù Thöôøng caùc beân raát ít khi nhöôøng nhòn nhau trong giai ñoïan tieàn xeùt xöû, hoøa giaûi ngoïai tröø beân ñaõ coù nhieàu kinh nghieäm veà vieäc xeùt xöû, 6 Trung gian vaø hoøa giaûi Treân thöïc teá, vieäc phaân bieät trgian vôùi hoøa giaûi khaù khoù khaên : do trung gian thöôøng deã trôû thaønh hoøa giaûi Ví duï : Nga laøm trung gian cho trchaáp giöõa AÁn ñoä vaø Pakixtan. Nhöng khi gaëp nhau, AÁn ñoä vaø Pakixtan ñoàng ñeà nghò Nga tham gia hoøa giaûi, soïan thaûo hieäp ñònh giaûi quyeát trchaáp Beân trung gian seõ tìm caùch cho caùc beân trchaáp tieáp xuùc vôùi nhau  khi caùc beân trchaáp ñaõ gaëp nhau thì beân trung gian chaám döùt vai troø. Trung gian coù theå ñöôïc thaønh laäp do caùc beân trchaáp hay do saùng kíeân cuûa beân thöù 3 ) Ví duï : Trchaáp Nga – Grudia ñöôïc toång thoáng Ñöùc töï ñöùng ra laøm trung gian Hoøa giaûi cuõng laø söï tham gia cuûa beân thöù 3, cuõng thoâng qua 1 uûy ban hoøa giaûi, coù theå ñöôïc thaønh laäp do caùc beân trchaáp hay do saùng kíeân cuûa beân thöù 3 nhöng beân thöù 3 naøy khoâng phaûi laø beân hoøa giaûi  coù theå ñöa ra caùc giaûi phaùp, soïan thaûo 1 hieäp ñònh ñình chieán, yeâu caàu ruùt bôùt yeâu caàu hay tham voïng cuûa caùc beân ñeå caùc beân coù theå tieáp caän vaø giaûi quyeát hoøa giaûi hieäu quaû hôn Ví duï: Ucraina xung ñoät vôùi Grudia, Hungary ñöùng ra ñöa saùng kieán ñeà nghò Nga laøm hoøa giaûi Hoøa giaûi coù theå mang tính caù nhaân cuõng nhö taäp theå : Myõ, Nga, EU thöôøng laøm hoøa giaûi trong caùc trchaáp QT  Vai troø cuûa hoøa giaûi roäng hôn, tham gia töø ñaàu ñeán khi keát thuùc quaù trình giaûi quyeát, coù tính naêng ñoäng hôn so vôùi trung gian 7 Troïng taøi QT Troïng taøi laø 1 cô quan giaûi quyeát caùc trchaáp QT treân cô sôû thoûa thuaän giöõa caùc beân vôùi thaønh phaàn troïng taøi laø do caùc beân löïa choïn, döïa treân caùc qui ñònh cuûa phaùp luaät QT ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp QT Tuaân thuû troïng taøi : Troïng taøi khoâng coù thaåm quyeàn ñöông nhieân ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp, thaåm quyeàn xeùt xöû chæ phaùt sinh khi caùc beân thoûa thuaän söû duïng troïng taøi ñeå giaûi quyeát trchaáp Thaønh phaàn cuûa hoäi ñoàng troïng taøi bao goàm caùc troïng taøi vieân, thöôøng laø soá leû ( 1, 3, 5, 7 : do caùc beân thoûa thuaän ) ñeå bieåu quyeát quyeát ñònh ( moãi beân choïn 2 troïng taøi vieân, sau ñoù 4 troïng taøi vieân ñaõ ñöôïc choïn seõ chæ ñònh troïng taøi vieân thöù 5 mang quoác tòch cuûa nöôùc thöù 3 laøm chuû tòch hoäi ñoàng troïng taøi) Quyeát ñònh cuûa troïng taøi coù gia trò raøng buoäc ñoái vôùi caùc beân trchaáp

8

LOP 5C/2009

Caùc beân trchaáp coù theå laø caùc quoác gia, caùc toå chöùc lieân chính phuû, Coù theå xöû lyù caùc trchaáp veà chính trò laãn phaùp lyù. Caùc loïai troïng taøi • Troïng taøi thöôøng tröïc : laø troïng taøi ñöôïc thaønh laäp treân cô sôû 1 ñieàu öôùc QT ( thöôøng laø ña phöông ) Ví duï Coâng öùôc La Hay 1907 veà vieäc thaønh laäp 1 toøa troïng taøi thöôøng tröïc : laäp danh saùch caùc troïng taøi vieân maø caùc beân trchaáp coù theå löïa choïn ñeå giaûi quyeát 1 trchaáp cuï theå naøo ñoù  nhöng thöôøng chæ aùp duïng cho caùc nöôùc tham gia coâng öôùc La Hay. Qui trình thuû tuïc toá tuïng ñöôïc qui ñònh roõ nhöng coâng öôùc vaãn khuyeán khích caùc beân ruùt goïn, ñôn giaûn hoùa neáu hieäu quaû hôn. Tröôøng hôïp coù beân coá tình trì hoõan khoâng löïa choïn troïng taøi vieân hay 4 troïng taøi vieân khoâng theå choïn ñöôïc chuû tòch hoäi ñoàng troïng taøi thì chuû tòch trung taâm troïng taøi hay chaùnh aùn toøa QT seõ coù quyeàn chæ ñònh ngöôøi ñöôïc quyeàn laøm chuû tòch hoäi ñoàng troïng taøi Thöïc teá, caùc nöùôc thöôøng söû duïng troïng taøi ad hoc • Troïng taøi vuï vieäc ( laâm thôøi ) laø troïng taøi khoâng thöôøng tröïc, do caùc beân trchaáp thoûa thuaän thaønh laäp ( coù theå thoûa thuaän thaønh laäp tröùôc hay sau khi coù trchaáp ) vaø cuõng thöôøng coù 5 ngöôøi. Ngoøai vieäc choïn troïng taøi vieân, caùc beân phaûi thoûa thuaän veà trình töï troïng taøi ( thöôøng thì caùc beân seõ möôïn thuû tuïc trình töï toá tuïng cuûa coâng öôùc Lahay ñeå söû duïng khi chöa thoâng thuoäc caùc thuû tuïc phaùp lyù ñeå töï xaây döïng qui trình rieâng ) Öu theá cuûa troïng taøi QT ( so vôùi toøa aùn QT ) • Troïng taøi xöû lyù caùc trchaáp veà chính trò laãn phaùp lyù (trong khi ñoù, toøa aùn QT chæ giaûi quyeát trchaáp veà phaùp lyù ) • Caùc beân trchaáp coù theå laø caùc quoác gia, caùc toå chöùc lieân chính phuû hay caùc chuû theå ñaëc bieät cuûa luaät QT (trong khi ñoù, toøa aùn QT chæ giaûi quyeát trchaáp giöõa caùc quoác gia ) • Thaønh phaàn hoäi ñoàng troïng taøi do caùc beân löïa choïn neân raát linh hoïat (trong khi ñoù toøa aùn QT khoâng cho quyeàn löïa choïn : toøan boä 15 thaåm phaùn thöôøng tröïc cuûa toøa aùn QT ñeàu tham döï xeùt xöû ) • Trình töï thuû tuïc toá tuïng do caùc beân trchaáp qui ñònh, thoûa thuaän neân caùc beân coù khaû naêng kieåm soùat hoïat ñoäng cuûa troïng taøi ( trong khi ñoù toøa aùn QT khoâng cho pheùp ruùt goïn quy trình thuû tuïc toá tuïng tieâu chuaån) • Phaùn quyeát cuûa troïng taøi thöôøng khoâng mang tính ñoái nghòch roõ raøng  sau khi giaûi quyeát trchaáp, caùc beân vaãn coù theå tieáp tuïc gaëp gôõ vaø giao dòch bình thöôøng • Bieän phaùp troïng taøi giaûi quyeát kín, khoâng coâng khai  Ñaûm baûo danh döï caùc beân lieân quan, giöõ bí maät caùc qui trình kyõ thuaät cuûa caùc beân  phöông thöùc troïng taøi thöôøng ñöôïc söû duïng 8 Toøa aùn QT

9

LOP 5C/2009

Laø 1 thuaät ngöõ phaùp lyù QT chung ñeå chæ cô quan tö phaùp giaûi quyeát caùc trchaáp giöõa caùc quoác gia baèng con ñöôøng tö phaùp Ghi chuù khaùc vôùi toøa chæ xeùt xöû nhöõng toäi phaïm choáng nhaân loïai : toäi phaïm chieán tranh, toäi aùc dieät chuûng, phaân bieät ñoái xöû, huûy dieät moâi tröôøng  Toøa Tokyo, toøa Nuremberg xöû toäi phaïm chieán tranh theá giôùi laàn 2, toøa aùn QT veà Nam tö, Ruanda, Campuchia  ñeàu hoïat ñoäng coù qui cheá nhön gkhoâng xeùt xöû caùc trchaáp giöõa caùc quoác gia. Toøa aùn hình söï QT Roma môùi ra ñôøi ngaøy 1/7/2003 coù truï sôû ñoùng taïi LaHay cuõng chæ ñeå xeùt xöû nhöõng toäi phaïm chieán tranh  Moät soá thaønh vieân hoäi ñoàng Baûo an ñaõ khoâng uûng hoä vieäc thaønh laäp toøa Roma do cho raèng ñaây laø chöùc naêng hieän coù cuûa Lieân hieäp quoác Caùc loïai toøa aùn QT • Toøa aùn QT cuûa LHQ /Toøa aùn QT cuûa EU • Toøa aùn QT veà nhaân quyeàn chaâu Aâu /Toøa aùn QT veà nhaân quyeàn chaâu Phi • Toøa aùn QT veà luaät bieån ( thaønh laäp treân cô sôû coâng öôùc bieån 1982 )  Ñeàu hoïat ñoäng theo qui cheá rieâng  Ñeàu giaûi quyeát 1 hay 1 soá lónh vöïc chuyeân moân nhaát ñònh ( trong ñoù toøa aùn QT LHQ coù thaåm quyeàn giaûi quyeát ña naêng hôn )  Gæai quyeát trchaáp veà phaùp lyù maø thoâi ( lieân quan ñeán vieäc giaûi thích ñieàu öôùc, vieäc boài thöôøng khi coù haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT )  Thöôøng laø cô quan cuûa 1 toå chöùc QT ( Ví duï toøa aùn LHQ laø cô quan tö phaùp cuûa LHQ, toøa aùn EU laø cô quan tö phaùp cuûa EU tröø Toøa aùn QT veà luaät bieån ñöôïc thaønh laäp treân cô sôû 1 ñieàu öôùc trong CÖ bieån 1982 ) Trình töï toá tuïng goàm 2 giai ñoïan : Toá tuïng vieát /Toá tuïng noùi Phaùn quyeát cuûa toøa coù giaù trò raøng buoäc vôùi caùc beân trchaáp Ghi chuù Cheá ñònh troïng taøi coù töø xöa trong khi cheá ñònh toøa aùn chæ môùi ra ñôøi gaàn ñaây ( toøa QT ñaàu tieân thaønh laäp naêm 1908 cuûa 5 nöôùc Trung myõ , toøa aùn QT cuûa toå chöùc QT hoäi quoác lieân ( phaùp vieän thöôøng tröïc cuûa hoäi ( toå chöùc lieân chính phuû lôùn nhaát trong theá chieán 1 nhaèm duy trì hoøa bình ) nhöng ñaõ tan raõ khi theá chieán 2 saép baét ñaàu  1945 LHQ ra ñôøi, laäp ra 6 hoäi ñoàng trong ñoù coù TAQT. Toøa aùn QT ( toøa aùn coâng lyù QT cuûa LHQ ) coù qui cheá hoïat ñoäng rieâng laø 1 phaàn cuûa hieán chöông LHQ, coù thaåm quyeàn giaûi quyeát ña naêng hôn  nhöng khoâng phaûi laø cô quan cöôõng cheá taäp trung thöôøng tröïc cuûa coäng ñoàng QT : toøa khoâng coù thaåm quyeàn ñöông nhieân ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp giöõa caùc quoác gia Öu theá • Trong khuoân khoå hoïat ñoäng cuûa toøa aùn QT, trchaáp QT coù theå ñöôïc giaûi quyeát trieät ñeå vaø coù hieäu quaû ( do troïng taøi phaûi giaûi quyeát caùc vaán ñeà chính trò neân thöôøng khoâng trieät ñeå ) • Phaùn quyeát cuûa toøa aùn QT thöôøng ñaûm baûo ñöïôc tính coâng baèng vaø khaùch quan

10

LOP 5C/2009

Caùc quyeát ñònh cuûa toøa thöôøng ñöôïc caùc beân toân troïng vaø tuaân thuû nghieâm chænh ( tuy coù nhöõng tröôøng hôïp khoâng chaáp haønh nhöng raát haõn höõu ) Ví duï: Trong trchaáp Nicaragua kieän Myõ, Myõ ñaõ khoâng tuaân thuû phaùn quyeát cuûa toøa aùn QT, tuy Nicaragua ñaõ chieáu theo ñieàu 94 hieán chöông LHQ yeâu caàu thöïc hieän baûn aùn  nhöng khi ñöa ra bieåu quyeát thì caùc qui ñònh trong hieán chöông LHQ ñaõ khoâng löôøng tröôùc ñöôïc vieäc Myõ söû duïng quyeàn phuû quyeát 9 Gæai quyeát trchaáp trong khuoân khoå caùc toå chöùc QT Caùc toå chöùc QT ñeàu coù cô cheá giaûi quyeát trchaáp khaùc nhau A Gæai quyeát trchaáp trong khuoân khoå caùc toå chöùc QT chuyeân moân cuûa LHQ Ghi chuù Hieän nay, LHQ coù 5 cô quan chính • Ñaïi hoäi ñoàng laø cô quan toøan theå nhöng laø cô quan khoâng thöôøng tröïc (coù 192 nöôùc thaønh vieân, moãi nöôùc coù 5 ngöôøi thdöï hoïp, hoïp thöôøng nieân vaøo ngaøy thöù 3, tuaàn thöù 3 thaùng 9 haøng naêm ) .Ngoøai ra coù theå toå chöùc hoïp baát thöôøng khi coù yeâu caàu • Hoäi ñoàng Baûo an : laø cô quan thöôøng tröïc ( bao goàm 5 nöôùc uûy vieân thöôøng tröïc vaø 10 nöôùc thaønh vieân : nhieäm kyø 2 naêm, chia ra theo khu vöïc, coù theå ñöôïc baàu laïi )  coù nhieäm vuï duy trì hoøa bình an ninh QT • Hoäi ñoàng kinh teá xaõ hoäi : thöïc hieän hôïp taùc QT treân cô sôû caùc beân cuøng coù lôïi • Ban thö kyù LHQ : cô quan mang tính haønh chính, raát coàng keành ( sau khi ñaõ tinh giaûm 9,000 ngöôøi thì hieän nay vaãn coøn 15,000 nhaân vieân ) • Toøa aùn QT Hieän nay, LHQ coù 17 toå chöùc QT chuyeân moân : toå chöùc haøng haûi, haøng khoâng, löông thöïc FAO, UNESCO …  laø caùc toå chöùc QT lieân chính phuû do ñaây laø nhöõng toå chöùc ñöôïc thaønh laäp theo thoûa thuaän cuûa caùc quoác gia, nhaân danh caùc quoác gia ñeå hoïat ñoäng, thaønh laäp theo 1 ñieàu öôùc QT  Ñaây laø chuû theå cuûa luaät QT Hoäi ñoàng kinh teá xaõ hoäi cuûa LHQ ñöôïc thaønh laäp ñeå thöïc hieän chöùc naêng hôïp taùc QT treân cô sôû cuøng coù lôïi vaø coù quyeàn thay maët LHQ kyù keát caùc ñieàu öôùc QT. Hoäi ñoàng kinh teá xaõ hoäi cuûa LHQ ñaõ kyù keát caùc ñieàu öôùc QT song phöông vôùi 17 toå chöùc nhaèm muïc ñích phoái hôïp vôùi LHQ thöïc hieän caùc coâng taùc chuyeân moân nhaát ñònh : ñaây laø caùc cô quan chuyeân moân cuûa LHQ Caùc cô quan chuyeân moân cuûa LHQ khoâng nhaát thieát phaûi do LHQ thaønh laäp. Ví duï YPAO? ñöôïc thaønh laäp naêm 1944 trong khi LHQ chæ ra ñôøi 1 naêm sau ñoù ( 1945 )  Moãi toå chöùc QT chuyeân moân coù thieát laäp qui trình rieâng ñeå giaûi quyeát caùc trchaáp phaùt sinh. Ví duï caùc ñieàu öôùc QT thöôøng coù ñieàu khoûan qui ñònh : khi trchaáp phaùt sinh, tröôùc tieân caùc beân seõ giaûi quyeát trchaáp baèng con ñöôøng ñaøm phaùn neáu khoâng giaûi quyeát ñöôïc thì môùi ñem ra giaûi quyeát baèng toøa aùn QT LHQ

11

LOP 5C/2009

B Giaûi quyeát trchaáp QT trong khuoân khoå caùc lieân ñoøan, toå chöùc QT khu vöïc Coäng ñoàng caùc quoác gia ñoäc laäp SNG, EU, ASEAN, lieân ñoøan caùc nöùôc chaâu Phi, lieân ñoøan caùc nöùôc AÛ raäp … thöôøng coù cô quan giaûi quyeát trchaáp phaùt sinh giöõa caùc quoác gia thaønh vieân 10 - Gæai quyeát caùc trchaáp QT trong caùc hieäp ñònh khu vöïc Caùc hieäp ñònh khu vöïc phaùt xuaát töø caùc tchöùc QT khu vöïc hay do caùc toå chöùc QT naøy xaây döïng neân. Ví du:ï nghò ñònh thö Manila 1996 giaûi quyeát trchaáp QT veà thöông maïi giöõa caùc nöôùc ASEAN laø 1 trong nhöõng bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyùeât trchaáp QT Khi choïn bieän phaùp hoøa bình ñeå giaûi quyeát trchaáp QT thì caùc beân cuõng ñaõ choïn thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp QT

BAØI 2

MOÄT SOÁ CÔ CHEÁ GIAÛI QUYEÁT TRANH CHAÁP QT

I Gæai quyeát trchaáp QT tröôùc caùc cô quan cuûa LHQ LHQ laø toå chöùc coù 192/202 quoác gia treân theá giôùi tham gia, nhaèm muïc ñích duy trì hoøa bình vaø an ninh QT, thöïc hieän hôïp taùc QT treân nhieàu lónh vöïc 1. Giaûi quyeát trchaáp QT tröùôc hoäi ñoàng baûo an LHQ

12

LOP 5C/2009

Nhieäm vuï cuûa hoäi ñoàng cuûa hoäi ñoàng baûo an ñöôïc qui ñònh ôû dieàu 3438 cuûa hieán chöông LHQ  coù thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp QT A Thaåm quyeàn cuûa hoäi ñoàng baûo an giaûi quyeát trchaáp ñònh danh Trchaáp ñònh danh laø nhöõng trchaáp maø söï keùo daøi cuûa noù coù theå gaây nguy hieåm cho neàn hoøa bình an ninh QT. Hoäi ñoàng baûo an coù theå giaûi quyeát trchaáp • Theo ñeà nghò cuûa 1 quoác gia hay 1 soá quoác gia • Theo kieán nghò cuûa ñaïi hoäi ñoàng • Theo kieán nghò cuûa toång thö kyù LHQ • Theo qui ñònh cuûa hieán chöông LHQ Theo ñeà nghò cuûa 1 quoác gia hay 1 soá quoác gia Thaåm quyeàn giaûi quyeát ñöôïc qui ñònh ôû dieàu 35 cuûa hieán chöông LHQ Caùc quoác gia thaønh vieân naøo cuõng coù quyeàn ñeà nghò hoäi ñoàng baûo an xem xeùt caùc trchaáp QT keùo daøi coù theå aûnh höôûng nguy hieåm ñeán neàn hoøa bình an ninh QT ( caùc trchaáp QT ñöôïc qui ñònh ôû ñieàu 34 ) Baát kyø quoác gia khoâng thaønh vieân naøo cuõng coù quyeàn yeâu caàu hoäi ñoàng baûo an xem xeùt trchaáp QT neáu : Quoác gia ñoù laø 1 beân trong trchaáp vaø Quoác gia phaûi cam keát giaûi quyeát caùc trchaáp QT baèng caùc bieän phaùp hoøa bình ñöôïc qui ñònh taïi ñieàu 33 hieán chöông LHQ  LHQ môû roäng cho raát nhieàu chuû theå coù quyeàn kieán nghò nhaèm taïo neân tinh thaàn coù traùch nhieäm ñoái vôùi söù meänh cuûa coäng ñoàng QT Neáu döï ñònh yeâu caàu thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa ñaïi hoäi ñoàng, quoác gia caàn caân nhaéc quan ñieåm cuûa caùc nöôùc thaønh vieân vaø khaû naêng thaønh vieân thöôøng tröïc hoäi ñoàng baûo an coù theå söû duïng quyeàn phuû quyeát. Veà nguyeân taéc, hoäi ñoàng baûo an LHQ coù theå yeâu caàu ñöôïc xöû lyù caùc trchaáp QT ñang ñöôïc ñaïi hoäi ñoàng giaûi quyeát ( theo ñieàu 11, 12 vaø 14,16 cuûa hieán chöông ). Trong khi ñoù ñaïi hoäi ñoàng khoâng theå can thieäp laáy veà caùc trchaáp QT maø hoäi ñoàng baûo an ñang giaûi quyeát Theo qui ñònh cuûa hieán chöông, hoäi ñoàng baûo an ñöôïc hieåu laø coù theå coù thaåm quyeàn ñöông nhieân ñeå giaûi quyeát trchaáp ngay caû khi khoâng coù quoác gia naøo yeâu caàu. Khi caùc ñoái töôïng lieân quan coá tình taûng lôø nhöõng trchaáp QT coù theå gaây nguy hieåm thì hoäi ñoàng baûo an vaãn coù quyeàn thöïc hieän caùc taùc nghieäp : môøi caùc beân trchaáp ngoài laïi vôùi nhau ñeå giaûi quyeát, coù quyeàn ñöa ra nhöõng giaûi phaùp, ñeà nghò cho caùc beân löu yù, coù quyeàn löu yù chaáp nhaän caùc bieän phaùp do caùc beân ñöa ra nhaèm baûo ñaûm giaûi quyeát trchaáp QT hieäu quaû nhaát ( qui ñònh ôû ñieàu 36, 37 hieán chöông )  Hoäi ñoàng baûo an tích cöïc tham gia vaøo vieäc giaûi quyeát caùc trchaáp QT ñònh danh vôùi vai troø ñieàu tra ( ñieàu 34 ) vai troø trung gian ( ñieàu 36 ), vai troø hoøa giaûi : caùc quyeát ñònh, ñeà nghò naøy ñeàu khoâng coù giaù trò raøng buoäc ñoái vôùi caùc beân lieân quan Thaåm quyeàn cuûa hoäi ñoàng baûo an giaûi quyeát trchaáp theo kieán nghò cuûa ñaïi hoäi ñoàng vaø toång thö kyù LHQ

13

LOP 5C/2009

Hoäi ñoàng baûo an cuõng coù thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp neáu ñaïi hoäi ñoàng LHQ hay toång thö kyù LHQ coù kieán nghò B Gæai quyeát caùc trchaáp thoâng thöôøng Trchaáp thoâng thöôøng laø nhöõng trchaáp maø söï keùo daøi cuûa noù khoâng gaây nguy hieåm cho neàn hoøa bình an ninh QT : caùc trchaáp veà kinh teá, veà caùch giaûi thích caùc ñieàu öôùc QT … Thaåm quyeàn giaûi quyeát cuûa hoäi ñoàng baûo an ñöôïc qui ñònh taïi ñieàu 38 : khoâng qui ñònh veà tính chaát trchaáp, chæ quy ñònh coù thaåm quyeàn khi caùc beân trchaáp ñoàng thanh nhôø giaûi quyeát  Giaûi quyeát vôùi tö caùch cô quan hoøa giaûi : ñöa ra giaûi phaùp hoøa giaûi nhöng quyeát ñònh naøy khoâng coù giaù trò raøng buoäc

2. Ñaïi hoäi ñoàng LHQ Laø 1 cô quan toøan theå nhöng khoâng thöôøng tröïc  ñieàu 35 ghi nhaän thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp ( nhöng phaûi tuaân theo caùc qui ñònh ñieàu 11, 12 cuõng nhö 14, 16 ) neáu nhö ñöôïc caùc beân trchaáp yeâu caàu giaûi quyeát Khi döï ñònh yeâu caàu thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa ñaïi hoäi ñoàng baûo an, quoác gia caàn caân nhaéc quan ñieåm cuûa caùc nöôùc thaønh vieân do quyeát ñònh hôïp phaùp cuûa ñaïi hoäi ñoàng phaûi coù ñöôïc hôn 2/3 toång soá quoác gia thaønh vieân thoâng qua. Caùc thaønh vieân thöôøng tröïc hoäi ñoàng baûo an cuõng coù theå söû duïng quyeàn phuû quyeát  Hoäi ñoàng baûo an LHQ coù theå ñöa trchaáp QT ñang ñöôïc ñaïi hoäi ñoàng giaûi quyeát leân xöû lyù ( theo ñieàu 11, 12 vaø 14,16 cuûa hieán chöông ). Trong khi ñoù ñaïi hoäi ñoàng khoâng theå can thieäp laáy veà caùc trchaáp QT maø hoäi ñoàng baûo an ñang giaûi quyeát Toång thö kyù LHQ cuõng coù theå ñoùng vai troø laø beân trung gian hay beân hoøa giaûi neáu nhö ñöôïc caùc beân trchaáp yeâu caàu 3 .Toøa aùn QT cuûa LHQ ( toøa aùn coâng lyù QT cuûa LHQ ) Hoäi quoác lieân, trong quaù trình thöïc hieän toân chæ ñaõ bò 1 soá quoác gia lôùn lôïi duïng ñeå thöïc hieän möu ñoà chính trò  do vaäy caùc quoác gia khaùc ruùt lui khoâng tham döï toå chöùc naøy. Veà cô cheá, toøa aùn QT hoäi quoác lieân ñoäc laäp vôùi hoäi quoác lieân Trong khi ñoù, toøa aùn QT cuûa LHQ laø 1 boä phaän gaén lieàn vôùi toå chöùc LHQ, thaåm quyeàn cuûa toøa aùn QT LHQ ñöôïc xaùc ñònh qua qui cheá toøa aùn vaø hieán chöông LHQ A Cô caáu toå chöùc cuûa toøa aùn QT LHQ Thaåm phaùn cuûa toøa aùn QT LHQ (ñieàu 2 qui cheá toøa aùn QT LHQ) Laø cô quan hoïat ñoäng theo cô cheá toøan theå, khi coù trchaáp thì toøan boä 15 thaåm phaùn cuûa toøa seõ cuøng tham gia xeùt xöû. Soá löôïng thaønh vieân bao goàm 15 thaåm phaùn coù nhieäm kyø 9 naêm. Laàn baàu choïn ñaàu tieân seõ baàu ra 5 thaåm phaùn coù nhieäm kyø 9 naêm, 5 thaåm phaùn coù nhieäm kyø 6

14

LOP 5C/2009

naêm, 5 thaåm phaùn coù nhieäm kyø 3 naêm  baûo ñaûm thaønh phaàn cuûa toøa luoân luoân ñoåi môùi, traùnh khaû naêng tieâu cöïc phaùt sinh Coù cô cheá laøm vieäc ñoäc laäp giöõa caùc thaåm phaùn vôùi nhau cuõng nhö vôùi quoác gia maø hoï mang quoác tòch, thaåm phaùn cuõng ñöôïc höôûng quyeàn öu ñaõi vaø mieãn tröø ngoïai giao Vieäc baàu choïn khoâng phuï thuoäc vaøo quoác tòch cuûa thaåm phaùn, coù theå laø quoác gia thaønh vieân hay laø quoác gia khoâng thaønh vieân, nhöng khoâng cho pheùp 2 thaåm phaùn coù cuøng quoác tòch ( neáu thaåm phaùn naøo coù 2 quoác tòch thì seõ döïa vaøo nguyeân taéc quoác tòch höõu hieäu ñeå chöùng minh vaø phaân ñònh ) Thöïc teá, trong thaønh phaàn toøa luoân coù 5 thaåm phaùn cuûa 5 quoác gia thöôøng tröïc hoäi ñoàng baûo an LHQ, caùc thaåm phaùn thaønh vieân coøn laïi ñöôïc baàu choïn vôùi löu lyù veà vieäc phaân boá theo ñòa lyù nhaèm baûo ñaûm söï coù maët cuûa caùc heä thoáng phaùp luaät treân theá giôùi ÖÙng cöû vieân cho vò trí thaåm phaùn phaûi coù ñaïo ñöùc toát + phaûi ñaït tieâu chuaån xeùt xöû cao nhaát cuûa quoác gia, coù theå laø nhöõng luaät gia raát am hieåu luaät QT, coù uy tín cao treân theá giôùi. Sau ñoù ñöôïc baàu choïn, caùc thaønh vieân cuûa toøa seõ töï bình choïn chaùnh aùn vaø phoù chaùnh aùn toøa Thaåm phaùn ad hoc Laø caùc thaåm phaùn do caùc beân trchaáp löïa choïn vaøo trong thaønh phaàn xeùt xöû cuûa toøa, khi caùc beân trchaáp khoâng coù thaåm phaùn cuûa mình naèm trong thaønh phaàn thöôøng tröïc cuûa toøa. Ví duï Khi phaùt sinh trchaáp VN – Trung Quoác, do VN khoâng coù thaåm phaùn trong thaønh phaàn xeùt xöû thöôøng tröïc cuûa toøa neân coù quyeàn choïn 1 thaåm phaùn ad hoc ñöa vaøo Tieâu chuaån cuûa caùc thaåm phaùn ad hoc cuõng ñöôïc qui ñònh taïi ñieàu 2 ( thöïc teá thöôøng ñöôïc choïn trong danh saùch caùc öùng cöû vieân ñaõ tröôït laàn baàu choïn chính thöùc ) Toøa khoâng qui ñònh thaåm phaùn thöôøng tröïc coù quoác tòch cuûa quoác gia lieân quan ñeán trchaáp phaûi töø choái xeùt xöû. Nhöng neáu thaåm phaùn naøy chính thöùc töø choái thì quoác gia khoâng coù thaåm phaùn thöôøng tröïc seõ maát quyeàn ñeà nghò choïn thaåm phaùn ad hoc  nhaèm taïo taâm lyù caân baèng veà quyeàn lôïi giöõa caùc beân trchaáp Theo qui ñònh, toái thieåu chæ caàn 9 thaåm phaùn laø hoäi ñoàng xeùt xöû ñaõ coù theå tieán haønh giaûi quyeát  traùnh tình traïng thoâng ñoàng vaéng maët ñeå trì hoõan vieäc xeùt xöû. Thöïc teá, thaønh phaàn toøa coù theå taêng leân ñeán 19 ngöøoi Ví duï : khi toøa hôïp nhaát vuï kieän cuûa quoác gia A kieän quoác gia C vaø quoác gia B kieän quoác gia C thì quoác gia C coù theå coù 2 thaåm phaùn ad hoc ( 15+1+1+2) Phuï thaåm Do caùc beân trchaáp yeâu caàu hay do toøa löïa choïn, laø nhöõng chuyeân gia gioûi trong nhöõng lónh vöïc chuyeân moân kyõ thuaät ñang phaùt sinh trchaáp  giuùp toøa tieáp thu nhöõng yù kieán ñoùng goùp, laøm saùng toû trchaáp vaø

15

LOP 5C/2009

giuùp xöû lyù trchaáp khaùch quan hôn, toát hôn. Caùc phuï thaåm seõ tham döï trong suoát toøan boä phieân toøa nhöng khoâng coù quyeàn boû phieáu bieåu quyeát Thö kyù toøa Khaùc vôùi ban thö kyù cuûa LHQ giuùp coâng vieäc haønh chính cho LHQ  thö kyù cuûa toøa chæ laøm vieäc cho toøa, laø nhöõng nhaân vieân gioûi trong lónh vöïc haønh chính laãn tö phaùp, coù theå laø chuyeân vieân chuyeân traùch hay nhaân vieân hôïp ñoàng, ñöôïc LHQ traû löông Toøa ñaëc bieät Ñieàu 26, 29 qui cheá toøa QT qui ñònh : thaønh phaàn toøa chæ caàn coù 5 thaäm chí 3 thaåm phaùn ñeå xeùt xöû  laø söï tieáp thu nhöõng öu ñieåm cuûa troïng taøi QT : theå hieän khaû naêng coù theå ruùt goïn thaønh phaàn xeùt xöû ñeå tieát kieäm thôøi gian, chi phí, ñaït hieäu quaû cao nhaát B Chöùc naêng Ñöa ra caùc keát luaän tö vaán Theo qui ñònh taïi ñieàu 96 hieán chöông vaø ñieàu 65 qui cheá cuûa toøa Khoûan 1 ñieàu 96 hieán chöông qui ñònh caùc ñoái töôïng sau coù quyeàn yeâu caàu toøa cho keát luaän tö vaán veà moïi vaán ñeà : ñaïi hoäi ñoàng, hoäi ñoàng baûo an  keát luaän khoâng coù giaù trò phaùp lyù raøng buoäc, chæ mang tính chaát khuyeán nghò Khoûan 2 ñieàu 96 HC qui ñònh caùc ñoái töôïng sau coù quyeàn yeâu caàu toøa cho keát luaän tö vaán : caùc cô quan khaùc cuûa LHQ + caùc toå chöùc QT chuyeân moân cuûa LHQ ( 17 ) nhöng phaûi ñaùp öùng 2 ñieàu kieän • Phaûi ñöôïc ñaïi hoäi ñoàng cho pheùp • Chæ hoûi nhöõng vaán ñeà mang tính chuyeân moân cuûa mình  keát luaän cuõng khoâng coù giaù trò phaùp lyù raøng buoäc, chæ mang tính chaát khuyeán nghò  Caùc quoác gia vaø caùc toå chöùc QT lieân chính phuû khaùc nhö EU, ASEAN … seõ khoâng coù quyeàn yeâu caàu toøa cho keát luaän tö vaán Vieäc toøa quyeát ñònh cho keát luaän tö vaán hay khoâng laø thaåm quyeàn cuûa toøa Ví duï: WHO gôûi toøa yeâu caàu tö vaán veà vieäc caùc quoác gia coù quyeàn ñöôïc söû duïng vuõ khí haït nhaân hay khoâng khi coù chieán tranh  toøa ñaõ baùc yeâu caàu naøy trong khi laïi chaáp nhaän caâu hoûi naøy cuûa ñaïi hoäi ñoàng LHQ do vuõ khí haït nhaân trong chieán tranh khoâng phaûi laø lónh vöïc chuyeân moân cuûa WHO Gæai quyeát caùc trchaáp QT Chæ giaûi quyeát caùc trchaáp giöõa caùc quoác gia, khoâng bao goàm giaûi quyeát trchaáp giöõa caùc toå chöùc QT, giöõa quoác gia vaø toå chöùc QT, hay giöõa caù nhaân vaø quoác gia … Coù theå giaûi quyeát trchaáp giöõa caùc quoác gia khoâng thaønh vieân neáu ñaùp öùng ñöôïc 2 ñieàu kieän • Quoác gia khoâng thaønh vieân phaûi cam keát thöïc hieän caùc qui ñònh cuûa hieán chöông

16

LOP 5C/2009

Phaûi tuaân thuû nhöõng thuû tuïc, thöïc hieän caùc yeâu caàu cuûa ñaïi hoäi ñoàng LHQ Caù bieät coù theå giaûi quyeát tröôøng hôïp trchaáp cho caù nhaân khi vaán ñeà trchaáp coù lieân heä raát chaët cheõ vôùi quyeàn lôïi quoác gia ñeán möùc coù theå xem laø trchaáp giöõa quoác gia vaø quoác gia. Ví duï: trchaáp veà caùc quyeàn lôïi lôïi ích hôïp phaùp cuûa coâng daân khi ôû nöôùc ngoøai coù lieân quan chaët cheõ ñeán chuû quyeàn quoác gia Toøa khoâng coù thaåm quyeàn ñöông nhieân giaûi quyeát caùc trchaáp giöõa caùc quoác gia thaønh vieân maø phaûi do caùc beân trchaáp yeâu caàu, döïa vaøo 1 trong 3 phöông thöùc sau • Chaáp nhaän thaåm quyeàn cuûa toøa theo töøng vuï vieäc ( chaáp nhaän thoûa thuaän thænh caàu ) Khi coù trchaáp xaûy ra, caùc beân cuøng ngoài laïi cuøng vieát chung 1 ñôn, cuøng kyù yeâu caàu toøa giaûi quyeát, neâu roõ teân cuûa caùc beân trchaáp, vaán ñeà caàn giaû quyeát, muïc ñích mong muoán yeâu caàu ñeà nghò cuûa caùc beân, coù theå choïn nguoàn luaät ñeå giaûi quyeát • Chaáp nhaän tröôùc thaåm quyeàn cuûa toøa trong caùc ñìeâu öôùc QT Khi caùc beân cuøng tham gia 1 ñieàu öôùc QT maø thaåm quyeàn trchaáp cuûa toøa QT ñaõ ñöôïc neâu ra trong 1 ñieàu khoûan cuûa coâng öôùc  Chæ caàn 1 beân ñöa ñôn laø toøa seõ coù thaåm quyeàn xeùt xöû  phaùt sinh nguyeân ñôn bò ñôn Ví duï: VN Trung quoác laø thaønh vieân cuûa coâng öôùc quyeàn treû em, VN coù quyeàn yeâu caàu toøa giaûi quyeát thoâng qua vieäc chöùng minh thaåm quyeàn trchaáp cuûa toøa QT ñaõ ñöôïc neâu ra trong 1 ñieàu khoûan cuûa coâng öôùc • Tuyeân boá ñôn phöông chaáp nhaän tröôùc thaåm quyeàn cuûa toøa Quoác gia A coù theå gôûi ñeán toøa 1 tuyeân boá ñôn phöông neâu roõ quoác gia chaáp nhaän thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa toøa trong nhöõng vaán ñeà cuï theå, khi coù trchaáp vôùi caùc quoác gia coù cuõng coù tuyeân boá ñôn phöông trong nhöõng vaán ñeà töông töï  phaùt sinh nguyeân ñôn bò ñôn Toøa aùn khoâng qui ñònh hình thöùc cuï theå cuûa tuyeân boá, chæ caàn theå hieän roõ quan ñieåm veà vieäc toøa QT coù thaåm quyeàn xeùt xöû caùc trchaáp trong nhöõng lónh vöïc cuï theå Quoác gia coù theå ruùt laïi tuyeân boá ñôn phöông vaø cuõng coù theå tuyeân boá baûo löu ñeå haïn cheá bôùt nhöõng thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa toøa Ví duï: Ñaàu tieân, Myõ tuyeân boá ñôn phöông cho toøa QT coù thaåm quyeàn xeùt xöû trchaáp moïi lónh vöïc. Nhöng sau ñoù ñaõ ruùt laïi tuyeân boá naøy vaø chæ baûo löu cho vieäc aùp duïng trong lónh vöïc thöông maïi, haøng haûi Quoác gia coù theå ruùt laïi thaäm chí huûy tuyeân boá baûo löu Ví duï: Ñaàu tieân, Phaùp tuyeân boá ñôn phöông cho toøa QT coù thaåm quyeàn xeùt xöû trchaáp moïi lónh vöïc. Nhöng sau ñoù ñaõ ruùt laïi tuyeân boá naøy vaø chæ baûo löu cho vieäc aùp duïng trong lónh vöïc thöông maïi, haøng haûi. Cuoái cuøng Phaùp ñaõ ruùt laïi toøan boä tuyeân boá

17

LOP 5C/2009

Chæ giaûi quyeát caùc trchaáp phaùp lyù ( khoâng chính trò ), neáu vöøa laø phaùp lyù vöøa laø chính trò thì toøa seõ töï quyeát ñònh coù xeùt xöû hay khoâng döïa treân cô sôû phaùn quyeát cuûa toøa veà tính chaát cuûa trchaáp ñoù C Trình töï giaûi quyeát trchaáp QT Noäp ñôn kieän Do coù 3 loïai ñôn kieän • Chaáp nhaän thoûa thuaän thænh caàu Caùc beân cuøng ngoài laïi cuøng vieát chung 1 ñôn, ñaïi dieän cuûa caùc beân cuøng kyù vaøo yeâu caàu toøa giaûi quyeát, neâu roõ caùc beân trchaáp, cöû ñaïi söù ñaëc meänh toøan quyeàn gôûi chính thöùc cho thö kyù toøa taïi LaHay hay gôûi baèng con ñöôøng ngoïai giao Do khoâng coù beân nguyeân beân bò  vieäc löu hoà sô theå hieän vò trí ngang baèng cuûa caùc beân trong trchaáp : VN/ Trung quoác • Chaáp nhaän ñieàu öôùc Do coù beân nguyeân beân bò Ví duï VN kieän Trung quoác veà coâng öôùc  löu hoà sô : VN k. Trung quoác • Chaáp nhaän tröôùc Cöû ñaïi söù ñaëc meänh toøan quyeàn noäp tröïc tieáp hay baèng con ñöôøng ngoïai giao gôûi cho chaùnh thö kyù toøa, thôøi haïn tính töø ngaøy nhaän ñöôïc ñôn kieän Beân bò phaûi neâu roõ nhöõng yeâu caàu cuûa mình do toøa chæ giaûi quyeát nhöõng yeâu caàu ñöôïc neâu ra trong ñôn Thuû tuïc boå trôï Khoâng phaûi laø thuû tuïc baét buoäc cuûa qui trình xeùt xöû, thöôøng xaûy ra ñoái vôùi caùc trchaáp ôû loïai ñôn 2 vaø 3 do khoâng coù vieäc loïai boû thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa toøa ôû phöông thöùc ñôn 1 Thuû tuïc boå trôï 1  xem xeùt lyù leõ baùc boû thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa toøa Ví duï: Caùc cô sôû phoå bieán ñeå baùc boû thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa toøa Vieäc heát hieäu löïc cuûa ñieàu öôùc QT /Trchaáp xaûy ra tröôùc ngaøy coù hieäu löïc cuûa ñieàu öôùc QT, Ñieàu öôùc QT voâ hieäu tuyeät ñoái do vi phaïm 1 trong 7 nguyeân taéc cô baûn cuûa luaät QT ( Ví duï hôïp taùc saûn xuaát vuõ khí haït nhaân laø vi phaïm nguyeân taéc khoâng söû duïng vuõ löïc ) Vieäc quoác gia baûo löu caùc ñieàu khoûan loïai tröø thaåm quyeàn xeùt xöû cuûa toøa trong caùc ñieàu öôùc QT ( Ví duï khoûan 1 ñieàu 19 coâng öôùc veà nhaân quyeàn ) Ñôn kieän khoâng hôïp leä ( khoâng coù teân bò dôn, khoâng coù chöõ kyù cuûa nguyeân ñôn, nguyeân ñôn khoâng laø 1 quoác gia … ) Toøa phaûi tieán haønh xem xeùt : qui trình thuû tuïc xem xeùt cuõng töông töï nhö 1 phieân toøa ñeå quyeát ñònh vieäc toøa coù thaåm quyeàn xeùt xöû hay khoâng Thuû tuïc boå trôï 2  hôïp nhaát caùc vuï kieän

18

LOP 5C/2009

Neáu 1 quoác gia ñoäc laäp A kieän quoác gia C veà 1 vaán ñeà töông töï nhö vaán ñeà maø 1 quoác gia ñoäc laäp B khaùc cuõng kieän quoác gia C thì toøa coù theå quyeát ñònh hôïp nhaát 2 vuï kieän naøy laïi ñeå tieát kieäm chi phí vaø thôøi gian Thuû tuïc boå trôï 3  Can döï Khi quoác gia thöù 3 thaáy vieäc xeùt xöû cuûa toøa coù theå aûnh höôûng ñeán quyeàn lôïi lôïi ích hôïp phaùp cuûa hoï thì coù quyeàn yeâu caàu tham döï  Thö kyù toøa coù nhieäm vuï thoâng baùo cho taát caû caùc nöùoc thaønh vieân cuõng nhö seõ ra thoâng caùo baùo chí cho caùc quoác gia khoâng thaønh vieân coù theå bieát veà nhöõng trchaáp chuaån bò ñöa ra xeùt xöû Thuû tuïc boå trôï 4 Caùc bieän phaùp baûo ñaûm taïm thôøi Khi 1 beân trchaáp nhaän thaáy haønh vi cuûa beân kia coù theâ gaây ra nhöõng baát lôïi raát lôùn maø ngay caû baûn aùn cuûa toøa khi ñöôïc phaùn quyeát coù lôïi cho mình cuõng khoâng theå khaéc phuïc ñöôïc haäu quûa thì coù quyeàn yeâu caàu toøa thöïc hieän nhöõng bieän phaùp baûo ñaûm taïm thôøi  tuy caùc beân coù quyeàn yeâu caàu nhöng toøa môùi laø ngöôøi quyeát ñònh coù cho aùp duïng caùc bieän phaùp naøy hay khoâng Thuû tuïc boå trôï 5 Xöû vaéng maët Neáu beân bò vaéng maët, khoâng chòu cöû ñaïi dieän thì toøa vaãn coù theå xöû vaéng maët Ví duï Khi Nicaragua kieän Myõ uûng hoä löïc löôïng phaûn ñoäng Contra choáng phaù chính quyeàn, toøa ñaõ xeùt xöû vaéng maët Myõ Thuû tuïc chính xeùt xöû noäi dung Thuû tuïc vieát  caùc beân trchaáp phaûi gôûi ñeán toøa theo ñuùng qui ñònh veà thôøi gian caùc hoà sô sau Baûn bò vong luïc Trình baøy chi tieát caùc söï kieän daãn ñeán trchaáp, nhöõng lyù leõ laäp tröôøng ñeå baûo veä lôïi ích quyeàn lôïi : ñính keøm toøan boä chöùng cöù hoà sô taøi lieäu nhaèm baûo veä lôïi ích quyeàn lôïi, toøan boä hoà sô ñöôïc dòch ra tieáng Anh hay Phaùp gôûi cho thö kyù toøa, thö kyù toøa seõ dòch ra tieáng thöù 2 roài gôøi cho toøan boä caùc thaåm phaùn Baûn phaûn bò vong luïc ( baûn bò vong luïc phuùc ñaùp ) Nhaèm phaûn baùc baûo veä lôïi ích quyeàn lôïi. Toøan boä hoà sô phaûi gôûi cho toøa tröôùc khi thuû tuïc vieát keát thuùc. Sau khi thuû tuïc vieát keát thuùc, caùc taøi lieäu chöùng cöù boå sung chæ ñöôïc söû duïng hôïp phaùp khi coù söï cho pheùp ñoàng yù cuûa phía beân trchaáp kia. Trong tröôøng hôïp ñaëc bieät, neáu xeùt thaáy vieäc boå sung treã hoà sô laø hoøan toøan khaùch quan, thaåm phaùn toøa seõ caân nhaéc quyeát ñònh chaáp nhaän vieäc boå sung ngay caû khi thuû tuïc vieát ñaõ chaám döùt Neáu heát thôøi haïn qui ñònh cho thuû tuïc víeât maø caùc beân vaãn chöa noäp thì toøa vaãn seõ chuyeån sang thuû tuïc noùi Thuû tuïc noùi

19

LOP 5C/2009

Toøa seõ môû phieân toøa coâng khai ( coù tham khaûo yù kieán cuûa caùc beân trchaáp laãn lòch laøm vieäc cuûa toøa ñeå choïn thôøi ñieåm phuø hôïp) vôùi söï coù maët cuûa caû 2 beân trchaáp. Neáu trchaáp coù ñôn loïai 1 thì ñôn chung seõ ghi roõ beân naøo coù quyeàn trình baøy tröùôc. Neáu khoâng chaùnh toøa seõ quyeát ñònh. Thaønh phaàn cuûa phaùi ñoøan tham döï phieân toøa cuûa caùc beân khoâng bò haïn cheá. Vieäc phaùt bieåu tröôùc toøa cuûa ngöôøi ñaïi dieän caùc beân trchaáp phaûi baèng tieáng Anh hay Phaùp. Trong tröôøng hôïp ñaëc bieät thì coù theå noùi baèng tieáng meï ñeû nhöng phaûi vieát phaàn trình baøy vaø dòch sang tieáng Anh hay Phaùp roài gôûi cho toøa tröôùc. Caùc phaùt bieåu seõ ñöôïc ghi cheùp laãn ghi aâm ñeå thöïc hieän ñoái chieáu ñaûm baûo tính hôïp leä cuûa bieân baûn phieân toøa Caùc beân coù quyeàn ñöa ra nhaân chöùng. Vieäc hoûi ñöôïc tieán haønh theo thöù töï sau : beân ñöa ra nhaân chöùng hoûi laàn ñaàu, sau ñoù beân trchaáp kia hoûi, roài beân ñöa ra nhaân chöùng hoûi laàn hai, cuoái cuøng caùc thaåm phaùn hoûi. Veà nguyeân taéc, toøa cuõng coù quyeàn ñöa ra nhaân chöùng nhöng thöïc teá thì tröôøng hôïp naøy chöa xaûy ra. Sau khi ñaïi dieän caùc beân trình baøy toùm taét laïi quan ñieåm cuûa mình thì toøa seõ chaám döùt thuû tuïc noùi. Toøa coù quyeàn yeâu caàu caùc beân chæ trình baøy caùc vaán ñeà coøn ñang gaây tranh caõi. Quùa trình nghò aùn Quùa trình naøy seõ keùo daøi khoûang 6 – 8 tuaàn Chaùnh aùn ñeà nghò caùc thaåm phaùn trình baøy caùc laäp luaän cuûa mình. Thaåm phaùn coù ít tuoåi hôn, ít thaâm nieân hôn seõ trình baøy tröôùc ( trong ad hoc thì thaåm phaùn naøy trình baøy ñaàu tieân ). Chaùnh aùn trình baøy cuoái cuøng Caùc thaåm phaùn baàu ra uûy ban vieát aùn goàm coù 3 ngöôøi ( 2 ngöôøi thuoäc phe ña soá coù soá phieáu cao nhaát + chaùnh aùn giöõ chöùc tröôûng ban ). Neáu chaùnh aùn thuoäc phe thieåu soá thì seõ khoâng ñöôïc choïn vaø phoù chaùnh aùn seõ thay theá. Neáu caû chaùnh aùn vaø phoù chaùnh aùn thuoäc phe thieåu soá thì seõ choïn ngöôøi thöù 3 thuoäc phe ña soá coù soá phieáu cao tieáp theo ) Thôøi gian vieát aùn keùo daøi khoûang 4-5 thaùng Trieäu taäp hoïp döï thaûo phaùn quyeát laàn thöù nhaát Chuaån bò döï thaûo laàn thöù hai, sau khi ñaõ tieáp thu yù kieán Hoïp döï thaûo phaùn quyeát laàn thöù hai  thöôøng söûa chöõa ngay trong phieân hoïp roài tieán haønh thuû tuïc thoâng qua baèng caùch bieåu quyeát theo ña soá. Neáu soá phieáu thuaän baèng soá phieáu choáng thì beân naøo coù chaùnh aùn seõ ñaït Tuyeân aùn Chaùnh aùn seõ quyeát ñònh ngaøy tuyeân aùn  Baûn aùn ñöôïc tuyeân taïi cung ñieän Hoøa bình ôû Lahaye, baèng 2 ngoân ngöõ Anh vaø Phaùp vôùi söï coù maët cuûa caùc beân trchaáp, thaåm phaùn tham gia boû phieáu, Phaùn quyeát seõ coù chöõ kyù cuûa chaùnh toøa vaø thö kyù, ñöôïc löu thaønh 3 baûn : moãi beân trchaáp giöõ 1 baûn, toøa giöõ 1 baûn. Thö kyù toøa sau ñoù

20

LOP 5C/2009

seõ gôûi 1 baûn sao ñeán cho Toång thö kyù LHQ  sau khi nhaän seõ trao cho thö kyù copy vaø gôûi ñeán caùc quoác gia thaønh vieân ñeå cuøng ñöôïc bieát Baûn aùn cuûa toøa coù giaù trò chung thaåm, khoâng coù khaùng aùn khaùng nghò Thoâng thöôøng baûn aùn cuûa toøa khoâng coù giaù trò ñoái vôùi beân thöù 3, tröø khi beân thöù 3 laø beân can döï vaø coù quyeàn lôïi bò aûnh höôûng bôûi phaùn quyeát hay khi phaùn quyeát giaûi thích caùc ñieàu luaät QT lieân quan ñeán nhieàu quoác gia. Ví duï : Vieäc toøa giaûi thích ñieàu 19 khoûan 1 coâng öôùc quyeàn phuï nöõ seõ ñöôïc caùc quoác gia khaùc söû duïng ñeå giaûi thích ñieàu khoûan naøy trong caùc trchaáp QT khaùc Phaùn quyeát cuûa toøa khoâng ñöôïc xem laø nguoàn cuûa luaät QT tuy nhieân neáu caùc phaùn quyeát naøy ñöôïc caùc beân tranh chaáp raát haøi loøng dö luaän ca ngôïi thì ñoâi khi coù theå trôû thaønh cô sôû taïo ra caùc nguoàn luaät chính cuûa luaät QT Ví duï Do caùc beân trchaáp raát haøi loøng dö luaän ca ngôïi phaùn quyeát giaûi quyeát trchaáp veà theàm luïc ñòa neân trong coâng öôùc veà luaät bieån 1982 ñaõ coù ñieàu khoûan qui ñònh vieäc giaûi quyeát döïa treân 3 nguyeân taéc : ñieàu kieän ñòa lyù, lyù leõ coâng baèng, hoøan caûnh lòch söû Phaùn quyeát cuûa toøa khoâng ñöôïc xem laø aùn leä ñeå laøm cô sôû giaûi quyeát cho caùc trchaáp töông töï khaùc, chæ coù giaù trò cho tröôøng hôïp ñaõ xöû cho caùc beân trchaáp cuï theå  Do phaùn quyeát cuûa toøa khoâng döïa treân söï thoûa thuaän maø luaät QT laïi döïa treân nguyeân taéc thoûa thuaän Ví duï AÙn leä giöõa VN vaø Trung quoác veà Hoøang sa seõ khoâng ñöôïc aùp duïng cho trchaáp veà ñaûo Purin giöõa Nhaät vaø Nga Neáu coù phaùt sinh nhu caàu giaûi thích noäi dung phaùn quyeát, chính toøa ( toøa aùn coâng lyù LHQ ) seõ coù quyeàn giaûi thích baûn aùn cuûa mình trong quaù trình thi haønh baûn aùn. Toøa chæ coù quyeàn söûa ñoåi baûn aùn cuûa toøa vôùi ñieàu kieän laø coù phaùt hieän ra tình tieát môùi maø tình tieát naøy coù theå laøm thay ñoåi quan ñieåm nhaän thöùc ban ñaàu cuûa toøa. Tuy nhieân tình tieát môùi naøy phaûi ñöôïc chöùng minh raèng ñöôïc ñöa ra khoâng quaù 6 thaùng keå töø ngaøy phaùt hieän ra tình tieát môùi vaø khoâng quaù 10 naêm keå töø ngaøy toøa tuyeân aùn coâng khai Ñaây khoâng phaûi laø caáp xeùt xöû thöù 2 do ñaây chæ laø vieäc xem laïi baûn aùn cuûa toøa; khoâng coù cô quan naøo treân toøa thöïc hieän xeùt xöû Toøa coù theå xem xeùt laïi phaùn quyeát cuûa toøa troïng taøi QT theo yeâu caàu cuûa caùc beân trchaáp  nhöng ñaây cuõng khoâng phaûi laø vieäc xeùt phuùc thaåm Ghi chuù  So saùnh 2 chöùc naêng chính cuûa toøa : gæai quyeát trchaáp vaø tö vaán Ñoái töôïng ñöùng ra tranh tuïng, yeâu caàu Gía trò raøng buoäc vôùi caùc beân trchaáp, beân Trình töï ñöa ra phaùn quyeát hay keát luaän tö vaán Taát caû caùc cô quan chính cuûa LHQ, ôû caùc möùc ñoä khaùc nhau ñeàu coù thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp QT

21

LOP 5C/2009

II Gæai quyeát trchaáp QT trong khuoân khoå toå chöùc QT asean 1. Khaùi quaùt chung Ghi chuù : APEC chæ laø dieãn ñaøn hôïp taùc QT khu vöïc chaâu AÙ Thaùi bình döông, khoâng phaûi laø toå chöùc QT. NATO cuõng khoâng phaûi laø toå chöùc QT do bao goàm caû Myõ laø quoác gia ngoøai khu vöïc ASEAN laø toå chöùc QT lieân chính phuû ñöôïc thaønh laäp theo tuyeân boá Bangkok 1967 bôûi 5 quoác gia saùng laäp. Hieän nay ñaõ coù 10 quoác gia thaønh vieân ( ngoïai tröø Ñoâng Timor )  phaûi tuaân thuû 7 nguyeân taéc cô baûn cuûa luaät QT Ngoøai ra, ASEAN coøn coù caùc nguyeân taéc theâm ( nguyeân taéc mang tính chaát khu vöïc, noäi boä, chuyeân ngaønh ) ñeå ñieàu chænh caùc quan heä trong toå chöùc • Nguyeân taéc nhaát trí Caùc quyeát ñònh cuûa ASEAN Chæ ñöôïc thoâng qua khi ñöôïc taát caû caùc thaønh vieân ASEAN taùn thaønh  Theå hieän tinh thaàn ñoøan keát cao cuûa neàn vaên minh luùa nöôùc ( mang tính chaát chính trò cuûa caùc nöôùc saùng laäp vaøo thôøi ñieåm ñoù ) Nhöng thöïc teá ñeå ñaït söï ñoàng thuaän 100% thì raát khoù neân caùc quyeát ñònh cuûa ASEAN thöôøng bò chaäm treã thaäm chí khoâng ñöôïc thoâng qua neân ñaõ caûn trôû quaù trình hôïp taùc giöõa caùc nöôùc trong khu vöïc • 1992 ra ñôøi nguyeân taéc 6 tröø X ñeå khaéc phuïc nhöôïc ñieåm treân ( do ASEAN chæ coù 6 thaønh vieân taïi thôøi ñieåm ñoù  hieän nay coù theå khaùi quaùt hoùa ñeå hieåu laø nguyeân taéc N – X ), trong ñoù N Soá quoác gia thaønh vieân X Soá quoác gia ñöôïc öu tieân Luoân chuù yù hoøan caûnh cuï theå cuûa töøng quoác gia, neáu quoác gia naøo chöa ñuû ñieàu kieän ñeå thöïc hieän coøn chaäm phaùt trieån thì coù theå chôø ñôïi. Coøn caùc quoác gia ñaõ ñuû ñieàu kieän thì seõ coù quyeàn töï thöïc hieän tröôùc ( khi coù ít nhaát 2 quoác gia trôû leân ) Ví duï Trong quùa trình giaûm thueá quan AFTA, VN laø quoác gia X ñöôïc öu tieân chôø vaø aùp duïng gaàn nhö sau cuøng  Trong caùc vaán ñeà kinh teá cuõng nhö giaûi quyeát trchaáp ASEAN, caùc quyeát ñònh seõ ñöôïc thoâng qua baèng ña soá phieáu Nguyeân taéc bình ñaúng  laø nguyeân taéc cô baûn cuûa luaät QT cuõng nhö nguyeân taéc cô baûn cuûa ASEAN. Khi ñöôïc aùp duïng trong ASEAN, nguyeân taéc naøy coøn ñöôïc hieåu theo nghóa roäng : khoâng chæ ñaûm baûo söï bình ñaúng giöõa quoác gia vaø quoác gia maø coøn ñaûm baûo söï bình ñaúng cuûa caùc coâng daân vaø phaùp nhaân cuûa caùc quoác gia khi thöïc hieän hoïat ñoäng thöông maïi trong khu vöïc Ngoøai ra coøn coù caùc nguyeân taéc baát thaønh vaên • Coù ñi coù laïi : mang tính chaát tích cöïc  quoác gia A ñoái xöû toát vôùi quoác gia B ñeå hy voïng quoác gia B seõ ñoái xöû toát laïi quoác gia A, hay khi quoác gia A ñoái xöû toát vôùi quoác gia B thì quoác gia B seõ ñoái xöû toát laïi vôùi quoác gia A • Khoâng ñoái ñaàu nhau

22

LOP 5C/2009

• Thaân thieän • Khoâng tuyeân truyeàn toá caùo nhau qua baùo chí • Giöõ gìn baûn saéc chung cuûa hieäp hoäi  cuøng vôùi caùc nguyeân taéc cô baûn cuûa luaät QT, caùc nguyeân taéc noäi boä cuûa ASEAN ñaõ trôû thaønh tö töôûng chæ ñaïo bao truøm quaù trình hoïat ñoäng, taïo neân 1 phong caùch ASEAN, taïo neân 1 tieáng noùi chung cuûa khu vöïc vôùi truyeànthoáng ñoùng cöûa baûo nhau cuûa neàn vaên minh luùa nöôùc 2 . Gæai quyeát trchaáp QT trong ASEAN tröôùc 1996 Töø khi nghò ñònh thö Manila ra ñôøi naêm 1996 cuøng vôùi cô cheá giaûi quyeát trchaáp kinh teá thì ASEAN môùi coù 1 cô cheá hoøan chænh ñeå giaûi quyeát trchaáp. Tröôùc ñoù, hieäp öôùc Bali 1976 hay hieäp ñònh khung 1992 veà taêng cöôøng hôïp taùc kinh teá trong khu vöïc chæ bao goàm 1 soá cô cheá giaûi quyeát trchaáp : khoâng chæ roõ qui trình chæ giaûi quyeát veà trchaáp chính trò hay bao goàm luoân trchaáp kinh teá Ñieàu 13 hieäp öôùc Bali qui ñònh caùc beân trchaáp phaûi giaûi quyeát trchaáp treân tinh thaàn ñoøan keát thöông löôïng, khoâng söû duïng vuõ löïc. Neáu quaù trình ñaøm phaùn khoâng thaønh coâng thì caùc beân phaûi ñöa trchaáp ra ñeå giaûi quyeát theo tieán trình khu vöïc  Caùc beân trchaáp seõ laäp ra hoäi ñoàng caáp cao goàm ñaïi dieän caùc nöôùc thaønh vieân ASEAN ( bao goàm caû ñaïi dieän cuûa caùc quoác gia trchaáp ) ñoùng vai troø laø beân hoøa giaûi ñöa ra caùc giaûi phaùp, kieán nghò ñeå giaûi quyùeât trchaáp Hieäp ñònh khung 1992 veà taêng cöôøng hôïp taùc kinh teá trong khu vöïc cuõng qui ñònh töông töï  Tröôùc 1996, ASEAN cuõng ñaõ coù nhöõng qui ñònh nhaèm giaûi quyeát caùc trchaáp QT. Tuy nhieân nhöõng qui ñònh naøy coøn mang tính chaát raát chung chung vaøchöa ñöa ra giaûi phaùp giaûi quyeát döùt ñieåm, cuï theå caùc trchaáp naøy ( Do vaøo thôøi gian ñoù, ASEAN chæ chuù yù ñeán nguyeân taéc thoáng nhaát, laùng gieàng thaân thieän, taäp trung cho lónh vöïc hôïp taùc chính trò vaø ngoaïi giao ) 3 . Nghò ñònh thö Manila 1996 vaø cô cheá giaûi quyeát trchaáp kinh teá ASEAN A Söï caàn thieát cuûa nghò ñònh thö Vaøo thaäp nieân 90, neàn kinh teá cuûa ASEAN baét ñaàu phaùt trieån ( Thaùi lan, Singapore baét ñaàu höôùng ra thò tröôøng chaâu AÂu )  hieäp ñònh khung 1992 veà taêng cöôøng hôïp taùc kinh teá cho caùc nöôùc ASEAN ra ñôøi ñaõ giuùp cho vieäc hôïp taùc kinh teá trong khu vöïc taêng leân raát nhieàu : Trong voøng 5 naêm caùc quoác gia trong khu vöïc ñaõ kyù hôn 40 ñieàu öôùc QT veà kinh teá, hoäi nhaäp Trong boái caûnh vieäc hôïp taùc QT phaùt trieån nhanh choùng nhö vaäy ñaõ phaùt sinh nhu caàu phaûi coù 1 cô cheá giaûi quyeát cuï theå vaø döùt ñieåm caùc trchaáp QT  naêm 1996 hoäi nghò caáp cao caùc nöôùc ASEAN ñaõ thoáng nhaát kyù keát nghò ñònh thö Manila 1996 vaø cô cheá giaûi quyeát trchaáp kinh teá ASEAN  seõ ñuôïc aùp duïng ñeå giaûi quyeát trchaáp trong quaù trình thöïc hieän caùc ñieàu öôùc QT veà kinh teá trong khu vöïc B Phaïm vi aùp duïng

23

LOP 5C/2009

Ñieàu 1 qui ñònh qui trình giaûi quyeát trchaáp QT chæ cho caùc hoïat ñoäng kinh teá ( loïai tröø caùc trchaáp chính trò, ngoïai giao, bieân giôùi laõnh thoå … ) lieân quan ñeán • Caùc vaên baûn phaùp lyù QT chung mang tính vó moâ laø Hieäp ñònh khung 1992 Nghò ñònh thö 1996 • Caùc hieäp ñònh ( 47 hieäp ñònh ) naèm trong phuï luïc 1 cuûa nghò ñònh thö cuøng vôùi caùc hieäp ñònh töông töï trong töông lai : noùi taét laø caùc hieäp ñònh ñöôïc aùp duïng Neáu qui trình giaûi quyeát trchaáp trong töøng hieäp ñònh khaùc vôùi qui trình chung cuûa nghò ñònh thö thì caùc beân vaãn coù theå choïn aùp duïng qui trình giaûi quyeát trchaáp qui ñònh trong hieäp ñònh cuï theå ñoù ( luaät rieâng coù giaù trò aùp duïng cao hôn luaät chung )  caùc beân vaãn coù theå thoûa thuaän tìm kieám nhöõng giaûi phaùp hoøa bình khaùc : toân troïng tinh thaàn thoûa thuaän trong luaät QT C Thuû tuïc giaûi quyeát trchaáp C1 Thuû tuïc tham vaán Ñieàu 2 nghò ñònh thö qui ñònh baát kyø baát kyø quoác gia ASEAN naøo khi nhaän thaáy quyeàn lôïi lôïi ích cuûa mình bò xaâm phaïm thì seõ coù quyeàn gôûi ñôn khieáu naïi cho quoác gia vi phaïm vaø quoác gia vi phaïm phaûi coù nghóa vuï traû lôøi trong voøng 10 ngaøy keå töø khi nhaän yeâu caàu. Trong voøng 30 ngaøy caùc quoác gia trchaáp phaûi tieán haønh tham vaán ( i.e ñaøm phaùn tröïc tieáp )  ñaây laø thuû tuïc baét buoäc neáu caùc quoác gia trchaáp muoán ñöa vuï trchaáp ñöa ra tröùôc caùc quoác gia ASEAN khaùc C2 Bieän phaùp daøn xeáp hoøa giaûi hay trung gian hoøa giaûi Ñieàu 3 nghò ñònh thö qui ñònh caùc beân coù theå thoûa thuaän tìm kieám bieän phaùp hoøa giaûi, trung gian hoøa giaûi vaøo baát kyø thôøi ñieåm naøo vaø cuõng coù theå chaám döùt vaøo baát kyø thôøi ñieåm naøo Ñaây khoâng phaûi laø thuû tuïc baét buoäc cuûa caùc beân trchaáp nhöng neáu caùc beân ñaõ aùp duïng thì phaûi hoøan taát thuû tuïc thì môùi ñöïôïc ñöa trchaáp ra tröôùc hoäi ñoàng caáp cao ASEAN C3 Gæai quyeát trchaáp QT tröôùc hoäi nghò caùc quan chöùc caáp cao veà kinh teá ASEAN ( Senior Economic Officer Meeting – SEOM ) Töø khi thaønh laäp ñeán nay, ASEAN khoâng heà coù cô quan chuyeân traùch giaûi quyeát caùc trchaáp QT  SEOM laø cô quan chính cuûa ASEAN, laø cô quan khoâng thöøông tröïc nhoùm hoïp 3 thaùng 1 laàn, coù nhieäm vuï tìm hieåu caën keõ hoïat ñoäng kinh teá, ñöa ra caùc chính saùch kinh teá cho ASEAN, trôï giuùp cho AEM, ñieàu haønh caùc kyø hoïp cho AEM. Thaønh phaàn SEOM laø caùc thöù tröôõng kinh teá cuûa ASEAN ( toång vuï tröôûng kinh teá trôû leân ) Tuøy theo vuï vieäc cuï theå maø SEOM coù nhöõng böôùc giaûi quyeát khaùc nhau • SEOM seõ quyeát ñònh xöû lyù trchaáp 1 caùch tröïc tieáp maø khoâng laäp ra caùc cô quan hoã trôï  qui ñònh taïi khoûan 3 ñieàu 4 nghò ñònh thö • Caùc tröôøng hôïp coøn laïi thì coù 2 khaû naêng

24

LOP 5C/2009

C4

SEOM seõ thaønh laäp ban hoäi thaåm trong voøng 30 ngaøy keå töø ngaøy trchaáp ñöïôïc ñeä trình SEOM chuyeån vuï vieäc cho ban chtraùch phuï traùch caùc qui taéc ñaëc bieät hay boå sung Ghi chuù Ban chuyeân traùch khoâng ñöôïc qui ñònh trong nghò ñònh thö maø do caùc ñieàu öôùc QT chuyeân ngaønh quyeát ñònh. Ví duï ban chuyeân traùch vieäc thöïc hieän hieäp öôùc giaûm thueá quan AFTA Ban hoäi thaåm Laø ban do SEOM thaønh laäp laáy töø danh saùch caùc hoäi thaåm vieân, danh saùch naøy giao cho ban thö kyù löu giöõ, do töøng quoác gia thaønh vieân löïa choïn gôûi vaøo ( laø caùc quan chöùc, caùn boä trong vaø ngoøai quoác doanh, coù kieán thöùc roäng, hieåu bieát nhieàu lónh vöïc chuyeân moân, coù tö caùch ñaïo ñöùc toát ) Ví duï VN cöû 5 ngöôøi : Boä tröôûng boä tö phaùp, tröôûng ban Thaønh phaàn ban hoäi thaåm laø 3 thaäm chí coù theå laø 5 ngöôøi neáu ñöôïc caùc beân trchaáp ñoàng yù ( khoâng neân coù coâng daân cuûa caùc quoác gia trchaáp ) Chöùc naêng nhieäm vuï ñöôïc qui ñònh taïi ñieàu 5 : ñaùnh giaù khaùch quan trchaáp vaø • Xaùc minh söï kieän cuûa vuï vieäc • Khaû naêng aùp duïng vaø tính phuø hôïp cuûa hieäp ñònh • Thu thaäp caùc chöùng cöù hoã trôï cho SEOM ñöa ra phaùn quyeát • Tieán haønh thaåm ñònh vaø trình baùo caùo cho SEOM  Ban hoäi thaåm chæ laø cô quan chuyeân moân giuùp vieäc cho SEOM maø thoâi. Hoïat ñoäng cuûa ban hoäi thaåm : töø khi trchaáp ñöôïc ñeä trình ñeán luùc noäp baùo caùo phaûi trong voøng 60 ngaøy, toái ña 70 ngaøy trong tröôøng hôïp ñaëc bieät  Ban phaûi tieán haønh caùc kyø hoïp vôùi caùc beân trchaáp ( chæ cho pheùp hoïp toái ña 2 laàn ), ngoøai ra coøn coù caùc kyø hoïp kín cuûa noäi boä ban. Ban coù theå yeâu caàu 1 beân trchaáp ñeán giaûi thích caën keõ. Veà nguyeân taéc, ban hoäi thaåm phaûi laøm vieäc khaùch quan voâ tö, khoâng chòu caùc aûnh höôûng laøm röôøm raø caûn trôû quaù trình giaûi quyeát trchaáp. Veà phía mình, caùc beân trchaáp coù quyeàn yeâu caàu beân kia cung caáp caùc chöùng cöù khoâng bí maät cho mình nhöng khoâng ñöôïc yeâu caàu ban hoäi thaåm cung caáp caùc thoâng tin bí maät cuûa beân kia cho mình Khi ban hoäi thaåm trình baùo caùo cho SEOM, SEOM seõ xöû lyù keát quaû cuûa ban hoäi thaåm vaø trong voøng 30 ( toái ña laø 40 ngaøy trong tröôøng hôïp ñaëc bieät ) thì SEOM phaûi ra ñöôïc phaùn quyeát ( quan chöùc laø coâng daân cuûa caùc quoác gia trchaáp vaãn coù quyeàn phaùt bieåu nhöng seõ khoâng coù quyeàn boû phieáu ) Quyeát ñònh seõ ñöôïc thoâng qua baèng ña soá phieáu Phaùn quyeát cuûa SEOM chöa phaûi laø quyeát ñònh cuoái cuøng neáu coù khaùng nghò Thuû tuïc khaùng nghò

25

LOP 5C/2009

Neáu caùc beân trchaáp khoâng ñoàng yù vôùi quyeát ñònh cuûa SEOM thì trong voøng 30 ngaøy keå töø khi coù quyeát ñònh , caùc beân coù quyeàn khaùng nghò leân hoäi nghò boä tröôûng kinh teá ASEAN ( ASEAN Economic Ministers Meeting - AEM ) AEM hoïp thuôøng kyø 1 laàn haøng naêm, laø cô quan thöôïng ñænh cuûa ASEAN  Cuõng coù thaåm quyeàn giaûi quyeát caùc trchaáp QT AEM seõ xöû lyù keát quaû cuûa SEOM laïi 1 laàn nöõa theo trình töï töông töï. Trong voøng 30 ngaøy ( hay 40 ngaøy trong tröôøng hôïp ngoïai leä ) AEM phaûi ñöa ra phaùn quyeát  Phaùn quyeát coù tính raøng buoäc laø phaùn quyeát cuûa AEM vaø phaùn quyeát cuûa SEOM khi khoâng coù khaùng nghò ; caùc beân phaûi tuaân thuû ngay laäp töùc quyeát ñònh cuûa SEOM vaø AEM theo qui ñònh taïi khoûan 3 ñieàu 8 nghò ñònh thö. Trong moïi tröôøng hôïp, khoâng quaù 30 ngaøy keå töø ngaøy coù phaùn quyeát, caùc beân phaûi tuaân thuû quyeát ñònh C5 Hình thöùc ñeàn buø Seõ ñöôïc aùp duïng trong tröôøng hôïp caùc beân khoâng tuaân thuû ñöôïc phaùn quyeát cuûa SEOM hay AEM vôùi khoûan thôøi gian hôïp lyù ñaõ qui ñònh. Cuï theå laø trong tröôøng hôïp • Quoác gia lieân quan nhaän thaáy bieän phaùp giaûi quyeát trchaáp laø khoâng phuø hôïp vôùi hieäp ñònh hay baát kyø hieäp ñònh ñöôïc aùp duïng naøo Ví duï VN chöùng minh phaùn quyeát khoâng phuø hôïp vôùi hieäp ñònh khung 1992 hay hieäp ñònh AFTA • Vaø quoác gia lieân quan naøy khoâng tìm ra caùch naøo khaùc ñeå laøm cho caùc phaùn quyeát keå treân phu øhôïp vôùi caùc hieäp ñònh noùi treân Ví duï Phaùn quyeát ñaõ yeâu caàu VN phaûi traû cho Thaùi lan 6 trieäu USD trong voøng 30 ngaøy nhöng do VN khoâng theå ñeà nghò ñöôïc bieän phaùp phuø hôïp vôùi hieäp ñònh AFTA Thôøi gian ñeå ñöa ra phaùn quyeát ñeàn buø laø do caùc beân thoûa thuaän. Hình thöùc ñeàn buø coù theå baèng tieàn, haøng hoùa, taøi saûn, nguyeân traïng ( xoùa boû caùc qui ñònh phaùp luaät phuïc hoài tình traïng tröôùc ñoù ) Döï lieäu tröôøng hôïp caùc beân trchaáp khoâng coù baát kyø haønh ñoäng naøo theå hieän söï tuaân thuû caùc phaùn quyeát, nghò ñònh thö cho pheùp quoác gia lieân quan ñöôïc aùp duïng bieän phaùp “ traõ ñuõa vaø traû ñuõa cheùo” vôùi 1 ñieàu kieän : khi thöïc hieän bieän phaùp naøy phaûi trình leân cho AEM vaø ñöôïc AEM ñoàng yù Ví duï Thaùi lan naâng thueá suaát nhaäp khaåu caù basa VN, nöôùc maém Phuù quoác ñeå traõ ñuõa VN ñaõ naâng thueá nhaäp khaåu ximaêng Thaùi lan  Döïng sô ñoà giaûi quyeát toøan boä qui trình ( toång thôøi gian keùo daøi khoâng quaù 290 ngaøy ) Ñoïc theâm qui trình giaûi quyeát trchaáp cuûa EU

BAI 3 :

TRAÙCH NHIEÄM PHAÙP LYÙ QT

26

LOP 5C/2009

I Khaùi nieäm traùch nhieäm phaùp lyù QT 1 .Ñònh nghóa Vieäc ñaët ra traùch nhieäm phaùp lyù QT ñeå baûo ñaûm caùc vaán ñeà sau Ñaûm baûo vieäc tuaân thuû nghieâm chænh luaät QT ñaûm baûo traãt töï QT oûn ñònh Ñaûm baûo vieäc toân troïng caùc cam keát QT ( nguyeân taéc pacta sunt servanda coù nguoàn goác töø thôøi coå ñaïi : caùc beân coù nghóa vuï taän taâm thieän chí thhieän caùc nghóa vuï ñaõ cam keát trong caùc ñieàu öôùc QT ) Ñaûm baûo quyeàn vaø lôïi ích chính ñaùng cuûa caùc chuû theå luaät QT Caùc quan ñieåm phoå bieán treân theá giôùi veà traùch nhieäm phaùp lyù QT Khi gaây thieät haïi thì phaûi boài thöôøng  quan ñieåm cuûa caùc nöôùc giaøu : khoâng chuù yù ñaïo lyù xaõ hoäi, Khi gaây thieät haïi thì ngoøai vieäc boài thöôøng coøn phaûi khoâi phuïc laïi traät töï phaùp lyù QT  phaûi loïai boû caùc haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT khoâng taùi dieãn trong töông lai : quan ñieåm daân chuû tieán boä Traùch nhieäm phaùp lyù QT laø nghóa vuï phaùp lyù cuûa chuû theå luaät QT phaûi loïai boû thieät haïi maø chuû theå naøy gaây ra cho chuû theå khaùc cuûa luaät QT do vieäc vi phaïm phaùp luaät QT ( keå caû vieäc gaùnh chòu caùc cheá taøi nhaát ñònh trong khuoân khoå traät töï phaùp luaät QT qui ñònh ) hay nghóa vuï boài thöôøng thieät haïi gaây ra do haønh vi khoâng phaûi laø hvi vi phaïm phaùp luaät QT neáu vieäc boài thöôøng ñoù ñöôïc qui ñònh trong caùc ñieàu öôùc QT chuyeân bieät Ví duï: Khi Iraq xaâm löôïc Kuwait, LHQ ñaõ ra leänh caám vaän tröøng phaït baèng kinh teá vaät chaát sau ñoù laø tröøng phaït vuõ trang ñeå loïai boû moái nguy hieåm cho hoøa bình an ninh theá giôùi Ví duï : traùch nhieäm phaùp lyù QT khaùch quan : haønh vi quoác gia A phoùng con taøu vuõ truï söû duïng nguoàn nguy hieåm cao ñoä vaøo khoâng gian ñeå phuïc vuï  ñaây laø haønh vi luaät QT khoâng caám. Khi quay trôû veà do truïc traëc kyõ thuaät maø taøu bò noå tung gaây thieät haïi veà söùc khoûe, taøi saûn cuûa 1 quoác gia khaùc thì quoác gia A laø thaønh vieân cuûa hieäp öôùc 1952 seõ phaûi gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT khaùch quan vaø boài thöôøng vaät chaát cho quoác gia bò aûnh höôûng. Ghi chuù Phaân bieät vôùi luaät quoác gia veà Chuû theå : Chuû theå gaây haïi /Chuû theå bò haïi Traùch nhieäm phaùp lyù QT : chuû quan / khaùch quan 2 . Chuû theå cuûa traùch nhieäm phaùp lyù QT Cuõng ñoàng thôøi laø chuû theå cuûa luaät QT, bao goàm 4 loaïi ( quoác gia, caùc toå chöùc QT, caùc daân toäc ñang giaønh quyeàn töï quyeát, chuû theå ñaëc bieät tö caùch Vatican ) Trong ñoù quoác gia ñöôïc coi laø chuû theå chuû yeáu cuûa traùch nhieäm phaùp lyù QT vì quoác gia laø chuû theå chuû yeáu cuûa luaät QT vaø traùch nhieäm phaùp lyù QT tyû leä thuaän vôùi luaät QT . A Quoác Gia . Quoác gia coù theå gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT do haønh vi vi phaïm cuûa

27

LOP 5C/2009

Caùc cô quan nhaø nöôùc cuûa quoác gia ( bao goàm 3 loïai : cô quan laäp phaùp, haønh phaùp, tö phaùp ) Quoác gia coù theå gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT do haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa cô quan laäp phaùp ( quoác hoäi, nghò vieän … ) ñöôïc theå hieän döôùi nhöõng bieåu hieän nhö Khoâng ban haønh caùc vaên baûn phaùp luaät caàn thieát ñeå thöïc hieän 1 nghóa vuï QT Ví duï: Thaønh vieân WTO phaûi coù loä trình giaûm thueá maø VN khoâng ban haønh caùc vaên baûn caàn thieát Ban haønh caùc vaên baûn phaùp luaät traùi vôùi nghóa vuï phaùp lyù QT cuûa quoác gia Ví duï : Thaønh vieân coâng öôùc quoâc teá veà choáng phaân bieät vôùi phuï nöõ maø laïi ra vaên baûn khoâng cho phuï nöõ tham gia coâng vieäc quaûn lyù nhaø nöôùc Khoâng huûy boû caùc vaên baûn traùi vôùi caùc nghóa vuï QT Ví duï : Tuy Nam phi laø thaønh vieân cuûa LHQ, phaùp luaät Nam phi vaãn coøn ghi nhaän vieäc phaân bieät chuûng toäc aparthei (vi phaïm ñieàu 55 khoûan b hieán chöông). Laàn ñaàu thì Nam phi khoâng huûy boû nhöng khi LHQ caûnh caùo khaû naêng loïai boû tö caùch thaønh vieân Quoác gia coù theå gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT do haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa cô quan haønh phaùp ( trung öông laãn ñòa phöông : chính phuû, UBND caùc caáp .. ) Ví duï: Chính phuû VN aùp thueá nhaäp khaåu haøng ñieän töû 5% traùi vôùi cam keát khi tham gia WTO thì Myõ laø thaønh vieân WTO coù quyeàn kieän VN ra tröôùc WTO cho duø vieân chöùc nhaø nöôùc thöïc hieän ñuùng phaùp luaät quoác gia do traùi vôùi cam keát trong luaät QT ( ñieàu 6 khoûan 1 luaät kyù keát vaø gia nhaäp dieàu öôùc QT naêm 2005 qui ñònh neáu coù trchaáp vôùi phaùp luaät quoác gia thì caùc cam keát QT seõ ñöôïc aùp duïng ñaàu tieân ) Quoác gia coù theå gaùnh chòu trnhieäm phaùp lyù QT do haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa cô quan tö phaùp Ra moät baûn aùn sai traùi vôùi caùc nghóa vuï QT Ví duï :Khi phaùt hieän toäi phaïm choáng nhaân loïai phaûi tieán haønh baét giöõ vaø xeùt xöû theo qui ñònh cuûa coâng öôùc 1968 veà vieäc khoâng aùp duïng thôøi hieäu vaø quyeàn taøi phaùn treân cô sôû phoå bieán ; phaûi aùp duïng khung hình phaït cao nhaát cuûa luaät quoác gia Ra moät baûn aùn sai traùi xaâm phaïm boâi nhoï quyeàn vaø lôïi ích cuûa quoác gia hay toå chöùc coâng daân cuûa quoác gia khaùc Ví duï : Khoâng bình ñaúng khi xeùt xöû vaø ra baûn aùn boâi nhoï ngöôøi nöôùc ngoøai Töø choái xeùt xöû Ví duï :Töø choái xeùt xöû toäi phaïm chieán tranh vôùi hình phaït cao nhaát cuûa luaät quoác gia • Quoác gia coù theå gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT do haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa vieân chöùc nhaø nöôùc khi hoï thöïc hieän nhieäm vuï nhaân danh nhaø nöôùc hay tröôøng hôïp thöïc hieän vöôït quaù phaïm vi thaåm quyeàn cuûa mình 28
LOP 5C/2009

Ví duï: Tröôûng coâng an phöôøng xöû lyù haønh vi vi phaïm cuûa caùc vieân chöùc ngoïai giao --> Duø quoác gia khoâng trao quyeàn thì vaãn phaûi chòu traùch nhieäm • Quoác gia coù theå gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT do haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa coâng daân ( caù nhaân ñang hoïat ñoäng treân laõnh thoå quoác gia ñoù ) Veà nguyeân taéc, quoác gia khoâng phaûi chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT veà caùc haønh vi cuûa coâng daân. Tuy nhieân haønh vi cuûa coâng daân coù theå daãn ñeán traùch nhieäm cuûa quoác gia trong caùc tröôøng hôïp Haønh vi thöïc hieän vôùi tö caùch ñaïi dieän cho quoác gia Haønh vi ñöôïc thöïc hieän trong tröôøng hôïp “thay theá quyeàn löïc nhaø nöôùc “ Coù theå xem haønh vi do caù nhaân ñang thöïc hieän quyeàn löïc nhaø nöôùc nhö laø nhöõng vieân chöùc nhaø nöôùc chính qui laø haønh vi nhaân danh quoác gia Ví duï Löïc löôïng tình nguyeän ñieàu khieån giao thoâng ñaõ ñaäp phaù xe ngoïai giao, yeâu caàu kieåm tra baèng laùi cuûa taøi xeá xe ngoïai giao Ghi chuù : Haønh vi thöïc hieän khoâng nhaân danh nhaø nöôùc hay khoâng lieân quan ñeán chính saùch cuûa nhaø nöôùc thì quoác gia khoâng phaûi chòu traùch nhieäm tröø nhöõng tröôøng hôïp sau • Vieäc ngaên chaën nhöõng haønh vi ñoù laø nghóa vuï cuûa quoác gia Ví duï Caùc phaàn töû quaù khích ôû VN bieåu tình neùm ñaù vaøo toøa ñaïi söù Haøn quoác thì VN phaûi coù nghóa vuï baûo veä an ninh cho khuoân vieân truï sôû ngoïai giao vaø nhaø ôû cuûa vieân chöùc ngoïai giao • Quoác gia ñaõ khoâng aùp duïng caùc bieän phaùp caàn thíeât ñeå tröøng trò nhöõng keû phaïm toäi Ví duï VN khoâng xöû phaït ngöôøi xaâm nhaäp toøa ñaïi söù • Quoác gia ñaõ khoâng aùp duïng caùc bieän phaùp caàn thíeât ñeå ñieàu tra truy toá toäi phaïm Ví duï : VN khoâng tieán haønh ñieàu tra vieäc maát taøi saûn taïi nhaø ôû cuûa vieân chöùc ngoïai giao • Quoác gia thöøa nhaän nhöõng haønh vi baát hôïp phaùp laø haønh vi nhaân danh nhaø nöôùc  Quoác gia phaûi chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT ñoái vôùi haønh vi vi phaïm cuûa 3 ñoái töôïng naøy B Toå chöùc QT lieân chính phuû Laø 1 chuû theå cuûa luaät QT, caùc toå chöùc QT lieân chính phuû cuõng phaûi chòu traùch nhieäm veà caùc haønh vi vi phaïm luaät QT cuõng nhö coù theå yeâu caàu caùc quoác gia khaùc boài thöôøng thieät haïi Ví duï : Neáu toå chöùc QT ñaûm nhaän vieäc phoùng taøu vuõ truï yeâu caàu quoác gia A thöïc hieän vieäc phoùng taøu maø vieäc phoùng taøu laïi gaây thieät haïi cho quoác gia B thì toå chöùc QT naøy cuõng phaûi chòu traùch nhieäm Hoäi ñoàng baûo an ra nhöõng quyeát ñònh sai traùi, coù haønh vi gaây thieät haïi thì LHQ phaûi ñöùng ra chòu traùch nhieäm 3 . Phaân loïai traùch nhieäm phaùp lyù QT Caên cöù vaøo thieät haïi xaûy ra, traùch nhieäm phaùp lyù QT bao goàm

29

LOP 5C/2009

Traùch nhieäm phi vaät chaát  thieät haïi veà tinh thaàn, danh döï, uy tín nhaân phaåm Traùch nhieäm vaät chaát  höõu hình, taøi saûn Döïa vaøo haønh vi gaây haïi, traùch nhieäm phaùp lyù QT coù Traùch nhieäm phaùp lyù QT chuû quan : traùch nhieäm phaùp lyù phaùt sinh töø haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT Traùch nhieäm phaùp lyù QT khaùch quan : traùch nhieäm khoâng caám nhöng luaät QT laïi raøng buoäc nghóa vuï boài thöôøng thieät haïi vôùi caùc chuû theå khi tieán haønh caùc hoïat ñoäng ñöôïc luaät QT cho pheùp nhöng laïi gaây thieät haïi cho caùc chuû theå khaùc cuûa luaät QT  thöôøng laø vaät chaát II Traùch nhieäm phaùp lyù QT khaùch quan (trnhieäm phaùp lyù QT phaùt sinh töø hvi luaät QT khoâng caám ) Xem saùch giaùo khoa • Nguyeân nhaân daãn ñeán • Cô sôû xaùc ñònh traùch nhieäm phaùp lyù QT khaùch quan : phaûi coù qui ñònh trong phaùp luaät QT, haønh vi xaõy ra phaûi coù thaät vaø khoâng bò phaùp luaät QT nghieâm caám, coù moái quan heä nhaân quaû vôùi haønh vi • Boài thöôøng thieät haïi chæ ñaët ra veà maët vaät chaát : tieàn hay nguyeân traïng, khaéc phuïc thieät haïi III Traùch nhieäm phaùp lyù QT chuû quan Laø traùch nhieäm phaûi boài thöôøng do haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa mình gaây ra 1 Caên cöù ñeå xaùc ñònh • Coù haønh vi traùi phaùp luaät QT, goàm 4 daáu hieäu Haønh vi vi phaïm theå hieän döôùi daïng haønh ñoäng hay khoâng haønh ñoäng Dieãn ra do caùc cô quan nhaø nöôùc, vieân chöùc nhaø nöôùc, coâng daân quoác gia thöïc hieän nhö xaâm löôïc, taán coâng bieân giôùi, chæ ñaïo xaâm nhaäp toøa ñaïi söù … Khoâng ngaên caûn caùc haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT maø coâng daân ñang thöïc hieän, khoâng tröøng trò caùc coâng daân gaây haïi coâng daân nöôùc khaùc, khoâng ra vaên baûn thöïc hieän caùc cam keát QT Haønh vi traùi phaùp luaät QT phaûi laø haønh vi vi phaïm nghóa vuï QT, khoâng phuø hôïp vôùi caùc nghóa vuï ghi nhaän trong caùc ñieàu öôùc QT vaø taäp quaùn QT maø quoác gia ñaõ kyù keát, khoâng phuø hôïp vôùi caùc nguyeân taéc cô baûn cuûa luaät QT Caùc nghóa vuï naøy ñang coù hieäu löïc ñoái vôùi quoác gia vaøo thôøi ñieåm haønh vi vi phaïm ñöôïc thöïc hieän Ví duï Cô quan haønh phaùp vi phaïm nghóa vuï qui ñònh trong WTO nhöng vaên baûn naøy chöa phaùt sinh hieäu löïc thì khoâng coù traùch nhieäm raøng buoäc Haønh vi ñöôïc xem xeùt treân cô sôû luaät QT  cho duø phuø hôïp vôùi luaät quoác gia nhöng laïi khoâng phuø hôïp vôùi luaät QT thì vaãn laø haønh vi vi phaïm • Coù thieät haïi xaûy ra, laø cô sôû ñeå giaûi quyeát vaán ñeà boài thöôøng : söï xaâm haïi ñeán caùc lôïi ích luaät QT baûo veä  coù theå laø 30
LOP 5C/2009

Thieät haïi veà vaät chaát hay phi vaät chaát, hay vöøa laø vaät chaát vöøa laø phi vaät chaát Ví duï : Thieät haïi tính maïng coâng daân, taøi saûn vs. uy tín, danh döï Haønh vi xaâm löôïc cuûa Myõ vôùi VN Thieät haïi coù theå laø thieät haïi tröïc tieáp hay giaùn tieáp, gaây ra vôùi 1 quoác gia hay nhieàu quoác gia Ví duï : Taán coâng ñaùnh ñaäp, chieám duïng traùi pheùp taøi saûn cuûa ngöôøi nöôùc ngoøai  gaây thieät haïi giaùn tieáp cho quoác gia cuûa ngöôøi nöôùc ngoøai Thieät haïi coù theå gaây ra cho 1 chuû theå nhaát ñònh hay coù theå nhieàu chuû theå hay coâng ñoàng Ví duï : Xaâm löôïc, xaâm phaïm lôïi ích QT baûo veä : khoâng thöïc hieän nghóa vuï veà baûo veä moâi tröôøng • Coù moái lieân heä giöõa haønh vi traùi phaùp luaät QT vaø thieät haïi Haønh vi traùi phaùp luaät QT phaûi laø nguyeân nhaân daãn ñeán haäu quaû xaûy ra thieät haïi veà vaät chaát vaø tinh thaàn Ghi chuù : Loãi khoâng ñöôïc xem laø cô sôû ñeå xaùc ñònh traùch nhieäm phaùp lyù QT chuû quan ( laãn khaùch quan ) do cho raèng vieäc xaùc ñònh loãi laø vieäc raát khoù khaên vaø khoâng caàn thieát Ví duï: Quan chöùc VN coá tình vöôït quaù thaåm quyeàn ra quyeát ñònh xöû lyù vieân chöùc ngoïai giao thì Nhaø nöôùc VN duø khoâng coù loãi vaãn phaûi boài thöôøng 2 . Caùc theå loïai vi phaïm phaùp luaät QT Caên cöù vaøo möùc ñoä thieät haïi do caùc haønh vi viphaïm phaùp luaät QT, chia ra • Toäi aùc QT : haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cöïc kyø nguy hieåm cuûa 1 chuû theå luaät QT, laøm toån haïi hoøa bình an ninh QT, laøm toån haïi quyeàn lôïi quan troïng vaø söï soáng coøn cuûa 1 daân toäc, 1 quoác gia hay 1 toå chöùc QT. Bao goàm Toäi aùc choáng hoøa bình . Ví duï: Laäp keá hoïach, tieán haønh chieán tranh xaâm löôïc Toäi aùc choáng laïi quyeàn daân toäc töï quyeát .Ví duï :Haønh vi duøng vuõ löïc duy trì quyeàn ñoâ hoä cuûa caùc ñeá quoác tröôùc ñaây Toäi aùc choáng nhaân loaïi .Ví duï :Baûo veä nhaân phaåm con ngöôøi  ngöôïc ñaõi tuø nhaân, toäi aùc dieät chuûng Toäi aùc huûy hoïai moäi tröôøng moâi sinh : vi phaïm caùc ñieàu öùôc QT veà baûo veä moâi tröôøng .Ví duï : taøng tröõ söû duïng vuõ khí haït nhaân, vi truøng, hoùa hoïc, gaây oâ nhieãm nghtroïng nguoàn nöôùc, bieån caû  ngoøai quoác gia thì caùc caù nhaân cuõng bò truy cöùu traùch nhieäm hình söï caùc veà haønh vi cuûa mình Ví duï : toøa aùn QT Nuremberg vaø Tokyo xeùt xöû toäi phaïm chieán tranh theá giôùi laàn thöù 2 • Coøn laïi laø nhöõng vi phaïm phaùp luaät QT thoâng thöôøng Ví duï: Vi phaïm veà thöïc hieän nghóa vuï, veà giaûi thích ñieàu khoûan ñieàu öôùc QT Ghi chuù : Haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT khaùc vôùi toäi phaïm QT,

31

LOP 5C/2009

Toäi phaïm QT : haønh vi cuûa caù nhaân  Caù nhaân tröôùc vaønh moùng ngöïa khoâng phaûi laø chuû theå luaät QT maø chæ laø nhöõng yeáu toá caáu thaønh neân haønh vi vi phaïm phaùp luaät QT cuûa quoác gia Chuû theå luaät QT laø quoác gia khoâng phaûi chòu traùch nhieäm hình söï maø chæ chòu traùch nhieäm veà vaät chaát ,tinh thaàn . Caùc caù nhaân khi vi phaïm thì phaûi chòu traùch nhieäm veà hình söï 3 . Hình thöùc thöïc hieän traùch nhieäm phaùp lyù QT • Laøm thoûa maõn yeâu caàu cuûa beân bò haïi : laø 1 hình thöùc thöïc hieän traùch nhieäm phi vaät chaát nhö xin chia buoàn, thoâng caûm chính thöùc hay xin loãi, cam keát khoâng taùi phaïm, long troïng tuyeân boá chính thöùc thöøa nhaän vieäc vi phaïm, ban haønh vaên baûn phaùp luaät ngaên ngöøa vi phaïm vaø xeùt xöû nghieâm minh caùc caù nhaân vi phaïm hay coù theå boài thöôøng chuùt ñænh thieàt haïi veà danh nghóa • Khoâi phuïc nguyeân traïng : khoâi phuïc tình traïng ban ñaàu tröôùc khi vi phaïm; traû laïi toaøn boä taøi saûn, ra leänh chaám döùt haønh vi vi phaïm, hoøan traû nhöõng ñoà vaät ñaõ maát ñi Ví duï :Khi giaûi quyeát trchaáp naêm 1962 veà ngoâi ñeàn giöõa Thaùi lan vaø Campuchia, toøa QT ñaõ yeâu caàu Thaùi lan phaûi traû laïi ñoà vaät trong ñeàn • Boài thöôøng vaät chaát : tieàn haøng hoùa, taùi döïng laïi nhöõng coâng trình Ví duï : Israel phaûi xaây döïng laïi nhöõng coâng trình bò phaù huûy, boài thöôøng baèng tieàn caùc thieät haïi • Traõ ñuûa : laø hình thöùc traùch nhieäm vaät chaát coù theå thöïc hieän thoâng qua haønh vi ñaùp traû 1 caùch töông xöùng ñoái vôùi caùc haønh vi vi phaïm treân cô sôû luaät QT Ví duï : Naâng thueá suaát nhaäp khaåu ximaêng Thaùi lan töø 3 leân 10% Ghi chuù : Phaân bieät hvi vi phaïm phaùp luaät QT vôùi haønh vi thieáu thaân thieän  Haønh vi thieáu thaân thieän ko vi phaïm phaùp luaät QT nhöng laïi coù theå vi pham nhöõng qui ñònh veà ñaïo ñöùc, nghi thöùc, leã taân QT Ví duï : Phaân bieät ñoái xöû ñoái vôùi nguyeân thuû VN vaø thöïc hieän nghi thöùc ngoïai giao ñoùn tieáp nguyeân thuû khoâng trang troïng nhö khi ñoùn tieáp caùc nguyeân thuû quoác gia khaùc ( luaät QT chæ qui ñònh chung laø phaûi aùp duïng nghi thöùc troïng theå nhaát cuûa moãi quoác gia nhöng khoâng qui ñònh caùc chi tieát cuï theå nhö duyeät ñoäi danh döï, keùo quoác kyø, cöû quoác ca )  VN coù theå traû ñuõa baèng caùch aùp duïng nghi thöùc ngoïai giao ñoùn tieáp nguyeân thuû khoâng trang troïng töông töï khi nguyeân thuû quoác gia cuûa nöôùc ñoù gheù thaêm VN • Tröøng phaït QT ( cheá taøi QT ) ñöôïc thöïc hieän qua 2 hình thöùc Tröøng phaït caù theå : do 1 quoác gia thöïc hieän vôùi 1 quoác gia vi phaïm Ví duï : Caét ñöùt quan heä, truïc xuaát ñaïi söù, ñoùng cöûa laõnh söï, caét ñöùt quan heä kinh teá, vaên hoùa Tröøng phaït taäp theå : do nhieàu quoác gia thöïc hieän treân cô sôû phaùp luaät QT ( hieán chöông LHQ ) Ví duï: Ñieàu 39 -41 ôû chöông 7 veà caùc bieän phaùp tröøng phaït taäp theå cuûa LHQ

32

LOP 5C/2009

Tröøng phaït phi vuõ trang : nhö caét ñöùt 1 phaàn hay toøan boä quan heä kinh teá, caét ñöùt giao thoâng lieân laïc hay caét ñöùt quan heä ngoïai giao Tröøng phaït vuõ trang : thöïc hieän caùc cuoäc haønh quaân cuï theå Haïn cheá chuû quyeàn : tieán haønh chieám ñoùng 1 phaàn laõnh thoå, haïn cheá quyeàn Ví duï : Sau theá chieán thöù 2, phe Ñoàng minh ñaõ phaân chia laõnh thoå Ñöùc. khoâng cho Ñöùc YÙ Nhaät thaønh laäp löïc löôïng vuõ trang ñöa quaân ra nöùôc ngoøai 4 . Caùc tröøông hôïp mieãn traùch nhieäm phaùp lyù QT ( chuû quan ) Xem saùch giaùo khoa ( 2007 ) • Töï veä hôïp phaùp • Ñoái phoù haønh vi vi phaïm • Do söï ñoàng yù cuûa quoác gia bò haïi • Baát khaû khaùng 60 phuùt thi, goàm 3 daïng caâu hoûi • Caâu traéc nghieäm ñuùng sai • So saùnh phaân tích toång hôïp • Baøi taäp tình huoáng Vd Gæa söû quoác gia A ñaõ kyù keát hieäp ñònh thöông maïi vôùi quoác gia B. Sau ñoù, quoác gia A kyù hôïp ñoàng khai thaùc daàu coù thôøi haïn laø 10 naêm vôùi coâng ty C cuûa quoác gia B. Naêm naêm sau quoác gia A tuyeân boá quoác höõu hoùa taát caû caùc coâng ty khai thaùc daàu vaøchæ boài thöôøng 50% giaù trò taøi saûn Cô quan naøo coù thaåm quyeàn giaûi quyeát trchaáp  phaûi do caùc beân trchaáp thoûa thuaän quyeát ñònh, coù theå laø thoûa thuaän tröôùc ( ghi trong ñieàu öôùc ) coù theå laø thoûa thuaän sau khi trchaáp phaùt sinh Gía trò cuûa quyeát ñònh cuûa cô quan trchaáp  chæ phaùn quyeát cuûa toøa aùn QT, troïng taøi QT môùi coù giaù trò raøng buoäc Giaûi quyeát nhö theá naøo ?  Neáu hieäp ñònh coù qui ñònh thì haønh vi quoác gia A traùi phaùp luaät ( duø quoác gia A veà nguyeân taéc coù quyeàn ra tuyeân boá quoác höõu hoùa caùc coâng ty khai thaùc daàu : vaán ñeà noäi boä cuûa quoác gia ) Theo coâng öôùc QT veà ngoïai giao vaø coâng öôùc QT veà bieån, nhöõng haønh vi sau coù phaûi gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT hay khoâng 1 Quoác gia A ngaên caám quyeàn quaù caûnh QT cuûa taøu QT taïi eo bieån  khoâng ñöôïc caám 2 Haønh vi quaù khích cuûa coâng daân gaây thieät haïi cho truï sôû cô quan ngoaïi giao  quoác gia phaûi gaùnh chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT 3 Baùo chí nöôùc A tuyeân truyeàn boâi nhoï  Quoác gia A phaûi chòu traùch nhieäm phaùp lyù QT 4 Quoác gia A ra qui ñònh baûo hoä ñoà chôi gaây thieät haïi kinh teá cho coâng ty X cuûa quoác gia B  Quoác gia A vi phaïm neáu hieäp ñònh coù qui ñònh

33

LOP 5C/2009

34

LOP 5C/2009

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->