P. 1
Tac Pham Kinh Dien Hồ Chí Minh

Tac Pham Kinh Dien Hồ Chí Minh

|Views: 51|Likes:
Được xuất bản bởiThu Hà Lê

More info:

Published by: Thu Hà Lê on Dec 05, 2013
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/27/2014

pdf

text

original

1

2
3
4
LỜI NÓI ĐẦU
----`----
Để phục vụ cho việc học tập của sinh viên chuyên ngành Triết học và
học viên các lớp Bồi !ơ"ng #ia$ng viên T! t!ơ$ng %ồ &hí 'inh tại Đại học
(hoa %ọc %uế) *!ợc s!̣ ph+n công cu$a Bộ ,ôn T! t!ơ$ng %ồ &hí 'inh)
ch-ng tôi .iên so/n cu0n s1ch 2#i3i thiệu ,ột số t1c ph4, 5inh *iển t!
t!6ng %7 &h8 'inh9:
;ội ung cu0n s1ch ho<n th<nh trên cơ sơ$ 5ế th!̀a cuốn sách Giới
thiệu cac tac phẩm kinh điển tư tưởng Hồ Chi Minh của T= Thái ;gọc T>ng)
;hà ?u+́t .a$n Thu+̣n %óa) %uế @AA@) có .ô$ sung) hoàn thiện thê, ,ột số tác
ph+$, ,ới !̣a vào tà i liệu tha, 5ha$o chu$ yếu là B@ t+̣p %ồ &hí 'inh toàn
t+̣p C ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia E %à ;ội E @AAA:
&uốn sách này gồ, @ ph+̀n) ph+̀n BF Đôi nǴt về hoàn ca$nh ra *ời cu$a
t! t!ơ$ng %ồ &hí 'inhH ph+̀n @F #iới thiệu hoàn ca$nh ra *ời) nội ung và giá
trị cu$a các tác ph+$, tiêu .iê$u cu$a &hu$ tịch %ồ &hí 'inhF Yêu sách của nhân
dân An Nam; Ban an chê đô thuc dân Phap; Dưong Kach mệnh; Bốn ván
kiên vá́n tá́t đưoc xem la Cưong linh chính tri đâu tiên của Dảng; Tuyên ngôn
Dôc lâp; Loi kêu goi toan quôc khang chiên 1946; Sửa đổi lối lam viêc; Dao
đuc cach mang 1955 va Dao đuc cach mang 1958; Nâng cao đao đức cách
mang quét sach chủ nghia cá nhân; Di chúc.
;hIng t! t!6ng l3n của &hủ tJch %7 &h8 'inh *!Kc phLn 1nh trong
#iáo trình #iới thiệu ,ột số tác ph+$, 5inh *iê$n t! t!ơ$ng %7 &h8 'inh làF
2Muôn cuu nước va giai phong dân tôc không co con đưong nao khac con
đưong cach mang vô san9: ĐM l< nNi ung tOng Du1t của t! t!6ng %7 &h8
'inh: 2Không co gi quy hon đôc lâp, tu do9 l< *iể, ?uPt ph1t và là s!̣
?uyên suốt của t! t!6ng %7 &h8 'inh: Dôc lâp dân tôc gán bo thông nhât với
chu nghia xã hôi l< luân điểm trung tâm của t! t!6ng %7 &h8 'inh) nM th+,
nhập v< ?uyên su0t to<n .N hệ th0ng t! t!6ng của ;g!Qi trong c1c thQi 5R v<
trên c1c lSnh vTc:
Uh!ơng ph1p c1ch ,/ng của &hủ tJch %7 &h8 'inh l< ,Nt hệ th0ng
*!Kc thể hiện *a /ng v< phong ph- 6 c1c thQi 5R) c1c giai *o/n 5h1c nhau,
trên tinh thân 2di bât biên, ung van biên¨, lây muc tiêu không thay đôi la đôc
5
lâp, thông nhât cua Tô quôc, tu do, hanh phuc cua nhân dân lam gôc.
Lân đâu tiên trong cac đang công san câm quyên, Chu tich Hồ Chi
Minh nêu lên tư tưởng: ĐLng phLi ?Vng *1ng vWa l< ng!Qi lXnh */o s1ng
su0t) vWa l< ng!Qi *<y t3 thật trung th<nh của nh+n +n:
Đ/i *o<n 5Yt +n tNc trong tư tưởng Hồ Chi Minh, la môt chiên lưoc co
ban, lâu dai, trong tiến trinh cach mang Viêt Nam. T! t!6ng */i *o<n 5Yt %7
&h8 'inh mãi mãi la môt suc manh lam nên tháng loi cua cach mang Việt
Nam.
T! t!6ng %7 &h8 'inh vZ ?+y Tng nh< n!3c của +n) o +n) v[ +n la
su vân dung sang tao hoc thuyêt vê nha nước cua chu nghia Mac - Lênin,
chon loc, kê thua ca nhung tinh hoa trong việc xây dung nha nước đã co
trong lich su dân tôc va nhân loai.
Ban thân Ngưoi la môt tâm gưong tron ven cua đao đuc mới: =u0t *Qi
phPn *Pu) hy sinh v[ lKi 8ch của TO Du0c) v[ h/nh ph-c của nh+n +n. T!
t!6ng */o *Vc %7 &h8 'inh la môt thể thông nhât giua đao đuc với chinh tri,
đao đuc với tai náng, giua noi va lam, giua đao đuc cach mang va đao đuc
đoi thưong.
Dể hiểu ro nhung gia tri phong phu va toan diện của tư tưỏng Hô Chí
Minh, cân đoc, tim hiểu va nghiên cứu %7 &h8 'inh To<n tập) trọn .ộ B@
t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) B\\] ^@AAA) @AAA@_: Cuốn
#iáo trình giới thiệu ,ột số tác ph+$, 5inh *iê$n t! t!ơ$ng %ồ &hí 'inh) chỉ
phản ánh mô t phân nôi dung bô sach kinh điển lớn nhât, co gia tri ly luân va
thuc tiên cao nhât ấy vê cach mang Việt Nam.
'`c a *X cM nhiZu c0 gbng *+̀u t! .iên so/n và s!$a ch!"a) song cu0n
s1ch ccng 5hông tr1nh 5hdi nhIng hạn chế: T1c giL rPt ,ong nhận *!Kc sT
gMp e của c1c ./n *7ng nghiệp) *ọc giL gfn ?a *ể cu0n s1ch ng<y c<ng *!Kc
ho<n thiện hơn:
%uY) th1ng Ag n>, @ABA
T1c giL
ThS Hoàng Ngọc Vĩnh
TS Thái Ngọc Tăng
6
MUC LUC
Loi mỏ đâu....................................
Phân 1: Dôi nét vê bối cảnh ra đoi của tư tưỏng Hô Chí Minh...
Phân 2: Giói thiêu môt số tác phẩm kinh điển tiêu biểu tư tưỏng Hô Chí
Minh....
Giói thiêu tác phẩm hêu sách cu$a nh+n nh+n in ;a,::::::
Giói thiêu tác phẩm Ba$n án chế *ộ th!̣c +n Uháp:::::
Giói thiêu tác phẩm Đ!ờng (ách ,ệnh:::::
Giói thiêu tác phẩm &!ơng li"nh chính trị *+̀u tiên cu$a Đa$ng:::::
Giói thiêu tác phẩm Tuyên ngôn Độc l+̣p:::::
Giói thiêu tác phẩm jời 5êu gọi toàn Duốc 5háng chiến 1946.....
Giói thiêu các tác phẩm vê *ạo *!́c tiêu biểu của Chủ tich Hô Chí Minh....
Kết luân
7
PHÀN 1
ĐÔI NÉT VỀ BỐI CẢNH RA ĐỜI CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1. Hoàn cảnh kinh tế - xa hôi Viêt Nam giai doan cuối thế kỷ XIX
dầu thế kỷ XX
Gia Long la ngưoi đâu tiên đa thống nhất đất nưóc sau hon 2000 nám
bi chia cá́t. Dê cao Nho giáo lên đia vi đôc tôn, nhưng Gia Long (1802 -
1820), Minh Mang (1820 - 1840), Thiêu Tri (1841 - 1847) đêu la nhưng
ngưoi biết giưong cao ngon co Phât giáo để thu phuc nhân tâm vói ý thức dân
tôc cao, du chưa đưoc long dân thi đôc lâp nưóc ta vân đưoc giư vưng.
Tu Duc (1848 - 1882) la ngưoi không thích lam vua chỉ thích lam tho,
sao nhang viêc nưóc, lai thi hanh nhung chinh sach không phu hop với tinh
thê lam cho đoi sông của nhân dân, trước hêt la nông dân trỏ nên rât co cuc.
Mâu thuân giua nhân dân với bon vua quan nha Nguyên trở nên hêt suc gay
gát. Dất nưóc Viêt Nam vi thế đa nhanh chóng bi thưc dân Pháp xâm lưoc.
Tu thang 7 nám Mâu Ngo (31-7-1858) nám Tu Duc thu 11, tư ban
Phap bát đâu xâm lưoc Việt Nam. Thang 1 - 1859, chung đanh chiêm Gia
Dinh. Nám 1862, chung buôc triêu đinh nhưong đut ba tinh miên Dông Nam
Bô báng hoa ước Nhâm tuât (1862). Ngay 25 6 - 1867, chung lây nôt ba
tinh miên Tây. Sau khi thôn tinh xong cac tinh Nam Ky, ngay 15 - 10 nám
Quy dâu (1873), chung bát đâu đanh chiêm Ha Nôi.
Nám 1883, quân Phap khởi binh đanh vao cua Thuân An (Thua Thiên
Huê) va buôc triêu đinh nha Nguyên phai ky Hoa ước Hacmáng (1883). Nám
sau, ngay 6 6 - 1884, Phap tiêp tuc uy hiêp va buôc triêu đinh Huê phai ky
hiệp ước Patonôt, thua nhân nước Phap 'bao hô¨ ca Trung Ky va Bác Ky.
Nên thông nhât Tô quôc do nhân dân ta bao đoi xây đáp báng mồ hôi va
xưong mau đã bi Hiệp ước Patonôt lam tan võ. Dât nước roi vao tinh trang
chia ba bởi chinh sach 'chia để tri¨ cua thuc dân Phap.
Khuât phuc đưoc triêu đinh nha Nguyên, nhưng kháp noi tu Nam chi
Bác thuc dân Phap đã vâp phai y chi chông xâm lưoc kiên cưong cua nhân
dân ta. Nám 1862, Trưong Công Dinh bất chấp la quan lai của triêu đinh, tu
nguyện ở lai với nghia quân để chông giác Phap với tinh thân: lây lau lam co,
gây tâm vông lam binh khi, nhât đinh không bao gio ngung chiên đâu chông
quân cướp nước. Nguyên Trung Truc đã lãnh đao khang chiên ở cac đia
phưong Tân An, Rach Gia, Thu Thua, Bên Luc, Long Thanh, Tân Uyên v.v..,
khi bi giác bát đã hiên ngang tuyên bô: 'Bao gio ngưoi Tây nhô hêt co nước
Nam thi mới hêt ngưoi nước Nam đanh Tây¨. Nguyên Huu Huân (tuc thu
khoa Huân) lãnh đao phong trao chông Phap ở cac vung Mÿ Tho, Mÿ Quy,
Tam Binh, Rach Gâm, Cai Lây,.. trong nhung nám 1868 -1875.
Giác Phap phai mât gân 30 nám (1858 -1884) mới chiêm đưoc nước ta.
Nhưng, chưa đây môt nám sau hiệp ước Patonôt, vua Tu Duc chêt, Ham
Nghi lên nôi ngôi (1885) đã cung với Tôn Thât Thuyêt va Trân Xuân Soan ra
mât lệnh cho quân dân cac đia phưong không đưoc hop tac với Phap. Nám
1886, Ham Nghi roi khoi kinh thanh, lâp cán cu khang chiên ở Tân Sở
(Quang Tri) va ha Chiêu Cân vưong cuu quôc.
8
Chiêu Cân vưong đã cô vu phong trao khang Phap lam bung lên môt
phong trao khởi nghia kháp noi: Tiêu biểu la khởi nghia Dinh Công Trang ở
Ba Dinh, Thanh Hoa (1886 - 1887); cua Phan Dinh Phung ở Vu Quang, Ha
Tinh (1885 -1896); cua Nguyên Thiện Thuât ở Bãi Sây, Hưng Yên (1885
-1889); khởi nghia Yên Thê cua Hoang Hoa Tham ở Yên Thê, Bác Giang
(1885 - 1913); khởi nghia cua vua Duy Tân (5 - 1916); v.v.
Tuy long yêu nước va dung cam co thua nhưng tât ca nhung phong
trao yêu nước noi trên cuôi cung đêu thât bai. Việt Nam tu môt nước phong
kiên đôc lâp trở thanh thuôc đia cua thuc dân Phap. Dưới su đô hô cua thuc
dân Phap, xã hôi Việt Nam co nhiêu thay đôi do chinh sach cai tri cua chung
gây nên.
Vê chinh tri, thuc dân Phap thi hanh chinh sach chuyên chê điển hinh.
Moi quyên hanh đêu nám trong tay ngưoi Phap. Vua, quan Việt Nam chi
đong vai tro bu nhin. Chung thi hanh chinh sach 'chia để tri¨, hong lam suy
yêu truyên thông đoan kêt dung nước va giu nước cua nhân dân ta. Chung
chia r• ca ba dân tôc anh em trên ban đao Dông Dưong, rồi lâp ra xu Dông
Dưong thuôc Phap nhám xoa tên cac nước Việt Nam, Lao, Campuchia khoi
ban đồ thê giới. Noi vê chinh sach nay cua bon thuc dân, Nguyên €i Quôc
đã viêt: 'Chu nghia thuc dân Phap không hê thay đôi cai châm ngôn 'chia để
tri¨ cua no. Chinh vi thê ma nước An Nam, môt nước co chung môt dân tôc,
chung môt dong mau, chung môt phong tuc, chung môt lich su, chung môt
truyên thông, chung môt tiêng noi, đã bi chia nám, s• bay. Loi dung môt cach
xao tra su chia cát ây, ngưoi ta hy vong lam nguôi đưoc tinh đoan kêt, nghia
đồng bao trong long ngưoi An Nam va tao ra môi xung khác giua anh em
ruôt thit với nhau. Sau khi đẩy ho chông lai nhau, ngưoi ta lai gh‚p môt cach
gia tao cac thanh phân ây lai, lâp nên môt 'liên bang¨ goi la Liên bang Dông
Dưong¨
1
.
Vê ván hoa, chung thi hanh chinh sach ngu dân hong nô dich nhân dân
ta trong vong ngu tôi. Cac quyên tu do đêu bi câm. Chung xây dung nha tu
nhiêu hon trưong hoc va bệnh viện. Chung bưng bit, ngán can anh hưởng ván
hoa tiên bô trên thê giới, kể ca ván hoa tiên bô Phap dôi vao Việt Nam, nhưng
lai khuyên khich ván hoa đồi truƒ, mê tin di đoan...
Vê kinh tê, tư ban Phap không phat triển công nghiệp náng ma chi mở
mang môt sô nganh truc tiêp phuc vu cho bô may thông tri va khai thac tai
nguyên để cung câp nguyên liệu cho nên công nghiệp cua nước Phap. Song,
nhung xưởng may tai ch„ nay vân phu thuôc vao cac co sở kinh tê ở chinh
quôc. Cac nganh kÿ thuât khac như khai thac mo thiêc, k•m, chi, vang, phôt
phat, than đêu thuôc quyên cac công ty tư ban Phap đôc quyên. Nhung nganh
kÿ nghệ như vân tai (hoa xa, xe điện, tau thu…,..), nha may điện, đêu do cac
công ty ngưoi Phap kinh doanh.
Chinh sach đôc quyên kinh tê cua thuc dân Phap đã biên Việt Nam
thanh thi trưong, noi vo v‚t tai nguyên va boc lôt nhân dân báng thuê khoa
náng nê va nhân công r• mat cua chinh quôc.
1
Hồ Chi Minh: To<n tập) Nxb Chinh tri quôc gia, Ha Nôi, 2000, t.2, tr. 116.
9
Bên canh su boc lôt lao đông, cướp đoat tai nguyên, đât đai, thuc dân
Phap con duy tri chê đô phong kiên để giup chung boc lôt báng đia tô, loi tuc
va cac hinh thuc thuê khoa rât náng nê.
Cac mâu thuân xã hôi ngay cang trở nên sâu sác.
Trong khi mâu thuân giua nhân dân, chu yêu la nông dân, với giai câp
đia chu phong kiên chưa đưoc giai quyêt, thi mâu thuân giua dân tôc Viêt
Nam với bon đê quôc Phap thông tri va phong kiên tay sai cua chung lai phat
sinh, cang đẩy nhanh qua trinh cach mang hoa nhân dân Viêt Nam.
Danh gia thuc trang xã hôi noi trên, Nguyên €i Quôc đã co môt phat
hiện đôc đao co y nghia khai quat vê mát ly luân: 'Su tan bao cua chu nghia
tư ban đã chuẩn bi đât rồi: Chu nghia xã hôi chi con phai lam cai việc la gieo
hat giông cua công cuôc giai phong nua thôi¨
2
.
Phưong thuc san xuât tư ban chu nghia theo mô hinh Phap trum lên
phưong thuc san xuât phong kiên Việt Nam l„i thoi đã lam biên đôi va phân
hoa cac giai câp trong xã hôi Việt Nam:
Giai câp đia chu phong kiên đã tung giu vai tro tiên bô nhât đinh trong
lich su. Tu khi triêu đinh nha Nguyên đâu hang thuc dân Phap, ban thân giai
câp nay cung bi phân hoa mãnh liệt. Môt bô phân nho can tâm lam tay sai
cho thuc dân Phap để duy tri quyên loi cua minh. Môt bô phân không nho
tiêp tuc truyên thông dân tôc, đê xướng va lãnh đao cac phong trao Ván thân,
Cân vưong, chông đê quôc Phap xâm lưoc, mong muôn khôi phuc lai triêu
đai phong kiên. Môt sô trở thanh lãnh tu cua phong trao quân chung nông dân
vua đâu tranh chông thuc dân Phap vua chông triêu đinh ban nước. Môt bô
phân nho chuyển sang kinh doanh theo lôi tư ban chu nghia.
Giai câp tư san Việt Nam bát đâu xuât hiện tu trong thoi gian Chiên
tranh thê giới thu nhât (1914 - 1918). Vua ra đoi, no đã bi suc ch†n ‚p cua tư
ban Phap, lam phân hoa thanh hai bô phân. Môt sô it ôm chân đê quôc, tham
gia vao cac co quan chinh tri va kinh tê cua thuc dân Phap. Ho trở thanh lớp
tư san mai ban, co quan hệ chát ch• với thuc dân Phap. Môt bô phân la tư san
dân tôc, tuy co mâu thuân nhât đinh với tư ban Phap va triêu đinh phong kiên,
nhưng thê luc kinh tê yêu ớt, qu† quát, lệ thuôc, nên khuynh hướng chinh tri
la cai lưong. Do vây, giai câp tư san dân tôc Việt Nam, tuy co tinh thân yêu
nước, chông phong kiên va đê quôc nhưng ho không co kha náng lãnh đao
cach mang. Ngoai mong muôn lam giau theo con đưong phat triển tư ban chu
nghia, lệ thuôc vao Phap, ho chưa đê xướng ra đưoc môt chu trưong cuu
nước tiên bô nao ca. Ho chi co thể tham gia cuôc đâu tranh ây trong điêu kiện
nhât đinh.
Tâng lớp tri thuc va tiểu tư san la nhung ngưoi vôn đưoc chê đô phong
kiên va thuc dân Phap đao tao. Song, do truyên thông yêu nước chi phôi, ho
khao khat đôc lâp, tu do, dân chu, nhưng cung bi phân hoa. Môt sô it can tâm
lam tay sai. Sô đông vân giu đưoc khi tiêt cua cha ông ta, du ở hoan canh nao
cung không nguôi long cuu nước. Khi co điêu kiện, nhung tri thuc yêu nước
2
Hồ Chi Minh: To<n tập) Nxb Chinh tri quôc gia, Ha Nôi, 2000, t.1, tr. 28.
10
thưong đong vai tro truyên ba nhung tư tưởng mới va la ngoi phao cua cac
cuôc đâu tranh.
Giai câp nông dân khao khat đôc lâp va ruông đât. Ho háng hai chông
đê quôc va phong kiên. Sau các phong trao Ván thân, Cân vưong va nhât la
sau thât bai cua Khởi nghia Yên Thê (1913), luc lưong phong trao nông dân
bi phân tan.
Nông dân la luc lưong đông đao, yêu nước, la ch„ dua cua cac cuôc
khang chiên chông lai su xâm lưoc cua cac thê luc phong kiên phưong Bác
trong lich su. Nhưng, khi đôi đâu với môt k• thu mới - tư ban phưong Tây, ho
không thể vach ra đưong lôi đung đán để tu giai phong va không thể đong vai
tro lãnh đao cach mang.
Giai câp công nhân Việt Nam la san phẩm truc tiêp cua chinh sach
khai thac thuôc đia cua thuc dân Phap. Lớp công nhân đâu tiên xuât hiện vao
cuôi thê k… X‡X, khi thuc dân Phap xây dung môt sô co sở công nghiệp, dồn
trai va thanh phô, phuc vu cho cuôc xâm lưoc va binh đinh nước ta. Trước
chiên tranh thế giói thứ nhất (1914 - 1918), giai câp công nhân con it, chi
khoang hon 10 van ngưoi va trinh đô tâp trung con thâp, phân lớn la công
nhân cac đồn điên cao su va khai thac mo than. Qua thoi ky khai thac thuôc
đia lân thu hai của đế quốc Pháp (1924 - 1929) sô công nhân chuyên nghiệp
đã co tới 22 van ngưoi, chiêm 1,2ˆ sô dân Viêt Nam. Nêu tinh sô ngưoi lam
thuê trong cac hãng kinh doanh tư nhân vua, nho va sô ngưoi vô san, nua vô
san sông ở thanh thi va nông thôn, thi đôi quân vô san ở Việt Nam trước nám
1930 co đên hang triệu ngưoi.
Sinh trưởng trong môt nước thuôc đia, nua phong kiên, cung như nông
dân va cac tâng lớp lao đông khac, giai câp công nhân Việt Nam bi ba tâng
lớp boc lôt cua đê quôc, phong kiên va tư ban ban xu. Phân lớn ho xuât thân
tu nông dân, co quan hệ ruôt thit, gia đinh với nông dân. Do la co sở khach
quan thuân loi lam cho hai giai câp co ban nay co su liên minh tu nhiên tu
khi ra đoi va phat triển trong qua trinh đâu tranh giai phong dân tôc.
Ra đoi trước giai câp tư san dân tôc, chưa co co sở xã hôi cho chu
nghia công đoan va chu nghia cai lưong thâm nhâp, lung đoan tu bên trong,
do vây, tuy con tr•, sô lưong con it, trinh đô khoa hoc va kÿ thuât con thâp,..
nhưng giai câp công nhân ở Viêt Nam la giai câp đai biểu cho luc lưong san
xuât tiên bô nhât, sông tưong đôi tâp trung, co y thuc tô chuc k… luât, co náng
luc cach mang triệt để va co tinh thân quôc tê vô san.
La con đ• cua môt dân tôc anh hung, lớn lên trong hoan canh giai câp
công nhân Nga dưới su lãnh đao cua Dang Công san Bônsêvich đã gianh
đưoc chinh quyên, Quôc tê công san đã thanh lâp, lai đưoc đồng chi Nguyên
€i Quôc giao duc va lãnh đao, giai câp công nhân Việt Nam sớm giac ngô
dân tôc va giac ngô giai câp đã tung bước phat triển tu tu phat sang tu giac.
Thang 11 nám 1922, 600 tho nhuôm Cho Lớn (Nam Bô) vi bi bớt lưong nên
quyêt đinh bãi công. Tu nám 1920 đên nám 1925 co đên 25 cuôc bãi công
trong ca nước. Nôi bât nhât la cuôc bãi công cua công nhân Ba Son nô ra tu
ngay 4 - 8 đên ngay 28 - 11 - 1925 đã 'kim chân¨ chiêc tau ‰.Mit-so-lê cua đê
11
quôc Phap chuẩn bi đưa quân sang đan ap cach mang Trung Quôc. Cuôc đâu
tranh nay co tô chuc, chi đao va biểu hiện tinh thân quôc tê cao ca. Tuy vây,
chi đên nhung nám 1928 - 1929 khi Việt Nam Thanh niên cach mang đồng
chi Hôi (Hôi Việt Nam cach mang thanh niên) chu trưong 'vô san hoa¨ mới
tao điêu kiện cho phong trao công nhân nhanh chong trưởng thanh.
2. Hoàn cảnh quốc tế cuối thế kỷ XIX dầu thế kỷ XX
Giai đoan nay, thê giới co nhung thuân loi: Phưong Dông đã thuc tinh;
Chiên tranh thê giới lân thu nhât bung nô, Cach mang Thang Mưoi Nga
thanh công, Quôc tê công san đưoc thanh lâp; Cac Dang công san đã lân lưot
ra đoi ở môt sô nước châu Šu va châu €...
Ra đi tim đưong cuu nước, Hồ Chi Minh đã hoat đông trong phong
trao công nhân va lao đông môt sô nước trên thê giới, đên với nhân dân cân
lao ở cac nước thuôc đia hoc tâp, nghiên cuu cac trao lưu tư tưởng, cac thể
chê chinh tri, tiêp thu tư tưởng cach mang cua chu nghia Mac - Lênin, ma lua
chon con đưong cuu nước, giai phong dân tôc la con đưong cach mang vô
san.
Nguyên Ái Quôc bước lên vu đai chinh tri khi chu nghia tư ban, chu
nghia đê quôc đã la môt luc lưong quôc tê. Cuôc đâu tranh giai phong dân tôc
ở thê k… XX không con la su đâu tranh cua môt nước nay chông su xâm lưoc
cua môt nước kia nua, ma đã la cuôc đâu tranh cua chung cac dân tôc thuôc
đia chông chu nghia đê quôc, chu nghia thuc dân gán liên với cuôc đâu tranh
cua giai câp vô san quôc tê.
Trong điêu kiện lich su mới, cuôc đâu tranh giai phong dân tôc, nêu chi
tiên hanh riêng r• ở tung nước thi không thể đi đên tháng loi. Su thât bai cua
cac phong trao yêu nước cuôi thê k… X‡X đâu thê k… XX ở Việt Nam đêu thât
bai, không phai vi nhân dân ta thiêu anh hung, cac lãnh tu thiêu nhiệt huyêt
cach mang, ma vi cac lãnh tu đã không nhân thây đưoc đác điểm cua thoi đai,
nên chi tu nôi dây như Phan Dinh Phung, Hoang Hoa Tham, hoác đâu tranh
không tháng nôi thi đi câu ngoai viện như Phan Bôi Châu.
Khi con trong nước, Nguyên Tât Thanh chưa nhân thuc đưoc đác điểm
ây cua thoi đai. Nhưng tu thuc tê lich su, Ngưoi thây r‹ con đưong cua cac
bâc cha anh la không đem lai kêt qua, vi vây Ngưoi phai ra đi tim con đưong
mới cuu nước. Ngưoi đã vưot qua ba đai dưong, bôn châu luc, đát chân lên
khoang 30 nước, trở thanh môt trong nhung nha hoat đông chinh tri đã đi
nhiêu nhât, co vôn hiểu biêt phong phu nhât vê cac nước thuôc đia va cac
nước tư ban đê quôc chu yêu nhât trong nua đâu thê k… XX. Nho đo, Ngưoi
đã hiểu r‹ đưoc ban chât chung cua chu nghia đê quôc, mau sác riêng cua
tung nước đê quôc; đã hiểu đưoc trinh đô phat triển cua nhiêu nước thuôc đia
cung canh ngô; v.v...
Khoang cuôi 1917, Nguyên Tât Thanh tu Anh đên sông va hoat đông
tai Pari, môt trung tâm ván hoa, khoa hoc va chinh tri cua châu Šu. Œ đây,
nho lán lôn trong phong trao lao đông Phap, sat canh với nhung ngưoi yêu
nước Việt Nam va nhung ngưoi cach mang tu cac nước thuôc đia khac cua
Phap, ma Nguyên Tât Thanh đã nhanh chong gia nhâp Dang Xã hôi Phap,
12
chinh đang duy nhât cua Phap bênh vuc cac dân tôc thuôc đia, rồi trở thanh
môt chiên sÿ xã hôi chu nghia.
Nám 1919, Nguyên Ái Quôc nhân danh nhung ngưoi Việt Nam yêu
nước, gui tới Hôi nghi V‚cxây (Hôi nghi Hoa Binh) ban hêu s1ch của nh+n
+n in ;a,, đoi cac quyên tu do, dân chu tôi thiểu cho Việt Nam. Ban yêu
sach không đưoc châp nhân, Nguyên Ái Quôc đã rut ra đưoc bai hoc: Muôn
đưoc giai phong, cac dân tôc chi co thể trông cây vao chinh ban thân minh:
Nhưng luc nay, Ngưoi vân chưa y thuc đưoc đây đu vê con đưong giai phong
dân tôc phai gán liên với hai tac đông quyêt đinh la cach mang Thang Mưoi
va Quôc tê ‡‡‡, vi su tac đông cua hai su kiện nay đã bi bưng bit bởi bao chi
tư san Phap.
Nám 1914, Lênin đã giai tan Quôc tê ‡‡ va thang 3•1919 thanh lâp ra
Quôc tê ‡‡‡, đồng thoi lãnh đao Nha nước Xô viêt đanh bai cuôc chiên tranh
thê giới lân thu nhât cua 14 nước đê quôc va bon bach vệ. Tu 1920, anh
hưởng cua Cach mang Thang Mưoi lan rông ra kháp thê giới, lam cho su
phân liệt trong nôi bô cac Dang Dân chu Xã hôi (Quôc tê ‡‡) thêm sâu sác va
toan diện kháp cac vân đê co ban: Dâu tranh giai phong, cach mang xã hôi,
chuyên chinh vô san, chu nghia dân tôc va chu nghia quôc tê, trong đo co vân
đê dân tôc thuôc đia.
La môt đang viên tich cuc cua Dang Xã hôi Phap, Nguyên Ái Quôc
không đung ngoai cuôc tranh luân ây. Muôn tham gia đâu tranh phai tim hiểu
ly luân. Trước khi tiêp cân với Luân cưong vê vân đê dân tôc va thuôc đia
cua Lênin, Nguyên Ái Quôc đã so bô đi đên kêt luân: Chu nghia tư ban, đê
quôc ở đâu cung tan bao, đôc ac, bât công; ngưoi lao đông ở đâu cung bi ap
buc, boc lôt, đây đoa, 'a ,<u a cM 5h1c nhau) trên *Qi n<y chk cM hai
gi0ng ng!QiF gi0ng ng!Qi .Mc lNt v< gi0ng ng!Qi .J .Mc lNt: '< ccng chk cM
,Nt ,0i t[nh hIu 1i l< thật ,< thôiF t[nh hIu 1i vô sLn9:
Tu nhân thuc vê quan hệ ap buc dân tôc, Ngưoi đã đi tới nhân thuc vê
quan hệ ap buc giai câp, tu quyên cua cac dân tôc, Ngưoi đi đên quyên cua
con ngưoi, trước hêt la cua nhung ngưoi lao đông. Tu xac đinh r‹ k• thu la
chu nghia đê quôc, Ngưoi đã thây đưoc ban đồng minh la nhân dân lao đông
ở cac nước chinh quôc va thuôc đia. Chinh thê, khi đoc Luân cưong cua
Lênin, Ngưoi đã mung rõ đên trao nước mát, đã reo lên như tim ra đưoc môt
phat kiên vi đai. Chinh Luân cưong cua Lênin đã giup Ngưoi tim ra con
đưong chân chinh cuu nước, cuu dân.
Dêm kêt thuc Dai hôi Tua (30 - 12 - 1920), đanh dâu bước ngoát trong
cuôc đoi hoat đông cach mang cua Nguyên Ái Quôc: Tu chu nghia yêu nước
đên với Chu nghia Mac - Lênin, tim thây con đưong giai phong dân tôc minh
trong su nghiệp giai phong tât ca cac dân tôc, đồng thoi mở ra bước ngoát
mới cho bao thê hệ cua ngưoi cach mang Việt NamF TW ng!Qi yêu n!3c
th<nh ng!Qi cNng sLn:
Như vây, chủ nghia tư bản tư canh tranh đa chuyển sang đôc quyên,
xác lâp sư thống tri trên pham vi thế giói, chu$ nghi"a *ế Duốc là 5G$ thù chung
cu$a t+́t ca$ các +n tộc thuộc *ịaH Cách mang Tháng Mưoi Nga thá́ng loi
13
(1917), 2Th!́c ti$nh cu$a các +n tộc ch+u í 9) ,ơ$ ra thời 5ỳ ,ới trong lịch s!$
nh+n loạiH Quốc tế ‡‡‡ đưoc thanh lâp (1919), phong trào công nh+n trong
các n!ớc t! .a$n chu$ nghi"a và phong trào gia$i phóng cu$a các n!ớc thuộc *ịa
càng có Duan hệ ,+̣t thiết với nhau trong cuộc *+́u tranh chống 5G$ thù chung
là chu$ nghi"a *ế DuốcH la nhưng tiên đê trưc tiếp của sư ra đo i tư tưỏng Hô
Chí Minh.
3. Lanh tu Nguyên Ái Quốc, nguòi dầu tiên chấ m dút tình trang
khung hoang duòng lôi cúu nuóc kéo dài gầ n 100 nàm của dân tôc Viêt
Nam.
Viêt Nam kể tu khi thuc dân Phap xâm lưoc đên nhung nám hai mưoi
cua thê k… XX đã chung kiên hon 300 cuôc đâu tranh anh dung chông đê
quôc Phap. Nhưng cuôi cung đêu không gianh đưoc tháng loi, không phai vi
nhân dân Viêt Nam thiêu y chi gianh đôc lâp, ma con thiêu tri thuc lam nên
tang tư tưởng cho việc ra đoi môt đưong lôi cach mang đung đán.
Cuối thế kỷ X‡X, đâu thế kỷ XX, giai cấp phong kiến Viêt Nam đa bac
nhưoc không thể đảm đưong sứ mênh lich sử dân tôc Viêt Nam. Thât bai cua
phong trao Cân vưong la do thiêu đưong lôi đung, thiêu môt tô chuc cach
mang co kha náng dân dát nhân dân đên tháng loi. Thât bai cua phong trao
nay đanh dâu su châm dut thoi ky đâu tranh chông ngoai xâm trong khuôn
khô hệ tư tưởng phong kiên.
Thât bai sau ba mưoi nám đanh du kich cua cu Hoang Hoa Tham cung
chung to đo không phai la con đưong giai phong co hiệu qua.
Sau khi tung bước ly khai con đưong giai phong dân tôc theo hệ tư
tưởng phong kiên, nhiêu ngưoi yêu nước hướng ra nước ngoai, tim đên
nhung con đưong mới để mong đưoc giai phong: con đưong Nghi viện cua tư
san Phap (1789), con đưong Duy Tân cua Nhât Ban (1860), con đưong cach
mang Tân Hoi cua Trung Quôc (1911), v.v.
Ž thuc hệ cua giai câp tư san phưong Tây đã xâm nhâp vao Việt Nam.
Môt sô si phu tiên bô tiêp thu trao lưu tư tưởng nay đã nay ra khuynh hướng
mong muôn nước manh, dân giau theo con đưong tư ban chu nghia. Ho muôn
noi theo con đưong phat triển cua đê quôc Nhât, dua vao Nhât để đanh Phap.
Tiêu biểu cho khuynh hướng nay la Hôi Duy Tân do cu Phan Bôi Châu sang
lâp với muc đich cô đông phong trao, tô chuc luc lưong chông Phap. Sô khac
như cac cu Lưong Ván Can, Nguyên Quyên,.. mở trưong Dông kinh nghia
thuc ở Ha Nôi nhám vao việc cô đông yêu nước, bai xich chinh sach cai tri
cua thuc dân Phap, khuyên khich cai cach, chê giêu hu nho, cưong hao, v.v.
La môt ngưoi chân thanh yêu nước nhưng chu trưong cua cu Phan Chu Trinh
khac h•n với cu Phan Bôi Châu. Phan Chu Trinh tiêu biểu cho phai cai cach
dân chu tư san (1789) phan đôi việc vu trang bao đông chông Phap bât bao
đông, 'bao đông tác tu, bât vong ngoai, vong ngoai tât vong¨. Sau nay trong
thư 'Thât tram¨ gui vua Khai Dinh luc ông ta sang Phap (1922), Phan Chu
Trinh đã viêt: 'mau quay đâu lai ma thoai vi đi, đem chinh quyên tra lai cho
quôc dân để quôc dân đưoc truc tiêp ngay với Chinh phu Phap ma lam việc
đáng mưu loi ich sau nay¨.
14
Phong trao Dông Du, Dông kinh nghia thuc, chông đi phu, nôp thuê ở
Trung ky la kêt qua cua khuynh hướng tư tưởng trên.
So với trước, phong trao giai phong dân tôc ở thoi ky nay co chuyển
biên vê tinh chât. Môt sô tô chuc cuu nước ra đoi: Hôi Duy Tân (1904),
Trưong Dông kinh nghia thuc (1907), Hôi Dông € đồng minh (1908), Việt
Nam quang phuc Hôi (1912 - 1924), v.v. Song, vi đưong lôi chinh tri cua cac
tô chuc nay không r‹ rang, nhât la không dua vao quân chung lao đông, nên
không tâp hop đưoc luc lưong nhân dân. Ho dua vao uy tin ca nhân như kiểu
chu nghia Bo-láng-xki, chu chưa co y thuc lãnh đao báng môt tô chuc tâp
thể, nên không tao ra đưoc su thông nhât trong nhung ngưoi đê xướng phong
trao để phôi hop hanh đông. Vi vây, khi ngưoi thu linh bi đê quôc Phap bát
thi phong trao cung tan rã theo.
Nám 1917, đanh dâu bước ngoát mới trong lich su phat triển cua nhân
loai. Cach mang thang Mưoi Nga thanh công, Quôc tê Công san, Bô tham
mưu cua giai câp vô san va cac dân tôc bi ap buc toan thê giới, ra đoi (3-
1919). Trung Quôc sau phong trao Ngu tu (4 5 - 1919) Dang Công san
Trung Quôc đưoc thanh lâp (1920). Œ Phap, nhung ngưoi phai ta trong Dang
xã hôi đã ly khai Dệ nhi Quôc tê va tan thanh Quôc tê Công san do V.‡.Lê nin
sang lâp, Dang Công san theo Quôc tê ‡‡‡ đưoc thanh lâp (1920). Su kiện
Dang Công san Phap ra đoi không chi la tháng loi cua giai câp công nhân va
nhân dân lao đông Phap ma con la tháng loi cua cac dân tôc thuôc đia Phap.
Dồng thoi, với nhung chuyển biên cua lich su thê giới, cach mang Việt
Nam luc nay cung co nhung chuyển biên mang tinh chât vân đông nôi tai. Do
la việc đồng chi Nguyên €i Quôc thay mát cho tô chuc nhung ngưoi Việt
Nam yêu nước ở Phap gửi Bản hêu s1ch cu$a nh+n +n in ;a, đên Hôi nghi
Hoa binh ỏ Phap (thang 6 - 1919); đo la su kiện Nguyên €i Quôc bo phiêu
tan thanh gia nhâp Quôc tê Công san tai Dai hôi lân thu XV‡‡‡ cua Dang xã
hôi Phap ở Thanh phô Tua; đo la su kiện môt ngưoi thuôc đia - đồng chi
Nguyên €i Quôc tham gia sang lâp Dang Công san Phap, môt Dang Công
san ở 'chinh quôc¨ (1920). Sau đo la tin vê Ngưoi đưoc bâu vao Doan Chu
tich Hôi nông dân Quôc tê (thang 10-1923), du Dai hôi lân thu V Quôc tê
Công san (1924) va cac Dai hôi quôc tê khac trên đât nước Lênin ma bao chi
cua đê quôc Phap đã đưa tin, theo d‹i để tim bát Nguyên €i Quôc. Chinh
điêu đo đã âm thâm cô vu phong trao yêu nước Việt Nam. Gân hon nua la
tiêng bom Pham Hồng Thai mưu sat toan quyên M‚c-lanh (6 -1924) ở Quang
Châu ma Nguyên €i Quôc đanh gia 'như chim ‚n bao hiệu mua xuân¨.
Thang 4 - 1921, trên tap chi cua Dang Công san Phap, Nguyên €i
Quôc viêt: 'Không ngưoi Dông Dưong không chêt, ngưoi Dông Dưong vân
sông, sông mãi mãi. Su đâu đôc co hệ thông cua bon tư ban thuc dân không
thể lam tê liệt suc sông, cang không thể lam tê liệt tư tưởng cach mang, cua
ngưoi Dông Dưong... Dáng sau su phuc tung tiêu cuc, ngưoi Dông Dưong
giâu môt cai gi đang sôi suc, đang gao th‚t va s• bung nô môt cach ghê gớm
khi thoi co đên¨
3
.
3
Hồ Chi Minh To<n tập) ;?. &h8nh trJ Du0c gia) %< ;Ni) @AAA) t+̣p B) trang @g:
15
Dung như nhân x‚t cua Ngưoi, tu nhung nám 1920 trở đi, phong trao
cach mang Việt Nam co nhung chuyển biên manh m•. Bên canh nhung hôi,
đang cach mang mang xu hướng tư tưởng tư san đã xuât hiện nhung tô chuc
yêu nước luc đâu chiu anh hưởng tư tưởng tư san nhưng đã tung bước tu đôi
mới để tiêp thu tư tưởng tiên bô mới. Dác biệt, hệ tư tưởng cua giai câp công
nhân - chu nghia Mac - Lênin bát đâu xâm nhâp vao phong trao yêu nước va
phong trao công nhân ỏ Viêt Nam.
Lich su cach mang Việt Nam tu khi phong trao Cân vưong thât bai
chung minh ráng, giai câp tư san dân tôc chưa bao gio giưong đưoc ngon co
giai phong dân tôc. Dang lâp hiên cua Bui Quang Chiêu (1919) vê cán ban la
môt tâp đoan đia chu 'tư ban hoa¨, chưa phai la đang cua giai câp tư san dân
tôc.
Nám 1926, khi ho đưa ra thuyêt 'Phap - Việt đê huê¨ thi ho đã tu tay
go bo bô mát yêu nước, lô r‹ tinh cach lam tay sai cho đê quôc Phap. 'Thuyêt
truc tri¨ cua Nguyên Ván Vinh, thuyêt 'Bao hoang lâp hiên¨ cua Pham
Quynh đã lô r‹ chân tướng la nhung ngưoi 'hop tac¨ với đê quôc Phap. Xu
hướng quôc gia cai lưong cua nhom Huynh Thuc Khang cung it tiêng vang.
Phong trao đâu tranh trong nhung nám 1923 - 1927 mang tinh chât yêu
nước, đoi tu do, dân chu theo kiểu cach mang tư san, nhưng đông luc cua no
la nhung ngưoi tiểu tư san chu không phai do đang cua giai câp tư san lãnh
đao. Biểu hiện cua phong trao nay la nhiêu hôi, đang yêu nước cua thanh
niên, tri thuc kê tiêp nhau ra đoi: Tân Việt Thanh niên đoan tuc Tâm tâm xã
(1923 - 1925); Hôi Phuc Việt (1925); Dang Thanh niên cua Trân Huy Liệu
(1926); Thanh niên Cao vong Dang cua Nguyên An Ninh (1926-1929); Tân
Việt cach mang Dang (1926 - 1930); Việt Nam quôc dân Dang (1925 -
1930); v.v.
Nhung tô chuc cach mang noi trên đã co tac dung nhât đinh trong việc
truyên ba tư tưởng mới, giao duc long yêu nước va tâp hop môt sô quân
chung thanh niên tri thuc, tiểu tư san. Nhưng, ho chưa vach ra đưoc môt
đưong lôi cach mang phu hop với yêu câu cua dân tôc. Tâm tâm xã nêu cao
quyêt tâm 'khôi phuc quyên lam ngưoi cua ngưoi Việt Nam, nhưng chưa ban
đên chinh thể¨
4
. Tân Việt Cach mang Dang nhân r‹ muc đich giai phong dân
tôc, nhưng chưa thây vi tri lich su cua giai câp công nhân. Việt Nam Quôc
dân Dang chu trưong chông đê quôc, chông phong kiên, nhưng lai sao ch‚p,
râp khuôn Chu nghia tam dân cua Tôn Dât Tiên (Trung Quôc).
Nhin chung, cac hôi va đang yêu nước noi trên co quyêt tâm cuu nước,
nhưng chưa nhân thuc đưoc xu thê phat triển khach quan cua thoi đai sau
Cach mang thang Mưoi Nga; chưa thây đưoc vân đê giai phong dân tôc phai
gán liên với giai phong nhân dân lao đông, giai phong xã hôi, giai phong con
ngưoi, chu nghia yêu nước chân chinh phai gán liên với chu nghia quôc tê vô
san. Ho cung chưa nhân thuc đưoc vân đê đôc lâp dân tôc phai gán liên với
chê đô xã hôi mới co kha náng xoa bo tinh trang ngưoi boc lôt ngưoi. Ho
4
Dang Công san Việt Nam) &1c tO chVc tiZn th+n của ĐLng) Ban nghiên cVu lJch sl ĐLng Trung !ơng
?uPt .Ln) %< ;Ni) B\\m) tr:nB\) n@A:
16
cung không thây hêt ban chât cua chu nghia tư ban, chu nghia đê quôc.
Không nhân thuc đưoc vai tro lãnh đao cua giai câp công nhân; vai tro cua
quân chung nhân dân trước hêt la nông dân trong cach mang va suc manh cua
đoan kêt dân tôc va đoan kêt quôc tê vô san; v.v... Bởi nhung han chê đo,
nhung nha yêu nước trong cac tô chuc nay chưa thể xac đinh môt đưong lôi
cach mang đung đán.
Nguyên Ái Quốc sáng lâp 'Việt Nam Thanh niên cach mang đồng chi
hôi¨ (Hôi Việt Nam cach mang thanh niên). Tư 1925 - 1927, thông qua các
bai giảng, bai nó i tai các lóp đao luyên thanh, thiếu niên ưu tú của Viêt Nam
tai Trung Quốc (đưoc tâp hop thanh tác phẩm 'Dưong Kách mênh¨ xuất bản
tai Trung Quốc nám 1927), Ngưoi la ngưoi đâu tiên đa truyên bá chủ nghia
Mác - Lênin môt cách có hê thống va có tổ chức vao Viêt Nam. Khi sáng lâp
Dảng Công sản Viêt Nam (1930), Nguyên Ái Quốc la ngưo i đâu tiên đa chấm
dứt tinh trang khủng hoảng đưong lối cứu nưóc của dân tôc Viêt Nam kéo dai
gân 100 nám. Lam cách mang ma như cu Phan Châu Trinh thi có khác gi kêu
goi kẻ thu rủ long thưong đối vó i dân ta đâu. La m cách mang ma như cu
Phân Bôi Châu thi có khác chi đuổi hổ cửa trưóc lai rưóc beo cửa sau đâu.
Muốn cứu nưóc, cứu dân thi không có con đưong nao khác la con đưong
cách mang vô sản.
T! t!6ng %7 &h8 'inh l< sT g`p go giIa tr8 tuệ l3n của %7 &h8 'inh
v3i tr8 tuệ của +n tNc v< tr8 tuệ của thQi */i: %7 &h8 'inh tW sT vận *Nng v<
ph1t triển của chủ nghSa yêu n!3c piệt ;a, cu0i thY 5q rsr *fu thY 5q rr)
5hi .bt g`p &hủ nghSa '1c E jênin *X h[nh th<nh nên t! t!6ng %7 &h8 'inh:
4. Chủ tich Hồ Chí Minh, tác phẩm và su nghiêp cách mang
Nhân kỷ niêm 110 nám, ngay sinh của Chủ tich Hô Chí Minh va tiến
tói Dai hôi Dai biểu Toan quốc lân thứ ‡X của Dảng Công sản Viêt Nam, tron
bô Hô Chí Minh toan tâp gôm 12 tâp, do Nha xuất bản Chính tri Quốc gia tái
bản đa lân lưo t ra má́t đôc giả.
Bô %7 &h8 'inh To<n tập
5
, xuât ban nám 2000, tâp hop phân lớn
nhung tac phẩm, bai noi, bai viêt quan trong cua Chu tich Hồ Chi Minh tu
nám 1919 đên nám 1969 đã sưu tâm va xac minh đưoc. Dây la môt tai san
tinh thân vô gia cua toan Dang, toan dân ta, la su phan anh sinh đông, sâu sác
qua trinh Chu tich Hồ Chi Minh tim đưong cuu nước va vach ra đưong lôi
chiên lưoc, sach lưoc cho cach mang Việt Nam, đồng thoi phan anh qua trinh
Ngưoi cung với Dang ta tô chuc, lãnh đao cach mang Việt Nam đi tu tháng
loi nay đên tháng loi khac.
Chu tich Hồ Chi Minh la nha tư tưởng vi đai, nha ly luân thiên tai cua
cach mang Việt Nam. Ngưoi đã nêu môt tâm gưong sang trong việc tiêp thu
va vân dung chu nghia Mac - Lênin trên tinh thân đôc lâp, tu chu va sang tao.
Ngưoi đã 'nám bát sâu sác ban chât cach mang va khoa hoc, tinh thân biện
chung va nhân đao cua hoc thuyêt Mac - Lênin, vân dung môt cach sang tao
hoc thuyêt ây phu hop với hoan canh thuc tê nước ta; đồng thoi, Ngưoi đã kê
5
Toan bô nôi dung nay va các trích dân tư tưỏng Hô Chí Minh dưó i đây của muc nay, xem Hô Chí Minh
toàn t+̣p) ;?. &Tt#) %à ;ộ i) @AAA) t+̣p B) trang pssErrss.
17
thua, phat huy chu nghia yêu nước, truyên thông tôt đep cua dân tôc va tinh
hoa cua nhân loai. Tư tưởng Hồ Chi Minh đưoc hinh thanh tu nhung nguồn
gôc đo. Việc Dai hôi V‡‡ kh•ng đinh chu nghia Mac - Lênin, tư tưởng Hồ Chi
Minh la nên tang tư tưởng cua Dang va kim chi nam cho hanh đông la môt
bước phat triển hêt suc quan trong trong nhân thuc va tư duy ly luân cua
Dang ta.
Trong khi giai quyêt nhung vân đê cua cach mang Việt Nam, Chu tich Hồ
Chi Minh đã gop phân phat triển chu nghia Mac - Lênin trên nhiêu vân đê
quan trong, đác biệt la ly luân vê cach mang giai phong dân tôc va tiên lên
chu nghia xã hôi ở cac nước thuôc đia va phu thuôc. Tư tưởng cua Ngưoi đã
va đang soi đưong cho cuôc đâu tranh cua nhân dân ta gianh tháng loi, trở
thanh nhung gia tri bên vung cua dân tôc Việt Nam va lan toa ra thê giới¨
6
.
Ngay nay, khi su nghiệp đôi mới ở nước ta ngay cang đi vao chiêu sâu,
nhung biên chuyển trên thê giới ngay cang lớn, nhung vân đê mới đát ra
trong đoi sông xã hôi ngay cang nhiêu, đoi hoi phai lam sang to để tim ra su
giai đap, thi việc nghiên cuu, bao vệ, vân dung va phat triển tư tưởng Hồ Chi
Minh vao thuc tê cuôc sông, trở thanh nhiệm vu quan trong, câp bach trong
công tac chinh tri, tư tưởng, ly luân cua toan Dang, toan dân ta.
Những tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh *!Kc phLn 1nh trong
Hồ Chi Minh to<n tập la:
Sau gân mưoi nám tim đưong cuu nước, đát chân lên nhiêu châu luc,
tiên hanh khao sat chu nghia thuc dân, đê quôc ở cac nước tư ban chu yêu va
nhiêu nước thuôc đia cua chung, Chu tich Hồ Chi Minh đã sớm nhân thuc
đưoc xu hướng phat triển cua thoi đai, tu môt ngưoi yêu nước nồng nhiệt,
Ngưoi đã bát gáp chu nghia Mac - Lênin, trở thanh ngưoi công san. Tu đo,
Ngưoi rut ra kêt luân: 2'u0n cVu n!3c v< giLi phMng +n tNc 5hông cM con
*!Qng n<o 5h1c con *!Qng c1ch ,/ng vô sLn¨: Do la con đưong cach mang
dân chu tư san kiểu mới do Dang tiên phong cua giai câp công nhân lãnh đao
nhám đanh đô đê quôc va phong kiên tay sai, gianh đôc lâp dân tôc, thuc hiện
ngưoi cay co ruông, sau đo tiên lên lam cach mang xã hôi chu nghia, thuc
hiện chu nghia xã hôi va chu nghia công san ở Việt Nam. Do la đưong lôi
giưong cao ngon co đôc lâp dân tôc va chu nghia xã hôi, kêt hop chu nghia
yêu nước va chu nghia quôc tê cua giai câp công nhân, kêt hop suc manh dân
tôc va suc manh thoi đai nhám đi tới muc tiêu cao ca la giai phong dân tôc,
giai phong xã hôi va giai phong con ngưoi. ĐM ccng l< nNi ung tOng Du1t
của t! t!6ng %7 &h8 'inh:
2(hông cM g[ Due hơn *Nc lập) tT o9 la điểm xuât phat cua tư tưởng Hồ
Chi Minh. Tu môt thanh niên thuôc đia, mât nước, ra đi tim đưong cuu nước,
muc tiêu trước mát cua Ngưoi la giai phong dân tôc. Vân đê đát ra la trong
điêu kiện chu nghia đê quôc đã trở thanh môt hệ thông thê giới, cac dân tôc
thuôc đia co thể báng con đưong nao để gianh tháng loi• Dưới anh sang juận
c!ơng vZ vPn *Z +n tNc v< vPn *Z thuNc *Ja cua V.‡.Lênin va tâm gưong
6
Nghi quyêt cua Bô Chinh tri sô 09-NQ•T‘, ngay 18-2-1995: pZ ,Nt s0 *Jnh h!3ng l3n trong công t1c
t! t!6ng hiện nay:
18
Cach mang Thang Mưoi Nga, Ngưoi đã tim ra con đưong giai phong cho dân
tôc minh va cho tât ca cac dân tôc thuôc đia. Ngưoi kh•ng đinh: 'chi co chu
nghia xã hôi va chu nghia công san mới giai phong đưoc cac dân tôc bi ap
buc va giai câp công nhân toan thê giới¨
7
. Ngưoi đưa ra hinh anh so sanh nôi
tiêng: Chu nghia đê quôc la 'con đia hai voi¨, do đo cach mang giai phong
dân tôc muôn tháng loi phai thuc hiện đưoc su liên minh chiên đâu giua vô
san ở thuôc đia với vô san ở chinh quôc nhip nhang như hai canh cua môt con
chim. Vi boc lôt thuôc đia la môt trong hai nguồn sông cua chu nghia tư ban,
cho nên muôn đanh đô chu nghia đê quôc, trước hêt phai xoa bo thuôc đia
cua chung đi. Do đo, cach mang thuôc đia không chi trông cho vao kêt qua
cua cach mang vô san ở chinh quôc ma phai tiên hanh song song với cach
mang ở chinh quôc, hon nua no cân phai chu đông va co thể gianh tháng loi
trước, va báng tháng loi cua minh no co thể đong gop vao su nghiệp giai
phong anh em vô san ở phưong Tây. Ngưoi viêt: 'Ngay ma hang trám triệu
nhân dân châu € bi tan sat va ap buc thuc tinh để gat bo su boc lôt đê tiện
cua môt bon thuc dân long tham không đay, ho s• hinh thanh môt luc lưong
không lồ, va trong khi thu tiêu môt trong nhung điêu kiện tồn tai cua chu
nghia tư ban la chu nghia đê quôc, ho co thể giup đõ nhung ngưoi anh em
minh ở phưong Tây trong nhiệm vu giai phong hoan toan¨.
ĐM l< ,Nt luận *iể, s1ng t/o ,< &hủ tJch %7 &h8 'inh *X c0ng hiYn
v<o sT ph1t triển le luận của chủ nghSa '1c E jênin vZ c1ch ,/ng giLi
phMng +n tNc 6 thuNc *Ja: Trên nên tang ly luân đo, Ngưoi đã cung với
Dang ta đê ra va giai quyêt đung đán nhiêu vân đê vê chiên lưoc va sach
lưoc, dân đên tháng loi lich su cua cuôc Cach mang Thang Tam.
ĐNc lập +n tNc gbn liZn v3i chủ nghSa ?X hNi l< luân điểm trung tâm
của t! t!6ng %7 &h8 'inh) nM th+, nhập v< ?uyên su0t to<n .N hệ th0ng t!
t!6ng của ;g!Qi trong c1c thQi 5R v< trên c1c lSnh vTc:
Dôc lâp dân tôc gán liên với chu nghia xã hôi trong tư tưởng Hồ Chi
Minh không chi phat huy tac dung trong giai đoan Dang ta lãnh đao nhân dân
ta tiên hanh cuôc cach mang giai phong dân tôc (1945 - 1954) ma con xuyên
suôt qua trinh tiên hanh đồng thoi hai chiên lưoc cach mang khac nhau,
nhưng co quan hệ kháng khit với nhau - cach mang dân tôc dân chu nhân dân
ở miên Nam va cach mang xã hôi chu nghia ở miên Bác (giai đoan 1954 -
1975) cung như trong nhiệm vu xây dung chu nghia xã hôi va bao vệ Tô quôc
hiện nay.
Co tư tưởng đung, đưong lôi đung, nhưng muôn vân dung co hiệu qua con
đoi hoi phai co ph!ơng ph1p c1ch ,/ng đung đán, linh hoat, sang tao, phu
hop với thuc tiên cach mang cua đât nước. Chu tich Hồ Chi Minh la bâc thây
vê phưong phap cach mang Việt Nam. Phưong phap cach mang cua Ngưoi la
su vân dung môt cach sang tao phưong phap luân phô biên cua chu nghia
Mac - Lênin vao hoan canh va điêu kiện cu thể cua cach mang nước ta để tim
ra nhung con đưong, hinh thuc, biện phap,.. nhám thuc hiện muc tiêu giải
phóng dân tôc, giải phóng giai cấp va giải phóng con ngưoi. Do cung la su kê
7
. Tư đây, tât ca nhung câu trich không co chu thich đêu đưoc rut ra tu trong bô %7 &h8 'inh To<n tập:
19
thua co chon loc va ap dung sang tao vao điêu kiện hiện đai nhung phưong
phap suy nghi va hanh đông cua cac nha tư tưởng, chinh tri, quân su Việt
Nam trong lich su, la su tông kêt tu thuc tiên cac phong trao cach mang trong
nước va trên thê giới.
Uh!ơng ph1p c1ch ,/ng của &hủ tJch %7 &h8 'inh l< ,Nt hệ th0ng
*!Kc thể hiện *a /ng v< phong ph- 6 c1c thQi 5R) c1c giai *o/n 5h1c nhau:
Trên tinh thfn 2S .Pt .iYn) Vng v/n .iYn9) lPy ,ục tiêu 5hông thay *Oi l<
*Nc lập) th0ng nhPt của TO Du0c) tT o) h/nh ph-c của nh+n +n l<, g0c, tuy
hoan canh va điêu kiện cu thể, tuy linh vuc va đôi tưong cu thể ma co su vân
dung linh hoat, uyển chuyển nhung phưong phap khac nhau.
Diểm nôi bât cua phưong phap cach mang Hồ Chi Minh, như Dang ta
đã tông kêt tai Dai hôi lân thu ‡V, đo la phưong phap su dung bao luc cach
mang, bao gồm luc lưong chinh tri cua quân chung va luc lưong vu trang cua
nhân dân, tiên hanh khởi nghia toan dân va chiên tranh cach mang; kêt hop
đâu tranh quân su với đâu tranh chinh tri va đâu tranh ngoai giao; loi dung
triệt để nhung mâu thuân nôi bô cua đich, phân hoa va cô lâp cao đô k• thu,
gianh tháng loi tung bước, đanh đô tung bô phân, cuôi cung đi đên tháng loi
hoan toan.
&hủ tJch %7 &h8 'inh *X ra sVc ch>, lo ?+y Tng lTc l!Kng .Lo *L,
cho c1ch ,/ng piệt ;a, *i t3i thbng lKi:
T! t!6ng %7 &h8 'inh vZ ĐLng cNng sLn lXnh */o, đác biệt trong điêu
kiện Dang đã nám chinh quyên, la môt đong gop mới vao ly luân xây dung
chinh đang kiểu mới cua giai câp công nhân. Dung như Chu tich Hồ Chi
Minh đã nhân đinh: 'Chu nghia Mac - Lênin kêt hop với phong trao công
nhân va phong trao yêu nước đã dân tới việc thanh lâp ĐLng &Nng sLn Đông
u!ơng vao đâu nám 1930¨. Ngưoi noi, Dang ta la đôi tiên phong cua giai câp
công nhân. Ban chât giai câp công nhân cua Dang đưoc thể hiện ở ch„ no
đưoc vu trang báng chu nghia Mac - Lênin, trung thanh với chu nghia quôc tê
vô san, kiên quyêt đâu tranh chông moi biểu hiện cua chu nghia co hôi huu
khuynh va 'ta¨ khuynh. Ngưoi cung noi r‹: 'Dang ta đai biểu cho loi ich
chung cua giai câp công nhân, cua toan thể nhân dân lao đông chu không
phai mưu câu cho loi ich riêng cua môt nhom ngưoi nao, cua ca nhân nao¨.
Dể xung đang la Dang lãnh đao, Ngưoi nêu yêu câu phai xây dung
Dang ta thanh 'môt đang to lớn, manh m•, chác chán, trong sach, cach mang
triệt để¨. Trong điêu kiện Dang câm quyên, để đê phong nguy co thoai hoa,
biên chât, Ngưoi luôn luôn nhân manh ngưoi đang viên phai 'suôt đoi lam
ngưoi con trung thanh cua Dang, ngưoi đay tớ tân tuƒ cua nhân dân¨. Lân
đâu tiên trong cac đang công san câm quyên, Chu tich Hồ Chi Minh nêu lên
tư tưởng: Dang phai xung đang vua la ng!Qi lXnh */o s1ng su0t) vua la
ng!Qi *<y t3 thật trung th<nh cua nhân dân. Muôn thê, Ngưoi đoi hoi Dang
ta môt mát phai ra suc nâng cao tri tuệ cho ngang tâm nhiệm vu lich su, mát
khac phai trau dồi đao đuc cach mang, không ngung táng cưong môi liên hệ
mau thit với nhân dân.
T! t!6ng */i *o<n 5Yt cua Hồ Chi Minh cung với đao đuc va nhân
20
cach vô cung cao thưong va trong sang cua Ngưoi đã quy tu đưoc khôi đai
đoan kêt dân tôc, đâu tranh vi tháng loi cua su nghiệp cach mang.
Ngưoi cho ráng: 'hê la ngưoi Việt Nam thi ai cung co long yêu nước,
gh‚t giác¨, nên ngay sau khi thanh lâp Dang, Ngưoi đã đê ra chu trưong
thanh lâp %Ni phLn *Y *7ng ,inh, môt hinh thuc mát trân dân tôc thông nhât
rông rãi chông đê quôc. Gop y kiên vê đưong lôi, chu trưong cua Dang
thoi ky 1936 - 1939, Ngưoi đã bô sung vao tên goi mát trân thanh '`t trận
+n tNc +n chủ rông rãi, không nhung chi co nhân dân lao đông ma gồm ca
giai câp tư san dân tôc va nhác nhở phai tranh hêt suc để ho ở ngoai Mát trân.
Ngay sau khi vê đên Cao Báng nám 1941, Ngưoi đã cho tô chuc thi điểm cac
hôi quân chung để rut kinh nghiệm tiên tới thanh lâp '`t trận piệt 'inh:
Nguyên tác nhât quan trong tư tưởng đai đoan kêt Hồ Chi Minh la: lây
liên minh công nông lam nên tang, tâp hop rông rãi nhât moi tô chuc va ca
nhân yêu nước, vua đoan kêt, vua đâu tranh; lây loi ich tôi cao cua dân tôc va
quyên loi co ban cua nhân dân lao đông lam nên tang, trên co sở đo bao đam
co su kêt hop hai hoa loi ich ca nhân va loi ich tâp thể, bô phân va toan cuc,
giai câp va dân tôc, quôc gia va quôc tê.
Phưong phap đi tới đai đoan kêt cua Ngưoi la vân đông, giao duc, thuyêt
phuc, nêu gưong,... lây th•ng thán chân thanh để đôi xu, lây tin yêu giup đõ
để cam hoa, trân trong phat huy nhân tô tich cuc, han chê, đẩy lui nhân tô tiêu
cuc, giup cho moi tô chuc va ca nhân đêu tiên bô va trưởng thanh, đong gop
co hiệu qua vao su nghiệp cach mang chung.
Dai đoan kết trong tư tưởng Hồ Chi Minh la môt chiên lưoc co ban, lâu
dai trong cach mang dân tôc dân chu nhân dân cung như trong cach mang xã
hôi chu nghia. Tư tưởng đai đoan kêt Hồ Chi Minh mãi mãi la môt suc manh
lam nên tháng loi cua cach mang Việt Nam.
Dưới anh sang t! t!6ng Du+n sT %7 &h8 'inh, trong hai cuôc khang
chiên chông Phap va chông Mÿ, nhân dân ta đã lâp nên nhung chiên công
vang dôi, đưoc ca loai ngưoi khâm phuc va ca ngoi. Tư tưởng quân su Hồ
Chi Minh la tư tưởng vê kêt hop đâu tranh chinh tri với đâu tranh vu trang.
Tư tưởng quân su Hồ Chi Minh đưoc thể hiện đác sác ở vân đê xây dung luc
lưong vu trang cach mang 'tu nhân dân ma ra, vi nhân dân ma chiên đâu¨ với
ba thu quân - bô đôi chu luc, bô đôi đia phưong va dân quân tu vệ; vân đê
xây dung cán cu đia cach mang, vân đê khởi nghia toan dân va chiên tranh
nhân dân. Chinh tư tưởng quân su ây đã chi đao nhân dân ta đi tới tháng loi
lich su cua cuôc Cach mang Thang Tam va tiêp đên tiên hanh cuôc khang
chiên thân thanh lâu dai nhât trong lich su. Dể chông lai nhung k• thu co suc
manh kinh tê va quân su lớn hon minh nhiêu lân, Chu tich Hồ Chi Minh đã
đê ra đưong lôi khang chiên toan dân, toan diện, trưong ky, dua vao suc minh
la chinh; chu trưong vua khang chiên, vua kiên quôc, xây dung thât tôt môi
quan hệ tiên tuyên - hâu phưong. Tư tưởng quân su Hồ Chi Minh lây suc
manh chinh tri, tinh thân cua toan dân lam nên tang. Trên co sở đo ma phat
huy tai thao lưoc cua toan Dang, toan dân, toan quân. Tư tưởng quân su Hồ
Chi Minh la su kê thua truyên thông quân su quy bau cua dân tôc va tiêp thu
21
tinh hoa quân su cua thê giới. Chinh Ngưoi đã cung với Dang ta nâng nghệ
thuât quân su trong khởi nghia vu trang va chiên tranh nhân dân ở thoi đai Hồ
Chi Minh lên môt tâm cao mới.
T! t!6ng %7 &h8 'inh vZ ?+y Tng nh< n!3c của +n) o +n) v[ +n la
su vân dung sang tao hoc thuyêt vê nha nước cua chu nghia Mac - Lênin,
chon loc, kê thua ca nhung tinh hoa trong việc xây dung nha nước đã co
trong lich su dân tôc va nhân loai.
Vân đê co ban cua nha nước la quyên luc thuôc vê ai, phuc vu quyên loi
cua ai. Dang ta lãnh đao nhân dân lam cach mang la để gianh quyên luc vê
tay nhân dân. Ngưoi kh•ng đinh 'Nước ta la nước dân chu. Bao nhiêu loi ich
đêu vi dân. Bao nhiêu quyên han đêu cua dân... Chinh quyên tu xã đên Chinh
phu trung ưong do dân cu ra¨. 'Tât ca quyên luc trong nước Việt Nam Dân
chu Công hoa đêu thuôc vê nhân dân¨.
Chu tich Hồ Chi Minh luôn coi trong ban chât giai câp công nhân cua
Nha nước ta, đồng thoi, Ngưoi cung nhân manh tinh dân tôc, tinh nhân dân
sâu sác cua Nha nước.
Theo tư tưởng Hồ Chi Minh, môt Nha nước vung manh, co hiệu luc phai
la môt Nha nước lam cho moi ngưoi dân biêt sông va lam việc theo Hiên
phap va phap luât; mát khac Nha nước đo 'phai dua vao nhân dân, liên hệ
chát ch• với nhân dân, láng nghe y kiên va chiu su kiểm soat cua nhân dân¨.
Môt trong nhung môi quan tâm cua Ngưoi la lo lam sao đao tao va bồi dưõng
đưoc môt đôi ngu can bô chinh quyên phu hop với ban chât cua Nha nước ta,
thâm nhuân tinh thân 'dân la chu, can bô la đây tớ trung thanh cua nhân dân¨.
Rât đê cao phap quyên, nhưng Chu tich Hồ Chi Minh không luc nao coi nhe
vai tro cua giao duc đao đuc. Trong tư tưởng cua Ngưoi, nha nước phap
quyên chi phat huy đưoc đây đu hiệu luc khi no biêt coi trong kêt hop giao
duc đao đuc va phap luât trong quan ly xã hôi va Nha nước.
Chu tich Hồ Chi Minh la nha yêu nước vi đai, đồng thoi la nha quôc tê
chu nghia trong sang, hiện thân cua t! t!6ng vZ 5Yt hKp sVc ,/nh +n tNc v<
sVc ,/nh thQi */i: Ngưoi noi: 'Cach mệnh Việt Nam cung la môt bô phân
trong cach mệnh thê giới. Ai lam cach mệnh trên thê giới đêu la đồng chi cua
dân Việt Nam ca¨. Vi vây, trong đâu tranh gianh đôc lâp dân tôc, môt mát
Ngưoi nhân manh tư tưởng phai 'lây suc ta ma giai phong cho ta¨, mát khac
Ngưoi luôn luôn kêu goi phai táng cưong su đoan kêt, giup đõ va phôi hop
nhip nhang cuôc đâu tranh cua vô san ở chinh quôc với vô san ở thuôc đia,
như hai cai canh cua môt con chim. Trong khang chiên chông Phap, chông
Mÿ va xây dung chu nghia xã hôi, Ngưoi nhân manh tinh thân đôc lâp, tu
chu, lam hêt suc minh, đồng thoi phai ra suc tranh thu su đồng tinh, ung hô,
hop tac va giup đõ cua cac nước xã hôi chu nghia, cac nước trong thê giới thu
ba va cac luc lưong hoa binh, dân chu va tiên bô trên thê giới. Ngay đôi với
cac nước tư ban phat triển, tu rât sớm, Ngưoi đã tuyên bô: Việt Nam muôn
'Lam ban với tât ca moi nước dân chu va không gây thu oan với môt ai¨, vi
muc tiêu đôc lâp, hoa binh, huu nghi va tiên bô xã hôi.
Môt mát ra suc tranh thu suc manh cua thoi đai co loi cho cach mang
22
Việt Nam, mát khac, Ngưoi không quên nhác nhở nhân dân ta hêt long, hêt
suc lam tron nghia vu quôc tê cao ca cua minh đôi với phong trao giai phong
dân tôc va phong trao công san, công nhân quôc tê, coi 'giup ban la tu giup
minh¨. Hồ Chi Minh chinh la biểu tưong cua tinh thân 'bôn phưong vô san
đêu la anh em¨.
Ngoai tư cach la anh hung giai phong dân tôc, Chu tich Hồ Chi Minh
con đưoc thê giới biêt đên như la nha ván hoa lớn, nha nhân ván chu nghia l„i
lac, nha đao đuc với tâm gưong sang ngoi vê phẩm chât đao đuc cua ngưoi
cach mang.
Chu tich Hồ Chi Minh la môt lãnh tu ban nhiêu đên đao đuc va vai tro
cua đao đuc trong đâu tranh cach mang. Ban thân Ngưoi la môt tâm gưong
tron ven cua đao đuc mới: =u0t *Qi phPn *Pu) hy sinh v[ lKi 8ch của TO Du0c)
v[ h/nh ph-c của nh+n +n.
T! t!6ng */o *Vc %7 &h8 'inh la môt thể thông nhât giua đao đuc
với chinh tri, đao đuc với tai náng, giua noi va lam, giua đao đuc cach mang
va đao đuc đoi thưong. Trong khi su dung lai môt sô khai niệm va thuât ngu
cua đao đuc truyên thông vôn đã phô biên va quen thuôc trong nhân dân,
Ngưoi đã đưa vao đo nhung nôi dung mới, mang y nghia nhân ván va cach
mang cua đao đuc mới. Nhung yêu câu đao đuc Ngưoi nêu ra cho can bô,
đang viên nay đã trở thanh hệ chuẩn muc đao đuc co ban cua con ngưoi Việt
Nam mới như: trung với nước, hiêu với dân, cân kiệm liêm chinh, chi công
vô tư, 'việc gi co loi cho dân, ta phai hêt suc lam, việc gi co hai cho dân, ta
phai hêt suc tranh¨, phai 'khô trước thiên ha, sướng sau thiên ha¨, biêt yêu
thưong con ngưoi, co tinh cam quôc tê trong sang...
Tư tưởng đao đuc Hồ Chi Minh la bô phân rât quan trong trong tư
tưởng Hồ Chi Minh, co suc sông mãnh liệt, đã sớm đi vao nhân dân, đưoc
nhân dân tiêp nhân, vân dung va nêu cao. No đã trở thanh môt bô phân cua
ván hoa dân tôc, thanh vu khi cua nhân dân trong cuôc đâu tranh chông lai
cac hiện tưong tha hoa vê đao đuc cua xã hôi như quan liêu, tham nhung, cua
quyên, uc hiêp quân chung...
Chung ta con tim thây trong tư tưởng đao đuc Hồ Chi Minh nhung y
kiên chi dân thiêt thuc vê nhung nguyên tác va phưong phap xây dung nên
đao đuc xã hôi chu nghia ở nước ta. Co thể noi, tinh hoan chinh cua tư tưởng
đao đuc Hồ Chi Minh la môt bước phat triển mới, môt công hiên đác sác vao
su phat triển cua đao đuc hoc Mac - Lênin va vân giu nguyên gia tri soi sang
cho chung ta trong việc giai quyêt nhung vân đê đao đuc xã hôi hiện nay.
Cung với tư tưởng đao đuc, t! t!6ng nh+n v>n %7 &h8 'inh la môt
đong gop rât co gia tri vao triêt hoc vê con ngưoi cua chu nghia Mac - Lênin.
Chu tich Hồ Chi Minh noi: 'Tôi chi co môt su ham muôn, ham muôn tôt bâc,
la lam sao cho nước ta đưoc hoan toan đôc lâp, dân ta đưoc hoan toan tu do,
đồng bao ai cung co com án, ao mác, ai cung đưoc hoc hanh¨. Do la ly tưởng
chinh tri, ly tưởng đao đuc va cung la ly tưởng nhân ván cua Ngưoi. Dôi với
Hồ Chi Minh, giai phong con ngưoi trước hêt la giai phong ho khoi nhung tai
hoa do cai đoi, cai r‚t, cai dôt gây nên. Cuôc chiên đâu đo không thể tach roi
23
cuôc chiên đâu để giai phong dân tôc. Chi co thoat khoi thân phân nô lệ, m„i
con ngưoi mới lây lai đưoc phẩm gia lam ngưoi. Hon nua, đo con la cuôc
chiên đâu vi hoa binh va tinh huu nghi giua cac dân tôc, vi su giai phong cua
toan nhân loai. Do chinh la gia tri cua nhân ván, môt chu nghia nhân ván
hanh đông, chu nghia nhân ván chiên đâu, chu nghia nhân đao hiện thuc.
Tư tưởng nhân ván Hồ Chi Minh đưoc biểu hiện vô cung đa dang va
phong phu, no thâm đâm trong toan bô cuôc đoi va su nghiệp cua Ngưoi,
đưoc toa sang trong tung việc lam, tung cu chi, tung môi quan tâm ân cân đôi
với m„i con ngưoi; tât ca đêu toat lên tinh yêu thưong, su tôn trong, thai đô
bao dung va niêm tin vao kha náng cai tao cua con ngưoi, du cho ho co nhât
thoi lâm lac. Báng hanh đông va ung xu cua minh, Chu tich Hồ Chi Minh
truyên lai cho chung ta môt đao ly lam ngưoi la phai biêt yêu thưong va sông
với nhau co tinh nghia.
Chu nghia nhân ván la ban chât côt l‹i, la kêt tinh cua ván hoa. Chu
tich Hồ Chi Minh đưoc loai ngưoi tiên bô suy tôn la môt nh< v>n ho1 l3n con
vi nhung thanh tuu xuât sác cua Ngưoi trong linh vuc hoat đông va sang tao
ván hoa. T! t!6ng v>n ho1 %7 &h8 'inh đưoc biểu hiện ở ch„ Ngưoi thây r‹
va kh•ng đinh rât sớm vai tro quyêt đinh cua ván hoa trong chiên lưoc phat
triển kinh tê - xã hôi cua đât nước. Ngay sau khi vua gianh đưoc đôc lâp, tai
phiên hop đâu tiên cua Chinh phu lâm thoi nước Việt Nam mới, Ngưoi đã đê
nghi mở ngay chiên dich chông nan dôt. Ngưoi noi: 'Môt dân tôc dôt la môt
dân tôc yêu¨. Ngưoi coi dôt nat cung la môt thu giác, xem thoi quen va
nhung tâp tuc lac hâu cung la môt loai k• thu. Ngưoi kh•ng đinh ván hoa la
tinh hoa cua dân tôc, ván hoa phai gop phân kh•ng đinh dân tôc va ban sác
dân tôc. 'R‹ rang la dân tôc bi ap buc thi ván nghệ si cung mât tu do. Ván
nghệ si muôn co tu do thi phai tham gia cach mang¨. 'Ván hoa nghệ thuât
cung la ,Nt ,`t trận. Anh chi em la chiYn sS trên mát trân ây¨.
Tư tưởng ván hoa Hồ Chi Minh chông lai moi biểu hiện cua chu nghia
ky thi - đôc tôn vê ván hoa. La ngưoi đã lam giau tri tuệ cua minh báng vôn
ván hoa phưong Dông va phưong Tây, Chu tich Hồ Chi Minh đã sớm đê ra
chu trưong kê thua truyên thông tôt đep cua ván hoa dân tôc phai đi đôi với
việc hoc tâp va tiêp thu co chon loc tinh hoa ván hoa cua nhân loai. Nhung tư
tưởng lớn cua Chu tich Hồ Chi Minh vê ván hoa đang la kim chi nam cho
chung ta trong việc xây dung môt nên ván hoa Việt Nam tiên tiên, đâm đa
ban sác dân tôc đồng thoi không ngung mở rông su giao lưu ván hoa với thê
giới.
Tinh khoa hoc đung đán va tinh cach mang sang tao cua tư tưởng Hồ
Chi Minh đã đưoc lich su kiểm chung. Trai qua nhung biên đông cua thoi
cuôc, tư tưởng Hồ Chi Minh cang chung to gia tri va suc sông mãnh liệt cua
no. Tư tưởng Hồ Chi Minh la tinh hoa cua dân tôc Việt Nam, la niêm tu hao
vô han cua m„i chung ta. Dưới anh sang cua chu nghia Mac - Lênin va tư
tưởng Hồ Chi Minh, toan Dang, toan dân ta cang vung tin vao tháng loi cua
su nghiệp đôi mới do Dang ta khởi xướng va lãnh đao, theo muc tiêu 'dân
giau nước manh, xã hôi công báng, ván minh¨. M„i ngưoi Việt Nam hãy hoc
24
tâp, vân dung tư tưởng Hồ Chi Minh, phat huy long yêu nước, y chi quât
cưong bât khuât cua dân tôc để xây dung môt nước Việt Nam mới, trong thoi
đai mới, sanh vai với cac nước tiên tiên trên thê giới.
PHÀN 2
GIÓI THIJU MÔT SỐ TÁC PHAM KINH ĐIEN TIÊU BIỂU
CỦA TƯ TƯONG HO CHI MINH
Trong su nghiệp cach mang để giai phong dân tôc thoat khoi ach ap
buc nô lệ, dem lai đôc lâp tu do cho dân tôc, xây dung nước nha đi lên chu
nghia xã hôi, Chu tich Hồ Chi Minh không nhung la nha lãnh đao thưc tiên
tai ba ma con la nha ly luân kiêt xuất. Ngưoi đã viêt rât nhiêu tac phẩm để
truyên ba chu nghia Mac - Lênin môt cách có tổ chức, có hê thống vao Viêt
Nam va tô chuc, chi đao, lanh đao cach mang Việt Nam theo con đưong cách
mang vô sản.
Trân trong giói thiêu môt số trong nhung tac phẩm tiêu biểu của
Ngưoi.
GIÓI THIJU TÁC PHẢM ~YÊU SÁCH CỦA NHAN DAN AN NAM¨
1. Bối cảnh ra dòi
Vao nhung nám đâu thế k… XX, phong trao yêu nước cua nhân dân
Việt Nam rât sôi nôi, nhưng lai lâm vao tinh trang khung hoang sâu sác vê
đưong lôi chinh tri. Trong hoan canh ấy, Chu tich Hồ Chi Minh đã ra đi tim
đưong cuu nước, giai phong dân tôc khoi ach ap buc cua chu nghia thuc dân
Pháp.
Nám 1911, mác du đê cao tinh thân yêu nưóc của nhân dân Viêt Nam,
rất khâm phuc nhiêt huyết cách mang của các lanh tu dân tôc, nhưng không
tán thanh con đưong cách mang của ho, Nguyên Tất Thanh vi hấp dân bỏi 'tư
do, dân chủ, bác ái¨ của giai cấp tư sản phưong Tây đa xuống tau bôn ba nám
châu bốn biển tim đưong cứu nưóc ỏ các nưóc Tư bản phưong Tây. Ngưoi đa
tham gia hoat đông, đấu tranh trong phong trao cách mang của giai cấp công
nhân va nhân dân bi áp bức các nưóc châu Á, châu Phi, châu Šu, châu My.
Ngưoi dưng chân trên đất Pháp để trải nghiêm dân chủ tư sản.
Nám 1919, thay mát nhó m nhưng ngưoi yêu nưóc An Nam, Nguyên Ái
Quốc gửi đến Hôi nghi Vécxây hêu sách cu$a nh+n +n in ;a, (quen go i la
Ba$n yêu sách tá, *iê$,).
Tất cả các lanh tu của Viêt Nam trong lich sử: Ngô Quyên, Dinh Tiên
Hoang, Lê Hoan, Lý Công Uẩn, Lý Thưong Kiêt, Trân Hưng Dao, Lê Loi,
Nguyên Huê,.. cho đến Hoang Hoa Thám, Phan Châu Trinh, Phan Bôi Châu,..
đêu mói chỉ nhám môt muc đích vi đôc lâp dân tôc. La ngưoi Viêt Nam yêu
nưóc, thưong dân nhất, nám 1919 vó i hêu sách cu$a nh+n +n in ;a,¨, ngay
khi mói bưóc lên vu đai chính tri, Chủ tich Hô Chí Minh mói la ngưoi đâu
25
tiên của Viêt Nam đa thống nhất hai nôi dung 'nưóc phải đôc lâp¨ va 'dân
phải tư do¨.
Cung vói các tác phẩm T+, *ịa th!̣c +n) p+́n *ề +n .a$n ?!́) Đông
u!ơng và Triều Tiên) Th! g!$i ông vtơr+y va các tác phẩm viết chung Th!
g!$i Tô$ng thống 'y" (cung viết nám 1919)) ỏ hêu sách cu$a nh+n +n in ;a,,
Ngưoi đã vach trân hai chê đô phap ly bât binh đ•ng ở thuôc đia. Dác biệt,
Ngưoi đã gán liên vân đê đôc lâp dân tôc với cac quyên tu do dân chu cua
nhân dân ma đoi thưc dân thưc hiên binh đá̉ng vê pháp lý cho dân tôc Viêt
Nam, đông thoi đoi thưc dân trao trả quyên tư do tối thiểu cho nhân dân Viêt
Nam.
Chính thưc tiên nay đa cho Ngưoi câu trả loi: 'Dâu đâu trên thế gian
nay cung chỉ có hai hang ngưoi, môt hang ngưoi áp bức bóc lôt va môt hang
ngưoi bi áp bức bóc lôt. Dâu đâu trên thế gian nay cung chỉ có môt sư thât la
tinh ái hưu giưa nhưng ngưoi vô sản¨.
Nám 1917, Cach mang Thang Mưoi Nga tháng loi va Nha nước công
nông đâu tiên ra đoi, như tiêng sâm bao hiệu mua xuân đôi với nhân dân lao
đông va cac dân tôc bi ap buc trên toan thê giới. Tiêp theo la Quôc tê thu ba
thanh lâp, cac đang công san lân lưot ra đoi, trao lưu tư tưởng cai lưong, co
hôi va sôvanh trong Quôc tê thu hai bi đẩy lui. Trong hoan canh ây, Chu tich
Hồ Chi Minh đã tiêp thu anh sang cua Cach mang Thang Mưoi Nga va '=ơ
thLo lfn thV nhPt nhIng luận c!ơng vZ vPn *Z +n tNc v< vPn *Z thuNc *Ja9
do V.‡.Lênin soan thao. Ngưoi đa tư bỏ dân chủ tư sản, đến vó i dân chủ vô
sản không chỉ vi đôc lâp dân tôc ma chủ yếu con vi hanh phúc của nhân dân.
2. Nguyên vàn của tác phẩm !" #a$ch c"%a nh&n '&n (n Na)
8
Tu ngay Dồng minh tháng trân, tât ca cac dân tôc bi lệ thuôc đêu chua
chan hy vong ráng theo nhung loi cam kêt chinh thuc va trinh trong ma cac
cưong quôc Dồng minh đã tuyên bô với toan thê giới, trong cuôc đâu tranh
cua Ván minh chông Dã man, thi tiên đồ môt thoi đai công ly va chinh nghia
nhât đinh la phai đên với ho.
Trong khi cho cho nguyên tác dân tôc s• tu linh vuc ly tưởng chuyển
vao linh vuc hiện thuc do ch„ quyên tu quyêt thiêng liêng cua cac dân tôc
đưoc thua nhân thât su, nhân dân nước An Nam trước kia, nay la xu Dông -
Phap, xin trinh với cac quy Chinh phu trong Dồng minh noi chung va với
Chinh phu Phap đang kinh noi riêng, nhung yêu sach khiêm tôn sau đây:
1. Tông ân xa cho tât ca nhung ngưoi ban xu bi an tu chinh tri;
2. Cai cach nên phap ly ở Dông Dưong báng cach cho ngưoi ban xu
cung đưoc quyên hưởng nhung *L, .Lo vZ ,`t ph1p luật như ngưoi Šu
châu; ?o1 .d ho<n to<n cac toa an đác biệt dung lam công cu để khung bô va
ap buc bô phân trung thuc nhât trong nhân dân An Nam;
3. Tu do .1o ch8 va tu do ngôn luận ;
4. Tu do lập hNi va hNi họp;
5. Tu do c! tr- 6 n!3c ngo<i va tu do xuât dưong;
6. Tu do học tập, thanh lâp cac trưong kÿ thuât va chuyên nghiệp ở tât
8
. Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, tâp 1, trang 435-436.
26
ca cac tinh cho ngưoi ban xu;
7. Thay chY *N ra c1c sbc lệnh .wng chY *N ra c1c */o luậtH
8. Doan đai biểu thưong truc cua ngưoi ban xu, do ngưoi ban xu bâu
ra, tai Nghi viện Phap để giup cho Nghi viện biêt đưoc nhung nguyện vong
cua ngưoi ban xu.
Dưa ra nhung yêu sach trên đây, nhân dân An Nam trông cây vao
chinh nghia thê giới cua tât ca cac cưong quôc va đác biệt tin vao long rông
lưong cua nhân dân Phap cao ca, tuc la cua nhung ngưoi đang nám vân mệnh
cua nhân dân An Nam, cua nhung ngưoi, do ch„ nước Phap la môt nước
Công hoa, nên đưoc coi la nhung ngưoi bao hô cho nhân dân An Nam. Khi
nhân dân An Nam nhác đên su 'bao hô¨ cua nhân dân Phap, thi không lây thê
lam hô nhuc chut nao ma trai lai con lây lam vinh du: vi nhân dân An Nam
biêt ráng nhân dân Phap đai biểu cho tu do va công ly, va không bao gio tu
bo ly tưởng cao ca cua minh la tinh bac ai toan thê giới. Vi thê, nghe theo
tiêng noi cua nhung ngưoi bi ap buc, la nhân dân Phap s• lam tron nhiệm vu
cua minh đôi với nước Phap va đôi với Nhân loai.
Thay mát nhom nhung ngưoi yêu nước An Nam
;#vhx; ys tvz&
Tai liệu tiêng Phap, ban chup
lưu tai Viện Hồ Chi Minh.
GIÓI THIJU TÁC PHAM ~BAN ÁN CHE ĐÇ THJC DAN PHÁP¨
I - HOÀN CẢNH RA ĐỜI
1. Tác gia, thòi gian ra dòi và các lân xuât ban cua tác phâm
Nhung nha nghiên cuu vê Hồ Chi Minh đêu kh•ng đinh ráng: BLn 1n
chY *N thTc +n Uh1p la môt tac phẩm lớn do Ngưoi viêt. Trên bia tac phẩm
xuât ban đâu tiên nám 1925 báng tiêng Phap tai Pari in r‹ tên tac gia Nguyên
€i Quôc, con nhung but danh trong tac phẩm (như Vinhê Doctong, ’mia
Sekip Axlan) qua hồ so lưu tru cua Quôc tê Công san trao cho Trung ưong
Dang ta, đã xac nhân cung la cua Nguyên €i Quôc.
BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đưoc Nguyên €i Quôc viêt báng tiêng
Phap trong khoang nhung nám 1921 - 1925 va đưoc nhung ngưoi ban cung
hoat đông với Ngưoi xuât ban lân đâu tiên báng tiêng Phap tai Pari vao nám
1925 (ở Thư quan Lao dông), khi đo Nguyên €i Quôc đang hoat đông ở
Quang Châu (Trung Quôc). Ban in lân nay co loi gioi thiệu cua Nguyên Thê
Truyên (1890 - 1969), ngưoi lang Hanh Thiện, xã Xuân Thu…, huyện Xuân
Hưong, tinh Nam Dinh, du hoc bên Phap, thoi ky đâu tranh tham gia viêt bao
jG Uaria va hoat đông trong Hôi liên hiệp thuôc đia do Nguyên Ái Quôc sang
lâp vao thang 7 nám 1921, nhưng sau đo đi theo xu hướng chinh tri khac
tham gia thanh lâp Dang Việt Nam đôc lâp.
Œ Việt Nam, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đưoc xuât ban lân
đâu tiên báng tiêng Phap nám 1946 tai Ha Nôi. Nám 1960, nha xuât ban Su
Thât xuât ban lân thu nhât báng tiêng Việt, đồng thoi in trong Hồ Chi Minh
tuyển tâp.
27
Nám 1975, nhân dip k… niệm lân thu 85 ngay sinh cua Chu tich Hồ Chi
Minh cung la nám k… niệm lân thu 50 nám ra đoi cua tac phẩm, Nha xuất bản
Su Thât xuât ban lân thu 2 báng tiêng Việt. Lân xuât ban nay cán cu vao ban
tiêng Phap xuât ban tai Paris nám 1925 (hiện con lưu giu tai Viện Bao tang
cach mang Việt Nam).
Cuôi nám 1975 va đâu nám 1976, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p đưoc Nha xuất bản Su Thât xuât ban lân thu 3 tai Ha Nôi va ca ở thanh
phô Hồ Chi Minh.
Nám 1980, nhân dip k… niệm lân thu 90 ngay sinh cua Chu tich Hồ Chi
Minh, tac phẩm đưoc Nha xuất bản Su Thât in trong Hồ Chi Minh tuyển tâp
va trong Hồ Chi Minh toan tâp, tâp 1.
Nám 1995 đên 1996, Hồ Chi Minh toan tâp đưoc xuât ban lân thu 2.
Trong bô 12 tâp Hồ chi Minh toan tâp xuât ban lân nay, BLn 1n chY *N thTc
+n Uh1p đưoc in ở tâp 2 cho phu hop với thoi điểm ra đoi cua tac phẩm.
Dể k… niệm 110 nám ngay sinh cua Chu tich Hồ Chi Minh va chao
mung Dai hôi lân thu ‡X Dang Công san Việt Nam (2000), tron bô 12 tâp Hồ
Chi Minh toan tâp đã đưoc Nha xuât ban Chinh tri Quôc gia cho tai ban, tác
phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p cung đưoc in ở tâp 2, trang 21-133.
2. Hoàn canh ra dòi cua tác phâm
Tu giua thê k… X‡X, thuc dân Phap xâm lưoc Việt Nam va cuôi thê k…
X‡X chung đa đát xong bô may cai tri ở Viêt Nam. Tu đo, chung bá́t đâu khai
thac thuôc đia ỏ Viêt Nam với quy mô lớn. Su boc lôt hêt suc tan ac, dã man
cua bon tư ban đôc quyên Phap công với su ap buc boc lôt cua bon đia chu
phong kiên Việt Nam lam cho đoi sông nhân dân lao đông vô cung điêu
đung, khô cuc; nhân dân Việt Nam phai chiu bao su ha khác cua môt chê đô
thuc dân phong kiên.
Nước mât nha tan, đoi sông bân cung, không co con đưong nao khac,
nhân dân Việt Nam phai đung lên đâu tranh. Trong mây chuc nám tu cuôi thê
k… X‡X đên đâu thê k… XX cac phong trao đâu tranh yêu nước đã dây lên
kháp ca nước. Tu tho thuyên đên nha buôn, tu dân cay đên chu ruông, tu dân
ngh†o thanh thi, hoc tro tri thuc, tư san dân tôc, thâm chi đên ca vua quan yêu
nước... Tâng tâng, lớp lớp đung lên kêt thanh nhung đot sóng đâu tranh liên
tiêp, manh m• chông bát linh, bát phu, chông sưu cao, thuê náng, chông
khung bô, câm tu... Cac phong trao yêu nước liên tiếp nổ ra sôi nổi va rông
khá́p ở Việt Nam: phong trao Dông Du (1904 - 1908), Dông Kinh Nghia
Thuc (1907), phong trao Duy Tân (1906 - 1908); phong trao chông đi phu,
chông sưu thuê (1908) va cac phong trao đâu tranh khac.
Tât ca cac phong trao đâu tranh đo đêu thể hiện môt tinh thân chung la
chông đê quôc, chông bon phong kiên tay sai phan dân hai nước. Tât ca đêu
thể hiện môt y chi chung la gianh lai đôc lâp cho dân tôc, tu do cho nhân dân.
Mác du chưa đat đưoc muc tiêu, song cac phong trao yêu nước luc bây
gio, vê khach quan, đã tao tiên đê hinh thanh môt mát trân dân tôc thông nhât
rông rãi, bao gồm nhiêu giai câp, nhiêu tâng lớp yêu nước trong xã hôi. Cac
phong trao yêu nước luc bây gio, kể ca phong trao đâu tranh cua công nhân,
28
đêu chưa co đưong lôi đung đán nên đã thât bai, bi đan ap du dôi. Nhung
ngưoi câm đâu cac phong trao chưa phân biệt đich, ta, ban, thu; chưa nhân
thuc đưoc ráng đê quôc Phap xâm lưoc Việt Nam không phai la hiện tưong
riêng lẻ, ma la vân đê thoi đai gán liên với toan bô giai đoan lich su cua chu
nghia tư ban thông tri thê giới. Ho chưa nhân r‹ nhiệm vu cua cach mang
Việt Nam luc nay la phai đanh đuôi thuc dân Phap, gianh lai đôc lâp cho dân
tôc; đồng thoi phong kiên đia chu, gianh quyên dân chu cho nhân dân, trong
đo gianh quyên ruông đât cho nông dân ngh†o la quan trong nhât. Ho cang
chưa thể thây đưoc luc lưong cach mang chu yêu la công nông trong đo giai
câp công nhân la luc lưong lãnh đao.
Tom lai, do điêu kiện lich su chưa cho ph‚p, nhung ngưoi lanh tu cac
phong trao yêu nước ở Việt Nam cuôi thê k… X‡X, đâu thê k… XX chưa nhân
ra tinh chât cua thoi đai. Vi vây, ho không thể đưa ra đưong lôi cuu nước
đung đán nhám thuc hiện cuôc cach mang ở Việt Nam.
Do nhung han chê đo, lai bi nhung đon tân công rât ac liệt, bi đan ap
du dôi cua thuc dân Phap cho nên cac phong trao yêu nước đêu lân lưot thât
bai. Cung vi vây, ach ap buc cua k• thu cang thêm náng, nôi thông khô cua
nhân dân ta cang thêm chồng chât, tiên đồ cua dân tôc vân mo mit, đen tôi.
Nhưng quy luât la cang bi đan ap, cang bi thât bai, cang bi cung khô thi
nhân dân Việt Nam cang cám thu giác, cang nung nâu y chi đâu tranh, cang
khao khat thoat khoi kiêp trâu ngua, khoi ach ap buc, boc lôt cua chu nghia
thuc dân đê quôc.
Như vây, môt vân đê lớn ma lich su luc bây gio đát ra la: phai co
nhung ngưoi ưu tu, tiên tiên nhât trong đôi ngu nhung ngưoi yêu nước Việt
Nam co kha náng vưot lên khoi nhung han chê kể trên cua phong trao yêu
nước, tim ra môt con đưong đung đán nhât cho su nghiệp giai phong dân tôc,
va lich su dân tôc Việt Nam đã co con ngưoi ưu tu như vây.
Nguyên €i Quôc, ngưoi thanh niên giau long yêu nước đã đã nhân lây
trach nhiệm đo trước lich su. Nám 1911, khi đã hiểu r‹ vê dân tôc minh,
Ngưoi xuât dưong, tim con đưong cuu nước mới để cuu dân. Trước luc ra đi
tim chân ly cach mang Nguyên €i Quôc đã tiêp thu truyên thông yêu nước,
truyên thông đoan kêt dân tôc.
Ra đi, di nhiên cung với tư cach môt ngưoi yêu nước như bao ngưoi đi
trước, nhưng Nguyên €i Quôc không đi con đưong cua nhung lanh tu tiên
bối. Ngưoi đi vê phưong Tây, noi luc bây gio co tư tưởng tu do, dân chu dân
quyên; co khoa hoc, kÿ thuât hiện đai. Ngưoi đi vê phưong Tây vi muc đich
cach mang va con vi su nhay cam cach mang lam cho ngưoi nhân thuc chi co
noi đo mới co thể phat hiện ra nguồn gôc sâu xa cua môt tham hoa đã trut lên
đâu lên cô dân tôc minh va phat hiện cai điêu mới cua su nghiệp giai phong
dân tôc.
Di kháp nám châu bôn biển, lán lôn trong cuôc sông lao đông va đâu
tranh cua quân chung lao khô ở cac nước tư ban va thuôc đia, đâu đâu
Nguyên €i Quôc cung chung kiên canh sông trai ngưoc giua môt bên la thiên
đưong cua nhung k• giau sang sông canh đê vưong, môt bên la đia nguc trân
29
gian cua hang trám triệu ngưoi thuôc đu moi mau da sông kiêp ngua trâu, tui
nhuc lâm than, đoi rach.
Với hang chuc nám phân đâu, r†n luyện gian khô trong đâu tranh va
hoc tâp giua môi trưong công nhân đã lam sang to chân ly cach mang ma
Nguyên €i Quôc đang cân tim để mong muôn trở vê nước giup cho cach
mang Việt Nam nhanh chong thanh công.
Chiên tranh thê giới lân thu nhât (1914 - 1918), môt mát bôc lô đây đu
ban chât boc lôt, tan ac, dã man cua chu nghia đê quôc va su suy yêu cua no,
mát khac lai la co hôi để nhân loai nhân thức đưoc chu nghia đê quôc, chu
nghia thuc dân, đâu đâu cung la côi nguồn cua moi su đau khô cua quân
chung lao đông, va quân chung lao đông ở đâu cung chung sô phân bi áp bức
bóc lôt, do đo ho đêu la ban cua dân tôc Việt Nam, ho chung môt chiên tuyên
với dân tôc Việt Nam.
Sau tháng loi cua cuôc cach mang Thang Mưoi Nga nám 1917, Luân
cưong cua Lênin 'vê vân đê dân tôc va dân tôc thuôc đia¨ va su kiện Dang
Công san Phap ra đoi, đã quyêt đinh bưóc ngoát cách mang va sư nghiêp
cách mang của Nguyên Ái Quốc: Muốn cứu nưóc cứu dân phải đi theo con
đưong cach mang vô san.
Tu đo, Nguyên €i Quôc cang hoat đông tich cuc va sôi nôi trong
phong trao công san va công nhân quôc tê, trong phong trao giai phong dân
tôc Việt Nam noi riêng va phong trao cach mang thê giới noi chung. Hoat
đông trong Dang Công san Phap, lãnh đao Hôi Liên hiệp thuôc đia va la U…
viên Doan chu tich Quôc tê Nông dân, Nguyên €i Quôc viêt nhiêu sach bao
tân công vao Chu nghia đê quôc va Chu nghia thuc dân; đồng thoi kêu goi,
thuc tinh lao đông cac nước thuôc đia, vach ra phưong hướng cho cac dân tôc
ở đây đâu tranh.
Thoi gian nay (1921 - 1925) cung la luc ma Nguyên €i Quôc viêt cuôn
sach nôi tiêng BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p.
Hồ Chi Minh yêu thưong moi đồng bao, đồng chi cua minh, không
phân biệt môt ai, không tru môt ai, hê la ngưoi Việt Nam yêu nước thi đêu co
ch„ trong tâm long nhân ai cua Ngưoi. Ngưoi cung danh tinh yêu thưong cho
nhung ngưoi nô lệ mât nước va cung khô trên kháp thê gian. Tâm long nhân
ai bao la cua Ngưoi đưoc đát trên môt co sở khoa hoc la chu nghia Mac -
Lênin. Ngưoi chi r‹ nguồn gôc cua moi niêm đau n„i khô cua con ngưoi nô
lệ mât nước va con ngưoi cung khô la chu nghia thuc dân, đê quôc. Dưới anh
sang cua chu nghia Mac - Lênin, Ngưoi đã chi r‹ con đưong giai phong cua
con ngưoi Việt Nam, gop phân chi r‹ con đưong giai phong cua cac dân tôc
thuôc đia va cua nhân dân lao đông toan thê giới.
Ngưoi đa viêt BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p trên tinh thân luân tôi k•
thu đã xâm pham quyên sông, quyên tu do, quyên mưu câu hanh phuc cua
m„i ca nhân con ngưoi va dân tôc, không chi ở Việt Nam, Dông Dưong ma
con ở ca châu Phi, châu Mÿ Latinh.
Nôi dung tac phẩm co y nghia hêt suc sâu sác, co gia tri to lớn ca vê ly
luân-chinh tri lân ván hoc nghệ thuât va lich su.
30
II - NÇI DUNG CƠ BAN BAN CUA TÁC PHAM
1. Tác dµng cua tác phâm
Tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p cua Nguyên €i Quôc la san
phẩm tông hoa tât ca cac tri thuc: chính tri, triêt hoc, xã hôi, lich su, ván hoc
va kinh nghiệm thuc tiên. Nhung tri thuc nay đưoc tiêp thu, đưoc bồi bô,
đưoc phat triển trong qua trinh đâu tranh đây song gio cua Nguyên €i Quôc.
Vua ra đoi, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đã lan truyên rât
nhanh va rông rãi khac thưong. Ngay luc bây gio, nhiêu ngưoi Việt Nam va
trên thê giới biêt đên no. Hun đuc trong đâu tranh cach mang, tac phẩm BLn
1n chY *N thTc +n Uh1p ra đoi như môt nguồn anh sang mới xé tan đam mây
đen bao phu trên đât troi Việt Nam va đât troi cac nước thuôc đia khac. Noi
ma cac dân tôc đang bi ap buc, boc lôt tan bao cua chu nghia đê quôc va chu
nghia thuc dân.
Tac phẩm ra đoi, đap ung ca ly tri va tinh cam cua hang triệu quân
chung cach mang ngưõng vong va khat khao môt chân troi mới, noi đo đât
nước đưoc giai phong, ngưoi dân thoat khoi kiêp nô lệ, dân tôc không con bi
ap buc boc lôt.
Như ngưoi đi trong đêm tôi tim thây anh sang dân lôi, tac phẩm đã thu
hut manh m• su chu y cua nhiêu lớp ngưoi tiên bô đang mo hồ, đang bán
khoán vê môt con đưong giai phong sang sua, tim đến tưong lai vói môt
hướng đi đung đán để giai phong dân tôc.
BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p co tac dung nhiêu mát như vây, bởi l•:
- Tac phẩm nay ra đoi luc mâu thuân giua cac dân tôc bi ap buc va chu
nghia thuc dân, chu nghia đê quôc noi chung, giua dân tôc Việt Nam va thuc
dân Phap noi riêng, đã đat tới điểm bung nô. Luc bây gio tinh thân va y chi
chông đê quôc xâm lưoc cua nhân dân Viêt Nam va cua nhân dân cac dân tôc
bi ap buc trên thê giới đã lên cao, đoi hoi môt ngon co hướng đao đung đán
để đi vao cuôc chiên đâu quyêt đinh vân mệnh dân tôc.
- Tac phẩm nay đê câp đên ngưoi thât, viêc thât, nhung chuyện xẩy ra
háng ngay, 'mát thây, tai nghe¨ ở nhung hoan canh cu thể nhưng co quan hệ
mât thiêt đên vân mệnh hang triệu con ngưoi trong cai đia nguc trân gian goi
la 'xu thuôc đia¨ va li giai chung môt cach khoa hoc theo quan điểm Mac -
Lênin, môt quan điểm tiên tiên nhât cua thoi đai.
Ba$n án chế *ộ th!̣c +n Uháp va Đ+y &ông lý cu$a th!̣c +n Uháp ơ$
Đông u!ơng, đa mô tả cảnh đia nguc trân gian tối tám ma thưc dân Pháp
đang đay đoa nhân dân Viêt Nam. Tôi ác ấy nao khác chi Nguyên Trai đa
tưng kết luân: 'Tát can nưóc Dông hải không đủ rửa hết vết nho; Chát hết
trúc Nam son, chá̉ng đủ ghi hết tôi ác¨
9
. Hai tác phẩm nay có muc đích vach
trân, tố cáo tôi ác của thưc dân Pháp trưóc dư luân thế giói va ngay cả trong
nhân dân lưong thiên Pháp, nhám thức tỉnh cao đô tinh thân quât cưong của
đông bao minh, đông thoi lam như vây la vi Ngưoi tin vao sức manh của
chính nghia va tiêm náng sức manh vô tân vô đich của nhân loai tiến bô ủng
hô, giúp đo hiêu quả cho sư nghiêp đánh bai chủ nghia thưc dân của dân tôc
9
Bình ;gô *ại cáo) ;guyê"n Tra"i toàn t+̣p) Nxb. Khoa hoc xã hôi, Ha Nôi, 1976, tr. 78.
31
Viêt Nam. Ba$n án chế *ộ th!̣c +n Uháp của Ngưoi không chỉ có giá tri tố
cáo vach trân tôi ác của chủ nghia thưc dân trưóc công luân thế giói, ma con
có tác dung giúp nhân loai phong va chống thanh công hiên tưong phản ván
hóa nhất của thế kỷ XX la chủ nghia thưc dân.
2. Nçi dung co ban cua tác phâm
BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p trước hêt la môt ban cao trang tô cao tôi
ac cua bon thuc dân Phap không phai chi ở An Nam noi riêng, ma ở tât ca cac
thuôc đia cua thuc dân Phap ở Dông Dưong, ở An-giê-ri, ở Tuy-ni-di, ở Xê-
ri, ở Ma-rôc, ở Xê-nê-gan, ở Da-hô-mây (nay la Công hoa Bê-nanh), ở Tây
Phi,.. Với nhung loi le sác b‚n va thể hiện su tiên công BLn 1n chY *N thTc
+n Uh1p đã lôt mát na chu nghia đê quôc, chu nghia thuc dân noi chung va
chu nghia đê quôc, chu nghia thuc dân Phap noi riêng báng nhung chung cớ,
báng nhung tang vât không thể chôi cai đưoc. Như cac quan toa x‚t xu nhung
pham nhân trong tôi, tac phẩm đã lôi bon giêt ngưoi, cướp cua toan câu ra
trước vanh mong ngua, bát chung phai cúi đâu nhân tôi va diên lai nhung tôi
ac tay troi ma chung đã pham với loai ngưoi trong nhiêu thê k….
Báng li l• đanh th‚p, sác b‚n va báng loi ván châm biêm sâu sác, BLn
1n chY *N thTc +n Uh1p đã boc trân ban chât boc lôt, tan ac, dã man cua chu
nghia đê quôc, chu nghia thuc dân.
Tr!3c hYt) .Ln chPt cu$a chu$ nghi"a *ế Duốc và chu$ nghi"a th!̣c +n là
.Mc lNt .wng 2thuY ,1u9 *o/ *<y) coi r{ ,/ng s0ng của nhIng ng!Qi 2+n
.Ln ?V9 trên c1c chiYn tr!Qng &h+u |u trong chiYn tranh thY gi3i lfn thV
nhPt *ể .Lo vệ 2công l8 v< tT o9:
Nhung ngưoi 'dân ban xu¨ nay bi lua gat, bi cưõng buc đi linh, rồi bi
đưa sang Châu Šu đanh nhau với quân đôi Duc 'để bao vệ cho cai công li va
tu do ma chinh ho không đưoc hưởng môt chut nao¨ va 'để lây mau minh
tưới nhung vong nguyệt quê cua cac câp chi huy va lây xưong minh cham
trên nhung chiêc gây cua cac ngai thông chê Phap¨. Nhưng rồi khi chiên
tranh kêt thuc, hay khi 'đai bac đã ngây thit đen rồi thit vang rồi¨, thi nhung
ngưoi linh thuôc đia con sông sot, du la ngưoi da vang hay ngưoi da đen,
trước khi xuông tau ở cang Mac-xây để trở vê với chê đô ban xu, môt chê đô
không biêt gi đên chinh nghia va công li ca, đêu mác nhiên trở lai 'giông
ngưoi bẩn thiu¨, bi đanh đâp vô cớ va bi lôt hêt cua cai, tu chiêc đồng hồ, bô
quân ao ma ho bo tiên tui ra mua, đên cac vât k… niệm đu thu... Luc nay, ho
không con la nhung đua 'con yêu¨, nhung ngưoi 'ban hiên¨ cua cac quan cai
tri phu mâu nhân hâu, thâm chi cua ca cac quan toan quyên lớn, toan quyên
b‚ nua; va như vây, luc nay ho không con mang cai danh hiệu tôi cao la
'chiên sÿ bao vệ công li va tu do¨ ma nước Phap đã đôt ngôt danh cho ho
trước khi đưa ho sang chiên trưong châu Šu.
Tuy vê vân đê quê hưong với chê đô ban xu, nhung ngưoi 'cuu binh¨
đung hon la nhung cai xac con lai, đã đưoc môt viên quan nồng nhiệt đon
tiêp báng môt diên ván yêu nước kêt thuc báng câu: 'cac anh đã bao vệ Tô
quôc, thê la tôt. Bây gio, chung tôi không cân đên cac anh nua, cut đi¨.
32
Dể co môt sô lưong linh 'dân ban xu¨ trong môt thoi gian nhât đinh
theo lệnh viên công su hay vi 'chua tinh¨, bon quan lai dưới quyên không tu
môt thu đoan nao ca, để cưong buc đi linh, vua 'xoay xở lam tiên¨ cướp cua.
Thu đoan nhanh nhât va tiện nhât ma bon chung đã lam ở Xê-nê-gan la 'lây
dây chán hai đâu con đưong chinh trong lang lai. Thê la tât ca nhung ngưoi
đan ông dân ban xu ở vao giua đêu coi la chinh thuc tong quân¨, 'rồi nhanh
chong ho đưoc đưa vao trai linh, biên thanh vât liệu noi¨. Bát linh như vây,
bon thuc dân goi la 'chê đô linh tinh nguyện¨. Môt nhân chung đã viêt như
sau: 'Giua trưa ngay 3 thang 3 nám 1923, bon hiên binh vây rap cac bên cang
Ruyphixco va Dâc rồi tom tât ca nhung ngưoi ban xu lam việc ở đo. Nhung
anh chang nay vi không to v• sôt sáng đi bao vệ ván minh ngay, nên ngưoi ta
rước ho lên ô tô cam nhông moi vê nha lao. Œ đây, sau khi ho co đu thi gio
để thay đôi y kiên rồi, ngưoi ta mới đưa ho sang trai linh. Œ trai linh, sau
nhung nghi lê biểu dưong tinh thân yêu nước, 29 linh tinh nguyện đưoc tuyên
dưong co thể trở nên anh hung cua cuôc chiên tranh cuôi cung ngay mai...
Bây gio thi tât ca đêu nong long lây lai miên Ruya cho nước me. Nhưng theo
tướng Mánggianh (Tướng Phap 1866 - 1925 đã tham gia chiên tháng
V‚cdông, tung chi huy đôi quân xâm lưoc Xuđáng, Bác Ky, Marôc), la ngưoi
hiểu ho nhât, thi đo chi la nhung đôi quân để đem nướng trước mua đông¨.
BLn chPt .Mc lNt) t<n ./o) X ,an của chủ nghSa *Y Du0c) chủ nghSa
thTc +n l< '*fu *Nc +n .Ln ?V .wng thu0c phiện) r!Ku c7n9:
Tu tay chinh quyên thuôc đia tô chuc buôn ban thuôc phiện đâu đôc
dân ban xu. Như thê vân chưa thoa, ho con lôi k‚o nhung thưong binh va vo
cua tu sÿ quân đôi Phap ngưoi ban xu vao việc lam dã man nay báng cach
'câp môt bai ban l• thuôc phiện¨ cho ho để 'đên bu môt phân thân thê¨ 'hoác
ca mang sông cua môt ngưoi chồng¨ ho đã bo lai trên chiên trưong... Với
việc đâu đôc báng thuôc phiện tinh ra, ngai Toan quyên Dông Dưong như
ông Anbe Xaro, m„i nám đã ban cho ngưoi An Nam trên 150 tân thuôc
phiện.
Con việc đâu đôc ngưoi ban xu báng rưou cồn thi toan quyên Dông
Dưong truc tiêp chi đao rât chát ch•. Cac quan công xu va dưới la cac công
ty đôc quyên rưou ngưoi Phap phai nhât nhât theo lệnh viên toan quyên, tu
việc kê danh sach cân đát cac đai ly trong lang xã đên việc phân bô muc rưou
tiêu thu buôc tung ngưoi dân ban xu phai mua để uông, bât kể ngưoi gia, đan
ba, em nho con bu sua.
Chinh phu Phap tim moi cach thuc đẩy cac viên chuc ngưoi Phap ở
thuôc đia, tu công su đên nhân viên hang b‚t, phai táng muc tiêu thu rưou
cồn lên. Vi vây cac viên quan đã bát quan tông li cac phu khai táng vot sô
dân trong tinh, rồi gan tôi cho dân nâu rưou lâu. Dể cho yên chuyện, cac lang
buôc phai mua ngay sô rưou quy đinh theo sô dân khai táng đo. 'Dây la môt
su kiện đây y nghia cua môt viên chuc đung đâu tinh Son Tây, môt tinh ở
Bác Ky: Sô dân tinh nay ước tinh chi đô 200.000 ngưoi. Nhưng để táng sô
lưong rưou phai tiêu thu lên, sô dân ây b„ng nhiên táng vot nhanh như chớp
tới 230.000 ngưoi. Nhưng vi 230.000 dân nay uông rưou qua it, viên công su
33
Son Tây đã ra công môt nám đẩy tông sô rưou tiêu thu lên 560.000 lit. Ngay
lâp tuc, viên công chuc đưoc tháng câp va đưoc khen.¨
Phai mua, phai uông nhiêu rưou cồn, dân môt lang ở Bác Ky xu An
Nam thây trước nguy co đe doa ây đã k‚o nhau lên cua quan kêu: 'Ngay đên
cai án, chung tôi không co gi ca, lây tiên đâu ma mua rưou uông•¨. Quan cai
tri đap ngay: 'Chung may quen án ngay ba bua, bây gio bớt đi môt bua hay
cân thi bớt đi môt bua rưõi để co thể mua rưou cua nha nước¨.
Chinh phu thuc dân cưõng buc 'ngưoi bản xu¨ mua rưou cồn uông
theo đâu ngưoi khai táng như vây ở An Nam cu 1.000 lang thi co 1.500 đai li
rưou va thuôc phiện, trong khi đo co v•n ven 10 trưong hoc cho tr• em.
Dung la 'bon ca mâp không ngân ngai đâu đôc ca môt dân tôc để vo
v‚t cho đây tui tham¨.
BLn chPt .Mc lNt) t<n 1c) X ,an của chủ nghSa *Y Du0c) chủ nghSa
thTc +n l< g1n v<o ng!Qi +n .Ln ?V .ao th!́ s!u thuY 'n`ng own l!ng9)
công tr1i) phu phGn t/p Jch 5h0n 5hO:
Bon cai tri thuc dân Phap đoa đay ngưoi dân thuôc đia đu cach: đát sưu
thuê tuy tiện, công trai, phu phen, tap dich để cưõng buc dân chúng.
Dể bu vao ch„ đồng bac bi xuông gia, viên toan quyên Dông Dưong
chi cân lam môt việc đon gian la ghi táng sô dân va ghi táng diện tich ruông
đât cua tung lang lên.
Con công trai, thi chinh quyên thuc dân dung moi thu đoan, bát ngưoi
dân ban xu phai mua. Trước hêt nhung viên quan cai tri đem khoan loi tuc
công trai ra để câu nhung ngưoi ban xu ngây tho, sau đo, thây 'ngon¨ đo
không án thua, ho b†n bát cac lang xã phai ban tai san chung để mua công
trai .
Nhung viên quan cai tri đoi 'nhung ngưoi co mau mát¨ đên cua quan,
ân cho m„i ngưoi môt biên lai chuẩn bi trước; thê la nhung ngưoi ban xu chi
con cach chay vay nôp cho đu sô tiên ghi s“n trong biên lai đo. Thê cung vân
chưa đu, vi ruôt k‚t cua chinh phu bao hô luc nao cung rông thênh thang, cho
nên cac viên quan lai đên g‹ cua tung nha dân ngh†o, bát ho cu hai, ba, bôn
ngưoi hoác nhiêu hon nua, phai mua chung môt cô phiêu đã ghi trước sô tiên.
Tap dich, phu phen đôi với ngưoi dân ban xu cung la cai hoa liên miên.
Dể nao v‚t bung môt con sông (ma việc nay chinh phu thuc dân it khi quan
tâm), hay lam môt con đưong hoác xây dinh thu cho môt viên quan cai tri hay
chuyên chở hang hoa như muôi, vât liệu xây dung cho nha đoan... hang
nghin, hang van ngưoi ban xu phai bo ruông đồng, bi trưng tâp không thoi
han; 'rồi xac ho rai kháp mát đưong¨. 'Œ tinh Thu Dâu Môt, môt viên quan
cai tri cân môt chiêc xe lu. Lam thê nao• Hán thưong lưong với môt công ty
đâu thâu đang cân công nhân r• tiên. Công ty bo tiên ra mua xe lu với gia
13.500 phráng. Con quan thi bát dân đi tap dich cho công ty với gia ngay
công 0,50 phráng. Ba nám liên, dân Thu Dâu Môt phai đát dưới quyên su
dung cua công ty kia, lam xâu để tra tiên chiêc xe lu ma quan lớn cai tri thich
mua để dung trong vưon cua ngai¨.
34
BLn chPt .Mc lNt) t<n 1c của chủ nghSa *Y Du0c) chủ nghSa thTc +n l<
'ch8nh s1ch ngu +n9^tVc l< 'j<, cho +n ngu *ể } .ề cai trJ9_ E *M l<
'ch8nh s1ch ,< c1c nh< cf, DuyZn 6 c1c thuNc *Ja của ch-ng ta !a ang
nhPt9:
Nhám boc lôt 'dân ban xu¨ môt cach êm thâm va đanh lua dư luân bên
Phap, ngoai việc dung thuôc phiện va rưou cồn, 'bon ca mâp cua nên ván
minh¨ con thi hanh môt chinh sach ngu dân triệt để.
Bao chi ban xu phai chiu su kiểm duyệt trước khi in. Toan quyên Dông
Dưong s• th•ng tay cát bo nhung côt bao, nhung bai bao, hoác th•ng tay cát
bo bât cu môt dong chu nao trên bao chi bong gio vê su thât cua chinh sach
thuôc đia hoác 'không chiu ca tung đuc đô cua cac Cu lớn thuôc đia¨. Báng
biện phap nay, 'chinh quyên Dông Dưong co thể im đưoc tât ca moi nho
nhớp va tha hồ lam quyên¨. 'Trong môt cuôc bâu cu Hôi đồng thanh phô Sai
Gon, viên thông đôc câm ba ông chu nhiệm bao tiêng Việt không đưoc đáng
lên bao cua ho ban sác lệnh quy đinh thể lệ bâu cu Hôi đồng thanh phô ở
Nam Ky. Ho la ung cu viên, thê ma bao cua ho bi câm duyệt không đưoc
đáng môt cai gi dinh dang, du xa hay gân, đên chưong trinh cua ho¨. 'Cung
trong luc ây, ông thông đôc thông tri cho cac to bao tiêng Việt khac biêt la sở
kiểm duyệt s• th•ng tay cát nhung to bao, côt bao, đâu đê hoác bât cu nhung
loi bong gio nao noi đên cac cuôc bâu cu thuôc đia hoác thanh phô. Môt to
bao tiêng Việt dich đáng đao luât noi vê việc trung tri nhung hanh đông hôi
lô trong bâu cu , bai ây bi cát¨. Thâm chi ngay ca thư tin cua ca nhân cung bi
nha câm quyên thuc dân kiểm duyệt. 'Sở bưu điện va sở mât tham Nam Ky
đã nhân đưoc lệnh không để lot - với bât cu ly do gi - nhung thư tu, bai vở,
v.v gui cho bao Le Paria xuât ban ở Pari hoác cua to bao ây gui vê¨.
Trưong hoc chi đưoc cac nha khai hoa xây dung rât han chê, vi vây
'hang ngan tr• em đanh chiu ngu dôt vi nan thiêu trưong¨. Ngưoi dân thuôc
đia nao muôn sang Phap hoc, thi 'phai đưoc quan toan quyên cho ph‚p, sau
khi hoi y kiên quan thu hiên ky va quan giam đôc nha hoc chinh¨. Trên toan
Dông Dưong đâu đâu cung thây nha tu, trai giam con trưong hoc thi rât it.
Bon thuc dân không chu trưong xây trưong hoc để mở mang dân tri. Chung
dung chinh sach 'ngu dân để tri¨. Ngưoi ta bao ngân sach không cho ph‚p
chinh phu mở trưong mới. Không h•n thê đâu. Trong sô 12 triệu đồng cua
ngân sach Nam Ky, thi 10 triệu đã tim đưong chui sâu vao tui cac ngai viên
chuc rồi.
BLn chPt .Mc lNt) t<n 1c) X ,an của chủ nghSa *Y Du0c) chủ nghSa
thTc +n l< nhIng luật lệ vô tNi v/) hYt sVc 5hbc nghiệt) cho ph~p c1c nh<
cf, DuyZn h} ngVa tay th[ ph/t v/) t0ng ta v< thL, s1t *•, ,1u:
Ch•ng han, bon thuc dân bát pham nhân ngưoi ban xu phai án khan,
nghia la cho án ma không cho uông. Dên môt việc như ngưoi dân ban xu An
Nam lam tho ca tung tu do, chi thê thôi, chinh quyên thuc dân cung 'phat ho
5 nám tu¨.
Trong khi đo môt ông ngưoi Phap no bán võ so môt ngưoi dân Trung
Ky; môt ông viên chuc Phap kia đanh đâp tan nhân môt ngưoi dân Bác Ky;
35
môt ông thâu khoan Phap nay troi tay môt ngưoi dân Nam Ky cho cho cán,
rồi giêt ngưoi đo đi; môt ông tho may Phap kia 'ha sat¨ môt ngưoi An Nam
báng sung sán; môt ông nhân viên hang hai Phap khac xô ngưoi gac câu ban
xu vao đông than hồng cho chêt, v.v va v.v, lai không bi trung tri.
Dể xoay tiên báng bât cu gia nao, nha câm quyên thuc dân chi cân đô
va cho môt ban lang ban xu nao đo không biêt ngán ngua tôi pham hoác co
âm mưu phiên loan, rồi tông dân lang đo vao tu; sau đo bát lang phai chiu
trach nhiệm nôp phat m„i đâu ngưoi dân môt sô tiên lớn.
Không chiu nôi ap buc, boc lôt, ngưoi An Nam đã đung lên đâu tranh
như nông dân ở Yên Thê (Bác Giang) do Dê Tham lãnh đao; như biểu tinh ở
Nam Trung Ky nám 1908 do cac ván thân tô chuc, trong đo tiên si Trân Quy
Cap; như cuôc nôi dây ở Hai Phong... Thê rồi báng bom đan, báng thuôc
đôc, báng đát min ma mãi vân chưa giêt đưoc Dê Tham tru danh, bon thuc
dân b†n đao ma cha me ông lên, đem hai côt đô xuông sông. Chung bát ông
Trân Quy Cap, gh‚p tôi ông la 'phan nghich¨, hai bôn tiêng đồng hồ sau la
ch‚m ông ngay (5 - 5 - 1908), không cân x‚t hoi, cung không chiu trao tra thi
hai ông cho gia đinh ông. Con cuôc nôi dây ở Hai Phong chưa lam chêt môt
ai trong chinh quyên cai tri, nhưng bon thuc dân ch‚m đâu 60 ngưoi dân vô
tôi, cung không cân x‚t xu gi ca. Chung con ap giai cha me vo con ho đên
phap trưong, bát muc kich canh ngưoi thân bi tan sat... Rồi hang tuân lê sau,
doc cac đưong phô Ha Nôi, nhiêu đâu lâu ngưoi dân An Nam vô tôi bi ngưoi
Phap giêt hai, cau may, nhán mát lên nhung coc tre.
Sau khi th•ng tay đan ap nhân dân Trung Ky biểu tinh rât ôn hoa chông
sưu cao thuê náng nám 1908, bon thuc dân đô trach nhiệm cho cac lang ở
đây. Chung tra khao hao ly, ai không noi bi xu tu ngay tuc khác. Cu như thê,
trong vong hai tuân lê, môt viên quan giam binh đã xu bán 75 Ly, Hao vô tôi.
Báng nhung thu đoan như vây, bon thuc dân đã tan sat không biêt bao nhiêu
ngưoi An Nam vô tôi; đồng thoi tim moi cach để vu trang cho ngưoi An Nam
chông lai đồng bao cua ho...
Dây la công ly nước Phap. Cai thu 'Công ly đưoc tưong trưng báng
môt ngưoi đan ba diu hiên, môt tay câm cân, môt tay câm kiêm¨. Nhưng 'vi
đưong tu Phap đên Dông Dưong xa qua, xa đên n„i sang đưoc tới đo thi can
cân đã mât tháng báng, đia cân đã chay long ra va biên thanh tẩu thuôc phiện
hoác nhung chai rưou ty, nên ngưoi đan ba tôi nghiệp chi con lai đôc cai
kiêm để ch‚m giêt. Ba ch‚m đên ca ngưoi vô tôi, va nhât la ngưoi vô tôi¨.
Tom lai, dưới chê đô thuc dân thi phap luât, công ly không bao gio co
đôi với nhung ngưoi dân ban xu, ma 'chi co ba toong, sung ngán, sung dai,
đây mới chi la thu xung đang với lu doi bo ây”¨.
Ban an chê đô thuc dân Phap c€n chk r• ,`t) gọi th‚ng tên nhIng 5{
*/i iện cho 2n!3c ,ƒ9) cho 2tT o9) cho 2công le9 ) cho 2sT nghiệp 5hai
ho19 v< 2truyZn .1 v>n ,inh9) *ang ra tay ho<nh h<nh 6 5hbp c1c thuNc *Ja
là chu$ nghi"a th!̣c +n) chu$ nghi"a *ế Duốc:
36
Tât ca bon chung, tu toan quyên, thông đôc, khâm su, công su, nha
đoan... cho đên bon đôi lôt tôn giao trong cac giao hôi va bon tay sai mat
hang cua chung đêu la lu phan đông, vô liêm si, boc lôt tan ac.
Nhung nha toan quyên ma BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p chi r‹ mát,
goi th•ng tên la Pôn Dume (1857 - 1932) - Toan quyên Dông Dưong trong
nhung nám 1896 - 1902; la Anbe Xarô, viện Bô trưởng Bô thuôc đia, Toan
quyên Dông Dưong hai lân trong nhung nám 1911 - 1914 va 1917 - 1919; la
Môrixo Lông, Toan quyên đông Dưong tu cuôi 1919 đên đâu nám 1922; la
Pôn Bôdoanh, Toan quyên Dông Dưong tu thang 4 đên thang 9 nám 1922; la
'ông¨ Macxian Hangri M‚clanh, Toan quyên Dông Dưong trong nhung nám
1923 - 1925; la 'ông¨ Phuôc, Thông đôc xu Dahômây; la 'ông¨ Gacbi, Toan
quyên đao Madagatxca; la 'ông¨ Giêrêmi Lome, cuu Thông đôc, cuu nghi
viên cua •n Dô thuôc Phap. Va nhung 'tên vô lai¨ thuc dân to nho khac.
Con bon thuc dân đôi lôt cac giao si, du ở Dông Dưong, ở –ngtio, ở
Mađagatxca hay ở cac xu thuôc đia khac, chung đêu la nhưng tên cướp ngay
'đong vai nhung k• don nha vi loi ich cua Chua¨. 'Nêu thiên đang co thât, thi
s• qua chât không đu chua châp tât ca bon tông đồ thuôc đia can đam đo¨, va
'nêu Chua bât hanh đã chiu đong đinh trên cây thanh gia trở vê c‹i thê nay,
thi chác ngai s• vô cung ngao ngan khi thây 'cac tông đồ trung thanh¨ cua
minh thuc hiện đuc khô hanh mhư thê nao¨; chung đôt nha, cướp cua, chiêm
đoat đât đai cua ngưoi dân ban xu va đanh đâp ho dã man cung như nhung
tên thuc dân khac hanh ha ho. 'Nêu kể hêt ra đây tât ca nhung hanh vi ac qu…
cua bon tông đồ xung đang cua đao tu thiện nay thi s• qua dai. Nhân đây chi
kể so môt vai việc: Môt cha xu no đã nhôt môt em b‚ ban xu, troi em va côt;
khi ngưoi chu cua em, môt ngưoi Šu, đên xin em vê, thi cha xô đẩy, đanh
đâm, rut sung luc doa bán ông. Môt cha xu khac đã ban môt em b‚ gai An
Nam đi đao cho môt ngưoi Šu lây 300 phráng. Môt cha khac đanh gân chêt
môt hoc sinh chung viện ngưoi ban xu. Dân lang ngưoi bi nan rât cám phân,
trong khi cho công ly cua Chua, đã lam đon kiện tên suc sinh - xin l„i, tôi
muôn noi vi cha đang kinh, thi công ly thê tuc đã doa nhung ngưoi đi kiện
ngây tho ây ráng: 'D† chung” Cac con a” Chớ co kiêm chuyên, nêu không
thi...¨. Duc cha M... ch•ng đã tuyên bô ráng nên hoc vân Phap la nguy hiểm
cho ngưoi An Nam đo sao• Con đuc cha P... thi cha đã noi ráng Chua cho
cây mây moc canh m... ông ngưoi An Nam la Chua đã co dung tâm sang suôt
đo sao•¨.
Suc tô cao cua tac phẩm cang manh m• thêm khi mô ta n„i thông khô
cua ngưoi dân ban xu, nhât la 'n„i khô nhuc cua ngưoi phu nu ban xu¨. Dôi
với nhung ngưoi nay, 'thoi dâm bao vô đô cua bon xâm lưoc thât không co
giới han nao ca. Cai tinh vi cua môt nên ván minh khat mau cho ph‚p chung
tưởng tưong đưoc đên đâu thi chung thuc hiện tinh tan ac lanh lung cua
chung đên đo¨.
'Thang 3 nám 1922, môt nhân viên nha đoan ở Ba Ria (Nam Ky) đã
đanh gân chêt môt phu nu An Nam lam phu đôi muôi, lây cớ chi đã lam ồn
37
ao dưới mai hiên nha hán lam hán mât giâc ngu trưa. Tuyệt hon nua la ngưoi
phu nu ây con bi đe doa đuôi khoi công trưong muôi nêu chi ây kêu kiện.
Thang 4, môt nhân viên nha đoan khac đên thay, cung to ra xung đang
với tên trước bởi nhung hanh vi tan ac cua hán: Môt ba cu An Nam, cung la
phu ganh muôi, vi bi khâu lưong nên cãi nhau với mu cai. Mu cai thưa với
viên đoan. Viên nay không cân x‚t hoi gi ca, tat luôn ba cu hai cai nên thân,
va khi ba cu cui xuông nhát non, thi nha khai hoa đo lai đa luôn môt cai rât ac
vao bung dưới lam cho mau hôc ra lênh lang. Ba cu ngã xuông bât tinh. Dang
l• phai đõ ba cu dây thi ngưoi công su cua ông Xarô lai đoi ly trưởng sở tai
đên va ra lệnh đem ngưoi bi thưong đi. Ly trưởng tu chôi không lam. Viên
đoan liên cho đoi chồng ba đên - ông nay mu - ra lệnh đem vê¨.
Dưới nanh vuôt cua bon thuc dân, moi tâng lớp ngưoi dân ban xu, tu
vua quan, hao ly, tư san, tri thuc, viên chuc đên ngưoi công nhân, nông dân,
tu cu gia đên tr• em,.. đêu bi coi la nô lệ thâp h†n, đêu bi đôi xu như suc vât
va tinh mang cua ho đêu 'không đang gia môt trinh¨. Vi vây, đôi với ho, bi
cướp đoat, đôt pha, bi giêt choc, đanh đâp, bi hãm hiêp la chuyện háng ngay.
'ột trong nhIng nNi ung cơ .Ln) cốt lo"i cu$a Bản án chế đô thưc dân
Pháp là luận *iể, Duan trọng cu$a ;guyê"n í i tuốc vZ +n tNc v< thuNc *Ja)
vZ chiYn l!Kc v< s1ch l!Kc của giLi phMng +n tNc) vZ chủ nghSa yêu n!3c
truyền thống 5ết hợp v3i chủ nghSa Du0c tY vô sLn:
Tu việc mô ta sinh đông, cu thể nhung canh bân cung, co cuc cua
ngưoi dân bi ap buc ở cac nước thuôc đia như ở Lao, An-giê-ri, Marôc... tac
phẩm toa ra môt môi tinh đồng cam sâu sác, thưong yêu dao dat đôi với ho,
nhung ngưoi cung chung sô phân với ngưoi An Nam.
Co thể noi, thông cam sâu sác với nhân dân trên thê giói bi ap buc trên
lâp trưong cua nhung ngưoi vô san, đo la nôi dung cua chu nghia nhân đao
công san cao ca Hô Chí Minh. Do cung la môt biểu hiện cua su kêt hop
nhuân nhuyên tinh thân yêu nước với chu nghia quôc tê vô san trong con
ngưoi Nguyên €i Quôc, ma cuôc đoi Ngưoi ngay tu buôi ra đi đa gán chát
với vân mệnh cua dân tôc va vân mệnh cua nhung ngưoi cung khô trên toan
thê giới.
Giua nhung nám man đêm con bao phu kháp cac thuôc đia, bon thuc
dân Phap cung b† lu co hôi, ma đai diện điển hinh la Quôc tê ‡‡ nhưng nám
đâu thế kỷ XX - k• đang ra suc tuyên truyên nhung luân điểm thuc dân phan
đông, bênh vuc chu nghia đê quôc - thi BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đã
giang vao đâu bon chung môt đon tân công mãnh liệt, luân tôi chung, va
đung h•n vao hang ngu nhung ngưoi vô san tiên tiên bênh vuc quân chung
lao khô va cac dân tôc bi ap buc. Dây la môt phưong thuc co ban trong sach
lưoc tân công cua cach mang luc bây gio. Vi vây, tac phẩm nay trở thanh
tiêng noi tiêu biểu cho thê tiên công cua thoi đai.
Nêu đi xa hon nua, nhin cao hon nua, thi BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p
con vach r‹ k• thu cua quân chung lao đông va cua cac dân tôc bi ap buc trên
toan thê giới. Do la chu nghia tư ban. Hinh hai cua no la con đỉa hai voi, môt
voi hut mau giai câp vô san va nhân dân lao đông ở chinh quôc, môt voi hut
38
mau giai câp vô san va nhân dân lao đông ở cac nước thuôc đia. Su co mát va
su ra oai tac quai cua con đỉa quai vât nay la côi nguồn cua moi tham hoa,
moi n„i khô đau trut lên đâu lên cô nhân dân cac dân tôc thuôc đia mây thê
k… nay
10
.
Dồng thoi BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p cung vach ra mâu thuân
không thể đêu hoa đưoc giua chu nghia tư ban, chu nghia đê quôc - k• gây
tham hoa - va giai câp vô san va nhân dân bi ap buc - ngưoi đã phai chiu moi
tham hoa. Với tâm nhin xa trông rông ây thi BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đã
chi r‹ ráng: Chinh quân chung nhân dân lao đông la luc lưong cach mang tiêu
diệt chu nghia tư ban, chu nghia đê quôc, va nhung ngưoi vô san la luc lưong
lãnh đao cach mang.
Tu trong đêm tôi cua cuôc đoi lâm than đau khô, tac phẩm BLn 1n chY
*N thTc +n Uh1p đã mở ra cho nhân dân lao đông nhung ngưoi bi ap buc,
boc lôt canh tưong lai tưoi sang. Tưong lai đo la hiện thuc trên đât nước Nga
Xô Viêt sau tháng loi Cach mang Thang Mưoi 1917. Tac phẩm kh•ng đinh
cho nhân dân cac nước thuôc đia môt niêm tin son sát vao tưong lai ây va chi
r‹ ráng, tưong lai ây đang đưoc chuẩn bi ở trưong đai hoc Phưong Dông trên
đât nước Nga Xô Viêt. Trưong đai hoc nay đang 'âp u dưới mai cua minh
tưong lai cua cac dân tôc thuôc đia¨ trên toan thê giới.
11
'Việc thanh lâp Trưong đai hoc Phưong Dông đanh dâu môt k…
nguyên mới; trong khi tâp hop nhung ngưoi tr• trung, hoat bat thông minh
cua cac nước thuôc đia, nha trưong đang tiên hanh môt su nghiệp vi đai la:
a) Giao duc cho cac chiên si tưong lai ây nám đưoc nguyên ly đâu
tranh giai câp la nguyên ly môt mát, nhung cuôc đâu tranh chung tôc, mát
khac, nhung tâp tuc gia trưởng đã lam cho mo hồ, lân lôn trong đâu oc ho.
b) Lam cho đôi tiên phong cua lao đông thuôc đia tiêp xuc mât thiêt
với giai câp vô san phưong Tây để don đưong cho môt su hop tac thât su sau
nay; chi co su hop tac nay mới đam bao giai câp công nhân quôc tê gianh
đưoc tháng loi cuôi cung.
c) Lam cho cac dân tôc thuôc đia, tu trước đên nay vân cach biệt nhau,
hiểu biêt nhau hon va đoan kêt lai để đát co sở cho môt Liên minh phưong
Dông tưong lai, liên minh nay s• la môt trong nhung cai canh cua cach mang
vô san.
d) Nêu lên cho giai câp vô san ở cac nước ma giai câp tư san co thuôc
đia, môt tâm gưong vê nhung điêu ho co thể lam va phai lam cho nhung
ngưoi anh em ho đang bi nô dich.¨
Dể hướng tới tưong lai đo, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đã
vach ra đưong lôi chiên lưoc va sach lưoc cho quân chung đâu trnah lât đô
chê đô thuc dân. Tac phẩm đã kh•ng đinh: đã la ngưoi dân thuôc đia thi ai
cung bi sông kiêp nô lệ, du la ngưoi Dông Dưong, ngưoi Da-hô-mây, ngưoi
Xê-ri, ngưoi An-giê-ri, ngưoi Xê-nê-gan hay la ngưoi Tây Phi... Tât ca co
chung môt môi thu không đôi troi chung với chu nghia đê quôc quôc tê, va
10
Xem Hồ Chi Minh to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %< ;Ni) @AAA) tập @) trang B@A.
11
Xem Hồ Chi Minh to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %< ;Ni) @AAA) tập @) trang B@nEB@„:
39
đung trước con quai vât nay, quyên loi cua nhung ngưoi lao đông trên toan
thê giới la thông nhât. Vi vây, tât ca hãy đung lên thuc hiện loi hiệu triệu cua
Cac Mac: 'Vô san tât ca cac nước, đoan kêt lai”¨; hãy đi theo con đưong cua
cach mang Thang Mưoi, đi theo Quôc tê Công san hay Quôc tê ‡‡‡, đoan kêt
đâu tranh chông chu nghia đê quôc, chu nghia thuc dân, gianh lai đôc lâp cho
dân tôc, tu do cho Tô quôc, gianh lai com ao, danh du cho moi ngưoi.
12
Chi r‹ ban chât cua chu nghia tư ban la con đỉa hai voi, muôn tiêu diệt
no, phai đồng thoi chát đut ca hai voi cua no. Như vây, tac phẩm BLn 1n chY
*N thTc +n Uh1p đã đê ra nhiệm vu trước mát cho ca cach mang vô san ở
chinh quôc va ca nhiệm vu cho cach mang giai phong dân tôc va ở thuôc đia.
Môi quan hệ giua hai nhiệm vu cung như môi quan hệ giua cach mang vô san
ở phưong Tây va cach mang giai phong dân tôc ở phưong Dông.
Cung với tinh thân ây, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p kh•ng
đinh r‹ nhiệm vu cua giai câp vô san ở chinh quôc la phai giac ngô, tô chuc
quân chung ở chinh quôc lam cach mang vô san, đồng thoi 'không đưoc
quên¨ bôn phân cua minh la phai đoan kêt chát ch• với 'nhung ngưoi lao
đông thuôc đia¨, ung hô ho không chi 'báng loi noi¨ ma 'phai giac ngô ho,
giao duc ho vê y thuc tô chuc va vê phưong phap tô chuc¨ hay báng nhung
hanh đông cach mang thiêt thuc, để cung nhau tiêu diệt k• thu chung
13
.
Dồng thoi BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p con kh•ng đinh ráng, su
nghiệp giai phong dân tôc ở Việt Nam, cung như ở cac nước thuôc đia khac,
phai la môt bô phân không thể tach roi cua su nghiệp cach mang vô san va
cua cach mang giai phong dân tôc trên thê giới. Su nghiệp giai phong dân tôc
đưoc tac phẩm vi như 'la môt trong nhung cai canh cua cach mang vô san¨.
Trên tinh thân đoan kêt quôc tê vô san giua cac dân tôc cung chung
môt chiên tuyên, cung chung môt k• thu, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p đã biểu dưong suc manh cua nhung cuôc đâu tranh trên cac thuôc đia
như ở Dông Dưong, ở Da-hô-mây, ở Xi-ri,... va ca ngoi cuôc đâu tranh cua
600 công nhân tho nhuôm ở Cho Lớn (Nam Ky, Việt Nam) thang 11 nám
1922, coi đo la 'dâu hiệu cua thoi đai¨ - thoi đai giai phong cac dân tôc thuôc
đia khoi chê đô thuc dân. Do la su cô vu va cac cuôc tâp dưot cho cuôc cach
mang vô san do Dang Công san lãnh đao sau nay gianh thá́ng loi hoan toan.
III - Ý NGHÎA VÀ GIÁ TRJ CUA TÁC PHAM
Gia tri sâu sác nhât, trước hêt, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p
la môt đong gop sang tao co y nghia lich su lớn lao trong việc truyên ba chu
nghia Mac - Lênin vao Việt Nam va cac nước thuôc đia khac. Tac phẩm đem
lai anh sang chân ly cach mang cua thoi đai cho nhân dân cac dân tôc bi ap
buc, lam bung sang lên trong nhân thuc cua ho vê con đưong cach mang duy
nhât đung đán - đo la con đưong chu nghia Mac - Lênin va lam cho ho thây
ráng chu nghia Mac - Lênin la cai ma dân tôc minh đang mong đoi, đang khat
khao để đưoc giai phong.
12
Xem Hồ Chi Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, tâp 2, tr 120-128.
13
Xem Hồ Chi Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, tâp 2, tr 114-127.
40
Dôi với riêng nhân dân Việt Nam, trong bôi canh cua đêm đen nô lệ,
trong su khung hoang cua đưong lôi đâu tranh cach mang giai phong dân tôc,
tac phẩm đã đap ung đưoc đoi hoi buc thiêt vê môt con đưong cach mang
sang suôt đung đán để thoat khoi tinh trang mo hồ vê phưong hướng va muc
tiêu cach mang. Qua đo cung chung to đưoc su ra đoi cua tac phẩm la môt cai
môc đanh dâu su trưởng thanh trong nhân thuc cach mang cua nhân dân Việt
Nam. Tu xac đinh muc tiêu, phưong hướng, dưới su lãnh đao cua Dang Công
san Việt Nam ma đung đâu la Chu tich Hồ Chi Minh 'nhung tháng loi đã
gianh đưoc trong thê k… X‡X, nước ta tu môt nước thuôc đia, nua phong kiên,
đã trở thanh môt quôc gia đôc lâp, tu do, phat triển theo con đưong xa hôi
chủ nghia... nhân dân ta tu thân phân nô lệ đã trở thanh ngưoi lam chu đât
nước, lam chu xã hôi¨
14
.
Nhám vao việc giai quyêt vân đê co ban cua thoi đai, tac phẩm BLn 1n
chY *N thTc +n Uh1p đã vach r‹ ban thu, vach r‹ muc tiêu cach mang va
bước đâu vach ra chiên lưoc, sach lưoc cua cach mang cho nhân dân Việt
Nam va cho nhân dân cac dân tôc bi ap buc; đồng thoi ca ngoi phưong hướng
vân dung nhung chân ly phô biên vao điêu kiện cu thể cua m„i nước.
Như vây, trên binh diện chinh tri, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p la su chuẩn bi vê tư tưởng, vê nhân thuc cho cac dân tôc bi ap buc đi va
cuôc đâu tranh danh đôc lâp; tu do, va danh quyên thông tri xã hôi vê tay giai
câp công nhân va nhân dân lao đông. Do la môt vân đê co y nghia chiên lưoc
quan trong cua cach mang.
Ra đoi trong bôi canh lich su cu thể cua thê giới va cua đât nước vao
nhung nám 20 cua thê k… XX, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p co môt
gia tri lich su to lớn. No giai thich môt cach khoa hoc theo quan điểm Mac -
Lênin nhung vân đê co ban ma lich su loai ngưoi đang đát ra va đoi hoi phai
giai quyêt; đồng thoi đê câp nhung vân đê co quan hệ đên vân mệnh lich su
cua thê giới, đên con ngưoi phat triển tât yêu cua lich su loai ngưoi trong thoi
đai ngay nay.
Riêng ở Việt Nam, cung với việc chuẩn bi môt đôi ngu tiên phong lãnh
đao cach mang đap ung nhung đoi hoi cua lich su, BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p đã gop phân quan trong thuc đẩy lich su Việt Nam đi lên; thuc tinh va
thôi thuc dân tôc ta cung hoa nhâp với cac dân tôc bi ap buc trên thê giới
bước nhanh vao k… nguyên mới cua loai ngưoi: k… nguyên đôc lâp tu do va
chu nghia xã hôi.
Qua nôi dung phong phu, sâu sác cua BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p co
thể kh•ng đinh đưoc ráng: Tac phẩm nay la san phẩm cua su kêt hop biện
chung, sinh đông, tai tinh vê nguyên ly phô biên cua hoc thuyêt Mac - Lênin
vê chu nghia đê quôc, vê vân đê dân tôc va thuôc đia với thuc tiên cua phong
trao công nhân, phong trao giai phong dân tôc dưới anh sang cua cach mang
Thang Mưoi vi đai va Luân cưong vê các vấn đê dân tôc cua Lênin.
14
Ván kiện Dai hôi Dai biểu Toan quôc lân thu ‡X của Dảng Công sản Viêt Nam, ;hà ?u+́t .a$n &h8nh
trJ Du0c gia) %< ;Ni @AAB) trangB@
41
Do đo, vê mát ly luân, phưong phap luân va vê gia tri thuc tiên, tac
phẩm đã vưot ra ngoai khuôn khô cua cai đâu đê BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p.
BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p đưoc Nguyên €i Quôc viêt cach đây gân
90 nám, va trong khoang thoi gian đo đên nay, thê giới đã biên đôi rât nhiêu,
dân tôc Việt Nam đã gianh đưoc đôc lâp hoan toan, đât nước Việt Nam đã
đưoc thông nhât tron ven. Nhưng hiện nay, nhung nám đâu thê k… XX‡, Chu
nghia thuc dân vân tồn tai dưới nhung mau sác khac nhau; nhiêu dân tôc trên
thê giới, nhât la ở Châu Phi va Châu Mÿ latinh, trên thuc tê vân chưa thoat
khoi ach ap buc boc lôt cua nhung tên tư ban nước ngoai. Vi vây, y nghia, tac
dung, gia tri to lớn vê ly luân va thuc tiên cua tac phâm nay không hê bi phai
mo; trai lai, cang đưoc nhân thuc đây đu, cang trở nên co gia tri hon.
Vê gia tri ván hoc - nghệ thuât, tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p
nôi bât lên môt nghệ thuât sác sao. Tac phẩm đê câp nhung vân đê lớn cua
thoi đai, nhưng lai không phân tich dai dong, khô khan, ma đi tu việc diên ta
nhung hiện tưong xay ra hang ngay trong nhung hoan canh cu thể, tu đo đưa
ra nhung nhân x‚t, nhung kêt luân sác b‚n suc tich.
Trên co sở diên ta nhung su việc cu thể, doi vao nhung su kiện nay tư
tưởng mới, tac phẩm lam cho tư duy cua ngưoi đoc mở mang, dân đên nhung
suy nghi rông lớn, xa hon, rồi lai trở vê nôi dung trong tâm cua tac phẩm với
môt nhân thuc r‹ hon, sang hon.
Tu nhung su việc riêng lẻ dưới nhung đâu đê khac nhau nhưng đưoc
đát trong môt kêt luân lôgic, tac phẩm hinh thanh môt chinh thể, môt buc
tranh toan diện vê cai đia nguc trân gian cua kiêp ngưoi nô lệ; vê cai thiên
đưong cua bon giau sang; hay vê bô mát tan ac, dã man, bi ôi cua chu nghia
đê quôc, chu nghia thuc dân - k• thu cua nhân loai.
Hinh thuc thể hiện cua tac phẩm, vê moi mát, tu cach diên ta, cach su
dung ngôn ngu, cach chon loc nhung chi tiêt, nhung hiện tưong, nhung hinh
anh, cach su dung nhung nghệ thuât cua yêu tô châm biêm,.. đên cach bô cuc
tung chưong, tung muc va toan bô tac phẩm,.. đêu co nhung n‚t hêt suc đôc
đao.
HƯÓNG DAN HÇC TAP
1. Hoan canh ra đoi va y nghia cua tac phẩm BLn 1n chY *N thTc
+n Uh1p của Hô Chí Minh•
2. Tai sao noi BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p trước hêt la ban cao
trang tô cao tôi ac cua thuc dân Phap không chi ở An Nam noi riêng ma ở tât
ca cac nước thuôc đia cua thuc dân Phap•
3. Trinh bay nhung luân điểm quan trong vê vân đê dân tôc va
thuôc đia trong tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p cua Hồ Chi Minh•
4. Phân tich y nghia gia tri cua tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p cua Hồ Chi Minh•
NGUYÊN VÄN TÁC PHẢM ~BAN ÁN CHE ĐÇ THJC DAN PHÁP¨
42
(Theo Hô Chí Minh toàn tçp - Nhà xuât ban Chính tr| quôc gia - Hà Nçi,
2000 - Tâp 2 - Trang 21 dên 133)
Chư*ng + , THUE MÁU
I - CHIEN TRANH VÀ ~NGƯỜI BAN XU¨
Trước nám 1914, ho chi la nhung tên da đen bẩn thiu, nhung tên
'Annamit¨ bẩn thiu, gioi lám thi cung chi biêt k‚o xe tay va án đon cua cac
quan cai tri nha ta. •y thê ma cuôc chiên tranh vui tưoi vua bung nô, thi lâp
tuc ho biên thanh nhung đua 'con yêu¨, nhung ngưoi 'ban hiên¨ cua cac
quan cai tri phu mâu nhân hâu, thâm chi cua ca cac quan toan quyên lớn, toan
quyên b‚ nua. Dung môt cai, ho (nhung ngưoi ban xu) đưoc phong cho cai
danh hiệu tôi cao la 'chiên sÿ bao vệ công ly va tu do¨. Nhưng ho đã phai tra
báng môt gia kha đát cai vinh du đôt ngôt ây, vi để bao vệ cho cai công ly va
tu do ma chinh ho không đưoc hưởng môt ty nao, ho đã phai đôt ngôt xa lia
vo con, roi bo manh ruông hoác đan cuu cua ho, để vưot đai dưong, đi phoi
thây trên cac bãi chiên trưong châu Šu. Trong luc vưot biển, nhiêu ngưoi ban
xu, sau khi đưoc moi chung kiên canh ky diệu cua tro biểu diên khoa hoc vê
phong ngư lôi, đã đưoc xuông tân đay biển để bao vệ tô quôc cua cac loai
thu… quai. Môt sô khac đã bo xac tai nhung niêm hoang vu tho mông vung
Ban cáng, luc chêt con tu hoi phai cháng nước me muôn chiêm ngôi nguyên
phi trong cung câm vua thô, - cha thê sao lai đem nướng ho ở nhung miên xa
xôi ây• Môt sô khac nua thi đã anh dung đưa thân cho ngưoi ta tan sat trên bo
sông Macno, hoác trong bãi lây miên Sámpanho, để lây mau minh tưới
nhung vong nguyệt quê cua cac câp chi huy va lây xưong minh cham nên
nhung chiêc gây cua cac ngai thông chê.
Cuôi cung ở hâu phưong, nhung ngưoi lam kiệt suc trong cac xưởng
thuôc sung ghê tởm, tuy không phai hit hoi ngat cua bon 'bôso¨
15
, nhưng lai
nhiêm phai nhung luồng khi đôc đo ôi cua ngưoi Phap; đáng nao cung thê
thôi, vi nhung k• khôn khô ây cung đã khac ra tung miêng phôi, ch•ng khac
gi đã hit phai hoi ngat vây.
Tông công co 700.000 ngưoi ban xu đã đát chân lên đât Phap; va trong
sô ây, 80.000 ngưoi không bao gio con trông thây mát troi trên quê hưong đât
nước minh nua”.
II - CHE ĐÇ LINH TINH NGUYJN
Môt ban đồng nghiệp noi với chung tôi: dân lao khô ban xu ở Dông
Dưong tu bao đoi nay bi bop nán báng đu moi thu thuê khoa, sưu sai, tap
dich, báng cưõng buc phai mua rưou va thuôc phiện theo lệnh quan trên, tu
1915-1916 tới nay, lai con phai chiu thêm cai va mô linh nua.
Nhung biên cô trong mây nám gân đây la cai cớ để ngưoi ta tiên hanh
nhung cuôc lung rap lớn vê nhân luc trên toan c‹i Dông Dưong. Nhung
ngưoi bi bát đêu bi nhôt vao trai linh với đu thu tên: linh khô đo, linh tho
chuyên nghiệp, linh tho không chuyên nghiệp, v.v.
15
. 'BochGs9: TW cM nghSa ?Pu chk Du+n ĐVc:
43
Theo y kiên cua tât ca cac co quan co thẩm quyên không thiên vi đưoc
giao cho su dung ở châu Šu 'vât liệu biêt noi¨ châu €, thi vât liệu nay đã
không đưa lai kêt qua tưong xung với chi phi rât lớn vê chuyên chở va bao
quan.
Sau nua, việc sán bát tu 'vât liệu biêt noi¨ đo, ma luc bây gio ngưoi ta
goi la 'chê đô linh tinh nguyện¨ (danh tu mia mai môt cach ghê tởm) đã gây
ra nhung vu nhung lam hêt suc tráng tron.
Dây” Chê đô linh tinh nguyện ây đưoc tiên hanh như thê nay: vi 'chua
tinh¨ - m„i viên công su ở Dông Dưong qua la môt vi 'chua tinh¨ - ra lệnh
cho bon quan lai dưới quyên, trong môt thoi han nhât đinh phai nôp cho đu
môt sô ngưoi nhât đinh. Báng cach nao, điêu đo không quan trong. Cac quan
cu liệu ma xoay xở. Ma cai ngon xoay xở hiểu D
16
. thi cac ông tướng ây thao
hêt ch„ noi, nhât la xoay xở lam tiên.
Thoat tiên, chung tom nhung ngưoi kho• manh, ngh†o khô, nhung
ngưoi nay chi chiu chêt thôi không con kêu cuu vao đâu đưoc. Sau đo, chung
mới đoi đên con cai nha giau. Nhung ai cung cô thi chung tim ngay ra dip để
sinh chuyện với ho hoác với gia đinh ho, va nêu cân, thi giam cô ho lai cho
đên khi ho phai dut khoat chon lây môt trong hai con đưong 'đi linh tinh
nguyện, hoác xi tiên ra¨.
Nhung ngưoi bi tom đi như thê con hao hung gi nua với cai nghê côt
vao cô ho. Cho nên, bước chân vao trai linh la ho liên tim moi co hôi để trôn
thoat.
Con nhung ngưoi nao thây không thể thoat khoi sô phân hẩm hiu, thi
tim cach tu lam cho minh nhiêm phai nhung bệnh náng nhât, ma thông
thưong hon ca la bệnh đau mát to‚t chay mu, gây ra báng cach xat vao mát
nhiêu thu chât đôc, tu vôi sông đên mu bệnh lâu.
•y thê ma trong môt ban tô cao với nhung ngưoi bi bát linh, phu toan
quyên Dông Dưong, sau khi hua hen ban phẩm ham cho nhung linh s• con
sông sot va truy táng nhung ngưoi s• hy sinh 'cho Tô quôc¨, đã trinh trong
tuyên bô ráng:
'Cac ban đã tâp nâp đâu quân, cac ban đã không ngân ngai roi bo quê
hưong xiêt bao triu mên để ngưoi thi hiên dâng xưong mau cua minh như
linh khô đo, k• thi hiên dâng canh tay lao đông cua minh như linh tho¨.
Nêu qua thât ngưoi An Nam phân khởi đi linh đên thê, tai sao lai co
canh, tôp thi bi xich tay diệu vê tinh lƒ, tôp thi trước khi xuông tau, bi nhôt
trong môt trưong trung hoc ở Sai Gon, co linh Phap canh gac, lưõi lê tuôt
trân, đan lên nong s“n• Nhung cuôc biểu tinh đô mau ở Cao Miên, nhung vu
bao đông ở Sai Gon, ở Biên Hoa va ở nhiêu noi khac nua, phai cháng la
nhung biểu hiện cua long sôt sáng đâu quân 'tâp nâp¨ va 'không ngân ngai¨•
Nhung vu trôn đi linh va đao ngu (tinh ra co đên 50 phân trám trong
hang ngu quân du bi) đêu bi đan ap không gớm tay va nhung cuôc đan ap lai
gây ra nhung cuôc binh biên bi dim trong biển mau.
16
. ;guyên v>nF jG=yst…,G u:u) chI *fu của tW u~.ravillar) cM nghSa l< ?oay ) th1o v1t:
44
Ban tô cao cua phu toan quyên con cẩn thân nhác thêm ráng, tât nhiên
muôn xung đang với 'long tôt r‹ rệt¨ va 'đô lưong lớn lao¨ cua chinh phu thi
'cac anh (binh linh Dông Dưong) cân phai cư xu đung đán va không đưoc
lam môt điêu gi cho ngưoi ta phai phan nan ca¨.
Viên chi huy tôi cao quân đôi Dông Dưong con co môt lôi đê phong
khac: ông ta bát thich vao lưng hoác cô tay cua tung ngưoi linh mới mô môt
con sô không thể nao tẩy xoa đưoc báng môt dung dich nitorat bac.
Œ đây cung giông như ở Châu Šu, su khôn khô cua nhung ngưoi nay
la nguồn loi nhuân cua nhung k• khac nao la bon đeo lon chuyên nghiệp may
mán vớ đưoc công việc tuyển mô va quan ly linh mới ban xu ma lanh xa
đưoc cang lâu cang tôt nhung cuôc giao chiên nguy hiểm ở châu Šu; nao la
bon chu thâu lưong thuc lam giau vun vut báng cach bo đoi nhung linh mô
khôn khô; nao la bon đôc quyên tiêp liệu thông đồng với bon quan chuc để
gian lân, đâu co.
Vê chuyện nay, cân noi thêm la con môt loai chê đô tinh nguyện khac
nua: tinh nguyện mua công trai. Biện phap tiên hanh thi cung như thê. Ai co
mau mát la phai bo tiên ra. K• nao kho bao thi ngưoi ta dung cach du d„ va
cưõng bach đên phai mua mới thôi.
Phân đông nhung ngưoi mua công trai ở Dông Dưong không hiểu gi vê
thể thuc tai chinh ca; ho coi việc mua công trai cung như đong môt thu thuê
mới va coi cac phiêu công trai khac gi nhung biên lai nôp thuê.
Bây gio thu xem chê đô mô linh tinh nguyện đã đưoc tô chuc ở cac
thuôc đia khac như thê nao.
Lây Tây Phi lam thi du:
Œ đây, bon chi huy quân đôi k‚o quân đên tung lang bát bon hao muc
phai nôp ngay lâp tuc đây đu sô ngưoi chung muôn tuyển mô. Dể buôc
nhung thanh niên Xênêgan bo trôn phai ra nhân đôi mu linh, ch•ng phai môt
viên chi huy đã tra tân, hanh ha cac thân nhân cua ho, va cho ráng lam như
thê tai gioi đo sao• Chinh hán đã bát cac ông ba gia, đan ba co thai, con gai,
đem lôt trân truồng, rồi đôt hêt quân ao trước mát ho. Nhung nan nhân khôn
khô đo minh trân như nhông, tay troi canh khu…u buôc phai chay kháp cac
thôn xã dưới lan roi vot, để 'nêu gưong¨” Môt ngưoi đan ba c‹ng con phai
van xin mãi mới đưoc cởi troi môt tay để đõ đua b‚. Trong khi chay, hai cu
gia đã ngã chêt ngât đi; nhiêu em gai khiêp so trước nhung hanh vi bao
ngưoc đo, đã hanh kinh trước tuôi; môt ngưoi đan ba truy thai, môt chi khac
đ• môt đua con mu.
Co rât nhiêu thu đoan bát linh. Thu đoan sau đây đã to ra nhanh va tiện
nhât:
Lây dây cháng ngang hai đâu con đưong chinh trong lang lai. Thê la tât
ca nhung ngưoi da đen ở vao giua đêu coi như chinh thuc phai tong quân.
Môt nhân chung đã viêt cho chung tôi như: 'Giua trưa ngay 3 thang 3
nám 1923, bon hiên binh vây rap cac bên cang Ruyphixco va Daca rồi tom tât
ca nhung ngưoi ban xu lam việc ở đo. Nhung anh chang nay vi không to v•
sôt sáng đi bao vệ ván minh ngay, nên ngưoi ta rước ho lên ô tô cam nhông
45
mới vê nha lao. Œ đây, sau khi ho co đu thi gio để thay đôi y kiên rồi, ngưoi
ta mới đưa ho sang trai linh.
'Œ trai linh, sau nhung nghi lê biểu dưong tinh thân yêu nước, 29 linh
tinh nguyện đưoc tuyên dưong co thể trở nên anh hung cua cuôc chiên tranh
cuôi cung nay mai... Bây gio thi tât ca đêu nong long muôn lây lai miên
Ruya cho nước me.
Nhưng theo tướng Mánggianh
17
, ngưoi hiểu r‹ ho nhât, thi đo chi la
nhung đôi quân để đem nướng trước mua đông¨.
Chung tôi hiện co trong tay buc thư cua môt ngưoi Dahômây, vôn la
cuu binh, đã tung lam 'nghia vu¨ trong cuôc chiên tranh 'vi công ly¨. Môt
vai đoan trich trong buc thư s• vach r‹ cho cac ban thây ngưoi 'Batuala¨
18
đã
đưoc bao vệ như thê nao va cac quan cai tri thuôc đia nha ta đã nán ra long
trung thanh cua ngưoi ban xu như thê nao để tô điểm cho tât ca nhung bai
diên ván cua cac nha câm quyên va lam đê tai cho tât ca nhung bai bao cua
bon Rêgixmángxê va Hôde
19
thuôc đu cõ.
Buc thư viêt: 'Nám 1915, khi ông M.Nuphia, thông đôc Dahômây, ra
lệnh bát linh, thi lang tôi bi bon canh sat cung linh co cướp pha va đôt sach.
Tât ca tai san cua tôi đêu bi mât hêt trong cac cuôc đôt pha đo. Tuy thê, tôi
vân bi cưõng bach nhâp ngu, va mác dâu la nan nhân cua việc xuc pham bi ôi
đo, tôi đã lam nghia vu cua tôi ở mát trân bên Phap. Tôi bi thưong ở trân
’xno.
'Ngay nay, chiên tranh đã châm dut, tôi sáp trở vê nước, nhưng không
con nha cua, cua cai gi ca. Ngưoi ta đã cướp cua tôi: 1000 phráng tiên mát;
12 con lon; 15 con cuu; 10 con dê; 60 con ga; 8 tâm vai quân minh; 5 ao mác
ngoai; 10 quân; 7 mu; 1 dây chuyên báng bac; 2 hom đồ vât.
'Dây la tên nhung ban cung ở môt xom đã bi cưõng bach nhâp ngu
cung ngay với tôi, va nha cua cung đã bi cướp pha va đôt sach. (Ghi tiêp theo
tên bay ngưoi).
'Con nhiêu nan nhân nua cua nhung chiên công kiểu ây cua ngai thông
đôc Nuphia, nhưng tôi không biêt r‹ tên nhung ngưoi đo để gui cho cac anh
hôm nay...¨
Chác bon 'bôso¨ cua vua Ghiôm cung không lam đưoc hon thê.
III - KET QUA CUA SJ HY SINH
Khi đai bac đã ngây thit đen, thit vang rồi, thi nhung loi tuyên bô tinh
tu cua cac ngai câm quyên nha ta b„ng dưng im bât như co ph‚p la, va ca
ngưoi Nêgrô
20
lân ngưoi 'Annamit¨ mác nhiên trở lai 'giông ngưoi bẩn thiu¨.
Dể ghi nhớ công lao cua ngưoi linh An Nam, ch•ng phai ngưoi ta đã
lôt hêt tât ca cua cai cua ho, tu chiêc đồng hồ, bô quân ao mới toanh ma ho bo
tiên tui ra mua, đên cac vât k… niệm đu thu, v.v.. trước khi đưa ho đên
Macxây xuông tau vê nước, đo sao• Ch•ng phai ngưoi ta đã giao ho cho bon
17
'angin: T!3ng Uh1p ^Bg††EB\@]_ *X tha, gia chiYn thbng pêoong) tWng chk huy *Ni Du+n ?+, l!Kc
ru*>ng) Bbc 5R) 'ar0c:
18
Batouala: Tên ,Nt .N l/c 6 vang ?8ch */o ch+u Uhi:
19
‡~gi s,an sGt Gt%aosGr: Tên nhIng ng!Qi viYt .1o tay sai) cM nghSa nh! nhIng tên .7i .-t:
20
;êgrô: TW chk ng!Qi a *Gn:
46
suc sinh kiểm soat va đanh đâp ho vô cớ đo sao• Ch•ng phai ngưoi ta đã cho
ho án như cho lon án va xêp ho như xêp lon dưới hâm tau ẩm ướt, không
giưong nám, không anh sang, thiêu không khi đo sao• Vê đên xu sở, ch•ng
phai ho đã đưoc môt quan cai tri biêt on đon chao nồng nhiệt báng môt bai
diên ván yêu nước. 'Cac anh đã bao vệ Tô quôc, thê la tôt. Bây gio, chung tôi
không cân đên cac anh nua, cut đi ”¨, đo sao•
Thê la nhung 'cuu binh¨ đung hon la cai xac con lai sau khi đã dung
cam bao vệ chinh nghia va công ly nay tay không trở vê với chê đô ban xu
cua ho, môt chê đô không biêt gi đên chinh nghia va công ly ca.
Theo bao chi Dông Dưong thi thưong binh ngưoi Phap bi mât môt
phân thân thể va vo cua tu sÿ ngưoi Phap đêu đưoc câp môn bai ban l• thuôc
phiện.
Như thê la trong môt việc ma chinh quyên thuôc đia đã pham tới hai
tôi ac đôi với nhân loai. Môt mát, ho vân chưa thoa khi tu tay lam cai việc bi
ôi cua ngưoi đâu đôc, ma con muôn lôi k‚o vao đây ca nhung nan nhân đang
thưong hai cua cuôc huynh đệ tưong tan nua. Mát khac, ho coi r• tinh mang
va xưong mau cua nhung k• đã bi ho lua bip, đên n„i tưởng ráng chi cân
quang cho nhung ngưoi nay khuc xưong thôi ây la đu đên bu đưoc môt phân
cua canh tay bi mât hoác mang cua môt ngưoi chồng.
Chung tôi chác ráng thưong binh va qua phu chiên tranh s• đa váng
mon qua nho nhớp ây va nhô vao mát k• táng qua. Chung tôi cung tin chác
ráng thê giới ván minh va ngưoi Phap lưong thiện s• đung vê phia chung tôi
để lên an bon ca mâp thuc dân đang không ngân ngai đâu đôc ca môt dân tôc
để vo v‚t cho đây tui.
Theo tuc lệ An Nam, khi trong lang co ngưoi chêt thi nhung ngưoi xay
lua, giã gao phai to long kinh trong vong linh ngưoi chêt va thông cam n„i
đau buồn cua tang gia báng cach im láng không hat ho trong khi xay giã như
ho vân thưong lam. Nhung nên ván minh hiện đai đưoc đưa vao nước chung
tôi báng bao luc co cân gi phai tê nhi đên như thê. Xin đoc câu chuyện sau
đây đáng trên môt to bao ở Nam Ky:
Nhüng ngày hçi o Biên Hoà
'Dể lây tiên bo quÿ xây dung đai k… niệm ngưoi An Nam trân vong
cua tinh Biên Hoa, ban tô chuc ngay hôi đang tich cuc chuẩn bi môt chưong
trinh tuyệt diệu.
'Ngưoi ta ban tan s• co nao la yên tiệc giua vưon, nao la cho phiên,
nao la khiêu vu ngoai troi, v.v.. tom lai, s• co nhiêu va đu thu tro choi để ai ai
cung co thể gop phân lam việc nghia môt cach thu vi nhât đoi.
'Quy ông phi công ở sân bay Biên Hoa co nhã y s• gop phân vao cuôc
vui, va ngay tu bây gio ban tô chuc s• co thể kh•ng đinh ráng su co mát cua
cac quan chuc cao câp nhât ở Sai Gon s• lam cho ngay hôi thêm phân ruc rõ.
'Xin tin thêm cho cac ban nam nu ở Sai Gon lên du hôi biêt ráng, cac
ban s• không cân phai bo dõ cuôc vui để vê nha dung com, vi ngay tai ch„, s•
co phong án tô chuc cuc ky chu đao va đác biệt đây đu, cac ban sanh án uông
nhât cung s• đưoc hai long.
47
'Ngay 21 thang 1 tới, tât ca chung ta hãy đi Biên Hoa, chung ta s• vua
đưoc du nhung hôi h† linh đinh vui tưoi, vua đưoc dip to cho nhung gia đinh
tu si An Nam ở Biên Hoa thây ráng chung ta biêt tưởng nhớ đên su hy sinh
cua con em ho¨.
Thât la thoi đai khac, phong tuc khac.
Nhưng phong tuc ky quai lam sao”
Ngưoi ta con cho chung tôi xem buc thư sau đây nua:
Sai Gon, ngay...
'Nêu trên nay ma co môt việc quai gở vua thưong tâm lai vua lô bich,
thi đo h•n la việc bát môt dân tôc vân đang chiu đung đu moi thu bât công va
không co bât cu thu quyên nao phai lam lê mung cuôc chiên tháng cua 'công
ly¨ va 'chinh nghia¨. •y thê ma ở bên nay chung tôi đã lam như thê đây. Tôi
tưởng không ân thuât lai cho anh nghe vê nhung hôi h† va 'tro vui công
công¨ trong thanh phô nay ngay 11 thang 11 lam gi. Œ đâu va bao gio cung
thê thôi, rước đ†n, đôt phao bông, duyệt binh, khiêu vu ở dinh thông đôc, đua
xe hoa, mở lac quyên vi nước, quang cao, diên ván, tiệc tung v.v... Trong tât
ca nhung tro hê đo, tôi chi con nhớ lai môt việc đang chu y vê phưong diện
tâm ly như sau: Cung như công chung ở tât ca cac nước, công chung Sai
Gong rât thich xi nê. Vi thê, môt đam ngưoi day đác đã tu tâp trước khach
san Palaxo để xem phim, nao la hê Saclô, nao bon cao bồi, nao nhung ngưoi
'linh quang vinh¨ lân lưot diên trên man anh. Công chung tran ngâp ca đai lô,
đung chât ca mát đưong va h† phô. Luc bây gio ông chu khach san Sai Gon -
Palaxo không muôn cho ngưoi ta đung đông trên via h† trước cua tiệm cua
ông ta, ông ta liên vung roi mây quat tui bui. Ba chu cung ra giup môt tay va
đanh bua vao đam đông. Mây chu tr• ranh manh không biêt lam thê nao ma
lai 'cướp¨ đưoc ngon roi cua ba, lam cho moi ngưoi v„ tay cưoi âm lên. —ng
chu điên tiêt chay lai tiêp viện cho ba chu. Lân nay, ông câm môt cai ba
toong va hung dung phang tới tâp xuông đâu ngưoi ta, cu moi tay nay thi đôi
tay khac. Nhung ngưoi 'nha quê¨ phai chay dồn xuông đưong, nhưng vi say
xưa với 'chiên tháng¨ cua minh, ông ngưoi Phap quy hoa ây liên hung hô
vưot qua đưong va cu tiêp tuc vut tui bui cai gây to tướng xuông đâu, xuông
vai, xuông lưng nhung ngưoi dân ban xu đang thưong ây. Môt em b‚ bi ông
tum lây va 'đa¨ cho môt trân nên thân¨...
IV - HÀNH VI QUAN PHIJT TIEP DIEN
Bước chân đên Cadablanca, (Hai cang lớn cua nước Ma rôc), thông
chê Liôtây gui cho binh si cua đao quân chiêm đong Marôc môt ban nhât
lệnh như sau:
'Ban chuc co vinh du đưoc Chinh phu nước Phap công hoa phong
quân ham cao nhât la nho, trong chin nám nay, cac ngưoi đã hiên dâng long
trung thanh va mau xưong cua cac ngưoi ma không hê tinh toan.
'Chung ta sáp mở môt chiên dich để hoan thanh công cuôc binh đinh
xu Marôc, vi loi ich chung cua dân chung trung thuc trên đât nước nay, cung
như vi loi ich cua quôc gia bao hô, v.v...
48
Nhưng, cung trong ngay ây (ngay 14 thang 4), lai co ban thông cao sau
đây:
'Trong môt cuôc giao chiên với bon Boni Bude ở Bap en Hacbe, bên
ta đã co 29 binh sÿ hy sinh va 11 bi thưong¨.
Khi ngưoi ta nhớ ráng đã phai tôn xưong mau cua môt triệu rưởi ngưoi
lao đông mới tao nên đưoc sau chiêc gây thông chê, thi cai chêt cua 29 k•
khôn khô chưa đu để hoan hô bai diên ván hung hồn cua ngai thông chê -
khâm su” Nhưng như vây thi cai quyên dân tôc tu quyêt, ma vi no trong suôt
4 nám troi, ngưoi ta đã ch‚m giêt lân nhau, cai quyên ây, cac ngai để đâu mât
rồi• Thât la môt cach khai hoa ky khôi: để day moi ngưoi sông cho sông,
ngưoi ta bát đâu báng việc giêt ho đi đã”
Œ đây (Hai Phong), cung co nhung cuôc bãi công cua thu… thu. Ch•ng
han như hôm thu nám (ngay 15 thang 8) la ngay ma hai chiêc tau phai nhô
neo để chở môt sô lớn linh khô đo An Nam đi xyri.
Nhưng thu… thu không chiu đi, vi ngưoi ta không chiu phat lưong cho
ho báng tiên Dông Dưong. Theo gia thi trưong thi môt đồng Dông Dưong án
khoang mưoi phráng chu không phai 2 phráng 50, thê ma cac công ty háng
hai lai lam môt việc ha lam tráng tron la đinh tra lưong cho thu… thu báng
Phráng chu không tra báng tiên Dông Dưong như đã tra cho công chuc.
Thê la ngưoi ta liên xua tât ca moi ngưoi ở dưới tau lên, rồi lâp tuc bát
hêt cac thu… thu.
R‹ rang la thu… thu Hoang Hai ch•ng co gi phai so bi với thu… thu Hác
Hai.
Chung tôi cuc luc phan đôi việc đưa linh An Nam sang Xyri. Phai
cháng cac nha câm quyên câp cao cho ráng bao nhiêu anh em da vang xâu sô
cua chung tôi bi giêt hai trên cac chiên trưong tu nám 1914 đên nám 1918,
trong cuôc 'chiên tranh vi ván minh va công ly¨ vân con chưa đu hay sao•
Cac ngai chiên tháng quang vinh cua chung ta thưong quen thôi 'giao
duc¨ ngưoi ban xu báng đa đit hoác roi vot.
Anh Nahông đang thưong hai đã bi am sat đên hai lân. Lân thu nhât
bởi tay tên đai uy Vida, lân thu hai bởi tay tên lang ban đong lon quân nhân
coi phâu nghiệm xac chêt. Tên nay đã đanh cáp va giâu biệt bô oc ngưoi chêt
để phi tang, đáng cuu hung thu la ban cua hán. Nhưng than ôi” Anh Nahông
không phai la nan nhân duy nhât cua bon quân phiệt thuôc đia” Môt ban đồng
nghiệp cua chung tôi ở thuôc đia đã thuât chuyện môt nan nhân khac như sau:
'Lân nay, su việc xay ra trong trung đoan linh khô đo thu 5 ở Medông
- Carê. Nan nhân la môt ngưoi linh tr• tuôi tên la Teria quê ở Tên‚t thuôc lớp
quân dich nám 1921.
'Anh chêt trong trưong hop rât thưong tâm. Ngay 5 thang 8, anh linh
tr• Terie đên bệnh xa cua trung đoan để xin thuôc tẩy. Ngưoi ta đưa thuôc tẩy
cho anh, noi đung hon la đưa cho anh môt thu thuôc ma anh tưởng la thuôc
tẩy. Anh uông va vai gio sau anh đau bung quân quai, rồi lán đung ra chêt.
49
'Cu thân sinh ra Terie nhân đưoc môt buc điện bao tin ráng ngưoi con
đôc nhât cua cu đã chêt va sang hôm sau, chu nhât, s• đưa đam. Buc điện
không co đên nua loi an ui hay giai thich.
'Dau xot đên cuc đô, cu Terie đên ngay Angiê, tim trung đoan linh khô
đo thu 5 ở Medông - Caree. Œ đây cu đưoc biêt xac con đang để ở bệnh viện
Maiô. (Ma lam sao xac Terie lai chở đên đây đưoc nhi• Phai cháng để tranh
việc kham nghiệm ma luât lệ đã quy đinh la bát buôc đôi với moi trưong hop
chêt ở tram y tê, ngưoi ta đã chở xac anh đên bệnh viện lam ra v• như bệnh
nhân đã chêt ở doc đưong•).
'Dên bệnh viện, ngưoi cha đau khô xin thám xac con; ngưoi ta bao hãy
cho đã.
'Mãi sau, môt quan tư thây thuôc mới đên bao cho cu biêt la việc phâu
nghiệm không phat hiện dâu vêt gi kha nghi ca. Noi xong hán bo mác cu
đung đo, không cho ph‚p cu vao thám xac con.
'Theo tin cuôi cung thi hinh như cu thân sinh Terie đã đên hoi viên đai
ta chi huy trung đoan linh khô đo thu 5 vê nguyên do cai chêt cua Terie va đã
đưoc tra loi la con ông chêt vi ngô đôc”¨.
Chuong 2: VIJC ĐẦU ĐÇC NGƯỜI BAN XU
Cu theo loi ngưoi Xarô quy mên, đang viên đang câp tiên, nguyên Bô
trưởng Bô thuôc đia, thi ngai la ngưoi cha hiên cua dân ban xu, ngai rât quy
mên ngưoi An Nam va đưoc ngưoi An Nam quy mên lai.
Dể nhồi nh‚t ván minh 'Dai Phap¨ cho ngưoi An Nam, ngai Xarô,
ngưoi trum cua su nghiệp đo đã không tu môt thu đoan nao, kể ca nhung thu
đoan bi ôi nhât va nhung tôi ac. Dây, môt chung cớ: đo la buc thư ma ngai đã
gui cho nhung ngưoi thuôc quyên ngai, với tư cach la toan quyên Dông
Dưong va nhám vo v‚t cho đây tui tham cua bon k• cướp thuc dân va cua
ngai nua:
'Kinh gui ông công su,
'Tôi trân trong yêu câu ông vui long giup đõ nhung cô gáng cua nha
thưong chinh trong việc đát thêm đai ly ban l• thuôc phiện va rưou, theo chi
thi cua ông tông giam đôc nha thưong chinh Dông Dưong.
'Dể tiên hanh việc đo, tôi xin gui ông môt ban danh sach nhung đai ly
cân đát trong cac xã đã kê tên; phân lớn cac xã nay, tới nay, vân hoan toan
chưa co rưou va thuôc phiện.
'Qua cac tinh trưởng va cac xã trưởng Cao Miên, ông co thể dung anh
hưởng to tat cua ông để lam cho môt sô tiêu thưong ngưoi ban xu thây ráng
buôn thêm rưou va thuôc phiện la rât co loi.
'Vê phân chung tôi, thi nhung viên chuc lưu đông trong khi đi kinh ly
s• tim cach đát đai ly, tru ông muôn ho đoi ông tranh thu đưoc su giup đõ cua
cac quan chuc đia phưong trước đã. Trong trưong hop nay, tôi đê nghi ông
vui long bao cao cho tôi biêt.
'Chung ta chi co thể đat kêt qua mÿ mãn, nêu chung ta hop đồng với
nhau chát ch• va liên tuc, vi loi ich tôi cao cua ngân khô¨.
50
'Ky tên: Anbe Xarô¨
Luc ây cu môt nghin lang thi co đên môt nghin nám trám đai ly ban l•
rưou va thuôc phiện. Nhưng cung trong sô môt nghin lang đo lai chi co v•n
ven mưoi trưong hoc.
Trước khi co buc thư quy hoa trên, hang nám ngưoi ta cung đã tong tu
23 đên 24 triệu lit rưou cho 12 triệu ngưoi ban xu, kể ca đan ba va tr• con.
'Noi đên cac mon đôc quyên, ngưoi ta co thể hinh dung Dông Dưong
như môt con nai b‚o mâp bi troi chát va đưong hâp hôi dưới nhung cai mo
quáp cua môt bây diêu hâu ria roi mãi không thây no¨.
Trong sô ngưoi co cô phân trong công ty đôc quyên rưou, co cac nhân
vât cao quy nhât ở Dông Dưong va tât ca cac nganh cai tri đêu co đai diện tai
to mát lớn trong ây. Phân đông cac quan lớn nay đêu rât co ich cho công ty,
không ai chôi cãi đưoc:
Nganh tư phap, co ich để giai quyêt nhung vu lôi thôi với nhung k• ma
ngưoi ta muôn cưõng buc, co:
2 chưong ly;
1 biện ly;
1 luc su - chưong khê.
Nganh quân đôi, co ich cho đan ap môt cuôc nôi loan ma ngưoi ta tinh
la co thể xay ra do chi riêng cai việc thi hanh chê đô đôc quyên b‚o bở, co:
1 thiêu tướng;
1 trung ta;
2 quân y sÿ cao câp;
1 thiêu ta;
2 đai uy.
Nganh hanh chinh ma su ân cân vô tư la điêu đam bao nhât cho việc
kinh doanh thanh công, thi co:
1 công su;
1 giam đôc tai chinh;
1 tông giam đôc ngân khô;
1 thanh tra bưu chinh;
1 giam đôc trước ba;
2 giao sư v.v...
Va cuôi cung la: Clêmángten đang kinh, nghi viện hat Puyđo-Dôm.
Trong hôi cho triển lãm thuôc đia Macxây, ông Xarô lớn tiêng ba hoa:
'Nước Phap hãy nhin vao đây va lây đo lam tu hao”¨. Ma qua thê thât.
Nhung anh lac đa Tuynidi than nhiên đung ngap bên canh mây chu ca sâu oai
vệ cua Tây Phi va nhung anh chang ca sâu đang yêu cua Ma-đa-gat-xca
chuyện tro thân mât với cac a bo cai mÿ miêu cua Dông Dưong. Chưa bao
gio lai co môt su hoa hop tuyệt diệu đên thê, va trước su xâm nhâp hoa binh
cua cac loai thu thuôc đia, chi ca trich trong huyên thoai cua Hai canh cu nở
nu cưoi duyên dang cua môt ba chu nha mên khach.
Ngưoi đi xem nhin môt cach rât thich thu chiêc trưong k… lich su cua
môt vi toan quyên no, thanh gưom cua viên công su Daclo tung dung để đâm
51
vao đui tu nhân Bác Ky va cây đuôc ma viên quan cai tri Bruye đã dung để
thui sông hon 200 thô dân Huatxa.
Gian hang Camorun đác biệt chu y. Œ đây co tâm bang đê mây dong
chu yêu nước sau đây:
'Trước kia ngưoi Duc nhâp vao xu Camorun rât nhiêu rưou.
'Ngay nay ngưoi Phap lai câm rưou¨.
Nhưng, môt ban tay ranh mãnh nao đo đã dan ngay vao dưới tâm bang
buc thư cua ngai Xarô chi thi cho ngưoi thuôc quyên ngai táng sô đai ly ban
l• rưou va thuôc phiện ở cac lang An Nam, k†m theo loi phê:
'Thê ma ngưoi An Nam lai đã co: nhung 10 trưong hoc, nhung 1.500
đai ly rưou va thuôc phiện cho 1.000 lang kia đây”¨.
Dây la môt su kiện y nghia cua môt viên chuc đung đâu tinh Son Tây,
môt tinh ở Bác Ky.
Sô dân tinh nay ước tinh chi đô 200.000 ngưoi. Nhưng để nâng sô
lưong rưou phai tiêu thu lên, sô dân ây b„ng nhiên táng vot nhanh như chớp
tới 230.000 ngưoi. Nhưng vi 230.000 dân nay uông qua it, viên công xu Son
Tây đã ra công môt nám đẩy sô lưong rưou tiêu thu lên 560.000 lit.
Ngay lâp tuc, viên công xu đưoc tháng câp va đưoc khen.
—ng đo C... kh•ng đinh ráng môt viên công xu khac đã đưa ông xem
môt buc thư cua câp trên, trong đo co đoan viêt: 'Sô rưou tiêu thu trong phu
X, đã tut xuông con sô ˜, cho m„i dân đinh. Vây ông co nghi ráng cân phai
co biện phap lam gưong không•¨ Viên công xu bi canh cao gian tiêp như thê
b†n đoi tông ly trong phu ây đên hiểu thi ráng sở di ho tiêu thu it rưou đên
như thê la vi ho nâu rưou lâu. Dể đưoc yên chuyện, cac lang liên mua ngay sô
rưou quy đinh chiêu theo dân sô ma su tinh toan cua cac phong giây bát ho
phai chiu.
R‹ rang la ngưoi ta đã ân đinh trên thuc tê - nêu không phai báng cach
hop phap - muc rưou ma m„i ngưoi ban xu buôc phai uông hang nám. Va khi
noi m„i ngưoi ban xu thi cung đung tưởng đo chi la ngưoi đung tuôi ma la
toan bô dân sô, kể ca ngưoi gia, phu nu, tr• em, ca đên đua con bu me. Như
thê la buôc thân nhân cua ho phai uông thay, không phai chi môt lit ma hai,
ba lit.
Dân môt lang Bác Ky, buôc phai uông rưou, thây rưou nguy co đe doa
ây, đã kêu với viên quan ngưoi Phap 'cua ho¨ráng.
'Ngay đên cai án, chung tôi cung không co gi ca¨. Quan đap: 'Chung
may quen ngay ba bua, bây gio bớt đi môt bua, hay nêu cân thi bớt đi môt
bua rưõi để co thể mua rưou cua nha nước¨.
Trước đây, ngưoi ban xu quen mua rưou tung it môt; ho mang chai lo
thê nao cho vua thi thôi. Nay thi ngưoi ta đong rưou vao chai s“n. Rưou chi
ban trong chai nua lit hay môt lit. Ngưoi An Nam quen dung rưou tu 20 đên
22 đô; ngay nay ngưoi ta bát ho dung rưou tu 40 đên 45 đô. Ho quen dung loi
rưou co mui vi thom diu do chât lưong cua nhung nguyên liệu ma ho vân
dung, trong sô nguyên liệu nay co thu gao thuôc vao loai ngon nhât. Con thu
52
rưou ma nay ngưoi ta buôc ho phai uông lai cât báng thu gao r• tiên, pha
thêm chât hoa hoc, co mui vi nồng nác kho chiu.
Bon chu đôc quyên con ra thông tư bát nhân viên cua chung pha thêm
nước lã vao rưou đem ban; cu m„i h‚ctôlit rưou pha thêm 8 lit nước lã.
Như thê, tinh trên toan c‹i Dông Dưong m„i ngay cu ban 500 h‚ctôlit
rưou thi co 4.000 lit nước lã pha thêm vao; 4.000 lit, m„i lit gia ba hao, thanh
1.200 đồng môt ngay, 36.000 đồng môt thang. Như thê chi cân mở voi nước
lã không thôi, m„i nám công ty cung thu đưoc môt mon lãi nho nho 432.000
đồng, hay 4 triệu phráng.
Xem thê, đu hêt thu rưou ma bon đôc quyên cât va đem ban ở Dông
Dưong la không hop với khẩu vi cua ngưoi ban xu vê đô cung như vê mui vi,
cho nên ngưoi ta phai cưõng buc ho mua.
Vi bát buôc phai tra nhung khoan chi tiêu thưong xuyên, phai trang trai
nhung mon kinh phi ngay cang táng cua phu toan quyên, cua nhung trai
khoan lớn, cua nhung công trinh kiên thiêt quân su va phai đát ra 'nêu không
phai la nhung chuc vu thuc su - thi it ra cung la nhung khoan lưong cho môt
đam đông công chuc tu Pa ri gán sang, cho nên Chinh phu đã tim moi cach
thuc đẩy cac viên chuc, tu công su đên nhân viên hang b‚t, phai lam táng
muc tiêu thu rưou lên.
Chư*ng -, CÁC QUAN TH•NG Đ•C
I - ÔNG PHU•C
—ng Phuôc, thông đôc xu Dahômây, cai tri giới đên n„i ngưoi ban xu
nao ở thuôc đia ây cung kêu ca vê ông ta. Dể xoa diu long công phân, ngưoi
ta vớ phai sang đo môt viên thanh tra. Viên thanh tra nay kiểm tra gioi đên
n„i chưa th†m x‚t gi đên đon khiêu nai cua nhân dân đã cuôn goi chuồn
th•ng.
Vê việc nay, chung tôi co nhân đưoc môt buc thư cua u… ban hanh
đông Phap - Hồi ở Pooc - Nôvô trong đo co nhung đoan chinh như sau:
'Trước luc ngưoi Phap đên Dahômây rât lâu, ở Pooctô - Nôvô đã co
môt thu linh Hồi giao la ‡máng co nhiệm vu đai diện cho tâp thể ngưoi Hồi ở
bât cu ch„ nao cân thiêt, quan ly tai san cua tâp thể Hồi giao ây va trông nom
việc lê bai.
'Theo tuc lệ, ‡máng phai do môt đoan cu tri bâu lên, chon trong nhung
ngưoi Hồi giao ngoan đao, co tiêng la đuc đô va đã tung lam pho ‡máng môt
thoi gian lâu. Hon nua, trước khi chêt, ‡máng đưong quyên co y kiên vê vi
pho nao co đu tư cach để thay thê minh.
'Ž kiên cua ‡máng luc đo la y kiên không đưoc sua đôi.
'Trước khi qua đoi, ‡máng Catxumu đã chi đinh viên pho Xarucu lam
ngưoi kê vi minh. Doan cu tri va đa sô ngưoi Hồi giao cung đã tan thanh.
Khi Catxumu mât, đang l• Xarumu phai đưoc bâu lên, nhưng tên
‡nhaxiô Paredô dua vao thê cua thông đôc la đôc đoan can trở, bát ‚p ngưoi
Hồi giao phai nhân tên Lavani Côtxôcô la ban thân cua y, lam ‡máng. Tên
Côtxôcô, cung như y, chi theo đao hồi trên danh nghia.
53
'Thây đoan cu tri va đa sô ngưoi Hồi giao chông lai việc cu tên
Côtxôcô môt cach bât hop phap, Paredô liên nho viên thu linh cao câp la
Hutgi can thiệp. Hutgi la tin đồ đao bai vât, đưoc chinh phu che chở, nên hán
cu cu tên Lavani Côtxôcô lam ‡máng, bât châp nguyện vong ngưoi hồi giao.
'Kể ra, nêu Lavani Côtxôcô la môt ngưoi Hồi giao tôt va lưong thiện
thi chung tôi cung lam ngo việc hán đưoc cu lam ‡máng nhưng hán lai la môt
tên bât lưong chưa tung thây trên đoi nay. Chung tôi noi như thê la co báng
cu.
'Lavani Côtxôcô sinh ở Lagôt (xu Nigiêria thuôc Anh). Hán la dân
thuôc đia Anh. Vi can nhiêu tôi giêt ngưoi va nhiêu tôi ac khac ở Nigiêria
thuôc Anh, nên bi nha chuc trach Anh truy nã.
'—ng thông đôc cua chung tôi hồi đo đã thu dung tên dân thuôc đia
Anh bât lưong nay va như để thưởng công cho hán, đã cu hán lam tu trưởng
cac xã ven hồ như €p-phô-tô-nu A-ghê-ghê, €p-láng-câng-táng, v.v.. Toan
dân vung ây ngay nay đêu ghê tởm nhung hanh vi nhung lam, nhung tôi ac
cua hán, va kêu ca vê hán.
Nguyên chung tôi co môt điện tho ở khu phô Atpatxa tai Pooctô -
Nôvô. Nha đưong cuc Phap đã pha hu… điện tho ây với ly do vi loi ich công
công rồi bồi thưong cho chung tôi nám nghin phráng.
Tiên bồi thưong không đu để xây dung môt điện tho mới. Chung tôi đã
mở môt cuôc lac quyên riêng, thu đưoc 22.000 phráng.
Paredô la ngưoi co chân trong tiểu ban mua sám vât liệu va phat lưong
cho tho.
Khi viên pho ‡máng Bitxiriu - ngưoi nám giu chia khoa k‚t chêt thi
Paredô trở thanh ngưoi giu chia khoa k‚t. Hán loi dung đia vi ây để biên thu
sô tiên 2.775 phráng. Tiểu ban bát buôc phai khai tru hán ra khoi tiểu ban.
‡nhaxiô Paredô cám tuc, b†n ban mưu tinh kê với ông thông đôc. Thê
la ông nay cho thi hanh nhung biện phap đôc đoan đôi với chung tôi, va lam
trở ngai việc xây dung điện tho cua chung tôi.
Gio đây, do mưu mô cua ‡nhaxiô đưoc ông thông đôc tiêp tay cho
trong việc cu môt cach trai đao tên Côtxôcô lam ‡máng, dân Hồi giao ở
Pooctô - Nôvô đã chia thanh hai phe. Tinh trang ây lam tôn thưong tinh đoan
kêt, hoa hop cua ngưoi Hồi giao, lam hai cho việc tu do hanh đao cua chung
tôi va gây ra nhung vu lôn xôn lớn.
II - ÔNG LÔNG
Dưới đây la mây đoan trich ở môt la thư cua đai ta b‚cna gui cho bao
La R‚publique ™rangaise, ngay 6 thang 12 nám 1922. Thưa ngai Bô trưởng
xin ngai vung tâm, đai ta B‚cna không phai la công san đâu.
Con sô hang xuât khẩu ở Dông Dưong, buc thư viêt, hiện đang giam
chân tai ch„, thâm chi con đang sut xuông. Nám 1914, Dông Dưong đã xuât
khẩu 45.000 kilô to lua, 99.000 tân ngô, 480 tân ch†, nám ngoai chi xuât khẩu
co 15.000 kilô to lua, 32.000 tân ngô, 156 tân ch†.
Ngưoi ta cung tưởng ráng hiện nay chinh phu Dông Dưong đang tich
cuc tiên hanh nhung công trinh lớn cân thiêt cho việc khai thac thuôc đia. •y
54
thê ma, tu nám 1914 đên nay, ngưoi ta không hê đát thêm đưoc môt kilôm‚t
đưong sát nao, cung không khai thac đưoc lây môt h‚c ta ruông nao. Cach
đây 10 nám, ông Xarô co đưa thông qua môt chưong trinh kiên thiêt, bao
gồm việc xây dung con đưong sát tu Vinh đên Dông Ha va bôn hệ thông đai
thu… nông; tât ca nhung công trinh đo đêu đã ngung lai tu hon 5 nám nay, lây
cớ la không co kinh phi. Nhưng, cung trong thoi gian ây, xu Dông Dưong lai
bo ra 65 triệu đồng tuc la 450 triệu phráng để lam đưong va dinh thu. Moi
ông Phaghê hãy suy nghi nhung con sô đo xem” Tiêu gân nua t… để lam
nhung đưong ô tô ma trên đo không hê lưu thông môt tân hang hoa nao; để
xây dung nhung dinh thu va phong giây cho đam công chuc đang moc đây
rây lên ở Dông Dưong như co cây vung nhiệt đới; trong khi ây thi nhung
công trinh đã đưoc thua nhân la cân thiêt va đã đưoc Nghi viện thông qua, lai
bi bo roi”
Nhưng đung tưởng la ngưoi ta co y muôn thay đôi phưong phap ở
Dông Dưong. Dể hoan thanh chưong trinh nám 1912, ông Lông đã xin Nghi
viện cho ph‚p phat hanh môt đot công trai. Nay, ông ta lai xin phat hanh môt
đot thu hai nua. Nhung k• hiện đang điêu khiển việc khai thac Dông Dưong
hinh như đã đinh tâm không lam cai gi thât su co ich loi ca nêu trước hêt
ngưoi không cho ph‚p ho vay no. Con đôi với tai nguyên ngân sach, đôi với
nhung du tru tich luÿ đưoc trong va sau thoi ky chiên tranh, thi ho quyêt
vung tay n‚m qua cua sô nêu Ngi viện không đưa vao nên nêp¨.
III - ÔNG GÁCBI
—ng Gacbi, toan quyên đao Mađagatxca, vua vê Phap. Cung như tât ca
cac viên thông đôc, ban đồng nghiệp cua ông, ông Gacbi rât lây lam hai long
vê cai thuôc đia 'cua minh¨: tiên bô, giau co, trung thanh, an cư lac nghiệp,
co tô chuc, co su an nay, chưong trinh no, v.v... Do la cai boc hanh ly muôn
thuở, bât di bât dich cua cac ngai thông đôc vê nghi, ma nay đên lưot ông
Gacbi lai ân cân mở ra cho tât ca nhung ai muôn xem... Va vưot lên trên tât
ca nhung ngon bip bom cu rich ây, ông Gacbi con kh‚o l‚o giở ra ngon bip
khac (hay đung hon ngon bip cua ngưoi khac) rât muc tinh vi: việc khai thac
thuôc đia. Chung tôi xin chao mung quan toan quyên mới vê, va xin hoi ngai:
Phai cháng phai đoan thanh tra cua Bô đã không co đu xa phong để xat
lên đâu quan toan quyên, đồng thoi thoa tron cai dôc, trên đo cu lớn phai
trưot th•ng vê chinh quôc để ở lai đo mãi mãi đên mãn đoi tron kiêp•
Phai cháng để cuu vớt thể diện cho ngai, môt vai tên tay sai đác luc đã
tô chuc môt tiệc rưou tiên hanh, va để lam việc đo, chung đã phai chay bở hoi
tai, vi ngoai ban tô chuc ra, không ma nao buồn đên du tiệc ca•
Phai cháng bon tay chân cua quan toan quyên đã đinh lam môt la đon
ai mô xin ngai trở lai thuôc đia, nhưng lai không dam đưa ra vi so đon chông
lai•
'Sau cung, phai cháng nhân dân ban xu đã táng ngai loi chuc thân ai
nay: 'Thôi nh‚, chu Gacbi” Xin chuc không bao gio gáp lai chu nua”¨.
55
IV - ÔNG MÉCLANH
Vân mệnh 20 triệu ngưoi An Nam tôt sô đang nám trong tay ông
Macxian M‚clanh.
Cac ban s• hoi tôi: 'Cai ông M‚clanh ây la ai vây•¨. Do la môt ông đã
tung lam quan cai tri ở quân đao Gámbiê, sau giu chuc pho thông đôc Tây
Phi, rồi lên lam thông đôc xu ây. Do la môt ông đã bo ra ba mưoi sau nám
cua đoi minh để nhồi nh‚t cai ván minh đây ân huệ cua nước Phap vao đâu oc
ngưoi ban xu.
Co l• cac ban cho ráng đưa môt ngưoi không hiểu gi vê Dông Dưong
đên nám vân mệnh Dông Dưong thi thât la môt tro hê lớn kiểu Dông Dưong
chu gi.
Dung đây” Nhưng đo la cai 'môt¨. Môt ban đồng nghiệp cho biêt ráng
tai Bô Thuôc đia, môt viên quan cai tri cu ở Dông Dưong ngồi chêm chệ tai
vu Tây Phi thuôc Phap; môt viên quan cai tri cu ở Tây Phi phu trach vu châu
Phi xich đao thuôc Phap; môt viên chuc cu ở Xuđáng phu trach nhung vân đê
vê Mađagatxca; con đai diện cho xu Camorun ở hôi cho triển lãm thuôc đia
lai la môt viên chuc chưa hê bao gio đát chân lên đât Camorun.
Thê nên, trước khi sang Dông Dưong khai hoa cho ngưoi Dông
Dưong, quan toan quyên M‚clanh đinh bát đâu khai hoa nhung ngưoi Dông
Dưong chêt ở Phap, tuc la nhung ngưoi đã hy sinh vi tô quôc, vi công ly, va
vi vân vân ây ma”
Cưới trong nghia đia la môt cai thu đôi với nhung vi nhân, nhưng cưới
môt minh ở đo thi co l• la không khoai lám. Bởi vây, Cu lớn M‚clanh đã ra
lệnh cho nhung thanh niên An Nam đưoc tro câp phai theo Cu lớn đên nghia
trang Nôgiáng trên bo sông Macno để đoc môt bai diên ván trước su chung
kiên long trong cua ngai. Nhưng bai diên ván ây phai trinh cho Cu lớn kiểm
duyệt trước. Ho đã lam đung như thê. Nhưng cu lớn thây bai diên ván qua ư
qua khich, nên Cu bo phát đi va thay báng môt bai khac do Cu tu tay vach ra
dan bai.
Di nhiên, bai diên ván đưoc xao xao theo kiểu nha quan như vây thi
phai sác mui trung thanh va quyên luyên.
Nêu ngưoi chêt ma noi đưoc, như bon phu thu… thưong bao, thi hồn ma
cua nhung ngưoi An Nam chôn ở Nôgiáng, h•n đã noi ráng 'Ngai toan oi”
Xin c... cam on ngai” Nhưng xin ngai lam on... x‚o đi cho”¨
V - ÔNG GIÊRÊMI LƠM€
Chung tôi đoc to Annales colontales thây mâu tin ngán như sau:
'Chung tôi đưoc tin Giêrêmi Lome, cuu thông đôc thuôc đia, cuu nghi
viện cua •n Dô thuôc Phap, đưong bi truy tô trước toa. —ng ta nguyên la chu
tich môt nha báng do ông Phrodun lam quan tri u… nhiệm. Nha báng ây đã
tuyên bô võ no cach đây hai nám.
'Do la su kêt liêu đich đang con đưong công danh cua tên vô lai ây¨.
—” —” Thê ra cung co nhung tên vô lai trong cai giới thông đôc va nghi
viện thuôc đia cao quy ây ư• Ai ngo nhi”
56
VI - ÔNGUTƠRAY
—ng Utorây la môt nghi viên Nam Ky (ông ta la ngưoi Nam Ky cung
giông như ông P.Lôti la ngưoi nước Thô vây). —ng ta đoc diên ván ở nghi
viện, va kinh doanh ở Sai Gon. La nghi viện ông ta nhân câp phi đêu đán; la
thuc dân, ông ta không nôp thuê. —ng nghi liêm chinh nay co môt đồn điên
2.000 h‚cta, va mưoi lám nám nay, ông chu đồn điên đang kinh đo không
nôp môt xu nho thuê nao. Khi sở thuê yêu câu ông lam đung luât lệ thi ông
tra loi: c...am on. Vi ông ta la nghi viện nên ngưoi ta không đên ông.
Dã co môt thoi, cai ông Utorây ây đã giu chuc quyên thông đôc Nam
Ky.
Xu Nam Ky do môt thông đôc cai tri, viên thông đôc nay do sác lệnh
tông thông Phap bô nhiệm. Dể lam tron nhiệm vu cao ca cua minh, vi quan
cao câp nay dua vao môt hôi đồng h„n hop gồm ca ngưoi Phap lân ngưoi An
Nam, goi la hôi đồng quan hat. Môt trong nhung quyên han chác la quan
trong nhât cua hôi đồng nay la hang nám biểu quyêt du toan ngân sach cua
thuôc đia. Chung tôi xin noi ngay ráng nguồn thu cua ngân sach ây la cac
khoan thuê truc thu va gian thu do ngưoi An Nam nôp, con cac khoan du
chi, thi trên nguyên tác (nhưng không bao gio trên thuc tê”) la phai đưoc chi
tiêu cho nhung công cuôc co loi cho ngưoi An Nam; tom lai la quyên loi cua
ngưoi An Nam đưoc giao pho cho cai hôi đồng quan hat ây. Thê nhưng cai
hôi đồng quan hat quy hoa nay lai gồm nhiêu ngưoi Phap hon la ngưoi An
Nam; co 18 ngưoi Phap, thi 12 la đai biểu do tuyển cu bâu ra, 6 la đai biểu
cua cac công ty, phong thưong mai, phong canh nông, v.v...va 6 ngưoi An
Nam. Cu cho ráng luôn luôn đu mát đi nua thi 6 phiêu cua ngưoi An Nam kia
tai nao ma chông lai đưoc 18 phiêu cua ngưoi Phap• Vi thê chinh phu cu việc
tuy y ma du toan va chác chán la tât ca cac khoan du toan đêu đã đưoc biểu
quyêt trước rồi.
Hâu như su việc luôn luôn xay ra như thê. Chi nên nám 1905, cung
báng cach ây, quan quyên thông đôc Utorây nay la nghi viện cua ngưoi Phap
ở Nam Ky đã táng thuê điên thô vôn đã qua náng, lên môt phân trám. Việc
táng thuê nay đã lam cho tên tuôi Utorây trở thanh bât tu trong khi tri nhớ
cua ngưoi An Nam, no đã lam cho cac đai biểu ngưoi An Nam trong hôi
đồng nhât loat tu chuc” Cân quai gi” Utorây liên thay ho báng nhung ngưoi
khac do ông ta đich thân bát cu tri An Nam phai bâu. Trước ngay bâu phiêu,
môt tay chân cua ông ta la viên quan cai tri Maxperô (tinh Biên Hoa) ch•ng
đã bát giam tât ca cu tri ở tinh ây lai, không cho ho tiêp xuc với nhung ngưoi
ung cu đo hay sao• Ngưoi ta doa trung phat để buôc ho phai bo phiêu cho
Bui Thê Khâm, ngưoi do Utorây đưa ra nhám ngán can việc bâu lai ông
Hoai, môt đai biểu vua tu chuc đã co l„i la không lam theo y muôn cua
Utorây.
Chuong 4: CÁC QUAN CAI TRJ
57
I - ÔNG XANH
Như cac ban đêu biêt, cac thuôc đia vân đưoc goi la nhung nước Phap
hai ngoai, va ngưoi Phap cua nhung nước Phap ây la ngưoi An Nam, ngưoi
Mađagatxca hoác ngưoi v.v... Bởi thê, cai gi ở bên nay la phai thi ở bên kia la
trai, va cai gi ở bên kia đưoc ph‚p thi ở bên nay bi câm. Thi du: Œ bên ây, tât
ca ngưoi Phap đêu đưoc ph‚p lam cho dân ban xu ngu muôi đi báng thuôc
phiện, ho, cang ban đưoc nhiêu thuôc phiện, thi cang đưoc quy trong; nhưng
ở bên nay, nêu anh đem ban thu thuôc đôc ây thi, anh s• bi tom cô ngay lâp
tuc. Nêu ở bên Phap, môt viên chuc cao câp đưoc ph‚p vân quân ao lot để đi
ra đưong, thi ngưoc lai môt ông hoang ban xu không co quyên mác ao ban
xu, ngay ca khi ở nha va đang ôm.
Vi đang ôm, nên cô quôc vưong Tuynidi cu mác nguyên ao ngu ma
tiêp quan khâm su, như thê đã la bây rồi; nhưng con bây hon nua la chau nôi
va chau ho nha vua lai quên chao quan khâm su noi trên. Thê la sau hai ngay,
đung vua đu thoi gian để suy nghi, quan lớn khâm su b†n mác nhung phuc,
k‚o binh mã đên bát nha vua phai xin l„i. Thê mới đung chu. Môt khi anh la
quôc vưong va chiu su bao hô cua môt ông thanh (ông Xanh) thi du la thanh
tra, thanh con hoác thanh thân, anh cung không co quyên đưoc đau ôm. Con
cac chu 'nhoc con¨ ban xu, cac chu phai biêt ráng, môt khi đã sinh ra dưới
đôi canh me hiên cua nên dân chu thi cac chu không đưoc nô đua, reo cưoi,
ho h‚t, ma phai hoc chao lây.
Œ Dông Dưong cung như ở cac thuôc đia khac, đôi với nhung ngưoi
ban xu không kip lây chao cac 'quan bao hô¨ thi nhiêu quan cung chi khiêm
tôn 'gia cho môt trân¨ thôi, chu chưa bao gio lai huy đông quân đôi để bát tr•
con phai lây chao. Di nhiên trong bon ho không phai ai cung đêu la khâm su
ca”
Mác dâu: 'su việc nghiêm trong¨ ây đã bi vach ra trên diên đan nghi
viện va theo lới ông Poángcarê, no co thể lam tôn thưong đên anh hưởng cua
nước Phap, chung ta s• la nhung ngưoi vong ân đôi với quan khâm su Xanh,
nêu chung ta buôc cho ông cai tôi 'thât bai chu nghia¨; bởi vi, nho co cuôc
biểu diên luc lưong thân thiện, tr• con va hoa binh ây ma tu đo ngưoi ban xu
biêt cach nên lây chao môt 'ngưoi anh em da tráng¨ như thê nao. Ai cung con
nhớ khi ông Miloráng sang thám châu Phi, ngưoi ban xu đã đon chao ông, va
để to long trung thanh vô han va long tôn kinh sâu sác với vi quôc trưong
nước bao hô, ho đã k‚o ao so mi ra ngoai quân đây.
II - ÔNG ĐÁCLƠ
Tâp cahier des droits VHomme vua mới đáng môt buc thư cua ông
Ph‚cđináng Buytxông, chu tich hôi nhân quyên, gui ông Xarô, Bô trưởng Bô
thuôc đia, noi vê cuôc khởi nghia ở Thai Nguyên (Dông Dưong) nám 1917 va
việc đan ap cuôc khởi nghia đo.
Buc thư vach r‹ trach nhiệm cua viên công su tinh Thai Nguyên la ông
Daclo: chinh vi su lam quyên cua ông Daclo ma cuôc khởi nghia bung nô.
Toa an Sai Gon cung đã xac đinh tôi cua ông ta ngay tu nám 1917.
58
Thê nhưng, co ai ngo ráng ông Daclo không hê bi môt su trung phat
nao vê mát hanh chinh ca. Trai lai, ông ta lai đưoc cu lam u… viên hôi đồng
thanh phô Sai Gon. Con su trung phat vê mát tư phap thi thât la đang buồn
cưoi: nôp v•n ven co 200 phráng tiên phat”
Cai ông Daclo ây qua la môt nha cai tri co tai. Khoa cai tri cua ông ta,
ông ta đã hoc đưoc khu phô la tinh khi ông con la môt anh hang chao.
Luc ây, ông Daclo không co môt xu dinh tui va mác no như chua
chôm. Nhưng nho môt chinh khach co thê luc, ông ta đưoc bô nhiệm lam
quan cai tri ở Dông Dưong.
Chêm chệ đung đâu môt tinh co hang van dân, va đưoc giao cho quyên
hanh tuyệt đôi, ông ta vua la tinh trưởng, vua la thi trưởng, vua la quan toa,
vua la mô toa, vua la ngưoi đôc thuê; tom lai, ông ta nám trong tay tât ca moi
quyên hanh: Toa an, thuê khoa, điên thô, tinh mang va tai san cua ngưoi ban
xu, quyên loi cua viên chuc, việc bâu cu ly trưởng va chanh tông, tưc la vân
mang cua ca môt tinh đưoc đát vao tay cai anh hang chao ngay xưa ây.
Œ Pari, không lam giau n„i báng cach boc lôt khach hang, sang Bác Ky
ông ta gõ gac lai báng cach bát bớ, giam câm, xu tôi ngưoi An Nam môt
cach đôc đoan, để bon rut ho.
Dây la môt vai việc lam rang rõ thoi thông tri đôc tai cua vi quan cai tri
d• thưong ây ma nước me công hoa đã co nhã y gui sang để khai hoa cho
chung tôi.
Môt sô linh tinh nguyện (”) ban xu, bi điệu vê để sung vao linh khô đo
va vi thê ho phai đi kham suc kho•. Do la nhung ngưoi mu chu, nhut nhat,
khi hoi thi tra loi châm chap, nên quan công su đã chui bới, đâm đa va lây
gây phang ho tui bui.
Ba ngưoi linh khô xanh để xông môt ngưoi tu, đã bi ông đaclo đanh
đâp môt cach rât tan nhân, nám toc ho k‚o lê dưới đât va đâp đâu ho vao
tướng toa su:
Khi hoi cung tu nhân, quan khâm su thưong lây thanh gưom đâm vao
đui ho. Co ngưoi khi vê đên nha lao thi lán ra bât tinh.
Môt đoan tu khôn khô, gây đoi, quân ao ta toi, bi lôi dây tu to mo sang
cô mang gông, chân buôc xiêng, ngưoi no bi xich vao ngưoi kia, cung k‚o
môt chiêc xe lu to tướng trên nhung lớp soi day. Hoan toan kiệt suc, ho y ach
k‚p chiêc xe lu náng nê dưới anh náng như thiêu như đôt. B„ng quan công su
đên. Như lệ thưong, quan câm theo môt cai gây to tướng, rồi b„ng dưng vô
cớ, quan đâm vao đam ngưoi khôn khô ây, như con thu du, đanh tui bui, tan
nhân không tưởng tưong đưoc, vua đanh vua chui ho la đồ lưoi.
Môt hôm nha khai hoa cua chung ta vua quở trach môt nhân viên
ngưoi Šu xong, không biêt trut con giân lên đâu ai đưoc, vớ cai thước sát
trên ban giây đâp nat hai ngon tay cua môt viên thư ky ngưoi An Nam ch•ng
liên quan gi đên việc kia ca.
Môt hôm khac, ông ta vut roi gân bo vao mát môt viên đôi ngưoi ban
xu trước nhung ngưoi linh dưới quyên anh ta.
59
Lai môt lân khac, co mây ngưoi linh khô xanh lam trai y ông ta, ông ta
b†n cho đem chôn ho đên tân cô, mãi đên khi ho ngac ngoai mới cho moi lên.
Cu m„i khi ông ta đi xem x‚t cac con đưong co dân phu lam việc thi sô
chân ngưoi bi đanh qu† báng lưõi x•ng, can cuôc, phai tinh báng đon vi nua
ta. Nhung ngưoi dân phu lam đưong ây đêu la nhung ngưoi bi ông ta bát ‚p
đi lam với tiên công m„i ngay môt, hai xu, sau khi ho đã phai nôp tiên chuôc
phân tap dich cua ho với gia mưoi lám xu m„i ngay.
Môt lân, ở môt công trưong, ông ta đã giât sung cua môt ngưoi linh coi
tu để đanh môt ngưoi tu. Ngưoi tu tranh đưoc, quan công su quay lai đanh
ngưoi linh, cung báng cây sung ây. Ba công su, ngưoi vo xung đang cua quan
lớn, cung tham gia, ba đanh tu môt cach tu nhiên va phat linh luc nao cung
đưoc.
Ngưoi ta đã trông thây quan công su dung gây đanh môt viên đôi loi
mát. Quan con lam nhiêu việc cao ca khac nua ma ở đây chung tôi không thể
nao kể xiêt đưoc.
Tât ca nhung việc kêt trên, moi ngưoi đêu tai nghe, mát thây, kể ca câp
trên cua ông ta la cac quan toan quyên, quan khâm su. Dể khen thưởng tinh
thân 'cưong quyêt¨ va 'đuc đô rât công hoa¨ cua ông ta, nhung vi nay đã
th•ng tay tháng quan tiên chuc cho ông ta.
III - QUÝ NGÀI BUĐINÔ, BÔĐOANH VÀ NH•NG NGÀI
KHÁC
Mác cac cuôc triển lãm ồn ao, nhung bai diên ván rum beng, nhung
cuôc kinh ly đê vưong va nhung bai bao hoa mÿ, tinh hinh ở Dông Dưong
vân ch•ng ôn chut nao.
Chiêc ghê bi cao ma quan cai tri liêm chinh Lanô vua roi khoi chưa kip
nguôi thi ngưoi ta lai bao cho chung tôi biêt vê vu xâu xa khac nua.
Trước hêt la vu Buđinô. —ng Buđinô môt nha khai hoa điển hinh, môt
vi quan cai tri chuyên án hôi lô. Trong sô vu ông ta bi tô cao, chung tôi xin kể
vu sau đây:
'Lang Tân An, noi ly sở cua tông, đã lây quÿ lang va vay tiên để xây
dung môt nha may điện. Việc kinh doanh rât co loi, vi thu vưot chi rât nhiêu.
Ngoai ra, cac công sở va đưong sa cua lang con đưoc tháp đ†n điện không
mât tiên.
'Nhưng b„ng môt quan cai tri kha xao quyệt (ông Buđinô), đã kh‚o
xoay xở thê ma lang Tân An phai nhưong không nha may điện cho môt anh
chang thâu khoan, để đưoc hưởng cai thu phai tra tiên đ†n đưong va đ†n công
sở. Ngay nay lang nhân thây chuôc lai nha may nhưong không ây la co loi, va
chuôc lai thi phai xuât ra hang chuc nghin đồng. Câu chuyện nay la ca môt
thiên tiểu thuyêt trong đo tai náng hư câu cua môt tên cuu tinh trưởng đã
đưoc tu do phat huy với môt su đểu cang không thể tưởng tưong nôi¨.
Vu xâu xa thu hai trước mát la vu Têa. Môt ban đồng nghiệp ở Dông
Dưong đã viêt vê vu đo như sau:
'Chung ta đang sông trong môt bâu không khi thât la ... không binh
thưong chut nao: chưa xong vu Buđinô, vu Lanô, lai đên vu Têa.
60
'—ng Têa la môt k… sư xuât sác, giam đôc môt hãng lớn cua ngưoi
Phap ở Hai Phong. —ng đã đên tim ông Xcala, giam đôc thưong chinh, va
táng trước ông nay sô tiên ch† la môt van đôla để ky kêt môt chuyên buôn
thuôc phiện với co quan nha nước. Chác la ông Têa co nhung ly do rât đác
biệt để nghi ráng việc vân đông như thê không co gi la bât thưong ca. Như
vây co nghia la việc hôi lô la việc thông thưong trong chinh giới ở Dông
Dưong. Tât ca nhung k• nao co quyên thê như vây đêu loi dung để vo v‚t
cho đây tui tham cua minh va lam hai lớn cho xã hôi¨.
Nêu như ông Daclo, công xu khat mau ở Thai Nguyên ma đưoc cư lam
u… viên hôi đồng thanh phô Sai Gon, va ông Bôđoanh, ngưoi đang đưoc quan
toa šaren nong long cho đoi, ma đưoc cu giu chuc toan quyên Dông Dưong,
thi cac ông Têa va Buđinô it ra cung nên đưoc gán bôi tinh mới phai.
Chuong ‚: NH•NG NHÀ KHAI HOÁ
Xin hoi: co phai la ở sở mât tham cua phu toan quyên Dông Dưong co
môt nhân viên ngưoi Phap la C... không• Co phai chinh tên C... ây trong khi
đưoc phai đi 'công can¨ ở Phu Xuyên, đã bát ngưoi An Nam ở đây goi hán
báng 'Quan lớn¨, va đã đanh đâp tan nhân nhung ai không nhanh miệng chao
hán như thê không• Co phai cung chinh tên C... nay đã hiêp dâm môt ngưoi
linh lệ không• › t‚ ra cai gi ngưoi ta cung đưoc ph‚p va co thể lam đưoc ở
cai thiên đưong Dông Dưong ây.
Giua thang 12 nám 1922, môt viên đôi pho canh binh Phap
21
cua Sở
canh sat đô thi Sai Gon, 'say mêm¨, đã vao nha môt ngưoi ban xu va lam bi
thưong náng hai ngưoi trong nha, trong đo co môt ngưoi đan ba.
Khi ông du thẩm hoi cung thi tên canh binh ây khai la hán không con
nhớ gi ca, va chôi pháng la hán không say.
Trai lai, cac nhân chung, trong đo co môt ngưoi Šu, đêu xac nhân ráng
luc xay ra vu thưong tâm ây, ngưoi bao vệ trât tu kia qua la không ở trong
trang thai binh thưong.
Ngưoi khai hoa ây say hay la điên, điêu đo không quan trong chung tôi
chi thiêt tha mong ráng anh ta s• đưoc táng thưởng huân chưong vê hanh
đông dung cam cua anh ta.
Œ thuôc đia, hê co mau da tráng la quy phai, la thuôc chung tôc thưong
đ•ng.
Dể giu thể thông, anh tây đoan hang b‚t cung co it nhât môt ngưoi ở,
môt ngưoi 'bồi¨, va ngưoi nay thưong thưong lai bi dung lam 'ngưoi hâu gai
van náng¨.
Dây tớ ngưoi ban xu đã dê bao lai r• tiên, nên nhiêu viên chuc thuôc
đia vê nghi hoác vê hưu mang theo ca ngưoi ở vê nước.
Ch•ng han như ông Giáng Lo M... rinhy ở phô Cacnô, thanh phô
S‚cbua. —ng ây ở Dông Dưong vê, mang theo môt ngưoi bồi lưong thang 35
quan. Ch•ng cân phai noi ban cung biêt ráng, ngưoi bồi ây phai lam quân
quât tu mo sang đên đêm khuya. Trong nha ây, không co chu nhât cung
21
BLn tiYng Uh1pF sous .rigaiGr Gurop~Gn ^phM cLnh .inh ng!Qi |u_:
61
ch•ng co ngay lê. Hon nua, ngưoi ta cho anh án uông hêt suc kham khô, va
ch„ ở rât tồi tệ.
Môt hôm ông Giáng Lo M.rinhy muôn sai ngưoi 'đưoc bao hô¨ cua
minh vê lam lung ở thôn quê. Vi đã tung đưoc nêm cuôc sông sung sướng ở
thôn quê ma ông chu quy hoa danh cho, nên ngưoi con cua xu An Nam
không chiu đi.
Thê la nha cuu khai hoa kia nôi con thinh nô nện cho anh ta môt trân
nên thân, rồi đuôi ra khoi nha, nhưng lai giu tât ca tai san cua anh ta: tiên bac,
hom xi•ng, quân ao, v.v..ma nhât đinh không chiu tra lai, mác du anh ta đã
nhiêu lân van nai. Bi đuôi đôt ngôt, tro hai ban tay tráng, không biêt tiêng
Phap, không ban b† thân thich, bo vo lac l‹ng, con ngưoi bât hanh đo đang
lâm vao canh cung khôn ghê gớm.
Viên chuc thuôc đia la nguyên nhân chinh gây ra nan đoi sông đát đo ở
thuôc đia. Muôn biêt nhân tô án bam ây đê náng lên ngân sach đên muc nao,
nghia la đ† náng lên lưng nhân dân lao đông như thê nao, hãy so sanh nhung
con sô sau đây:
Œ •n Dô thuôc Anh, dân sô 325 triệu ngưoi, co 4.898 viên chuc ngưoi
Šu.
Œ Dông Dưong thuôc Phap, dân sô 15 triệu ngưoi, co 4.300 viên chuc
ngưoi Šu.
Như thê nghia la ở thuôc đia Anh, cu 66.150 ngưoi dân thi co môt viên
chuc ngưoi Šu, con ở thuôc đia Phap, thi cu 3.490 ngưoi dân đã co môt viên
chuc ngưoi Šu.
Œ •n Dô , nganh thưong binh co 240 viên chuc ngưoi Šu. Œ Dông
Dưong, nganh thưong chinh co 1.100 viên chuc ngưoi Šu.
Œ •n Dô , co 26.000 nha dây th‚p với 268 viên chuc ngưoi Šu.
Œ Dông Dưong co 330 nha dây th‚p với 340 viên chuc ngưoi Šu.
Tai sao ở Dông Dưong cai loai án hai ngân sach ây lai nhiêu đên thê•
Bởi vi thuôc đia la môt thiên đưong ở trân gian; ở đo, tru môt vai trưong hop
rât hiêm hoi, con thi tât ca nhung cán bã trong cac nganh chinh tri, tai chinh,
bao chi, v.v.. ma chinh quôc thai ra, đêu tim đưoc môi trưong rât thich hop để
phat triển ...hãy bát đâu tu nhân vât quan trong nhât la viên toan quyên. Vê
vân đê nay, môt ngưoi thuc dân không thiên vi đã viêt: 'Sang Bác Ky, cac
ông toan quyên chi nhám môt muc đich la: tim ch„ bô dung ban b† con chau
thân thuôc va bon vân đông bâu cu cua nhung bâc quyên thê co thể lam ch„
dua cho minh; thưong thưong bon nay la nhung ngưoi mác no như chua
chôm, bi chu no sán lung, phai co tiên cho chung mới đưoc ...¨.
Dôi với nha ván thanh cao nao muôn viêt lich su huy hoang cua công
cuôc khai hoa thuôc đia, thi cuôc chiên tranh goi la vi công ly va chinh nghia
s• la nguồn tai liệu vô tân. Với môt cu chi say sưa va hung biện, ông Anbe
Xarô noi: 'Chinh công cuôc chinh phuc đia đã đao tao nên phân lớn nhung vi
tướng linh vi đai đã đưa chung ta đên chiên tháng va đã tung đưoc dư luân
nước Phap ca tung chiên công va thanh danh khi ho đưa ngon co cua chung ta
đi kháp đât €, troi Phi¨.
62
Cung với y nghi th•ng thán như thê, nhưng báng loi l• k‚m bay bướm
hon, to Leaurnal de Geneve (a, lai co qu… su ở Gionevo cháng•) đã noi toac
ra ráng: 'Chinh phu công hoa đã đi tim thuôc đia để gõ gac lai trân thât bai
nám 1870. Dân tôc Phap coi việc chinh phuc thuôc đia như la môt su đên bu
lai nhung thât vong cay đáng cua minh ở châu Šu, va bon quân nhân thi vớ
đưoc dip để trô tai trong nhung trân tháng dê dang¨.
Nghe nhung loi chung co thẩm quyên như thê, ma cac ban vân cu
kháng kháng không tin ráng việc khai thac thuôc đia la môt su mệnh khai hoa
va nhân đao không hon không k‚m, thi thât la hêt ch„ noi”
1. —ng Ghinôđô bi mât trôm sô tiên 5.000 phráng. Muôn bát nhung
ngưoi ban xu lam việc ở nha ông phai thu nhân, ông chu tôt bung va nha khai
hoa vi đai đo đã đem ho ra tra điện. Nhưng sau, ngưoi ta tim ra k• cáp thi lai
không phai la môt ngưoi ban xu, ma chinh la môt nha khai hoa khac: ây la
câu âm con ngai Ghinôđô” Thê ma ông Ghinôđô vân đưoc vô tôi, con tam
ngưoi ban xu giup việc ông thi hiện vân con nám nha thưong.
2. —ng Vônla, nha khai hoa kiêm nha buôn, không tra lưong đêu đán
cho nhung nhân viên ban xu lam cho ông. Môt trong nhung nhân viên đo nho
viên đôc công hoi hô cho anh sô lưong chu con thiêu. —ng Vônla b†n đưa cho
viên công môt manh giây ghi mây chu sau đây: 'Bao cai con lon ây lây C...
ma án, chi co mon ây la hop với no thôi¨.
Việc nay xay ra ở Tuynidi, nám 1923, ngay giua luc ông tông thông
Miloráng đi kinh ly ở đo.
Khi ngưoi ta co mau da tráng thi nghiêm nhiên ngưoi ta la môt nha
khai hoa. Ma khi ngưoi ta đã la môt nha khai hoa thi ngưoi ta co thể lam
nhung việc dã man ma vân cu la ngưoi ván minh nhât.
Cho nên, môt viên đôc công luc lô ở Nam Ky đã bát nhung ngưoi An
Nam gáp hán trên đưong phai lay chao hán theo đung nghi thuc cua chung
tôc chiên bai đôi với chung tôc chiên tháng.
Môt hôm, môt viên thư ky ngưoi ban xu ở Sở ra, vua đi vua đoc môt
quyển tiểu thuyêt. Dên môt đoan hai hước, anh bât lên cưoi. Vua luc ây viên
đôc công luc lô đi tới. —ng ta nôi con giân lên, thu nhât la vi ngưoi ban xu ây
mãi đoc truyện đên nôi không nhin thây ông ma chao; thu hai la vi môt ngưoi
ban xu ma lai dam cưoi khi đi qua truoc mát môt ngưoi da tráng. Thê la nha
khai hoa nám viên thư ky lai, buôc anh phai khai tên va hoi anh co muôn án
môt cai tat không. Tât nhiên la ngưoi thư ky tu chôi mon qua qua hao hiệp
đo, va to v• ngac nhiên tai sao lai co chuyện thoa ma như thê đưoc. Thê la
ch•ng noi ch•ng ráng, ngưoi viên chuc Phap tum ao ngưoi ban xu ây lôi đên
trước quan chu tinh.
Cung vân cai lão đôc công luc lô ây, lây cớ la phai sáp xêp nha cua,
vưon tưoc lai cho ngay ngán, đã ra lệnh cho nhân dân ở hai bên đưong hang
tinh phai don nha đi, chát cây va pha vưon trong môt thoi han do hán quy
đinh, nêu không thi s• bi phat tiên.
Như thê đây ma ngưoi ta vân cu ngac nhiên vi sao ngưoi ban xu ở cac
thuôc đia lai cu bât binh”
63
Ch•ng nhung bon thông đôc, công su muôn lam gi thi lam, ma ca cac
nhân viên nha đoan, canh binh va tât ca nhung ai co ty chut quyên hanh trong
tay cung đêu su dung va lam dung quyên hanh để tha cua lam bây vi ho biêt
chác ráng s• không bi tôi va gi hêt.
Môt viên câm ở Tuyên Quang (Bác Ky) đã đanh môt ngưoi ban xu gãy
ca hai canh tay. Môt viên câm khac ở đa Lat (Trung Ky) vua mới sang tao ra
môt lôi mua ban cuc ky ly thu, chung tôi xin thuât ra đây để hiên quy ngai
Diô va Xarô. Môt hôm ông câm cân g„ van, ông sai linh ra phô mua. Mua la
môt cach noi thôi, chu ông ta co đưa tiên cho linh cua ông ta đâu. Tuy vây,
linh cua ông ta cung cu ra phô, vao hang chon g„ va đinh mang đi, cô nhiên
la không tra tiên. Ngưoi ban gôc không cho. Linh trở vê bao cao với quan
Tây yêu sach quai gở cua nha buôn ây.
Diên tiêt lên, ông câm phai ba ngưoi linh mang sung đên bát ngưoi ban
g„ to gan đo. Ngưoi nay đang bi cam không chiu đi. Linh vê bao lai với ông
câm. Tuc giân đên cuc đô, ông liên phai thêm ba ngưoi linh nua nhâp với tôp
trước, va ha lệnh cho ho phai bát báng đưoc tên cung đâu cung cô kia đem vê
du sông hay chêt.
Toan linh vu trang đên bao vây cua hiệu ban g„ va sáp sua thi hanh
mệnh lệnh.
Luc ây, môt nha buôn ngưoi Šu can thiệp bênh ngưoi ban g„ ban xu va
viêt thư cho ông câm. Nhưng ngưoi công su đây nghi luc cua ông Môrixo
Lông, vân không chiu thu hồi 'trat đoi¨ ngưoi ban g„ va cho biêt ráng nêu
anh ta không chiu đên thi s• gáp nhiêu chuyện rác tôi.
Nha buôn ngưoi ban xu ây đanh phai bo công việc lam án, bo ca quê
hưong để lẩn tranh con tuc giân 'khai hoa¨ cua vi quan da tráng.
Bay ngưoi An Nam đang thưong đang boi môt chiêc xuồng dai mong
manh; đã xuôi dong nước, lai co đên bay tay ch†o nên chiêc xuồng đi vun vut
như môt chiêc xuồng may. B„ng thuyên cua môt nhân viên nha đoan khuât
sau đam cây đước trong lach hiện ra, với quôc ky Phap cám sau lai. Môt thu…
thu trên thuyên nha đoan goi, bao xuồng kia dung lai; ngưoi trên xuồng vân
ch†o. Thuyên cua viên tây đoan đi châm không đuôi kip. V‡ên đoan liên câm
sung oanhsito bán theo. Doang” Doang” Môt ngưoi đang ch†o rồi th‚t lên rồi
ngã guc. Doang” Lai môt ngưoi nua ngã guc. Luc ây, môt ngưoi Šu khac,
lam nghê gach ngoi, vua đi xuồng tới, cung tham gia đôt kich 'bon cướp¨ kia
ở môt khuc ngoeo. Doang” Doang” Doang” Qua la tay sung cu” Ba viên đan,
ba nan nhân. Chiêc xuồng cung hai ngưoi sông sot mât hut trong lach...
Môt hôm khac, cung viên đoan ây đi với sau thu… thu vu trang, phat
hiện đưoc môt ngưoi khôn khô đang trôn dưới ao, ngâm minh dưới bun, thở
báng môt cai ông, môt đâu ngâm ở miệng, môt đâu để lo ra khoi mát nước,
trên mát nước la sen che phu môt cach rât kh‚o. Viên tây đoan liên bát va
chát đâu 'tên cướp¨ ây đem vê toa su. Thât ra, đo chi la môt nông dân binh
thưong khiêp so vi thây co nhiêu ngưoi la đên lang, mát may hung ton, mang
dây sung luc, tui đan, lám lám sung oanhsito trên tay. Sô la bon nha đoan vao
cac tup lêu trong lang đã tim thây ba chiêc vo đan, mây cai banh tau va môt
64
cai bua đi rung. Vây đich thi la môt lang lam giác va tiêp tê cho giác rồi con
nghi ngo gi nua”
Môt si quan tr• tuôi vua ở Phap sang, đên môt lang no, thây nha cua
váng v•, con dân chung thi tu tâp lai môt ch„. Tưởng đâu đã lot vao ô phuc
kich, hán bán xa vao đam đông vô tôi. Thât ra thi dân chung đưong hop để
cung tê. Bi bán, ho kinh hoang bo chay tan loan. Tên si quan đuôi theo va tan
sat ho.
Môt ngưoi Phap đã tung ở Bác Ky lâu nám kể: Khi tu chiêc tau cua
môt nha kinh doanh lớn, tôi đát chân lên Bác Ky, anh co biêt mang cua môt
ngưoi An Nan đang gia nhiêu không• Không đang môt trinh” Thât đây.
- Nay nh‚, tôi con nhớ, khi chung tôi ngưoc sông Hồng, ngưoi ta đã
đem rưou ra đanh cuôc xem ai ngồi dưới tau, bán mưoi phat ma 'ha sat¨
đưoc nhiêu ngưoi An Nam nhât ở trên bo.
Môt đôi k• sung câm tay đi lung bát dân lang, thuyên b† để đoi tiên
chuôc.
Môt đai đôi thu… quân luc chiên hanh quân đên Vinh Thưong. Theo
ph‚p lich su, viên quan đia phưong dan linh (bon linh lệ) nghênh tiêp. Tên
chi huy toan linh đi do đưong cua đai đôi thây thê đã ra lệnh bán vao ho, lam
nhiêu ngưoi chêt.
Khi ngưoi ta không tru nôi môt nghia quân thi ngưoi ta đôt ca lang
ngưoi ây. Ngưoi ta đã triệt ha ca môt vung chung quanh Hưng Hoa như vây.
Môt ngưoi An nam đang đi lao đao trên môt con đưong nho h•o lanh,
vai ganh hai thung to đây lac. Chung tôi tới gân, hán ta không kip tranh. Tuc
thoi ngưoi ta bát hán va bán chêt.
Suôt ngay, ngưoi ta vac gây hoc sông gưom nện vao ngưoi An Nam để
bát ho lam việc.
Ngưoi An Nam rât hiên lanh, rât ngoan ngoãn, nhưng ngưoi ta lai noi
chuyện với ho chi báng nhung cai đa đit thôi.
Chung ta coi nhung ngưoi An Nam yêu nước la nhung tên cướp.
Ch•ng han như Dôi Ván, môt ngưoi yêu nước đã tung chiên đâu mây nám
troi chông lai su thông tri cua ngưoi nước ngoai, bi ch‚m tai Ha Nôi, bêu đâu
ở Bác Ninh, n‚m xac xuông sông Hồng.
Tông Duy Tân, sau mưoi nám rong rã chiên đâu tuyệt vong, đã bi bát
va bi ch‚m.
Phan Dinh Phung, môt vi quan to, khang chiên trong mưoi nám troi rồi
chêt trong rung sâu. —ng ta chêt rồi ma chung ta vân không tha; ngưoi ta vao
rung quât mô ông lên, n‚m thi hai ông m„i noi môt manh. Ngưoi ta bao thu
ông ngay sau khi ông đã nám sâu dưới mô.
Œ tinh Quang Tri, môt viên cai luc lô ngưoi Phap say rưou đã 'ha¨ môt
ngưoi ban xu ngồi trên lưng voi, chi vi tôi không nghe r‹ hay la không hiểu
lệnh cua hán.
Môt viên tây đoan ở Ba Ria (Nam Ky) cung say rưou, phang môt gây
trung la lach môt thu… thu An Nam thuôc quyên hán, lam cho anh ta chêt
tưoi.
65
Môt viên thâu khoan ngưoi Phap giêt môt linh khô xanh ở đa Lat.
Cung ở đây, môt nha khai hoa khac đã đanh môt ngưoi tho môc ban xu đên
chêt.
Môt viên thâu khoan bát tho lam việc ngay đêm dưới nước để đao môt
đưong hâm. Môt sô đông tho chêt, nhung ngưoi con sông sot bãi công. Viên
thâu khoan đã tu tay đôt nha nhung ngưoi bãi công để buôc ho phai đi lam
trở lai. Ca môt lang chay ruc giua đêm tôi.
Môt viên chanh quan phao binh nua đêm vao nha môt ba váng chồng.
Ba ta không chiu tiêp hán. Thê la hán noi lua đôt nha ba. Di nhiên, ngưoi đan
ba đau khô kia hêt suc so hãi.
Môt viên quan hai nhiêu vo, đã quât ngã môt thiêu phu, dung gây song
đanh chi đên chêt chi vi chi không chiu án ở với hán.
Môt viên chuc ở xưởng đong tau cua hai quân giêt môt nhân viên hoa
xa ngưoi An Nam báng cach xô anh vao môt đông than hồng sau khi đanh
đâp anh hêt suc tan nhân.
—ng Vinhê Dôctông viêt: 'Trên thê giới không co dân tôc chiên hai
nao bi đan ap va hanh ha như ngưoi dân thuôc đia¨.
Môt nha du lich khac viêt: 'Doi sông ở thuôc đia chi lam cho tât xâu
cua ca nhân phat triển: nhung k• đã nêm mui chiên tranh thi cang mât hêt y
thuc đao đuc, cang truƒ lac, bât lưong va đôc ac; nhung bon con buôn va bon
phiêu lưu khac thi cang quen mui trôm cáp, cướp giât. Œ bên Phap it co dip
để lam nhung việc đo, va ngưoi ta so canh sat hon” Œ đây, bon noi trên, đôi
khi chi co môt minh với vai ngưoi ban xu, trên môt con thuyên hoác trong
môt thôn xom; vi vây chung cướp boc tráng tron hon la ngưoi Šu trên thi
trưong, va đôi xu tan nhân hon với nhung nông dân nao phan đôi chung¨.
Môt nha du lich thu ba viêt: khi đát chân đên đây, tât ca nhung ngưoi
Phap đêu nghi ráng ngưoi An Nam la hang ngưoi thâp k‚m va phai lam nô lệ
cho ho, Ho coi ngưoi An Nam như nhung suc vât phai điêu khiển báng roi
vot. Tât ca đêu quen tu coi minh thuôc môt đ•ng câp quy tôc mới, co đác
quyên đác loi. Binh si hay la thuc dân, ho đêu cho ráng giua ho va ngưoi ban
xu không co cach đôi xu nao khac hon la su đôi xu giua chu va tớ. Hinh như
đôi với ho, ngưoi bồi la tiêu biểu cua ca chung tôc da vang. Phai nghe môt
ngưoi Phap ở Dông Dưong noi vê ngưoi da vang mới thây hêt cai ngu xuẩn
trong lôi noi ngao man cua hán. Phai nhin môt ngưoi Šu đôi xu với ngưoi
ban xu mới thây hêt cai cuc cán thô l„ cua hán.
K• đi chinh phuc rât quan tâm đên thai đô phuc tung va cung kinh cua
ngưoi bi chinh phuc. Ngưoi An Nam ở thanh thi cung như ở nông thôn đêu
bát buôc phai nga non trước mát ngưoi Šu.
Môt tên mât tham Phap đanh đâp tan nhân nhung ngưoi An Nam nao
quen không goi hán ta báng quan lớn. Môt tên tham ta nha đoan buôc nhung
ngưoi ban xu khi đi qua nha hán phai nga mu hoác xuông xe, xuông ngua.
Môt hôm, nha khai hoa nay đanh đâp tan nhân môt chi ngưoi An Nam đang
co mang, chi vi tuy chi co chao hán, nhưng lai quên goi hán la quan lớn. Hán
66
đa môt cai rât manh vao bung chi lam chi truy thai, it lâu sau thi ngưoi đan ba
khôn khô ây chêt.
Cac quan bao hô cua chung ta buôc ngưoi An Nam phai khum num,
ngoan ngoãn, dê bao va lê ph‚p, nhưng ngưoc lai, vê phia cac quan, thi như
môt nha ván sang thâm Dông Dưong đã viêt: 'Hinh như ho chi lam nhung
điêu khiên cho su co mát cua chung ta trở thanh môt điêu xâu xa bi ôi không
ai chiu đưoc¨. Nha ván ây con viêt tiêp: 'Œ châu Šu ngưoi ta coi giông ngưoi
da vang chua đung tât ca nhung thoi điêu ngoa, xao tra. •y thê ma, chinh
chung ta thi lai rât it chu y ra la minh ngay th•ng thanh thât¨.
Co nhung si quan đã giât râu thây cung ngay trong luc ho lam lê. Môt
câu âm ngưoi Phap đã đanh nhu đon môt viên chuc ngưoi An Nam, vi ông
nay đã ngồi trước trên môt chiêc xe hang ma không chiu nhưong ch„ cho
câu.
Môt viên toan quyên vua vê tới Macxây, ngưoi ta thêt tiệc ông ta va đê
nghi cho mây viên quan Nam triêu đang co mát ở cang đên cung du. Viên
toan quyên Dông Dưong đap: 'Nêu cac ông moi cac tên quan lai ây, thi tôi
cung s• đưa tên bồi cua tôi đên¨.
Chung tôi xin trich trong nhât ky đi đưong cua môt anh linh thuôc đia,
su việc sau đây:
Trong khi 'nhung ngưoi tung ở Bác Ky¨ đang vui choi nhởn nho trên
tau, thi dưới man tau phia bên phai, co mây chiêc xuồng ban hoa qua, ôc hên.
Dể đưa hang đên tân tay chung tôi, nhung ngưoi An Nam buôc gio đung
hang vao đâu ngon sao, rồi gio lên. Chung tôi chi co mât công chon. Nhưng
đang l• tra tiên, thi ngưoi ta lai co nhã y bo vao gio đu thu như sau: œng điêu,
khuy quân, mâu tan thuôc (co l• ho lam như thê để giao duc tinh ngay thât
trong việc mua ban cho ngưoi ban xu cháng”). Dôi khi để đua vui, môt anh
sôp pho hát môt thung nước sôi xuông lưng nhung ngưoi ban hang khôn khô.
Thê la, nhung tiêng kêu ru lên, mai ch†o vung lên loan xa để boi tranh, lam
cho xuồng va cham vao nhau lôc côc.
'Ngay bên dưới tôi, môt ngưoi An Nam bi giôi nước sôi, bong tu đâu
đên chân, phat điên lên muôn nhay xuông biển. Ngưoi anh cua anh ta, quên
ca nguy hiểm, bo ch†o, ôm lây anh, bát anh nám xuông long thuyên. Cuôc vât
lôn chớp nhoang vua châm dut thi môt thung nước sôi khac do môt ban tay
thanh thao lai giôi xuông; thê la đên lưot chinh ngưoi đi cuu, bi luôc chin.
Tôi trông thây anh giây giua trong thuyên, da bi lôt ra troi thit đo roi gao rông
lên như môt con vât. Thê nhưng canh đo lai lam cho chung tôi cưoi, chung
tôi cho la rât ngô nghinh. Qua thât chung tôi đã co tâm hồn thuc dân”¨.
Œ môt trang khac, anh linh viêt:
- Trong thoi ky tôi ở đây (ở Bác Ky), không co tuân nao la tôi không
thây vai cai đâu rung.
Trong nhung canh ây, tôi chi con ghi nhớ đưoc môt điêu la chung ta
con đôc ac, con dã man hon ca bon k• cướp nha nghê. Tai sao lai co nhung
hanh vi quai ac đên thê đôi với môt con ngưoi tu sáp phai chêt• Tai sao lai
dung nhuc hinh, tai sao phai giai tung đoan tu đi kháp xom lang•
67
—ng Dume, cuu toan quyên Dông Dưong, đã trinh trong phat biểu tai
Ha nghi viện như sau: 'Tôi hiểu r‹ nhung canh binh ở thuôc đia. Tôi đã tung
cho táng sô đôi canh binh lên, vi tôi đã nhân thây ráng luc lưong canh binh
bao đam cho ngưoi ban xu tranh đưoc nhung su ha lam co thể do môt sô tên
thuc dân gây ra. Canh binh rât đưoc long ngưoi ban xu¨.
Chung ta hãy xem cac ông canh binh đã lam thê nao để 'đưoc long
dân¨. Phai noi ngay ráng, nhin chung, cac ông rât hiên tu đôi với bon côn đồ,
đo la điêu chác chán rồi. Nhưng đôi với dân hiên lanh thi lai la chuyện khac.
Chung ta chưa cân noi đên chuyện thưong tâm xay ra tai kham lớn Sai Gon
nám 1916, nám ma cac nghi canh binh, do 'nhiệt tinh yêu nước¨, đã bát
ngưoi bua bãi, va nhung ngưoi vô tôi bi bát ây đã bi kêt an va hanh hinh. Du
mau ngưoi An Nam nhuôm đo 'đồng Mã nguy¨ co phai đi với thoi gian
cháng nua, thi vêt thưong long cua nhung ba me gia, nhung ngưoi vo goa,
nhung đua con côi không bao gio han gán đưoc. Bon thu pham gây ra vu đo,
ma canh binh la công cu h†n mat cua chung, không hê bi trung tri, chung
cung chưa hê bi truy tô. Bây gio, chi xin nêu môt vai trưong hop đác biệt:
Môt viên câm ở Bác Ky suôt ngay đi doc cac công rãnh, bao la để giu
gin vệ sinh. Hê bát gáp đưoc du chi môt cuông co trên dong nước, la tuc khác
hán trung tri va phat tiên nhung ngưoi dân ngh†o khô ở quanh đây.
Œ Miên Tây Nam Ky, nhám tranh tai nan trong cac kênh co thuyên b†
đi lai, m„i con kênh đêu co môt tram canh binh lam nhiệm vu kiểm soat
không cho thuyên b† đi qua nhanh hoác lam trở ngai giao thông. Nhưng với
su co mát cua bon canh binh, thi đo la môt cai 'cua công¨ tuôn ra không biêt
bao nhiêu vu phat tiên, phat vi canh. Hâu hêt thuyên b† qua lai trên cac kênh
lach co tram canh binh ây đêu bi phat tu môt đên hai đồng. Như thê la ngoai
cac khoan thuê cua nha nước chồng chât lên ngâp đâu, con thêm thuê sông
nước do cac ngai canh binh 'đưoc long dân¨ đát ra nua; nên ngưoi dân An
Nam thât la sung sướng, sung sướng lám”
Ngoai việc tháng thưong danh cho nhung ngưoi đác luc nhât, nghe đâu
cac ngai canh binh con đưoc hưởng mon hoa hồng báng 20ˆ sô tiên phat nua
thi phai” Chê đô tôt đep thay”
Môt to bao ban xu viêt: 'Dân ban xu không muôn co canh binh Phap
nua vi đo thưong la môi tai hoa cho ngưoi lưong thiện¨.
Môt gã Puôcxinnhông nao đo thây môt ngưoi An Nan dam to mo va ca
gan nhin vao hán trong vai giây, hán đã nhay xô ra đanh va giêt anh ta báng
môt phat sung luc vao đâu.
Môt nhân viên hoa xa ngưoi Phap ở Bác Ky, lây roi mây quât môt
ngưoi ly trưởng, rồi bát nhôt vao cui cho.
—ng Bêc đâm võ so ngưoi lai xe cho ông ta.
—ng Br‚t thâu khoan, troi môt ngưoi An Nam cho cho cán, rồi đa anh
ta cho đên chêt.
—ng D‚pphi, chu su thuê quan, đa vao hông ngưoi đây tớ môt cai rât
manh lam anh nay chêt tưoi.
68
—ng hángri, tho may, nghe co tiêng ồn ao ngoai phô; cua nha ông vua
mở; môt chi ngưoi An Nam chay xôc vao, co môt ngưoi dân ông ban xu đuôi
theo. Hángri tưởng ngưoi đan ông kia gheo 'con gai¨ cua minh, liên vớ ngay
khẩu sung sán, bán môt phat, ngưoi kia ngã guc.
Môt ngưoi Phap đem ngua cua hán buôc vao môt tau ngua trong đo đã
co con ngua cai cua môt ngưoi dân ban xu. Con ngua đuc lồng lên lam cho
ngưoi Phap tuc điên đâu. Hán liên đanh ngưoi ban xu ây hôc mau mồm mau
mui, rồi troi anh ta lai, tren lên câu thang.
Môt nha truyên giao (vâng, môt tông đồ hiên lanh cua Chua”) nghi cho
môt hoc sinh chung viện ban xu lây cáp môt nghin đồng, hán troi anh ta lai
rut lên xa nha ma đanh. Ngưoi hoc sinh tôi nghiệp kia ngât đi. Hán ha anh ta
xuông. Anh hồi tinh, hán lai rut anh lên, tra khao. Ngưoi ban xu đo dở sông
dở chêt. Co l• hôm nay thi đã chêt thât.
Vân vân va vân vân.
Toa an co trung phat nhung k• ây, nhung nha khai hoa ây không•
Môt sô đã đưoc tha bông, con môt sô thi ch•ng hê bi đông tới lông
chân.
Môt tên thuc dân Phap thây ba ngưoi ban xu tha cuu vao vưon ôliu cua
hán. Hán bao vo đem sung đan ra; nâp vao bui râm, hán bán ba phat, lam bi
thưong náng ca ba ngưoi.
Môt tên thuc dân Phap khac co hai công nhân ngưoi ban xu giup việc
la Amđuni va Ben Bankhia. Hai ngưoi nay hinh như co hai trôm vai chum
nho. Tên thuc dân liên cho goi ho đên, lây roi gân bo quât xôi xa vao ho cho
đên chêt ngât. Khi ho tinh lai thi quan lớn bao ho sai troi giât canh khu…u lai
va treo lên. Mác du hai ngưoi khôn khô kia đã mê man bât tinh, cuôc hanh ha
ghê tởm đo vân cu k‚o dai suôt bôn tiêng đồng hồ cho đên khi co ngưoi lang
giêng phan đôi mới thôi.
Khiêng vao bệnh viện, m„i ngưoi bi cưa môt ban tay. Con ban tay kia
cung không chác gi cuu khoi.
Môt ngưoi An Nam, 50 tuôi, tung lam việc 25 nám ở sở xe lua Nam
Ky, đã bi môt viên chuc da tráng giêt chêt. Dâu đuôi như sau:
—ng Lê Ván Tai co bôn ngưoi An Nam khac giup việc dưới quyên
minh. Phân su cua ho la đong câu m„i khi co xe lua đi qua va mở câu cho
thuyên b† qua lai. Theo lệ thi phai đong câu mưoi phut trước khi xe lua đi
qua.
Ngay 2 thang 4, hồi 16 gio 30 phut, môt ngưoi trong bon ho vua mới
đong câu va tren tin hiệu xong thi môt xuồng may công đi đên; trên xuồng co
môt viên chuc ngưoi Phap cua xưởng đong tau hai quân đi sán vê. Chiêc
xuồng k‚o coi. Nhân viên ban xu liên ra giua câu phât co đo bao cho nhung
ngưoi trên xuồng biêt xe lua sáp chay qua. Thê la chiêc xuồng câp vao môt
tru câu. Ngưoi viên chuc Phap nhay lên bo, hâm hâm đi vê phia ngưoi An
Nam. Anh nay khôn y chay vê phia nha ông Tai la 'xêp¨ cua minh. Ngưoi
Phap đuôi bát, lây đa n‚m theo. Nghe tiêng ồn ao, ông Tai chay ra, đon viên
đai diện cua ván minh, thi viên nay sung sô máng vao mát ông. 'Dồ suc sinh”
69
Tai sao may không mở câu ra•¨. Vôn không biêt noi tiêng Phap, ông Tai chi
con biêt tra loi hán báng cach tro tay vao cai tin hiệu mau đo. Cu chi đon gian
ây lam cho vi công su cua ngai toan quyên Lông phat khung lên. Không phân
phai trai, hán ta nhay xô vao ông Tai va sau khi đanh ông như tu, hán xô ông
vao môt đông than hồng gân đo.
Ngưoi An Nam gac câu ây bi bong môt cach rung ron, phai chở đên
nha thưong va sau sau ngay giây giua, ông đã chêt.
Ngưoi viên chuc kia vân đưoc vô su, không bi đoi hoi gi ca. Trong luc
ở Macxây ngưoi ta trưng bay su phồn vinh gia tao cua xu Dông Dưong, thi ở
Trung Ky dân đang chêt đoi. Œ đây, ngưoi ta ca ngoi long trung thanh, thi ở
bên kia, ngưoi ta đang giêt ngưoi”
Trong khi tinh mang môt con ngưoi An Nam bi r• rung không đang gia
môt trinh, thi ngai tông thanh tra Rêna chi bi sướt môt chut da ở canh tay lai
đưoc linh đên 120.000 phráng tiên bồi thưong.
Công cuôc khai hoa ngưoi Marôc báng đai bac vân tiêp diên.
Môt viên chi huy bô binh Duavo đong ở X‚tat, đã noi với binh si như
thê nay: 'Chung ta phai diệt cho xong lu man ro nay. Dât Marôc giau khoang
san va nông san. Chung ta, nhung ngưoi Phap, nhung ngưoi ván minh, chung
ta đên đây với hai muc đich: khai hoa va lam giau cho chung ta¨.
Viên chi huy ây noi đung đây. Nhât la ông ta đã thanh thât thu nhân
ráng ngưoi ta sang thuôc đia la để cướp boc ngưoi ban xu. Bởi vi chi sau 10
nám đát dưới chê đô bao hô, xu Marôc đã bi ngưoi châu Šu cướp mât
379.000 h‚c ta đât trồng trot, trong đo 368.000 h‚cta đã lot vao tay nhung
ngưoi Phap khai hoa. Diện tich Marôc co 815.000 kilôm‚t vuông, nêu công
cuôc khai hoa cu tiêp tuc với đa ây thi ch•ng mây nám nua, ngưoi dân Marôc
khôn khô s• không con lây môt tâc đât tu do nao để trồng trot va sinh sông
trên Tô quôc minh ma không phai chiu cai ach boc lôt va nô dich cua chu
nghia thuc dân.
Chư*ng ., TJ THAM NHƒNG TRONG BÇ MÁY CAI TRJ
Ngân sach Nam Ky ch•ng han, nám 1911 la 5.561.680 đồng
(12.791.000 phráng); nám 1912 la 7.321.817 đồng (16.840.000 phráng). Nám
1922, ngân sach đo lên tới 12.821.325 đồng (96.169.000 phráng). Môt con
tinh đon gian cho chung ta thây giua hai nám 1911 va 1922, trong ngân sach
cua thuôc đia nay co môt su chênh lệch la 83.369.000 phráng. Sô tiên đo chay
vao đâu• Tât nhiên la vao cac khoan chi vê nhân su, vi cac khoan nay ngôn
gân hêt 100ˆ tông sô thu.
Hêt hanh vi điên rồ nay đên hanh vi điên rồ khac đã phung phi đồng
tiên ma ngưoi dân An Nam khôn khô đã phai đô mồ hôi nước mát mới kiêm
đưoc. Chung tôi chưa biêt đich xac sô tiên chi tiêu cho vua An Nam sang
ngao du bên Phap, chi biêt ráng, để đoi ngay lanh cho con Rồng tre xuông
tau, ngưoi ta đã phai bồi thưong cho tau Pooctôtxo trong bôn ngay cho đoi,
m„i ngay 100.000 phráng (tuc la 400.000 phráng tât ca) . Tiên tau hêt
400.000 phráng. Tiên chiêu đãi hêt 240.000 phráng (chưa kể tiên lưong tra
70
cho bon mât vu để theo d‹i ngưoi An Nam ở Phap), 77.600 phráng tra tiên án
ở tai Macxây cho linh khô xanh dung để 'bồng sung chao¨ Cu lớn va Hoang
thưong.
Vi noi đên Macxây, nên nhân tiện cung thu xem cuôc triển lãm thuôc
đia ở đây đã tôn phi bao nhiêu. Trước hêt, ngoai bon co thể luc ở chinh quôc
ra, ngưoi ta con cho moi ba chuc viên chuc cao câp ở cac thuôc đia vê; bon
nay ph† phõn ở đưong phô Cannobie ma vân đưoc linh phu câp ca ở triển
lãm lân ở thuôc đia. Riêng Dông Dưong phai bo ra 12 triệu cho cuôc triển
lãm nay. Va cac ban co biêt ngưoi ta đã chi tiêu sô tiên đo như thê nao
không• Môt vi du: việc dung lai cai mô hinh nôi tiêng cua cac cung, điện
–ngco đã tôn 3.000 m‚t khôi g„, gia 400 hoác 500 phráng môt m‚t khôi. Tuc
la: tu 1 triệu 200 nghin đên 1 triệu 500 nghin phráng”
Con nhiêu vi du khac vê su phung phi nua. Trong việc đi lai cua quan
toan quyên, xe hoi va xe luych vân chưa đu, con phai co môt toa xe lua đác
biệt nua kia; việc sua sang toa xe đo tôn cho ngân khôi 125.250 phráng.
Trong vong mưoi môt thang hoat đông, nha kinh tê (•) đã lam hao phi
công quÿ Dông Dưong môt sô tiên 464.000 phráng.
Tai trưong thuôc đia, noi 'chê tao¨ ra nhung nha khai hoa tưong lai, 44
giao sư đu cac loai đưoc đai tho để day tu 30 đên 35 hoc viên lai phai tôn
hang nghin phráng nua.
Công việc thanh tra thưong xuyên cac công trinh phong thu thuôc đia
hang nám tôn cho ngân sach 785.168 phráng. Thê nhưng cac ngai thanh tra
thi không bao gio roi khoi Pa ri va đôi với cac thuôc đia thi cac ngai cung
không hiểu biêt gi hon la hiểu biêt ông tráng gia”
Nêu chung ta đên cac thuôc đia khac, thi ở đâu chung ta cung thây môt
tinh trang tệ lâu như vây. Dể đon tiêp môt phai đoan 'kinh tê ' không chinh
thuc, ngân kho Mactinich 'nhe bông đi¨ mât 400.000 phráng. Trong vong 10
nám, ngân sach Marôc tu 17 triệu lên 290 triệu phráng, mác dâu ngưoi ta đã
giam 30ˆ cac khoan chi tiêu cho loi ich đia phưong, tuc la nhung khoan chi
tiêu co lưoi cho nhân dân ban xu”
Môt cuu nghi si đi thám thuôc đia vê, đã phai kêu lên: 'So với bon
viên chuc thuôc đia thi nhung tên cướp đưong con la nhung ngưoi lưong
thiện”¨. Mác du đồng lưong rât hâu (môt nhân viên Phap mới bô dung, du co
dôt đác đi nua, lưong it nhât cung 200 đồng • 2.000 phráng m„i thang),
nhưng cac ngai viên chuc ây vân không bao gio thoa mãn, ho muôn kiêm
chac nhiêu hon, báng đu cach.
Hoc bông thi câp cho cac câu âm con cac quan công su, hoác cac quan
cai tri tai chuc ma lưong đưoc coi như qua thâp (tu 4 van đên 10 van phráng).
Co thể noi môt sô phiên hop cua hôi đồng quan hat chi la ban việc
cướp giât công quÿ môt cach co phưong phap. Riêng môt ông chu tich nao đo
cua hôi đồng đã đưoc lãnh thâu nhưng công việc tri gia hai triệu phráng rồi.
—ng đông ly su vu no, đai diện cua chinh phu trong hôi đồng, đã xin táng
lưong minh lên gâp đôi va đã đưoc châp thuân. Việc lam môt con đưong k‚o
dai nám nay qua nám khac ch•ng ai kiểm tra đem lai cho môt vi thu ba nhung
71
mon loi thưong xuyên đêu đán. Chuc vu thây thuôc cua cac viên chuc Dông
Dưong đem lai cho vi thu tư môt khoan lưong kha hâu. Vi thu nám đưoc bô
lam thây thuôc cac công sở thanh phô. Vi thu sau nhân cung ung giây va in
tai liệu cho chinh phu, Cu thê, vân vân va vân vân.
Kho bac co voi đi chut it thi co nhung quy quan lam cho no đây lai môt
cach nhanh chong. Với quyên hanh s“n co, ho suc cho dân ban xu biêt nha
nước cân môt khoan tiên bao nhiêu đo, rồi ho phân bô cho cac lang phai đong
gop. Va cac lang lo vôi vang tuân lệnh để khoi bi trung phat ngay lâp tuc.
Khi môt viên khâm su cân thanh toan môt khoan tiên gi đo thi ngai
phat hanh cac báng sác để ban. Ngưoi ta kể lai ở môt tinh no, môt vu kinh
doanh kiểu ây đã thu đưoc tới 10.620 phráng. Ma nhung vu như thê không
phai hiêm.
Môt trong nhung quan khâm su cua chung ta, vi tiêu hêt trước han mây
thang tât ca kinh phi cho chiêc xalup đã bât công quÿ hoan lai cho ngai cac
khoan chi phi vê môt cuôc lê tiêt nao đo không ai biêt r‹, nhưng noi ráng nha
vua đã đưoc moi ngu trên xalup.
Cac tay chao hang cho ván minh va dân chu qua thât thông thao vê cai
ngon xoay xở kiểu D.
Môt cuu toan quyên Dông Dưong, môt hôm đã thu nhân ráng thuôc đia
nay đây rây nhung viên chuc án hai ngân sach ma thưong ch•ng đưoc tich su
gi ca.
Môt ngưoi thuc dân viêt: qua nua sô viên chuc ây, tu cac quan đâu tinh
đên cac quan chuc khac, đêu không đu tư cach cân thiêt cua nhung con ngưoi
đưoc giao pho nhung quyên han rông rãi va ghê gớm như thê.
Tât ca bon chung chi co m„i cai tai la phung phi công quÿ, con ngưoi
An Nam khôn khô thi cu nai lưng đong gop, đong gop mãi. Ho đong gop
không nhung để tra lưong cho nhung viên chuc giu nhung chuc vu vô dung,
ma con để tra lưong cho ca nhung viên chuc không co chuc vu gi ca” Nám
19..., 250.000 phráng đã tan biên đi như thê.
Môt chiên ham đã đưoc danh riêng cho su đi lai cua môt cu lớn. Việc
sua sang chiêc chiên ham đã tôn 250.000 phráng ây la chưa kể nhung khoan
'chi phi linh tinh¨ ma Dông Dưong phai đai tho cho m„i chuyên đi la trên
80.000 phráng.
Quan toan quyên chưa vua y với nhung lâu đai trang lệ ma ngai ở tai
Sai Gon va Ha Nôi, con phai cân thêm cho ngai môt biệt thu ở bãi biển nua.
Ngân sach Dông Dưong lai phai '† lưng ra ganh¨.
Nám 19... môt tay nước ngoai tai to mát lớn nao đo gh‚ qua Sai Gon,
đã đưoc viên thông đôc đon tiêp môt cahc đê vưong. Bôn ngay liên án choi
phe phõn tha cua, yên tiệc, rưou ch† lu bu, rôt cuôc xu Nam Ky tôi nghiệp
phai tinh sô tra 75.000 phráng.
Cac quan cai tri đêu la nhung ông vua con. Ho muôn xung quanh minh
cai gi cung xa hoa trang lệ, va noi ráng, co thê mới nâng cao đưoc uy tin cua
ho đôi với ngưoi ban xu. Môt viên công su no đã lâp ca môt đôi kƒ mã cân
vệ va không bao gio hán đi đâu ma không co đôi ây theo hâu. Œ tât ca cac toa
72
su đêu co tu 6 đên 11 con ngua va 5, 6 c„ xe sang trong đu kiểu: đôc mã,
song mã, tu mã, v.v... Ngoai nhung phưong tiện đi lai đã qua thua ây, con
thêm nhung xe hoi mÿ lệ, tôn cho công quÿ hang van đồng. Môt viân quan
cai tri no con co ca môt tau ngua đua.
Tiên nha cua, ban ghê, điện nước cua cac vi đo đêu do công quÿ đai
tho ca. Ngoai ra, nhung ngưoi đanh xe, lai xe, giu ngua, lam vưon, tom lai,
tât ca nhung k• hâu ngưoi ha cua ho cung đêu do nha nước tra tiên công.
Thâm chi nhung cuôc giai tri vê ván chưong cua nhung ngưoi tôt sô ây
cung lai do Nha nước trang trai. Môt viên quan cai tri đã ghi vao ngân sach
900 đồng tiên sưởi âm, va 1.700 đồng mua bap chi” Môt vi khac đã dung
manh lới kê toan để biên tiên mua sám ao khoac ngoai, đan dưong câm, đồ
trang suc thanh nhung khoan vât liệu tu bồ tao su, hoác nhung khoan tưong
tu như thê để bát ngân sach nha nước phai chiu.
Du trước kia ho la nhung anh hang chao, hoác giam thi trong cac nha
trưong, nhưng khi đã đát chân đên thuôc đia la cac nha khai hoa ây cua chung
ta sông môt đoi sông đê vưong. Môt viên quan cai tri dung nám sau linh khô
xanh để chán dê cho minh; môt viên khac bát linh co nghê điêu khác cham
trô cho minh nhung tưong Phât xinh xán hoác đong cho minh nhung rưong
hom rât đep báng g„ da hưong.
The lệ, môt viên giam binh chi đưoc lây môt linh hâu, thê ma ngưoi ta
kể, co môt ngai đã dung.
Môt viên đôi lam quan gia, môt đâu bêp, ba bồi, hai phu bêp, ba ngưoi
lam vưon, môt hâu phong, môt ngưoi đanh xe, môt ngưoi giu ngua.
Con ba lớn thi dung: môt tho may, hai tho giát, môt tho thêu ren, môt
tho đan lat.
Va câu âm thi môt ngưoi bồi riêng không luc nao roi câu nua bước.
Môt ngưoi mát thây kể lai: chi trong môt bua án thưong, không phai
yên tiệc gi, ở nha môt viên quan cai tri, cung thây đáng sau m„i ngưoi ngồi
án co môt linh đung hâu cho thay đia va đưa mon án. Va tât ca linh hâu trong
phong án đêu do môt viên đôi nhât chi huy.
Chư*ng /, BÓC LÇT NGƯỜI BAN XU
'Sau khi cướp hêt nhung ruông đât mau mõ, bon ca mâp Phap đanh
vao nhung ruông đât cán c‹i nhung thu thuê vô ly gâp trám lân thuê đât thoi
phong kiên¨.
pinhê Đ0ctông
Trước khi Phap chiêm cu xu nay, trong bô thuê điên thô cac lang,
ngưoi ta xêp đât ruông, công cung như tư, thanh nhiêu hang dua theo cac loai
cây trồng. Thuê suât ruông tu 5 hao đên 1 đồng môt mâu, con đât tu môt hao
hai đên môt đồng tư môt mâu. Mâu la đon vi diện tich hinh vuông m„i canh
150 thước. Thước thi dai, ngán không chung, tuy tung tinh, co thước 42, 47,
hoác 64 xángtim‚t. Vi thê, diện tich mâu ruông hep khac nhau, co noi báng
3.970 m‚t vuông, noi 4.900, noi 6.200 m‚t vuông.
73
Dể táng thu nhâp cho nha nước, ngưoi ta đã đinh môt thước thông nhât
la 40 xángtim‚t, non hon tât ca cac thu thước thông dung, do đo m„i mâu chi
báng 3.600 m‚t vuông. Với cach nay, thuê điên thô táng lên theo t… lệ khac
nhau tuy tung tinh: co nới táng môt phân mưoi hai, co noi môt phân ba, noi
không may nhât táng đên hai phân ba.
Tu nám 1890 đên nám 1896, thuê truc thu táng gâp đôi: tu nám 1896
đên nám 1898 lai táng lên gâp rưõi. Lang nao bi táng thuê cung cán ráng ma
chiu: hoi con biêt kêu vao đâu• Dưoc thể cac ngai công su cang lam gia.
Nhiêu ngưoi Phap coi việc cac lang ngoan ngoãn đong thuê như vây la môt
báng chung r‹ rang muc thuê không co gi la qua đang”
Thuê thân táng tu môt hao tư lên hai đồng rưõi. Nhung thanh niên
chưa vao sô đinh, nghia la con dưới 18 tuôi, trước kia không phai nôp gi ca,
nay phai nôp ba hao m„i ngưoi, tuc la hon gâp đôi môt suât đinh trước kia.
Theo nghi đinh ngay 11 thang 12 nám 1910 cua thông su Bác Ky, thi
tât ca ngưoi ban xu, tu 18 đên 60 tuôi đêu phai đong môt suât thuê thân đồng
loat la hai đồng rưõi.
M„i ngưoi An Nam luc nao cung phai mang theo minh th• thuê thân,
khi hoi phai xuât trinh; ai quên hoác đanh mât s• bi bo tu.
Dể bu vao ch„ đồng bac bi sut gia, toan quyên Dume chi cân lam môt
việc đon gian la táng sô đinh lên”
M„i nám ngưoi ta phân bô cho m„i lang môt sô nhât đinh vê đinh va
điên thuôc cac hang. Nhưng khi cân táng thêm nguồn thu thi thê nao• Thi cu
việc chua lai cac con sô cua tai khoa rồi bát cac lang phai đong thuê cho sô
đinh va điên cao hon con sô đã phân bô đâu nám. Vi thê, tinh Nam Dinh (Bác
Ky) tông diện tich chưa đên 120.000 h‚cta nhưng thông kê đã ghi đên
122.000 h‚cta ruông, va ngưoi dân An Nam buôc phai nôp thuê cho nhung
ruông không co trên thuc tê” Co kêu cung cha ai th†m nghe”
Thuê ma không nhung náng oán lưng, ma con luôn luôn thay đôi.
Môt sô thuê lưu thông hang hoa cung giông như thê. Va lai, đanh thuê
như cach sau đây thi lam sao ma công báng đưoc: ngưoi ta câp giây ph‚p lưu
thông cho 150 kilôgam thuôc la, sau đo lai bô tri để đanh thuê đưoc nhiêu lân
cung mon hang đo m„i khi no chuyển sang tay chu khac, môi khi sô 150
kilôgam ây đưoc phân phôi cho ba, bôn khach mua• Ch•ng con luât lệ nao
khac ngoai su tuy tiện cua bon nha đoan. Bởi vây, ngưoi An Nam rât so bon
nha đoan, cu thoang thây chung la ho vut ngay giua đưong nhung thung
muôi, thung cau, hoác thuôc la cua ho: tha vut cua đi con hon la phai đong
thuê hêt khoan nay đên khoan khac mãi mãi không thôi. Œ môt sô vung, nhân
dân buôc long phai nhô thuôc, chát cau, để tranh nhung phiên nhiêu vi thuê
mới.
Œ Luông Prabáng, nhiêu phu nu ngh†o khô tham thưong phai mang
xiêng đi qu‚t đưong chi vi môt tôi không nôp nôi thuê.
Tinh Bác Ninh (Bác Ky) bi lu lut tan pha, thê ma cung phai nôp
500.000 đồng tiên thuê.
74
Cac ban đã nghe ông Môrixo Lông, toan quyên Dông Dưong, ông
Anbe Xarô, Bô trưởng Bô thuôc đia, va bao chi cua ho - môt thu bao chi vô
tư - khua chiêng g„ trông vê thanh công cua công trai Dông Dưong. Nhưng
ho lai giu kin không noi la đã dung biện phap gi để đi đên thanh công đo. Ho
so lô bi quyêt nha nghê. Kể cung phai. Va bi quyêt ây la như thê nay; trước
hêt, ho đem khoan loi tuc công trai ra để câu nhung k• ngây tho. Nhưng ngon
ây không án thua mây, ho b†n bát cac xã phai ban công san đi để mua công
trai, cung vân không đu, ho liên đoi nhung ngưoi co mau mát đên, ân cho m„i
ngưoi môt biên lai trước, thê la nhung ngưoi nay chi con co việc chay vay
nôp cho đu khoan tiên đã ghi s“n trong biên lai.Vi ruôt k‚t cua chinh phu thi
rông thênh thang, ma nhung nha công thưong ban xu thi không nhiêu, cho
nên sô công trai ân vao cho ho không đu để nh‚t đây cai ruôt k‚t không đay
kia. Thê la cai nha nước quen g‹ cu g‹ mãi vao đam đông đã bi g‹ nhiêu
nhât: ngưoi ta bát hai, ba, bôn ngưoi dân ngh†o, hoác nhiêu hon nua, phai
mua chung môt cô phiêu”
Dưới đây la môt thi du vê cai ngon ma cac quan cai tri cua chung ta
thưong dung để moc tiên trong tui ngưoi ban xu.
Œ môt tinh thuôc miên Tây Nam Ky, trước ngay mở công trai mây
tuân, viên tinh trưởng hop tât ca cac chanh tông trong tinh lai hiểu du vê thể
thuc mua công trai. Sau khi nhung loi hiểu du cua ông ta đưoc ngưoi thông
ngôn dich xong, viên tinh trưởng kêt luân:
- Thê đây. Nhiệm vu cua tôi la giai thich cho cac ông hiểu. Bây gio thi
mua đi” Rồi 'quan lớn¨ quay lai hoi viên chanh tông đung bên canh:
- Thê tông ông nhân mua bao nhiêu nao•
Viên chanh tông tham hai kia bi hoi đôt ngôt, âp ung tra loi ráng, vi
chưa gáp đưoc dân để tim hiểu kha náng cua ho, chưa thể noi ngay đưoc con
sô s• mua la bao nhiêu.
Quan lớn liên th‚t:
- Câm cai m‹m lai, anh không xung đang la chanh tông” Tôi cach chuc
anh”
...........
Công trai đã mở. Viên thông đôc Nam Ky đi kinh ly, gh‚ lai tinh lƒ hoi
xem tu môt tuân nay sô công trai ban đưoc la bao nhiêu.
Nghe bao cao la 73.000 đồng, quan lớn to v• không hai long, vi tinh
nay co tiêng giau nhât miên Tây Nam Ky; va lai trong nhung đot công trai
trước, tinh nay đã mua đưoc nhiêu hon thê kia ma.
Viên thông đôc đi rồi, viên chu tinh quyêt đinh đi môt vong để cô đông
trong toan hat. —ng ta đên thám tât ca cac nha giau ban xu co sung va ân cho
m„i ngưoi môt sô công trai. Dể cho ho hiểu ráng đây không phai la chuyện
đua, quan lớn tich thu sung cua ho va bao:
- Phai biêt, nêu cu y ra thi đung co hong đưoc tra lai sung”
Thê la ai nây đêu phai cui đâu chiu mua ca.
75
Nhân đây cung nên noi, chinh ông quan lớn nay đã chi 30.000 đồng để
đáp môt con đưong dai 9 kilôm‚t hiện nay no đang sut lở xuông dong kênh
bên canh. Mong ráng con đưong sát xuyên Dông Dưong s• tôt sô hon.
Ngưoi ta xây môt ngôi chua. Nhân công lam chua toan la ngưoi nha
pha, do môt thân hao hướng dân. Sô châm công tho háng ngay ghi r‹ rang
đêu đán va thâu khoan cung tra tiên song ph•ng. Thê nhưng tiên thi chinh
quan lớn công xu bo tui.
Quan lớn công su vua đưoc thưởng mê đay. Dể mung ngai, ngưoi ta
mở môt cuôc lac quyên. Muc đong gop bát buôc với cac quan lai, viên chuc,
hao ly, tôi thiểu phai la 6 đồng. Tât ca thu đưoc 10.000 đồng. Chiêc mê đay
ây quy đây chu nhi”
Việc cho bao thâu vât liệu để bác mây chiêc câu g„ va dung mây
trưong lang, đã mang lai cho quan công su thanh liêm nha ta môt mon qua
nho gân 2.000 đồng.
Việc đáng ky trâu bo không mât tiên, nhưng quan lớn công su cu cho
ph‚p nhung k• thua hanh thu m„i con tu 5 hao đên 5 đồng. Dể đap lai, bon
nay cu đong cho ngai m„i thang 200 đồng.
Việc xêp hang ruông đât môt cach gian dôi con đem thêm 4.000 đồng
cho ông quan vua mới đưoc gán mê đay ây.
Việc nhưong trưng bât hop phap mây hêc ta đât lai cho chui thêm vao
tui ngai 2.000 đồng nua.
La nha khai hoa, la nha ai quôc, va cung la môn đồ cua chu nghia cuc
đoan, quan lớn công su đã biêt loi dung rât co kêt qua nhung đot 'công trai
Chiên tháng¨ - xin nhớ ráng cu m„i lân tháng la môt lân mở công trai, va cu
m„i nám lai co môt lân chiên tháng. Trong lân mở công trai nám 1920, co
mây lang đã mua 55.900 phráng, theo hôi suât môt đồng án 10 phráng 25, tuc
la ho đã bo ra 5.466 đồng. Nám 1921, đồng bac sut gia chi con 6 phráng, cu
su b†n hao hiệp thu vê cho cu cac cô phiêu đo va bo ra 5.466 đồng hoan lai
cho cac lang. Vê sau, do gia đồng bac Dông Dưong lên, cu đã võ gon 9.325
đồng.
Tin sau đây chung tôi trich ở to Công bao, noi vê buôi hop thu nhât,
ngay 22 thang 12 nám 1922: 'Trong thoi ky chiên tranh, nhiêu linh Phi gui
ngân phiêu cho gia đinh, với nhung sô tiên nhiêu khi rât lớn. Nhưng cac ngân
phiêu ây không bao gio đên tay ngưoi nhân ca¨.
Môt ban đồng nghiệp lai vua cho chung tôi biêt môt 'hiện tưong¨
tưong tu như thê. Lân nay, thi su việc xẩy ra ở đao Rêuyniông. Dã nhiêu
thang nay nhân dân trên đao không hê nhân đưoc môt bưu kiện nao gui đên
cho ho ca To bao viêt:
'Hiện tưong ây lam cho ca ngưoi gui hang lân ngưoi không nhân đưoc
hang đêu phai lây lam la.
'Nhiêu ngưoi khiêu nai. Cuôc điêu tra mới mở đã roi ngay đưoc anh
sang vao điêu bi mât noi trên, va phat hiện ra môt loat vu đanh câp đưoc tiên
hanh môt cach chu đao va kiên tri la thưong.
76
'Ngưoi ta bát môt nhân viên, rồi môt nhân viên nua, rồi đên lưot ông
'xêp¨ va cuôi cung khi tât ca nhân viên đã bi cong tay thi đên phiên ông giam
đôc nganh bưu điện cung theo ho vao tu nôt.
'M„i ngay cuôc điêu tra lai đưua ra anh sang vai su việc mới. Sô bưu
kiện bi đanh cáp tri gia trên 125.500 phráng. Giây to kê toan đêu lam gian
ca. Sô sach gian lân rôi beng đên n„i phai mât hon 6 thang mới gõ ra đưoc.
Œ trong môt nganh nao đo đôi khi co thể co môt vai viên chuc gian
tham, song rât it khi lai co ca môt nganh suôt tu trên xuông dưới nhiêm phai
bệnh án cáp đên như vây, điêu la ky hon nua la tai sao ca bon án cáp ây lai co
thể hoanh hanh đưoc trong mây nám rong ma vân đưoc binh yên vô su.
Trong dip nghi viện thao luân du luât vê kinh phi hang không quân su,
trong đo co khoan kinh phi ma cac thuôc đia, nghia la ngưoi ban xu, buôc
phai nha tiên ra đong (Dông Dưong 375.000 phráng, Tây Phi 100.000
phráng), ông Môrinô, nghi viện Angiêri, co noi vê việc nay;
'Thưa cac ban thân mên, trong dip nay, cac ban hãy cho ph‚p tôi tiêp
theo nhung loi ca tung nhung ngưoi Phap dung cam đã lâp đưoc môt chiên
công đep đ• như thê, chiên công ma to Times đanh gia la ky diệu, đưoc noi
lên tâm long cam phuc cua tât ca chung ta đôi với ho; su cam phuc đo đo ông
Xitôen, nha công nghiệp 'chi công vô tư¨ cung xung đang đưoc du phân, vi
ông đã không ngân ngai giup đõ phưong tiện tai chinh va kÿ thuât cho ho.
(V„ tay).
'Việc gi đã xay ra sau su kiện vi đai ây• •y la việc cac đồn đong ở
miên Nam Angiêri lâp tuc đát mua thu phưong tiện vân tai vô song ây cho sa
mac Xahara ma ngưoi ta goi la ôtô dây xich.
'Dồn Tucguôc va đồn Uớcgla vua đát mua hai chiêc - tin nay gân đây
quan toan quyên Angiêri vua cho tôi biêt.
'Tât ca cac đồn bôt khac cua ta tât nhiên rồi cung s• mau chong đưoc
trang bi báng nhung thu đo.
'Trong môt thoi gian ngán, chung ta cân phai thiêt lâp thêm bôn, nám
đồn mới nua, để cho co môt tuyên đồn bôt nôi tiêp nhau, cu khoang 200
kilôm‚t co môt đồn.
'Dồn mới s• đưoc thiêt lâp, rồi s• đát mua ô tô đay xich. Thê la tât ca
cac đồn bôt ở Xahara s• liên lac đưoc với nhau không kho khán gi. Việc
chuyển vân quân nhu, lưong thuc tu đồn nay sang đồn khac s• hêt suc dê
dang. Thư tu s• nhân đêu đán (V„ tay)¨
^Tr8ch &ông .1o ng<y @@ th1ng B n>, B\@n_
Ngưoi dân đi tap dich không phai chi co don dep, sua sang nhung lôi
đi quanh toa su để cho vui bước chân nhan ha cua môt vai ngưoi Šu đâu, ma
ho con phai luôn luôn lam nhung việc náng nhoc hon nhiêu tuy theo y thich
cua cac quan công su.
Mới đưoc tin ông Bô trưởng Bô Thuôc đia sang thám Dông Dưong, thê
la ngưoi ta bát ngay 10.000 dân đi lam cho xong con đưong V.L, để kip cho
ngai Bô trưởng lam lê khanh thanh.
77
Mua h† nám 18 ... , môt thoi gian ngán trước khi nan đoi tan pha miên
Trung Trung Ky, ngưoi ta đã bát môt van dân, co ly trưởng tung lang ap giai,
đi nao v‚t bun môt con sông. Dên noi môt sô lớn trong đon nhân công không
lồ ây không co việc lam. Thê nhưng ngưoi ta vân giu ho lai hang thang trong
luc đồng ruông đang cân đên nhung canh tay nhan r„i ây. Phai chu y môt
điêu la chưa bao gio ngưoi ta huy đông môt luc lưong đông đên như thê, khi
cân ngán ngua môt tai hoa chung cho nhân dân. Cuôi nám 18 ..., nêu ngưoi ta
tô chuc tu Da N“ng trở đi môt đưong dây vân chuyển để tiêp tê cho cac đia
phưong bi đoi thi đai đa sô nhung ngưoi chêt đoi ở miên Trung đã khoi bi
chêt oan; 10.000 dân phuc dich ở sông noi trên, rât co thể đu suc phân phôi
trong vong môt thang 2.000 tân gao cho cac noi bi đoi trong cac tinh cua ho.
Công việc lam cac con đưong đi Da N“ng, đi Trân Ninh va đi Lao con
để lai cho moi ngưoi biêt bao k… niệm đau đớn. Dân phu phai đi bô hang trám
kilôm‚t mới đên công trưong. Dên noi, ho phai chui ruc trong nhung tup lêu
tranh tham hai. Không co may may vệ sinh; không co tô chuc y tê. Trên
đưong không tram nghi chân, không nha tam tru. Ho chi đưoc môt suât com
án không đu no với môt chut ca khô va phai uông nước bẩn, thu nước khe nui
ma ho rât so. Bệnh hoan, cuc nhoc, hanh ha tan tệ đã gây nên chêt choc
khung khiêp.
Nêu không bát dân đi tap dich thi ngưoi ta trưng tâp ho đi phu, giua hai
cach đo chi co môt điểm khac nhau la đi tap dich thi co thoi han, con đi phu
thi không. Ca hai cach đêu dung để giai quyêt moi nhu câu: nha đoan muôn
chở muôi cháng• Thi trưng dung thuyên; muôn lam kho cháng• Thi trưng tâp
tho va trưng dung luôn ca vât liệu xây dung.
Trưng tâp đi phu thi qua la môt su phat lưu tra hinh vung vê. Ngưoi ta
xua ca tung lang đên công trưong, bât châp công việc đồng ang, bât châp ca
nhung ngay hôi tôn giao. Sô ngưoi đưoc trở vê rât it. Va lai, ngưoi ta co lam
gi để giup cho ngưoi dân phu trở vê quê quan đâu”
Trên đưong đi lên cao nguyên Lang Biên, đi lên rung xanh nui đo, noi
ma thân chêt đang đoi cho, tung đoan ngưoi dân đi tap dich hoác đi phu trưng
tâp, lưong thuc thiêu thôn, co ngay không co lây môt hôt com vao bung, ho
đã bo trôn tung đoan, hoác nôi dây chông lai, va m„i khi như thê la bi bon
linh ap giai đan ap ghê ron, xac ho rai kháp doc đưong.
Nha câm quyên Quang Châu Loan đưoc lệnh bát phu. Thê la ngưoi ta
bát giu tât ca nhung ngưoi ban xu đang lam việc ở bên cang, troi go lai n‚m
xuông tau.
Nhân dân Lao, nhung thô dân khôn khô, sông trong canh luôn luôn
nom nớp so đi phu. M„i khi bon si quan phu trach bát phu đên lang, ban la
chi thây nha hoang cua trông, vi dân đã trôn biệt.
Œ tinh Thu Dâu Môt, môt viên quan cai tri cân môt chiêc xe lu. Lam
thê nao• Hán thưong lưong với môt công ty đâu thâu đang cân nhân công r•
tiên. Công ty bo tiên ra mua xe lu với gia 13.500 phráng. Con quan thi bát
dân đi tap dich cho công ty với gia ngay công 0,50 phráng. Ba nám liên, dân
78
Thu Dâu Môt phai đát dưới quyên su dung cua công ty kia, lam xâu để tra
tiên chiêc xe lu ma quan lớn cai tri thich mua để dung trong vưon cua ngai.
Œ môt tinh khac, ngưoi dân đi tap dich lam hêt ngay, con phai ganh đa
không công trên đưong dai môt kilôm‚t để xây tưong quanh dinh cua viên
quan cai tri chu tinh.
Như thê la bât cu luc nao, ngưoi dân An Nam cung co thể bi bát đi, bi
‚p lam nhung công việc cuc nhoc, ma com án không no, tiên công r• mat; bi
trung tâp không thoi han, rồi bi vut bo xa quê hưong hang trám lilôm‚t.
Noi chung, ngưoi An Nan đêu phai † ra ma chiu công on bao hô cua
nước Phap. Riêng ngưoi nông dân An Nam lai cang phai † ra ma chiu su bao
hô ây môt cach nhuc nhã hon: la ngưoi An Nam, ho bi ap buc, la ngưoi nông
dân, ho bi tước đoat. Chinh ho la nhung ngưoi lao khô, lam để nuôi lu ngưoi
án bam, bon đi khai hoa va nhung bon khac. Chinh ho phai sông cung khô,
trong khi bon đao phu cua ho lai sông ph† phõn; hê mât mua la ho chêt đoi.
Ho bi cướp giât tu moi phia, báng moi cach, bởi nha nước, bởi bon phong
kiên tân thoi, bởi giao hôi Thiên chua. Xưa kia, dưới chê đô phong kiên An
Nam, ruông đât xêp thanh đ•ng hang theo tôt xâu. Thuê đanh theo su phân
hang ây. Dưới chê đô thuôc đia hiện nay, nhung điêu đo đã thay đôi. Khi cân
tiên, nha nước bao hô Phap chi co việc thay đôi hang ruông. Chi môt n‚t but
thân ky la ho biên môt đam ruông xâu thanh ruông tôt.
Như thê cung vân chưa hêt. Ngưoi ta con táng diện tich ruông đât lên
môt gia tao báng thu đoan rut bớt đon vi đo đac. Báng cach đo, thuê lâp tuc
táng lên, noi thi môt phân ba, noi thi hai phân ba. Thê ma vân chưa đu thoa
long tham không đay cua nha nước bao hô va hang nám thuê cu táng lên mãi.
Thi du, tu nám 1890 đên nám 1896, thuê đã táng gâp đôi. Tu nám 1896 đên
nám 1898 lai táng lên gâp rưõi va cu như thê ma tiêp tuc. Ngưoi An Nam cu
chiu để cho ngưoi ta roc thit mãi, thi cac quan lớn bao hô nha ta quen án b‚n
mui lai cang tiêp tuc boc lôt thêm.
Nám 1895, viên công su môt tinh ở Bác Ky đã tước mât cua môt lang
no nhiêu h‚cta ruông đât để câp cho môt lang khac theo đao Thiên chua.
Nhung ngưoi mât ruông khiêu nai. Ngưoi ta bát ho bo tu. Cac ban đung
tưởng chê đô cai tri vô liêm si ây chi dung lai ở đo thôi. Ngưoi ta con bát
nhung k• xâu sô bi mât ruông phai tiêp tuc nôp cho đên nám 1910, tiên thuê
cua nhung ruông đât đã bi tước đoat tu nám 1895”
Thêm vao nan án cướp cua chinh quyên, la nan án cướp cua bon chu
đồn điên. Ngưoi ta câp cho nhung ngưoi Šu chi co cai bung phệ va mau da
tráng nhung đồn điên co khi rông trên 20.000 h‚c ta.
Phân lớn nhung đồn điên nay đêu đưoc lâp ra báng lôi cướp giât đưoc
hop phap hoa. Trong thoi ky chiên tranh xâm lưoc, dân cay An Nam cung
như ngưoi Andatxo nám 1870 đã bo ruông đât cua minh lanh sang nhung
vung con tu do. Khi trở vê thi ruông vưon cua ho đã 'thanh đồn điên¨ mât
rồi. Hang bao nhiêu lang đã bi tước đoat theo kiểu đo, va ngưoi ban xu lâm
vao canh phai lao đông cho bon chua đât tân thoi, bon nay chiêm đoat co khi
đên 90ˆ thu hoach.
79
Lây co khuyên khich khai thac thuôc đia, ngưoi ta miên thuê điên thô
cho sô lớn chu đồn điên kêch su.
Sau khi đã đưoc câp không ruông đât, bon chu đồn điên con đưoc câp
không hoác gân như không, ca nhân công nua. Nha nước cung câp cho chung
môt sô tu khô sai lam công không, hoác dung uy quyên để mô nhân công cho
chung với môt đồng lưong chêt đoi. Nêu dân phu đên không đu sô hoác to ra
bât mãn, thi ngưoi ta dung vu luc, bon chu đồn điên tom cô hao ly, đanh đâp,
tra tân ho cho đên khi ho chiu ky giao k†o hen nôp đu sô nhân công ma
chung đoi hoi.
Bên canh uy luc phân đoi ây, con co nhung đâng cuu thê phân hồn
nua. Cac đâng nay, trong khi thuyêt giao 'đuc ngh†o¨ cho ngưoi An Nam,
cung không quên lam giau trên mô hôi va mau cua ho. Chi riêng ở Nam Ky,
hôi thanh truyên đao cung đã đôc chiêm đên 1•5 ruông đât trong vung. Kinh
thanh tuy không day, song thu đoan chiêm đât rât gian đon: cho vay náng lãi
va hôi lô. Nha chung loi dung luc mât mua để cho nông dân vay va buôc phai
co ruông đât để lam bao đam. Vi lãi suât tinh cát cô, nên ngưoi An Nam
không thể tra no đung han; thê la ruông đât câm cô vinh viên roi vao tay nha
chung (hôi thanh).
Cac viên toan quyên lớn, toan quyên b‚ đưoc nước me ky thac vân
mệnh xu Dông Dưong, noi chung đêu la bon ngu xuẩn, bon đểu cang. Nha
chung chi cân nám đưoc môt vai giây to bi mât, thuôc đoi tư, co tinh chât
nguy hai đôi với thanh danh, đia vi cua chung, la co thể lam cho chung hoang
so va phai thoa mãn môt yêu câu cua nha chung. Chinh vi thê ma môt viên
toan quyên đã nhưong cho nha chung 7.000 h‚cta đât bãi bồi cua ngưoi ban
xu, khiên ho phai đi án xin.
Phac qua như thê, cung đu thây dưới chiêu bai dân chu, đê quôc Phap
đã cám vao đât An Nam chê đô đang nguyên rua cua thoi trung cô; ngưoi
nông dân An Nam bi hanh hinh vua báng lưõi lê cua nên ván minh tư ban chu
nghia, vua báng cây thanh gia cua giao hôi sa đoa lam ở danh Chua.
Angiêri khô vi nan đoi. Tuynidi cung bi tan pha vi nan đoi. Dể giai
quyêt tinh trang ây, chinh phu bát giam môt sô đông ngưoi đoi. Dể cho bon
'ngưoi đoi¨ đung coi nha tu la noi cuu tê, ngưoi ta không cho ho án gi hêt.
Cho nên nhiêu ngưoi đã chêt đoi trong luc bi giam câm. Trong nhung hang
đông ’n Ghina, nhiêu ngưoi đoi la phai gám xac môt con lua chêt thôi lâu
ngay.
Œ Bêgia, ngưoi Cammê gianh giât xac thu vât với qua. Œ Xuc en Acba,
ở Ghiđa, U‚t, Molido, m„i ngay hang chuc ngưoi chêt đoi.
Di đôi với nan đoi, nan dich tê phat sinh ở nhiêu noi va co nguy co lan
rông.
Cung lam môt việc trong cung môt xưởng, ngưoi tho da tráng đưoc tra
lưong cao hon nhiêu so với ban đồng nghiệp khac mau da.
Trong cac công sở, nhung ngưoi ban xu du đã lam việc lâu nám va du
rât thanh thao công việc, cung chi đưoc linh môt khoan tiên lưong chêt đoi;
80
trai lai môt ngưoi da tráng mới đưoc đưa vao, lam việc it hon, thi lai linh
lưong cao hon.
Co nhung thanh niên ban xu đã hoc cac trưong Dai hoc cua chinh
quôc; đ„ bac xyi y khoa hay tiên si luât khoa thê ma vân không đưoc lam
nghê nghiệp cua minh trong nước minh, nêu không vao quôc tich Phap. Ma ai
cung đã biêt, môt ngưoi ban xu muôn đưoc nhâp quôc tich Phap như vây thi
phai vưot qua bao nhiêu kho khán va tôn bao nhiêu công chay vay nhuc nhã.
Con nhung ngưoi ban xu bát buôc phai lia bo ruông nưong, gia đinh đi
'linh tinh nguyện¨ thi đêu sớm đưoc nêm hưong vi tuyệt voi cua mon 'binh
đ•ng¨.
Cung môt câp bâc, nhưng ngưoi da tráng hâu như bao gio cung đưoc
coi la câp trên cua ngưoi ban xu. Cai chê đô đ•ng câp co tinh chât 'nhân
chung - quân su¨ ây lai cang r‹ rệt hon khi nhung quân nhân da tráng va
quân nhân khac mau da cung đi trên môt chuyên xe lua hoác tau thu….
Môt ngưoi ban xu lam thê nao để co thể nhâp quôc tich Phap•
Dao luât ngay 25 thang 3 nám 1915 vê việc dân thuôc đia Phap nhâp
quôc tich Phap quy đinh.
Diêu 1. Nhung ngưoi dân thuôc đia Phap hoác dân đưoc Phap bao hô,
trên 21 tuôi, không phai la quê hưong ở Angiêri. Tuynidi hoác Ma rôc, đã dư
tru ở Phap, Angiêri hoác trên đât bao hô cua Phap va co đưoc môt trong
nhung điêu kiện sau đây thi co thể đưoc thua nhân cho hưởng quyên loi công
dân Phap:
1. Dã đưoc thưởng Bác đẩu bôi tinh hoác đã tôt nghiệp môt trong
nhung trưong Dai hoc hay la chuyên nghiệp ma danh sach s• do sác lệnh ân
đinh.
2. Dã co công lớn trong việc thac thuôc đia hoác phuc vu quyên loi cua
nước Phap.
3. Dã phuc vu trong quân đôi Phap va đưoc giu chuc si quan hay ha si
quan, hoác đưoc thưởng huân chưong quân công.
4. Dã lây vo Phap va co ch„ ở tưong đôi ôn đinh trên đât Phap đưoc
môt nám.
5. Dã cư tru hon mưoi nám tai cac xu kể trên, va biêt tiêng Phap đên
môt trinh đô kha.
Tuy đao luât con co thiêu sot, song cu trung thuc thi hanh thi cung con
kha; nhưng không, cac ngai viên chuc co kê gi luât phap va, như nhung tên
ngu xuẩn to mo ưa xoi moi, chung buôc nhung ngưoi xin nhâp quôc tich
Phap phai tra loi trên giây cac câu hoi sau đây:
A. Vo con co noi tiêng Phap không•
B. Ho co mác Šu phuc không•
C. Nha co đồ đac như giưong, nệm, ban, tu, v.v không•
D. Va ghê dua nua•
’. –n trên ban hay trên chiêu•
P. –n gi•
G. –n com hay án banh mi•
81
H. Anh co tai san không•
‡. Vo co tai san không•
‰. Thu hoach đồng niên cua anh bao nhiêu•
K. Anh theo tôn giao gi•
L. Anh vao nhung hôi nao•
M. Trong cac hôi ây, anh giu cac chuc vu gi•
N. Chê đô ban xu tôt va nhân tu, thê vi cớ gi anh lai xin nhâp quôc tich
Phap• Co phai để lam viên chuc không• Hay để co đia vi cao• Hay để đi tim
mo vang, mo ngoc•
š. Ban b† thân thiêt nhât la nhung ai•
Chi con thiêu điêu ma cac ngai ây chưa hoi: Vo anh co câm S... lên đâu
anh không”
Chư*ng 0, CÔNG LÝ
Co phai vi qua thua tinh nhân đao, như ông Xanô đã nhiêu lân tuyên
bô, ma ngưoi ta bát cac pham nhân ở nha lao Nha Trang (Trung Ky) phai án
khan, nghia la án com ma không đưoc uông nước, không• Co phai ngưoi ta
đã quệt tanh tuya điôt lên mui pham nhân để dê nhân ra ho khi ho vưot nguc
không•
Bao Lž‡nd‚pendant ở Mađagatxca sô ra ngay 13 thang 7 nám 1921 co
đáng môt bai tưong thuât vê cach phong bệnh 'dich hach¨, chung tôi xin trich
đoan sau đây:
'Vô sô nha bi đôt, trong đo, co cai nha đep cua Racôtômanga ở phô
Galiêni cung bi đôt hôm thu hai vua qua. Nhưng nha cua ông Dêrô thi lai
thoat khoi sô phân chung ây, tinh ra cai nha ây, với tât ca đồ đac đát tiên qua
(50.000 phráng), vi thê nha chuc trach quyêt đinh không đôt ma chi tẩy uê va
câm ở môt thoi gian kha dai, co lê la sau thang¨.
Chung tôi xin noi thêm ráng, —ng Dêroo la công dân Phap, con
Racôtômâng chi la dân lệ thuôc vi la ngưoi ban xu. Nhân đây xin nhác ban
đoc nhớ lai ráng, đao luât nám 1841 đưoc biểu quyêt la để ap dung cho tât ca
nông dân Phap.
Cung ở Mađâgatxca, sau ngưoi ban xu bi bát trong đồn điên cua môt
thuc dân ngưoi Phap vê tôi trôn thuê. Trước toa, cac bi can khai ráng, ông
chu đồn điên Dola Rôso đã cam kêt với ho: 1. s• đong thuê cho ho; 2. s• xin
miên sai dich cho ho; 3. tra tiên công cho ho cu 30 ngay công la 10 quan. Cân
chu y la nha thuc dân kia chi thuê ho m„i tuân lam co 1 ngay thôi. Muôn đu
sông ho phai đi lam thuê cho ngưoi Mangat ở gân đồn điên. Mát khac, ông
Dola Rôso ch•ng nhung không đong thuê cho ho như đã hua, ma hinh như
con lo luôn sô tiên ho đã gui ông đong thuê nua.
Quy hoa lam sao, lân nay chinh phu dã mở môt cuôc điêu tra. Nhưng
rồi cac ban xem...
Khi đưoc biêt vu nay, nghiệp đoan nông nghiệp Mahanôrô, ma chác
h•n ông Dola Rôso la đoan viên, liên điện cho quan toan quyên phan khang
việc canh binh đã đên x‚t hoi không đung luc tai đồn điên ông Dola Rôso va
82
yêu câu trung tri viên trưởng đồn vê tôi ca gan phat hiện su nhung lam cua
môt ngưoi Phap đôi với ngưoi ban xu.
Vi không muôn 'mua việc¨ vao minh, quan toan quyên đã cho xêp
ngay vu rác rôi nay lai.
Toa an binh Linlo vua kêt an 20 nám khô sai tên Phôn Seven, si quan
Duc, vê tôi dung roi da đanh đâp nhung ngưoi ban xu ở Rôngco trong thoi
gian quân Duc chiêm đông.
Thê thi tai sao ở Dông Dưong, ông ngưoi Phap no bán võ so môt ngưoi
Trung Ky báng sung luc; ông viên chuc Phap kia nhôt môt ngưoi Bác Ky vao
cui cho sau khi đanh đâp tan nhân anh ta; ông thâu khoan Phap nay troi tay
môt ngưoi Nam Ky cho cho cán, rồi đem giêt đi; ông tho may Phap kia 'ha
sat¨ môt ngưoi An Nam báng sung sán; ông nhân viên hang hai Phap khac xô
ngưoi gac câu ban xu vao đông than hồng cho chêt, v.v.. va v.v.. lai không bi
trung tri•
Tai sao mây ông thanh niên Phap ở Angiê đâm đa môt em b‚ ngưoi
ban xu 13 tuôi, rồi xoc em lên đâu môt trong nhung ngon giao ở giua hang
giao cám quanh 'cây chiên tháng¨, chi bi phat co 8 ngay tu an treo•
Va tai sao tên ha si quan đã đanh anh Nahông cung như tên si quan đã
giêt anh chêt anh, không bi trung phat gi ca•
Phai rồi An Nam va Angiêri đêu la nhung xu bi chiêm - cung như
Rôngco đã co luc bi chiêm, - nhưng vi nhung ngưoi Phap ở nhung thuôc đia
ây không phai la lu 'bôso¨ thi la tôi ac, nhưng nêu la nhung ngưoi Phap thi
lai la ván minh” Ma Annamit va Angiêriêng đâu phai la ngưoi” Do la bon
'nha quê¨ bẩn thiu, bây 'bicôt¨ bẩn thiu. Cân quai gi phai co công ly đôi với
nhung giông ây.
Cai ông Vinhê Dôctông châm biêm kia qua la không lâm khi ông viêt:
'Phap luât, công ly đôi với ngưoi ban xu ư • Thôi đi” Chi co ba toong, sung
ngán, sung dai, đây mới xung đang với lu roi bo ây”¨.
Trong cai kho đây áp nhung hinh phat để giang vao đâu ngưoi ban xu,
co nhung khoan phat tiên tu 200 đên 3.000 đồng.
Không phai ông Dume không biêt ráng ngưoi An Nam không bao gio
đong nôi khoan tiên to đên thê. Nhưng ông ta cu muôn xoay tiên báng bât cu
gia nao; nên con ngưoi khôn ngoan ây đã du kiên ráng co thể bát lang xã phai
chiu trach nhiệm. (Diêu 4).
Ban s• bao, muôn kêt an ca môt lang thi phai xac điinh lang ây la đồng
loã chu.
Không, với điêu 4, việc ây không cân thiêt. Lang nao không biêt ngán
ngua môt tôi pham, thi phai chiu trach nhiệm vê tôi pham ây.
Cai điêu 4 nay qua la môt manh kho‚ ac nghiệt, bởi vi chi cân tay
chân cua bon chu bao thâu thuê - nhung tay chân đo đưoc thuê tiên để phat
giac cang nhiêu vu vi pham cang hay - khai ráng lang sở tai ch•ng hê lam gi
để ngán chán vu vi pham, la đu.
Tiêt 3 quy đinh cach thuc kiểm chung nhung vu vi pham ma bon tay
sai cua chu bao thâu thuê co quyên lam.
83
Œ đây co môt trở ngai. Thưong thưong bon tay chân đo đêu dôt nat,
lam biên ban không hop thuc. Ngưoi ta khác phuc trở ngai ây báng cach u…
cho viên chuc nha đoan ở tinh lƒ hoác phu lƒ, huyện lƒ lam biên ban theo bao
cao cua bon tay chân cua chu bao thâu.
Dông Dưong la cô gai cưng, rât xung đang với nước me Phap. Me co
gi, con co nây: Dông Dưong co chinh phu cua no, nhung bao đam cua no,
công ly cua no va cung co âm mưu phiên loan nho nho cua no nua. Dưới đây
chung tôi chi nhác lai hai vân đê sau thôi.
Công ly đưoc tưong trưng báng ngưoi đan ba diu hiên, môt tay câm
cân, môt tay câm kiêm. Vi đưong tu Phap đên Dông Dưong xa qua, xa đên
n„i ma sang đưoc tới đo thi can cân đã mât tháng báng, đia cân đã chay long
ra va biên thanh nhung tâu thuôc phiện hoác nhung chai rưou ty, nên ngưoi
đan ba chi con lai đôc cai kiêm để ch‚m giêt. Ba ch‚m giêt đên ca ngưoi vô
tôi, va nhât la ngưoi vô tôi.
Con âm mưu phiêm loan thi lai la môt chuyện khac.
Chung tôi không nhác lai nhung vu phiêm loan nôi tiêng nám 1908
hoác nám 1916
16
, nhung vu ma nho đo ma rât nhiêu ngưoi dân đã đưoc nước
Phap bao hô đã co thể nêm mui công on khai hoa trên may ch‚m, trong nha
tu hoác ở noi đây ai. Nhung vu phiêm loan ây đã cu rồi, chi con để lai dâu vêt
trong tri nhớ cua ngưoi ban xu nua thôi.
Chung tôi chi noi đên vu vua xay ra gân đây nhât. Vi ở chinh quôc co
vu phiêm loan bôn-sê-vich chân đông dư luân, nên cac ngai thuc dân ở Dông
Dưong - y như con nhai trong truyện ngu ngôn
1
- cung muôn co môt vu
phiêm loan, b†n cô phinh bung lên ma cuôi cung cung đ• ra đưoc môt vu.
Chung đã lam như thê nay.
Môt quan lớn Tây (quan công xu đai Phap kia đây a”), môt quan huyện
va môt ông ly trưởng đã đam nhiệm chê tao ra vu đo.
Bô ba quan lai nay đã phao tin la co co môt bon phiêm loan chôn giâu
hai trám rưõi qua bom âm mưu lam nô tung ca xu Bác Ky.
Nhưng ngay 16 thang 2, toa đai hinh Ha Nôi công nhân ráng ch•ng co
báng chung nao để kêt luân co môt tô chuc cach mang co vu khi pha hoai, ma
ca cai vu mưu phan kia ch•ng qua cung chi la môt thu đoan khiêu khich do
môt sô nhân viên chinh phu muôn đưoc tháng thưởng tao ra ma thôi.
Chác chán ban tưởng ráng sau khi toa đã phan quyêt như thê rồi thi
nhung ngưoi An Nam bi giam s• đưoc tha ra. Không đâu” Báng bât cu gia
nao, nhât thiêt phai giu uy tin cho k• đi chinh phuc” Muôn thê, l• ra phai gán
huân chưong cho bon đâ kh‚o phia ra vu an la đu rồi; đáng nay ngưoi ta lai
con phat tu 12 ngưoi An Nam tu 2 đên 5 nám, ma phân lớn la nha nho. Va
trên cua nha lao giam giu ho, nôi lên mây chu: Tu do, Binh đ•ng, Bac ai - di
nhiên la báng tiêng Phap h•n hoi.
Thê rồi nhung to bao goi la thân ngưoi ban xu vôi vã ca ngoi tinh công
báng, không thiên vi cua cai tro hê công ly ây”
Nhưng hãy đoc to La D‚pêche Coloniale, to bao giai vô đich vê bai An
Nam:
84
'Toa an Phap vua tuyên xong, môt nua can pham đã đưoc tha bông,
con môt nua đưoc kêt an nhe. Nhung ngưoi bi an la nhung ngưoi nho can tôi
lam tho cam hung láng nháng để ca tung ân huệ cua tu do¨.
Cac ban thây không, đôi với ngưoi An Nam, ca tung tu do la môt tôi
náng, chi vi thê thôi, ngưoi ta cung đã phêt cho ho 5 nám tu”
To bao viêt tiêp: 'Chung ta phai nhiệt liệt hoan ngênh ban phan quyêt
hêt suc công báng ây cua cac quan toa va cac vi bồi thẩm cua chung ta, v.v..¨
Va cung lai to La D‚pêche Coloniale ây đã vui mung ghi nhân ban
phan quyêt rât muc vô tư cua toa an Phap vê vu mưu loan nôi tiêng ở Vinh
Yên. To bao ây viêt: 'nhung ngưoi An Nam ở Pari, cung như đồng bao cua
ho ở bên quê nha xa xôi, đêu to long tin ở cac quan toa cua chung ta va tuyên
bô ráng toa an đã xu đung, vu an kêt thuc như thê lam cho ho hoan toan thoa
mãn¨. Không đâu” —ng Puvuôcvin a, ông bip đoi vua chu”
To Le ‰ournal ™rance - ‡ndochine co đáng việc sau đây:
Cach đây mây hôm, hãng Xôvagio bao với sở mât tham la xưởng ho bi
mât trôm môt sô sát kha nhiêu, đô môt tân. Nhân đưoc đon khiêu nai, sở mât
tham lâp tuc mở cuôc điêu tra để tim cho ra bon trôm va chung tôi vui mung
đưoc tin ráng môt viên thanh tra mât tham ngưoi Šu cung với mây nhân viên
cua ngưoi An Nam giup suc đã tom đưoc bon trôm va ca tên đồng loã cua
chung nua.
'—ng S..., quan ly hãng Xôvagio cung với nhung tên Trân Ván Lôc,
tho may hoc việc va Trân Ván Xa đã bi bát va đưa ra toa vê tôi án trôm va
đồng loã...¨.
Cac ban co để y thây ban đồng nghiệp cua chung tôi hêt suc tê nhi
không nao• Khi noi vê ông án trôm ngưoi Phap, quan ly hãng Xôvagio, thi
ngưoi ta không noi tên, ma thay vao báng mây dâu châm. Cha la du sao thi
trước hêt cung phai bao vệ uy tin cua chung tôc thưong đ•ng. Như khi noi
đên bon k• trôm thông thưong ngưoi An Nam thi kể ca tên lân ho, va không
goi la ông ma goi la nhung 'tên¨.
Ngay 10 thang 10 nám 1922, chinh phu vua ra sác lệnh quyêt đinh môt
cuôc thuyên chuyển quan trong trong sach trong ngach quan toa thuôc đia.
Trên danh sach, đang chu y đên hai ông Luyxo va šabráng.
Cân nhác lai so lưoc vê ly lich cua hai vi quan toa nay.
—ng Luycaxo luc lam pho trưởng ty ở Tây Phi thuôc Phap, đã tung
dinh dang vao cac vu lam xôn xao dư luân xu Tôgô. Trong môt ban thông
bao cho bao chi, ông Bô trưởng Bô Thuôc đia đã bát buôc phai thua nhân
ráng, 'cuôc điêu tra cung đã phat giac ra su tham gia cua ông Luycaxo vao
cac vu pham phap o thể lam cho ông ta phai ganh phân trach nhiệm náng nê
nhât¨.
Chác la để thưởng cho phân trach nhiệm náng nê ây ma ngay nay
ngưoi ta cân nhâc ông lên chuc chanh an toa toa thưong thẩm xu Phi châu
xich đao thuôc Phap.
Con vê ông šabráng thi câu chuyện cua hán đon gian hon va it ngưoi
biêt đên. Nám 1920, môt ngưoi Phap tên la Duyêchgri, nhân viên hãng buôn
85
Pêritxac ở Cángcáng (Ghinê), đi sán. Hán bán môt con chim roi xuông sông.
Luc ây co môt em b‚ ngưoi ban xu đi ngang qua. Duyêchgri tom cô em b‚
n‚m xuông sông, bát em phai tim vớt con chim. Nước sâu, song lớn, lai
không biêt boi, em chêt đuôi. Cha me em đi kiện. Duyêchgri đưoc lệnh viên
quan tư chi huy quân đôi đên, va nhân bồi thưong cho gia đinh đau xot kia
100 phráng.
Cha me em b‚ không nhân cach dan xêp bi ôi như vây. Viên quan tư
nôi giân, đung vê phia ngưoi đồng bao cua ông, tuc la tên sat nhân, doa bo tu
em b‚ nêu tiêp tuc khang cao, rồi ông ta 'xêp¨ vu an lai.
Nhưng môt buc thư nác danh đã phat giac việc nay với ông chưởng ly
Daca. —ng chưởng ly liên liên phai ông biện ly šabráng đi điêu tra. —ng
šabráng đên Cángcáng, ngu lai nha xêp ga, rồi hôm sau đên nha ông Cudanh
đo Lavalie la pho cua viên quan tư quân, ở lai ca ngay. Rồi sang hôm sau,
chưa hê bát tay vao công việc điêu tra gi ca, ông đã lên đưong trở vê. Tuy thê
ông šabráng vân cu kêt luân ráng la thư nác danh kia la vu không. Hôi liên
hiệp thuôc đia đã bao vu nay với Hôi nhân quyên (ngay 22 thang 12 nám
1921). Nhưng co l• Hôi nhân quyên cho su việc không lây gi lam giât gân
lám nên ch•ng th†m quan tâm đên.
Tu khi đi choi Cángcáng vê, ông šabráng vân ngồi yên ở đia vi cu để
thinh thoang nhân ga va tui khoai tây do ông ban Cudanh đo Lavalie gui đên
biêu, va cho đưoc tháng quan. Cac ban thây chưa, ông šabráng qua thât xung
đang với...phân thưởng công minh ma chinh phu vua táng ông báng cach bô
nhiệm lam biện ly Daca (•).
Nên ván minh thưong đ•ng ma đưoc giao pho vao tay nhung bon
Daclo, bon Bôđoáng, bon šabráng va bon Luycaxo thi thât tuyệt, va sô phân
dân ban xu cung tuyệt”
Toa tiểu hinh vua xu phat Ph‚cnáng ’txolanh va mu goa Giero, m„i
ngưoi 13 thang tu; Gioocgio Coocđiê 10 thang, vê tôi tang tru, chuyên chở va
ban 1kg thuôc phiện.
Tôt lám” Tinh so qua cung thây 1kg thuôc phiện đang 36 thang tu”
Gia ma moi ngưoi đêu binh đ•ng trước phap luât, như ngưoi ta thưong
noi, thi tuôi tho cua ông Xarô, toan quyên Dông Dưong, phai dai ghê lám
mới đu cho ông ngồi hêt han tu. Vi ráng m„i nám ông s• bi phat it ra la môt
triệu ba mưoi lám van (1.350.000) thang tu vê tôi ban cho ngưoi An Nam
mưoi lám van kilôgam thuôc phiện.
Bât luc trong việc tru khu ông Dê tham tru dan, vi moi âm mưu bán
giêt ông, thu tiêu ông báng thuôc đôc hoác báng min, đêu thât bai, ngưoi ta
b†n đao mã cha me ông lên, đem hai côt đô xuông sông.
Sau nhung vu biểu tinh ở miên Nam Trung Ky, nhiêu ván thân bi xu tu
hoác bi đây biệt xu. Trong sô ây co ông tiên si Trân Quy Cap, môt nha nho
thanh cao ai cung kinh phuc. —ng bi bát trong luc đang giu chuc giao thu va
chi 24 tiêng đồng hồ sau, la bi đem ch‚m, không đưoc x‚t hoi gi ca. chinh
phu cung không chiu giao tra thi hai ông cho gia đinh ông.
86
Œ Hai Dưong, môt vu nôi dây chưa lam chêt môt ai thê ma ngưoi ta đã
lam rung hêt 64 cai đâu, không cân x‚t xu gi ca.
Khi hanh hinh nhung ngưoi linh khô đo ở Ha Nôi, chinh phu đã cho ap
giai cha, me, vo con ho đên phap trưong để bát ho phai muc kich canh tan sat
long trong nhung ngưoi thân yêu cua minh. Dể gây môt ân tưong khung
khiêp lâu dai, va để 'day cho dân chung môt bai hoc¨ ngưoi ta lam lai cai
việc đã lam ở nước Anh hồi thê k… XV‡‡‡, tuc la xoc đâu lâu nhung ngưoi
Giacôbit
1
bai trân lên mui giao đem bêu ở cac đưong phô Xity va doc theo
câu Luân Dôn. Hang tuân lê, doc cac đưong lớn ở Ha Nôi, ngưoi ta nhin thây
nhiêu đâu lâu cua nhung nan nhân bi ngưoi Phap ha sat, đang cau may, nhán
mát trên nhung chiêc coc tre.
Nám 1908, nhân dân miên Trung không chiu nôi sưu cao thuê náng va
bao nhiêu su ha lam ap buc, đã biểu tinh. Cac cuôc biểu tinh ây mác du diên
ra hêt suc ôn hoa, nhưng đêu bi đan ap th•ng tay. Hang trám đâu roi, vô sô
ngưoi bi đi đay.
Ngưoi ta lam đu moi cach để vu trang cho ngưoi An Nam chông lai
đồng bao ho va gây nên nhung vu phan bôi.
Ngưoi ta tuyên bô cac lang phai chiu trach nhiệm vê nhung vu h„n
loan xay ra trên đia phân minh. Lang nao cho môt ngưoi yêu nước tru ngu thi
bi kêt an. Dể khai thac tin tuc, ngưoi ta dung môt phưong phap đon gian -
bao gio cung vây - la tra khao ly hao, ai không noi thi bi xu tu tuc khác. Cu
như thê, trong vong hai tuân lê, môt viên giam binh đã bi xu tu bay mưoi lám
ly hao”
Không bao gio ngưoi ta nghi đên chuyện phân biệt nhung ngưoi yêu
nước đang chiên đâu tuyệt vong với bon côn đồ ở cac thanh thi. Muôn dâp tát
su khang cu, ngưoi ta không thây co cach nao khac hon la pho thac việc
'binh đinh¨ cho lu phan bôi ban nước. Va ngưoi ta duy tri ở vung đồng báng
Bác Ky, ở Binh Thuân, Œ Nghệ Tinh nhung đôi quân can qu‚t hung hãn ma
hinh anh ghê tởm s• không bao gio phai mo trong tri nhớ.
Chư*ng 1, CHINH SÁCH NGU DAN
Dể co thể đanh lua dư luân bên Phap va boc lôt dân ban xu môt cach
êm thâm, bon ca mâp cua nên ván minh không nhung đâu đôc nhân dân An
Nam báng rưou va thuôc phiện, ma con thi hanh môt chinh sach ngu dân triệt
để.
Cho nên, theo sác lệnh nám 1898, bao chi ban xu phai chiu kiểm duyệt
trước khi in.
Sác lệnh đo viêt: 'Việc lưu hanh bao chi bât cu báng thu tiêng gi, đêu
co thể bi câm do nghi đinh cua quan toan quyên.
'Bao chi Việt không đưoc xuât ban, nêu không đưoc ph‚p cua quan
toan quyên. Giây ph‚p chi câp với điêu kiện la cac bai bao phai đưoc quan
thông đôc duyệt trước. Giây ph‚p ây co thể rut luc nao cung đưoc.
87
'Moi cuôc trưng bay hoác phô biên cac bai hat, biêm hoa hoác tranh
anh lam thưong tôn đên su tôn kinh đôi với cac nha câm quyên đêu bi trung
tri¨
Dây, ban thây ba kiểm duyệt ở thuôc đia câm k‚o kh‚o đên muc nao”
Với biện phap đo, chinh quyên Dông Dưong co thể im đưoc tât ca cac
vu nho nhớp va tha hồ ma lam quyên.
Trong môt cuôc bâu cu hôi đồng thanh phô Sai Gon, viên thông đôc
câm ba ông chu nhiệm bao tiêngViệt không đưoc đáng lên bao cua ho ban sác
lệng quy đinh thể lệ bâu cu hôi đồng thanh phô ở Nam Ky. Ho la ung cu
viên, thê ma bao cua ho bi câm tuyệt không đưoc đáng môt cai gi dinh dang,
du xa hay gân, đên chưong trinh cua ho” Vi ngưoi An Nam không co quyên
hôi hop qua 20 ngưoi, nên ung cu viên phai gáp 3.000 cu tri lân lưot tung
ngưoi môt. Cung trong luc ây, ông thông đôc con thông tri cho cac to bao
tiêng Việt khac biêt la sở kiểm duyệt s• th•ng tay cát nhung bai bao, côt bao,
đâu đê hoác bât cu môt loi bong gio nao noi đên cac cuôc bâu cu thuôc đia
hoác thanh phô. Môt to bao tiêng Việt dich đáng đao luât noi vê việc trung tri
nhung hanh đông hôi lô trong bâu cu, bai ây đã bi cát. Trong luc đo thi quan
thông đôc tráng tron cho đoi nhung ngưoi đung đâu cac tâp đoan cu tri đên
ván phong va truyên cho ho phai bo phiêu va cô đông bo phiêu cho danh sach
đưoc ngai tin nhiệm nhât.
Ban tay bi ôi cua kiểm duyệt không dung lai ở cac xuât ban tiêng Việt
ma con ro mo ca vao thư tu riêng va cac to bao tiêng Phap không chiu ca
tung đuc đô cua cac¨Cu lớn¨ thuôc đia: Sở bưu điện va sở mât tham Nam Ky
(giam đôc sở nay la con rể cua ông Anbe Xarô) đã nhân đưoc lệnh không để
lot - bât cu với li do gi - nhung thư tu, bai vở, v.v. gui cho bao Le Paria xuât
ban ở Pari hoác cua to bao ây gui vê.
Môt ngưoi linh Mangat nguyên la linh tinh nguyên tham gia đai chiên
trong quân đôi Phap va co vo ngưoi Phap, đã bi truc xuât khoi tô quôc anh,
va bi kêt an 5 nám đay biệt xu, chi vi đã viêt bai cho bao Le Paria va vai to
bao khac ở Phap, để tô cao nhung su nhung lam cua bon quan cai tri ở xu sở
anh.
Nhân dân Dông Dưong khẩn khoan đoi mở trưong hoc vi trưong hoc
thiêu môt cach nghiêm trong. M„i nám, vao ky khai giang, nhiêu phu huynh
phai đi g‹ cua, chay chot moi noi thân thê, co khi chiu tra gâp đôi tiên nôi tru,
nhưng vân không tim đưoc ch„ cho con hoc. Va hang ngan tr• em đanh chiu
ngu dôt vi nan thiêu trưong.
Tôi con nhớ môt ngưoi anh em ho tôi muôn đưoc vao môt trong
nhung¨thiên đang trưong hoc¨ kia, đã phai chay chot đu kiểu, gui hêt đon
nay đon khac cho quan khâm xu, cho quan thông đôc trưong quôc hoc va
quan thông đôc trưong tiểu hoc. Tât nhiên, ch•ng ai th†m tra loi anh. Môt
hôm, anh đanh bao mang đon đên xin quan đôc, môt ngưoi Phap, phu trach
cai trưong ma tôi đã đưoc đác ân vao hoc trước đo it lâu.
88
'Quan đôc¨ thây anh ca gan như thê, nôi khung quat thao: 'Ai cho
ph‚p may đên đây•¨ rồi x‚ vun la đon trước nhunh cáp mát ngo ngac cua ca
lớp hoc.
Ngưoi ta bao ngân sach không cho ph‚p chinh phu mở trưong mới.
Không h•n thê đâu. Trong sô 12 triệu đồng cua ngân sach Nam Ky, thi 10
triệu đồng đã tim đưong chui vao tui cac ngai viên chuc rồi.
Ngoai ra, chinh phu thuôc đia lai tim đu moi cach để ngán can không
cho thanh niên An Nam đi du hoc bên Phap, vi so nhiêm phai chu nghia công
san. Diêu 500 (bis) trong nghi đinh ngay 20 thang 6 nám 1921 vê hoc chinh ở
Dông Dưong quy đinh:
'Ngưoi ban xu nao, vô luân la dân thuyôc đia Phap hoác dân do Phap
bao hô muôn sang Phap du hoc đêu phai đưoc quan toan quyên cho ph‚p.
Quan toan quyên s• quyêt đinh, sau khi hoi y kiên cua quan thu hiên ky va
quan thông đôc nha hoc chinh.
'Trước khi lên đưong, ngưoi đo phai đên nha hoc chinh xin môt quyển
hoc ba co dan anh va ghi r‹ ly lich cua minh, đia chi cha me, nhung trưong
đã hoc, nhung hoc bông hoác tro câp đã hưởng, nhung báng câp đã co, va đia
chi cua ngưoi bao lãnh tai Phap. Hoc ba ây phai đưoc quan toan quyên chung
thuc.
'Hồ so cua ngưoi ban xu theo hoc bên Phap phai lưu tru tai nha hoc
chinh¨
'Lam cho dân ngu để dê bê cai tri¨, đo la chinh sach ma cac nha câm
quyên ở thuôc đia cua chung ta ưa dung nhât.
Bao L. Humanite đã thuât lai việc kiểm duyệt thư tin vân con tiên hanh
nghiêm ngát như thê nao ở Mađagatca khi cuôc chiên tranh vi công ly đã kêt
thuc bôn nám rồi.
Dông Dưong cung vây, ch•ng co gi đang phân bi với Mađagatca ca.
Chung tôi đã nêu lên trưong hop to bao Le Paria.
Như la tinh co xui nên, việc lam quyên xay ra đung luc ông thông đôc
gian lân Bôđoanh đên Sai Gon, cung với ngưoi phu ta xuât sác cua ông la con
rể ông Anbe Xarô đồng thoi la trum mât tham.
Mát khac, nha câm quyên vân tiêp tuc chán lai va luc soat thư tin cua
tư nhân.
Trong khi ngưoi ta tan sat ngưoi ban xu, cướp đoat tai san cua ho môt
cach ngang nhiên, không hê bi trung tri, thi ngay ca cai quyên so đ•ng la viêt
thư cho nhau ho cung không đưoc hưởng” Su vi pham quyên tu do ca nhân
ây lai ghi thêm thanh tich cho cai chê đô lam quyên, cai chê đô mât tham bi
ôi đưong hoanh hanh ở cac thuôc đia.
Chinh phu Dông Dưong tô chuc pha hoai to bao Le Paria; chinh phu
Tây Phi câm nhâp cac to bao da đen châu Mÿ; chinh phu Tuynidi truc xuât
chu nhiệm to bao L.Avenir social; ông Liôtây đuôi chu nhiệm to La Guêpe
Marocaine ra khoi Marôc. (Ngưoi ta chi cho nha bao môt gio để thu xêp hanh
ly).
89
Giua luc khai mac hôi cho Ha Nôi, va trong khi ông Bôđoanh, quyên
toan qyên Dông Dưong, đang đi thám cac gian hang, thi bon canh binh xông
vao môt gian no tich thu cac tâp tranh biêm hoa do bao L.Agur ‡nđochinois
trưng bay, vi to bao nay co nhung lôi phê binh va châm biêm không hop khẩu
vi cua nhung nha đưong quyên.
—ng Clêmángti, chu nhiệm to bao, đã bi bát va tông giam.
Chư*ng +2, CHU NGHÎA GIÁO HÇI
Trong thoi ky binh đinh, cac su gia cua chua cung hoat đông ch•ng
k‚m. Hệt như bon gian phi rinh luc moi ngưoi đang hoang hôt để nhay vao
hôi cua sau khi nha chay, cac nha truyên giao chung ta cung thua luc đât
nước rôi loan sau cuôc xâm láng để ... phuc vu Chua. K• thi tiêt lô nhung bi
mât ma con chiên đã noi ra khi xưng tôi va nôp nhung ngưoi An Nam yêu
nước cho bon chiên tháng đem lên may ch‚m hay gia treo cô. K• thi toa đi
kháp noi để vo v‚t tin đồ bi bát buôc phai theo đao. Co linh muc no 'chân đi
đât, quân xán đên mông, lưng thát bao đan, vai khoac sung dai, hông đeo
sung ngán, dân đâu môt đoan con chiên vac giao mac va sung kip; đo la lôi
vu trang phat triển tin đồ cua môt linh muc với su yểm hô cua quân đôi
chung ta do ông ta hướng dân, xông vao cac lang bên lưong ma ông đã bao
trước với cac nha câm quyên la lang phan nghich¨.
Sau cuôc hanh quân đanh chiêm Bác Kinh, chi riêng môt minh giam
muc Phavie, su đô cua giao hoang ngu hang bác đẩu bôi tinh, đã bo tui
600.000 phráng cua án cướp đưoc. Môt ngưoi thây tân mát kể lai: 'Dưới su
chi huy cua giam muc Phavie, môt đoan dai xe bo va xe ngua co 300 đên 400
giao dân cung linh bô va linh thu… Phap hô tông đã k‚o đên trước phu đệ cua
hoang thân Ly. Ho đong vai nhung k• don nha vi loi ich cua Chua”... Xong
việc, linh trang m„i ngưoi nhân đưoc môt ngan phiêu 200 phráng, do dong tu
thanh Vanhxáng đo Pôn tra¨. Trong môt ban bao cao chinh thuc, chung tôi
đoc thây loi buôc tôi đanh th‚p nay: 'Việc cướp boc tâp thể do giam muc
Phavie điêu khiển la gưong xâu lam cho k… luât ngâm ngâm bi đô võ¨.
Tât nhiên không phai chi co môt minh giam muc Phavie truyên giao
theo lôi ây. Duc cha con co nhiêu đôi thu nua. Ngưoi ta kể: 'Khi lệnh giới
nghiêm vua bãi bo, thi cac giao sÿ liên dân linh xông vao nha cac chu ngân
hang quen thuôc ma ho biêt co cât giâu vang thoi. Ho mang theo hoc sinh
chung viện hoác nhung ngưoi Hoa mới theo đao, để nhung ngưoi nay lam
việc thiện báng cach giup ho cướp giât đồng bao cua minh va kiêm tiên cho
cac cha cô tu thiện lam công việc Chua¨.
Nêu kể hêt ra đây tât ca nhung hanh vi ac quÿ cua bon tông đồ xung
đang cua đao tu thiện nay thi s• qua dai. Nhân đây chi kể so môt vai việc:
Môt cha xu no đã nhôt môt em b‚ ban xu, đanh đâp em, troi em vao côt; khi
ngưoi chu cua em, môt ngưoi Šu đên xin em vê, thi cha xô đẩy, đanh đâm,
rut sung luc doa bán ông. Môt cha xu khac đã ban môt em gai An Nam đi đao
cho môt ngưoi Šu lây 300 phráng. Môt cha khac đanh gân chêt môt hoc sinh
chung viện ngưoi ban xu. Dân lang ngưoi bi nan rât cám phân, trong khi cho
90
công ly cua Chua, đã lam đon kiện tên suc sinh - xin l„i, tôi muôn noi vi cha
đang kinh, thi công ly thê tuc đã doa nhung ngưoi đi kiện ngây tho ây ráng:
'D† chung” Cac con a” Chớ co kiêm chuyện, nêu không thi ...¨ Duc cha M...
ch•ng đã tuyên bô ráng nên hoc vân Phap la nguy hiểm cho ngưoi An Nam
đo sao• Con đuc cha P... thi cha đã noi ráng Chua cho cây moc canh m... ông
ngưoi An Nam la Chua đã co dung tâm sang suôt đo sao•
Nêu thiên đưong co thât, thi s• qua chât không đu ch„ để chua châp tât
ca bon tông đồ thuôc đia can đam đo. Va nêu Chua bât hanh đã chiu đong
đanh trên cây thanh gia trở vê c‹i thê nay, thi chác ngai s• vô cung ngao ngan
khi thây¨cac môn đồ trung thanh¨ cua minh thuc hiện đuc khô hanh như thê
nao: giao hôi Xiêm chiêm đoat môt phân ba diện tich ruông đât canh tac
trong xu; giao hôi Nam Ky chiêm môt phân nám; giao hôi Bác Ky, chi riêng
ở Ha Nôi đã chiêm môt phân tư đât đai, công thêm môt cai vôn b‚ xiu 10
triệu phráng. Không cân noi cung biêt la phân rât lớn tai san ây, giao hôi
gianh đưoc báng nhung thu đoan ma ho không thể va cung không bao gio thu
nhân.
Dai ta B... viêt: 'Diêu ma ngưoi thuc dân phai dua vao nha nước để
lam- thi ngưoi truyên giao cu lam, bât châp nha nước. Bên canh lãnh thô cua
ngưoi chu đồn điên, moc lên lãnh tho cua nha chung. Ch•ng bao lâu nua, s•
không con r•o đât nao cho ngưoi An Nam co thể sinh co lâp nghiệp nêu
không cam chiu kiêp nông nô”¨
Amen” Lay Chua tôi.
Chua đây long nhân ai va toan náng. La đâng sang thê tôi cao, Ngưoi
đã nán ra môt chung tôc goi la thưong đ•ng để đát lên lưng môt chung tôc goi
la ha đ•ng cung do ngưoi nán ra. Bởi vây, moi đoan đi khai hoa- du đên
–ngtio, Mađagatca, tahiti hay la Dông Dưong- cung đêu co moc theo môt
đoan goi la đoan truyên giao. Ch•ng han, chung ta biêt ráng Chinh phu Phap
quyêt đinh việc chinh phuc Bác Ky la do su xui giuc cua cac ngai giao phẩm
thuc dân đưoc mu vo Napôlêông đệ tam đõ đâu. Va cac vi đo đã lam nhung
gi• Ho đã loi dung long hiêu khach cua ngưoi An Nam để đanh cáp nhung bi
mât quân su, v• nhung ban đồ nôp cho quân đôi viên chinh. Chung tôi không
hiểu tiêng latinh goi cai công việc ây la gi, chu tiêng Phap thông dung thi goi
đo la lam gian điệp.
Bon Gacniê, bon Rivie va b† lu không am hiểu đia phưong va không
biêt tiêng ban xu thi đã co bon truyên giao lam thông ngôn va chi điểm cho
chung. Trong vai tro nay, cac vi mang chuc thanh không bo lõ dip nao để
thuc hiện đuc nhân cua đao chua. Co linh muc đã bao linh: 'Dôt lang nay đi,
no đã không nôp thuê cho chung ta¨, hay la: 'tha cho lang nay, no đã quy
thuân chung ta¨ (G‡.B). Chung ta đây tuc la giao hôi.
Hang giao si thuôc đia không nhung chiu trach nhiệm gây ra chiên
tranh thuôc đia, ma con la bon k‚o dai chiên tranh, bon chu trưong đanh đên
cung, không chiu điêu đinh¨non¨. Dô đôc R.đo Gionuiy trong môt ban bao
cao với Bô Hai quân đã viêt ráng: 'Tôi muôn tim cach giao thiệp với cac nha
câm quyên An Nam để ky kêt môt hoa ước, nhưng đã gáp nhung trở ngai rât
91
lớn do cac nha truyên giao gây ra... Môt hoa ước với ngưoi An Nam, du co
loi bao nhiêu, cung ch•ng thoa mãn đưoc long ham muôn cua cac ông ây. Ho
muôn đanh chiêm hêt ca cac nước va lât đô triêu đai đang tri vi. Giam muc
Penloranh đã nhiêu lân noi như thê va đo cung la y kiên cua giam muc
Lophevro¨.
Phai cháng đo la vi yêu nước• Không , bởi vi ở đoan sau cua ban bao
cao, đô đôc đã noi r‹ ráng, 'nhung giao si ở Nam ky hy sinh quyên loi cua
nước Phap cho nhung muc đich riêng tư¨.
Mẩu chuyện sau đây chung minh cho y kiên đo:
Vua Ham Nghi roi bo kinh thanh cua minh bi quân Phap đanh chiêm.
—ng đem nghia quân bao vây môt lang do ngưoi theo đao chông giu, trong đo
co sau nha truyên giao. Môt tướng Phap đưoc tin bao, liên điêu đinh với môt
cô đao cho mưon thuyên chở quân đi giai vây. Cô đao khước tu, bao ráng
thuyên đi đanh ca ngoai khoi hêt, ba bôn ngay nua mới vê. Sau khi điêu tra,
viên tướng biêt la tên cô đao đã cô y phân tan thuyên b† để quân tiêp viện
không thể đi đưoc. Viên tướng liên đoi cô đao đên hoi: 'Nêu không co
thuyên cho tôi trong sau gio nua thi tôi s• cho bán ông¨. Thuyên đên, viên
tướng hoi vi cha đang kinh: 'Tai sao lai noi dôi•¨- 'thưa tướng quân, nêu để
cac vi giao si bi chêt rồi tướng quân mới đên, thi chung tôi co thêm sau ngưoi
tu vi đao để phong thanh¨.
Dây la nhung hanh đông phuc âm ma cac 'Cha nha ta¨ n„ luc lam
háng ngay va bao gio cung la nhân danh Chua ca.
Chuong 11: N„I KH… NH†C CUA NGƯỜI PH† N• BAN XU
Doc nhung trang trên đây cung đã thây ngưoi phu nu An Nam đưoc
cac nha khai hoa cua chung ta 'bao hô¨ như thê nao. Không môt ch„ nao
ngưoi phu nu thoat khoi nhung hanh đông bao ngưoc. Ngoai phô, trong nha,
giua cho hay ở thôn quê, đâu đâu ho cung vâp phai nhung hanh đông tan
nhân cua bon quan cai tri, sÿ quan, canh binh, nhân viên nha đoan, nha ga.
Môt ngưoi Šu máng môt phu nu An Nam la con đi, con bu du la môt việc
thông thưong. Ngay giua cho Bên Thanh ở Sai Gon - ma ngưoi ta bao la môt
thanh phô Phap, bon gac cho ngưoi Šu cung không ngân ngai dung roi gân
bo, dui cui đanh phu nu ban xu để bát ho tranh khoi lam ngh•n loi”
Nhung chuyện đang buôn như thê, co thể kể mãi không hêt, song
chung tôi hy vong ráng mây việc kể trên cung đu lam cho chi em ở chinh
quôc biêt r‹ phu nu An Nam sông quán quai trong canh lâm than va bi ap buc
như thê nao. Bao gio hãy xem ngưoi phu nu ban xu ở cac thuôc đia khac -
cung ở dưới su bao hô cua nước me co đưoc tôn trong hon không.
Œ Modala (Angiêri), môt ngưoi ban xu bi kêt an môt nám tu vê tôi án
trôm. Anh ta trôn khoi nha lao. Ngưoi ta phai môt toan quân, do môt quan hai
chi huy, đên bao vây lang anh ta. Toan quân suc sao rât kÿ nhưng không tim
thây. Chung b†n tâp trung 35 phu nu ho hang thân thuôc cua anh ta lai. Trong
sô ngưoi nay co nhung em gai 12 tuôi, nhung cu ba 70 tuôi, nhung phu nu co
thai, nhung ba me đang cho con bu. Dưới con mát bao dung cua viên quan
92
hai va cua viên quan cai tri đên, m„i tên linh vồ lây môt phu nu. Cac hao
muc, cac ngưoi câm đâu cac tô chuc tu thiện trong lang cung bát buôc phai
đung xem canh ây. Ngưoi ta bao lam thê để cho ho so. Xong rồi, ngưoi ta
pha nha cua, bát suc vât, nhôt nhung ngưoi đan ba đã bi hãm hiêp vao môt
cán nha để cho chinh bo đao phu kia canh gac va tiêp tuc moi hanh đông ô
nhuc như thê đên hon môt thang.
Ngưoi ta thưong noi: 'Chê đô thuc dân la án cướp¨. Chung tôi xin
thêm: la hiêp dâm va giêt ngưoi.
Dưới đâu đê: 'Bon thuc dân k• cướp¨, Vichto Mêrich đã kể lai môt
hanh vi bao ngưoc không thể tưởng tưong đưoc cua môt viên quan cai tri
thuôc đia no: hán đô nhua cao su vao âm hô cua môt phu nu da đen. Sau đo
hán bát chi ta đôi môt tang đa to tướng đung phoi náng cho đên chêt.
Tên viên chuc dâm bao ây hiện đang tiêp tuc lâp công ở môt đia
phưong khac.
Khôn thay, nhung hanh vi bi oi như thê lai không hiêm gi ở cai noi ma
lang bao bồi but thưong goi la 'nước Phap hai ngoai¨.
Thang 3 nám 1922, môt nhân viên nha đoan ở Ba Ria (Nam Ky) đã
đanh gân chêt môt phu nu An Nam lam phu đôi muôi, lây co chi đãlam ồn ao
dưới hiên nha hán lam hán mât giâc ngu trưa.
Tuyệt hon nua la ngưoi phu nu ây con bi đe doa đuôi khoi công trưong
muôi nêu chi kêu kiện.
Thang 4, môt nhân viên nha đoan khac đên thay,cung to ra xung đang
với tên trước bởi nhung hanh vi tan ac cua hán.
Môt ba cu An Nam, cung la phu ganh muôi, vi bi khâu lưong nên cãi
nhau với mu cai. Mu cai thưa với viên đoan. Viện nay không cân x‚t hoi gia
ca, tat luôn ba cu hai cai tat nên thân, va khi ba cu cui xuông nhát non, thi nha
khai hoa đo lai đa luôn môt cai rât ac vao bung dưới lam cho mau ôc ra lênh
lang.
Ba cu ngã xuông bât tinh. Dang l• phai đõ ba cu dây thi ngưoi công su
cua ông Xarô lai đoi ly trưởng sở tai đên va ra lệnh đem ngưoi bi thưong đi.
Ly trưởng tu chôi không lam. Viên đoan liên cho đoi chồng ba gia đên - ông
nay mu - ra lệnh đem vo vê.
Cac ban co muôn đanh cuôc ráng cung như ban đồng su cua ho la viên
quan cai tri no ở châu Phi, hai viên chuc nha đoan Nam Ky nay đã đưoc hoan
toan vô su không• Thâm chi co thể chung đã đưoc tháng thưởng nua la khac.
Cac em b‚ Angiê đoi. Nhiêu em mới lên sau, lên bay đã phai đi đanh
giây hay xach gio thuê ở cho để kiêm án.
Chinh phu thuôc đia va khai hoa cho ráng cac em cung khô kia kiêm
đưoc qua nhiêu tiên nên bát m„i em phai co môt sô đáng ky va môn bai hang
thang tu 1 phráng rưõi đên 2 phráng.
Cac ban công nhân chinh quôc” Cac ban đang phan đôi môn thuê vô ly
đanh vao tiên lưong, cac ban nghi thê nao vê mon thuê bi ôi đanh vao cac em
b‚ kia•
93
Trước chiên tranh, ở Mactinmich, gia đưong la 280 phráng môt tân,
rưou rom 35 phráng môt trám lit.
Nay gia đưong 3.000 phráng, rưou rom 400 phráng.
Như thê bon chu đưoc lãi 1000ˆ.
Trước chiên tranh, lưong công nhân m„i ngay 3 phráng, nay tu 3
phráng 75 đên 4 phráng.
Như thê tiên lưong công nhân táng chưa đây 30ˆ.
Gia sinh hoat thi lai táng lên it nhât 300ˆ. Nêu công thêm su giam sut
suc mua cua đồng phráng vao su chênh lệch ghê gớm noi trên thi cac ban s•
thây đoi sông cua ngưoi công nhân ban xu cung cuc đên thê nao.
Thang 2 nám 1923, vi chu không chiu táng lưong, công nhân đã bãi
công.
Cung như bât cu ở đâu, ma ở thuôc đia con hon ở noi khac, bon chu
không bao gio ngân ngai lam cho công nhân đô mau. Cho nên trong cuôc bãi
công ây, hai công nhân tr• ngưoi Mactinich, môt anh 18, môt anh 19, đã bi
giêt môt cach h†n nhat.
Bon chu hung ac không tu tr• con, không tu phu nu. To Le Parta, sô ra
thang 5 nám 1923, đã đáng tin dưới đây:
'Nha chuc trach đôi xu rât bât công với nhân dân lao đông. Nhung
ngưoi không nhân lam việc theo muc tiên công do bon chu ân đinh đêu bi tô
giac, bi canh binh bát giu va kham x‚t. Ÿ đâu, bon canh binh cung to ra đây
ac y đôi với dân ngh†o khô.
'Ch•ng han hôm kia, hai canh binh đã đên viện cuu tê Torinitê bát môt
phu nu tên la Luybanh, chi nay hai đui bi trung nhiêu vêt đan trong vu nô
sung ở Ratxinhác ngay 9 thang 2. Ngưoi ta đã bo tu chi, lây cớ ráng 'chi đã
vi pham quyên tu do lao đông báng bao hanh hoác báng loi doa dâm¨.
'Nhưng môt điêu chác chán la ngưoi phu nu đang thưong đo đi không
đưoc, thê ma bon canh binh vân cu muôn giai chi bô 32 kilôm‚t đên ch„ ông
du thẩm.
'Luc chi bi bát thi đã nám, sau ngay chi không đưoc thây thuôc ở mãi
Pho đo phrángxo, cach đây 32 kilôm‚t, đên kham.
'Thê thi ai đã câp giây cho chi ra viện, khi ma ngưoi me co ba con nho
va bi bát giam kia vân bao ráng minh chưa lanh, minh con thưong tich va
không đi lai đưoc•
'Tôi nêu su việc nay trong sô bao nhiêu su việc đang cám phân thưong
tai diên hâu như ở kháp noi trong thuôc đia.
'Trong cuôc bãi công, ở môt sô doanh nghiệp, nhung ngưoi 'đưoc
tuyển dung¨ bi bát buôc lam việc dưới su giam sat cua canh binh va linh
thu…, y như dưới thoi đai nô lệ¨
Chung tôi đoc trong môt to bao, thây như sau:
'Œ Côngxtángtin, tung đoan phu nu lu lưot k‚o đi án xin. Môt ngưoi
trong đam ngưoi cung khô đo đã chêt bên câu ’n Cángtara, tay con “m con
nho.
94
'Tu Bôgari đên Gienpha vô sô ông gia, tr• em va phu nu bê con bao
vây đoan xe lua để xin bô thi.
'Ho chi con la nhung bô xưong quân ao toi ta. Ngưoi ta câm ho lang
vang đên cac ga¨.
Thât la môt su mia mai đau đớn khi thây ráng nên ván minh dưới nhiêu
hinh thuc khac nhau như tu do, công ly, v.v.., đưoc tưong trưng báng hinh
anh diu hiên cua môt ngưoi phu nu va đưoc môt hang ngưoi tu cho la phong
nhã ra suc điểm tô - lai đôi xu môt cach hêt suc bi ôi với ngưoi phu nu báng
xưong, báng thit va xuc pham tôi phong hoa, trinh tiêt va đoi sông cua ho
môt cach cuc ky vô liêm si.
Thoi dâm bao thuc dân la hiện tưong phô biên va tan ac không thể
tưởng tưong đưoc. Œ đây, chung tôi chi nêu ra môt vai việc ma nhung nhân
chung không thiên vi đã trông thây va kể lai, để cac chi em phưong Tây hiểu
r‹ gia tri cua cai goi la 'su mang khai hoa¨ va n„i đau khô cua chi em minh ở
thuôc đia.
Môt ngưoi ở thuôc đia kể lai ráng: Khi bon kinh k‚o đên, tât ca dân
chung đêu chay trôn, chi con lai hai cu gia, môt thiêu nu, môt thiêu phu đang
cho đua con mới đ• bu va tay dát môt em gai lên tam. Bon linh đoi tiên, rưou,
va thuôc phiện. Vi không ai hiểu tiêng Phap nên chung nôi giân, lây bang
sung đanh chêt môt cu gia. Con cu gia kia thi bi hai tên linh, khi đên đã say
mêm, đem thiêu sông trong môt đông lua hang mây gio liên để lam tro vui
với nhau. Trong khi đo thi nhung tên khac thay phiên nhau hiêp cô thiêu nu,
ngưoi me va đua con gai nho cua ba. Xong, chung vât ngua cô thiêu nu ra,
troi lai, nh‚t gi• vao miệng, rồi môt tên câm lưõi lê đâm vao bung cô, chát
ngon tay cô để lây chiêc nhân va cát đâu cô để lôt cai vong cô.
Trên đam đât báng ph•ng trước kia la ruông muôi, ba cai xac chêt nám
đo: môt em b‚ bi lôt trân truồng, môt thiêu nu ruôt gan loi ra, canh tay trai
cung đo gio nám tay lên chia vao ông troi vô tinh, môt xac cu gia ghê ron
khung khiêp, thân thể trân truồng, mát mui chay không nhân ra đưoc nua, mõ
chay lênh lang đã đông lai, da bung phồng lên, lang xây, vang ong như da lon
quay.
Buôi tôi hôm đanh chiêm Cho Mới (Bác Ky), môt si quan cua tiểu
đoan châu Phi con thây môt ngưoi tu kho• manh, không thưong tich. Sang
hôm sau, viên si quan ây đã thây anh ta bi thiêu chêt, mõ chay nhây nhua, da
bung phồng lên va vang anh. Do la vi môt bon linh đã suôt đêm thui con
ngưoi tay không ây, trong khi bon khac hanh ha môt phu nu.
Môt tên linh buôc môt ngưoi phu nu An Nam phai hiên thân cho con
cho cua hán. Chi không chiu, Hán liên đâm môt nhat lưõi lê vao bung chi,
chêt tưoi. Cung vân ngưoi ây kể lai: 'Môt ngay lê no, môt tên linh trong con
vui, tu nhiên vô cớ nhay bô vao môt ba gia ngưoi An Nam, lây lưõi lê đâm ba
môt nhat chêt ngay.
Môt tên linh lam vưon nhin thây môt toan ngưoi, nam co, nu co, đi
vao vưon hán luc mưoi gio sang. Do la nhung ngưoi trồng rau hiên lanh, to
95
mo muôn xem vưon. Nhưng tên linh đã lây sung sán bán xa vao ho, lam chêt
hai thiêu nu.
Môt nhân viên nha đoan đoi vao nha môt ngưoi ban xu, chu nha không
chiu, hán b†n đôt nha, va đanh gãy chân chi vo chu nha giua luc chi nay bi
khoi xông mo mát, dát con chay ra để khoi chêt chay¨.
Thoi dâm bao vô đô cua bon xâm lưoc thât không co giới han nao ca.
Cai tinh vi cua môt nên ván minh khat mau cho ph‚p chung tưởng tưong
đưoc đên đâu thi chung cu thuc hiện tinh tan ac lanh lung cua chung đên đo.
Thuê ma náng nê không phai chi đanh vao ruông đât, vao suc vât va
vao nam giới ma thôi, ma cai on mưa moc (”) ây con tưới rông ra cho ca nu
giới nua:
Nhiêu phu nu ban xu khôn khô, phai mang náng gông xiêng đi qu‚t
đưong chi vi môt tôi la không nôp nôi thuê.
Trong tât ca nhung cô gáng cua cac nha khai hoa nhám lam cho noi
giông An Nam lanh manh hon va đưa ho lên con đưong tiên bô (•), phai kể
đên việc cưõng buc mua rưou ty. Không sao kể xiêt tât ca su nhung lam
chung quanh việc ban rưou, môt thu thuôc đôc dung để pha chê thê nao cho
ngưoi ta nuôt trôi đưoc cai mon 'dân chu¨.
Trên kia chung tôi đã noi r‹ ráng, để nuôi b‚o bon ca mâp ở chinh
quôc, cai chinh phu đây tôi ac ở Dông Dưong đã cho ph‚p bon tôi tớ cua no
bát đan ba, tr• con không uông rưou cung phai mua rưou. Muôn lam vua y
bon đôc quyên, ngưoi ta đát ra nhung luât lệ để trung tri việc nâu va buôn
rưou lâu; ngưoi ta đát lên đâu ngưoi dân ban xu ca môt lô đu thu hinh phat;
ngưoi ta câp vu khi cho nhân viên nha đoan. Bon nay co quyên xông xao vao
nha cua, ruông vưon cua tư nhân.
Chung ta hoi lây lam ngac nhiên - ma kể cung đang ngac nhiên thât -
khi thây canh binh giai vê Ha Nôi hay Hai Phong tung đoan ông gia, phu nu
co mang, tr• con, cu hai ngưoi troi chung môt dây, để tra loi vê tôi vi pham
luât lệ thưong chinh.
'Nhưng thê cung chưa thâm gi so với nhung việc xay ra ở cac tinh,
nhât la ở Trung Ky; ở đây, viên công su kêt an va bo tu hang loat, gia, tr•,
đan ông, đan ba¨.
Tac gia đoan ván trên ta đam thân quyên cua ho ở công nha lao như
sau: '—ng gia, đan ba, tr• con, tât ca đam ngưoi ây đêu bẩn thiu rach rưới,
mát mui hôc hac, mát đo ngâu lên vi sôt; tr• con bi lôi theo vi ngán chân
bước không kip. Tât ca cai đam ngưoi đã kiệt suc ây mang theo đu moi thu:
non, quân ao rach, com nám, đu thu thuc án, để l‚n trao cho ngưoi bi can la
cha, la chồng, la tru côt cua gia đinh, va hâu như luôn luôn la chu gia đinh¨.
Tât ca nhung điêu ma ngưoi ta đã co thể noi ra vân con ở dưới muc su thât.
Chưa co bao gio, ở môt nước nao ma ngưoi ta lai vi pham moi quyên lam
ngưoi môt cach dã man, đôc ac tráng tron đên thê.
Không phai chi co nhung cuôc kham nha hang loat, liên tuc, ma con co
nhung cuôc kham x‚t thân thê ngưoi ban xu bât kể ở ch„ nao. Bât kể la nam
hay nu” Nhân viên nha đoan vao nha ngưoi ban xu, bát đan ba, con gai cởi
96
hêt ao quân trước mát chung, va khi ho đã trân truồng như nhông thi chung
giở tro dâm đãng ky quác đên muc đem ca con dâu nha đoan đong lên ngưoi
ho.
—i” Hõi nhung ngưoi me, nhung ngưoi vo, nhung ngưoi phu nu Phap,
chi em nghi gi vê tinh trang đo• Va cac ban, nhung ngưoi con, nhung ngưoi
chồng, nhung anh em ngưoi Phap nua• Co phai đo la ph‚p lich su cua ngưoi
Phap đã bi 'thuc dân hoa¨ đi không nhi•
Nhiệt tinh cua ngưoi An Nam đôi với nên giao duc hiện đai lam cho
chinh phu bao hô lo so. Bởi thê, chinh phu đong cua cac trưong lang, biên
trưong hoc thanh chuồng ngua cho cac quan nha binh, đuôi hoc tro va bo tu
thây giao. Môt cô giao ban xu đã bi bát giai vê tinh lƒ, cô đeo gông, đâu phoi
trân dưới anh náng như thiêu đôt,
Môt viên chanh quan phao binh, đã đôt nha môt phu nu An Nam, vi
ngưoi ây không chiu tiêp hán vao luc nua đêm.
Môt viên quan hai co nhiêu vo đã quât ngã môt thiêu phu An Nam va
dung gây song đanh chi đên chêt chi vi chi không chiu lam vo l• hán.
Môt si quan khac hiêp môt em b‚ gai báng nhung cach dâm bao vô
cung ghê tởm. Bi truy tô trước toa đai hinh, hán đưoc tráng an, chi vi nan
nhân la ngưoi An Nam.
Trong tât ca cac bai diên ván, tât ca cac ban bao cao ở kháp nhung noi
ma cac nha câm quyên cua chung ta co dip mở miệng, va co bon ngôc ngồi
nghe, ho luôn luôn kh•ng đinh ráng, chi co nước Duc dã man mới la đê quôc,
la quân phiệt, con nước Phap, cai nước Phap yêu hoa binh, nhân đao, công
hoa va dân chu, cai nước Phap ma ho đai diện thi không phai đê quôc, cung
không phai la quân phiệt. O” Hoan toan không phai” Nêu chinh cac nha câm
quyên ây đưa binh linh - la con em công nhân hay chinh la công nhân - đi giêt
hai nhung công nhân ở cac nước khac, thi đo ch•ng qua la để day cho nhung
ngưoi nay biêt sông cho tôt ma thôi”
Chuong 12: NÔ LJ THUC T‡NH
I - O ĐÔNG DƯƠNG
Thang 11 nám 1922, 600 tho nhuôm ở cho lớn (Nam Ky) vi bi bớt
lưong nên đã quyêt đinh bãi công.
Cuôc phan công cua bon chu liên diên ra ở kháp noi, va kháp noi giai
câp công nhân cung bát đâu giac ngô vê luc lưong va gia tri cua minh.
Nêu nhung công nhân ban xu khôn khô kia, thưong la rât ngoan ngoãn,
dê sai, dê bao, không đưoc giao duc va tô chuc, đã đi đên ch„ phai tâp hop
nhau lai - do ban náng tu vệ, nêu co thể noi như thê, va đâu tranh chông
nhung đoi hoi tan bao cua chu, thi đo la vi tinh canh cua ho qua ư khôn khô,
khôn khô đên muc ma ở châu Šu ngưoi ta không tưởng tưong đưoc. Dây la
lân đâu tiên, môt phong trao như thê nhom lên ở thuôc đia. Chung ta hãy ghi
lây dâu hiệu đo cua thoi đai va chung ta đung quên ráng bôn phân cua chung
ta - nhung ngưoi lao đông ở chinh quôc - không phai chi bo tinh đoan kêt với
97
nhung anh em cung giai câp ở đây báng loi noi, ma con phai giac ngô ho,
giao duc ho vê y thuc tô chuc va vê phưong phap tô chuc.
II - O ĐAHÔMAY
Lo so vê giai câp công nhân ở chinh quôc đã thuc tinh, chu nghia tư
ban Phap tim cach di chuyển nên thông tri cua no qua cac thuôc đia. Tai đo,
no vo v‚t nguyên liệu cho cac nha va su dung nhung luc lưong phan đông va
lac hâu để chông lai cach mang. Bao chi tư san ở Pa ri va cac tinh thưong
xuyên danh hang trang cho muc thuôc đia. Cac tướng ta va nghi sÿ tô chuc
nhung cuôc diên thuyêt vê thuôc đia. Nhung cây but quan liêu va nhung
ngưoi noi khoac ây không tim đâu ra đu loi l• để ca ngoi công on khai hoa
'cua ho¨ va long trung thanh cua ngưoi ban xu.
Dôi khi cac ngưoi ây tro trao đên nước đem long ... nhân tu cua ho đôi
lâp với su cướp boc cua thuc dân Anh ho cho chinh sach cua ngưoi Anh la
'phưong phap tan nhân¨ hoác 'thai đô thô bao¨ va qua quyêt ráng cach lam
cua ngưoi Phap va đây công báng va tu thiện”
Chi cân nhin qua cac thuôc đia Phap môt chut cung đu thây công cuôc
khai hoa đo la 'đep đ• va nhân tu¨ biêt chung nao”
Œ Dahômây, ngưoi ta táng thêm thuê vôn đã qua náng đôi với ngưoi
ban xu. Ngưoi ta bát thanh niên phai bo nha cua, ruông nưong để đi lam
'nhung ngưoi bao vệ ván minh¨. Ngưoi ta câm ngưoi ban xu mua sám va su
dung vu khi để chông thu du thưong pha hoai sach tron hang loat lang xom.
Giao duc, vệ sinh đêu thiêu. Trai lai, ngưoi ta không tu môt thu đoan nao bát
ngưoi Dahômây 'đưoc bao hô¨ phai chiu cai chê đô 'dân ban xu¨ đang phi
nhô, môt chê đô đã ha con ngưoi xuông hang con vât va lam ô nhuc cho cai
thê giới goi la ván minh. Dân ban xu không cam chiu nhuc đưoc mãi, phai
vung lên. Thê la đan ap đâm mau. Ngưoi ta dung nhung biện phap cung rán.
Ngưoi ta điêu quân đôi, sung liên thanh, sung côi va tau chiên đên, ngưoi ta
ra lệnh giới nghiêm. Ngưoi ta bát bo va bo tu hang loat. Dây” Công cuôc khai
hoa nhân tu la như thê đây”
III - Ơ XYRI
Dân Xyri lây lam hai long, rât hai long vê chinh sach cai tri cua tướng
Gurô, cac nha đưong cuc đêu noi như thê. Nhưng cac su việc sau đây đã
chung minh trai ngưoc lai:
Thang 3 nám 1922, ông Muyxtapha Kêman đên M‚txin. Dể đon tiêp
ông, ngưoi Hồi giao Xyri dung môt khai hoan môn co cám co đen mang cac
khẩu hiệu: 'Thô va Arâp la anh em”, 'Xin chớ quên nhung ngưoi anh em
Xyri, 'Hãy giai phong cho chung tôi¨, v.v...
Việc ông Muyxtapha đên thám Ađana đã gây nên nhung cuôc biểu tinh
sôi nôi. Trong hai ngay liên, nhung ngưoi trong phong trao phuc quôc ở
–ngchiôso đã Alêchxángdr‚t đã giưong co đen k‚o qua cac phô va hô lớn
nhung khẩu hiệu chông chê đô u… tri Phap.
Dap loi kêu goi cua phai đoan phuc quôc Xyri, nghe đâu Muyxtapha
Kêman đã noi: 'Môt trung tâm ván minh đã tồn tai tu bao thê k… như Xyri
không thể nám trong tay ngưoi ngoai quôc đưoc¨.
98
Chu nghia thuc dân Phap không hê thay đôi cai châm ngôn 'chia để
tri¨ cua no. Chinh vi thê ma nước An Nam, môt nước co chung môt dân tôc,
chung môt dong mau, chung môt phong tuc, chung môt lich su, chung môt
truyên thông, chung môt tiêng noi, đã bi chia nám s• bay. Loi dung môt cach
xao tra su chia cát ây, ngưoi ta hy vong lam nguôi đưoc tinh đoan kêt nghia
đồng bao trong long ngưoi An Nam va tao ra nhung môi xung khác giua anh
em ruôt thit với nhau. Sau khi đẩy ho chông lai nhau, ngưoi ta lai gh‚p môt
cach gia tao cac thanh phân ây lai, lâp nên môt 'Liên bang¨ goi la Liên bang
Dông Dưong.
Trong cac thuôc đia mới, ngưoi ta cung lai thây cai sach lưoc ây. Sau
khi chia cát đât nước Xyri thanh 'môt sô quôc gia¨, cao u… Phap ở Bâyrut lai
lâp môt 'Liên bang¨ Xyri, gồm cac 'nước¨ Al‚p, Damat, va Alauit. Môt la
quôc ky đã đưoc bay đát ra nhám muc đich đo. Cung như đôi với la co An
Nam, ngưoi ta không quên va vao la co liên bang đo môt miêng 'co bao hô¨,
ở goc trên gân can. Ngay 11 thang 12 nám 1922 la ngay l• 'long trong¨, lân
đâu tiên la co ây đưoc k‚o lên noc phu liên bang ở Al‚p.
Trong dip ây, nhiêu nha câm quyên đã đoc diên tu. —ng Xubi
Baraca.Bây, chu tich liên bang, đã noi nao la 'nước bao hô rông lưong, nao la
'ngưoi hướng đao chân thanh¨, nao la 'nhung vi tướng linh chiên tháng¨, va
hang trang nhung điêu khac nua. —ng Rôbe đo Ke, quyên cao u…, cung đoc
đit cua rât dai. Ngoai nhung điêu khac ra, vi quan cao câp ây đã nhác lai ráng,
'nước Xyri đôc lâp không phai la dân tôc đâu tiên đưoc nước Phap sán soc tu
trong nôi¨, v.v... Nhưng, tât ca nhung loi l• huênh hoang r„ng tuyêch ây
ch•ng đanh lua đưoc ai. Phai đoan Xyri- Palextin lãnh nhiệm vu đâu tranh
cho đôc lâp va thông nhât - chân chinh - cua nước Xyri ở Hôi nghi Lôdanno
đã gui môt buc thư phan khang. Buc thư nay đã đưoc dâng trên to LaTibune
džšrient, va chung tôi rât sung sướng đưoc sao lai dưới đây:
'Thưa ngai,
'Giua luc ngưoi ta đưong cô han gán nhung l„ hông ma Hiệp ước
Xevoro đã kho‚t ra trong vân đê Cân Dông va giua luc dân tôc Arâp đang
phai chiu đung, so với muc hy sinh tu nguyện cua minh, nhung điêu tai hai
truc tiêp nhât do hiệp ước đo gây ra, thi ở hôi nghi cua cac ngai, hôi nghi tô
chuc ra với muc đich thiêt lâp môt nên hoa binh vung chác va lâu dai, tiêng
noi cua cac đai biểu dân tôc Arâp ở cac khu vuc khac nhau vân chưa đưoc
láng nghe.
'Thê ma chinh luc nay lai la luc cac nha câm quyên Phap chon để
khanh thanh môt cach long trong công cuôc thuc dân hoa ma ho đã tiên hanh
tu bôn nám nay báng cach gán cai tưong trưng cho chê đô nô lệ vinh viên la
nhung miêng co tam tai lên la co ma ngưoi ta vua mới gan cho cai goi la
'Liên bang Xyri¨. Thê la môt lân nua, ngưoi ta lai phu nhân nhung loi tuyên
bô cua Dồng minh, nhung điêu ma nước Anh đã nhân danh Dồng minh cam
kêt với cac dân tôc Arâp, va ngay ca nhung loi cua cac chinh khach Phap hua
bao đam nên đôc lâp cho xu Xyri bât hanh. Nước Xyri hiển nhiên co đu tư
cach để đưoc đôc lâp nhanh chong, hoan toan, va xung đang với nên đôc lâp
99
ây không k‚m bât cu môt nước nao khac ở phưong Dông hay ở phưong Tây.
Thê ma Xyri lai không đưoc ph‚p co môt quôc ky riêng cua minh. Ngưoi ta
đã buôc Xyri phai đinh vao quôc ky cua minh cai manh tam tai lam dâu hiệu
cho chê đô u… tri, la môt su thôn tinh tra hinh.
'Thưa ông chu tich, tu trước tới nay chung tôi luôn luôn phan đôi chê
đô u… tri, không bao gio chung tôi công nhân chê đô ây ca, ngay nay chung
tôi lai cuc luc phan đôi việc gán cai dâu hiệu tưong trưng cua chê đô ây vao
la co cua chung tôi.
'Hâu hêt cac cưong quôc, kể ca nhung nước lớn manh không k‚m gi
nước Phap, đêu không bao gio dung phưong phap lam nhuc ây đôi với nhung
thuôc đia lac hâu nhât cua ho.
'Hiên chưong Hôi quôc liên quy đinh r‹ tinh chât tam thoi cua chê đô
u… tri (điêu 22, đoan 4). Vây thi nha chuc trach Phap dua trên co sở nao để
gán gh‚p mau co cua ho cho môt nước ma ho đoi diu dát đên đôc lâp, môt
nên đôc lâp đã đưoc Hiên chưong Hôi quôc liên công nhân•
'Thưa ngai, chung tôi trân trong yêu câu ngai x‚t loi phan khang cua
chung tôi vê vân đê ây, va môt lân nua, chung tôi nhác lai nguyện vong tha
thiêt nhât cua chung tôi la nhung yêu sach chinh đang cua chung tôi s• đưoc
bênh vuc tai hôi nghi.
'Kinh mong, v.v..
'Thay mát trưởng đoan đai biểu Xyri - Palextin
Tông thư ky
’M‡A S’K‡P ACXLAN¨
Ngoai ra, nhung ngưoi ở Hama, phân nhiêu la công chuc, luât sư, giao
sư, nha bao, nha buôn, đã gui cho thu tướng Phap môt buc thư ma sau đây la
nhung đoan chinh:
'Thưa ngai Thu tướng, chung tôi đưoc hân hanh trinh bay với ngai cac
yêu sach cua chung tôi, đồng thoi chung tôi phan đôi su phan ung cua cai hôi
đồng đo, su phan ung ma chung tôi cho la đã đi ngưoc lai loi ich cua chung
tôi va loi ich cua ca Xyri noi chung.
'1. Cai hôi đồng liên bang ây không phai la do quôc dân bâu ra. Vi thê,
cac u… viên cua hôi đồng đo hoan toan không co tư cach la đai biểu cua quôc
dân, cung không thể phan anh y chi cua quôc dân.
'2. Hôi đồng ây không co quyên hanh gi ca; no bi bát buôc chi đưoc
thao luân nhung vân đê nao ma ngưoi ta muôn đưa ra trước no, nên ngay ca
nhung vân đê sông con cua đât nước, no cung không thể đê câp đên đưoc.
Sau hêt, cac nghi quyêt cua Hôi đồng lai hoan toan phu thuôc vao quyên hanh
cua cao u…, cao u… co thể tuy tiện thi hanh hay bac bo.
'3. Chinh ngay co sở cua hôi đồng ây cung không vung, bởi vi m„i
bang chi co môt đai biểu, mác dâu dân sô cac bang không báng nhau. Lai con
điêu ky quác phi ly nay nua la hôi đồng không theo nguyên tác đa sô, co môt
y kiên bât đồng la cuôc biểu quyêt coi như không co gia tri va vân đê phai
đưa lên cao u… quyêt đinh.
100
'4. Ngưoi ta giới thiệu hôi đồng nay như la môt bước tiên trên con
đưong đi đên thông nhât, thât ra no la su phu nhân thông nhât, phu nhân ngay
đên ca tư cach cua đât nước nua, vi đã la môt hôi đồng chi đinh ra thi no hoan
toan không phan anh đưoc y chi cua quôc dân; thâm chi no con co thể đi
ngưoc lai y chi đo, trong khi trước con mát cua toan thê giới, no lai co thể
đưoc coi như la co quan đê đat nguyện vong cua nhân dân Xyri, va do đo s•
cung câp cho ngưoi ta nhung ly do để khước tu nhung yêu sach chinh đang
cua quôc dân chung tôi.
'Con vê nguyện vong cua chung tôi, thi co thể nêu lên như sau:
'a) Công nhân nên đôc lâp thât su va su thông nhât cua Xyri.
'b) Sau khi lam xong cuôc điêu tra dân sô đang tiên hanh thi s• tô chuc
phô thông đâu phiêu để bâu ra quôc hôi. Quôc hôi s• ban hanh hiên phap va
quyêt đinh chinh thể. Quôc hôi co thể đưoc triệu tâp vao cuôi nám 1922, tuc
la luc hôi đồng liên bang s• đưoc triệu tâp.
'c) Thanh lâp môt chinh phu chiu trach nhiệm trước quôc hôi, va quôc
hôi, trong nhung quyên han cua no, phai co toan quyên lâp phap.
'Do mới la nhung nguyện vong thât su cua nhân dân Hama, ma cung
la nguyện vong cua tuyệt đai đa sô nhân dân Xyri¨.
Tu khi tâp sach nho nay viêt xong, thi nhiêu biên cô nghiêm trong đã
xẩy ra ở nhiêu thuôc đia. Do la qua bom ở Quang Châu do môt ngưoi An
Nam n‚m, la nhung qua bom ở –ngtio, nhung vu bãi công đâm mau ở
Guyađolup, nhung cuôc biểu tinh không k‚m đô mau ở Damat, nhung vu bãi
công ở Bid‚cto, ở Hammánglip va tinh hinh sôi suc ở Tuynidi.
IV - CÁCH MˆNG NGA VÓI CÁC DAN TÇC THUÇC ĐJA
Chu nghia tư ban la môt con đia co môt cai voi bam vao giai câp vô
san ở chinh quôc va môt cai voi khac bam vao giai câp vô san ở thuôc đia.
Nêu muôn giêt con vât ây, ngưoi ta phai đồng thoi cát ca hai voi. Nêu ngưoi
ta chi cát môt voi thôi, thi cai voi con lai kia vân tiêp tuc hut mau cua giai câp
vô san, con vât vân tiêp tuc sông va cai voi bi cát đut lai s• moc ra.
Cach mang Nga hiểu rât r‹ điêu đo. Cho nên no không dung lai ở việc
đoc nhung bai diên ván ly tưởng đep đ• va thông qua nhung kiên nghi nhân
đao để ung hô cac dân tôc bi ap buc, ma cach mang Nga day cho ho đâu
tranh. Cach mang Nga giup đõ ho vê tinh thân va vât chât như Lênin đã viêt
trong đê cưong cua Ngưoi vê vân đê thuôc đia. Cach mang Nga đã triệu tâp
ho đên Dai hôi Bacu: hai mưoi môt dân tôc phưong Dông đã phai đai biểu tới
du. Nhung đai biểu cua cac Dang công nhân phưong Tây cung tham gia Dai
hôi. Do la lân đâu tiên trong lich su, giai câp vô san ở cac nước xâm lưoc va
giai câp vô san ở cac nước bi xâm lưoc đã nám tay nhau trong tinh anh em va
cung nhau tim cach đâu tranh cho co hiệu qua chông chu nghia tư ban la k•
thu chung cua ho.
Sau cuôc Dai hôi lich su ây, mác du đang phai đưong đâu với nhung
kho khán dồn dâp trong nước va ngoai nước, nước Nga cach mang vân không
hê môt phut do du trong việc giup đõ cac dân tôc ây, nhung dân tôc ma no đã
101
thuc tinh báng tâm gưong cach mang anh dung va tháng loi cua no. Việc lam
đâu tiên cua no la thanh lâp Trưong Dai hoc phưong Dông.
Hiện nay, Trưong Dai hoc phưong Dông co 1,025 sinh viên ma 151 la
nu sinh. Trong sô sinh viên đo, co 895 ngưoi la đang viên công san. Thanh
phân xã hôi cua sinh viên như sau: 547 nông dân, 265 công nhân, 210 tri
thuc. Ngoai ra con co 75 hoc sinh thiêu niên tu 10 đên 16 tuôi.
Co 150 giao sư phu trach giang day vê khoa hoc xã hôi, vê toan hoc, vê
chu nghia duy vât lich su, vê lich su phong trao công nhân, vê khoa hoc tu
nhiên, vê lich su cac cuôc cach mang, vê khoa kinh tê - chinh tri, v.v..v.v....
Trong lớp hoc, thanh niên cua sau mưoi hai dân tôc sat canh nhau như anh
em ruôt thit.
Trong co 10 ngôi nha lớn danh cho sinh viên. Lai co môt rap chiêu
bong, thu nám va chu nhât chiêu cho sinh viên xem không lây tiên, cac ngay
khac thi cho môt ngưoi thâu thuê. Co hai thư viện với 47.000 quyên sach
giup cho cac nha cach mang tr• tuôi bồi dưõng tư tưởng va đi sâu vao việc
nghiên cuu, m„i dân tôc hoác 'nhom¨ lai co môt tu sach riêng gồm sach bao
báng tiêng me đ• cua minh. Phong đoc sach đưoc sinh viên trang tri rât co mÿ
thuât, va co đây đu cac bao hang ngay va tap chi.
Sinh viên tu minh cung ra môt to bao co 'môt ban duy nhâtž dan vao
môt cai bang to đát trước cua phong đoc sach. Nhung ngưoi đau ôm đưoc
điêu tri trong bệnh viện cua nha thuong. Môt trai điêu dưõng ở Crimê đưoc
danh riêng cho nhung sinh viên mới ôm dây. Chinh phu Xô viêt táng nha
trưong hai trai nghi gồm co chin ngôi nha. M„i trai co môt nha chán nuôi để
nghiên cuu việc chán nuôi. Dồng chi bi thư nông nghiệp cua trưong không
giâu nôi niêm tu hao khi noi với tôi: 'Chung tôi đã co 30 con bo cai va 50
con lon¨. Trai con co 100 hecta đât để cho sinh viên trồng trot. Trong cac ky
nghi, sau gio lam việc va tâp luyện, sinh viên đi giup đõ nông dân.
Nhân đây cung noi thêm ráng môt trong hai trai nghi ây trước kia la tai
san cua môt đai công tước Nga. Thât la ngô nghinh khi trông thây la co đo
kiêu hãnh phâp phới trên đinh ngon thap đưoc trang điểm báng chiêc mu
niệm đai công tước va thây nhung ngưoi nông dân tr• tuôi Triêu Tiên hay
€cmêni chuyện tro va vui đua không chut kiêng nể trong phong lê cua
'hoang tu điện ha¨.
Sinh viên án, mác, ở đêu không mât tiên. M„i thang m„i ngưoi con
đưoc linh nám rup vang để tiêu vát.
Sinh viên co nhung kiên thuc co ban vê khoa nuôi tr•, nha trưong nhân
đõ đâu môt nha nuôi tr• va môt nha gui tr• kiểu mâu gồm 60 em nho xinh
xán.
M„i nám Trưong Dai hoc phưong Dông chi tiêu đên 516.000 rup vang.
Cac đai biểu cua 62 dân tôc Trưong đai hoc lâp thanh môt 'công xã¨.
Chu tich va cac can su cua công xã đêu do đâu phiêu phô thông bâu ra, ba
thang môt lân. Môt đai biểu sinh viên tham gia việc quan ly kinh tê va hanh
chinh. Tât ca cac sinh viên đêu lân lưot thay phiên nhau lam bêp, lam công
tac thư viện, câu lac bô, v.v... Tât ca nhung vu tranh châp va 'pham phap¨
102
đêu do môt toa an đưoc bâu ra x‚t xu trước mát toan thể cac đồng chi. M„i
tuân, công xã hop môt lân để thao luân tinh hinh chinh tri va kinh tê thê giới.
Thinh thoang lai tô chuc nhung cuôc mit tinh va nhung buôi tôi giai tri, trong
đo co nhung nghệ sÿ tai tu đôt xuât lam cho anh em đưoc thưởng thuc nghệ
thuât va ván hoc muôn mau v• cua nhung đât nước xa xôi.
Môt điểm đác biệt lam nôi bât su 'dã man¨ cua nhung ngưoi bônsêvich
la không nhung ho coi nhung ngưoi dân thuôc đia 'thâp k‚m¨ ây như anh
em, ma con moi ho tham gia đoi sông chinh tri cua nước Nga nua. Nhung
sinh viên khi ở quê hưong minh chi la nhung 'dân thuôc đia¨, 'dân bi bao
hô¨, nghia la nhung ngưoi không co quyên gi khac ngoai quyên nôp thuê,
nhung ngưoi không đưoc gop y kiên vao công việc cua nước minh, không
đưoc ph‚p ban bac chinh tri, thi nay đưoc tham gia tông tuyển cu cua nhân
dân để bâu nhung đai biểu cua minh vao cac Xôviêt. Mong ráng nhung anh
em cua tôi ở cac thuôc đia đang hoai công tôn cua câu canh xin xo thay đôi
quôc tich mãi ma không đưoc, hãy thu so sanh nên dân chu tư san với nên
dân chu vô san xem”.
Tât ca nhung sinh viên ây đêu đã tung chiu đau khô va trông thây canh
đau khô. Tât ca đêu dã sông dưới 'nên ván minh cao đ•ng¨ va dưới su ap buc
boc lôt cua chu nghia tư ban nước ngoai. Cho nên, tât ca đêu phân khởi va
thiêt tha hoc hoi. Ho rât háng hai va nghiêm tuc. Ho hoan toan không co v•
công tư án choi nhan ha như nhung thanh niên phưong Dông du hoc ở Pari,
šxphô, hoác B‚clin. Ngưoi ta co thể noi không ngoa ráng Trưong Dai hoc
phưong Dông âp u dưới maicua minh tưong lai cua cac dân tôc thuôc đia.
Miên Cân Dông va Viên Dông, kể tu Xyri đên Triêu Tiên - chi tinh
nhung nước thuôc đia va nua thuôc đia thôi - co môt diện tich rông hon 15
triệu kilôm‚t vuông, với sô dân hon 1.200 triệu ngưoi. Tât ca nhung nước
rông lớn ây hiện đang ở dưới ach cua chu nghia đê quôc tư ban. Va mác dâu
dân sô cua ho đang l• phai lam cho ho co suc manh, cac dân tôc bi ap buc đo
vân chưa bao gio ra suc tim toi thât đên noi đên chôn con đưong tu giai
phong, cho nên ho chưa hiểu đưoc gia tri cua su đoan kêt dân tôc va đoan kêt
quôc tê. Ho chưa co nhung môi liên hệ giua cac luc đia như cac dân tôc châu
Šu va châu Mÿ. Ho co s“n trong ban thân môt suc manh vô cung to lớn ma
ho chưa biêt” Việc thanh lâp Trưong Dai hoc phưong Dông đanh dâu môt k…
nguyên mới; trong khi tâp hop nhung ngưoi tr• trung, hoat bat, thông minh
cua cac nước thuôc đia lai, nha trưong đang tiên hanh môt su nghiệp vi đai la:
a) Giao duc cho chiên sÿ tưong lai ây nám đưoc nguyên ly đâu tranh
giai câp la nguyên ly ma môt mát, nhung cuôc đâu tranh chung tôc, mát khac,
nhung tâp tuc gia trưởng đã lam cho mo hồ, lân lôn trong đâu oc ho.
b) Lam cho đôi tiên phong cua lao đông thuôc đia tiêp xuc mât thiêt
với giai câp vô san phưong Tây để don đưong cho môt su hop tac thât su sau
nay; chi co su hop tac nay mới bao đam cho giai câp công nhân quôc tê gianh
đưoc tháng loi cuôi cung.
c) Lam cho cac dân tôc thuôc đia, tu trước đên nay vân cach biệt nhau,
hiểu biêt nhau hon va đoan kêt lai để đát co sở cho môt Liên minh phưong
103
Dông tưong lai, khôi liên minh nay s• la môt trong nhung cai canh cua cach
mang vô san.
d) Nêu lên cho giai câp vô san ở nhung nước ma giai câp tư san co
thuôc đia, môt tâm gưong vê nhung điêu ho co thể lam va phai lam cho
nhung ngưoi anh em cua ho đang bi nô dich.
V - H‰I ANH €M VÔ SAN VÀ NÔNG DAN CÁC THUÇC ĐJA
Cuôc ch‚m giêt đâm mau thê giới đã mở mát cho hang triệu vô san va
nông dân cac thuôc đia thây r‹ hoan canh sinh sông không sao chiu nôi cua
minh. Môt loat nhung cuôc bung nô con ngưoi mãnh liệt, nhưng chưa đưoc
tô chuc, đã đanh dâu su kêt thuc cua cuôc chiên tranh thê giới. Luc lưong tu
phat không gi ngán nôi va khat khao chiên đâu cho môt tưong lai tôt đep hon
ây, la do giai câp tư san dân tôc ban xu tô chuc va lãnh đao. Lớn manh lên
trong thoi ky chiên tranh, giai câp tư san dân tôc đo không muôn nám mãi
trong nanh vuôt cua chu nghia đê quôc va để cho chung nám phân to lớn nhât
trong việc boc lôt 'công nhân va nông dân cua minh¨ nua. Khẩu hiệu đâu
tranh giai phong dân tôc cua giai câp tư san tr• tuôi ở thuôc đia đê ra, đưoc
quân chung lao đông ở •n Dô, Ai Câp, Thô Nhi Ky, v.v.. hoan nghênh nhiệt
liệt va ung hô manh m•.
Quôc tê Công san đâu tranh không ngung chông bon ca mâp tư san ở
tât ca cac nước trên thê giới. Co thể nao no lai gia vo quay lưng lai với phong
trao giai phong dân tôc ở cac nước thuôc đia va nua thuôc đia đưoc không•
Không” Quôc tê Công san đã công khai tuyên bô ung hô va giup đõ
cuôc đâu tranh ây, va trung thanh với muc tiêu cua minh, Quôc tê Công san
vân tiêp tuc ung hô cuôc đâu tranh ây.
Trich Tuyên ngôn cua Ban Châp hanh Quôc tê thu ba)
VI - MÇT BAN HIJU TRIJU CUA QU•C TE NÔNG DAN GŠI
NÔNG DAN LAO ĐÇNG CÁC THUÇC ĐJA
Quôc tê nông dân mới đây hop Dai hôi lân đâu tiên ở Matxcova đã ra
loi kêu goi dưới đây để to r‹ su quan tâm cua minh đôi với dân lao đông cac
nước thuôc đia:
Hõi anh chi em nông dân lao đông cac thuôc đia”
Hõi anh chi em nông dân thuôc đia, anh chi em la nhung ngưoi nô lệ
hiện đai: hang triệu anh chi em ở ngoai đồng ruông, trên thao nguyên va
trong nui rung cua hai luc đia, đang rên xiêt dưới hai tâng ap buc cua chu
nghia tư ban nước ngoai va bon chu ban xu.
Hop lân đâu tiên ở Matxcova để thanh lâp môt tô chuc đâu tranh ma
cho đên nay nông dân chưa co, Dai hôi Quôc tê Nông dân kêu goi y thuc giai
câp cua anh chi em va yêu câu anh chi em hãy gia nhâp hang ngu tô chuc đo.
Anh chi em con khôn khô hon cac ban nông dân ở chinh quôc, vi ngay
công qua dai, vi đoi khô, vi ngay mai bâp bênh.
Anh chi em thưong bi cưõng bach lao đông như khô sai, bi bát đi
khuân vac đên chêt ngưoi va đi lao dich không thoi han.
Anh chi em bi bep dưới thuê khoa.
104
Chu nghia tư ban boc lôt dim anh chi em trong canh tôi tám ngu dôt, ap
buc anh chi em vê mát tư tưởng va tiêu diệt noi giông cua anh chi em báng
rưou va thuôc phiện.
Chê đô ban xu bi ôi do bon đê quôc tư ban đát ra, tước mât cua anh chi
em moi quyên tu do ca nhân, moi quyên loi chinh tri va xã hôi, do đo, đã ha
anh chi em xuông thân phân trâu ngua.
Dẩy anh chi em vao canh cung khô va pha san như vây chưa đu chu
nghia tư ban con bát anh chi em lia bo gia đinh, đồng ruông, đưa anh chi em
ra lam bia đõ đan, n‚m anh chi em vao nhung cuôc chiên tranh huynh đệ
tưong tan đanh lai nhân dân ban xu khac hoác chông lai nông dân, công nhân
ở chinh quôc.
Hõi anh chi em cung khô ở cac nước thuôc đia”
Hãy đoan kêt lai”
Hãy tô chuc lai”
Hãy phôi hop hanh đông cua anh chi em với hanh đông cua chung tôi,
chung ta cung nhau đâu tranh cho công cuôc giai phong chung”
Công cuôc giai phong nhân dân thuôc đia thanh công muôn nám”
Quôc tê lao đông muôn nám”
Quôc tê Nông dân muôn nám”
VII - T… CHUC CÔNG ĐOÀN O THUÇC ĐJA
Trich biên ban phiên hop ngay 27 thang 6 nám 1923, ky hop thu ba cua
Ban Châp hanh Trung ưong Quôc tê Công hôi đo.
ĐÁU TRANH CÔNG ĐOÀN Ở THUÔC ĐIA
Chu nghia đê quôc hiện đai đát nên mong trên su boc lôt hang triệu
ngưoi lao đông ở cac nước thuôc đia va nua thuôc đia. Bởi thê, no chi tan rã
hoan toan va vinh viên khi nao chung ta pha bo đưoc nên mong đo cua lâu
dai đê quôc chu nghia. Theo quan điểm đo, việc tô chuc công đoan ở cac
nước thuôc đia co môt tâm quan trong đác biệt. Thê ma đoan viên cua Quôc
tê Công hôi đo hâu như chưa hê lam đưoc gi ở Ai Câp, ở Tuynidi va ở tât ca
cac nước đưong nám dưới got sát cua chu nghia đê quôc Phap. Môi liên hệ
hiện co giua cac nhom công nhân ở cac thuôc đia Phap va cac công đoan
Phap chi la ngâu nhiên. Không co môt hoat đông co hệ thông nao ca, ma r‹
rang la nêu chưa tranh thu đưoc quân chung ở thuôc đia thi chung ta không
đu suc pha hu… bô may đê quôc chu nghia. Việc cân thiêt hiân nay la phai
phat đông môt cuôc tuyên truyên rông lớn để thanh lâp cac tô chuc công đoan
ở cac nước thuôc đia va phat triển cac công đoan hiện co dưới hinh thuc phôi
thai. Ngoai ra, chung ta cân phai to r‹ tinh huu ai giai câp thuc su giua nhung
ngưoi lao đông thuôc moi dân tôc, moi chung tôc để khác phuc su nghi kƒ
cua nhung ngưoi lao đông thuôc đia đôi với nhung đai diện cua nhung chung
tôc thông tri. Môi liên hệ huu co giua công đoan thuôc đia va công đoan
chinh quôc chi co thể la kêt qua cua môt qua trinh công tac rât lâu dai trong
cac thuôc đia.
Không đưoc quên nhung ngưoi lao đông thuôc đia, phai giup đõ cac tô
chuc cua ho, đâu tranh bên bi chông nhung chinh phu cua chinh quôc đang ap
105
buc cac thuôc đia, đo la môt trong nhung nhiệm vu câp thiêt nhât cua tât ca
cac công đoan cach mang, nhât la ở cac nước co giai câp tư san đi nô dich va
boc lôt cac nước thuôc đia va nua thuôc đia.
TUYÊN NGÔN CUA ~HÇI LIÊN HIJP THUÇC ĐJA¨ T… CHUC CUA
NH•NG NGƯỜI DAN BAN XU O T‹T CA CÁC THUÇC ĐJA
'Hõi anh em ở cac thuôc đia” Nám 1914 vi phai đưong đâu với môt tai
hoa ghê gớm. Nhung ngưoi câm quyên Nha nước đã quay vê phia anh em va
yêu câu anh em đồng tinh gop phân hy sinh cua minh để cuu vãn môt tô quôc
ma ngưoi ta noi la cua anh em, nhưng thât ra cho đên khi đo, anh em chi biêt
co cai đâu oc thông tri cua no ma thôi.
'Dể lam cho anh em không ngân ngai, ho không quên lam lo‚ lên
trước mát anh em nhung quyên loi ma su hop tac với ho s• đưa lai cho anh.
Nhưng qua con bão tap rồi, thi đâu lai hoan đo, anh em vân sông trong
chê đô ban xu, với nhung toa an đác biệt, thiêu h•n cac quyên loi gán liên với
phẩm gia con ngưoi như quyên tu do lâp hôi, tu do hôi hop, tu do bao chi, tu
do đi lai ngay ca trên đât nước cua anh em. Do la vê mát chinh tri.
'Vê mát kinh tê , anh em vân phai chiu nan sưu dich náng nê ma nhân
dân oan gh‚t, vân phai đong thuê muôi, vân bi đâu đôc cưõng bach tiêu thu
rưou va thuôc phiện như ở Dông Dưong, vân bi đi gac đêm để canh giua tai
san cho bon ca mâp thuc dân, như ở Angiêri.
'Lao đông như nhau, nhưng công suc cua anh em lai bi tra tiên it hon
cac ban ngưoi Šu cua anh em.
'Cuôi cung, ngưoi ta hua hen với anh em đu moi thu trên troi dưới
biển, nhưng gio đây anh em thây toan la nhung loi lua dôi ca.
'Anh em phai lam thê nao để đưoc giai phong•
'Vân dung công thuc cua Cac Mac, chung tôi xin noi với anh em ráng
công cuôc giai phong anh em chi co thể thuc hiện đưoc báng su nô luc cua
ban thân anh em.
'Hôi Liên hiệp thuôc đia thanh lâp chinh la để giup đõ anh em trong
công cuôc ây.
'Với su giup đõ cua cac đồng chi ở chinh quôc đồng tinh với su nghiệp
cua chung ta, Hôi tâp hop tât ca nhung ngưoi quê ở thuôc đia hiện sông trên
đât Phap.
'Biện phap hoat đông: Dể thuc hiện su nghiệp chinh nghia ây, Hôi
quyêt đinh đưa vân đê ra trước dư luân báng bao chi va ngôn luân (tô chuc
noi chuyện, mit tinh, thông qua cac ban dân biểu ma đát vân đê ra trên diên
đan cac nghi viện) va báng tât ca moi biện phap ma chung ta co thể lam.
'Hõi cac ban bi ap buc ở chinh quôc” Giai câp tư san trong nước cac
ban đã lua dôi cac ban, dung cac ban lam công cu đi xâm lưoc đât nước
chung tôi. Ngay nay, vân dung cac chinh sach quÿ quyệt ây, giai câp tư san
nước cac ban lai đinh dung chung tôi để đan ap moi cô gáng tu giai phong
cua cac ban.
106
'Dung trước chu nghia tư ban va chu nghia đê quôc, quyên loi cua
chung ta la thông nhât, cac ban hãy nhớ loi kêu goi cua Cac Mac:
'Vô san tât ca cac nước, đoan kêt lai¨.
'Hôi Liên hiệp thuôc đia¨
PH† L†C: GŠI THANH NIÊN AN NAM
—ng Dume, nguyên toan quyên Dông Dưong đã viêt: 'Khi nước Phap
đên Dông Dưong, thi dân tôc An Nam đã chin muồi để lam nô lệ¨. Tu đo đên
nay hon môt nua thê k… đã trôi qua. Nhiêu biên cô phi thưong đã lam đao lôn
thê giới. Nhât Ban đã đung vao hang đâu cac cưong quôc trên thê giới. Trung
Hoa đã lam cach mang. Nga đã tông cô lu bao chua đi để trở thanh môt nước
công hoa vô san. Môt luồng gio giai phong manh m• đã lam cho cac dân tôc
bi ap buc vung lên. Ngưoi Airlan, Ai Câp, Triêu Tiên, •n Dô, tât ca nhung
ngưoi chiên bai hôm qua va nô lệ hôm nay đo, đưong đâu tranh dung cam
cho nên đôc lâp ngay mai cua ho. Riêng ngưoi An Nam, thi vân cu thê; s“n
sang lam nô lệ.
Hay nghe đoan ván khôn nan nay cua môt tên khach An Nam trong
môt bua tiệc hai trám ngưoi án, tô chuc ra để chiêu đãi bon Utorây, Valuyđo
va b† lu va để đưoc ngui mui bit tât thôi cua bon 'liên minh dân tôc¨ nay.
Anh chang An Nam ây đã không ngai bo ra 85 quan cho môt bua ch† ch‚n.
Hán đoc diên ván tai bua tiệc:
'Tôi lây lam tu hao đưoc thay mát cho toan thể cu toa noi lên tâm long
tôn kinh sâu sác, niêm vui mung va long biêt on cua chung tôi đôi với cac vi.
Dôi với con mát khâm phuc cua chung tôi, cac vi thât la nhung ngưoi tiêu
biểu cho chinh phu cua dân tôc Phap vinh quang.
'Tôi không tim ra đưoc danh tu nao đu đep để noi lên cho thât đung y
nghia cua tư tưởng sâu kin trong chung tôi, nhưng thưa cac vi, cac vi hãy tin
ở tinh gán bo thu… chung, ở long trung thanh, ở su sung bai cua chung tôi đôi
với nước đai Phap, la ngưoi đõ đâu va bao hô, đã coi chung tôi như con,
không phân biệt mau da va chung tôc.
'M„i ngưoi chung tôi đã tu minh nhân thây tât ca nhung ân huệ ma
Nha nước chi tôn va nhung vi đai diện cho nước Dai Phap đã ban cho chung
tôi báng cach ap dung đung đán va sang suôt nhung luât phap rông rãi va
khoan hồng¨.
Trong đam tang viên toan quyên Lông, ông N.K.V, tiên si luât, tiên si
khoa chinh tri va kinh tê, lam việc tai toa biện ly Sai Gon, đã qua quyêt ráng,
nêu co thể phat biểu thay toan thể nhân dân Dông Dưong, thi ông s• đau đớn
noi lên loi cam ta thiêt tha đôi với quan toan quyên vê tât ca nhung gi ma
Ngai đãlam cho dân tôc An Nam. Rồi ông V. kêu to lên ráng:
'Nhung ngưoi ma nho nhung biện phap bao dung cua Ngai, ngay nay
đang đưoc cung cac ngai đai diện cua Nha nước bao hô gop phân vao su
phồn vinh không ngung táng lên cua xu Dông Dưong, nhung ngưoi ây cam ta
Ngai tu đay long va sung bai hinh anh cua Ngai. Kinh tê la vân đê ma Ngai lo
nghi đên nhiêu nhât. Ngai đã muôn cho Dông Dưong co đu trang bi kinh tê
107
để trở thanh môt nước Phap thu hai, môt nước Phap hung cưong ở Viên
Dông, môt chi nhanh cua nước Phap công hoa”
'Ngai đã đem hêt tâm hồn, tri nao vao su mệnh cua Ngai la khai hoa
cho môt dân tôc bi ngán can con đưong tiên bô vi nhiêu điêu kiện lich su va
khi hâu. Ngai la ngưoi chiên sÿ vô song cua tiên bô va la su gia cua ván
minh.
Con ông Cao Ván Sen, kÿ sư, hôi trưởng hôi nhung ngưoi Dông
Dưong tai Phap, thi noi ráng việc ông Lông chêt qua sớm la môt cai tang cho
Dông Dưong. Rồi ông kêt thuc bai điêu ván báng nhung loi sau đây:
'Thưa quan toan quyên, chung tôi chân thanh thưong tiêc Ngai vi đôi
với tât ca chung tôi, Ngai la môt ông chu bao dung, khoan thu như môt ngưoi
cha¨.
Tu nhung việc trên, tôi xin kêt luân ráng, nêu qua thât tât ca moi ngưoi
An Nam đêu rap minh sat đât như b† lu tay sai ây cua chinh quyên thi ngưoi
An Nam co phai chiu sô kiêp nô lệ cung la đang đoi.
Thanh niên ta cung cân biêt la hiện nay co hon hai nghin thanh niên
Trung Quôc trên đât Phap va đô nám van ở châu Šu va châu Mÿ. Hâu hêt
nhung thanh niên ây đêu đã tôt nghiệp Han ván va tât ca đang la sinh viên -
công nhân. Con chung ta, thi chung ta co nhung sinh viên đưoc hoc bông va
nhung sinh viên thưong, nho on nha nước hay tiên cua cha me (hai thay, hai
cai nguồn ây lai không bao gio can ca), ma đang danh môt nua thi gio con lai
để đên cac chôn án choi; sô thi gio con lai, ma it khi con lám, thi để vao
trưong Dai hoc hoác trưong Trung hoc. Nhung sinh viên - công nhân Trung
Quôc thi lai không co muc đich nao khac hon la nhám thuc su chân hưng nên
kinh tê nước nha va ho theo châm ngôn: 'Sinh sông báng lao đông cua ban
thân va vua hoc hoi vua lao đông¨.
Ho đã lam như thê nay: vua đát chân lên đât nước ngưoi la tât ca
nhung ngưoi co náng khiêu giông nhau va cung muôn hoc môt nghê thi tâp
hop lai thanh nhom để vân đông xin việc với bon chu. Khi đưoc nhân vao
xưởng may hay nha may, thi cô nhiên la ho bát đâu báng cach hoc việc, rồi
sau trở thanh tho. Dôi với nhiêu ngưoi đã đưoc nuôi dưõng trong canh giau
sang va đưoc gia đinh chiêu chuông, thi lam nhung việc náng nhoc la môt
điêu gian khô. Nêu ho không co môt quyêt tâm vung chác, không đưoc môt
suc manh tinh thân phi thưong thuc đẩy thi phân lớn đã phai chun bước.
Nhưng cho tới nay, tât ca vân tiêp tuc lam việc. Môt trở luc thu hai la ngôn
ngu bât đồng, ho đã khác phuc đưoc trở luc ây nho biêt loi dung khiêu quan
sat, cai khiêu gân như la môt ban náng đác biệt cua nhung ngưoi Viên Dông
chung ta. Nêu ho không hiểu đưoc hay hiểu môt cach kho khán nhung loi chu
ho noi, thi ho chám chu quan sat nhung cai ma chu chi cho ho.
Ho kiêm không đưoc bao nhiêu tiên. Với sô tiên công it oi, trước hêt
ho phai tinh sao cho đu sông. Va, ho coi việc không xin tiên chinh phu,
không xin tiên gia đinh la môt vân đê danh du. Sau nua, tuy theo sô tiên kiêm
đưoc ho trich môt phân để đong vao quÿ tưong tê do ho lâp ra. Quÿ nay nhám
hai muc đich: 1) Giup đõ nhung sinh viên đau ôm co giây chung nhân cua
108
thây thuôc, va nhung sinh viên thât nghiệp co giây chung nhân cua chu; 2)
Tro câp môt sô tiên trong môt nám cho tât ca nhung ngưoi mới hoc nghê
xong để giup ho bô tuc nghiệp vu.
Lao đông ở nước nao, ho cung xuât ban ở đây môt to tap chi (luôn luôn
la do sinh viên - công nhân đong gop). Tap chi ây viêt báng chu Han, cung
câp tin tuc cua Tô quôc va đáng nhung vân đê thoi su lớn trên thê giới, v.v...
Tap chi danh môt muc cho đôc gia trao đôi nhung điêu bô ich cho việc hoc
nghê cua ho, bao cho nhau biêt su tiên bô cua tung ngưoi, khuyên nhu va
đông viên nhau. Ban ngay ho lam việc, ban đêm, ho hoc tâp.
Kiên tri, quyêt tâm va đoan kêt như thê, cac 'ông chu tr• tuôi¨ cua
chung ta chác chán s• đat muc đich. Với môt đao quân 50.000 công nhân
dung cam đang khâm phuc, lai đưoc đao tao trong k… luât va kÿ thuât hiện
đai, thi không bao lâu nua, Trung Quôc s• co môt đia vi trong hang cac
cưong quôc công nghiệp va thưong nghiệp thê giới.
Œ Dông Dưong, chung ta co đu tât ca nhung cai ma môt dân tôc co thể
mong muôn như: hai cang hâm mo, đồng ruông mênh mông, rung ru bao la;
chung ta co nhung ngưoi lao đông kh‚o l‚o va cân cu.
Nhưng chung ta thiêu tô chuc va thiêu ngưoi tô chuc” Bởi thê công
nghiệp va thưong nghiệp cua chung ta la môt con sô không. Thê thi thanh
niên cua ta đang lam gi• Noi ra thi buồn, buồn lám: ho không lam gi ca.
Nhung thanh niên không co phưong tiện thi không dam roi quê nha; nhung
ngưoi co phưong tiện thi lai chim ngâp trong su biêng nhac; con nhung k• đã
xuât dưong thi chi nghi đên việc thoa mãn tinh to mo cua tuôi tr• ma thôi”
Hõi Dông Dưong thưong hai” Ngưoi s• chêt mât, nêu đam Thanh
niên gia c‹i cua Ngưoi không sớm hồi sinh.
GIÓI THIJU TÁC PHAM ~ĐƯỜNG KÁCH MJNH¨
I - HOÀN CANH RA ĐỜI CUA TÁC PHẢM
1. TŒnh hŒnh thê giói
Tac phẩm ra đoi vao thoi ky sau chiên tranh thê giới thu ‡ va sau cach
mang thang Mưoi Nga 1917. Tinh hinh thê giới luc bây gio co nhung n‚t nôi
bât sau:
- Sau su tháng loi cua Cach mang Xã hôi chu nghia Thang Mưoi, thê
giới đưoc chia thanh hai bô phân chinh tư ban chu nghia va xã hôi chu nghia;
Su ra đoi cua nha nước xã hôi chu nghia co anh hưởng to lớn đên su phat
triển cua phong trao cach mang thê giới, mở ra môt thoi đai mới trong su phat
triển cua lich su xã hôi loai ngưoi: thoi đai qua đô tu chu nghia tư ban lên chu
nghia xã hôi trên pham vi toan thê giới.
- Dưới anh hưởng va tac đông cua Cach mang Thang Mưoi, đác biệt
thông qua vai tro cua Lênin, cach mang thê giới bước vao môt giai đoan phat
triển mới, cao trao cach mang mới: cach mang vô san va cach mang giai
phong dân tôc nô ra ở kháp noi, đác biệt la phong trao đâu tranh giai phong
dân tôc phat triển manh m•. Phong trao đâu tranh giai phong dân tôc thoi ky
nay co hai đác điểm nôi bât: môt la, kêt hop đưoc đâu tranh giai phong dân
tôc với giai phong xã hôi; hai la, su truyên ba chu nghia Mac-Lênin vao
109
phong trao giai phong dân tôc, hang loat Dang Công san ra đoi (như ở
‡nđonêxia, Trung Quôc, •n Dô,..), đác biệt la su phat triển manh m•, sôi
đông cua phong trao cach mang ở Quang Châu, Trung Quôc.
- Nám 1919 Quôc tê Công san (‡‡‡) đưoc thanh lâp, sau đo nhiêu tô
chuc khac lân lưot ra đoi, trong đo co cac tô chuc do Nguyên €i Quôc sang
lâp như: Việt Nam Thanh niên Cach mang đồng chi Hôi (Hôi Việt Nam Cach
mang Thanh niên (1925), Hôi liên hiệp cac dân tôc bi ap buc (1925), Hôi
liên hiệp nông dân cua nhung ngưoi Việt Nam sông ở Xiêm (1926), v.v.
2. TŒnh hŒnh trong nuóc
Vao thoi ky nay xã hôi Việt Nam co nhung su biên đông lớn ma chung
ta co thể thây ở hai đác điểm nôi bât sau:
- Sau chiên tranh thê giới lân thu ‡, Phap táng cưong khai thac thuôc
đia, táng cưong đâu tư vao Việt Nam để táng cưong boc lôt, cướp boc ở Việt
Nam. Diêu đo lam cho nên kinh tê Việt Nam co su thay đôi vê co câu va tinh
hinh chinh tri - xã hôi co su thay đôi to lớn, đác biệt la su thay đôi vê co câu
giai câp trong xã hôi. Cung với chinh sach khai thac thuôc đia cua thuc dân
Phap giai câp công nhân Việt Nam táng nhanh vê sô lưong va thay đôi điêu
kiện san xuât va sinh hoat tu nhung đồn điên, hâm mo nay tâp trung ở cac
thanh phô lón, chiu su ap buc boc lôt náng nê bởi thuc dân, tư san va đia chu.
Giai câp nông dân vân la bô phân đông đao nhât va bi ap buc boc lôt náng nê
nhât. Tâng lớp tiểu tư san cung táng vê sô lưong, thể hiện r‹ tinh tich cuc
chinh tri xã hôi cua minh, thanh lâp cac co quan ngôn luân. Giai câp tư san
đưoc hinh thanh, bát đâu tham gia vao vu đai chinh tri, phân hoa thanh hai
bô phân tư san mai ban va tư san dân tôc; nám 1923 Dang Lâp hiên ra đoi,
luc đâu co xu hướng dân tôc nhưng sau đo chuyển sang thân Phap, cai lưong
va phan đông.
- Phong trao yêu nước nô ra kháp noi lôi cuôn moi giai câp, moi tâng
lớp dân cư trong xã hôi, với nhiêu quan điểm lâp trưong giai câp, chông thuc
dân Phap xâm lưoc va bon tay sai ban nước. Tiêu biểu la cac loai phong trao
trên lâp trưong dân chu tư san như: Dông du, Dông kinh nghia thuc, Duy tân;
trên lâp trưong đia chu phong kiên cua cac sÿ phu yêu nước ma tiêu biểu la
phong trao Cân Vưong; phong trao đâu tranh trên lâp trưong tiểu tư san, đác
biệt la cua tri thuc.
Phong trao đâu tranh cua giai câp công nhân Việt Nam nô ra ở kháp
noi với quy mô ngay cang lớn, với nhiêu hinh thuc đâu tranh vê kinh tê, tư
tưởng, chinh tri nhưng đêu thất bai vi chưa có môt ly luân khoa hoc soi sang
dân đưong vê đưong lôi chiên lưoc, sach lưoc va phưong phap cach mang...
3. Ho•t dçng cua NguyŽn Ái Quôc
Tu 1911 đên 1929 Nguyên €i Quôc đã đi rât nhiêu nước.
Nám 1917 Nguyên €i Quôc trở lai Phap tham gia phong trao cach
mang Phap, 1919 vao Dang xã hôi Phap.
Thang 7-1920, Ngưoi đoc =ơ thLo lfn thV nhPt nhIng juận c!ơng vZ
vPn *Z +n tNc v< vPn *Z thuNc *Ja cua Lênin. Dây la su kiện quan trong nhât
lam biên đôi nhân thuc, kh•ng đinh con đưong lua chon để cuu nước cua
110
Nguyên €i Quôc. Thang 12-1920 du Dai hôi Tua, tan thanh Quôc tê ‡‡‡, tham
gia thanh lâp Dang Công san Phap.
1923 Nguyên €i Quôc sang Liên Xô tham gia Quôc tê Công san, du
Hôi nghi Quôc tê Nông dân, đưoc bâu vao Ban châp hanh Quôc tê Nông dân.
Trong nhung ngay sông ở Liên Xô, Nguyên €i Quôc tham gia hoat đông
cach mang rât tich cuc va sôi nôi, viêt rât nhiêu bai báo va tai liệu, đác biệt la
biên soan cuôn BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p (nhung bai viêt trong khoang
thoi gian 1921-1925).
1924 Nguyên €i Quôc đên Quang Châu, Trung Quôc theo loi giới
thiệu cua Quôc tê Công san, noi đo la trung tâm cach mang, co nhiêu ngưoi
Việt Nam đang hoat đông va gáp cu Phan Bôi Châu. Dên Quang Châu Ngưoi
đã đát ra ba muc đich:
1. Mở cac lớp huân luyện cho thanh niên Việt Nam, sau đo đưa ho vê
hoat đông trong quân chung, vân đông phong trao cach mang.
2. Lâp ra môt tô chuc cach mang cua thanh niên, trong đo co hat nhân
cua nhung ngưoi công san, chuẩn bi cho su ra đoi cua Dang Công san.
3. Theo d‹i va chi đao phong trao nông dân ở Trung Quôc va cac nước
Dông Nam €, giup Quôc tê Công san nám tinh hinh phong trao giai phong
dân tôc ở phưong Dông.
Va Ngưoi đã lam đưoc:
1. Thanh lâp đưoc Việt Nam Thanh niên Cach mang đồng chi Hôi (Hôi
Việt Nam Cach mang Thanh niên). Ngay 21 - 6 - 1925, bao thanh niên, co
quan Trung ưong cua Tông bô Việt Nam Thanh niên Cach mang đồng chi
Hôi ra sô đâu tiên.
2. Nám r‹ đưoc phong trao nông dân ở Trung Quôc va Ngưoi đã viêt
nhiêu tai liệu vê Trung Quôc, trong đó có bai Trung tu0c v< thanh niên
Trung tu0c (1925).
3. Tô chuc cac lớp đao tao va huân luyện can bô, chu yêu la hoc ly
luân cach mang, chu nghia Mac-Lênin. Ngưoi đã đao tao đưoc 3 lớp với 75
ngưoi.
22
Cac bai giang cua Nguyên €i Quôc cho cac lớp huân luyện trên đưoc
Hôi liên hiệp cac dân tôc bi ap buc ở € Dông tâp hop lai in thanh cuôn
'Dướng kach mệnh¨ vao đâu nám 1927 lây tên tác giả la Vưong Thuy.
II - KET C‹U VÀ CHU ĐỀ TƯ TƯONG CUA TÁC PHAM
1. Kêt câu cua tác phâm
Tac phẩm trinh bay 15 vân đê lớn không đanh sô thu tu, nhưng trong
m„i đê muc co đanh sô thu tu, nôi dung va sáp xêp theo môt trât tu lôgic nhât
đinh. Co thể chia thanh hai nôi dung lớn:
1. Ly luân cach mang vê con đưong cach mang Việt Nam.
- Tư cach môt ngưoi cach mệnh.
- Vi sao phai viêt sach nay
- Cach mệnh
22
Theo: B1o c1o gli Ban ph!ơng Đông tu0c tY &Nng sLn, Hồ Chi Minh, to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &h8nh
trJ Du0c gia) %< ;Ni) @AAA) tập @) trang @„B:
111
- Lich su cach mệnh Mÿ
- Cach mệnh Phap
- Lich su cach mệnh Nga
2. Hinh thuc tô chuc tâp hop luc lưong cach mang trên thê giới cung
như ở trong nước.
- Quôc tê
- Phu nu quôc tê
- Công nhân Quôc tê
- Công san thanh niên quôc tê
- Quôc tê giup đõ
- Quôc tê cuu tê đo
- Cach tô chuc công hôi
- Tô chuc dân cay
- Hop tac xã
2. Chu d• tu tuong cua tác phâm
Trên co sở vân dung sang tao chu nghia Mac - Lênin vao điêu kiện cu
thể cua Việt Nam, Nguyên €i Quôc đã đê câp môt cach tưong đôi co hệ
thông nhung vân đê chiên lưoc, sach lưoc cua cach mang Việt Nam, hinh
thanh vê co ban đưong lôi cuu nước theo quan điểm lâp trưong vô san.
III - NÇI DUNG CHU YEU CUA TÁC PHAM
1. Quan ni•m cua NguyŽn Ái Quôc v• cách m•nh và các lo•i hŒnh
cách m•nh
a3 Cách )4nh
- Quan niệm cua Nguyên €i Quôc vê cach mệnh rât đon gian, r‹ rang,
dê hiểu nhưng thể hiện đưoc ban chât cua no:
'Cach mệnh la pha cai cu đôi ra cai mới, pha cai xâu đôi ra cai tôt¨
Vi du: —ng Galilê (1633) la khoa hoc cach mệnh 'Ngay xưa ai cung
tưởng ráng gioi tron đât vuông, nhân kinh nghiệm va trác đac¨, ông ây mới
quyêt ráng trai đât tron va chay chung quanh mát troi.
—ng Srephexông (1800) la co khi cach mệnh. Ngay xưa chi đi bô va đi
xe ngua k‚o; ông ây mới lam ra xe lua.
—ng Dacuyn (1859) la cach vât cach mệnh. Ngay xưa không ai hiểu r‹
su sinh hoa cua van vât, ông ây mới nghiên cuu ra vi sao ma co su sinh hoa
ây.
—ng Cac Mac la kinh tê hoc cach mệnh. —ng ây nghiên cuu r‹ rang tư
ban chu nghia, đê quôc chu nghia, giai câp tranh đâu, vân vân ở đâu ma sinh
ra; lich su no thê nao, hiện tưong no thê nao, va kêt qua no s• ra thê nao.
Va ngưoi đã đưa ra nhung vi du rât dê hiểu vê cach mang trong cac
linh vuc đoi sông xã hôi như thiên ván, sinh hoc, kinh tê, kÿ thuât.
Như vây, tư tưởng côt l‹i cach mệnh cua Nguyên €i Quôc la tiên bô,
đôi mới va phat triển.
- Khi quan niệm vê cach mệnh, Nguyên €i Quôc đã chi r‹ nguồn gôc,
nguyên nhân cua cac cuôc cach mang xã hôi. Ngưoi đát vân đê vi sao sinh ra
cach mệnh qua ba loai hinh cach mệnh: tư ban cach mệnh; dân tôc cach mệnh
112
va giai câp cach mệnh, chung ta thây r‹ đo la do xung đôt, mâu thuân giua
cac giai câp co loi ich va đia vi đôi lâp nhau như:
'Tư ban (không lam công ma hưởng loi).
Công va nông (lam kho nhoc ma ch•ng đưoc hưởng) .
Như ngưoi tho An Nam, lam ở mo than Hon Gay, môt ngay lam 11
gio, đâu nám lam đên cuôi, môt ngay chi đưoc 3 hao, án ch•ng đu án, mác
không co mác, đau không co thuôc, chêt không co hom.
Con anh chu mo ây không bao gio nhung tay đên việc gi, ma no án
sung mác sướng, lên ngua xuông xe, m„i nám lai đưoc mây mưoi triệu đồng
loi (nám 1925 no đưoc 17.000.000 đồng). Thu hoi 17 triệu ây tháng chu Tây
lam ra hay la công nhân An Nam lam ra•
Dân cay ta ruông không co ma cay, ma tui đồn điên Tây no chiêm hêt
122.000 mâu ruông tôt ở Trung Ky, 150.000 mâu ở Nam Ky.
Dân ta noi thi không đu án, noi thi chêt đoi, ma điên chu m„i nám no
ban gao gân 1.000 triệu quan tiên Tây (nám 1925 no ban 911,477 quan).
Nước ta như vây, cac nước cung như vây. Công nông không chiu nôi,
đoan kêt nhau đanh đuôi tư ban đi, như bên Nga, ây la giai câp cach mệnh;
noi tom lai la giai câp bi ap buc cach mệnh để đap đô giai câp đi ap buc
minh.
Œ đây Nguyên €i Quôc đã chi ra nguồn gôc truc tiêp vê mát xã hôi,
chu không phân tich nguồn gôc sâu xa vê mát kinh tê đo la su xung đôt giua
su phat triển cua luc lưong san xuât với su kim hãm cua quan hệ san xuât.
53 Các lo6i h7nh cách )4nh
Dua vao tư tưởng cach mệnh va luc lưong tham gia cach mệnh Nguyên
€i Quôc chia ra lam ba thu:
'A. Tư ban cach mệnh.
B. Dân tôc cach mệnh.
C. Giai câp cach mệnh¨
Ngay nay, theo tu ngu hiện đai chung ta hiểu đo la cac cuôc cach
mang: cach mang dân chủ tư san, cach mang giai phong dân tôc, cach mang
vô san (xã hôi chu nghia).
Ngưoi con chi r‹ cac loai cach mệnh đo báng cac vi du cu thể như cach
mang tư san ở Phap 1789, ở Mÿ 1776, ở Nhât 1884; cach mang giai phong
dân tôc như ở Ž 1859, ở Trung Quôc 1911; cach mang vô san Nga 1917. Œ
Việt Nam (An Nam) đuôi Phap để gianh lây quyên tu do binh đ•ng cua dân
nước minh, ây la dân tôc cach mệnh.
Khao sat va phân tich cac cuôc cach mang trong lich su ma tiêu biểu la
3 cuôc cach mang, Cach mang Mÿ (1776), Cach mang Phap (1784), Cach
mang Thang Mưoi Nga (1917), Ngưoi đã rut ra cac bai hoc kinh nghiệm để
vân dung vao cach mang Việt Nam: cach mang Phap cung như cach mang
Mÿ không đên noi đên chôn (không triệt để), dân chung muôn lam cuôc cach
mang lâu nua... 'Cach mang An Nam nên nhớ lây điêu ây¨.
a) Trong 3 lân cach mệnh, 1789, 1848, 1870, đêu vi dân can đam
nhiêu, nhưng tri thuc it, cho nên để tư ban no loi dung.
113
b) Pa ri Công xã vi tô chuc không kh‚o va vi không liên lac với dân
cay, đên n„i thât bai.
c) Tư ban no dung chu Tu do, Binh đ•ng, đồng bao để lua dân, xui dân
đanh đô phong kiên. Khi dân đanh đô phong kiên rồi, thi no lai thay phong
kiên ma ap buc dân.
d) Cach mệnh Phap cung như cach mệnh Mÿ, nghia la cach mệnh tư
ban, cach mệnh không đên noi, tiêng la công hoa va dân chu, ky thuc trong
thi no tước luc công nông, ngoai thi no ap buc thuôc đia. Cach mệnh đã 4 lân
rồi, ma nay công nông Phap h“ng con phai mưu cach mệnh lân nua mới hong
thoat khoi vong ap buc. Cach mệnh An Nam nên nhớ nhung điêu ây.
Trong thê giới bây gio chi co cach mang Nga mới tiên tiên, mới triệt
để, nghia la dân chung đưoc hưởng cai hanh phuc tu do, binh đ•ng thât,
không phai tu do va binh đ•ng gia dôi như đê quôc chu nghia Phap khoe
khoang bên An Nam. Cach mệnh Nga đã đuôi đưoc vua, tư ban, đia chu rồi,
lai ra suc cho công, nông cac nước va dân bi ap buc cac thuôc đia lam cach
mang để đâp đô tât ca đê quôc chu nghia va tư ban trong thê giới.
Cach mệnh Nga day cho chung ta ráng muôn cach mệnh thanh công thi
phai dân chung (công nông) lam gôc, phai co đang vung bên, phai bên gan,
phai hy sinh, phai thông nhât. Noi tom lai la phai theo chu nghia Mã Khác Tư
va Lênin.
Cho nên, Việt Nam phai chon con đưong cach mang thang Mưoi. Qua
việc phân tich cach mang thang Mưoi, Ngưoi đã: 1) đê câp đên thoi co cach
mang, yêu tô chu quan, khach quan, v.v,.. để cach mang đi đên tháng loi; 2)
tinh triệt để cua cach mang thang Mưoi ở ch„: Œ trong nước giai phong nhân
dân Nga thoat khoi ap buc boc lôt, bên ngoai la gop phân giai phong nhân
loai thoat khoi ach ap buc boc lôt cua chu nghia thuc dân đê quôc. (Sau nay
Ngưoi co nhung đanh gia xac đang vê y nghia cua Cach mang Thang Mưoi
đôi với Cach mang Việt Nam va Cach mang thê giới).
2. Nhüng vân d• chiên lu‘c và sách lu‘c cua cách m•ng Vi•t Nam
a3 Con 8ư9ng cách )6ng Vi4t Na)
Do la đi theo Cach mang Thang Mưoi - con đưong cach mang vô san,
la con đưong gán liên đôc lâp dân tôc với chu nghia xã hôi, con đưong giai
phong dân tôc để tiên lên chu nghia xã hôi.
Tuy nhiên, trong tac phẩm Đ!Qng (1ch ,ệnh con đưong cach mang
Việt Nam đưoc Nguyên €i Quôc lua chon va đinh hinh diện mao la cach
mang vô san, theo Cach mang thang Mưoi, nhưng vê thưc chất lúc nay la
'Cách mang dân chủ tư sản kiểu cu¨ theo lâp trưong của Mác ma Lênin đa
thưc hiên trong Cách mang Tháng Mưoi Nga..
53 :"an h4 giữa cách )6ng Vi4t Na) ;< cách )6ng th= giới > giữa
cách )6ng gi?i @hAng '&n tBc ;< cách )6ng ;C #?n ở chính D"Ec
Nguyên €i Quôc đã chi r‹ quan hệ giua cach mang Việt Nam với cach
mang thê giới noi chung va cach mang vô san Phap noi riêng, cung trên co sở
đo, Ngưoi nêu lên quan hệ mât thiêt giua cach mang giai phong dân tôc va
cach mang vô san ở chinh quôc. 'Hai thu cach mệnh ây tuy co khac nhau, ...
114
Nhưng hai cach mệnh ây vân co quan hệ với nhau¨. 'Vây nên cach mệnh An
Nam với cach mệnh Phap phai liên lac với nhau¨. Dây la đóng góp vi đai của
Hô Chí Minh vao kho tang lý luân của Chủ nghia Mác-Lênin.
Như An Nam đuôi Phap, •n Dô đuôi Anh, Cao Ly (nay la Triêu Tiên)
đuôi Nhât, Philippin đuôi Mÿ, Tau đuôi cac đê quôc chu nghia để gianh lây
quyên tu do binh đ•ng cua dân nước minh, ây la dân tôc cach mệnh.
Tât ca dân cay, ngưoi tho trong thê giới bât ky nước nao, noi nao đêu
liên hop nhau lai như anh em môt nha, để đâp đô tât ca tư ban trong thê giới,
lam cho nước nao, dân nao cung đưoc hanh phuc, lam cho thiên ha đai đồng -
ây la thê giới cach mệnh.
Hai thu cach mệnh đo tuy co khac nhau, vi dân tôc cach mệnh thi chưa
phân giai câp, nghia la sÿ, nông, công, thưong đêu nhât tri chông lai cưong
quyên. Con thê giới cach mệnh thi vô san giai câp đung đâu đi trước. Nhưng
2 cach mệnh ây vân co quan hệ với nhau. Vi du: An Nam dân tôc cach mệnh
thanh công thi tư ban Phap yêu, tư ban Phap yêu thi công nông Phap lam giai
câp cach mệnh cung dê. Va nêu công nông Phap cach mệnh thanh công, thi
dân tôc An Nam s• đưoc tu do.
Vây nên cach mệnh An Nam với cach mệnh Phap liên lac với nhau.
Mát khac, Nguyên €i Quôc cung nhân manh tinh tu luc tu cưong cua
cach mang giai phong dân tôc ở Việt Nam: 'Quôc tê đo s• hêt long giup đõ
cho ma lam cach mệnh. Nhưng muôn ngưoi ta giup cho, thi trước minh phai
tu giup lây minh đã¨.
Xem trong Quôc tê vang không co công hôi € - Dông nao, Quôc tê đo
thi co 8 hôi thuôc đia vao.
Khi tho thuyên ‰ava, •n Dô bãi công, Quôc tê đo hêt suc giup, con
Quôc tê vang thi không ngo đên.
Œ Tau, tho thuyên Thưong Hai bãi công hon 3 thang, Hưong Cang bãi
công hon môt nám rưõi, Quôc tê đo đã giup tiên bac, phai đai biểu qua yên
ui, lai suc công hôi cac nước giup. Quôc tê vang chi in vai to tuyên ngôn rồi
lam thinh.
Vây thi biêt nêu tho thuyên An Nam biêt tô chuc thi chác Quôc tê đo
s• hêt long giup cho ma lam cach mệnh. Nhưng muôn ngưoi ta giup cho, thi
trước minh phai tu giup lây minh đã.
c3 MFc 8ích ;< nhi4) ;F của cách )6ng Vi4t Na)G
- Muc đich cua cach mang Việt Nam la đôc lâp dân tôc va tiên lên chu
nghia công san - 'thuc hanh chu nghia thê giới đai đồng¨.
- Nhiệm vu cua cach mang Việt Nam, theo tư tưởng cua Nguyên €i
Quôc trinh bay trong tac phẩm la:
1. Danh đô đê quôc phong kiên xoa bo chê đô phong kiên thuôc đia:
'Như An Nam đuôi Phap,... đuôi cac đê quôc chu nghia để gianh lây quyên
tu do binh đ•ng cua dân nước minh¨.
2. Xây dung chu nghia công san - 'Thuc hanh chu nghia thê giới đai
đồng¨. Ngưoi chi r‹ 'cach mệnh tư ban la chưa phai cach mệnh đên noi¨ va
'chung ta đã hy sinh lam cach mệnh thi nên lam cho đên noi, nghia la lam
115
sao cach mệnh rồi thi quyên giao cho dân chung sô nhiêu, chớ để trong tay
môt bon it ngưoi... thê dân chung mới đưoc hanh phuc¨.
Hai nhiệm vu trên co liên quan mât thiêt với nhau, đêu rât kho khán
gian khô, đêu cân đên su hy sinh. Ngưoi viêt: 'Sua cai xã hôi cu đã mây ngan
nám lam xã hôi mới, ây la rât kho. Nhưng biêt cach lam, biêt đồng tâm hiệp
luc ma lam thi chác lam đưoc, thê thi không kho. Kho dê cung tai minh, minh
quyêt chi lam thi lam đưoc. Nhưng muôn lam cach mệnh thi phai biêt:
a) Tui tư ban va đê quôc chu nghia no lây tôn giao va ván hoa lam cho
dân ngu, lây ph‚p luât buôc dân lai, lây suc manh lam cho dân so, lây phu
quy lam cho dân tham. No lam cho dân nghe đên 2 chu cach mệnh thi so
rung minh.
Vây cach mệnh trước phai lam cho dân giac ngô.
b) Dân khô qua hay lam bao đông, như dân An nam ở Trung Ky khang
thuê, Ha Thanh đâu đôc, Nam Ky pha kham; không co chu nghia, không co
kê hoach, đên n„i thât bai mãi.
Vây cach mệnh phai giang giai ly luân va chu nghia cho dân hiểu.
c) Dân vi không hiểu tinh thê trong thê giới, không biêt so sanh, không
co mưu chước, chưa nên lam đã lam, khi nên lam lai không lam.
Cach mệnh phai hiểu phong triêu thê giới, phai bay sach lưoc cho dân.
d) Dân thưong chia r• phai nay bon kia, như dân ta ngưoi Nam thi nghi
ngưoi Trung, ngưoi Trung thi khinh ngưoi Bác, nên n„i yêu suc đi, như đua
m„i chiêc m„i noi.
Vây nên suc cach mệnh phai tâp trung, muôn tâp trung phai co đang
cach mệnh.
'3 HBng lIc của cách )6ng Vi4t Na)
- Ngưoi xac đinh 'công nông la ngưoi chu cach mệnh¨, cho nên ai ma
bi ap buc cang náng thi long cach mệnh cang bên, chi cach mang cang quyêt.
Khi trước tư ban bi phong kiên ap buc cho nên no cach mệnh. Bây gio tư ban
lai đi ap buc công nông, cho nên công nông la ngưoi chu cach mệnh.
1. La vi công nông bi ap buc manh hon,
2. La vi công nông la đông nhât cho nên suc manh hon hêt,
3. La vi công nông la tay không chân roi, nêu thua thi chi mât môt cai
kiêp khô, nêu đưoc thi đưoc ca thê giới, cho nên ho gan goc. Vi nhung cớ ây,
nên công nông la gôc cach mệnh; con hoc tro, nha buôn nho, điên chu nho
cung bi tư ban ap buc, song không cuc khô báng công nông; 3 hang ây chi la
bâu ban cach mệnh cua công nông thôi. Hay: 'Dân chung công nông la gôc
cach mệnh¨, 'muôn cach mệnh thanh công thi phai dân chung (công nông)
lam gôc¨, phai co Dang vung bên, phai bên gan, phai hy sinh, phai thông
nhât. Noi tom lai la phai theo chu nghia Mã Khác Tư va Lênin.
- Muôn cach mệnh thanh công ngoai công nông lam gôc, con phai su
dung cac luc lưong khac như đan ba, tr• con, hoc tro, nha buôn... đo la bâu
ban cua cach mệnh. Ngưoi viêt: 'Con hoc tro, nha buôn nho, điên chu nho
cung bi tư ban ap buc, song không cuc khô báng công nông, ba hang ây chi la
bâu ban cach mệnh cua công nông thôi¨.
116
J3 Vai tKL lMnh 86o cách )6ng của H?ng CBng #?n
- Ngưoi đát vân đê 'cach mệnh trước hêt phai co cai gi•¨ va kh•ng
đinh: 'Trước hêt phai co đang cach mệnh, để trong thi vân đông va tô chuc
dân chung, ngoai thi liên lac với dân tôc ap buc va vô san giai câp moi noi¨.
Dang co vung cach mệnh mới thanh công, cung như ngưoi câm lai co vung
thuyên mới chay. Dang muôn vung thi phai co chu nghia lam côt, trong đang
ai cung phai hiểu, ai cung phai theo chu nghia ây. Dang ma không co chu
nghia cung như ngưoi không co tri khôn, tau không co ban chi nam. Dang la
ngưoi lãnh đao, la 'ngưoi câm lai¨ con thuyên cach mang.
Phân tich tinh hinh thuc tiên cach mang Nga, Nguyên €i Quôc cung
đã chi r‹ cho chung ta thây vai tro nhân tô quyêt đinh su tháng loi cua cach
mang 'phai co đang vung bên¨ để lam cach mang thanh công va câm quyên
tô chuc ra chinh phu công, nông, binh,.. thuc hanh thê giới đai đồng.
Cuôi thang 10, đâu cung co tô chuc ca rồi, ai cung muôn cu su. Nhưng
ông Lênin bao: Khoan đã” Cho it bua nua cho ai ai cung phan đôi Chinh phu,
luc ây s• cu su¨. Dên ngay 5 thang 11, Chinh phu khai hôi để ban bô ph‚p
luât mới, ma ph‚p luât ây thi loi cho tư ban ma hai cho công, nông. —ng
Lênin noi với đang viên ráng: Mồng 6 cu su thi sớm qua, vi dân chưa biêt
luât lệ xâu ây, ma chưa biêt luât lệ ây thi chưa gh‚t Chinh phu lám. Mồng 8
cu su thi muôn qua vi khi ây thi Chinh phu đã biêt ráng dân oan va đã phong
bi nghiêm ngát rồi.
Qua nhiên ngay mồng 7 Dang Công san ha linh cach mệnh, thi tho
thuyên ao đên vây Chinh phu, dân cay ao đên đuôi đia chu. Chinh phu phai
linh ra dep, thi linh ua theo tho thuyên ma trở lai đanh Chinh phu.
Tu bua ây, Chinh phu hoat đâu bo chay, Dang Công san câm quyên, tô
chuc ra Chinh phu công, nông, binh, phat đât ruông cho dân cay, giao công
xưởng cho tho thuyên, không bát dân đi chêt cho tư ban va đê quôc chu nghia
nua, ra suc tô chuc kinh tê mới, để thuc hanh chu nghia thê giới đai đồng.
- Nguyên €i Quôc con đê xuât ra nhung tư tưởng co ban vê Dang
Công san, đang câm quyên, xây dung môt đang cach mang vung manh:
1. Phai xây dung nên tang tư tưởng ly luân cua Dang - đo la chu nghia
Mac-Lênin. Ngưoi viêt: 'Dang muôn vung thi phai co chu nghia lam côt ...
Dang ma không co chu nghia cung như ngưoi không co tri khôn, tau không
co ban chi nam¨ va Ngưoi kh•ng đinh: 'Bây gio hoc thuyêt nhiêu, chu nghia
nhiêu, nhưng chu nghia chân chinh nhât cach mệnh nhât la chu nghia Lênin¨
va 'noi tom lai la phai theo chu nghia Mã Khác Tư va Lênin¨.
2. Phai xây dung Dang vê mát đao đuc, phong cach lam việc cua ngưoi
cach mệnh, cua đang viên va cua tô chuc Dang.
3. Phai liên lac với tât ca cac đang cach mang trên thê giới. 'Chung ta
cach mệnh thi cung phai liên lac tât ca nhung đang cach mệnh trong thê giới
để chông lai tư ban va đê quôc chu nghia¨.
Quôc tê nghia la ngưoi trong thê giới, bât ky nước nao, dân tôc nao, co
môt muc đich như nhau, hop suc nhau để lam cho đên muc đich ây. Như cac
đê quôc chu nghia liên lac nhau, để đ† n‚n cac dân h†n yêu (Phap liên lac
117
Tây Ban Nha để đanh lây An Nam, liên lac Nhât để giu An Nam, v.v..), cac
tư ban liên lac nhau để tước luc tho thuyên Duc). Tho thuyên cac nước liên
lac nhau để chông lai tư ban (như Hôi đồng công nhân quôc tê). Chung ta
cach mệnh thi cung phai liên lac tât ca nhung đang cach mệnh trong thê giới
để chông lai tư ban va đê quôc chu nghia (như Dệ tam quôc tê).
N3 Ohư*ng @há@ cách )6ng
- Ngưoi cho ráng phưong phap bao luc cach mang la hêt suc quan
trong vi k• thu cua cach mang dung bao luc đan ap cach mang. Trong bao luc
cach mang thi trước hêt phai la bao luc chinh tri cua quân chung: 'Dân khi
manh thi quân linh nao, sung ông nao cung không chông lai¨ .
1. Dân chung công nông la gôc cach mệnh, tư ban la hoat đâu, khi no
không loi dung đưoc dân chung nua, thi no phan cach mệnh.
2. Cach mệnh thi phai co tô chuc rât vung bên moi thanh công.
3. Dan ba tr• con cung giup lam việc cach mệnh đưoc nhiêu.
4. Dân khi manh thi quân linh nao, sung ông nao cung không chông
lai.
5. Cach mệnh phai hy sinh rât nhiêu ngưoi ma không so, ta muôn lam
cach mệnh thi cung không nên so phai hy sinh.
Tư tưởng đo cung đưoc thể hiện r‹ trong việc Ngưoi khao sat cach
mang Nga, ma đác biệt la cuôc cach mang 1905. 'Vi sao cach mệnh 1905
thua¨• Ngưoi đã ly giai do tư ban no phan lai tho thuyên, dân cay, chưa vân
đông linh va sung ông khi giới cua dân it qua.
Không. Trãi qua lân thât bai ây, Dang nghiên cuu lai, phê binh lai, sai
lâm ở đâu, vi sao ma thât bai• Biêt r‹ rang nhung ch„ khuyêt điểm ma sua
sang lai. Cung như r†n môt con dao, thu cát mới biêt ch„ nao sác, ch„ nao
cun; sau cu theo ch„ cun ma mai, con dao mới tôt.
Nho chuyên thât bai 1905, tho thuyên mới hiểu ráng: môt la phai tô
chuc vung vang, hai la phai liên lac với dân cay, ba la phai vân đông linh,
bôn la không tin đưoc tui đê huê, nám la biêt tư ban va vua cung la môt tui,
muôn đuôi vua thi phai đuôi ca tư ban.
Cach mệnh 1905 thât bai lam gưong cho cach mệnh 1917 thanh công.
- Ngưoi đã nêu ra 4 bước tâp hop luc lưong quân chung. Ngưoi viêt:
'Muôn lam cach mệnh thi phai biêt:
... trước phai lam cho dân giac ngô.
... phai giang giai ly luân va chu nghia cho dân hiểu.
... phai hiểu phong trao thê giới, phai bay sach lưoc cho dân.
... suc cach mệnh phai tâp trung, muôn tâp trung phai co đang cach
mệnh¨.
g3 VPn 8Q chính D"RQn nh< nước
Nguyên €i Quôc đã nêu lên tư tưởng nha nước cua dân, do dân, vi dân
- Sau khi cach mang thanh công ở Việt Nam s• thanh lâp nha nước cua dân -
sô đông ngưoi: 'quyên giao cho dân chung sô nhiêu¨.
Chung ta đã hy sinh lam cach mệnh, thi nên lam cho đên noi, nghia la
lam sao cach mệnh rồi thi quyên giao cho dân chung sô nhiêu; chớ để trong
118
tay môt bon it ngưoi. Thê mới khoi hy sinh nhiêu lân, thê dân chung mới
đưoc hanh phuc. Cung như ở Phap (Công xã Pa ri) muc đich công xã s• thuc
hanh xây dung chinh quyên cua dân.
Nám 1871 vua Phap thua chay rồi, linh Duc tới vây kinh đô Phap la Pa
ri. Tư ban Phap cát 2 tinh cung cho Duc để câu hoa. Vi giác giã ma chêt
nhiêu ngưoi, hai nhiêu cua. Dân không banh án, tho không công lam. Ngay
18 thang 3, tho thuyên Pa ri n„i lên lam cach mệnh công san (Công xã).
Vi tho thuyên con non nớt, tô chuc không kh‚o, va lai Duc giup cho tư
ban Phap đanh lai tho thuyên, nên cuôi thang 5 thi cach mệnh thât bai. Va ở
Nga: 'Dang Công san câm quyên, tô chuc ra chinh phu công, nông, binh,
phat đât ruông cho dân cay, giao công xưởng cho tho thuyên, không bát dân
đi chêt cho tư ban va đê quôc chu nghia nua, ra suc tô chuc kinh tê mới, để
thuc hanh chu nghia thê giới đai đồng¨.
3. HŒnh thúc tçp h‘p l’c lu‘ng cách m•ng
Theo Nguyên €i Quôc co hai loai hinh chu yêu, đo la loai hinh Quôc tê
va loai hinh trong nước.
a3 Các loai h7nh D"Ec t= gồ) cA
- Quôc tê công san.
Tu thê k… thu 18 trở xuông, tư ban phat đat rât thinh, ap buc tho thuyên
rât nghiệt. Tho thuyên bi ap buc thi tinh cach phan đôi, như tô chuc công hôi,
bãi công bao đông. Nhưng hâu hêt tinh nao biêt tinh nây, nước nao biêt nước
nây ma thôi, cho nên suc không manh lám.
Nám 1840, tho thuyên Duc lâp ra môt hôi tên la Nhân quyên hôi. Khẩu
hiệu hôi ây la 'Trong thê giới ai cung la anh em¨. Khẩu hiệu ây tuy rât hay,
nhưng không đung, vi bon tư ban đê quôc chu nghia va phan cach mệnh la
thu đich dân, goi chung la anh em sao đưoc•
- Phu nu quôc tê.
—ng Cac Mac noi ráng: 'Ai đã biêt lich su thi biêt ráng muôn sua sang
xã hôi ma không co phu nu giup vao, thi chác không lam nôi. Xem tư tưởng
va việc lam cua đan ba con gai, thi biêt xã hôi tân bô ra thê nao•¨
—ng Lê nin noi: 'Dang cach mệnh phai lam sao day cho đan ba nâu án
cung biêt lam việc nước, như thê cach mệnh mới goi la thanh công¨.
Nhung loi ây không phai câu noi lông bông. Xem trong lich su cach
mệnh ch•ng co lân nao la không co đan ba con gai tham gia. Cach mệnh
Phap co nhung ngưoi như cô hoc tro Saclôt Coocđây rut dao đâm chêt ngưoi
tể tướng hung bao, như ba Misen ra giup tô chuc Pa ri Công xã. Khi Nga
cach mệnh, đan ba ra tinh nguyện đi linh; sau tinh lai linh cach mệnh đan ba
chêt hêt 1854 ngưoi. Nay cach mệnh Nga thanh công mau như thê, đung
vung như thê, cung vi đan ba con gai hêt suc gium vao. Vây nên muôn thê
giới cach mệnh thanh công, thi phai vân đông đan ba con gai công nông cac
nước.
- Công nhân quôc tê.
Trước phai biêt qua lich su công nhân vân đông, sau đo noi đên lich su
công nhân.
119
Lich su công nhân vân đông chia lam 3 thoi ky:
¹ Trước Šu chiên
¹ Dưong luc Šu chiên
¹ Khi Šu chiên rồi
Trước khi Šu chiên: Bên Šu va Mÿ co chung 16 triệu tho thuyên co tô
chuc va co môt hôi goi la 'Van quôc công hôi¨. Nhưng 16 triệu ngưoi ây
không vao 'Van quôc công hôi¨ ca. Nhung đoan thể vao lai chia ra nhiêu
phai biệt:
1. Công đoan chu nghia Anh va Mÿ chi lo sao tho thuyên sinh hoat
kha, ma không noi đên đanh đô tư ban.
2. Vô chinh phu công đoan cac nước La tinh, thi không muôn lâp chinh
đang.
3. Cai lưong chu nghia thi chu trưong công hôi nên giup chinh đang,
nhưng không nên hop với chinh đang.
4. Trung lâp chu nghia chu trưong ráng công nhân không phai la nên
cach mệnh.
5. Công san chu nghia, chu trưong đâp đô tư ban, công nhân la nên
cach mệnh, phai co chinh đang để dát công hôi lam cach mệnh.
Vi muc đich va chu nghia lôn xôn không thông nhât như thê, cho nên
hôi không co luc lưong.
- Công san thanh niên quôc tê.
Trước kia cac đang xã hôi co xã hôi thanh niên. Cac đang ây hop lai
thanh Dệ nhi quôc tê. Cac thanh niên ây cung tô chuc xã hôi thanh niên quôc
tê. Khi Šu chiên, phân nhiêu Dệ nhi quôc tê đê huê với tư ban, phân nhiêu
thanh niên cung bát chước đê huê.
Nhung ngưoi thanh niên cach mệnh bo hôi ây cung như ông Lê nin va
nhung ngưoi chân chinh cach mệnh bo Dệ nhi quôc tê ra.
Dên thang 11 nám 1919, thanh niên cach mệnh 14 nước bên Ši hôi
nhau tai kinh đô Duc (B‚clin) lâp ra Thanh niên công san quôc tê.
Nám 1921 đã co thanh niên 43 nước theo vao.
Nám 1922 co 60 nước, 760.000 ngưoi.
Nám 1924 co hon 1.000.000 (thanh niên Nga chưa tinh).
- Quôc tê giup đõ (Hôi tô chuc 'Giup đõ cua công nhân quôc tê¨
Nám 1921, nước Nga bi đai han mât mua, dân chêt đoi nhiêu. Dê quôc
chu nghia loi dung co hôi ây, bên thi muôn xui dân Nga nôi loan, bên thi
muôn k‚o binh vao cach mệnh Nga. Phân thi đem cac tau b† vây biển Nga,
không cho cac tau b† đi lai chở đồ án ban cho dân Nga.
Nhung ngưoi co long tôt như ông Nanxan (ngưoi khoa hoc rât co danh
tiêng nước Noocve, ông ây đi tau bay qua Bác cuc), va cac công hôi đêu co tô
chuc hoi cuu tê đi quyên tiên, đồ án, va ao quân gui cho dân Nga. Nhưng vi
tô chuc tan nat cho nên suc luc yêu.
Dệ tam quôc tê va Công nhân quôc tê đo (mới tô chuc) xướng lên lâp
môt hôi Quôc tê giup đõ, để tâp trung tât ca cac hôi cuu tê lai. Dệ nhi quôc tê
va công nhân quôc tê vang không chiu vao, lâp riêng ra môt hôi cuu tê riêng.
120
Tuy vây,Quôc tê giup đõ cung lâp thanh. Tu cuôi nám 1921, đên nám
1922. Quôc tê nay quyên đưoc hon 5.000.000 đồng bac, va 40.000.000 kilô
đồ án cho dân Nga.
- Quôc tê cuu tê đo.
Quôc tê giup đõ thi cuu tê cho dân bi tai nan, va cung cuu tê cho
nhung ngưoi chinh tri pham nua. Quôc tê cuu tê đo thi chuyên môn giup đõ
cho chinh tri pham ma thôi.
Bây gio hồi tranh đâu; vô san thi tranh đâu với tư ban, dân bi ap buc
thi tranh đâu với đê quôc chu nghia. Tư ban va đê quôc chu nghia vê môt phe,
vô san va dân bi ap buc vê môt phe. Hai phe ây cung như hai quân đôi đanh
nhau. Quân đôi cach mệnh thi theo co Dệ tam quôc tê. Quân phan cach mệnh
thi theo co bon nha giau. Danh nhau thi chác phai co ngưoi phai bát, ngưoi bi
thưong, ngưoi bi chêt. Quôc tê cuu tê đo la như cai nha thưong để sán soc
cho nhung ngưoi bi thưong, gium giup cho nhung ngưoi bi bát, trông nom
cho cha gia me yêu, vo dai con tho cua nhung ngưoi đã tu trân cho cach
mệnh.
53 Các lo6i h7nh tKong nước gồ) cA
- Tô chuc công hôi.
Tô chuc công hôi trước la để công nhân đi lai với nhau cho co cam
tinh; hai la để nghiên cuu với nhau; ba la để sua sang cach sinh hoat cua công
nhân cho kha hon bây gio; bôn la để giu gin loi quyên cho công nhân; nám la
để giup cho quôc dân, giup cho thê giới.
Di lai không phai la bua nay ngưoi A co gi„ chap thi ngưoi B tới án;
mai ngưoi B co cung quay lai moi ngưoi C tới uông rưou. Nhưng đi lai để
bay v• cho nhau điêu khôn l• phai, để giao hoan tri thuc cho nhau.
Nghiên cuu ch•ng nhung la giở sach vở, giở bao ra giang, nhưng phai
ban bac cach phân đâu với tư ban va đê quôc chu nghia.
Sua sang cach sinh hoat như lâp hiệp tac xã, mở hôi hoc, hôi choi cho
công nhân, vân vân.
Giu gin loi quyên la khi hôi đã co thê luc roi, thi đoi thêm tiên công,
bớt gio lam, vân vân.
Giup cho quôc dân va thê giới la đem luc lưong tho thuyên cach mệnh
lam cho ai cung đưoc binh đ•ng tu do như tho thuyên Nga đã lam tu nám
1917.
- Tô chuc dân cay.
Nước ta kinh tê chưa phat đat, trong 100 ngưoi thi đên 90 ngưoi la dân
cay. Ma dân cay ta rât la cuc khô, nghê không co ma lam, đât không đu ma
cay, đên n„i com không đu án, ao không co mác.
Xem như Trung Ky, tât ca chung 5.730.000 ngưoi dân ma chi co
chung 148.015 mâu ruông.
Trước nám 1926, Tây đồn điên đã chiêm mât 62.000 mâu. Tu nám
1926, 175 tháng Tây đồn điên lai chiêm hêt:
1.982 mâu ở Thanh Hoa
35.426 mâu ở Nghệ An
121
17.076 mâu ở Nha Trang
13.474 mâu ở Phan Thiêt
92.000 mâu ở Kom Tum
67.000 mâu ở Dồng Nai
Như thê thi dân ta con ruông đâu nua ma cay”
- Hop tac xã.
Hop tac xã đâu hêt sinh ra ở bên Anh. Nám 1761, mây ngưoi tho dệt
vai ru nhau lâp ra môt cai hôi 'lam vai cho tôt va ban gia trung binh trong
lang xom¨.
Nám 1777, môt hôi khac lâp ra. Sau con nhiêu hôi lâp ra nua, nhưng
ch•ng đưoc lâu.
Nám 1864, môt hôi mới lâp ra đưoc 999 đồng vôn. Dên nám 1923, thi
hôi nay co 5.673.245 đồng vôn va tiên buôn ban đi lai đưoc 47.777.000 đồng,
14 chiêc tau, va 5.000 mâu vưon ch† (tra), 6 ngưoi đai biểu lam ha nghi viện,
4.580.623 ngưoi hôi viên.
Hop tac xã bây gio bên Nga lớn nhât thu hai đên Anh (tiêu phi hop
tac), thu ba Phap (sinh san hop tac), thu tư la Dan Mach (nông dân hop tac),
thu nám Duc (ngân hang hop tac).
Œ Nhât co môt hôi khi mới lâp chi co 1840 đồng vôn cach 8 nám đã co
370.000 đồng.
Khi nghiên cuu tim hiểu vê cac tô chuc tâp hop luc lưong cach mang
cua Nguyên €i Quôc chung ta cân lưu y môt sô điểm:
1.Cach mang Việt Nam la môt bô phân cua cach mang thê giới cho
nên, ở An Nam phai co nhung tô chuc như quôc tê mới co thể phatd huy suc
manh tông hop cua trong nước va thê giới.
2. Phai co quan điểm lich su - cu thể để đanh gia vai tro chuc náng cua
tung tô chuc, cung như nhung loai hinh cu thể cua tung tô chuc, tu đo mới co
thể thây đưoc gia tri ly luân cua tư tưởng Nguyên €i Quôc vê nhung tô chuc
đo.
IV - GIÁ TRJ VÀ Ý NGHÎA CUA TÁC PHAM
Đ!Qng (1ch ,ệnh môt kiệt tac ly luân chinh tri cua Hồ Chi Minh để
lai trong kho tang tư tưởng Hồ Chi Minh. Do đo, tac phẩm co môt gia tri va y
nghia to lớn ca vê ly luân lân thuc tiên, ca vê nôi dung lân hinh thuc, không
chi đôi với phong trao cach mang trong nước ma con đôi với ca phong trao
cach mang Dông Dưong va thê giới. Chung ta co thể thây điêu đo qua môt sô
y nghia chu yêu sau:
1. La môt tac phẩm ly luân khoa hoc đát co sở cho việc xac đinh con
đưong cach mang Việt Nam theo lâp trưong giai câp vô san, gop phân khác
phuc su khung hoang vê đưong lôi chinh tri cuu nước va giai phong dân tôc
vao cuôi thê k… X‡X, đâu thê k… XX; Chuẩn bi tiên đê ly luân cho su ra đoi
cua chinh đang cach mang ở Việt Nam - Dang Công san Việt Nam; Do đo,
đây con la co sở, nên tang ly luân khoa hoc cho đưong lôi chiên lưoc, sach
lưoc cua cach mang Việt Nam sau nay.
122
2. Tac phẩm thể hiện su vân dung sang tao va phat triển chu nghia Mac
- Lênin trong điêu kiện cu thể cua môt nước Việt Nam thuôc đia nua phong
kiên, hoan canh đia ly khac biệt châu Šu, trinh đô dân tri thâp k‚m,.. nhưng
đã nêu lên va tra loi hang loat vân đê co ban đang đát ra trước cac luc lưong
yêu nước va cach mang Việt Nam luc bây gio, dân dát cach mang Việt Nam
đi lên.
3. Tac phẩm đã đanh dâu bước phat triển mới vê tư tưởng Hồ Chi
Minh va cung nhung ván kiện Hôi nghi thanh lâp Dang kh•ng đinh su hinh
thanh tư tưởng Hồ Chi Minh trên nhung vân đê côt yêu nhât.
4. Tac phẩm không chi co gia tri ly luân va thuc tiên đôi với phong trao
cach mang Việt Nam, ma con co gia tri đôi với phong trao con ngưoi thê giới,
đác biệt la đôi với phong trao cach mang ở Dông Dưong.
5. Tac phẩm con co y nghia lớn lao vê mát nghệ thuât diên đat, truyên
thu, giang day chu nghia Mac - Lênin va đưong lôi cua Dang cho quân chung
nhân dân. Như Ngưoi viêt: 'Sach nay muôn noi cho ván tát, dê hiểu, dê nhớ...
Dây noi việc gi thi noi rât gian tiện, mau mán, chác chán như 2 lân 2 la 4,
không tô v• trang hoang gi ca¨ nhám muc đich 'hy vong sach nay chi trong
hai chu: Cach mệnh” Cach mệnh”” Cach mệnh”””¨.
a) Pham lam việc gi cung vây, bât ky lớn b‚, bât ky kho dê, nêu không
ra suc thi chác không thanh công. Tuc ngu Tau co câu: 'Sư tu bát tho tât
dung hêt suc¨. Su tu manh biêt chung nao, nêu bát tho thi co kho gi, thê ma
con phai dung hêt suc, huông gi lam việc to tat như việc giai phong gông cum
nô lệ cho đồng bao, cho nhân loai, nêu không hêt suc thi lam sao đưoc.
b) Lai nhiêu ngưoi thây kho thi ngã long, không hiểu ráng 'nước chay
đa mon¨ va 'co công mai sát co ngay nên kim¨. Việc gi kho cho mây, quyêt
tâm lam chác đưoc, it ngưoi lam không nôi, nhiêu ngưoi đồng tâm hiệp luc
ma lam thi phai nôi. Doi nay lam chưa xong thi đoi sau nôi theo lam thi phai
xong.
c) Muôn đồng tâm hiệp luc, muôn bên gan thi trước hêt ai ai cung phai
hiểu r‹ vi sao ma phai lam, vi sao ma không lam đưoc, vi sao ma ai ai cung
phai ganh môt vai, vi sao phai lam ngay không nên ngưoi nay ngồi cho ngưoi
khac. Co như thê muc đich mới đông, muc đich co đông, chi mới đồng, chi
co đông, tâm mới đông, tâm đã đông, lai phai biêt cach lam thi lam mới
chong.
d) Ly luân va lich su cach mệnh co nhiêu sach lám. Phap no so, nên
câm chung ta hoc, câm chung ta xem, cho nên đồng bao ta đôi với 2 chu cach
mệnh con lo mo lám. Co ngưoi biên ch‚p đê xướng ra môt chut lai lam môt
cach rât hồ đồ; hoác xui dân bao đông ma không bay cach tô chuc; hoác lam
cho dân quen tinh … lai, ma quên tinh tu cưong.
e) Muc đich sach nay la để noi cho đồng bao ta biêt r‹: (1) Vi sao
chung ta muôn sông thi phai cach mệnh. (2) Vi sao cach mệnh la việc chung
cua dân chung chu không phai việc môt hai ngưoi. (3) Dem lich su cach
mệnh cac nước lam gưong cho chung ta soi. (4) Dem phong trao thê giới noi
123
cho đồng bao ta r‹. (5) Ai la ban ta• Ai la thu ta• (6) Cach mệnh thi phai lam
thê nao•
g) Sach nay muôn noi cho ván tát, dê hiểu, dê nhớ. Chác co ngưoi s•
chê ráng, ván chưong cut quẩn. Vâng” Dây noi việc gi thi noi rât gian tiện,
mau mán, chác chán như 2 lân 2 la 4, không tô v• trang hoang gi ca.
Hon sau mưoi nám nay, đê quôc chu nghia Phap đap trên đâu; hon hai
mưoi triệu đồng bao hâp hôi trong vong tu đia. Phai kêu to, lam chong để cuu
lây giông noi, thi gio đâu ranh ma v• voi trau chuôt”.
Sach nay chi ước ao sao đồng bao xem rồi thi nghi lai, nghi rồi thi tinh
dây, tinh rồi thi đung lên đoan kêt nhau ma lam cach mệnh.
Ván chưong va hy vong sach nay chi ở trong hai chu: Cach mệnh”
Cach mệnh”” Cach mệnh”””
Do đo, tac phẩm con day cho nhung ngưoi giang day truyên thu chu
nghia Mac-Lênin va đưong lôi cua Dang môt bai hoc vê cach noi, cach viêt
va cach giang day.
LỜI KET
Đ!Qng (1ch ,ệnh, môt tac phẩm ly luân chinh tri vao thoi ky đâu
trong qua trinh hinh thanh tư tưởng Hồ Chi Minh, nhưng đo la môt tac phẩm
co y nghia quan trong đôi với cach mang Việt Nam. No đã đát nên mong co
sở ly luân không chi cho việc thanh lâp Dang Công san Việt Nam, ma con la
cho đưong lôi chiên lưoc, sach lưoc cach mang Việt Nam. Chinh vi vây, nôi
dung ly luân cua tac phẩm co tac dung chi đao hoat đông thuc tiên đôi với
cach mang Việt Nam cho ca mãi vê sau nay.
Đ!Qng (1ch ,ệnh con la môt mâu muc vê hinh thuc diên đat va
truyên thu chu nghia Mac - Lênin vao quân chung nhân dân ở môt nước
thuôc đia nua phong kiên, nên kinh tê k‚m phat triển, trinh đô dân tri lac hâu.
Do con la su thể nghiệm cua chu nghia Mac-Lênin vao thuc tiên cach mang
thê giới.
Đ!Qng (1ch ,ệnh, môt tac phẩm ly luân chinh tri phong phu va sâu
sác vê nôi dung trong sang va khoa hoc vê hinh thuc nghệ thuât.
II - HƯÓNG DAN HÇC TAP
1. Hoan canh ra đoi, vi tri của tac phẩm Đ!Qng (1ch ,ệnh cua Hồ Chi
Minh•
2. Trinh bay nhung nôi dung chu yêu vê con đưong cach mang ở Việt
Nam đưoc thể hiện trong tac phẩm Đ!Qng (1ch ,ệnh cua Hồ Chi Minh•
3. Phân tich y nghia va các gia tri của tac phẩm Đ!Qng (1ch ,ệnh cua
Hồ Chi Minh•
NGUYÊN VÄN TÁC PHẢM ~ĐƯỜNG KÁCH MJNH¨
(Theo Hô Chí Minh toàn tçp - Nhà xuât ban Chính tr| Quôc gia -
Hà Nçi, 2000 - Tçp 2 - Trang 2‚“ dên 31”)
124
TƯ CÁCH MÇT NGƯỜI CÁCH MJNH
Tu minh phai lam
Cân kiệm
Hoa ma không tư
Ca quyêt sua l„i minh
Cẩn thân ma không nhut nhat.
Hay hoi
Nhân nai (chiu kho)
Hay nghiên cuu, xem x‚t
Vi công vô tư
Không hiêu danh, không kiêu ngao
Noi thi phai lam
Giu chu nghia cho vung
Hy sinh
It long tham muôn vât chât
Bi mât
Dôi ngưoi phai
Với tung ngưoi thi khoan thu
Với đoan thể thi nghiêm
Co long bay v• cho ngưoi
Truc ma không tao bao
Hãy xem x‚t ngưoi.
Lam việc phai
Xem x‚t hoan canh kÿ cang
Quyêt đoan
Dung cam
Phuc tung đoan thể
VI SAO PHAI VIET SÁCH NÀY•
1. Pham lam việc gi cung vây, bât ky lớn b‚, bât ky kho dê, nêu không
ra suc thi chác không thanh công. Tuc ngu Tau co câu: 'Sư tu bát tho tât
dung hêt suc¨. Sư tu manh biêt chung nao, nêu bát tho thi co kho gi, thê ma
con phai dung hêt suc, huông gi lam việc to tat như việc giai phong gông cum
nô lệ cho đồng bao, cho nhân loai, nêu không hêt suc thi lam sao đưoc.
2. Lai nhiêu ngưoi thây kho thi ngã long, không hiểu ráng 'nước chay
đa mon¨ va 'co công mai sát co ngay nên kim¨. Việc gi kho cho mây, quyêt
tâm lam chác đưoc, it ngưoi lam không nôi, nhiêu ngưoi đồng tâm hiệp luc
ma lam thi phai nôi. Doi nay lam chưa xong thi đoi sau nôi theo lam thi phai
xong.
3. Muôn đồng tâm hiệp luc, muôn bên gan thi trước hêt ai ai cung phai
hiểu r‹ vi sao ma phai lam, vi sao ma không lam đưoc, vi sao ma ai ai cung
phai ganh môt vai, vi sao phai lam ngay không nên ngưoi nay ngồi cho ngưoi
khac. Co như thê muc đich mới đông, muc đich co đông, chi mới đồng, chi
co đông, tâm mới đông, tâm đã đông, lai phai biêt cach lam thi lam mới
chong.
125
4. Ly luân va lich su cach mệnh co nhiêu sach lám. Phap no so, nên
câm chung ta hoc, câm chung ta xem, cho nên đồng bao ta đôi với 2 chu cach
mệnh con lo mo lám. Co ngưoi biên ch‚p đê xướng ra môt chut lai lam môt
cach rât hồ đồ; hoác xui dân bao đông ma không bay cach tô chuc; hoác lam
cho dân quen tinh … lai, ma quên tinh tu cưong.
5. Muc đich sach nay la để noi cho đồng bao ta biêt r‹: (1) Vi sao
chung ta muôn sông thi phai cach mệnh. (2) Vi sao cach mệnh la việc chung
cua dân chung chu không phai việc môt hai ngưoi. (3) Dem lich su cach
mệnh cac nước lam gưong cho chung ta soi. (4) Dem phong trao thê giới noi
cho đồng bao ta r‹. (5) Ai la ban ta• Ai la thu ta• (6) Cach mệnh thi phai lam
thê nao•
6. Sach nay muôn noi cho ván tát, dê hiểu, dê nhớ. Chác co ngưoi s•
chê ráng, ván chưong cut quẩn. Vâng” Dây noi việc gi thi noi rât gian tiện,
mau mán, chác chán như 2 lân 2 la 4, không tô v• trang hoang gi ca.
Hon sau mưoi nám nay, đê quôc chu nghia Phap đap trên đâu; hon hai
mưoi triệu đồng bao hâp hôi trong vong tu đia. Phai kêu to, lam chong để cuu
lây giông noi, thi gio đâu ranh ma v• voi trau chuôt”.
Sach nay chi ước ao sao đồng bao xem rồi thi nghi lai, nghi rồi thi tinh
dây, tinh rồi thi đung lên đoan kêt nhau ma lam cach mệnh.
Ván chưong va hy vong sach nay chi ở trong hai chu: Cach mệnh”
Cach mệnh”” Cach mệnh”””
CÁCH MJNH
1. Cách m•nh là gŒ•
'Cach mệnh la pha cai cu đôi ra cai mới, pha cai xâu đôi ra cai tôt.
Vi du: —ng Galilê (1633) la khoa hoc cach mệnh 'Ngay xưa ai cung
tưởng ráng gioi tron đât vuông, nhân kinh nghiệm va trác đac¨
23
, ông ây mới
quyêt ráng trai đât tron va chay chung quanh mát troi.
—ng Srephexông (1800) la co khi cach mệnh. Ngay xưa chi đi bô va đi
xe ngua k‚o; ông ây mới lam ra xe lua.
—ng Dacuyn (1859) la cach vât cach mệnh
24
. Ngay xưa không ai hiểu
r‹ su sinh hoa
25
cua van vât, ông ây mới nghiên cuu ra vi sao ma co su sinh
hoa ây.
—ng Cac Mac la kinh tê hoc cach mệnh. —ng ây nghiên cuu r‹ rang tư
ban chu nghia, đê quôc chu nghia, giai câp tranh đâu, vân vân ở đâu ma sinh
ra; lich su no thê nao, hiện tưong no thê nao, va kêt qua no s• ra thê nao.
2. Cách m•nh c– mây thú•
•y la tư tưởng cach mệnh, dân chung cach mệnh thi co 3 thu:
A. Tư ban cach mệnh.
B. Dân tôc cach mệnh.
C. Gai câp cach mệnh.
Tư ban cach mệnh như Phap cach mệnh nám 1789. Mÿ cach mệnh đôc
lâp nám 1776 (đuôi Anh), Nhât cach mệnh nám 1864.
23
. Tr/c */cF *o */c:
24
. &1ch vật c1ch ,ệnh F sinh vật c1ch ,ệnh:
25
. =inh ho1F nLy n6 v< .iYn *Oi:
126
Dân tôc cach mệnh như Ytali đuôi cưong quyên €o nám 1859. Tau
đuôi Mãn Thanh nám 1911.
Giai câp cach mệnh như công nông Nga đuôi tư ban va gianh lây
quyên nám 1917.
3. VŒ sao mà sinh ra tu ban cách m•nh•
A. Tư ban ở thanh phô la tư ban mới, no co lo may va lam ra hang hoa.
Co lo may thi muôn co nhiêu tho lam công cho no. Lam ra hang hoa thi muôn
nhiêu ngưoi mua cua no. Muôn nhiêu ngưoi mua ban thi muôn giao thông
tiện loi.
B. Tư ban ở hưong thôn la đia chu, no muôn giu nhung chê đô phong
kiên, thô đia nhân dân; ở ch„ nao chu quyên đêu la vê tay bon quyên quy ở
đây ca; no đôi với nhân dân, no coi như trâu, như lon, no bát ở yên môt ch„
để cay ruông cho no, no đôi với ngưoi đi buôn, thi hang hoa no muôn lây
thuê bao nhiêu thi lây, không co chung đô, tiên bac m„i xu môt thu, đi lai
phai xin chung no cho ph‚p, no lam nhiêu cach trở ngai cho việc buôn ban
mới.
Dia chu hêt suc ngán trở tư ban mới, tư ban mới hêt suc pha đia chu,
hai bên xung đôt nhau lam thanh ra tư ban cach mệnh.
Không bao gio hai tui nay chông nhau kich liệt va r‹ rang, dê thây
báng bên Mÿ. Nám 1861 đên 1865, mây tinh phia Bác (tư ban mới) cu binh
đanh lai mây tinh phia Nam (điên chu) như 2 nước thu đich vây.
4. VŒ sao mà sinh ra dân tçc cách m•nh•
Môt nước cây co suc manh đên cướp môt nước yêu, lây v‹ luc cai tri
dân nước ây, va gianh hêt ca quyên kinh tê va chinh tri. Dân nước ây đã mât
ca tu do đôc lâp, lai lam ra đưoc bao nhiêu thi bi cưong quyên vo v‚t bây
nhiêu.
No đã cướp hêt san vât, quyên loi cua dân rồi, khi co giác dã, no lai bát
dân đi linh chêt thay cho no. Như trong trân Šu chiên 1914 - 1918, Tây bát ta
đi linh, sau lai gia thuê gia sưu. Danh đưoc thi no hưởng loi quyên, thua thi
minh đã chêt ngưoi lai hai cua.
Noi tom lai la bon cưong quyên nay bát dân tôc kia lam nô lệ, như
Phap với An Nam. Dên khi dân nô lệ ây chiu không n„i nua, tinh ngô lên,
đoan kêt lai, biêt ráng tha chêt đưoc tu do hon sông lam nô lệ, đồng tâm hiệp
luc đanh duôi tui ap buc minh đi; ây la dân tôc cach mệnh.
‚. VŒ sao mà sinh ra giai câp cách m•nh•
Trong thê giới co 2 giai câp:
A. Tư ban (không lam công ma hưởng loi).
B. Công va nông (lam kho nhoc ma ch•ng đưoc hưởng) .
Như ngưoi tho An Nam, lam ở mo than Hon Gay, môt ngay lam 11
gio, đâu nám lam đên cuôi, môt ngay chi đưoc 3 hao, án ch•ng đu án, mác
không co mác, đau không co thuôc, chêt không co hom.
Con anh chu mo ây không bao gio nhung tay đên việc gi, ma no án
sung mác sướng, lên ngua xuông xe, m„i nám lai đưoc mây mưoi triệu đồng
127
loi (nám 1925 no đưoc 17.000.000 đồng). Thu hoi 17 triệu ây tháng chu Tây
lam ra hay la công nhân An Nam lam ra•
Dân cay ta ruông không co ma cay, ma tui đồn điên Tây no chiêm hêt
122.000 mâu ruông tôt ở Trung Ky, 150.000 mâu ở Nam Ky.
Dân ta noi thi không đu án, noi thi chêt đoi, ma điên chu m„i nám no
ban gao gân 1.000 triệu quan tiên Tây
26
(nám 1925 no ban 911,477 quan).
Nước ta như vây, cac nước cung như vây. Công nông không chiu nôi,
đoan kêt nhau đanh đuôi tư ban đi, như bên Nga, ây la giai câp cach mệnh;
noi tom lai la giai câp bi ap buc cach mệnh
27
để đap đô giai câp đi ap buc
minh.
—. Cách m•nh chia làm mây thú•
Cach mệnh chia ra hai thu:
A. Như An Nam đuôi Phap, •n Dô đuôi Anh, Cao Ly (nay la Triêu
Tiên) đuôi Nhât, Philippin đuôi Mÿ, Tau đuôi cac đê quôc chu nghia để gianh
lây quyên tu do binh đ•ng cua dân nước minh, ây la dân tôc cach mệnh.
B.Tât ca dân cay, ngưoi tho trong thê giới bât ky nước nao, noi nao
đêu liên hop nhau lai như anh em môt nha, để đâp đô tât ca tư ban trong thê
giới, lam cho nước nao, dân nao cung đưoc hanh phuc, lam cho thiên ha đai
đồng - ây la thê giới cach mệnh.
Hai thu cach mệnh đo tuy co khac nhau, vi dân tôc cach mệnh thi chưa
phân giai câp, nghia la sÿ, nông, công, thưong đêu nhât tri chông lai cưong
quyên. Con thê giới cach mệnh thi vô san giai câp đung đâu đi trước. Nhưng
2 cach mệnh ây vân co quan hệ với nhau. Vi du: An Nam dân tôc cach mệnh
thanh công thi tư ban Phap yêu, tư ban Phap yêu thi công nông Phap lam giai
câp cach mệnh cung dê. Va nêu công nông Phap cach mệnh thanh công, thi
dân tôc An Nam s• đưoc tu do.
Vây nên cach mệnh An Nam với cach mệnh Phap liên lac với nhau.
“. Ai là nhüng nguòi cách m•nh•
Vi bi ap buc ma sinh ra cach mệnh, cho nên ai ma bi ap buc cang náng
thi long cach mệnh cang bên, chi cach mang cang quyêt. Khi trước tư ban bi
phong kiên ap buc cho nên no cach mệnh. Bây gio tư ban lai đi ap buc công
nông, cho nên công nông la ngưoi chu cach mệnh
1. La vi công nông bi ap buc manh hon,
2. La vi công nông la đông nhât cho nên suc manh hon hêt,
3. La vi công nông la tay không chân roi, nêu thua thi chi mât môt cai
kiêp khô, nêu đưoc thi đưoc ca thê giới, cho nên ho gan goc. Vi nhung cớ ây,
nên công nông la gôc cach mệnh; con hoc tro, nha buôn nho, điên chu nho
cung bi tư ban ap buc, song không cuc khô báng công nông; 3 hang ây chi la
bâu ban cach mệnh cua công nông thôi.
”. Cách m•nh kh– hay là dŽ•
Sua cai xã hôi cu đã mây ngan nám lam xã hôi mới, ây la rât kho.
Nhưng biêt cach lam, biêt đồng tâm hiệp luc ma lam thi chác lam đưoc, thê
26
. Đ7ng Uhr>ng Uh1p:
27
. #iai cPp .J 1p .Vc c1ch ,ệnh) tVc l< giai cPp .J 1p .Vc l<, c1ch ,/ng:
128
thi không kho. Kho dê cung tai minh, minh quyêt chi lam thi lam đưoc.
Nhưng muôn lam cach mệnh thi phai biêt:
A. Tui tư ban va đê quôc chu nghia no lây tôn giao va ván hoa lam cho
dân ngu, lây ph‚p luât buôc dân lai, lây suc manh lam cho dân so, lây phu
quy lam cho dân tham. No lam cho dân nghe đên 2 chu cach mệnh thi so
rung minh.
Vây cach mệnh trước phai lam cho dân giac ngô.
B. Dân khô qua hay lam bao đông, như dân An nam ở Trung Ky khang
thuê, Ha Thanh đâu đôc, Nam Ky pha kham; không co chu nghia, không co
kê hoach, đên n„i thât bai mãi.
Vây cach mệnh phai giang giai ly luân va chu nghia
28
cho dân hiểu.
C. Dân vi không hiểu tinh thê trong thê giới, không biêt so sanh, không
co mưu chước, chưa nên lam đã lam, khi nên lam lai không lam.
Cach mệnh phai hiểu phong triêu thê giới, phai bay sach lưoc cho dân.
D. Dân thưong chia r• phai nay bon kia, như dân ta ngưoi Nam thi
nghi ngưoi Trung, ngưoi Trung thi khinh ngưoi Bác, nên n„i yêu suc đi, như
đua m„i chiêc m„i noi.
Vây nên suc cach mệnh phai tâp trung, muôn tâp trung phai co đang
cach mệnh.
˜. Cách m•nh truóc hêt phai c– cái gŒ•
Trước hêt phai co đang cach mệnh, để trong thi vân đông va tô chuc
dân chung, ngoai thi liên lac với dân tôc ap buc va vô san giai câp moi noi¨.
Dang co vung cach mệnh mới thanh công, cung như ngưoi câm lai co vung
thuyên mới chay. Dang muôn vung thi phai co chu nghia lam côt, trong đang
ai cung phai hiểu, ai cung phai theo chu nghia ây. Dang ma không co chu
nghia cung như ngưoi không co tri khôn, tau không co ban chi nam.
Bây gio hoc thuyêt nhiêu, chu nghia nhiêu, nhưng chu nghia chân
chinh nhât, chác chán nhât, cach mệnh nhât la chu nghia Lê nin.
LJCH SŠ CÁCH MJNH M™
1. L|ch sš M› thê nào•
Thê k… thu 14 vê trước, chưa ai biêt Mÿ ở đâu. Dên nám 1492, ngưoi
buôn tên la Christophe Colomb đi tau buôn muôn qua •n Dô, nhưng đi lac
đưong, may lai gáp châu Mÿ. Dân xu ây la loai da đo, chi đi sán bán không
biêt buôn ban va lam nghê.
Tu luc Colomb tim ra châu Mÿ, thi ngưoi cac nước bên Šu tran qua
đây lam án. Ngưoi da tráng muôn bát ngưoi da đo lam nô lệ, nhưng no không
chiu lam, thi chung giêt mon giêt moi ngưoi da đo đi, rồi bát ngưoi da đen
bên Phi qua lam cho chung no.
Ngưoi Šu qua Mÿ thi nước nao cung co, nhưng đông nhât la ngưoi
Anh (3.000.000 ngưoi). Vi vây, Anh gianh Mÿ lam thuôc đia.
2. VŒ sao mà M› làm cách m•nh•
28
#iLng giLi le luận v< chủ nghSa) tVc l< giLng giLi le luận c1ch ,/ng v< chủ nghSa '1cE jê nin:
129
Thô san Mÿ rât giau, đồng, sát, than, bông, lua, trâu bo, vân vân, vât gi
cung nhiêu. Anh thi tham muôn hôt vê cho minh ca, cho nên đát ra ba ph‚p
như sau nay:
1. Co bao nhiêu thô san, Mÿ phai cung câp cho Anh hêt, không đưoc
ban cho cac nước khac.
2. Dân Mÿ không đưoc lâp ra lo may va hôi buôn ban.
3. Cac nước không đưoc vao buôn ban với Mÿ, chi Anh đưoc buôn ban
ma thôi.
Vi ba điêu ây, lai thêm thuê ma náng nê, lam cho kinh tê Mÿ rât khôn
đôn, nên tu nám 1770, dân Mÿ tuc minh 'tẩy chay¨ Anh.
3. Phong tri•u ây kêt qua ra thê nào•
Dep, va bát nhung ngưoi câm đâu lam tôi. M„i lân bát môt ngưoi câm
đâu, thi dân cang tuc giân thêm. Dên nám 1775, khi linh Anh bát mây ngưoi
câm đâu nua, dân k‚o nhau ra cuu, lai bi linh Anh giêt chêt 9 ngưoi. Việc nay
như lua roi vao thuôc sung, dân tôc qua thi nô, sông chêt cung quyêt đuôi
đưoc Chinh phu Anh mới thôi.
Cach môt nám sau, đên ngay 4 thang 7 nám 1776 thi cach mệnh đưoc
va Mÿ tuyên bô đôc lâp, va nước Mÿ thanh ra nước công hoa.
Bây gio Mÿ co 48 tinh va 110.000.000 dân.
4. Ý nghœa cách m•nh M› vói cách m•nh An Nam thê nào•
1. Chinh sach Phap đôi với An Nam bây gio xâu hon Anh đôi với Mÿ
trước, vi Phap đã vo v‚t hêt cua cai dân ta, đã ngán câm dân ta lam việc nay
việc khac, no lai bát dân ta hut thuôc phiện va uông rưou. Anh chi ham tiên
Mÿ, Phap đã ham tiên lai muôn mât noi, mât giông An Nam đi. Thê ma dân
An Nam con chưa hoc Mÿ ma lam cach mệnh.
2. Trong loi tuyên ngôn cua Mÿ co câu ráng: 'Gioi sinh ra ai cung co
quyên tu do, quyên giu tinh mệnh cua minh, quyên lam án cho sung sướng ...
Hê Chinh phu nao ma co hai cho dân chung, thi dân chung phai đâp đô Chinh
phu ây đi, va gây nên Chinh phu khac...¨
Nhưng bây gio Chinh phu Mÿ lai không muôn cho ai noi đên cach
mệnh, ai đung đên Chinh phu”
3. Mÿ tuy ráng cach mệnh thanh công đã hon 150 nám nay, nhưng
công nông vân cu cuc khô, vân cu lo tinh cach mệnh lân thu hai.
•y la vi cach mệnh Mÿ la cach mệnh tư ban, ma cach mệnh tư ban la
chưa phai cach mệnh đên noi.
Chung ta đã hy sinh lam cach mệnh, thi nên lam cho đên noi, nghia la
lam sao cach mệnh rồi thi quyên giao cho dân chung sô nhiêu; chớ để trong
tay môt bon it ngưoi. Thê mới khoi hy sinh nhiêu lân, thê dân chung mới
đưoc hanh phuc.
CÁCH MJNH PHÁP
1. VŒ sao Pháp c– phong tri•u cách m•nh•
Hồi thê k… 18, vua kiêu xa dâm dât; quy tôc va bon cô đao thi hoanh
hanh; thuê náng dich phiên, dân tinh khôn khô.
130
Phân thi Canađa va •n Dô, nguyên la thuôc đia Phap, nay bi Anh vo
mât.
Phân thi nhung ngưoi hoc thuc như ông Môngtexkio (1755) Vônte va
Rutxô (1778) tuyên truyên chu nghia tu do binh đ•ng.
Phân thi phong triêu cach mệnh Anh (ông Krômven ch‚m vua Anh va
lâp công hoa chinh phu nám 1653) con mới, va phong triêu dân chu Mÿ
(1776) vua qua.
Nhât la vi tư ban mới bi tui phong kiên ngán trở, dân thi bi vua quy tôc
va cô đao ap buc. Vây nên tư ban mới liên hiệp với hoc tro, dân cay va ngưoi
tho để pha phong kiên.
2. Cách m•nh Pháp khoi t• bao giò•
Vua thây dân chôn rôn, thi bát bớ nhung ngưoi tuyên truyên va tô
chuc. Dân thây vây thi tuc qua, đên ngay 14 thang 7 nám 1789 k‚o nhau đên
pha kham lớn (Baxti). Vua đem linh vê giu kinh đô; dân lai tô chuc cach
mệnh đôi để phong chông lai. Vua lui ra ở tai tinh V‚cxây.
Ngay 5 thang 10 nám ây, tho thuyên đan ba con gai Pari k‚o nhau đên
V‚cxây bát vua vê khai hôi, va ky to tuyên ngôn:
1. La bo chê đô phong kiên, giai phong nông nô.
2. La đem cua cac nha tho đao lam cua Nha nước.
3. La cho dân tu do lam bao, tô chuc, vân vân.
4. La lâp hiên phap, nghia la vua không đưoc chuyên quyên.
1792, vi vua câu cuu với ngoai quôc va thông với bon phan cach mệnh,
dân mới bo vua ma lâp ra công hoa.
1793, ngay 21 thang 1 lam an vua va vo con vua la phan quôc tác, rồi
đem ra ch‚m.
3. Các nuóc Au châu dôi vói cách m•nh Pháp thê nào•
Dân cac nước thi đêu mung thâm va tan thanh. Nhưng vua va quy tôc
cac nước thi so dân minh bát chước dân Phap, cho nên bên ngoai chung no
liên binh đanh cach mệnh ma bên trong thi giup cho tui phan cach mệnh.
Dân Phap tuy lưong thuc it, sung ông thiêu, nhưng chi cho gan cach
mệnh ma trong dep nôi loan, ngoai pha cưong quyên. Hôi ây linh cach mệnh
goi la 'linh không quân¨, ngưoi không co non, k• không co giay, ao rach
quân tua, mát gây bung đoi. Thê ma linh ây đên đâu, thi linh ngoai quôc thua
đây, vi ho gan liêu hy sinh qua, không ai chông nôi.
Thê thi biêt: môt ngưoi cach mệnh co gan, hon môt ngan ngưoi vô chi.
4. Pháp cách m•nh dên mây lân•
Nám 1792 đên 1804 Công hoa lân 1. Nám 1804 Napôlêông phan cach
mệnh lên lam hoang đê.
Nám 1814 cac nước đanh Napôlêông thua rồi đem dong vua cu lên
ngôi đên 1848.
Nám 1848 lai cach mệnh lân thu 2.
Nám 1852 chau Napôlêông lai phan cach mệnh lên lam vua.
Nám 1870 nhân thua Duc, Napôlêông thu 3 bo chay, Phap lai lâp lên
Công hoa lân thu 3.
131
‚. Pa ri công xž là gŒ•
Nám 1871 vua Phap thua chay rồi, linh Duc tới vây kinh đô Phap la Pa
ri. Tư ban Phap cát 2 tinh cung cho Duc để câu hoa. Vi giác giã ma chêt
nhiêu ngưoi, hai nhiêu cua. Dân không banh án, tho không công lam. Ngay
18 thang 3, tho thuyên Pa ri n„i lên lam cach mệnh công san (Công xã).
Vi tho thuyên con non nớt, tô chuc không kh‚o, va lai Duc giup cho tư
ban Phap đanh lai tho thuyên, nên cuôi thang 5 thi cach mệnh thât bai.
—. Mµc dích công xž ây thê nào•
Khi vua lây đưoc Pa ri rồi, thi Công xã lâp lên Chinh phu dân va tuyên
bô ráng Công xã s• thuc hanh nhung việc nay:
1. Bao nhiêu co quan sinh san riêng đêu đem lam cua công.
2. Tât ca tr• con trong nước, bât ky con trai con gai, đêu phai đi hoc.
Hoc phi Nha nước phai cho.
3. Dân co quyên tu do tô chuc, lam bao, khai hôi, xuât dưong, v.v...
4. Bât ky đan ông đan ba, ai cung đưoc quyên chinh tri, tuyển cu va
ung cu.
5. Chinh phu tu dân cu lên, va dân co quyên thay đôi Chinh phu.
“. Kêt qua Công xž ra thê nào•
Tư ban Phap khi ây như nha chay hai bên, bên thi Duc bát chiu đâu,
bên thi cach mệnh nôi trước mát. Tư ban Phap thê chiu nhuc với Duc, chu
không chiu hoa với cach mệnh. Duc thây cach mệnh cung so, cho nên hêt
long giup tư ban Phap đanh lai cach mệnh. Luc Phap vua hang thi Duc bát bo
hêt linh, chi cho 40.000culit ma thôi. Khi cach mệnh nôi lên, Duc lai cho
ph‚p tư ban Phap thêm lên 100.000 linh để dep cach mệnh.
Xem vây thi hiểu ráng: 'Tư ban không co Tô quôc.
Dep đưoc cach mệnh rồi thi tư ban ra suc bao thu. No giêt hêt 30.000
ngưoi ca đan ông, đan ba, ngưoi gia, tr• con. No đay 28.000 ngưoi. No bát
giam 650 đua tr• con, 850 ngưoi đan ba, 37.000 ngưoi đan ông.
”. Cách m•nh Pháp vói cách m•nh An Nam thê nào•
a) Trong 3 lân cach mệnh, 1789, 1848, 1870, đêu vi dân can đam
nhiêu, nhưng tri thuc it, cho nên để tư ban no loi dung.
b) Pa ri Công xã vi tô chuc không kh‚o va vi không liên lac với dân
cay, đên n„i thât bai.
c) Tư ban no dung chu Tu do, Binh đ•ng, đồng bao để lua dân, xui dân
đanh đô phong kiên. Khi dân đanh đô phong kiên rồi, thi no lai thay phong
kiên ma ap buc dân.
d) Cach mệnh Phap cung như cach mệnh Mÿ, nghia la cach mệnh tư
ban, cach mệnh không đên noi, tiêng la công hoa va dân chu, ky thuc trong
thi no tước luc
29
công nông, ngoai thi no ap buc thuôc đia. Cach mệnh đã 4
lân rồi, ma nay công nông Phap h“ng con phai mưu cach mệnh lân nua mới
hong thoat khoi vong ap buc. Cach mệnh An Nam nên nhớ nhung điêu ây.
˜. Cách m•ng Pháp làm guong cho chŸng ta v• nhüng vi•c gŒ•
Cach mệnh Phap day cho chung ta:
29
. T!3c *o/t:
132
1. Dân chung công nông la gôc cach mệnh, tư ban la hoat đâu, khi no
không loi dung đưoc dân chung nua, thi no phan cach mệnh.
2. Cach mệnh thi phai co tô chuc rât vung bên moi thanh công.
3. Dan ba tr• con cung giup lam việc cach mệnh đưoc nhiêu.
4. Dân khi manh thi quân linh nao, sung ông nao cung không chông
lai.
5. Cach mệnh Phai hy sinh rât nhiêu ngưoi ma không so, ta muôn lam
cach mệnh thi cung không nên so phai hy sinh.
LJCH SŠ CÁCH MJNH NGA
1. Nguyên do cách m•nh Nga t• dâu ra•
Nga la môt nước rât rông, nua nám vê phia châu €, nua nám vê châu
Šu. Dân Nga hon 90 phân la dân cay, không đây 10 phân la tho thuyên. Khi
trước theo chê đô nông nô, nghia la bao nhiêu đât ruông va dân cay đêu ở
dưới quyên đia chu. Dia chu xem nông nô như suc vât, no cho sông đưoc
sông, no bát chêt phai chêt, khi no cân tiên thi no đem nông nô đi ban như
ban trâu ban bo. Nông dân không đưoc bo xu nay qua xu khac.
Chung nua thê k… thu 19, tư ban mới hoi phat đat, no vua mở lo may,
no cân ngưoi lam công, no mới vân đông bo chê đô nông nô để cho dân cay
tới lam với no, đên nám 1861; chê đô nông nô mới bo.
Tư ban mới va đia chu tu đây mới sinh hiêm khach to, ma phong triêu
cach mệnh công nông cung tu đây moc ra.
2. Nông nô du‘c giai ph–ng rôi thŒ làm gŒ•
Dưoc giai phong rồi, ngưoi thi ra thanh phô lam công, ngưoi thi ở lai
lam ruông.
Di lam công thi tiên công it, gio lam nhiêu, phai lam nô lệ cho tư ban,
ở lai đây thi đât ruông it, trâu bo thiêu phai chiu lon phu gia. Dân tiêng tu do
tuy đưoc, ky thuc cu kiêp nô lệ: ngưoi tho thi cuc khô, dân cay cung ch•ng
sướng hon.
Nhung ngưoi co long cach mệnh thi lâp ra đang để liên hiệp dân cay
lai, ma không chu y đên tho thuyên.
Nám 1875 mới co Dang cach mệnh goi la 'Công nhân giai phong¨.
Nám 1878 lai co môt Dang mới goi la 'Công đang¨.
Nhưng hai đang ây ngưoi it suc h†n lai bi chinh phuc bát bớ nhiêu, sau
hoa ra đang kich liệt, chi lo đi am sat vua va cac quan.
3. Kêt qua hai dang ây ra thê nào•
€m sat la lam liêu, va kêt qua it, vi giêt tháng nay con tháng khac, giêt
sao cho hêt• Cach mệnh thi phai đoan kêt dân chung bi ap buc để đanh đô ca
cai giai câp ap buc minh, chu không phai chi nho 5, 7 ngưoi giêt 2, 3 anh
vua, 9, 10 anh quan ma đưoc. Hai đang ây tuy hy sinh hêt nhiêu ngưoi, lam
đưoc nhiêu su am sat oanh liệt, nhưng vi đi sai đưong cach mệnh, không co
suc dân chung lam nên, cho nên bi Chinh phu tri mãi đên n„i tan.
Nám 1883, ông Plêkhanôp lâp nên đang 'Lao đông tu do¨. Dang nay
tô chuc theo cach ông Mã Khác Tư day, nghia la liên hiệp ca dân cay va tho
thuyên lam ca kinh tê va chinh tri cach mệnh.
133
4. Đang này làm vi•c cách m•nh thê nào•
Dang nay lây tho thuyên lam côt cach mệnh, va dân cay phu vao lam
việc rât bi mât.
Œ Nga, ma ta, mât tham nhiêu qua, nên co quan Dang phai lâp ở ngoai
quôc (Luân Dôn).
Nám 1894, ông Lênin vao Dang.
Nám 1898, Dang khai hôi môt lân trong nước, ch•ng may Chinh phu
do ra, bát hêt nhiêu đang viên. Tuy đang viên bi bát, nhưng loi tuyên ngôn
cua Dang đã truyên kháp ca nước, cho nên phong triêu cach mệnh cang ngay
cang cao. Nhung ngưoi chưa bi bát thi hêt suc bi mât tuyên truyên va tô chuc.
It lâu đôi tên la 'Xã hôi dân chu đang¨, sau lai đôi tên ra 'Công san
đang¨.
Nám 1904 - 1905, Nga với Nhât đanh nhau, nhân luc dân tinh xuc ruc,
Dang ra suc vân đông cach mệnh.
5. Sao ma biêt dân tinh xuc ruc ma vân đông•
a) Trước khi đanh Nhât, vua phinh tư ban xuât tiên, lua ho ráng đanh
đưoc thi kinh tê s• phat đat, va tư ban s• đưoc loi to. Sau đanh thua thi tư
ban mât tiên nhiêu ma ch•ng đưoc gi, cho nên oan vua.
b) Tho thuyên gh‚t vua đã s“n nay vi đanh thua lai bi ap buc thêm, lai
thêm gh‚t vua.
c) Dân cay gh‚t vua xưa nay, bây gio đi linh chêt choc nhiêu, va lai
thuê ma náng thêm, long gh‚t vua cung cang ngay cang to.
Ba hang ây muc đich tuy khac nhau, nhưng long gh‚t vua thi như nhau.
Dang biêt vây thi vân đông cach mệnh đuôi vua.
—. LŸc bây giò vua xš trí thê nào•
Vua biêt tho thuyên la háng hai cach mệnh nhât, thi đát cach lam cho
tư ban, dân cay va tho thuyên roi nhau. No xui môt ngưoi cô đao ra tô chuc
công hôi, môt la để hung lac tho thuyên, hai la để do ai háng hai thi bát.
Ngay 9 thang 1 nám 1905, anh cô đao ây (tên la Gapông) đem tho
thuyên đên ch„ vua ở thinh nguyện. Vi anh ta quên bao trước, va vi vua thây
đông ngưoi thi so bao đông, nên sai linh ra dep, bán chêt mât nhiêu ngưoi.
Gapông bo chay ra ngoai quôc. Tho thuyên cac tinh nghe tin ây thi bãi công
va bao đông, lâp ra công nhân hôi nghi.
Cach mệnh chông nhau với vua va Chinh phu tu thang 1 đên thang 10.
Vua môt đưong thi dung linh dep cach mệnh, môt đưong thi gia tuyên bô lâp
ra nghi viện cho đai biểu dân ban việc nước.
“. VŒ sao cách m•nh 1˜0‚ thua•
1. Vi khi đâu tư ban muôn loi dung tho thuyên đâp đô vua; sau no thây
tho thuyên háng hai qua, no so đâp vua rồi lai đâp ca no, cho nên no phan tho
thuyên ma giup cho vua.
2. Vi tho thuyên với dân cay không nhât tri. Khi tho thuyên nôi lên thi
dân cay không theo ngay. Tho thuyên thua rồi, dân cay mới nôi lên, để cho
vua no tri tho thuyên rồi no trở qua tri dân cay.
3. Tho thuyên chưa co kinh nghiệm nhiêu, va tô chuc chưa hoan toan.
134
4. Chưa vân đông linh va sung ông khi giới cua dân it qua.
”. Cách m•nh 1˜0‚ thât b•i, th‘ thuy•n và Đang c– ngž lòng
không•
Không. Trãi qua lân thât bai ây, Dang nghiên cuu lai, phê binh lai, sai
lâm ở đâu, vi sao ma thât bai• Biêt r‹ rang nhung ch„ khuyêt điểm ma sua
sang lai. Cung như r†n môt con dao, thu cát mới biêt ch„ nao sác, ch„ nao
cun; sau cu theo ch„ cun ma mai, con dao mới tôt.
Nho chuyên thât bai 1905, tho thuyên mới hiểu ráng: môt la phai tô
chuc vung vang, hai la phai liên lac với dân cay, ba la phai vân đông linh,
bôn la không tin đưoc tui đê huê, nám la biêt tư ban va vua cung la môt tui,
muôn đuôi vua thi phai đuôi ca tư ban.
Cach mệnh 1905 thât bai lam gưong cho cach mệnh 1917 thanh công.
˜. L|ch sš cách m•nh 1˜1“ thê nào•
Cach mệnh 1917 co mây cớ sau nay:
1. Khi Šu chiên, đê quôc chu nghia Anh va Phap loi dung vua Nga
đanh lai Duc. Nhưng vua Nga lôi thôi, tiêu hêt nhiêu tiên, chêt hêt nhiêu linh,
tât bi Duc đanh thua mãi. Cac đê quôc chu nghia ây giân va giup cho tư ban
đẩy vua đi.
2. Tư ban giân vua chi tin dung bon quy tôc câm binh quyên, bon quy
tôc lai vô tai, đanh đâu thua đo. Va tư ban bên Nga phân nhiêu la chung với
tư ban Anh va Phap; nêu Nga thua Duc, thi ch•ng nhung tư ban Nga, ma tư
ban Anh va Phap cung nguy, va nêu cu để vua thi chác thua. Vây nên tư ban
cung muôn đẩy vua.
3. Tho thuyên va dân cay đôi với vua như đôi với thu đich đã đanh.
4. Bon hoat đâu nhân co hôi ây, thi loi dung 2 bon nay đuôi vua cho tư
ban Nga va đê quôc chu nghia Anh va Phap. Tư ban va đê quôc chu nghia lai
loi dung bon hoat đâu.
10. Bçn ho•t dâu làm thê nào•
Nhân dip linh chêt nhiêu, dân gian đoi khô, tho thuyên thât nghiệp,
Chinh phu lôi thôi; bon hoat đâu xui dân ráng bây gio cach mệnh đuôi vua đi,
thi ruông đât s• vê dân cay, công xưởng s• vê ngưoi tho, nhân dân s• đưoc
quyên Chinh phu, chiên tranh s• hoa ra hoa binh.
Ch•ng ngo luc thang 2 đuôi vua đi rồi, tui hoat đâu va tui tư ban lên
câm chinh quyên, bao nhiêu loi nguyên ước chung no quên hêt. Chung no cu
bát linh đi đanh; ruông đât cu ở tay đia chu, lo may cu ở tay nha giau; công
nông không đưoc du vao Chinh phu.
11. Sao Đang Cçng san không ra tay làm•
Khi cach mệnh đuôi vua, Dang Công san vân đung đâu dân chung.
Nhưng luc ây đang viên hãy con it, va hoan canh chưa đên, nên chưa giut lây
chinh quyên.
Cach mệnh xong luc thang 2. Tu thang 2 đên thang 4, dân nhiêu ngưoi
con tưởng ráng Chinh phu mới chưa kip thi hanh nhung việc loi dân, vi chưa
co thi gio.
135
Dên thang 4 thi ông Lênin va nhiêu đ„ng chi ở ngoai quôc vê. Tu
thang 4 đên thang 11, Chinh phu mới thi m„i ngay lô mát phan cach mệnh ra.
Con đang viên công san phân thi đi tuyên truyên cho dân ráng: 'Dây, cac anh
xem đây, tui hoat đâu la thây tớ cua tư ban va đê quôc chu nghia, chung no
ch•ng hon gi vua...¨, lam cho ai cung oan. Chinh phu mới, phân thi lon vao
nông, công, binh, tô chuc bi mât để thuc hanh công san cach mệnh.
12. Cçng san cách m•nh thành công bao giò•
Cuôi thang 10, đâu cung co tô chuc ca rồi, ai cung muôn cu su. Nhưng
ông Lê nin bao: Khoan đã” Cho it bua nua cho ai ai cung phan đôi Chinh
phu, luc ây s• cu su¨. Dên ngay 5 thang 11, Chinh phu khai hôi để ban bô
ph‚p luât mới, ma ph‚p luât ây thi loi cho tư ban ma hai cho công, nông. —ng
Lê nin noi với đang viên ráng: Mồng 6 cu su thi sớm qua, vi dân chưa biêt
luât lệ xâu ây, ma chưa biêt luât lệ ây thi chưa gh‚t Chinh phu lám. Mồng 8
cu su thi muôn qua vi khi ây thi Chinh phu đã biêt ráng dân oan va đã phong
bi nghiêm ngát rồi.
Qua nhiên ngay mồng 7 Dang Công san ha linh cach mệnh, thi tho
thuyên ao đên vây Chinh phu, dân cay ao đên đuôi đia chu. Chinh phu phai
linh ra dep, thi linh ua theo tho thuyên ma trở lai đanh Chinh phu.
Tu bua ây, Chinh phu hoat đâu bo chay, Dang Công san câm quyên, tô
chuc ra Chinh phu công, nông, binh, phat đât ruông cho dân cay, giao công
xưởng cho tho thuyên, không bát dân đi chêt cho tư ban va đê quôc chu nghia
nua, ra suc tô chuc kinh tê mới, để thuc hanh chu nghia thê giới đai đồng.
13. Cách m•nh Nga dôi vói cách m•nh An Nam thê nào•
Trong thê giới bây gio chi co cach mang Nga la đã thanh công va thanh
công đên noi, nghia la dân chung đưoc hưởng cai hanh phuc tu do, binh đ•ng
thât, không phai tu do va binh đ•ng gia dôi như đê quôc chu nghia Phap
khoe khoang bên An Nam. Cach mệnh Nga đã đuôi đưoc vua, tư ban, đia chu
rồi, lai ra suc cho công, nông cac nước va dân bi ap buc cac thuôc đia lam
cach mang để đâp đô tât ca đê quôc chu nghia va tư ban trong thê giới.
Cach mệnh Nga day cho chung ta ráng muôn cach mệnh thanh công thi
phai dân chung (công nông) lam gôc, phai co đang vung bên, phai bên gan,
phai hy sinh, phai thông nhât. Noi tom lai la phai theo chu nghia Mã Khác Tư
va Lênin.
QU•C TE
1. Quôc tê là gŒ•
Quôc tê nghia la ngưoi trong thê giới, bât ky nước nao, dân tôc nao, co
môt muc đich như nhau, hop suc nhau để lam cho đên muc đich ây. Như cac
đê quôc chu nghia liên lac nhau, để đ† n‚n cac dân h†n yêu (Phap liên lac
Tây Ban Nha để đanh lây An Nam, liên lac Nhât để giu An Nam, v.v..), cac
tư ban liên lac nhau để tước luc tho thuyên Duc). Tho thuyên cac nước liên
lac nhau để chông lai tư ban (như Hôi đồng công nhân quôc tê). Chung ta
cach mệnh thi cung phai liên lac tât ca nhung đang cach mệnh trong thê giới
để chông lai tư ban va đê quôc chu nghia (như Dệ tam quôc tê).
2. Đ• tam quôc tê là gŒ•
136
Muôn biêt Dệ tam quôc tê la gi thi trước phai biêt Dệ nhât va Dệ nhi
quôc tê đã.
Tu thê k… thu 18 trở xuông, tư ban phat đat rât thinh, ap buc tho thuyên
rât nghiệt. Tho thuyên bi ap buc thi tinh cach phan đôi, như tô chuc công hôi,
bãi công bao đông. Nhưng hâu hêt tinh nao biêt tinh nây, nước nao biêt nước
nây ma thôi, cho nên suc không manh lám.
Nám 1840, tho thuyên Duc lâp ra môt hôi tên la Nhân quyên hôi. Khẩu
hiệu hôi ây la 'Trong thê giới ai cung la anh em¨. Khẩu hiệu ây tuy rât hay,
nhưng không đung, vi bon tư ban đê quôc chu nghia va phan cach mệnh la
thu đich dân, goi chung la anh em sao đưoc•
Nám 1847, hôi ây sua lai la: 'Toan thể giới vô san giai câp liên hop
hôi¨. —ng Mã Khác Tư va –ngghen vao hôi ây. Nho hai ông ây sua chưong
trinh lai, va khẩu hiệu hôi la: Dâp đô tư ban chu nghia - tho thuyên gianh lây
chinh quyên - lam cho thê giới đai đồng.
3. Hai hçi ây c– phai Đ• nhât và Đ• nh| quôc tê không•
Không phai. Trong hai hôi tuy la co tho thuyên Duc va Phap vao,
nhưng hôi viên co it, suc luc con yêu chưa lam đưoc gi. Ch•ng qua la biểu
hiện ráng tho thuyên cac nước phai giup đõ lân nhau va bác câu cho Dệ nhât
quôc tê đi.
Nám 1862 ở Kinh đô Anh (Luân Dôn) mở hôi đâu xao; tư ban cac
nước phai công nhân qua xem x‚t cac may moc. Công nhân lai gáp nhung
ngưoi cach mệnh Nga, Duc, Phap va cac nước khac trôn ở đây. Hai bên ban
bac lâp môt hôi cach mang thê giới.
Nám 1864, (ngay 28 thang 2) mới lâp thanh Dệ nhât quôc tê.
4. Đ• nhât quôc tê làm du‘c nhüng vi•c gŒ•
Hôi ây tuy co nhiêu ngưoi câm đâu tho thuyên cac nước vao, nhưng vi:
1.Ngưoi con it.
2. Cac công hôi trong cac nước con yêu,
3. Không thông nhât cho nên chi tuyên truyên chu nghia công san ma
chưa lam đưoc việc gi lớn.
Không thông nhât la vi ba chu nghia chông nhau:
1. Chu nghia Pruđông (Phap);
2. Chu nghia Bacunin (Nga);
3. Chu nghia Mã Khác Tư (Duc) (xem đoan chu nghia cach mệnh thi
biêt).
Sau luc Pari Công xã thât bai, nhiêu hôi viên bi chêt, bi bát, nên hôi
tiêu điêu dân, đên 1874 thi giai tan.
Dệ nhât quôc tê tuy chi đung đưoc 10 nám, nhưng khẩu hiệu 'Toan thê
giới vô san giai câp liên hop lai”¨ va tinh thân cach mệnh vân truyên đên bây
gio. Tuy không lam đưoc nhiêu việc, nhưng cai công day cho tho thuyên
trong thê giới cach mệnh thi rât to.
‚. Đ• nh| quôc tê lçp ra bao giò•
Dệ nhât quôc tê tan rồi, vua luc tư ban phat đat lám, công nhân vân
đông cung phat đat. Trong khoang 15 nám ây (tu 1874 đên 1889) trong cac
137
nước nhiêu đang mới lâp lên, va đang nao cung hiểu ráng tho thuyên cac
nước không gium giup lân nhau không đưoc.
Nám 1889, đai biểu cac công đang hôi nhau tai Pari, lâp nên Dệ nhi
quôc tê.
Tu khi lâp ra, đên ngay Šu chiên, khai hôi chin lân ban bac va nghi
đinh.
1. Nước nao cung phai lâp ra công đang;
2. M„i nám đên ngay 1 thang 5 tho thuyên ca thê giới đêu bãi công va
thinh nguyện;
3. Tât ca công nhân trong thê giới ra suc đoi chi lam công m„i ngay 8
gio ma thôi;
4. Phan đôi đê quôc chu nghia;
5. Cac công đang không đưoc đê huê với tư ban;
6. Dang viên không đưoc ra lam quan với tư ban;
7. Nêu cac đê quôc chu nghia co su chiên tranh, thi tho thuyên cac
nước đêu bãi công va kiêm phưong thê cach mệnh để gianh lây chinh quyên.
Vân đê thu 7, thi trong 9 lân đai hôi đêu co ban đên ca.
—. VŒ sao Đ• nh| quôc tê l•i hay bàn dên vi•c chiên tranh•
Vi đưong luc ây, tư ban đã hoa ra đê quôc chu nghia, va đê quôc chu
nghia, hoác thưong đanh nhau để gianh thuôc đia, hoác đi cướp nước h†n yêu
lam thuôc đia. Như:
Nám 1894, Nhât đanh với Tau;
1895, Anh đanh với Êgypto;
1896, Phap đanh với Mađagattxca;
1898, Mÿ đanh với Tây Ban Nha để gianh Philippin;
1900, Anh đanh với Nam Phi châu;
1904, Nga đanh với Nhât;
1912, cac nước Bancáng đanh nhau, vân vân.
Tho thuyên thây vây, thi biêt ráng cac đê quôc chu nghia s• co trân
đanh nhau lớn. Vây nên kiêm cach đ† trước đi. Ngo đâu đên 1914 cac nước
đanh nhau, thi phân nhiêu hôi viên Dệ nhi quôc tê đêu giup cho đê quôc chu
nghia, công đang nao cung khuyên dân đi đanh.
“. Đ• tam quôc tê lçp ra t• bao giò•
Vi bon hoat đâu trong Dệ nhi quôc tê đã phan muc đich hôi ma hoa ra
cho sán cho tư ban va đê quôc chu nghia, hoa ra phan cach mệnh; nhung
ngưoi chân chinh cach mệnh như ông Lênin, ông CacLipnêch, Rôda
Luyxámbua, v.v... cho Quôc tê ây như chêt rồi, phai lâp ra Quôc tê khac.
Nám 1915 va 1916, nhung ngưoi cach mệnh hôi nhau tai nước Suit (Thuƒ Si)
sáp sua lâp Dệ tam quôc tê, để nôi theo chu nghia Dệ nhât quôc tê ma lam
công san cach mệnh.
Nám 1917, Nga cach mệnh công san thanh công.
Nám 1919, Dệ tam quôc tê thanh lâp tai kinh đô Nga la Mosku (ngay 6
thang 3). Khi khai hôi lân đâu, co đai biểu đang công san trong 24 nước du
hôi.
138
Trong loi tuyên ngôn Dệ tam quôc tê xướng r‹ rang ráng:
1. Thê nao cung đâp đô tư ban chu nghia nhât thiêt không đê huê như
Dệ nhi quôc tê;
2. Thê nao cung quyêt lam cho chinh quyên vê tay công nông.
”. T• khi lçp ra dên giò (dâu nàm 1˜2“) Đ• tam quôc tê khai hçi
mây lân•
Nám 1920 khai Dai hôi lân thu ‡‡, co 31 nước du hôi. Tui hoat đâu Dệ
nhi quôc tê thây hôi nay manh, muôn xen vao để 'theo đom án tan¨ cho nên
Dai hôi đát ra cach tô chuc rât nghiêm; ai thua nhân theo 21 điêu quy tác mới
đưoc vao. (Xem sau cung đoan nay).
Nám 1921, Dai hôi lân thu ‡‡‡. Tu luc co Dệ tam quôc tê, tho thuyên
cac nước chia ra hai phai, phai theo công san (Dệ tam quôc tê), phai theo đê
huê (Dệ nhi quôc tê). Vi vây ma suc k‚m đi; cho nên Dai hôi đinh ráng khi
phân đâu với tư ban thi hai phai phai hop suc nhau lai không đưoc chia hai.
Nám 1922, Dai hôi lân thu ‡V. Nhân cach mệnh phong triêu trong cac
nước râm rô, tư ban chu nghia toan cung đưong chung no lâp ra đang Iasity
phan đôi cach mệnh ton lám. Dai hôi đinh cach đôi đãi đang ây.
Nám 1924, Dai hôi lân thu V, co đên 61 nước du hôi. Vi nhiêu ngưoi
lâm tưởng ráng tư ban lai tới hồi thinh vưong như trước khi Šu chiên. Dai hôi
đem chung r‹ rang ráng thinh vưong ây la thinh vưong gia; ky thuc tư ban
trong thê giới gân đên mat lô, va công nông cach mệnh phai sáp sua ra tay.
˜. Đ• tam quôc tô chúc thê nào•
a) M„i nám hay cach vai nám, đai hôi môt lân. Dai hôi co quyên đoan
đinh tât ca cac việc cac đang trong cac nước.
b) Dai hôi cu môt hôi trung ưong 24 ngưoi. Hôi nay thay mát đai hôi.
Cac đang trong cac nước đêu phai theo mệnh lệnh Trung ưong.
c) Co thanh niên bô, dể xem vê việc vân đông thanh niên; Phu nu bô,
xem việc vân đông phu nu; € - Dông bô xem vê việc cach mệnh cac thuôc
đia bên € - Dông. Tuyên truyên, tô chuc, cuu tê v.v..., đêu co môt bô riêng.
d) Dệ tam quôc tê la môt Dang Công san thê giới. Cac đang cac nước
la như chi bô, đêu phai nghe theo kê hoach va quy tác chung. Việc gi chưa co
mệnh lệnh va kê hoach Dệ tam quôc tê thi cac đang không đưoc lam.
10. Đ• nhât quôc tê và Đ• tam quôc tê giông nhau cái gŒ• Khác
nhau cái gŒ•
Dệ nhât quôc tê với Dệ tam quôc tê khac nhau.
a) Dệ nhât quôc tê nho, Dệ tam quôc tê to;
b) Dệ nhât quôc tê chi ly luân, Dệ tam quôc tê đã tuc hanh;
c) Dệ nhât quôc tê không thông nhât, Dệ tam quôc tê chi huy tât ca cac
đang công san trong cac nước phai theo;
d) Dệ nhât quôc tê chi noi: 'Thê giới vô san giai câp liên hop; Dệ tam
quôc tê noi thêm 'Vô san giai câp va dân tôc bi ap buc trong thê giới liên hop
lai¨. Dệ nhât quôc tê không bát hôi viêngiup dân thuôc đia chông lai đê quôc
chu nghia như Dệ tam quôc tê.
139
•y la vi hoan canh hai Quôc tê ây khac nhau. Như việc dân tôc bi ap
buc, Dệ nhât quôc tê noi đên it, vi luc ây đê quôc chu nghia chưa phat đat
mây. Va lai, Dệ tam quôc tê sinh ra sau thi co nhiêu kinh nghiệm hon Dệ nhât
quôc tê.
Dên như chu nghia lam cach mệnh cho đênnoi, lam cho thê giới đai
đồng, thi hai Quôc tê vân như nhau; ch•ng qua Dệ nhât quôc tê lam không
đên noi, ma Dệ tam quôc tê chác la lam đưoc, nho nay Nga cach mệnh đã
thanh công để lam nên cho cach mệnh thê giới.
11. Đ• nh| quôc tê và Đ• tam quôc tê khác nhau cái gŒ•
Dệ nhi quôc tê trước vân la cach mệnh, nhưng vi k… luât không
nghiêm, tô chuc không kh‚o, để tui hoat đâu xen vao nhiêu qua;sau hoa ra
phan cach mệnh. Hai quôc tê ây khac nhau nhưng điêu sau nay:
Dệ tam quôc tê chu trưong đâp đô tư ban lam thê giới cach mệnh.
Dệ tam quôc tê chu trưong đê huê với tư ban.
Dệ tam quôc tê giup dân thuôc đia chông lai đê quôc chu nghia.
Dệ nhi quôc tê giup đê quôc chu nghia đ† n‚n dân thuôc đia (toan
quyên Varen la hôi viên Dệ quôc tê).
Dệ tam quôc tê day cho vô san giai câp trong thê giới - bât ky noi
giông nao, nghê nghiệp gi, tôn giao gi - hop suc lam cach mệnh.
Dệ nhi quôc tê xui dân nước nay chông dân nước kia, nghê nghiệp nay
chông nghê nghiệp khac.
12. Đ• tam quôc tê dôi vói cách m•nh An Nam thê nào•
Xem trong cach tô chuc Dệ tam quôc tê, co ra môt bô riêng chuyên
nghiên cuu va giup đõ cho cach mệnh bên € - Dông.
Xem khẩu hiệu Dệ tam quôc tê, ch•ng nhung ráng 'vô san giai câp¨
ma lai thêm câu¨ .. va dân tôc bi ap buc trong thê giới liên hop lai¨.
Xem quy tác Dệ tam quôc tê trong 21 điêu, điêu thu 8 noi ráng 'Cac
đang công san, nhât la Dang Công san Phap ... phai hêt suc giup dân thuôc
đia lam cach mệnh.
Xem đưong luc Phap đanh Marôc va Xyri, vi giup hai nước ây ma
Dang Công san Phap hy sinh mây mưoi đang viên bi bát, bi tu, Dang bi phat
hon 100 van đồng bac.
Xem cach mệnh Nga giup cho cach mệnh Tau, Thô Nhi Ky, P‚csia,
Mông Cô.
Lai xem kê hoach vê vân đê thuôc đia la tu tay ông Lênin lam ra.
Xem nhung việc ây thi đu biêt ráng An Nam muôn cach mệnh thanh
công, thi tât phai nho Dệ tam quôc tê.
PH† N• QU•C TE
1. VŒ sao lçp ra Phµ nü quôc tê•
—ng Cac Mac noi ráng: 'Ai đã biêt lich su thi biêt ráng muôn sua sang
xã hôi ma không co phu nu giup vao, thi chác không lam nôi. Xem tư tưởng
va việc lam cua đan ba con gai, thi biêt xã hôi tân bô ra thê nao•¨
—ng Lê nin noi: 'Dang cach mệnh phai lam sao day cho đan ba nâu án
cung biêt lam việc nước, như thê cach mệnh mới goi la thanh công¨.
140
Nhung loi ây không phai câu noi lông bông. Xem trong lich su cach
mệnh ch•ng co lân nao la không co đan ba con gai tham gia. Cach mệnh
Phap co nhung ngưoi như cô hoc tro Saclôt Coocđây rut dao đâm chêt ngưoi
tể tướng hung bao, như ba Misen ra giup tô chuc Pa ri Công xã. Khi Nga
cach mệnh, đan ba ra tinh nguyện đi linh; sau tinh lai linh cach mệnh đan ba
chêt hêt 1854 ngưoi. Nay cach mệnh Nga thanh công mau như thê, đung
vung như thê, cung vi đan ba con gai hêt suc gium vao. Vây nên muôn thê
giới cach mệnh thanh công, thi phai vân đông đan ba con gai công nông cac
nước.
Vi vây, Dệ tam quôc tê tô chuc Phu nu quôc tê.
2. L|ch sš phµ nü quôc tê thê nào•
Nám 1910, ba Clara D‚tkin (công san Duc) đê nghi trong Dai hôi Dệ
nhi quôc tê ráng: M„i nám đên ngay 8 thang 3 thi lam môt ngay phu nu vân
đông goi la 'Ngay đan ban con gai¨. Sau ngay ây đôi ra môt tuân. Khẩu hiệu
tuân ây la : 'Doi quyên tuyển cu cho nu giới¨.
Nám 1917, ngay 23 thang 2, đan ba ở kinh đô Nga nôi lên 'đoi banh
cho con¨ va đoi 'gia chồng chung tôi lai cho chung tôi¨ (vi chồng phai đi
đanh). Su bao đông nay lam ngoi cho cach mệnh Nga.
Mồng 8 thang 3 nám 1920, Dệ tam quôc tê phai ba D‚tkin tô chuc Phu
nu quôc tê. Khẩu hiệu la: 'Dan ba con gai công nông phai liên hop với Dệ
tam quôc tê, để lam thê giới cach mệnh¨.
Nám 1923, nu giới Nga án mung 'ngay 8 thang 3¨ thi mở 66 nha nuôi
tr• con, 36 âu tri viên, 18 nha nuôi đông tu, 22 nha thưong va nha nghi, 15
nha nuôi đan ba sinh cu, 15 nha án chung cho 10.000 ngưoi; 27 nha hiệp tac
xã dung đên 1.300 ngưoi đan ba lam công 11 cai công viên co nha nghi cho
nhung ngưoi co bệnh.
3. Cách tô chúc cua Phµ nü quôc tê ra thê nào•
Quy tác va chưong trinh thi đai khai cung như Dệ tam quôc tê. Nhưng
bên nay thi chi chuyên trach vê mát tuyên truyên, tô chuc va huân luyện đan
ba con gai, va giup vê đưong giao duc tr• con công nông.
M„i đang công san phai co môt bô phu nu, truc tiêp thuôc vê Phu nu
quôc tê. Nhưng đang viên đan ba trong cac đang phai theo mệnh lệnh quôc tê,
khi phai để lam việc gi dâu kho nhoc, nguy hiểm mây cung phai lam. Thi du:
Dang viên A không phai la lam tho, nhưng khi Quôc tê bao phai xin vao lam
việc trong lo may nao để vân đông phu nu trong ây, thi tât phai bo nghê cu
ma vao lam trong lao may.
Noi tom lai la quy tác rât nghiêm, hanh đông rât thông nhât, va việc
lam cung rât kho. Vi phân nhiêu đan ba con gai con co tư tưởng thu cuu. Tuy
vây, ai cung hêt long, cho nên tiên bô mau. Nho Phu nu quôc tê ma cac đang
công san mới lâp ra như đang ở ‰ava, đang viên đan ba m„i ngay môt thêm
nhiêu.
An Nam cach mệnh cung phai co nu giới tham gia mới thanh công, ma
nu giới An Nam muôn cach mệnh thi phai theo Phu nu quôc tê chi bao.
141
CÔNG NHAN QU•C TE
1. L|ch sš Công nhân quôc tê thê nào•
Trước phai biêt qua lich su công nhân vân đông, sau đo noi đên lich su
công nhân.
Lich su công nhân vân đông chia lam 3 thoi ky:
¹ Trước Šu chiên
¹ Dưong luc Šu chiên
¹ Khi Šu chiên rồi
a) Trước khi Šu chiên: Bên Šu va Mÿ co chung 16 triệu tho thuyên co
tô chuc va co môt hôi goi la 'Van quôc công hôi¨. Nhưng 16 triệu ngưoi ây
không vao 'Van quôc công hôi¨ ca. Nhung đoan thể vao lai chia ra nhiêu
phai biệt:
1. Công đoan chu nghia Anh va Mÿ chi lo sao tho thuyên sinh hoat
kha, ma không noi đên đanh đô tư ban.
2. Vô chinh phu công đoan cac nước La tinh, thi không muôn lâp chinh
đang.
3. Cai lưong chu nghia thi chu trưong công hôi nên giup chinh đang,
nhưng không nên hop với chinh đang.
4. Trung lâp chu nghia chu trưong ráng công nhân không phai la nên
cach mệnh.
5. Công san chu nghia, chu trưong đâp đô tư ban, công nhân la nên
cach mệnh, phai co chinh đang để dát công hôi lam cach mệnh.
Vi muc đich va chu nghia lôn xôn không thông nhât như thê, cho nên
hôi không co luc lưong.
b) Khi Šu chiên: Hôi nay đi theo Dệ nhi quôc tê, nghia la co hôi nước
nao gium tư ban nước ây.
Va lai, tiêng la Van quôc nhưng chi co tho thuyên Šu va Mÿ, tho
thuyên €, Phi, Uc thi không vao.
c) Sau khi Šu chiên: Phân thi tho thuyên cuc khô, phân thi phong triêu
cach mệnh Nga, công hôi cang ngay cang to. Như:
Nám 1913 Nám 1919
Anh chi co: 4.000.000 ngưoi 8.000.000 ngưoi
Phap chi co: 1.000.000 ngưoi 2.500.000 ngưoi
Tât ca cac nước: 15.000.000 ngưoi 50.000.000 ngưoi
Công hôi bên € - Dông cung râm râm rôt rôt lâp lên (Tau, Nhât, •n
Dô, ‰ava, Philippin, vân .v.).
2. Phong tri•u ây kêt qua ra thê nào•
Tư ban cac nước thây tho thuyên thinh thi so, va kiêm cach lam cho
êm diu xuông. Nám 1919 co khai đai hôi bên kinh đô Mÿ, giai quyêt việc tho
thuyên trong thê giới. Trong hôi ây co đai biểu cac chinh phu, cac tư ban, va
cac công hôi cac nước. Nhưng no cho bon Dệ nhi quôc tê đai biểu cho tho
thuyên. Nước nao công nhân thinh đã đoi đưoc 8 gio (như Anh, Phap), thi đai
biểu chinh phu nước ây yêu câu cac nước kia cung phai dung 8 gio lam lệ
chung (vi so tư ban nước kia đưoc loi hon tư ban nước no).
142
Sau tư ban lâp ra hôi Van quôc, lai lâp thêm môt bô công nhân co 12
đai biểu cho cac chinh phu, 6 đai biểu cho tư ban, va 6 đai biểu cho tho
thuyên. No lai dát mây anh công tác lam đai biểu tho thuyên.
3. Tu ban làm nhu vçy, th‘ thuy•n các nuóc c– làm du‘c không•
Tho thuyên co 31 quôc tê.
29 quôc tê nghê nghiệp, nghia la nghê nghiệp nao co riêng quôc tê
nghê nghiệp ây; 1 quôc tê goi la Quôc tê Am xt‚cđam hay la quôc tê 'vang¨
va 1 Quôc tê đo.
Quôc tê nghê nghiệp co đã lâu, ước chung 20.000.000 hôi viên. Trong
29 quôc tê ây, nghê sát to hon hêt (3.000.000 ngưoi); hai la nghê than
(2.500.000 ngưoi); ba la tho lam nha may (2.300.000 ngưoi), v.v...
Luc Šu chiên, cac quôc tê ây cung tan, Šu chiên rồi lâp lai, nhưng vi
bon hoat đâu câm quyên, nên công việc không ra gi. Như nám 1921,
1.000.000 ngưoi đao than Anh bãi công, vi ngưoi đao than Mÿ, Duc va cac
nước không giup ma thua. Qua nám 1922, 500.000 tho đao than Mÿ bãi công
cung vi không ai giup ma thât bai. Noi tom lai la cac quôc tê ây co danh ma
không thuc.
4. Sao gçi là Quôc tê Amxtécdam hay ~vàng¨•
Vi Quôc tê ây lâp ra tai Amxt‚cđam (kinh đô Hoa láng). Trong tiêng
mới, phan cach mệnh goi la sác vang; cach mệnh goi la sác đo.
Nám 1919, cac công hôi theo Van quôc công hôi nhau tai Amxt‚cđam
lâp nên quôc tê nay. Khi đâu rât to, nhưng sau nhiêu công hôi bo vao Quôc tê
'đo¨, nay chi con lai công hôi 23 nước, tât ca 14.400.000 ngưoi.
Quôc tê nay theo bon hoat đâu Dệ nhi quôc tê đê huê với tư ban, va
lam nhiêu việc phan cach mệnh như:
1. Tan thanh điêu ước V‚cxây cua đê quôc chu nghia bát Duc đên
400.000.000 đồng.
2. Duc không ganh nôi, Mÿ lai đát ra kê hoach (goi la kê hoach Dao
Uy Tư) bát Duc đên 132.000.000.000 đồng. Kê hoach ây lam cho công nông
Duc hoa ra nô lệ. Thê ma Quôc tê Amxt‚cđam cung tan thanh.
3. Không cho công hôi Nga vao.
4. Phan đôi công san rât kich liệt, ma đôi đãi Iasity rât hoa binh.
‚. Sao gçi là Công nhân quôc tê do•
Quôc tê vang đã đê huê với tư ban, nhung tho thuyên thiệt cach mệnh
kiêm cach lâp ra quôc tê khac.
Nám 1920, thang 7, chi co mây ngưoi công nhân Anh, Ž, Phap, Tây
Ban Nha va Nga lâp ra môt co quan tuyên truyên. Nám 1921, đã co nhiêu
công hôi bo bên kia theo nay. Ngay mồng 3 thang 7 nám ây, Công nhân quôc
tê đo lâp thanh.
Quôc tê đo theo vê Dệ tam quôc tê, quyêt lam giai câp cach mệnh.
Nay đã co công hôi 47 nước, 11.750.000 ngưoi vao.
Thang 5 nám 1925 bên € - Dông co nhung hôi nay vao:
Tau: 450.000 ngưoi
‰ava: 35.000 ngưoi
143
Nhât: 32.000 ngưoi
Cao Ly: 5.000 ngưoi
Mông Cô: 5.000 ngưoi
Thô Nhi Ky: 20.000 ngưoi
An Nam: 000
—. Quôc tê này dôi vói cách m•nh An Nam ra thê nào•
Xem trong Quôc tê vang không co công hôi € - Dông nao, Quôc tê đo
thi co 8 hôi thuôc đia vao.
Khi tho thuyên ‰ava, •n Dô bãi công, Quôc tê đo hêt suc giup, con
Quôc tê vang thi không ngo đên.
Œ Tau, tho thuyên Thưong Hai công hon 3 thang, Hưong Cang bãi
công hon môt nám rưõi. Quôc tê đo đã giup tiên bac, phai đai biểu qua yên
ui, lai suc công hôi cac nước giup. Quôc tê vang chi in vai to tuyên ngôn rồi
lam thinh.
Vây thi biêt nêu tho thuyên An Nam biêt tô chuc thi chác Quôc tê đo
s• hêt long giup cho ma lam cach mệnh. Nhưng muôn ngưoi ta giup cho, thi
trước minh phai tu giup lây minh đã.
CÇNG SAN THANH NIÊN QU•C TE
1. Cçng san thanh niên quôc tê là gŒ•
Trước kia cac đang xã hôi co xã hôi thanh niên. Cac đang ây hop lai
thanh Dệ nhi quôc tê. Cac thanh niên ây cung tô chuc xã hôi thanh niên quôc
tê. Khi Šu chiên, phân nhiêu Dệ nhi quôc tê đê huê với tư ban, phân nhiêu
thanh niên cung bát chước đê huê.
Nhung ngưoi thanh niên cach mệnh bo hôi ây cung như ông Lê nin va
nhung ngưoi chân chinh cach mệnh bo Dệ nhi quôc tê ra.
Dên thang 11 nám 1919, thanh niên cach mệnh 14 nước bên Ši hôi
nhau tai kinh đô Duc (B‚clin) lâp ra Thanh niên công san quôc tê.
Nám 1921 đã co thanh niên 43 nước theo vao.
Nám 1922 co 60 nước, 760.000 ngưoi.
Nám 1924 co hon 1.000.000 (thanh niên Nga chưa tinh).
2. Cách tô chúc ra thê nào•
Dai khai cung theo cach tô chuc Dệ tam quôc tê. Thanh niên cac nước
khai đai hôi, cu ra môt Hôi u… viên; Hôi u… viên co quyên chi huy, va thanh
niên cac nước nhât thiêt phai theo kê hoach va mệnh lệnh Hôi ây.
Uớc chung 16 đên 20 tuôi thi đưoc vao Hôi. Trước luc Hôi cho vao thi
phai thu, công nông binh thi 6 thang, hoc tro thi môt nám lam việc đưoc mới
cho vao.
Muc đich Công san thanh niên quôc tê la:
1. Thê giới cach mệnh;
2. Bồi dưõng nhân tai để đem vao đang công san;
3. Chuyên môn va việc kinh tê va chinh tri, co quan hệ cho bon thanh
niên;
4. Tuyên truyên tô chuc va huân luyện bon tho thuyên, dân cay, hoc tro
va linh thanh niên;
144
5. Phan đôi mê tin va khuyên dân chung hoc hanh.
3. Cách hç làm vi•c thê nào•
Noi thi công khai, như ở Nga, noi thi nua công khai, nua bi mât, như
cac nước Šu va Mÿ. Noi thi bi mât như ở Cao Ly, ‰ava, v.v...
Tuyên truyên va tô chuc thi theo hoan canh. Phai ngưoi lớn vao ở linh,
hoác lam tho, hoác đi cay, hoác đi hoc để tuyên truyên va kiêm đồng chi. Khi
kiêm đưoc môt it đồng chi rồi, thi lâp ra tiểu tô chuc. Hoác lâp ra hôi hoc, hôi
đa bong, hôi choi để lua đồng chi va tuyên truyên.
Noi tom lai la ho lam hêt cach để xen vao trong dân chung.
4. Cçng san thanh niên dôi vói dang cçng san thê nào•
Hai đoan thể ây đôi với nhau theo cach dân chu, nghia la khi đang co
việc gi thi co đai biểu thanh niên du hôi. Khi thanh niên co việc gi, thi đang
co đai biểu du hôi. Dưong chinh tri, thi thanh niên theo đang chi huy, nhưng
việc lam thi thanh niên đôc lâp. Nêu đang va thanh niên co việc gi không
đồng y, thi co hai Quôc tê xu phân.
Thanh niên công san lam việc rât n„ luc, rât hy sinh.
Trong nám 1921, Thanh niên Duc chi co 27.000 ngưoi va Mÿ chi co 4
chi bô. Nám 1922 Duc đã co đên 70.000 ngưoi va Mÿ co đên 150 chi bô.
Hôi linh Phap đong bên Duc, vi việc tuyên truyên, phan đôi đê quôc
chu nghia trong quân đôi, ma 120 thanh niên Phap bi tu. Hôi Phap đanh
Marôc, cung vi việc ây ma hon 3.000 thanh niên Phap bi bát.
Việc bãi khoa ở Tau, vân đông ở Cao Ly bãi công ở Anh, v.v.. Công
san thanh niên đêu đung đâu đi trước.
Ngay nay nước nao cung co thanh niên công san.
Chi An Nam la chưa.
QU•C TE GIUP Љ
1. Quôc tê giŸp dõ là gŒ•
Nám 1921, nước Nga bi đai han mât mua, dân chêt đoi nhiêu. Dê quôc
chu nghia loi dung co hôi ây, bên thi muôn xui dân Nga nôi loan, bên thi
muôn k‚o binh vao cach mệnh Nga. Phân thi đem cac tau b† vây biển Nga,
không cho cac tau b† đi lai chở đồ án ban cho dân Nga.
Nhung ngưoi co long tôt như ông Nanxan (ngưoi khoa hoc rât co danh
tiêng nước Noocve, ông ây đi tau bay qua Bác cuc), va cac công hôi đêu co tô
chuc hôi cuu tê đi quyên tiên, đồ án, va ao quân gui cho dân Nga. Nhưng vi
tô chuc tan nat cho nên suc luc yêu.
Dệ tam quôc tê va Công nhân quôc tê đo (mới tô chuc) xướng lên lâp
môt hôi Quôc tê giup đõ, để tâp trung tât ca cac hôi cuu tê lai. Dệ nhi quôc tê
va công nhân quôc tê vang không chiu vao, lâp riêng ra môt hôi cuu tê riêng.
Tuy vây,Quôc tê giup đõ cung lâp thanh. Tu cuôi nám 1921, đên nám
1922. Quôc tê nay quyên đưoc hon 5.000.000 đồng bac, va 40.000.000 kilô
đồ án cho dân Nga.
2. Khi Nga khoi d–i rôi, Quôc tê này làm vi•c gŒ•
Nga khoi đoi rồi, Quôc tê nay vân tiêp tuc lam việc mãi. Bât ky xu nao
co tai nan gi, Quôc tê nay đêu ra suc giup. Như nám 1923 Ailan (‡reland) mât
145
mua, mây van dân com không co án, ao không co mác, nho Quôc tê qua giup
ma khoi chêt đoi. Nám 1924, tho thuyên Duc bãi công hon 60 van ngưoi,
Quôc tê nay lâp ra nha án không mât tiên, m„i ngay hon 25.000 ngưoi tho tới
án. Lai lâp ra nha thưong để nuôi nhung ngưoi bãi công đau ôm; lâp ra nha
nuôi tr• con cua tho thuyên, lâp ra đôi lu hanh đem tr• con Duc qua gui cho
công hôi cac nước nuôi day. Luc bãi công gân rồi mới đem vê.
Nám Nhât Ban co đông đât, Tau mác lut. Quôc tê nay cung chở đồ án,
đồ mác va đồ lam nha qua giup.
Noi tom lai la ở đâu mác nan lớn, la Quôc tê nay đêu giup ca.
3. Quôc tê giŸp dõ lây ti•n dâu•
Quôc tê nay không phai la môt hôi lam phuc phat chân, va bô thi như
cac hôi cua tư ban lâp ra. Muc đich Quôc tê nay la 'tho thuyên va dân cay
trong thê giới la anh em, khi anh em xu nay bi rui ro, thi anh em xu khac phai
giup đõ¨, vây nên khi co việc thi hôi viên ra suc quyên, khi vô su thi phai gop
hôi phi. Hôi phi tuy theo hang ngưoi như tho thuyên lam ra đồng tiên dê, thi
đong nhiêu hon, dân cay it tiên thi đong it. Nhưng ai cung phai đong.
Vi Quôc tê co chi bô kháp ca nám châu, va hôi viên rât đông, nhât la ở
Nga, cho nên chi hôi phi gop lai cung đã kha nhiêu.
Quôc tê lai đem tiên ây lam ra hoa loi, như mở sở cay, lam hat bong,
mở nha buôn, sở đanh ca, v.v... Phân nhiêu nhung công cuôc nay đêu la ở
Nga. Chi môt ch„ đanh ca ở Atrakan m„i nám đanh đưoc 4 - 5 triệu kilô ca.
Tiên ban ra đêu để danh để giup đõ cho thê giới ca.
4. Quôc tê này dôi vói cách m•nh c– ích gŒ•
Như nước An Nam gáp luc võ đê vua rồi hay nhung khi đai han va lut.
Nêu Quôc tê biêt, chác co giup đõ. Song:
1. La vi dân ta chưa ai biêt đên ma kêu van;
2. LaPhap so Quôc tê lam cho dân ta biêt cach thân ai va liên hop cua
vô san giai câp trong thê giới;
3. No so tuyên truyên cach mệnh cho nên no hêt suc giâu dân ta không
cho biêt ráng trong thê giới co môt hôi như thê va ngán trở Quôc tê ây lot vao
đên An Nam.
Cai gi Phap gh‚t, tât la co ich co An Nam.
Con như việc cach mệnh,Quôc tê nay cung giup đưoc nhiêu. Xem như
khi dân Nga đoi, nho Quôc tê nay ma không đên n„i cân Chinh phu cach
mệnh. Tho thuyên Nhât nho Quôc tê nay ma khôi phuc đưoc công hôi lai
mau. Tho thuyên Duc nho Quôc tê nay ma cu việc phân đâu, v.v.. thi biêt
ráng Quôc tê nay s• co ich cho cach mệnh An Nam nhiêu.
QU•C TE CUU TE ĐO
1. Quôc tê cúu tê do là gŒ•
Quôc tê giup đõ thi cuu tê cho dân bi tai nan, va cung cuu tê cho
nhung ngưoi chinh tri pham nua. Quôc tê cuu tê đo thi chuyên môn giup đõ
cho chinh tri pham ma thôi.
Bây gio hồi tranh đâu; vô san thi tranh đâu với tư ban, dân bi ap buc
thi tranh đâu với đê quôc chu nghia. Tư ban va đê quôc chu nghia vê môt phe,
146
vô san va dân bi ap buc vê môt phe. Hai phe ây cung như hai quân đôi đanh
nhau. Quân đôi cach mệnh thi theo co Dệ tam quôc tê. Quân phan cach mệnh
thi theo co bon nha giau. Danh nhau thi chác phai co ngưoi phai bát, ngưoi bi
thưong, ngưoi bi chêt. Quôc tê cuu tê đo la như cai nha thưong để sán soc
cho nhung ngưoi bi thưong, gium giup cho nhung ngưoi bi bát, trông nom
cho cha gia me yêu, vo dai con tho cua nhung ngưoi đã tu trân cho cach
mệnh.
2. Quôc tê cúu tê do lçp ra bao giò•
Nám 1923, Dệ tam quôc tê khai đai hôi, co hôi 'bi đay chung thân¨ va
hôi 'nhung ngưoi công san gia¨ đê nghi, va Dệ tam quôc tê tan thanh lâp ra
Quôc tê cuu tê đo. Trước hêt lâp ra tông bô tai Nga. Bây gio nước nao cung
co chi bô. (Chi co An Nam chưa).
Nga bây gio co 50.000 phân bô va 9 triệu hôi viên. Tât ca công nhân va
nhiêu dân cay vao hôi ây, hoác vao tung ngưoi, hoác ca đoan thể. Tât ca cac
ngưoi công san va công san thanh niên đêu phai vao hôi ây.
Khi mới lâp ra, ba thang đâu đã quyên đưoc 300.000 đồng. Bôn thang
sau thi quyên đwocj 4.000.000 đồng. Œ tinh Quang Dông, Tau mới lâp chi bô
đưoc 6 thang ma đã đưoc 250.000 hôi viên.
Xem thê thi biêt Quôc tê ây phat triển rât chong.
3. Quôc tê giŸp cách thê nào•
Khi nhung ngưoi cach mệnh hoác bi đuôi, hoác bi bát, hoác bi tu, hoác
bi chêt, thi Quôc tê giup đõ:
1. Chinh tri;
2. Kinh tê;
3. Vât chât;
4. Tinh thân.
a) Giup chinh tri: Như co ngưoi bi bát, bi giam, thi Quôc tê suc cho cac
chi bô khai hôi va tuân hanh thi uy. Như vua rồi co hai ngưoi cach mệnh Ž bi
bát tai Mÿ, toan phai án chêt, Quôc tê suc ch•ng nhung la tho thuyên Mÿ lam
như thê, ma lai nước nao, xu nao co linh su. Mÿ thi tho thuyên đêu khai hôi
tuân hanh va tuyên ngôn ráng: Nêu Chinh phu giêt hai ngưoi ây, thi tho
thuyên Mÿ bãi công, va tho thuyên thê giới s• tẩy chay Mÿ. Mÿ thây vây thi
không dam lam tôi hai ngưoi ây.
b) Giup kinh tê: Hê bi giam thi thưong án uông cuc khô, con vo con
cha me ở nha thi không ai nuôi. Quôc tê gui tiên cho để mua đồ án trong nha
giam va giup cho ngưoi nha it nhiêu để khoi phai đoi rach. Như vây thi
nhung ngưoi bi giam câm đã khoi cuc khô qua, ma lai vui long. Hoác Quôc
tê xuât tiên thuê thây kiện để chông an cho. Hoác gui ao quân sach vở cho.
c) Giup tinh thân: Hoác phai ngưoi hoác gui tho đên thám.
1. Ngưoi ở giam biêt ráng minh tuy hy sinh cho quân chung ma quân
chung không quên minh, thê thi trong luc bi giam đã không buồn sau đưoc
khoi lai cang hêt suc.
2. La ngưoi ta biêt ráng minh tuy phai giam môt noi, nhưng công việc
cach mệnh vân cu phat triển, vân co ngưoi lam thê cho minh.
147
4. Cách m•nh An Nam nên theo Quôc tê này không•
Nên lám. Cach mệnh An Nam cung la môt bô phân trong cach mệnh
thê giới. Ai lam cach mệnh trong thê giới đêu la đồng chi cua dân An Nam
ca. Dã la đồng chi, thi sung sướng cuc khô phai co nhau. Huông gi, dân An
Nam la đưong luc tranh đâu với đê quôc chu nghia Phap, chác la vê sau s• co
nhiêu ngưoi cach mệnh phai hy sinh, phai khôn khô, phai cân anh em trong
thê giới giup gium.
CÁCH T… CHUC CÔNG HÇI
1. Tô chúc công hçi làm gŒ•
Tô chuc công hôi trước la để công nhân đi lai với nhau cho co cam
tinh; hai la để nghiên cuu với nhau; ba la để sua sang cach sinh hoat cua công
nhân cho kha hon bây gio; bôn la để giu gin loi quyên cho công nhân; nám la
để giup cho quôc dân, giup cho thê giới.
Di lai không phai la bua nay ngưoi A co gi„ chap thi ngưoi B tới án;
mai ngưoi B co cung quay lai moi ngưoi C tới uông rưou. Nhưng đi lai để
bay v• cho nhau điêu khôn l• phai, để giao hoan tri thuc cho nhau.
Nghiên cuu ch•ng nhung la giở sach vở, giở bao ra giang, nhưng phai
ban bac cach phân đâu với tư ban va đê quôc chu nghia.
Sua sang cach sinh hoat như lâp hiệp tac xã, mở hôi hoc, hôi choi cho
công nhân, vân vân.
Giu gin loi quyên la khi hôi đã co thê luc roi, thi đoi thêm tiên công,
bớt gio lam, vân vân.
Giup cho quôc dân va thê giới la đem luc lưong tho thuyên cach mệnh
lam cho ai cung đưoc binh đ•ng tu do như tho thuyên Nga đã lam tu nám
1917.
2. Cách tô chúc công hçi thê nào•
Tô chuc co hai cach nghê nghiệp va cach san nghiệp.
Nghê nghiệp la ai lam nghê gi thi vao hôi nghê ây. Như tho may vao
hôi tho may, tho r†n vao hôi r†n..
San nghiệp la bât ky nghê gi, hê lam môt ch„ thi vao môt hôi. Như việc
xe lua, ngưoi đôt than, ngưoi son xe, ngưoi phat v‚, ngưoi coi đưong, ngưoi
câm may, tât ca nhâp vao môt công hôi xe lua.
Tô chuc theo cach san nghiệp thi manh hon, vi thông nhât hon. Thi du
khi xe lua muôn bãi công, nêu hôi la san nghiệp thi hôi viên đêu phai bãi
công hêt, thi tư ban so hon. Nêu hôi la nghê nghiệp, thi co khi ngưoi đôt lua
bãi công ma ngưoi câm may không hoác ngưoi phat v‚ bãi công ma ngưoi
lam ga không thê thi suc bãi công yêu đi.
3. Mçt nguòi công nhân c– thê vào hai hçi không•
Không. Nêu hôi ây la nghê nghiệp, thi chi nhung ngưoi đồng nghê
nghiệp đưoc vao; ai đã vao hôi san nghiệp rồi thi không đưoc vao hôi nghê
nghiệp nua. Thi du: xe lua đã tô chuc theo san nghiệp, mây ngưoi tho việc đã
vao hôi ây rồi. Trong xu ây lai co môt hôi tho môc khac, nhung ngưoi tho
môc trong hôi xe lua không đưoc vao.
Trong môt nghê hoác môt san nghiệp cung không đưoc lâp hai hôi.
148
Nhưng ma môt công hôi co ph‚p vao hai tông 'công hôi¨. Thi du: Hôi
xe lua Ha Nôi đã vao Tông công hôi xe lua An Nam lai vao tông công hôi ta
nao.
Noi tom lai la đoan thể thi ph‚p vao nhiêu tông công hôi ma tung
ngưoi thi chi đưoc vao môt hôi ma thôi. Nêu giới han nay không nghiêm thi
sau hay bôi rôi.
4. Công hçi vói chính dang khác nhau thê nào•
Công hôi chu trong mát kinh tê hon. Dang chu trong mát chinh tri
hon. Ai la tho thuyên thi đưoc vao hôi, du tin Phât, tin đao, tin công san, tin
vô chinh phu, tin gi cung mác, miên la theo đung quy tác hôi la đưoc.
Dang thi bât ky ngưoi ây lam nghê gi, tho thuyên hay la dân cay, hoc
sinh hay la ngưoi buôn, miên la ngưoi ây tin theo chu nghia đang phuc tung
ph‚p luât đang thi đưoc vao.
Ai vao ca đang va hôi, chinh tri thi theo đang chi huy, ma kinh tê thi
theo công hôi chi huy. Dang viên ai cung phai vao hôi để ma tuyên truyên
chu nghia cua đang. Nhưng không phai hôi viên nao cung vao đưoc đang.
‚. Cái gŒ là h• thông cua công hçi•
Hệ thông la cach tô chuc ngang hay la doc.
Ngang la như trong môt tinh co hôi tho r†n, hôi tho may, hôi tho môc,
hôi tho nê, vân vân, tât ca cac hôi tô chuc thanh tinh tông công hôi; hôi nao
cung binh đ•ng, báng ngang nhau.
Doc la như m„i huyện co môt hôi tho may, 4,5 hôi huyện tô chuc môt
hôi tho may truyên tinh, tât ca hôi tho may trong mây tinh tô chuc môt hôi
tho may ca nước. •y la doc, nghia la tu dưới lên trên.
Dã ngang lai doc, thê thi theo mệnh lệnh tông công hôi ngang hay la
tông hôi doc• Nêu quan hệ vê san nghiệp thi theo mệnh lệnh doc. Nêu quan
hệ vê đia phưong thi theo mệnh lệnh ngang.
—. Muôn hçi vüng b•n thŒ phai tránh nhüng vi•c gŒ•
Dã vao công hôi thi:
1. Nên bo giới han xư sở, nghia la chớ phân biệt ngưoi nay la Trung
Ky, ngưoi kia la Nam Ky, ngưoi no la Bác Ky. Va cung không nên chia ra
ngưoi An Nam, ngưoi Tau hay la ngưoi nước nao. Dã môt nghê, môt hôi tuc
la anh em ca, phai xem nhau như ngưoi môt nha.
2. Dan ông, đan ba đêu phai binh đ•ng.
3. Chớ co bi thu minh kh‚o hon, lưong cao hon, ma khinh ngưoi vung
va án tiên it.
4. Chớ cây minh la nhiêu tuôi ma muôn lam đan anh.
5. Chớ cho bon tư ban vao hôi.
“. Phai tô chúc thê nào cho kiên cô•
Công hôi la co quan cua công nhân để chông lai tư ban va đê quôc chu
nghia, cho nên tô chuc phai nghiêm ngát, chi huy phai mau mán, lam việc
phai kin đao. Muôn đưoc như thê thi phai tô chuc như quân đôi.
Quân linh thi co đôi ngu.
Tho thuyên phai co tiểu tô, chi bô.
149
Thi du: Trong tinh co 5 nha may dệt vai, m„i nha may phai co môt chi
bô. Trong m„i chi bô lai chia lam mây tiểu tô, m„i chi bô phai cu 3 hoác 5
ngưoi lam u… viên; (phân nhiêu nên cu nhung ngưoi lam trong lo đã lâu,
thuôc tinh hinh nhiêu) m„i tiểu tô phai cu tô trưởng. M„i tiểu tô không đưoc
qua 10 ngưoi.
Tiểu tô theo mệnh lệnh chi bô, chi bô theo tinh hôi, tinh hôi theo quôc
hôi. Co thu tu như thê thi trong hôi co mây mưoi van ngưoi chi huy cung dê,
va hanh đông cung nhât tri.
8. Tiểu tô lam nhung việc gi•
Cây co nhiêu rê mới vung, hôi co nhiêu tiểu tô mới bên. Tiểu tô phai:
1. Huân luyện va phê binh anh em;
2. Thi hanh nhung việc hôi đã đinh;
3. Ban bac việc hôi;
4. Diêu tra tinh hinh trong lo may;
5. Dê nghi nhung việc hôi nên lam;
6. Thu hôi phi;
7. Bao cao nhung việc lam cho chi bô để chi bô bao cao cho tinh bô,
vân vân.
Chi bô, nhiêu ngưoi kho khai hôi, kho xem x‚t. Tiểu tô it ngưoi, lam
gân nhau, quen biêt nhau, cho nên xem x‚t, huân luyện, lam việc va khai hôi
dê bi mât hon va mau mán hon. Tiểu tô la co ich như thê. Va lai, nêu Chinh
phu câm công hôi, ma tiểu tô kh‚o tô chuc, thi công hôi cu tiên bô, cu lam
việc đưoc. Vây cho nên ngưoi ta goi tiểu tô la gôc cua hôi.
˜. Thú t’ trong công hçi thê nào•
Tiểu tô lên chi bô.
Nêu trong tinh nhiêu lo may, 4, 5 chi bô tô chuc môt bô u… viên (4,5 lo
ây m„i lo cu 1 hoác 2 ngưoi).
Bô u… viên lên tinh hôi.
Tinh hôi lên quôc hôi.
•y la thu tu tô chuc. Con quyên binh thi vê du hôi, nghia la tât ca hôi
viện khai hôi ban đinh. Nêu hôi viên nhiêu qua, khai hôi không tiện thi đinh
mây ngưoi cu môt đai biểu du hôi, ây la đai biểu đai hôi. Dai hôi nghi đinh
việc gi, thi châp hanh u… viên hôi phai thi hanh. Khi hôi tan thi quyên vê châp
hanh u… viên hôi.
Dai biểu đai hôi trong tinh môt thang khai hôi môt lân. Dai biểu đai hôi
trong nước, môt nám môt lân.
Dai biểu nên cu công nhân lam, không nên cu nhung ngưoi chuc việc
trong hôi. Khi khai hôi, đai biểu phai bao cao tinh trang va y kiên cua công
nhân (không phai y kiên riêng minh), đê nghi va ban bac cac việc. Khai hôi
rồi, phai vê bao cao việc hôi cho công nhân.
10. C– vi•c gŒ thŒ giai quyêt thê nào•
Tu tiểu tô đên đai hôi đêu theo cach dân chu tâp trung. Nghia la co việc
gi thi ai cung đưoc ban, cung phai ban. Khi ban rồi thi bo thám, y kiên nao
nhiêu ngưoi theo hon thi đưoc. •y la dân chu. Dã bo thám rồi thi giao cho
150
hôi u… viên lam, khi ây thi tât ca hôi viên phai theo mệnh lệnh hôi ây. •y la
tâp trung ai không nghe loi thi u… viên co quyên phat.
Gáp việc bât thưong không kip khai hôi, thi u… viên co quyên xu tri,
sau bao cao cho hôi.
Gáp việc bât thưong lám, thi hôi u… viên cu ph‚p giao quyên cho môt
ngưoi, ngưoi nay co quyên đôc đoan, vua rồi bao cao với hôi.
11. Sao hçi viên phai nçp hçi phí•
Co hôi thi co phi tôn, như thuê nha, but muc, vân vân, ây la thưong
phi, hôi viên phai ganh. Lai co bât thưong phi, như để danh phong luc bãi
công hoác giup nhung hôi khac bãi công, hoác giup đõ nhung ngưoi trong
hôi mât việc lam, hoác lam cac việc công ich, vân vân. Nêu hôi không tiên thi
lam không đưoc. Cho nên hôi viên phai 'gop gio lam bão¨.
Khi hôi co tiên thua thãi, thi nên lam nhung việc nay:
1. Lâp trưong hoc cho công nhân;
2. Lâp trưong cho con chau công nhân;
3. Lâp noi xem sach bao;
4. Lâp nha thưong cho công nhân;
5. Lâp nha ngu, nha tám, nha hat;
6. Mở hiệp tac xã;
7. Tô chuc công binh, đồng tu quân, vân vân. Phai xem hoan canh ma
lam, chớ cho tư ban va đê quôc chu nghia chu y. Hôi tiêu tiên phai rât phân
minh, cho hôi viên đêu biêt. Hôi phi không nên thu náng qua; phai theo suc
hôi viên.
12. Cách tô chúc bí mçt thê nào•
Khi hôi đưoc công khai, cac tiểu tô cung phai giu bi mât. Khi không
đưoc công khai, thi phai mưon tiêng hop tac xã, trưong hoc, hoác câu lac bô
(nha x‚c) vân vân, che mát ngưoi ta. Œ Tau, ở Nhât nhiêu noi tho thuyên lâp
nha ban nước, ngoai thi ban banh ban nước, trong thi lam việc hôi. Tho
thuyên vao uông nước án banh, va ban việc; cho nên ma ta mât tham không
lam gi đưoc. Co noi lai giã hôi cung tê hoác hôi choi, vân vân để che cho
công hôi.
Lai khi mới gây dung ra hoác ở noi tho thuyên it, phai tuy co ung biên,
không nhât đinh cu theo cach thưong.
Dai khai cach tô chuc công hôi phai thông nhât, bi mât, nghiêm ngát,
thi hôi mới vung vang.
T… CHUC DAN CÀY
1. VŒ sao phai c– tô chúc dân cày•
Nước ta kinh tê chưa phat đat, trong 100 ngưoi thi đên 90 ngưoi la dân
cay. Ma dân cay ta rât la cuc khô, nghê không co ma lam, đât không đu ma
cay, đên n„i com không đu án, ao không co mác.
Xem như Trung Ky, tât ca chung 5.730.000 ngưoi dân ma chi co
chung 148.015 mâu ruông.
Trước nám 1926, Tây đồn điên đã chiêm mât 62.000 mâu. Tu nám
1926, 175 tháng Tây đồn điên lai chiêm hêt:
151
1.982 mâu ở Thanh Hoa
35.426 mâu ở Nghệ An
17.076 mâu ở Nha Trang
13.474 mâu ở Phan Thiêt
92.000 mâu ở Kom Tum
67.000 mâu ở Dồng Nai
Như thê thi dân ta con ruông đâu nua ma cay”
2. Tây dôn di•n choán ruçng cách thê nào•
Chung no dung nhiêu cach. Như thang 6 nám 1922, 20 tháng Tây ru
nhau xin Chinh phu Tây m„i thang 300 mâu trong luc tinh. Xin đưoc roi
nhom ca lai thanh ra 60.000 mâu, 19 thang ban lai cho môt tháng.
Thang 8 nám 1926, nha ngân hang Dông - Phap xin 30.000 mâu, trong
đam đât ây đã co 6 lang An Nam ở. Khi nha ngân hang xin đưoc rồi thi no
đuôi dân ta đi.
Nam Ky bi Tây đồn điên chiêm mât 150.000 mâu ruông tôt.
Phân thi Tây đồn điên cướp, phân thi cac nha tho đao chiêm. Cac tô
đao cho nám nao mât mua, đem tiên cho dân cay vay. Chung no bát dân đem
ván khê ruông câm cho no va án loi thiệt náng. Vi loi náng qua, đên mua sau
tra không nôi, thi cac xô xiêt ruông ây đem lam ruông nha tho.
3. Chính phu Pháp dž dân cày An Nam thê nào•
Tư ban Tây va nha tho đao đã choan gân hêt đât ruông, con giu đưoc
miêng nao thi Chinh phu lai đanh thuê thiệt náng, m„i nám m„i táng. Như
m„i mâu ruông tôt m„i nám tât ca hoa loi đưoc chung 25 đồng, Tây no đã lây
mât 2 đồng 5 hao thuê, nghia la 10 phân no lây mât môt.
Nêu tinh tiên thuê trâu bo, mua phân tro, mướn lam, tiên án uông, thi
m„i mâu m„i nám đã hêt chung 30 đồng. Nghia la dân cay đã l„ mât 5 đồng,
ma Chinh phu lai con kep lây cho đưoc 2 đồng rưõi.
Ch•ng thê ma thôi. Dân ta cay ra lua ma không đưoc án. Dên mua thuê
thi ban đô ban thao để nôp thuê. Tây no biêt vây thi no mua r• để no chở đi
ban cac xu, m„i nám no chở hêt 150 van tân. No chở đi chung nao, thi gao
k‚m chung ây, thi dân ta chêt đoi nhiêu chung ây.
4. Bây giò nên làm thê nào•
Su cuc khô dân cay An Nam la:
1. Ruông bi Tây choan hêt; không đu ma cay.
2. Gao bi no chở hêt, không đu ma án.
3. Lam nhiêu, đưoc it, thuê náng.
4. Lai thêm nước lut, đai han, võ đê, mât mua.
5. Dên n„i chêt đoi, hoác ban vo đo con, hoác đem thân lam nô lệ như
nhung ngưoi no chở đi Tân thê giới.
6. Nao la chinh tri ap buc (thu hoi dân cay ta co quyên chinh tri gi•)
ván hoa ap buc (dân cay ta đưoc mây ngưoi biêt chu, trong lang đưoc mây
ngưoi hoc•).
Nêu dân cay An Nam muôn thoat khoi vong cay đáng ây, thi phai tô
chuc nhau để kiêm đưong giai phong.
152
‚. Cách tô chúc dân cày thê nào•
Cach tô chuc đai khai như sau:
1. Bât ky đan ông đan ba, tu nhung ngưoi tiểu điên chu cho đên nhung
dân cay thuê cay r•, tu 18 tuôi trở lên thi đưoc vao. (Nhung ngưoi đai đia
chu, mât tham, cô đao, say mê rưou ch†, co bac va a phiên thi chớ cho vao
hôi).
2. Ai vao phai tinh nguyện giu quy tác hôi, va phai co hôi viên cu giới
thiệu.
3. Lang nao đã co 3 ngưoi tinh nguyện vao hôi thi tô chuc đưoc môt
hôi lang; 3 lang co hôi thi tô chuc hôi tông, 3 tông co hôi thi tô chuc hôi
huyện, 3 huyện co hôi tô chuc hôi tinh, 3 tinh co hôi thi tô chuc hôi nước.
4. Con cach khai hôi, tô chuc cac bô lam việc, tuyển cu, đê nghi, giai
quyêt, bao cao thi cung như công hôi.
—. Hçi dân cày nên d}t tiêu tô hay không•
Dân cay trong lang không xum xit đông đuc như tho thuyên trong lo
may, cho nên hôi dân cay lang thê cho tiểu tô, ngưoi u… viên thê cho tô
trưởng cung đưoc.
U… viên bên thi chi huy cho hôi viên lam việc, bên thi thi hanh mệnh
lệnh tu thưong câp truyên đên, bên thi bao cao việc đai hôi với hôi viên, bên
thi bao cao công việc hôi viên với đai hôi.
Cac hôi viên thi phai:
1. Kiêm hôi viên mới;
2. Diêu tra cach án lam va cac việc trong lang;
3. Dê xướng lam cac hop tac xã;
4. Hêt suc mở mang giao duc, như lâp trưong, tô chuc nha xem sach,
vân vân;
5. Khuyên anh em dân cay câm rưou, a phiên, đanh bac;
6. Dat hôi cuu tê, vân vân.
Noi tom lai la kiêm lam nhung việc co ich cho dân cay, co loi cho noi
giông.
“. Nêu không c– tiêu tô sao giü du‘c bí mçt•
•y la noi vê luc binh thưong, co l• công khai đưoc. Nêu luc phai giu
bi mât, thi:
1. Phai dung cach tiểu tô;
2. Chớ goi la hôi dân cay, nhưng goi la phưong lop nha, phưong đanh
ca, phưong chung lua, vân vân để ma che mát thiên ha. Va trong lang xã An
Nam hiện bây gio cung co nhiêu phưong hôi như thê, muôn tô chuc dân cay
thi nên theo hoan canh ma loi dung nhung phưong ây. Côt lam sao cho ngưoi
ngoai đung chu y la tôt.
Khi hôi đã vung, hôi viên đã đông lai nên đát cac bô chuyên môn như:
Bô tâp thể thao;
Bô cai lưong ngh† cay cây;
Bô ngưoi cay thuê (đi cay thuê gát mướn cho ngưoi ta, minh không co
đât ruông trâu bo gi ca);
153
Bô thu công nghiệp (tho thuyên trong lang tuy không cay ruông, hoác
nua cay nua tho, cung phai cho vao hôi dân cay);
Bô thanh niên, bô phu nu, bô giao duc, vân vân.
”. C– nông hçi dž khoi nhüng s’ c’c khô n–i trên chua•
Su tu do, binh đ•ng phai cach mệnh ma lây lai, hôi nông la môt cai
nên cach mệnh cua dân ta. Nêu tho thuyên va dân cay trước tô chuc kiên cô,
sau đồng tâm hiệp luc ma cach mệnh thi s• khoi nhung su cuc khô ây. Dâu
chưa cach mệnh đưoc ngay, co tô chuc tât la co ich loi. Như m„i nám Tây no
bát dân ta hut 150 van kilô a phiên, no lây 1.500 van đồng loi. No bát ta mua
173.000.000 lit rưou, no lây 1.000 triệu phráng loi. No vua lây loi vua lam
cho ta mât noi mât giông. Nêu dân cay tô chuc ma khuyên nhau đung uông
rưou, đung hut a phiên, thi đã cuu đưoc noi giông khoi mon moi, m„i nám lai
khoi đem 1.000.000.000 phráng va 15.000.000 đồng bac cung cho Tây. Tây
no ap buc ta vi không thưong yêu nhau, vi ta ngu dôt. Co hôi h† rồi trước la
co tinh thân ai, sau thi khuyên nhau hoc hanh. Chung ta đã biêt 'cach mệnh¨
tinh thân, 'cach mệnh¨ kinh tê, thi 'cach mệnh¨ chinh tri cung không xa.
HÇP TÁC XÄ
1. L|ch sš.
Hop tac xã đâu hêt sinh ra ở bên Anh. Nám 1761, mây ngưoi tho dệt
vai ru nhau lâp ra môt cai hôi 'lam vai cho tôt va ban gia trung binh trong
lang xom¨.
Nám 1777, môt hôi khac lâp ra. Sau con nhiêu hôi lâp ra nua, nhưng
ch•ng đưoc lâu.
Nám 1864, môt hôi mới lâp ra đưoc 999 đồng vôn. Dên nám 1923, thi
hôi nay co 5.673.245 đồng vôn va tiên buôn ban đi lai đưoc 47.777.000 đồng,
14 chiêc tau, va 5.000 mâu vưon ch† (tra), 6 ngưoi đai biểu lam ha nghi viện,
4.580.623 ngưoi hôi viên.
Hop tac xã bây gio bên Nga lớn nhât thu hai đên Anh (tiêu phi hop
tac
30
), thu ba Phap (sinh san hop tac
31
), thu tư la Dan Mac
32
(nông dân hop
tac), thu nám Duc (ngân hang hop tac
33
).
Œ Nhât co môt hôi khi mới lâp chi co 1840 đồng vôn cach 8 nám đã co
370.000 đồng.
2. Mµc dích.
Tuy cach lam thi co khac nhau it nhiêu, nhưng muc đich thi nước nao
cung như nhau. Muc đich ây thi trong loi tuyên ngôn cua hop tac xã Anh đã
noi: 'Côt lam cho nhung ngưoi vô san giai câp hoa ra anh em. Anh em thi
lam gium nhau, nho lân nhau. Bo hêt thoi tranh canh. Lam sao cho ai trồng
cây thi đưoc án trai, ai muôn án trai thi gium vao trồng cây¨.
Hồi bây gio tư ban va đê quôc chu nghia bac tước dân ch•ng sot cach
gi, chung no lây tiên dân trở lai ap buc dân, chung no đã ran sanh ra mõ, lai
30
%Kp t1c ?X tiêu thụ:
31
%Kp t1c ?X sLn ?uPt:
32
;!3c Đan '/ch:
33
%Kp t1c ?X vay ,!Kn hay c€n gọi l< hKp t1c ?X t8n ụng:
154
con : 'lây gây thây đanh lưng thây¨ cho nên hop tac xã trước la co ich loi cho
dân, sau la bớt suc bop nán cua tui tư ban va đê quôc chu nghia.
3. Lý luçn.
Tuc ngu An Nam co nhung câu: 'Nhom lai thanh giau, chia nhau
thanh kho¨ va 'Môt cây lam ch•ng lên non, nhiêu cây nhom lai thanh hon nui
cao¨. Ly luân hop tac xã đêu ở trong nhung điêu ây.
Nêu chung ta đung riêng ra, thi suc nho, ma lam không nên việc. Thi
du mang môt cai côt, môt tâm tranh ở riêng m„i ngưoi môt noi, thi lêu ch•ng
ra lêu, nha ch•ng ra nha.
Nhom nhung côt ây, tranh ây, suc ây, lam ra môt cai nha rông rãi bê
thê rồi anh em ở chung với nhau. •y la hop tac.
Lai thi du 10 ngưoi muôn án com, m„i ngưoi riêng môt nồi, nâu riêng
môt bêp, nâu rồi án riêng, án rồi ai nây don dep riêng cua ngưoi nay, thê thi
mât biêt bao nhiêu cui, nước, công phu va thi gio. Hop tac xã la 'gop gao thôi
com chung¨ cho khoi hao cua, tôn công, lai co nhiêu phân vui v•.
4. Mây cách h‘p tác xž.
Hop tac xã co 4 cach:
1. Hop tac xã tiên bac;
2. Hop tac xã mua;
3. Hop tac xã ban;
4. Hop tac xã sinh san.
Trước khi noi r‹ nhung hop tac ây la thê nao, chung ta phai biêt ráng:
a) Hop tac xã khac hôi buôn, vi hôi buôn loi riêng hop tac xã loi
chung.
b) Hop tac xã tuy la để giup đõ nhau, nhưng không giông cac hôi tu
thiện. Vi cac hôi ây co tiêu đi ma không lam ra va giup đõ bât ky ai nhưng co
y bô thi, hop tac xã co tiêu đi, co lam ra, chi giup cho ngưoi trong hôi, nhưng
giup môt cach binh đ•ng, môt cach 'cach mệnh¨ ai cung giup ma ai cung bi
giup.
‚. H‘p tác xž ti•n b•c.
Hay la ngân hang cua dân; dân cay va tho thuyên chung vôn lâp ra:
1. Hôi viên thiêu vôn lam án (vay vê tiêu xai thi không cho) thi đên
vay đưoc loi nhe;
2. Hôi viên co dư dát it nhiêu, thi đem đên gui, đưoc sinh loi.
Dân ngh†o, ngưoi co ma gop thi it, ngưoi muôn vay thi nhiêu, vây thi
thê nao lâp đưoc ngân hang• Muôn lâp đưoc phai co ba điêu:
a) Tiên vôn - nêu 1 ngưoi bo vao môt đồng, 1000 ngưoi đã đưoc 1000
đồng. Co 1000 vôn, lưu thông kh‚o thi cung báng 10.000 đồng.
b) Lưu thông - Nêu m„i ngưoi giu lây môt đồng, thi 1000 đồng ây
cung tiêu mât. Nêu gop lai, thang đâu cho A vay 100 hen 6 thang tra; thang 2
cho B vay 100 vân vân, chuyển đi mãi, lưu thông mãi, ca loi đên vôn, m„i
thang m„i nhiêu, va giup đưoc hôi viên cung m„i ngay môt nhiêu thêm.
c) Tin dung - Lam co bê, thê cho ngưoi ta tin dung, thi giao dich dê.
Vây thi vôn tuy it ma dung đưoc nhiêu.
155
—. H‘p tác xž mua.
Nha nao cung không lam đu đồ dung đưoc, chác phai đi mua. Mua
nhiêu (mua si) thi chác r• hon ma đồ tôt hon. Mua l• thi đát ma đồ thi xâu.
Nhưng tho thuyên va dân cay lây tiên đâu ma mua si• Mua đưoc môt nha
dung cung không hêt. Cho nên phai chiu thua thiệt mãi.
Nêu nhiêu nha gop lai, mua si vê chia nhau, thi đã đưoc r•, đồ lai tôt,
lai khoi mât thi gio.
Thi du: M„i thung dâu lua gia 3 đồng, đưoc 50 lit. Nha buôn mua va
kiêm cach pha phêt thanh ra 53 lit. Dân m„i nha phai co môt ngưoi xach chai
đi cho mua m„i lit phai tra môt hao, đâu đã xâu, tháp lai mau hêt. Tinh lai
nha buôn loi:
1 cai thung 0đ20
23 lit dâu 2đ30
¸¸¸¸
Công ca 2đ50
53 nha dân l„: 2đ50 va 53 gio đồng hồ.
Nêu 53 nha ây gop nhau phai môt ngưoi đi mua môt thung, thi đã khoi
mât 2đ50, lai loi đưoc 53 gio. Dem 53 gio ây lam việc khac, lai cang loi nua.
“. H‘p tác xž bán.
Mua cang nhiêu cang r•, ban cang nhiêu cang đát. Mua cang it cang
đát, ban cang it cang r•. Ai cung biêt như vây. Nhưng dân ngh†o co đồ đâu
ma ban nhiêu. Va lai khi đã đem rô khoai thung lua đi cho, thi đát r• cung
muôn ban cho xong, không l• mang đi mang vê mãi. Phân thi so mât công,
phân thi so mât thuê, phân thi so hao mon. Nha buôn biêt vây, lai cang bát bi
tra r•.
Lai thi du: 53 nha ci 53 thung lua, cho 53 ngưoi đem đi ban, phai nôp
53 lân thuê; đong đi đong lai đô thao mât 53 nám, nha buôn bát bi tra r• mât
53 xu (m„i thung môt xu). Gioi náng, 53 ngưoi phai uông 53 xu nước, vân
v... Tinh lai, thua thiệt biêt chung nao.
Nêu 53 nha ây co hop tac xã ban, thi loi biêt bao nhiêu”
”. H‘p tác xž sinh san.
Hop tac nay la để giup nhau lam án. Thi du: Dân cay m„i nha co môt
co môt con bo, phai co môt tháng b‚ chán, phai co môt cai ran, lôi thôi biêt
chung nao• Lai như nhung nha không co, mua cay phai thuê trâu. M„i nha
phai tu sám lây cay, bua, cuôc, liêm, vân v... khi cay me, cuôc cun chưa co
tiên mua thi phai ngồi chiu. Nêu chung nhau mua trâu, mua đồ cay, ai dung
đên thi phai nôp it nhiêu, như thê ha ch•ng hon sao•
Lai như trồng ra bông; nhưng không co ban đanh bông, không co đồ
k‚o soi, phai đem bông ban r•. Nêu gop nhau lam hop tac xã, mua đu đồ ma
lam, thi công it ma loi nhiêu.
Noi tom lai la hop tac xã rât co loi cho nên dân cac nước lam nhiêu
lám. Thu xem cac hang buôn sở di ma giau co, ch•ng qua no bớt ngưoc bớt
xuôi cua dân. Hop tac xã la để cho khoi bi hang buôn án bớt.
˜. Nhà buôn lây lòi.
156
Nha buôn kiêm đưoc loi la vi ngưoi lam ra đồ va ngưoi dung đồ, ngưoi
mua va ngưoi ban cach xa nhau, phai nho nha buôn đung giua, no đã án loi
khi mua, lai án loi khi ban. Thi du: Ngoai Bác la xu trồng ch†, trong Nam la
hay uông ch†. Nhưng dân Bác không đem vao Nam ban, dân Nam không ra
tới Bác mua.
Mây nha co ch† đem ban cho A, hang ch† trong tông, A đem ban lai
cho B, buôn ch† trong phu, án loi môt lân. B lai đem ban cho phô C ở tinh, án
loi 2 lân. C ban cho công ty D Ha Nôi, án loi 3 lân. Công ty D ban cho công
ty ’ Sai Gon, án loi 4 lân. Công ty ’ lai ban cho nha buôn ™ cac tinh, án loi 5
lân. Nha buôn ™ ban si cho phô G cac phu, án loi 6 lân. G ban l• cho H, án loi
7 lân. H ban l• cho ngưoi uông, án loi 8 lân.
Thê la ngưoi lam ra ch† thua thiệt, ngưoi uông ch• cung thua thiệt.
Nêu co hop tac xã thi tranh khoi nhung điêu ây.
10. Cách tô chúc.
Không phai lang nao cung phai lâp m„i lang m„i hop tac xã. Cung
không phai m„i lang phai lâp ca mây hop tac xã. Cung không phai co hop tac
xã nay thi không lâp đưoc hop tac xã kia. Ch•ng qua theo hoan canh noi nao
lâp đưoc hop tac xã nao, va co khi hai hop tac xã - mua va ban - lâp chung
cung đưoc.
Nêu nhiêu noi đã lâp thanh hop tac như nhau, thi cac hop tac xã ây nên
liên lac với nhau, thê luc cang manh hon. Hoác khi hai hop tac xã tinh chât
khac nhau, thi cung nên liên kêt, như môt hop tac xã mua va môt hop tac xã
ban.
Hop tac xã chi co hôi viên mới đưoc hưởng loi, chi co hôi viên mới co
quyên, nhưng nhung việc kÿ thuât như tinh toan, xem hang hoa, câm may,
vân v.., thi co ph‚p mướn ngưoi ngoai.
Dã vao hôi thi bât ky gop nhiêu gop it, vao trước vao sau, ai cung binh
đ•ng như nhau.
GIỚI THIÊU TÁC PHẢM ~CƯƠNG LINH CHÍNH TRI ĐÀU TIÊN
CỦA ĐẢNG CÔNG SẢN VIÊT NAM¨
1. Hoàn cảnh ra dòi của tác phẩm
34
Tu thang 11 - 1924 đến đâu nám 1930. Dây la thoi gian kể tu luc
Nguyên €i Quôc tu Liên Xô đên Quang Châu (Trung Quôc) hoat đông đên
khi thanh lâp Dang. Thoi gian không dai song co nhiêu su kiện quan trong
đôi với phong trao cach mang thê giới va Việt Nam, đanh dâu môt bước tiên
quan trong trong qua trinh phat triển cua tư tưởng Hồ Chi Minh.
Với cưong vi U… viên Ban Phưong Dông cua Quôc tê Công san, phu
trach Ván phong Phưong Nam, Nguyên €i Quôc đam nhân việc truyên ba
chu nghia công san vao châu € noi chung va Dông Dưong noi riêng, theo d‹i
va chi đao phong trao cach mang ở môt sô nước, chuẩn bi moi điêu kiện cho
việc thanh lâp chinh đang cua giai câp vô san. Dồng thoi, Ngưoi danh nhiêu
thi gio truc tiêp lãnh đao cach mang Việt Nam, đác biệt quan tâm đên việc ra
34
. piết thGo Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ộ i) @AAA) t+̣p @) trang pssErss.
157
đoi cua Dang.
Dôi với lich su cach mang nước ta, co thể coi nhung nám 1925 - 1930
la thoi gian Chu tich Hồ Chi Minh truc tiêp chuẩn bi vê chinh tri, tư tưởng va
tô chuc để tiên tới su kiện trong đai nay. Dôi với phong trao cach mang cac
nước phưong Dông, chu yêu ở châu €, Ngưoi cung co nhiêu đong gop cho
cuôc đâu tranh giai phong dân tôc va su tháng loi cua chu nghia công san.
Ngưoi đã tiên hanh nhiệm vu cao ca đo trong nhung điêu kiện cuc ky
kho khán va phuc tap, nhưng cung co nhiêu thuân loi co ban: Phong trao
chông Phap ở Việt Nam vân râm rô, Quôc tê Công san đã mở rông anh
hưởng va tô chuc cua minh ra nhiêu nước, kể ca cac nước thuôc đia. Quôc tê
thu hai ngay cang dân sâu vao con đưong thoa hiệp với giai câp tư san, đi
theo chung để chông lai giai câp vô san va cac dân tôc bi ap buc. Giai câp tư
san dân tôc ở cac nước phu thuôc va thuôc đia ngay cang to ra không đam
đưong nôi su mệnh lãnh đao su nghiệp giai phong dân tôc cua nước minh,
chông lai nhung thu đoan đan ap đi đôi với lua bip cua bon đê quôc thuc dân.
Khuynh hướng cai lưong, thoa hiệp ngay cang r‹ rệt trong hang ngu tư san
dân tôc; ở môt sô nước, chung đã phan bôi, đâu hang. Ngay tai Trung Quôc,
noi hoat đông cua Nguyên €i Quôc luc bây gio, cuôc phan biên cua Tưởng
Giới Thach, thang 4 nám 1927, đã bôc lô ban chât phan cach mang cua nhung
k• đai diện cho môt bô phân tư san gán với chu nghia đê quôc.
Cuôc đâu tranh chông Phap cua nhân dân Việt Nam luc bây gio vân
suc sôi, nhưng chưa ra khoi cuôc khung hoang sâu sác vê đưong lôi cuu nước
va lãnh đao. Cac cuôc vân đông cuu nước do Phan Bôi Châu, Phan Chu Trinh
khởi xướng suy yêu dân. Chu nghia cai lưong 'đê huê¨, do bon thuc dân nuôi
dưõng, đang ra suc lam tê liệt tinh thân yêu nước cua nhân dân ta. Tuy nhiên,
cung với cuôc vân đông yêu nước, đoi tu do dân chu, phong trao đâu tranh
cua công nhân đã co bước phat triển mới, lam co sở cho cac tô chuc va phong
trao chinh tri cao hon vê sau. Cuôc bãi công cua tho may xưởng Ba Son (sua
chua va đong tau thu… cua hai quân Phap) ở cang Sai Gon (8-1925) đanh dâu
môt bước tiên mới cua phong trao công nhân Việt Nam, giai câp công nhân
nước ta tu đây bước đâu đi vao đâu tranh tu giac. Su ra đoi cua Việt Nam
Thanh niên cach mang đồng chi hôi, do Nguyên €i Quôc thanh lâp (6-1925),
lam cho phong trao đâu tranh cua nhân dân ta mang thêm sác thai mới - sác
thai cua giai câp vô san. Cung khoang thoi gian nay, Việt Nam Quôc dân
đang đưoc thanh lâp (25-12-1927). Dây la môt đang chinh tri theo xu hướng
dân chu tư san, tiêu biểu cho bô phân tư san dân tôc Việt Nam. Sau su kiện
Yên Bai nám 1930, vai tro lich su cua Việt Nam Quôc dân đang châm dut.
Su mệnh lãnh đao phong trao giai phong dân tôc theo con đưong cua
chu nghia Mac-Lênin đưoc trao tron ven cho giai câp công nhân Việt Nam va
Dang cua no, do Nguyên €i Quôc thanh lâp, giao duc va lãnh đao. Với tư
cach la môt nha yêu nước chân chinh, môt chiên si công san, Nguyên €i
Quôc đã tiên hanh nhiêu công việc to lớn - truyên ba chu nghia Mac-Lênin,
xac đinh đưong lôi cuu nước đung, chuẩn bi thanh lâp Dang để bao đam cho
tháng loi cua cach mang Việt Nam. Dồng thoi, Ngưoi không quên trach
158
nhiệm cua môt chiên si quôc tê, đai diện cua Quôc tê Công san tham gia tô
chuc xây dung phong trao cach mang ở nhiêu nước khac cua châu €.
Khi hoat đông ở Quang Châu, Ngưoi đã lâp ra 'Việt Nam Thanh niên
cach mệnh đồng chi hôi¨, trong đo co công san đoan lam nong côt. Do la
bước đi thich hop để tiên tới thanh lâp môt chinh đang vô san kiểu mới theo
chu nghia Lênin ở môt nước thuôc đia, nông nghiệp lac hâu. Dây la bước
chuẩn bi vê chinh tri, tư tưởng, tô chuc va phưong phap đâu tranh cach mang
cho đôi tiên phong chiên đâu cua giai câp công nhân Việt Nam. Nhung bai
giang cua Ngưoi ở cac lớp huân luyện chinh tri Quang Châu (1925-1927),
sau đưoc tâp hop thanh cuôn Đ!Qng (1ch ,ệnh đã đát co sở cho việc hinh
thanh đưong lôi va phưong phap cua cach mang Việt Nam theo quan điểm
cua chu nghia Mac - Lênin.
Trong khi chám lo xây dung Dang macxit-lêninnit, xây dung khôi
đoan kêt quôc tê, Chu tich Hồ Chi Minh vân tiêp tuc lên an, tô cao tôi ac cua
chu nghia đê quôc thuc dân ở Dông Dưong va ở cac nước thuôc đia, phu
thuôc khac trên cac mát chinh tri, kinh tê, quân su, ván hoa, giao duc...
Œ Việt Nam, nhung tô chuc công san đâu tiên đưoc hinh thanh vao
cuôi nhung nám 1920 đanh dâu su chin muồi cho su ra đoi cua môt chinh
đang vô san macxit-lêninnit cua giai câp công nhân. Vi vây, Ngưoi đã thay
mát Quôc tê Công san đung ra thông nhât cac tô chuc công san ở trong nước,
chinh thuc thanh lâp Dang Công san Việt Nam.
Ngay trong Hôi nghi sáng lâp Dảng Công sản Viêt Nam, Ngưoi đa
công bố các ván kiên quan trong la Cưong linh chính tri đâu tiên của Dảng,
vach ra đưong lôi chiên lưoc, sach lưoc cach mang, tinh chât va nguyên tác tô
chuc Dang - đôi tiên phong cua giai câp công nhân Việt Nam.
2. Bố cuc, nôi dung co bản của tác phẩm
Tác phẩm gôm có 4 ván kiên:
1. &hánh c!ơng v>́n t>́t cu$a Đa$ng: Sau khi vach trân bản chất phản
đông của chủ nghia tư bản Pháp ỏ Viêt Nam, phân biêt ro ban-thu trong các
giai tâng ỏ Viêt Nam, &hánh c!ơng v>́n t>́t cu$a Đa$ng xác đinh ro cách mang
Viêt Nam la Cách mang dân chủ tư sản kiểu mói để đi tói xa hôi công sản.
Vê phưong diên xa hôi la thưc hiên Dân chúng tư do, nam nư binh
đá̉ng.
Vê phưong diên chính tri la Dánh đổ đế quốc Pháp va phong kiến,
gianh đôc lâp dân tôc, xây dưng Nha nưóc công-nông-binh.
Vê phưong diên kinh tế la Thủ tiêu kinh tế tư bản đế quốc thanh lâp
kinh tế công-nông-binh; Thủ tiêu ruông đất của đế quốc chủ nghia chia cho
dân cay ngheo; Bỏ sưu thế cho dân cây ngheo; Mỏ mang công, nông nghiêp,
thi hanh luât ngay lam 8 gio.
2. =ách l!ợc v>́n t>́t cu$a Đa$ng va &h!ơng trình tó, t>́t cu$a Đa$ng:
Nám nôi dung sách lưoc vá́n tá́t va nám chưong trinh tó m tá́t do Ngưoi vach
ra la khá̉ng đinh sư lanh đao tuyêt đối, toan diên của Dảng Công sản Viêt
Nam vói nhân dân va dân tôc Viêt Nam để đưa cách mang đến thá́ng loi.
=ách l!ợc v>́n t>́t cu$a Đa$ng va &h!ơng trình tó, t>́ t cu$a Đa$ng đông thoi
159
phản ánh sư khác biêt của Hô Chí Minh vói Mác va Lênin. Cung la nhưng
ngưoi mác-xít, nhưng do lich sử quy đinh, Mác va Lênin đêu đê cao giai cấp
ha thấp vấn đê dân tôc, con Hô Chí Minh đê cao dân tôc nhưng không ha thấp
vấn đê giai cấp. =ách l!ợc v>́n t>́t cu$a Đa$ng va &h!ơng trình tó, t>́ t cu$a
Đa$ng con thể hiên cống hiến vi đai của Hô Chí Minh vao kho tang lý luân
của chủ nghia Mác - Lênin vê cách mang giải phóng dân tôc: Cách mang
thuôc đia phải liên minh vói Cách mang vô sản ỏ chính quốc, vô sản va nhân
dân lao đông ỏ thuôc đia phải liên minh vói vô sản va nhân dân lao đông ỏ
chính quốc.
3. Điều lệ v>́n t>́t cu$a Đa$ng &ộng sa$n piệt ;a,: Ngay tư đâu Ngưoi đa
xác đinh tên Dảng ta la Dảng Công sản Viêt Nam. Dông thoi tác phẩm Điều
lệ v>́n t>́t cu$a Đa$ng &ộng sa$n piệt ;a, của Ngưoi đa xác đinh nhưng nôi
dung co bản vê Tôn chỉ, Muc đích, Hê thống tổ chức, Tiêu chuẩn của ngưoi
vao Dảng, Trách nhiêm va quyên loi của đảng viên, Kỷ luât của Dảng, v.v, la
co sỏ nên tảng cho các Diêu lê của Dảng Công sản Viêt Nam sau nay nhám
xây đưng Dảng Công sản Viêt Nam trong sach, vưng manh, tổ chức, lanh đao
va thưc hiên moi thá́ng loi của cách mang Viêt Nam.
3. Ý nghia co bản của tác phẩm
3‚
Tá c phẩ m 'Cưong li nh chí nh tri đâ u tiên củ a Dả ng Cô ng sả n Viê t Nam¨
củ a Chu tich Hồ Chi Minh công bố ta i Hô i nghi sang lâp ra Dang Công san
Việt Nam bao gô m: &h1nh c!ơng v>́ n t>́ t) =1ch l!Kc v>́ n t>́ t) &h!ơng trì nh
tó , t>́ t và ĐiZu lệ v>́ n t>́ t của ĐLng. Tá c phẩ m na y đã vach ra đưong lôi chiên
lưoc, sach lưoc cach mang, tinh chât va nguyên tác tô chuc Dang - đôi tiên
phong cua giai câp công nhân Việt Nam. Cac ván kiện nay thể hiện tinh thân
cach mang triệt để va sang tao, kêt hop đung đán ly luân với thuc tiên Việt
Nam. Quan điểm co ban cua cac ván kiện nay co gia tri xuyên suôt con đưong
cach mang nước ta la đôc lâp dân tôc gán liên với chu nghia xã hôi nhám thuc
hiện muc tiêu đai nghia cua dân tôc la 'Việt Nam đôc lâp¨, 'Việt Nam tu do¨.
Tu nước ngoai, Ngưoi đã nêu nhiêu y kiên đung đán để nâng cao vai tro lãnh
đao cua Dang. Dang phai 2gi<nh *!Kc *Ja vJ lXnh */o9, cung cô đia vi lãnh
đao cua Dang trên co sở quân chung thua nhân Dang la 2,Nt .N phận trung
th<nh nhPt) ho/t *Nng nhPt v< ch+n thTc nhPt9) 2thWa nhận ch8nh s1ch *-ng
*bn v< n>ng lTc lXnh */o của ĐLng9.
HƯÓNG DAN HÇC TAP
1. Hoan canh ra đoi của tac phẩm 'Cưong linh Chính tri đâu tiên của
Dảng Công sản Viêt Nam¨ của Hô Chí Minh•
2. Trinh bay bố cuc va nhung nôi dung chu yêu của tac phẩm 'Cưong
linh Chính tri đâu tiên của Dảng Công sản Viêt Nam¨ cua Hồ Chi Minh•
3. Phân tich y nghia của tac phẩm 'Cưong linh Chính tri đâu tiên của
Dảng Công sản Viêt Nam¨ cua Hồ Chi Minh•
TOÀN VÄN TÁC PHẢM
35
rG, Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ộ i) @AAA) t+̣p n) trang pss:
160
~CƯƠNG LINH CHÍNH TRI ĐÀU TIÊN
CỦA ĐẢNG CÔNG SẢN VIÊT NAM¨
(Hồ Chí Minh toàn tâp, Nhà xuất bản Chính tri quốc gia, Hà Nôi, 2000,
tâp 3, trang 1-“)
CHÁNH CƯƠNG VAN TAT CUA ĐANG
Tư ban ban xu đã thuôc tư ban Phap, vi tư ban Phap hêt suc ngán trở
suc sinh san lam cho công nghệ ban xu không thể mở mang đưoc. Con vê
nông nghệ môt ngay môt tâp trung đã phat sinh ra lám khung hoang, nông
dân thât nghiệp nhiêu. Vây tư ban ban xu không co thê luc gi ta không nên
noi cho ho đi vê phe đê quôc đưoc, chi bon đai đia chu mới co thê luc va
đung h•n vê phe đê quôc chu nghia nên chu trưong lam tư san dân quyên
cach mang va thô đia cach mang để đi tới xã hôi công san.
i: pZ ph!ơng iện ?X hNi th[F
a) Dân chung đưoc tu do tô chuc.
b) Nam nu binh quyên, v.v..
c) Phô thông giao duc theo công nông hoa.
B: pZ ph!ơng iện ch8nh trJF
a) Danh đô đê quôc chu nghia Phap va bon phong kiên.
b) Lam cho nước Nam đưoc hoan toan đôc lâp.
c) Dung ra chinh phu công nông binh.
d) Tô chuc ra quân đôi công nông.
&: pZ ph!ơng iện 5inh tYF
a) Thu tiêu hêt cac thu quôc trai.
b) Thâu hêt san nghiệp lớn (như công nghiệp, vân tai, ngân hang, v.v.)
cua tư ban đê quôc chu nghia Phap để giao cho chinh phu công nông binh
quan ly.
c) Thâu hêt ruông đât cua đê quôc chu nghia lam cua công chia cho
dân cay ngh†o.
d) Bo sưu thuê cho dân cay ngh†o.
e) Mở mang công nghiệp va nông nghiệp.
I) Thi hanh luât ngay lam 8 gio.
Tai liệu cua Bao tang
Cach mang Việt Nam.
SÁCH LƯÇC VAN TAT CUA ĐANG
1. Dang la đôi tiên phong cua vô san giai câp, phai thu phuc cho đưoc
đai bô phân giai câp minh, phai lam cho giai câp minh lãnh đao đưoc dân
chung.
2. Dang phai thu phuc cho đưoc đai bô phân dân cay va phai dua vao
hang dân cay ngh†o lam thô đia cach mang đanh truc bon đai đia chu va
phong kiên.
3. Dang phai lam cho cac đoan thể tho thuyên va dân cay (công hôi,
hop tac xã) khoi ở dưới quyên luc va anh hưởng cua bon tư ban quôc gia.
161
4. Dang phai hêt suc liên lac với tiểu tư san, tri thuc, trung nông,
Thanh niên, Tân Việt, v.v. để k‚o ho đi vao phe vô san giai câp. Con đôi với
bon phu nông, trung) tiểu *Ja chủ va tư ban An Nam ma chưa r‹ mát phan
cach mang thi phai loi dung, it lâu mới
36
lam cho ho đung trung lâp. Bô phân
nao đã ra mát phan cach mang (Dang Lâp hiên, v.v.) thi phai đanh đô.
5. Trong khi liên lac với cac giai câp, phai rât cẩn thân, không khi nao
nhưong môt chut loi ich gi cua công nông ma đi vao đưong thoa hiệp, trong
khi tuyên truyên cai khẩu hiệu n!3c in ;a, *Nc lập) phai đồng tuyên truyên
va thuc hanh liên lac với bi ap buc dân tôc va vô san giai câp thê giới, nhât la
vô san giai câp Phap.
Tai liệu cua Bao tang
Cach mang Việt Nam.
CHƯƠNG TRINH TÓM TAT CUA ĐANG
1. Dang la đôi tiên phong cua đao quân vô san gồm môt sô lớn cua giai
câp công nhân va lam cho ho co đu náng luc lãnh đao quân chung.
2. Dang tâp hop đa sô quân chung nông dân, chuẩn bi cach mang thô
đia va lât đô bon đia chu va phong kiên.
3. Dang giai phong công nhân va nông dân thoat khoi ach tư ban.
4. Dang lôi k‚o tiểu tư san, tri thuc va trung nông vê phia giai câp vô
san; Dang tâp hop hoác lôi k‚o phu nông, tư san va tư ban bâc trung, đanh
đô cac đang phan cach mang như Dang Lâp hiên, v.v..
5. Không bao gio Dang lai hy sinh quyên loi cua giai câp công nhân va
nông dân cho môt giai câp nao khac.
Dang phô biên khẩu hiệu 'Việt Nam tu do¨ va đồng thoi Dang liên kêt với
nhung dân tôc bi ap buc va quân chung vô san trên thê giới nhât la với quân
chung vô san Phap.
DANG CONG SAN V‡ET NAM 1930
‡n trong sach p>n 5iện ĐLng)
(tu 27-10-1929 đên 7-4-1935).
Nxb. Su thât, Ha Nôi, 1964, tr.15.
ĐIỀU LJ VAN TAT CUA ĐANG CÇNG SAN VIJT NAM
I- Tên: Dang Công san Việt Nam.
II- Tôn chi: Dang Công san Việt Nam tô chuc ra để lãnh đao quân
chung lao khô lam giai câp tranh đâu để tiêu tru tư ban đê quôc chu nghia,
lam cho thuc hiện xã hôi công san.
III- L• vào Đang: Ai tin theo chu nghia công san, chưong trinh Dang
va Quôc tê Công san, háng hai tranh đâu va dam hy sinh phuc tung mệnh
lệnh Dang va đong kinh phi, chiu phân đâu trong môt bô phân Dang thoi
đưoc vao Dang. Tho vao Dang thoi phai co môt đang viên giới thiệu va phai
du bi 3 thang, thu công nghiệp ngh†o, dân cay va linh phai co hai đang viên
36
. Co thể hiểu la: it ra cung.
162
giới thiệu va du bi 6 thang, hoc sinh, cac giai câp khac va ngưoi đang phai
khac phai co hai đang viên giới thiệu va phai du bi 9 thang.
Ngưoi dưới 21 tuôi phai vao thanh niên công san đoan.
IV- H• thông tô chúc:
&hi .N gồm tât ca đang viên trong môt nha may, môt công xưởng, môt
hâm mo, môt sở xe lua, môt chiêc tau, môt đồn điên, môt đưong phô, v.v..
%uyện .N) thJ .N hay l< 5hu .NF
Huyện bô gồm tât ca cac chi bô trong môt huyện.
Thi bô gồm tât ca cac chi bô trong môt châu thanh nho.
Khu bô gồm tât ca cac chi bô trong khu cua môt thanh phô lớn như Sai
Gon, Cho Lớn, Hai Phong, Ha Nôi hay cua môt san nghiệp lớn như mo Hon
Gai.
Tknh .N) th<nh .N hay *`c .iệt .NF
Tinh bô gồm cac huyện bô, thi bô trong môt tinh.
Thanh bô gồm tât ca cac khu bô trong môt thanh phô. Dác biệt bô gồm tât
ca khu bô trong môt san nghiệp lớn.
Trung uong
V- Trách nhi•m cua dang viên:
a) Tuyên truyên chu nghia công san va cô đông quân chung theo Dang.
b) Tham gia moi su tranh đâu vê chinh tri va kinh tê cua công nông.
c) Phai thuc hanh cho đưoc chanh sach va nghi quyêt cua Dang va Quôc
tê Công san.
d) Diêu tra cac việc.
e) Kiêm va huân luyện đang viên mới.
VI- Quy•n l‘i dang viên:
Trong cac cuôc hôi nghi cua chi bô, đang viên du bi co quyên tham gia va
phat biểu y kiên, song không co quyên biểu quyêt, ung cu va tuyển cu.
VII- Các câp dang châp hành uy viên:
a) Môt câp đang bô co hôi châp hanh u… viên để giam đôc va chi huy cho
moi đang viên lam việc.
b) M„i châp hanh u… viên phai thưong bao cao cho đang viên biêt.
VIII- Kinh phí:
a) Kinh phi cua Dang do nguyệt phi va đác biệt quyên ma ra.
b) Nguyệt phi do cac câp đang bô tuy kinh phi m„i đang viên ma đinh.
c) Ngưoi không việc hoác ôm thi khoi phai gop nguyệt phi.
IX- Ky luçt:
a) Dang viên ở noi nay đi noi khac phai xin ph‚p Dang va theo co quan
noi đo để lam việc.
b) Bât cu vê vân đê nao đang viên đêu phai hêt suc thao luân va phat biểu
y kiên, khi đa sô đã nghi quyêt thi tât ca đang viên phai phuc tung ma thi
hanh.
c) Cach xu phat ngưoi co l„i trong đang viên: Cach xu phat ngưoi co l„i
trong Dang do hôi châp hanh u… viên trong câp Dang hay đai biểu đai hôi
đinh.
163
Tai liệu cua Bao tang
Cach mang Việt Nam.
GIỚI THIÊU TÁC PHẢM ~TUYÊN NGÔN ĐÔC LAP¨
1. Hoàn cảnh ra dò i của bản ~Tuyên ngôn Đôc lâp¨ cua nuóc Vi•t
Nam Dân chu Cçng hòa
3“
Dâu nám 1930, Chu tich Hồ Chi Minh đã sang lâp ra Dang Công san
Việt Nam. Cưong li nh Chí nh tri đâ u tiên củ a Dả ng va jQi 5êu gọi nh+n Jp
th<nh lập ĐLng do Ngưoi soan thao đã vach ra đưong lôi chiên lưoc, sach lưoc
cach mang, tinh chât va nguyên tác tô chuc Dang - đôi tiên phong cua giai câp
công nhân Việt Nam. Cac ván kiện nay thể hiện tinh thân cach mang triệt để va
sang tao, kêt hop đung đán ly luân với thuc tiên Việt Nam. Quan điểm co ban
cua cac ván kiện nay co gia tri xuyên suôt con đưong cach mang nước ta la đôc
lâp dân tôc gán liên với chu nghia xã hôi nhám thuc hiện muc tiêu đai nghia
cua dân tôc la 'Việt Nam đôc lâp¨, 'Việt Nam tu do¨.
Tu nám 1930 đên nám 1940 la thoi gian Chu tich Hồ Chi Minh hoat
đông ở nước ngoai trên cưong vi la U… viên Ban phưong Dông cua Quôc tê
Công san, phu trach Ván phong phưong Nam va truc tiêp chi đao cach mang
Dông Dưong.
Trong điêu kiện biên đôi cua tinh hinh thê giới nua sau nhung nám 30,
Chu tich Hồ Chi Minh đã chi dân cho Dang nhung y kiên rât cu thể để phôi
hop với nhiệm vu chung cua nhân dân thê giới vua chông chu nghia phat xit,
vua phat triển luc lưong cach mang, táng cưong vai tro cua Dang. Ngưoi chi
r‹ muc tiêu cua đâu tranh cach mang luc nay la 2ĐLng 5hông nên *!a ra
nhIng *€i hdi Du1 cao ^*Nc lập +n tNc) nghJ viện) v:v:_::: &hk nên *€i c1c
DuyZn +n chủ) tT o tO chVc) tT o hNi họp) tT o .1o ch8 v< tT o ngôn
luận) *€i +n ?1 to<n thể ch8nh trJ ph/,) *Pu tranh *ể ĐLng *!Kc ho/t *Nng
hKp ph1p9.
Dể đat muc đich đo, Ngưoi nhác nhở Dang phai ra suc tô chuc môt mát
trân dân tôc, dân chu rông rãi, phai 'kh‚o l‚o, mêm d•o¨ để tâp hop tât ca
moi tâng lớp nhân dân, kể ca giai câp tư san dân tôc, nhưng phai kiên quyêt
không co môt thoa hiệp, môt nhưong bô nao với bon torôtxkit, phai tiêu diệt
chung vê mát chinh tri.
Hoat đông lý luân cua Ngưoi thoi ky nay đã chi dân cho Dang va nhân
dân ta hướng đung vao việc phat triển luc lưong cach mang, táng cưong vai
tro lãnh đao cua Dang va chông tham hoa phat xit đang lan rông trên thê giới.
Trước khi vê nước, Chu tich Hồ Chi Minh con viêt môt loat bai đáng trên bao
xuât ban ở Trung Quôc chi r‹ nguy co cua chu nghia phat xit, ca ngoi cuôc
đâu tranh chông phat xit Nhât cua nhân dân Trung Quôc, su đoan kêt cua
nhân dân Việt Nam với nhân dân Trung Quôc trong chiên đâu chông phat xit
Nhât va coi việc giup đõ đo la giup đõ cho chinh minh.
Nám 1941, trước nhung chuyển biên cua tinh hinh thê giới, nhân r‹
37
. piết thGo Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p n) trang pssErs
164
IX
tinh thê khẩn trưong cua cach mang Việt Nam, Chu tich Hồ Chi Minh trở vê
Tô quôc truc tiêp lãnh đao cach mang nước ta. Ngưoi chu tri Hôi nghi lân thu
tam cua Trung ưong Dang (5 - 1941) va xac đinh nhiệm vu giai phong dân
tôc la nhiệm vu buc thiêt nhât cua cach mang nước ta luc nay. Dể hoan thanh
nhiệm vu đo, phai tâp hop luc lưong quân chung đông đao, chia mui nhon
vao k• thu chinh la phat xit Nhât - Phap; thanh lâp Mát trân Việt Minh, giai
quyêt vân đê dân tôc trong khuôn khô m„i nước ở Dông Dưong; tiên tới
thanh lâp nước Việt Nam Dân chu Công hoa; chuẩn bi khởi nghia vu trang,
xuc tiên thanh lâp va phat triển luc lưong vu trang, đi tu khởi nghia tung phân
tiên lên tông khởi nghia; đồng thoi giup đõ cach mang Miên, Lao, v.v..
Ngay sau khi thanh lâp Mát trân Việt Minh, Chu tich Hồ Chi Minh đã
viêt thư (8nh c1o *7ng .<o) kêu goi 20 triệu con Lac chau Hồng hãy nêu cao
truyên thông yêu nước, anh hung bât khuât, đoan kêt toan dân đanh đuôi
Phap - Nhât. Ngưoi chi r‹: 'Trong luc nay DuyZn lKi +n tNc giLi phMng cao
hơn hYt thLy: Chung ta phai đoan kêt lai đanh đô bon đê quôc va bon Việt
gian đáng cuu giông noi ra khoi nước sôi lua nong¨ 'gianh tu do đôc lâp¨.
Dây la su tiêp nôi va phat triển cao cua tư tưởng đôc lâp tu do va đai đoan kêt
toan dân cua Ngưoi đưoc nêu lên trong cac tac phẩm BLn 1n chY *N thTc +n
Uh1p (1925), Đ!Qng c1ch ,ệnh (1927) va cac ván kiện chinh tri cua Hôi
nghi thanh lâp Dang. Dây la môt su phat triển sang tao vê tư tưởng va ly luân
cach mang giai phong dân tôc ở cac nước thuôc đia trong điêu kiện mới cua
thoi đai.
Nám 1942, Ngưoi trỏ lai Trung Quốc để liên hê vói cách mang thế giói
giúp đo cách mang Viêt Nam thi bi chính quyên Tưỏng Giói Thach bá́t giam
trái phép. Tac phẩm ;hật 5e trong ta cua Ngưoi la môt ván kiện lich su quan
trong, đồng thoi la môt tac phẩm ván hoc lớn thể hiện tư tưởng, tinh cam cua
môt chiên si cach mang vi đai - co tac dung giao duc sâu sác đôi với nhiêu thê
hệ ngưoi Việt Nam.
Chu tich Hồ Chi Minh vê nước vao thang 9 - 1944, la luc cuôc chiên
tranh thê giới đã bước sang giai đoan cuôi cung với nhung tháng loi quyêt
đinh cua Liên Xô. Cac ván kiện cua Ngưoi ở thoi gian nay đêu tâp trung vao
phat triển luc lưong chinh tri, quân su tao luc lưong đon thoi co va gop phân
thuc đẩy thoi co mau chin muồi. &hk thJ th<nh lập ĐNi piệt ;a, tuyên truyZn
giLi phMng Du+n đã nêu lên nhung quan điểm co ban vê khang chiên toan dân
va xây dung luc lưong vu trang nhân dân, vê quan hệ giua đâu tranh chinh tri
với đâu tranh vu trang, vê nguyên tác tac chiên, v.v..
Lanh đao thưc tiên của Ngưoi tư 1944 - 1945 la: Phai chớp thoi co
thuân loi đang đên để thuc hiện muc tiêu đôc lâp tu do. Vi vây, Ngưoi quyêt
đinh nhanh chong triệu tâp 2,Nt cuNc to<n Du0c */i .iểu Đ/i hNi g7, tPt cL
c1c *Lng ph1i c1ch ,ệnh v< c1c *o<n thể 1i Du0c trong n!3c .fu cl ra9 môt
co câu đai biểu cua quôc dân. Diêu nay đã đát co sở phap ly cach mang cho
môt chê đô mới, chê đô cua dân, do dân va vi dân sáp ra đoi.
Thang 8 - 1945, Chu tich Hồ Chi Minh viêt Th! 5êu gọi tOng 5h6i
nghSa kêu goi toan thể đồng bao 25hông thể chậ, tr}9) 2To<n Du0c *7ng
165
.<o hXy *Vng ậy *G, sVc ta ,< tT giLi phMng cho ta9. Th! 5êu gọi TOng
5h6i nghSa thể hiện tư tưởng lớn cua Chu tich Hồ Chi Minh vê tinh chu đông
cach mang ở cac nước thuôc đia ma Ngưoi đã nêu lên tu đâu nhung nám hai
mưoi đã trở thanh hiện thuc ở Việt Nam trong cuôc Cach mang Thang Tam
nám 1945.
Ngay 2 9 - 1945, Chu tich Hồ Chi Minh đã đoc ban Tuyên ngôn ĐNc
lập nêu ra nhung l• phai không ai chôi cãi đưoc vê quyên dân tôc co ban la:
2TPt cL c1c +n tNc trên thY gi3i *Zu sinh ra .[nh *‚ng) +n tNc n<o ccng cM
DuyZn s0ng) DuyZn sung s!3ng v< DuyZn tT o9. Tu đo, Ngưoi đã kh•ng đinh
quyên dân tôc co ban không thể phu nhân đưoc cua dân tôc Việt Nam va
trinh trong tuyên bô trước nhân dân thê giới: 2;!3c piệt ;a, cM DuyZn
h!6ng tT o v< *Nc lập) v< sT thật *X th<nh ,Nt n!3c tT o *Nc lập: To<n
thể +n tNc piệt ;a, DuyYt *G, tPt cL tinh thfn v< lTc l!Kng) t8nh ,/ng v<
của cLi *ể giI vIng DuyZn tT o) *Nc lập Py9.
Tuyên ngôn ĐNc lập cua nước Việt Nam Dân chu Công hoa đã đưoc in
trên cac bao &Vu Du0c ngay 5-9-1945, bao ĐNc lập ngay 7-9-1945, bao &Q
giLi phMng ngay 12-9-1945... Tu sau nám 1954, Tuyên ngôn ĐNc lập đưoc in
lai trên cac sach ;hIng lQi 5êu gọi của %7 &hủ tJch) tâp ‡, Nha xuât ban Su
thât, Ha Nôi xuât ban nám 1958, %7 &h8 'inh Tuyển tập) Nha xuât ban Su
thât, Ha Nôi xuât ban nám 1960, %7 &h8 'inh To<n tập) tâp 3, xuât ban lân
thu nhât nám 1983, v.v.. Trong lân xuât ban thu hai bô %7 &h8 'inh To<n
tập) theo su chi đao cua Thưong truc Ban Bi thư va Bô Chinh tri, Tuyên ngôn
ĐNc lập đưoc công bô dua theo bai ghi âm cua Chu tich Hồ Chi Minh, hiện
đưoc lưu giu tai Viện Hồ Chi Minh truc thuôc Viện nghiên cuu chu nghia
Mac-Lênin va tư tưởng Hồ Chi Minh, đồng thoi co tham khao ban công bô
đâu tiên trên bao &Vu Du0c sô ra ngay 5-9-1945.
2. Ý nghia lich sủ và giá tri thò i dai của bả n ~Tuyên ngôn Đôc lâ p¨
cua nuóc Vi•t Nam Dân chu Cçng hòa
Trưóc Cách mang tháng Tám 1945 của Viêt Nam, sau Cách mang
Tháng Mưoi Nga, cho du đa có Luân cưong của Lênin 'vê vấn đê dân tôc va
dân tôc thuôc đia¨, thi nhân loai vân mói chi it nhiêu xac nhân khai niệm
quôc gia (dân tôc) qua cac đưong biên giới tu nhiên la chop nui, dong sông,
mom đa,.. Cac 'cưong quôc¨ vân tât yêu la 'thuc dân¨ môt cach hop phap
đôi với cac nước nho va yếu. Kết cuc của cac cuôc chiên tranh thê giới lân
thu nhât (1914 - 1918), va lân thu hai (1939 - 1945) cho thấy môt thê giới
vân con chia nám x• bay bỏi chiến tranh xâm lưoc của kẻ manh, thân phân
con ngưoi s• con trở nên vô nghia nêu không co môt nên công phap quôc tê
bao vệ nhân loai va hanh phuc cho con ngưoi.
166
Nhung nguyên tác dân tôc binh đá̉ng ở cac Hôi nghi Têhêráng
38
va
Cuu Kim Son
39
trước đo đôi với các nước manh liêu có hiêu lưc không, hay
chi con la thu chiêu bai dê quên cua qua khu•
Trong mấy ngan nám trưóc ây, Việt Nam đã co môt bê day lich su
chông ngoai xâm hao hung vói môt e thVc Du0c gia *ộc l+̣p có chu$ Duyền
thuôc loai vung chác nhât thê giới, nhưng trước mua thu 1945 Việt Nam đa
lai bi xóa tên trên bản đô thế giói, va nhân loai chỉ biết đến môt An
Nam ngheo, rất kém phát triển vói hoan canh hon 2 triệu ngưoi chêt đoi (dân
số Viêt Nam lúc nay mói chỉ 22 triêu ngưoi).
Ý thuc vê môt quôc gia đôc lâp có chủ quyên thuôc loai vung chác
nhât thê giới cua Việt Nam co cac đác trưng co ban la: Môt dân tôc yêu hoa
binh, ghét chiến tranh; Có long nhân ái cao cả; Bất khuất chống giác ngoai
xâm quyết vi đôc lâp dân tôc; Lao đông cân cu va lao đông sáng tao; Có sư
cố kết công đông dân tôc cao. Tuy nhiên, cac lãnh tu cua Việt Nam trong lich
su mới chi thuc hiện đưoc môt nôi dung 'nước đôc lâp¨. Chu tich Hồ Chi
Minh mới la ngưoi đâu tiên cua lich su Việt Nam đã thông nhât hai nôi dung
'nước đôc lâp¨ va 'dân tu do, hanh phuc¨. Chê đô mới nay đưoc khai sinh
bởi ban Tuyên ngôn ĐNc lập cua nước Việt Nam Dân chu Công hoa¨
40
lich
su, do chinh Chu tich Hồ Chi Minh vi đai soan thao va công bô.
Sau khi Cach mang Thang Tam thanh công, Hô Chủ tich tu Tân Trao
vê Thu đô Ha Nôi va sông tai cán nha sô 48 Hang Ngang. Tai đây, vao sang
ngay 26 thang 8 nám 1945, Chu tich Hồ Chi Minh chu tri cuôc hop với
thưong vu Trung ưong Dang chuẩn bi ra Tuyên ngôn ĐNc lập va tô chuc mit
tinh lớn ở Ha Nôi để chinh phu ra mát nhân dân, chinh thuc công bô quyên
đôc lâp va thiêt lâp chinh thể Dân chu Công hoa ỏ Viêt Nam.
Ngay 30 thang 8 nám 1945, Hô Chủ tich moi môt sô đồng chi ở Trung
ưong đên để trao đôi, gop y kiên cho ban du thao Tuyên ngôn ĐNc lập. Ngay
31 thang 8 nám 1945, Chu tich Hồ Chi Minh bô sung môt sô điểm vao ban
thao Tuyên ngôn ĐNc lập. Dúng 14 gio ngay 2 thang 9 nám 1945, tai vưon
hoa Ba Dinh, trước hang chuc van đồng bao Thu đô, trên diên đan cao va
trang nghiêm, thay mát Chính phủ lâm thoi, Chu tich Hồ Chi Minh đa đoc
ban Tuyên ngôn ĐNc lập, tuyên bố trưóc đông bao cả nưóc va nhân dân thế
giói viêc thủ tiêu chế đô thưc dân va phong kiến ỏ Viêt Nam, khai sinh nước
Việt Nam Dân chu Công hoa.
Tuyên ngôn ĐNc lập cua nước Việt Nam Dân chu Công hoa ra đoi
trong môt thoi điểm trong đai va phuc tap cua lich su: Trong đai la vi no đã
38
Hôi nghi của đai diên ba nưóc Liên Xô (cu), Anh, My hop tư 28 tháng 11 đến 1 tháng 12 nám 1943 tai
Têhêráng (‡ran), đa thông qua kế hoach tiêu diêt các lưc lưong vu trang của phát xít Dức, quyết đinh mỏ mát
trân thứ hai ỏ châu Šu trưóc 1 tháng 5 nám 1944 va thông qua Nghi quyết bảo đảm nên hoa binh lâu dai trên
thế giói sau chiến tranh, v.v. Nhưng sau đó, các giói câm quyên My va Anh đa bô i ưóc các điêu khoản đa
đưoc ký kết trong Hôi nghi nay.
39
Hôi nghi của 50 nưóc do Liên Xô (cu), My, Anh va Trung Quốc (CP Tưỏng Giói Thach) triêu tâp hop
tai Cưu Kim Son (Xan Phanxicô) ỏ My tư 25•4 đến 26•6 nám 1945 để thông qua Hiến chưong Liên hop
quốc va thanh lâp tổ chức Liên hop quốc. Hiến chưong Liên hop quốc đa đưoc các nưóc thanh viên tham dư
sau khi đấu tranh gay gá́t ký kết va có hiêu lưc tư 24•10•1945.
40
Xem nguyên ván Bản Tuyên ngôn trong Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, tâp 3, trang
555-557; hoác tâp 4, trang 1-4.
167
kêt thuc 80 nám thông tri cua thuc dân Phap, 5 nám đô hô của phat xit Nhât,
hang nghin nám của chê đô phong kiên ở Việt Nam, va khá̉ng đinh tính đúng
đá́n, khoa hoc của cách mang Viêt Nam do Chủ tich Hô Chí Minh lanh đao.
Phuc tap la vi cac luc lưong thu đich vân lám le tai chiêm Việt Nam: ở miên
Nam thuc dân Phap nâp sau lưng quân đôi Anh đang tiên vao Dông Dưong; ở
miên Bác quân đôi Tưởng Giới Thach, tay sai cua đê quôc Mÿ, đã chuc s“n ở
biên giới; k• thu ở trong nước đưoc su tiêp suc cua thuc dân Phap đang tim
moi cách ngoc đâu dây.
Kết tinh truyên thống lich sử kiên cưong bất khuất của dân tôc, Tuyên
ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la bản anh hung ca mỏ
đâu kỷ nguyên đôc lâp, tư do va chủ nghia xa hôi của dân tôc Viêt Nam. Ban
Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la tác phẩm bất
hủ của Chủ tich Hô Chí Minh vi đai. No la kêt qua cua tâm nhin sâu rông,
cua bao suy nghi trán trở, va hon ca la cua môt tâm long luôn luôn hướng vê
đât nước, vê nhân dân cua Chu tich Hồ Chi Minh.
Bản Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa đưoc
viết va hoan thanh trong môt thoi gian rất ngá́n. Nhưng nhất đinh không phai
đên khi Cach mang thang Tam thanh công, Chinh phu lâm thoi đưoc thanh
lâp, Chu tich Hồ Chi Minh mới nghi đên việc soan thao va cho ra đoi ban
Tuyên ngôn ĐNc lập của nước Việt Nam Dân chu Công hoa. Bản Tuyên ngôn
ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la môt ván ban chinh luân
hiện đai với hệ thông ly l• đanh th‚p va hệ thông dân chung hung hồn không
thể chôi cãi, co suc thuyêt phuc cao, phải la kêt qua cua ca môt quá trinh trán
trở, suy ngâm trong hanh trinh tim đưong cuu nước cua Ngưoi qua nhiêu
nước trên thê giới; la kêt qua cua thuc tiên lãnh đao tai tinh đưa cach mang
Việt Nam đên tháng loi cua Ngưoi. Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam
Dân chủ Công hoa đã thể hiện sư sáng suốt, nhay bén va tâm nhin chiến lưoc
sâu rông, kha náng du báo thiên tai cua Chủ tich Hồ Chí Minh.
Tháng loi cua Cach mang Thang Tam nám 1945 cua Việt Nam không
chỉ mỏ ra môt kỷ nguyên mói cho Viêt Nam, ma con la tháng loi cua cach
mang gianh chinh quyên chi diên ra trong thoi gian ngán nhât, tôn thât nho
nhât, nhưng thanh công lón nhất, triệt để nhât trong lich su nhân loai. Diêu
nay cho đên nay lich sử nhân loai chưa môt lân láp lai va trong tưong lai cung
khó đat đưoc.
Có đưoc thanh quả to lón ấy, công đâu phải thuôc vê sư nghiêp cách
mang của nhân dân Viêt Nam, nhưng vai tro của Hô Chủ tich la không thể
phủ nhân. Dể co đưoc tháng loi vi đai ây, Hồ Chu tich đã bôn ba nám châu
bốn biển tim ra con đưong giải phóng dân tôc Viêt Nam la cách mang vô sản;
Ngưoi sang lâp ra Dang Công san Việt Nam vao nám 1930; Dang Công san
Việt Nam do Ngưoi truc tiêp r†n luyện đã lãnh đao dân tôc thuc hiện hai cuôc
Tông diên tâp 1930-1931 va 1936-1939; Hồ Chu tich cung đã truc tiêp lãnh
đao cuôc Diên tâp gianh chinh quyên ở Cao-Bác-Lang (1943-1944) ma du
đoan thiên tai 'Dồng minh tháng, phat xit thua, Việt Nam nhất đinh đôc
168
lâp¨
41
. Ngưoi đã ná́m chác thoi co va khi thoi co chin muồi cung chinh Ngưoi
đã 'chớp lây¨ thoi co kip thoi nhât ma đưa cach mang Việt Nam đên tháng
loi vi đai 'Cách mang Thang Tam nám 1945¨.
Ban Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la môt
'ang thiên cô hung ván¨. Thuc ra, đây không phai la ban tuyên ngôn đâu tiên
va duy nhât cua Viêt Nam. Trước đo, chung ta đã tung đưoc biêt đên 'Nam
quốc son ha¨ cua Ly Thưong Kiệt, 'Hich tưóng sy¨ của Trân Quốc Tuấn va
'Binh Ngô đai cao¨ cua Nguyên Trãi.
Nhưng, như đã ban ở trên, nêu như bai 'Nam quôc son ha¨ mới chi
kh•ng đinh chủ quyên đất nưóc, va kh•ng đinh quyêt tâm đanh tháng bât ky
k• thu nao nuôi y đinh xâm lưoc đất nưóc Viêt Nam của nhân dân ta, thi
'Binh Ngô đai cao¨ la tuyên bô vê su toan tháng cua công cuôc khang chiên
trưong ky va su mở đâu cua k… nguyên phuc hưng đât nước. Con 'Hich
tưóng sy¨ la sư truyên bá nhiêt thanh nhất đến nhân dân, tưóng sy cả nưóc
long cám thu giác sâu sá́c để khoi dây long yêu nưóc quyết chiến đấu vó i
quân thu vi đôc lâp dân tôc. Du vây thi ca ba ban 'Tuyên ngôn¨ nay đêu mới
chi dung lai ở gia tri 'nước phai đôc lâp¨.
La ngưoi Viêt Nam yêu nưóc, thưong dân nhất, nám 1919 ỏ bản hêu
sách cu$a nh+n +n in ;a,, ngay khi mói bưóc lên vu đai chính tri, Chủ tich
Hô Chí Minh la ngưoi đâu tiên của Viêt Nam đa thống nhất hai nôi dung
'nưóc phải đôc lâp¨ va 'dân phải tư do¨. Trong Đ!ờng (ách ,ệnh va &!ơng
li"nh chính trị *+̀u tiên cu$a Đa$ng, Ngưoi đa nâng muc tiêu cách mang ấy của
minh lên trinh đô mó i báng sư thống nhất hai nôi dung 'đôc lâp dân tôc¨ vói
'chủ nghia xa hôi¨. Tư Tuyên ngôn ĐNc lập của Nưóc Viêt Nam Dân chủ
Công hoa, đến các loi kêu go i sau nay, nhất la các loi kêu goi toan quốc
kháng chiến, Chủ tich Hô Chí Minh đa bổ sung thêm quyết tâm cao nhất của
dân tôc trong gin giư đôc lâp dân tôc, vói kiên đinh hai muc tiêu đôc lâp dân
tôc va chủ nghia xa hôi vao sư nghiêp cách mang của dân tôc đát dưói sư
lanh đao của Dảng Công sản Viêt Nam. Vói Ngưoi, nưóc đôc lâp ma dân
không đưoc tư do hanh phúc thi đôc lấp ấy cung không có ý nghia gi. Chính
vi thống nhất hai muc tiêu 'nưóc đôc lâp¨ va 'dân phải tư do, hanh phúc¨ ma
Hô Chủ tich la ngưoi đâu tiên của nhân loai đa gưong cao hai ngon co 'Dôc
lâp dân tôc¨ va 'Chủ nghia xa hôi¨ trong thoi đai ngay nay.
Cách mang Tháng Tám thá́ng loi, thay mát cho toan dân tôc Viêt Nam,
Ngưoi trinh trong tuyên bố vói toan thế giói: 'Tất cả moi ngưoi sinh ra đêu
có quyên binh đá̉ng. Tao hóa cho ho nhưng quyên không ai có thể xâm pham
đưoc; trong nhưng quyên ấy, có quyên đưoc sống, quyên tư do va quyên mưu
câu hanh phúc... Nưóc Viêt Nam có quyên hưỏng tư do va đôc lâp, va sư thât
đa thanh môt nưóc tư do đôc lâp. Toan thể dân tôc Viêt Nam quyết đem tất cả
tinh thân va lưc lưong, tính mang va của cải để giư vưng quyên tư do, đôc lâp
ấy¨
42
. Sau nay, trong các loi kêu goi, đác biêt la nhưng loi kêu goi toan quốc
kháng chiến, thi '(hông có gì Duý hơn *ộc l+̣p t!̣ o¨
43
la điểm xuât phat va
41
Xem Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi 2000, tâp 3, trang 211-212.
42
Xem Hô Chí Minh toan tâp, Nha xuất bản Chính tri Quốc gia, Ha Nôi, 2000, tâp 4, trang 1-4.
43
Sđd, tâp 12, trang 109.
169
la nôi dung lớn nhât trong su nghiệp cach mang cua Chủ tich Hồ Chi Minh,
la chân lý sáng ngoi thoi đai do Ngưoi vach ra mai soi sáng cho cách mang
Viêt Nam va cách mang nhân loai.
Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la kêt qua
cua thuc tiên cach mang nhân đao công sản của Chủ tich Hồ Chi Minh: Nám
1911, do hấp dân bỏi 'tư do, binh đá̉ng, bác ái¨ của giai cấp tư sản, Ngưoi đa
bôn ba nám châu, bốn biển tim đưong cuu nước ỏ phưong Tây va dưng chân
lâu nhất ỏ Pari của Pháp để trải nghiêm dân chủ tư sản. Nám 1919, nhân danh
nhân dân Việt Nam, Ngưoi gui đên Hôi nghi Vec-xây, bản hêu sach của nhân
dân An Nam đoi hoi quyên binh đ•ng cho dân tôc Viêt Nam. Ÿ̉ đây, Ngưoi đã
vach trân hai chê đô phap ly bât binh đ•ng ở thuôc đia. Dác biệt, Ngưoi đã
gán liên vân đê đôc lâp dân tôc với cac quyên tu do dân chu cua nhân dân ma
đoi thưc dân thưc hiên binh đá̉ng vê pháp lý cho dân tôc Viêt Nam, đông thoi
đoi thưc dân trao trả quyên tư do tối thiểu cho nhân dân Viêt Nam. Chính
thưc tiên nay đa cho Ngưoi câu trả loi: 'Dâu đâu trên thế gian nay cung chỉ
có hai hang ngưoi, môt hang ngưoi áp bức bóc lôt va môt hang ngưoi bi áp
bức bóc lôt. Dâu đâu trên thế gian nay cung chỉ có môt sư thât la tinh ái hưu
giưa nhưng ngưoi vô sản¨. Vi thế, Ngưoi đa tư bỏ dân chủ tư sản, đến vói dân
chủ vô sản không chỉ vi đôc lâp dân tôc ma chủ yếu vi hanh phúc của nhân
dân.
Hồ Chi Minh yêu thưong moi đồng bao, đồng chi cua minh, không
phân biệt môt ai, không tru môt ai, hê la ngưoi Việt Nam yêu nước thi đêu co
ch„ trong tâm long nhân ai cua Ngưoi. Ngưoi cung danh tinh yêu thưong cho
nhung ngưoi nô lệ mât nước va cung khô trên kháp thê gian. Tâm long nhân
ai bao la cua Ngưoi đưoc đát trên môt co sở khoa hoc la chu nghia Mac -
Lênin. Ngưoi chi r‹ nguồn gôc cua moi niêm đau n„i khô cua con ngưoi nô
lệ mât nước va con ngưoi cung khô la chu nghia thuc dân, đê quôc. Dưới anh
sang cua chu nghia Mac - Lênin, Ngưoi đã chi r‹ con đưong giai phong cua
con ngưoi Việt Nam, gop phân chi r‹ con đưong giai phong cua cac dân tôc
thuôc đia va cua nhân dân lao đông toan thê giới.
Ngưoi đa viêt BLn 1n chY *N thTc +n Uh1p vao nám 1925 trên tinh
thân luân tôi k• thu đã xâm pham quyên sông, quyên tu do, quyên mưu câu
hanh phuc cua m„i ca nhân con ngưoi va dân tôc, không chi ở Việt Nam,
Dông Dưong ma con ở ca châu Phi, châu Mÿ Latinh.
Tác phẩm Đ!ờng (ách ,ệnh của Ngưoi ra đoi nám 1927 vói sư lưa
chon con đưong cách mang vô sản cho Viêt Nam, vi Ngưoi đa nhân thức
đưoc ráng cách mang My va cách mang Pháp đêu không triêt để, cách mang
thá́ng loi rôi ma công, nông vân bi áp bức. Chỉ có Cách mang Tháng Mưoi
Nga mói la cuôc cách mang triêt để (nưóc Nga có chuyên la đoi, la ngưoi nô
lê trỏ thanh ngưoi tư do): 'Cách mênh Pháp cung như cách mênh My, nghia
la cách mênh tư bản, cách mênh không đến noi, tiếng la công hoa va dân chủ,
ky thưc trong thi nó tưóc luc công nông, ngoai thi nó áp bức thuôc đia... Cách
mênh An Nam nên nhó nhưng điêu ấy¨
44
. 'Trong thế gió i bây gio chỉ có cách
44
Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi 2000, tâp 2, trang 274.
170
mênh Nga la đa thanh công, va thanh công đến noi, nghia la dân chúng đưoc
hưỏng cái hanh phúc tư do, binh đá̉ng thât, không phải tư do va binh đá̉ng giả
dối như đế quốc chủ nghia Pháp khoe khoang bên An Nam. Cách mênh Nga
đa đuổi đưoc vua, tư bản, đia chủ rôi, lai ra sức cho công, nông các nưóc va
dân bi áp bức các thuôc đia lam cách mênh để đâp đổ tất cả đế quốc chủ
nghia va tư bản trong thế giói.¨
45

Hanh trinh cach mang cua Chủ tich Hồ Chi Minh la hanh trinh kiên
đinh đâu tranh vi nên đôc lâp tu do, vi hanh phuc cua con ngưoi lao khô trên
toan thê giới.
Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa đã tuyên
bô quyên tu do cua dân tôc, kh•ng đinh tháng loi cua cach mang Viêt Nam.
Ban tuyên ngôn đo không con chi danh riêng cho dân tôc Việt Nam ma đo
con la su cô vu, loi kh•ng đinh thiêng liêng cua tât ca cac dân tôc trên thê
giới, đác biệt la cac dân tôc kém va chưa phát triển.
Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa cua Chu
tich Hồ Chi Minh vua mang tinh dân tôc, vua mang tinh thoi đai. Tinh thoi
đai ây đưoc thể hiện rât r‹ rang va suc tich trong tư tưởng chu đao xuyên suôt
cua ban Tuyên ngôn, đo la '(hông cM g[ Due hơn *Nc lập tT o¨.
Trong phân đâu cua ban Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân
chủ Công hoa, Ngưo i trích dân hai ban tuyên ngôn nôi tiêng trong lich su
nhân loai, 'Tuyên ngôn đôc lâp 1776¨ cua Mÿ va ban 'Tuyên ngôn nhân
quyên va dân quyên 1789¨ cua Phap, ma khá̉ng đinh nguyên tác tu do, binh
đ•ng của dân tôc ta vói moi dân tôc trên thế giói. Su kê thua hêt suc kh‚o l‚o,
chát ch• của Ngưoi tu hai ban tuyên ngôn ấy, đa buôc đế quốc Pháp va đế
quốc My thua nhân vê quyên con ngưoi va quyên đôc lâp tu do cua dân tôc
Viêt Nam nói riêng, của moi dân tôc trên thế giói nói chung.
Việc kế thưa hết sức tai tinh hai ban tuyên ngôn ấy của Ngưoi đa lam
cho Tuyên ngôn ĐNc lập cua nưóc Việt Nam Dân chủ Công hoa va hai bản
tuyên ngôn bất hủ ấy của nhân loai có cung vi trí như nhau trên trưong quốc
tế. Vi thế, Chủ tich Hô Chí Minh cung la ngưoi đa thể hiện niêm tu hao, tu
tôn dân tôc lón nhất của Viêt Nam. Ngưoi lam đưoc vây la vi Ngưoi chỉ có
môt ham muốn: 'Ham muôn tôt bâc la lam sao cho nước ta hoan toan đôc
lâp, nhân dân ta đưoc hoan toan tu do, đồng bao ta ai cung co com án ao mác,
ai cung đưoc hoc hanh¨
46
.
Nâng quyên loi con ngưoi thanh quyên loi dân tôc la môt sang tao
thiên tai cua Hô Chủ tich, thể hiện tâm huyêt lớn cua Ngưoi danh cho dân tôc
Viêt Nam va các dân tôc trên thế giói. Môt nha ván hoa nước ngoai đã viêt
'Công hiên nôi tiêng cua Cu Hồ Chi Minh la ở ch„ Ngưoi đã phat triển
quyên loi cua con ngưoi thanh quyên loi cua dân tôc. Như vây tât ca moi dân
tôc đêu co quyên tu quyêt đinh lây vân mệnh cua minh¨.
Nếu trong hai tác phẩm Ba$n án chế *ộ th!̣c +n Uháp va Đ+y &ông lý
cu$a th!̣c +n Uháp ơ$ Đông u!ơng, Ngưoi mô tả cảnh đia nguc trân gian tối
45
Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi 2000, tâp 2, trang 280.
46
Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi 2000, tâp 4, trang 161.
171
tám ma thưc dân Pháp đang đay đoa dân ta. Tôi ác ấy nao khác chi Nguyên
Tra i đa tưng kết luân: 'Tát can nưóc Dông hải không đủ rửa hết vết nho; Chát
hết trúc Nam son, chá̉ng đủ ghi hết tôi ác¨
47
. Hai tác phẩm nay có muc đích
vach trân, tố cáo tôi ác của thưc dân Pháp trưóc dư luân thế giói va ngay cả
trong nhân dân lưong thiên Pháp, nhám thức tỉnh cao đô tinh thân quât cưong
của đông bao minh, đông thoi lam như vây la vi Ngưoi tin vao sức manh của
chính nghia va tiêm náng sức manh vô tân vô đich của nhân loai tiến bô ủng
hô, giúp đo hiêu quả cho sư nghiêp đánh bai chủ nghia thưc dân của dân tôc
ta.
Thi phân lón mỏ đâu của bản Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam
Dân chủ Công hoa la nhám tố cáo, vach trân bản chất cưóp nưóc, giả danh
nhân đao, lo i dung lá co tư do binh đá̉ng, phi nhân, phi nghia trái vói nhân
đao va chính nghia của thưc dân Pháp: 'Thê ma hon 80 nám nay, bon thuc
dân Phap loi dung la co tu do binh đ•ng bac ai đên cướp nước ta, ap buc
đồng bao ta. Hanh đông cua chung trai h•n với nhân đao va chinh nghia¨.
Ngưoi tố cáo Pháp đa hai lân ban r• nước ta cho Nhât, tố cáo tôi ác tây troi
của thưc dân Pháp.
Cung vói hai tác phẩm trên, Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam
Dân chủ Công hoa của Ngưoi không chỉ tố cáo vach trân tôi ác của chủ nghia
thưc dân trưóc công luân thế giói, ma con có tác dung giúp nhân loai phong
va chống thanh công hiên tưong phản ván hóa nhất của thế kỷ XX la chủ
nghia thưc dân.
Sau khi tố cáo nhưng tôi ác tây troi của bon thưc dân va phong kiến tay
sai, chi môt câu 'Phap chay, Nhât hang, vua Bao Dai thoai vi¨
48
, Chủ tich Hô
Chí Minh đa khái quát đưoc tất cả nhung biên đông lớn nhât cua Việt Nam ỏ
nua đâu thê k… XX, đát dâu châm hêt cho các thể chê cu, mở ra môt thoi đai
mới vói môt thể chế chính tri mói của Viêt Nam: Dân chủ Công hoa.
Ban Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la kết
qua cua bao nhiêu mau đã đô va bao nhiêu tinh mang đã hy sinh cua đông
bao Việt Nam trong các nha tu, trong các trai tâp trung, trong nhung hai đao
xa xôi, trên các may ch‚m, trên các chiên trưong. Tuyên ngôn ĐNc lập của
nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la kêt qua cua bao nhiêu hy vong, gáng
suc va tin tưởng cua hon 20 triệu nhân dân Việt Nam. Tuyên ngôn ĐNc lập
của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa 2•9•1945 la 'tiếp nố i bai tho của Lý
Thưong Kiêt trên sông Như Nguyêt, 'Binh Ngô đai cáo¨ của Nguyên Tra i...
thể hiên truyên thống bất khuất kiên cưong của dân tôc Viêt Nam trong công
cuôc đấu tranh gianh đôc lâp¨
49
. Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân
chủ Công hoa 2•9•1945 la kết quả của cuôc đấu tranh bất khuất vi đôc lâp của
dân tôc Viêt Nam, ma nếu mô tả nó thi 'phải ve môt thanh gưom va tô đâm
môt mau máu. Máu nhuôm đỏ ruông nưong noi ta cây cấy, máu nhuôm đỏ
47
. Binh Ngô đai cáo, Nguyên Trai toan tâp, Nxb KHXH, Ha Nôi, 1976, tr 78.
48
. Xem Sđd, trang 3.
49
. Xem Sổ tay tra cứu vê cuôc đo i va sư nghiêp của Chủ tich Hô Chí Minh, Nxb Hải Phong, 1999, trang
205.
172
câu ao noi em ta giát giu hang ngay, máu nhuôm đỏ mảnh sân noi con ta nô
đua ngay bé¨.
Su ra đoi cua ban Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ
Công hoa thuc su la môt môc son trong lich su cua dân tôc Việt Nam ta.
Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa đã khá̉ng đinh
nhưng quyên dân tôc co bản của dân tôc Viêt Nam va trở thanh môt cuôc đôi
thoai lớn co y nghia lich su trong đai: Tuyên bô với nhân dân Việt Nam va
nhân dân thê giới vê việc châm dut 80 nám đô hô cua thuc dân Phap va hang
nghin nám phong kiên ở Việt Nam; Tuyên bô thanh lâp chê đô Dân chu Công
hoa, yêu câu Quôc tê công nhân đôc lâp tu do cua dân tôc Việt Nam; Khá̉ng
đinh 'Nước Việt Nam co quyên đưoc hưởng tu do va đôc lâp, va su thât đã
thanh môt nước tu do, đôc lâp¨; Thể hiên quyết tâm cao nhất của dân tôc
trong đấu tranh giư gin đôc lâp dân tôc 'Toan thể dân tôc Việt Nam quyêt
đem tât ca tinh thân va luc lưong, tinh mang va cua cai để giu vung quyên tu
do, đôc lâp ây¨.
Ngay sau Lê tuyên thệ của Chinh phu lâm thoi do Chủ tich Hồ Chi
Minh lãnh đao, Ngưoi noi: 'Dôc lâp tu do la cua quy bau, quy gia vô ngân, ta
đã khô sở trong bao nhiêu nám mới gianh đưoc, cân cô gáng giu gin, bao vệ¨.
Ngay sau tuyên bố trinh trong vói dân tôc va toan thế giói vê quyên tư
quyết, quyên binh đá̉ng dân tôc va quyên tư do mưu câu hanh phúc của dân
tôc va nhân dân Viêt Nam, la nhưng tuyên bố danh thép khác của Ngưoi:
'Tôi chỉ có môt ham muốn, ham muốn tôt bâc, la lam sao nưóc ta đưoc hoan
toan đôc lâp, dân ta đưoc hoan toan tư do, đông bao ai cung có com án áo
mác, ai cung đưoc hoc hanh¨
50
, 'Miên Nam la máu của máu Viêt Nam, la thit
của thit Viêt Nam. Nam, Bá́c la môt nha. Sông có thể can, nú i có thể mon,
song chân lý đó không bao gio thay đổi¨
51
, 'Tha hy sinh tất cả chứ nhất đinh
không chiu mất nưóc, không chiu lam nô lê¨
52
, 'Du có đốt cháy cả day
Trưong Son, thi cung phải quyết tâm đánh thá́ng giác My xâm lưoc¨
53
, 'Cuôc
kháng chiến chống My cứu nưóc có thể kéo dai 5 nám, 10 nám, 20 nám, hoác
lâu hon nưa. Ha Nôi, Hải Phong va môt số thanh phố khác có thể bi tan phá,
thi chúng ta cung phải quyết tâm đánh thá́ng giác My xâm lưoc¨
54
,.. đa khích
lê dân tôc Viêt Nam đánh thá́ng các đế quốc to, hung manh nhất thế gió i va
thoi đai, giư vưng đôc lâp dân tôc va đang tưng bưóc mang lai ngay cang
nhiêu các hanh phúc to lón cho nhân dân.
Tuyên ngôn ĐNc lập của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa la tác
phẩm bất hủ của Hô Chủ tich, la bản anh hung ca mỏ đâu kỷ nguyên mói Dôc
lâp tư do va Chủ nghia xa hôi của dân tôc. Ngay nay, Tuyên ngôn ĐNc lập
của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa đồng thoi con có giá tri đâu tranh bac
50
. Hô Chí Minh toan tâp, Nxb CTQG, Ha Nôi 2000, tâp 4 trang 161.
51
. Xem Hô Chí Minh toan tâp, tâp 4, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, trang 246; tâp 12, trang 516.
52
. Xem Hô Chí Minh toan tâp, tâp 4, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, trang 480; tâp 5, trang 767, tâp 12,
trang 516, 584.
53
. Xem Hô Chí Minh toan tâp, tâp 11, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, trang 508; Chỉ tư 1965 đến 1969
Ngưoi đa nhá́c cum tư 'Quyết tâm đánh thá́ng giác My xâm lưoc¨ khoảng 60 lân trong các Thư khen va các
Loi kêu goi (xem tâp 11 va tâp 12).
54
. Hô Chí Minh toan tâp, tâp 12, Nxb CTQG, Ha Nôi, 2000, trang 108.
173
bo nhung ly l• lao xưoc cung âm mưu tai chiêm Việt Nam cua cac luc lưong
thu đich, tranh thu su đồng tinh rông rãi cua dư luân quôc tê vi môt nưóc Viêt
Nam đôc lâp có chủ quyên toan ven lanh thổ.
Tuyên ngôn ĐNc lập cua nưóc piệt ;a, u+n chu$ &ộng hòa đã đưoc thê
giới coi như la Tuyên ngôn nhân quyên cua cac dân tôc thuôc đia trên toan
thê giới. 2ĐM l< ,Nt */o luật ,3i của nh+n +n thY gi3i 5h‚ng *Jnh DuyZn tT
o) *Nc lập .Pt 5hL ?+, ph/, của c1c +n tNc .J 1p .Vc9
]]
:
'Thuc tê, no đã co y nghia như phat sung lệnh khởi đâu cho bão tap
cach mang ở cac thuôc đia, khởi đâu cho cuôc tân công va lam sup đô hoan
toan hệ thông chu nghia thuc dân trên toan thê giới trong thê k… XX. Nhiêu
nước € Phi đã thua nhân đong gop to lớn cua Chu tich Hồ Chi Minh vao su
xac lâp môt nên công phap quôc tê mới, môt nên công phap đam bao cho cac
quyên tu do, binh đ•ng cua con ngưoi va quyên tu quyêt, quyên binh đ•ng
giua cac quôc gia, dân tôc trong việc lua chon con đưong phat triển đôc lâp
tu do vê chinh tri, kinh tê, ván hoa,.. cua đât nước minh.
Ngay nay, khi nhân loai đã bước sang thiên niên k… thu ba, nhưng
tiêng sung chiên tranh vân không ngung vang lên ở châu Phi, Trung Cân
Dông, ban đao Bancáng,.. ma trong đo không thể không co nhung ban tay k•
manh nhung vao. Nhung siêu cưong vân xâm pham quyên tồn tai va tu quyêt
cua cac dân tôc, k• manh vân ngang nhiên n‚m bom lên cac đât nước 'kho
bao¨ khac rồi bát ngưoi ra toa an quôc tê, rêu rao nhung bai hoc nhân quyên
cho cac quôc gia khac¨
56
.
Trong bôi canh ấy, nhung giá tri vach thoi đai va trưong tôn cua Tuyên
ngôn ĐNc lập 1945 của Việt Nam - Thống nhất đôc lâp dân tôc vói tư do,
hanh phúc của nhân dân la đông thoi giưong cao hai ngon co đôc lâp dân tôc
va chủ nghia xa hôi; Thống nhất biên chứng quyên con ngưoi vói quyên dân
tôc, đát co sỏ khoa hoc va nên móng pháp lý cho công cuôc xây dưng nha
nưóc của dân, do dân va vi dân; Xác lâp nên ván hóa chính tri dân chủ mói
dân la gốc; Khá̉ng đinh va thể hiên quyết tâm cao nhất của môi dân tôc trong
đấu tranh giư gin đôc lâp dân tôc;.. - cung vói tinh thân đâu tranh không mệt
moi va không khoan nhưong cho đôc lâp tu do cua dân tôc va quyên sông,
quyên hanh phuc cua con ngưoi cua nhân dân va dân tôc Việt Nam mai mai
không chỉ có ý nghia lich sử, ma mai mai con nguyên tinh thoi đai.
HƯỚNG DAN HOC TAP,
NGHIÊN CỨU TÁC PHẢM ~TUYÊN NGÔN ĐÔC LAP¨
1. Bối cảnh ra đoi của Tuyên ngôn Độc l+̣p của nưóc Viêt Nam Dân
chủ Công hoa•
2. Ý nghia lich sử va giá tri thoi đai của Tuyên ngôn Độc l+̣p của nưóc
Viêt Nam Dân chủ Công hoa•
55
. Danh gia y nghia quôc tê, y nghia thoi đai cua Tuyên ngôn đôc lâp cua nước ta, trong lê trao báng
Tiên si luât khoa danh du cho Chu tich Hồ Chi Minh nám 1959, của ông Giam đôc Trưong Dai hoc Tông
hop Báng-Dung (‡ndonesia).
56
. Xem http:••tuelang.wordpress.com•2010•03•11•y-nghia-
174
3. Phân tích da tâm của thưc dân Pháp đưoc Chủ tich Hô Chí Minh
vach trân trong Tuyên ngôn Độc l+̣p của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa•
4. Phân tích bốn giá tri co bản vê đôc lâp dân tôc va quyên con ngưoi
đưoc Hô Chí Minh phản ánh trong Tuyên ngôn Độc l+̣p của nưóc Viêt Nam
Dân chủ Công hoa•
TOÀN VÄN BẢN ~TUYÊN NGÔN ĐÔC LAP¨
(Hồ Chí Minh toàn tâp, Nxb Chính tri quốc gia, Hà Nôi, 2000, tâp 3,
trang ‚‚‚-‚—0; tâp 4, trang 1-4)
%oi *7ng .<o cL n!3c)
'Tât ca moi ngưoi đêu sinh ra co quyên binh đ•ng. Tao hoa cho ho
nhung quyên không ai co thể xâm pham đưoc; trong nhung quyên ây, co
quyên đưoc sông, quyên tu do va quyên mưu câu hanh phuc¨.
Loi noi bât hu ây ở trong ban Tuyên ngôn *Nc lập nám 1776 cua nước
Mÿ. Suy rông ra, câu ây co y nghia la: tât ca cac dân tôc trên thê giới đêu sinh
ra binh đ•ng, dân tôc nao cung co quyên sông, quyên sung sướng va quyên tu
do.
Ban Tuyên ngôn nh+n DuyZn v< +n DuyZn cua Cach mang Phap nám
1791 cung noi:
'Ngưoi ta sinh ra tu do va binh đ•ng vê quyên loi; va phai luôn luôn
đưoc tu do va binh đ•ng vê quyên loi¨.
Do la nhung l• phai không ai chôi cãi đưoc.
Thê ma hon 80 nám nay, bon thuc dân Phap loi dung la co tu do, binh
đ•ng, bac ai, đên cướp đât nước ta, ap buc đồng bao ta. Hanh đông cua chung
trai h•n với nhân đao va chinh nghia.
Vê chinh tri, chung tuyệt đôi không cho nhân dân ta môt chut tu do dân
chu nao.
Chung thi hanh nhung luât phap dã man. Chung lâp ba chê đô khac
nhau ở Trung, Nam, Bác để ngán can việc thông nhât nước nha cua ta, để
ngán can dân tôc ta đoan kêt.
Chung lâp ra nha tu nhiêu hon trưong hoc. Chung th•ng tay ch‚m giêt
nhung ngưoi yêu nước thưong noi cua ta. Chung tám cac cuôc khởi nghia cua
ta trong nhung bể mau.
Chung rang buôc dư luân, thi hanh chinh sach ngu dân.
Chung dung thuôc phiện, rưou cồn để lam cho noi giông ta suy nhưoc.
Vê kinh tê, chung boc lôt dân ta đên xưong tu…, khiên cho dân ta ngh†o
nan, thiêu thôn, nước ta xo xac, tiêu điêu.
Chung cướp không ruông đât, hâm mo, nguyên liệu.
Chung giu đôc quyên in giây bac, xuât cang va nhâp cang.
Chung đát ra hang trám thu thuê vô ly, lam cho dân ta, nhât la dân cay
va dân buôn, trở nên bân cung.
Chung không cho cac nha tư san ta ngoc đâu lên. Chung boc lôt công
nhân ta môt cach vô cung tan nhân.
175
Mua thu nám 1940, phat xit Nhât đên xâm láng Dông Dưong để mở
thêm cán cu đanh Dồng minh, thi bon thuc dân Phap quy gôi đâu hang, mở
cua nước ta rước Nhât. Tu đo dân ta chiu hai tâng xiêng xich: Phap va Nhât.
Tu đo dân ta cang cuc khô, ngh†o nan. Kêt qua la cuôi nám ngoai sang đâu
nám nay, tu Quang Tri đên Bác Ky, hon hai triệu đồng bao ta bi chêt đoi.
Ngay 9 thang 3 nám nay, Nhât tước khi giới cua quân đôi Phap. Bon
thuc dân Phap hoác la bo chay, hoác la đâu hang. Thê la ch•ng nhung chung
không 'bao hô¨ đưoc ta, trai lai, trong 5 nám, chung đã ban nước ta hai lân
cho Nhât.
Trước ngay 9 thang 3, biêt bao lân Việt Minh đã kêu goi ngưoi Phap
liên minh để chông Nhât. Bon thuc dân Phap đã không đap ung, lai th•ng tay
khung bô Việt Minh hon nua.
Thâm chi đên khi thua chay, chung con nhân tâm giêt nôt sô đông tu
chinh tri ở Yên Bai va Cao Báng.
Tuy vây, đôi với ngưoi Phap, đồng bao ta vân giu môt thai đô khoan
hồng va nhân đao. Sau cuôc biên đông ngay 9 thang 3, Việt Minh đã giup cho
nhiêu ngưoi Phap chay qua biên thuy, lai cuu cho nhiêu ngưoi Phap ra khoi
nha giam Nhât va bao vệ tinh mang va tai san cho ho.
Su thât la tu mua thu nám 1940, nước ta đã thanh thuôc đia cua Nhât,
chu không phai thuôc đia cua Phap nua. Khi Nhât hang Dồng minh thi nhân
dân ca nước ta đã nôi dây gianh chinh quyên, lâp nên nước Việt Nam Dân
chu Công hoa.
Su thât la dân ta đã lây lai nước Việt Nam tu tay Nhât, chu không phai
tu tay Phap.
Phap chay, Nhât hang, vua Bao Dai thoai vi. Dân ta đã đanh đô cac
xiêng xich thuc dân gân 100 nám nay để gây dung nên nước Việt Nam đôc
lâp. Dân ta lai đanh đô chê đô quân chu mây mưoi thê k… ma lâp nên chê đô
dân chu công hoa.
Bởi thê cho nên, chung tôi, Lâm thoi Chinh phu cua nước Việt Nam
mới, đai biểu cho toan dân Việt Nam, tuyên bô thoat ly h•n quan hệ thuc dân
với Phap, xoa bo hêt nhung hiệp ước ma Phap đã ky vê nước Việt Nam, xoa
bo tât ca moi đác quyên cua Phap trên đât nước Việt Nam.
Toan dân Việt Nam, trên dưới môt long kiên quyêt chông lai âm mưu
cua bon thuc dân Phap.
Chung tôi tin ráng cac nước Dồng minh đã công nhân nhung nguyên
tác dân tôc binh đ•ng ở cac hôi nghi Têhêráng va Cuu Kim Son quyêt không
thể không công nhân quyên đôc lâp cua dân Việt Nam.
Môt dân tôc đã gan goc chông ach nô lệ cua Phap hon 80 nám nay,
môt dân tôc đã gan goc đung vê phe Dồng minh chông phat xit mây nám
nay, dân tôc đo phai đưoc tu do” Dân tôc đo phai đưoc đôc lâp”
Vi nhung l• trên, chung tôi, Chinh phu Lâm thoi cua nước Việt Nam
Dân chu Công hoa trinh trong tuyên bô với thê giới ráng:
176
Nước Việt Nam co quyên hưởng tu do va đôc lâp, va su thât đã thanh
môt nước tu do đôc lâp. Toan thể dân tôc Việt Nam quyêt đem tât ca tinh
thân va luc lưong, tinh mang va cua cai để giu vung quyên tu do, đôc lâp ây.
Ban sao báng ghi âm,
lưu tai Viện Hồ Chi Minh.
GIỚI THIÊU TÁC PHẢM
~LỜI KÊU GOI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN¨ 20-12-1˜4—
1. Hoàn cảnh ra dò i của ~Lòi kêu goi toàn quốc kháng chiến¨
20/12/1˜4—
‚“
.
1945 - 1946 la tho i ky vó i nhung hoat đông sôi nôi, phong phu, đây
sang tao cua Chu tich Hồ Chi Minh, vi Chu tich đâu tiên cua nước Việt Nam
mới vua gianh đưoc đôc lâp, đang chât chồng kho khán, tinh thê co luc tưởng
như 'ngan cân treo soi toc¨. Chinh ở thoi điểm cuc ky quan trong va đây thu
thach nay, nghi luc cach mang phi thưong cua dân tôc va thiên tai cua Chu tich
Hồ Chi Minh đã đưoc bôc lô va phat huy ruc rõ. Ngưoi đã nhay b‚n va sang
suôt chon lua nhung đôi sach đung đán nhám giai quyêt kip thoi, co hiệu qua
nhung nhiệm vu vô cung phuc tap, kho khán; binh tinh ch†o lai con thuyên
cach mang Việt Nam vưot qua thac ghênh hiểm nguy, tung bước tiên lên.
Tư tưởng bao trum cua Chu tich Hồ Chi Minh trong tho i ky nay la y chi
đâu tranh ngoan cưong cho đôc lâp, thông nhât cua Tô quôc va tu do, hanh
phuc cua nhân dân. Ngưoi noi: 2Tôi chk cM ,Nt sT ha, ,u0n) ha, ,u0n tNt
.ậc) l< l<, sao cho n!3c ta *!Kc ho<n to<n *Nc lập) +n ta *!Kc ho<n to<n tT
o) *7ng .<o ai ccng cM cơ, >n 1o ,`c) ai ccng *!Kc học h<nh9:
Dôi với Chu tich Hồ Chi Minh, đôc lâp dân tôc không thể tach roi với
thông nhât Tô quôc. Thuc dân Phap trở lai xâm chiêm Nam Bô, hong tach
Nam Bô ra khoi nước Việt Nam. Ngưoi kh•ng đinh: 2Đ7ng .<o ;a, BN l<
+n n!3c piệt ;a,: =ông cM thể c/n) n-i cM thể ,€n) song ch+n le *M 5hông
.ao giQ thay *Oi9: Tuyên bô với quôc dân sau khi đi Phap vê, Ngưoi noi môt
cach thông thiêt: 2'Nt ng<y ,< TO Du0c ch!a th0ng nhPt) *7ng .<o c€n chJu
5hO) l< ,Nt ng<y tôi >n 5hông ngon) ngủ 5hông yên9:
Dôc lâp, thông nhât cua Tô quôc cung không thể tach roi với tu do, hanh
phuc cua nhân dân. Ngưoi noi: 2nYu n!3c *Nc lập ,< +n 5hông h!6ng h/nh
ph-c tT o) th[ *Nc lập ccng ch‚ng cM nghSa le g[9:
Dung vung trên nguyên tác đôc lâp, thông nhât va toan ven lãnh thô cua
Việt Nam, Ngưoi đê ra sach lưoc ngoai giao mêm d•o, linh hoat phu hop với
tung thoi điểm cua lich su, nhám phân hoa k• thu, loai tru tung bước cac thê
luc thu đich, tranh thu thoi gian để cung cô va phat triển luc lưong cua ta.
Ngưoi đã nhân nhưong môt phân yêu câu cua quân Tưởng để tâp trung đôi pho
với thuc dân Phap hiêu chiên, báng cach mở rông thêm 70 ghê cho Việt Nam
Quôc dân đang va Việt Nam cach mệnh đồng minh hôi vao Quôc hôi không
thông qua bâu cu; sau đo lai ky %iệp *Jnh =ơ .N với Phap (6 - 3 - 1946), tam
thoi nhân nhưong với chung để đuôi nhanh quân Tưởng vê nước. Chinh đôi
57
. piết thGo Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ộ i) @AAA) t+̣p „) trang pssErss.
177
sach linh hoat, mêm d•o, quyêt đoan cua Chu tich Hồ Chi Minh đã gop phân
quyêt đinh đưa cach mang Việt Nam vưot qua đưoc nhung song gio hiểm
nguy trong thoi điểm then chôt ây.
Doan kêt, đai đoan kêt la môt tư tưởng lớn cua Chu tich Hồ Chi Minh.
Ngưoi không ngung chám lo mở rông khôi đai đoan kêt dân tôc. Ngưoi chu
trưong lâp 'Hôi liên hiệp quôc dân Việt Nam¨ (Liên Việt) nhám tâp hop moi
ngưoi Việt Nam yêu nước trong môt Mát trân dân tôc thông nhât rông rãi trên
co sở liên minh công nông, nên tang cua khôi đoan kêt toan dân. Môt sô bai
viêt in trong tâp sach nay như Th! gli c1c vJ phụ lXo) Th! gli c1c gi3i công
th!ơng) jQi cL, ơn *7ng .<o &ông gi1o):: to r‹ niêm tin cua Ngưoi vao long
yêu nước cua cac giới đồng bao, va kêu goi moi ngưoi hãy háng hai tham gia
vao su nghiệp bao vệ nên đôc lâp, tu do cua Tô quôc.
Chu tich Hồ Chi Minh cung đác biệt coi trong việc táng cưong đoan kêt
quôc tê nhám tranh thu su đồng tinh, ung hô cua loai ngưoi tiên bô, trước hêt la
cua giai câp công nhân va nhân dân tiên bô Phap đôi với nên đôc lâp va thông
nhât cua Việt Nam. Trong bôi canh phuc tap cua tinh hinh quôc tê va trong
nước luc bây gio, nhung hoa t đô ng ngoai giao củ a Ngưo i đã thể hiện sach lưoc
cua Dang ta nhám kêu goi thiện chi hoa binh va su ung hô cua ho đôi với nên
đôc lâp cua Việt Nam, chông lai âm mưu gây chiên cua thuc dân Phap hong
chiêm lai đât nước nay môt lân nua. Cuôc đi thám chinh thuc nước Phap tu
đâu thang 6 đên cuôi thang 10 nám 1946 cua Chu tich Hồ Chi Minh cung
nhám muc đich: giưong cao ngon co đôc lâp va thiện chi hoa binh cua dân tôc
Việt Nam.
Do su pha hoai cua cac thê luc thuc dân ngoan cô, Hôi nghi
Phôngtennoblô bi thât bai. Ngưoi đã ky với Phap ban T/, !3c ngay 14 - 9 -
1946 như la môt n„ luc cuôi cung nhám cuu vãn nên hoa binh đang bi đe doa
bởi môt cuôc chiên tranh ma cac thê luc thuc dân phan đông Phap đang rao riêt
chuẩn bi.
Dể đôi pho với môt cuôc chiên tranh ma Ngưoi biêt la không tranh khoi,
Chu tich Hồ Chi Minh vua chi đao cuôc khang chiên cua nhân dân Nam Bô,
vua gâp rut chuẩn bi moi mát để bước vao cuôc khang chiên toan quôc lâu dai.
Ngưoi chi đao táng cưong va phat triển cac luc lưong vu trang nhân dân, xây
dung cán cu đia Việt Bác.
Ngưoi đông viên toan Dang, toan dân: &0 r1n sVc Dua 5hdi ,aa *ông
l/nh lˆo) th[ ta sˆ g`p ,aa ?u+n: Do chinh la su thể hiện quan điểm biện
chung trong tư tưởng quân su Hồ Chi Minh.
Với dã tâm xâm lưoc đât nước ta môt lân nua, thuc dân Phap m„i luc
môt điên cuồng lân tới. Ngay 20 - 11 - 1946, chung nô sung đanh chiêm Hai
Phong, Lang Son, đô bô hang ngan quân lên Da N“ng. Ngay 18 - 12 - 1946,
chung gui tôi hâu thư đoi tước vu khi tu vệ Thu đô va cu tuyệt việc tiêp xuc,
đam phan với đai diện Chinh phu ta.
La hiện thân cua y chi hoa binh Việt Nam, Chu tich Hồ Chi Minh đã
lam hêt suc minh để cô tranh môt cuôc chiên tranh đô mau cho hai dân tôc
Việt - Phap. Nhưng khi k• thu đã buôc chung ta phai câm sung để bao vệ Tô
178
quôc thi chung ta không so hy sinh, gian khô, kiên quyêt chiên đâu để bao vệ
Tô quôc. Dêm 19 - 12 - 1946, cuôc khang chiên toan quôc bung nô.
Dai diện cho tinh thân yêu nước va y chi đâu tranh bât khuât cua dân tôc,
Chu tich Hồ Chi Minh đã ra jQi 5êu gọi to<n Du0c 5h1ng chiYn) thuc giuc toan
dân ta đung lên cuu nước: 2(hông‰ &h-ng ta th< hy sinh tPt cL) chV nhPt *Jnh
5hông chJu ,Pt n!3c) nhPt *Jnh 5hông chJu l<, nô lệ9::: 2ii cM s-ng ang
s-ng: ii cM g!ơ, ang g!ơ,) 5hông cM g!ơ, th[ ang cu0c) thuOng) gậy gNc)
ai ccng phLi ra sVc ch0ng thTc +n Uh1p cVu n!3c9:
Dap loi kêu goi vang dây nui sông cua Ngưoi, ca dân tôc ta nhât tê câm
vu khi lao vao cuôc khang chiên với môt niêm tin sát đa như Chu tich Hồ Chi
Minh đã kh•ng đinh: 2ua phLi gian lao 5h1ng chiYn) nh!ng v3i ,Nt l€ng 5iên
DuyYt hy sinh) thbng lKi nhPt *Jnh vZ +n tNc ta9:
2. Ý nghi a củ a tá c phẩ m S*̀ i T!" gọ i toà n D"C$ c Tha$ ng chi!$ n
1˜/12/1˜4—
Sau Cá ch ma ng Thá ng Tá m nám 1945, nhân dân ta câ n ho a bi nh để xây
dư ng nưó c nha va củ ng cố lư c lưo ng vê mo i má t, cho nên đa nhân hưo ng vó i
thư c dân Phá p. Chủ ti ch Hô Chí Minh đa ký vó i Chí nh phủ Phá p %iệ p *ị nh sơ
.ộ nga y 6 thá ng 3 nám 1946 va Tạ , !ớ c nga y 14 thá ng 9 nám 1946. Nhưng
thư c dân Phá p vâ n cố ti nh cưó p nưó c ta mô t lâ n nư a.
Trưó c như ng hoa t đô ng xâm lưo c trá́ ng tro n củ a thư c dân Phá p, đêm 19
- 12 - 1946, cuô c khá ng chiế n tư cu c bô đa lan ra khá́ p cả nưó c. Nga y 20 -12 -
1946, Chủ ti ch Hô Chí Minh đa ra jờ i 5êu gọ i toà n Duố c 5há ng chiế n. Trong
ván kiê n na y, Ngưo i đa va ch trâ n da tâm xâm lưo c củ a thư c dân Phá p, nêu lên
ý chí sá́ t đá , quyế t khá ng chiế n đế n cu ng củ a dân tô c Viê t Nam. Dô ng tho i,
Ngưo i nêu lên như ng né t co bả n vê đưo ng lố i khá ng chiế n trưo ng ky , toa n dân,
toa n diê n, va nhấ t đi nh thá́ ng lo i.
HƯỚ NG DA N HO C TA P
1. Hoa n cả nh ra đo i củ a jờ i 5êu gọ i toà n Duố c 5há ng chiế n 20 - 12 -
1946 •
2. Phân tí ch cá c ý nghi a củ a jờ i 5êu gọ i toà n Duố c 5há ng chiế n 20 - 12
- 1946 •
TOÀ N VÄN ~LỜI KÊU GOI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN¨
NGÀY 20-12-1˜4—
(Hồ Chí Minh toàn tâp, Nhà xuất bản Chính tri quốc gia, Hà Nôi, 2000,
tâp 4, trang 4”0-4”1)
%oi *7ng .<o to<n Du0c‰
Chung ta muôn hoa binh, chung ta phai nhân nhưong. Nhưng chung ta
cang nhân nhưong, thuc dân Phap cang lân tới, vi chung quyêt tâm cướp
nước ta lân nua”
Không” Chung ta tha hy sinh tât ca, chu nhât đinh không chiu mât
nước, nhât đinh không chiu lam nô lệ.
179
%oi *7ng .<o‰
Chung ta phai đung lên”
Bât ky đan ông, đan ba, bât ky ngưoi gia, ngưoi tr•, không chia tôn
giao, đang phai, dân tôc. Hê la ngưoi Việt Nam thi phai đung lên đanh thuc
dân Phap để cuu Tô quôc. Ai co sung dung sung. Ai co gưom dung gưom,
không co gưom thi dung cuôc, thuông, gây gôc. Ai cung phai ra suc chông
thuc dân Phap cuu nước.
%oi anh G, .inh sS) tT vệ) +n Du+n‰
Gio cuu nước đã đên. Ta phai hy sinh đên giot mau cuôi cung, để giu
gin đât nước.
Du phai gian lao khang chiên, nhưng với môt long kiên quyêt hy sinh,
tháng loi nhât đinh vê dân tôc ta”
Việt Nam đôc lâp va thông nhât muôn nám”
Khang chiên tháng loi muôn nám”
%< ;Ni) ng<y B\ th1ng B@ n>, B\„†
HO CHI M‡NH
But tich lưu tai Bao tang
Cach mang Việt Nam
GIỚI THIÊU MÔT SỐ TÁC PHẢM VIẾT VỀ ĐAO ĐỨC TIÊU BIỂU
CỦA CHỦ TICH HỒ CHÍ MINH
1. Đao dúc cách mang do Chủ tich Hồ Chí Minh dày công vun dà́p
là dao dúc suốt dòi vì hanh phúc của nhân dân
Chu tich Hồ Chi Minh, la môt trong nhung nguyên thu quôc gia rât
hiêm cua thê giới đã quan tâm đên đao đuc môt cach toan diện va cu thể, hệ
thông va chi tiêt. Suôt cuôc đoi va su nghiệp cach mang cua minh, vân đê đao
đuc cach mang luôn đưoc Ngưoi quan tâm ở vi tri hang đâu, với 'ham muôn
tôt bâc la nước phai hoan toan đưoc đôc lâp, dân phai hoan toan đưoc tu do,
đồng bao ai cung co com án, ao mác, ai cung phai đưoc hoc hanh¨. Dao đuc
ma Chu tich Hồ Chi Minh quan tâm la đao đuc suôt đoi vi hanh phuc nhân
dân:
'Bac sông như troi đât cua ta,
Yêu tung ngon lua, m„i nhanh hoa,
Tu do cho m„i đoi nô lệ,
Sua để em tho, lua táng gia...¨
Tô Huu
Ngư9i 8Q Ka những ch"Un )Ic 86o 8Vc cF thW @hX hY@ ;ới R!" cZ">
nhi4) ;F> tKách nhi4) của t[ng 8Ei tưYng ngư9i Vi4t Na)G
p3i thiYu niên nhi *7ng, Ngưoi viêt: 'Non sông Việt Nam co trở nên
tưoi đep hay không, dân tôc Việt Nam co bước tới đai vinh quang để sanh vai
với cac cưong quôc nám châu đưoc hay không, chinh la nho môt phân lớn ở
công hoc tâp cua cac em¨
‚”
. Nhung chuẩn muc đao đuc Bac Hồ day thiêu
58
. Hồ Chi Minh toan tâp, Nha xuât ban CTQG, Ha Nôi 2000, Tâp 4, trang 33.
180
niên, nhi đồng la: 'Yêu Tô Quôc, yêu đồng bao. Hoc tâp tôt, lao đông tôt.
Doan kêt tôt, k… luât tôt. Giu gin vệ sinh. Thât tha, dung cam¨
‚˜
.
;g!Qi *1nh gi1 cao vai tr€ của thanh niên l< ng!Qi chủ t!ơng lai của
*Pt n!3c. Ngưoi kh•ng đinh nước nha thinh hay suy, manh hay yêu phân lớn
la do cac thanh niên. Ngưoi khuyên thanh niên: 'Không co việc gi kho, Chi
so long không bên. Dao nui va lâp biển, quyêt chi át lam nên¨
—0
. Ngưoi day
thanh niên phai kiên quyêt lam báng đưoc nhung điêu sau:
'a) Cac su hy sinh kho nhoc thi minh lam trước ngưoi ta, con su sung
sướng thanh nhan thi minh nhưong ngưoi ta hưởng trước (tiên thiên ha ưu,
hâu thiên ha lac).
b) Cac việc đang lam, thi kho mây cung cô chiu quyêt tâm lam cho ky
đưoc.
c) Ham lam nhung việc ich quôc loi dân, Không ham đia vi va công
danh phu quy.
d) Dem long chi công vô tư ma đôi với ngưoi, đôi với việc.
e) Quyêt tâm lam gưong vê moi mát: siêng náng, tiêt kiệm, trong sach.
I) Chớ kiêu ngao, tu mãn, tu tuc. Noi it lam nhiêu, thân ai đoan
kêt...¨
—1
.
p3i Du+n *Ni v< công an, Ngưoi quy đinh 12 điêu k… luât, ma đoi hoi
nhung phẩm chât đao đuc cua luc lưong vu trang la: 'Trung với Dang, hiêu
với Dân, s“n sang chiên đâu hy sinh vi đôc lâp, tu do cua Tô Quôc, vi Chu
nghia xã hôi. Nhiệm vu nao cung hoan thanh, kho khán nao cung vưot qua,
k• thu nao cung đanh tháng¨
—2

p3i *Lng viên, Ngưoi nhân manh cac chuẩn muc:
'1. Quyêt tâm suôt đoi đâu tranh cho Dang, cho cach mang. Do la
điêu chu chôt nhât.
2. Ra suc lam việc cho Dang, giu vung k… luât cua Dang, thuc hiện
tôt đưong lôi, chinh sach cua Dang.
3. Dát loi ich cua Dang va cua nhân dân lao đông lên trên, lên trước
loi ich riêng cua ca nhân. Hêt long, hêt suc phuc vu nhân dân. Vi Dang, vi
dân ma đâu tranh quên minh, gưong mâu trong moi việc.
4. Ra suc hoc tâp chu nghia Mac-Lênin, luôn luôn dung tu phê binh
va phê binh để nâng cao tư tưởng va cai tiên công tac cua minh va cung đồng
chi minh tiên bô.¨
63
p3i c1n .N công chVc nh< n!3c) Ngưoi quy đinh '6 điêu không nên
va 6 điêu nên lam¨
64
để can bô công chuc Nha nước phai la công bôc cua dân,
đây tớ trung thanh cua nhân dân.
p3i gi1o viên, Bac day phai la tâm gưong 4 mát. p3i *Ni ngc y) .1c
sy, Bac day 'lưong y như tu mâu¨. v.v.
59
. Sđd, Tâp 4, trang 421.
60
. Sđd, Tâp 6, trang 95.
61
. Sđd, Tâp 5, trang 185-186.
62
. Sđd, Tâp 11, trang 350.
63
. Xem Sđd, ,Tâp 9, Trang 285.
64
. Xem Sđd, ,Tâp 5, Trang 409.
181
Những ch"Un )Ic 86o 8Vc ch"ng> c* 5?n ;< @h\ c]@ 8Ei ;ới )ọi
ngư9i 'o Ngư9i D"R 8ịnh cA thW Thái D"át l6i l<,
1. Trung v3i n!3c) hiYu v3i +n:
Dây la phẩm chât quan trong nhât va bao trum nhât.
Trung với nước la trung thanh với su nghiệp giu nước va dung nước.
Nước do dân lam chu nên trung với nước đồng thoi la hiêu với dân. Hiêu với
dân la phai gân dân, gán bo với dân, kinh trong va hoc tâp dân, dua h•n vao
dân, lây dân lam gôc.
Trung với nước, hiêu với dân, suôt đoi phân đâu hy sinh vi đôc lâp tu
do cua Tô quôc, vi chu nghia xã hôi, nhiệm vu nao cung hoan thanh, kho
khán nao cung vưot qua, k• thu nao cung đanh tháng. Dôi với can bô, đang
viên, điêu đo la tân trung với nước, tân hiêu với dân, vi ho vua la ngưoi lãnh
đao, vua la ngưoi đây tớ thât trung thanh cua nhân dân.
2. hêu th!ơng con ng!Qi:
Tinh yêu thưong con ngưoi theo Hồ Chi Minh la môt trong nhung
phẩm chât đao đuc cao đep nhât.
Tinh cam rông lớn đo, trước hêt danh cho nhung ngưoi ngh†o khô,
nhung ngưoi lao đông bi ap buc. Tinh thưong đo đưoc thể hiện trong quan hệ
với ban b†, đồng chi, với moi ngưoi. Tinh thưong đo con đưoc thể hiện đôi
với nhung ngưoi mác sai lâm, khuyêt điểm, nhưng đã nhân r‹ khuyêt điểm
sai lâm va cô gáng sua chua; kể ca đôi với nhung ngưoi lâm đưong lac lôi đã
hôi cai; kể ca đôi với k• thu bi thưong, bi bát hoác đã quy hang.
Tinh yêu thưong con ngưoi đưoc xây dung dua trên nguyên tác tu phê
binh va phê binh môt cach chân thanh, nghiêm tuc giua nhung ngưoi cung ly
tưởng vi su nghiệp chung. No xa la với thai đô di hoa vi quy, bao che sai lâm
khuyêt điểm cho nhau; yêu nên tôt, gh‚t nên xâu va b† canh.
3. &fn) 5iệ,) liê,) ch8nh) ch8 công) vô t!:
Dây la phẩm chât đao đuc đưoc Hồ Chi Minh đê câp nhiêu nhât va
thưong xuyên nhât tu 'Dưong cach mệnh¨ đên ban 'Di chuc¨ cua Ngưoi.
Cân la lao đông cân cu siêng náng; lao đông co kê hoach, sang tao, co
náng suât cao; lao đông tu luc canh sinh, không … lai, không lưoi biêng; phai
coi lao đông la nghia vu thiêng liêng, la nguồn sông, nguồn hanh phuc cua
m„i ngưoi.
Kiệm la tiêt kiệm suc lao đông, tiêt kiệm thoi gian, tiêt kiệm tiên cua
cua nhân dân, cua đât nước, cua ban thân; không xa xi, hoang phi.
Liêm la luôn tôn trong giu gin cua công va cua dân, không xâm pham
môt xu, môt hat thoc cua dân, cua Nha nước. Không tham đia vi, tiên tai.
Không tham sung sướng. Không tham ngưoi tâng bôc minh.
Chinh la th•ng thán, đung đán. Dôi với minh la không tu cao, tu đai,
luôn chiu kho hoc tâp, câu tiên bô, luôn tu kiểm để phat triển điêu tôt, khác
phuc điêu dở cua ban thân. Dôi với ngưoi la không ninh hot đôi với câp trên,
không coi khinh ngưoi dưới; luôn chân thanh khiêm tôn, đoan kêt, không dôi
tra lua loc. Dôi với công việc la để việc công lên trên việc riêng. Dã phu trach
việc gi thi lam cho ky đưoc, không so kho khán nguy hiểm; việc thiện du nho
182
mây cung lam, việc ac du nho mây cung tranh. M„i ngay cô lam môt việc loi
cho nước, cho dân.
Chi công vô tư la khi lam việc gi cung phai nghi cho ngưoi trước, khi
hưởng thu thi phai đi sau; phai lo trước thiên ha, vui sau thiên ha. Thuc hiện
chi công vô tư cung co nghia la kiên quyêt qu‚t sach chu nghia ca nhân, nâng
cao đao đuc cach mang.
Cân kiệm liêm chinh va chi công vô tư luôn quan hệ mât thiêt với
nhau. Thiêu môt trong bôn đuc cân, kiêm, liêm, chinh la không thanh ngưoi.
Thuc hiện cân, kiệm, liêm, chinh tât yêu dân đên chi công vô tư. Dã chi công
vô tư át thuc hiện đưoc cân, kiệm, liêm, chinh.
Thuc hiện cân, kiệm, liêm, chinh, chi công vô tư la thuc hiện nhân,
nghia, tri, dung, liêm.
4. Tinh thfn Du0c tY trong s1ng) thuq chung:
Tinh thân đoan kêt quôc tê vô san la tinh thân 'bôn phưong vô san đêu
la anh em¨.
Do la tôn trong va yêu thưong, la tinh thân đoan kêt với cac dân tôc bi
ap buc, với nhân dân lao đông thê giới, với nhung ngưoi tiên bô trên thê giới
vi hoa binh, công ly va tiên bô xã hôi.
Su đoan kêt ây la nhám nhung muc tiêu hoa binh, đôc lâp dân tôc, dân
chu va tiên bô xã hôi, la đôc lâp dân tôc va chu nghia xã hôi, la hop tac va
huu nghi với tât ca cac nước, cac dân tôc.
Chu nghia quôc tê vô san trong sang phai gán liên với chu nghia yêu
nước chân chinh. No xa la với chu nghia dân tôc hep hoi, chu nghia sô vanh,
ky thi chung tôc, chu nghia banh trướng.
TKong tính cF thW> chi ti=t ;Q những ch"Un )Ic 86o 8Vc cách )6ng>
Ngư9i D"R 8ịnh 8^ng cho t[ng 8Ei tưYng ngư9i> ng<nh nghQ> giới tính>
lVa t"\i> ;< những ch"Un )Ic ch"ng cA _ ngh`a c* 5?n )ang tính @h\ c]@
của 86o 8Vc con ngư9i )ới aM hBi chủ ngh`a ở Vi4t Na) 8ưYc Hồ Chí
Minh D"R 8ịnh cLn thW hi4n c? tK!n 5a 57nh 'i4n ;ới )7nh> ;ới ngư9i ;<
;ới cCng ;i4c,
1. p3i tT ,[nh phLi rPt nghiê, 5hbc: Tu giac tu dưõng r†n luyện đao
đuc suôt đoi. Luôn luôn tu giac châp hanh nghiêm tuc moi đưong lôi, chu
trưong, chinh sach cua Dang va Nha nước,.. vi loi ich cua Dang, cua Dân tôc,
cua Nhân dân, cua Tâp thể la trước hêt, trên hêt.
2. p3i ng!Qi phLi thật sT 5hoan ung) *N l!Kng: Thât su yêu thưong
con ngưoi, co niêm tin mãnh liệt vao su vưon dây cua con ngưoi. Dâu tranh
tu phê binh va phê binh trên tinh thân xây dung, thông nhât, đoan kêt, cung
tiên bô. Dồng thoi, luôn canh giac, nghiêm khác va kiên quyêt đâu tranh đên
cung đôi với nhung ai loi dung long nhân ai mưu câu loi ich riêng không
chinh đang, đi ngưoc lai loi ich cua dân tôc, cua nhân dân, cua tâp thể.
3. p3i công việc phLi tận t+,) tận lTc: Luôn phân đâu hoc tâp để
không ngung nâng cao trinh đô ly luân Mac-Lênin va trinh đô chuyên môn
nghiệp vu. Co y chi va nghi luc vưot moi kho khán, thach thuc hoan thanh tôt
moi nhiệm vu đưoc giao. Dã nhân việc la phai hoan thanh công việc đưoc
183
giao đên noi, đên chôn với hiệu qua, chât lưong cao. Luôn luôn co y thuc va
thuc hiện cai tiên, đôi mới phưong phap lam việc vi su tiên bô va phat triển
cua nước Việt Nam.
%7 &h8 'inh cM tP, l€ng yêu th!ơng con ng!Qi vô h/n: ;g!Qi cM sT
5hoan ung) *N l!Kng rNng l3n v3i con ng!Qi: ;g!Qi cM ,Nt niZ, tin ,Xnh
liệt v<o sT v!ơn ậy của con ng!Qi) ;g!Qi c0 t[, a l< nhd nhPt nhIng t8ch
cTc của họ ,< 5hơi ậy) t/o *iZu 5iện cho họ hNi nhập v3i cNng *7ng) l<,
việc hIu 8ch cho ,[nh v< cho ?X hNi: ;h!ng %7 &h8 'inh ccng rPt nghiê,
5hbc v3i nhIng ai lKi ụng l€ng t0t của ;g!Qi *ể lKi 8ch riêng) l<, tOn h/i
*Yn lKi 8ch +n tNc) lKi 8ch nh+n +n: Ngưoi đã tung ky nhung ban an cao
nhât nghiêm tri nhung can bô phuc vu quanh Ngưoi vi ly do đo: Cach chuc
môt can bô phu trach kinh tê cua Chinh phu va nghiêm câm việc bô tri nhung
công tac co liên quan đên kinh tê đôi với can bô nay vi ông ta đã tung loi
dung chuc vu mưu câu loi ich riêng, lam anh hưởng đên thanh danh cua
Chinh phu nước Việt Nam Dân chu Công hoa. Ngưoi cung đã tung gat nước
mát ky ban an tu hinh đôi với môt sÿ quan Cuc quân nhu cua Quân đôi Nhân
dân Việt Nam cung vi ly như vây.
TKước Cách )6ng Tháng Tá)> ch"Un )Ic 86o 8Vc 8ưYc Ngư9i 8bt
l!n h<ng 8Z" l< ;7 8Bc l]@ của T\ :"EcG Sa" Cách )6ng Tháng Tá)> )Ei
D"an t&) h<ng 8Z" ;Q ch"Un )Ic 86o 8Vc của Ngư9i l< li!) chính chí
cCng ;C tư> chă) lo c"ng @hFng lYi ích của nh&n '&nG
Nám 1947, trong tac phẩm '=la *Oi l0i l<, việc¨, Ngưoi day: 'Can bô
va đang viên ta, vi bân việc hanh chinh hoác quân su, ma xao nhãng việc hoc
tâp. Do la môt khuyêt điểm rât to. Khac nao ngưoi thây thuôc chi đi chua
ngưoi khac, ma bệnh trong minh thi quên chua.
Tu nay chung ta cân phai thiêt thuc hoc tâp, sua chua cac khuyêt điểm.
Vi co tẩy sach khuyêt điểm, công việc mới co thể tiên bô¨
—‚
.
Trong tac phẩm nay, Ngưoi chi r‹: 'ba chung bệnh rât nguy hiểm. Nêu
không chua ngay, để no lây ra, thi co hai vô cung¨
——
. Do la: bệnh chu quan,
bệnh hep hoi, bệnh ba hoa.
Ngưoi quy đinh 12 tư cach cua Dang chân chinh cach mang va cán
dán: 'Muôn cho Dang đưoc vung bên, Mưoi hai điêu đo chớ quên điêu
nao¨
—“
. Vê đao đuc cach mang cua Dang chân chinh, Ngưoi viêt: 'j€ng ,[nh
chk .iYt v[ ĐLng) v[ TO Du0c) v[ *7ng .<o th[ ,[nh sˆ tiYn *Yn chŠ ch8 công vô
t!. Minh đã chi công vô tư thi khuyêt điểm s• cang ngay cang it, ma nhung
đuc tinh tôt như sau (nhân, nghia, tri, dung, liêm), ngay cang thêm¨
—”
. Ngưoi
cung quy đinh 6 điêu vê tư cach va 6 điêu vê bôn phân cua đang viên
—˜
. Œ đo,
Ngưoi nhác nhở, đang viên phai suôt đoi tranh đâu cho đôc lâp cua dân tôc,
phai đát loi ich cua cach mang lên trên hêt, phLi luôn l< 5iểu ,•u cho Dufn
ch-ng trong ,ọi công việc. Ngưoi nhác nhở khác phuc khuyêt điểm, xây
65
. Sđd, Tâp 5, Trang 231.
66
. Sđd, Tâp 4, Tâp 5, Trang 233.
67
. Sđd, Tâp 5, Trang 250.
68
. Sđd, Tâp 5, Trang 251-253.
69
. Sđd, Tâp 5, Trang 265-266.
184
dung đao đuc cach mang la để 'u+n ch-ng *7ng l€ng) việc g[ ccng l<,
*!Kc: u+n ch-ng 5hông ủng hN) việc g[ l<, ccng 5hông nên¨
“0
.
Trong va sau sua sai, nám 1955 va nám 1958, Ngưoi liên tiêp viêt hai
tac phẩm co cung tua đê Đ/o *Vc c1ch ,/ng. Trong tac phẩm viêt nám 1955,
sau khi đinh nghia: 'Quyêt tâm giup đõ loai ngưoi ngay cang tiên bô va thoat
khoi ach ap buc, boc lôt, luôn giu vung tinh thân chi công vô tư - đo la đao
đuc cach mang¨
“1
, Ngưoi chi r‹ cac khuyêt tât cua môt sô can bô, đang viên
la: 'Kiêu ngao, chưng diện, hưởng lac, lãng phi cua công, tu tư tu loi, không
tiêt kiệm đồng tiên bat gao la mồ hôi nước mát cua nhân dân¨
“2
. Tu đo,
Ngưoi chi thi: 'Dang ta tu trên đên dưới phai chu trong việc giao duc đao đuc
cach mang, táng cưong tinh thân canh giac, mở rông tu phê binh va phê
binh¨
“3
.
Trong tac phẩm Đ/o *Vc c1ch ,/ng viêt nám 1958, sau khi tom tát
đao đuc cach mang la gi, Ngưoi chi ra, trong cuôc đâu tranh lâu dai, gian khô
để tiên lên chu nghia xã hôi, ngưoi cach mang con cân phai chông ba thu giác
nguy hiểm: 'Chu nghia tư ban va bon đê quôc; Thoi quen va truyên thông lac
hâu; Chu nghia ca nhân¨
“4
.
Trong ba thu giác ây, Ngưoi nhân manh: 'tháng loi cua chu nghia xã
hôi không thể tach roi tháng loi cua cuôc đâu tranh tru bo chu nghia cac
nhân¨
“‚
. 'Chu nghia ca nhân đ• ra trám thu bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh
lệnh, b† phai, chu quan, tham ô, lãng phi... No troi buôc, no bit mát nhung
nan nhân cua no, nhung ngưoi nay bât ky việc gi cung xuât phat tu long tham
muôn danh loi, đia vi cho ca nhân minh, chu không nghi đên loi ich cua giai
câp, cua nhân dân.
Chu nghia ca nhân la môt k• đich hung ac cua chu nghia xã hôi. Ngưoi
cach mang phai tiêu diệt no¨
“—
.
Nhân k… niệm sinh nhât Dang, ngay 3 thang 2 nám 1969, Hồ Chi Minh
viêt tac phẩm ;+ng cao */o *Vc c1ch ,/ng Du~t s/ch chủ nghSa c1 nh+n.
Sau khi chi ra nhung thanh tuu ma Dang, Cach mang, Dân tôc va nhân dân ta
đã đat đưoc, môt lân nua, Ngưoi chi ra, nước ta vân con môt sô it can bô,
đang viên đao đuc, phẩm chât con thâp k‚m. 'Do chu nghia ca nhân ma ngai
gian khô, kho khán, sa vao tham ô, hu hoa, lãng phi, xa hoa. Ho tham danh
truc loi, thich đia vi quyên hanh. Ho tu cao tu đai, coi thưong tâp thể, xem
khinh quân chung, đôc đoan, chuyên quyên. Ho xa roi quân chung, xa roi
thuc tê, mác bệnh quan liêu mệnh lệnh. Ho không co tinh thân cô gáng vưon
lên, không chiu hoc tâp để tiên bô.
Cung do chu nghia ca nhân ma mât đoan kêt, thiêu tinh tô chuc, tinh k…
luât, k‚m tinh thân trach nhiệm, không châp hanh đung đưong lôi, chinh sach
70
. Sđd, Tâp 5, Trang 293.
71
. Sđd, Tâp 7, Trang 568.
72
. Sđd, Tâp 7, Trang 568.
73
. Sđd, Tâp 7, Trang 569.
74
. Xem Sđd, Tâp 9, Trang 287.
75
. Tâp 9, Trang 291.
76
. Sđd,Tâp 9, Trang 292.
185
cua Dang va cua Nha nước, lam hai đên loi ich cua cach mang, cua nhân
dân¨
““
.
Va Ngưoi kêu goi: ''Ši c1n .N) *Lng viên phLi *`t lKi 8ch của c1ch
,/ng) của ĐLng) của nh+n +n lên trên hYt) tr!3c hYt. Phai kiên quyêt qu‚t
sach chu nghia ca nhân, nâng cao đao đuc cach mang, bồi dưõng tư tưởng tâp
thể, tinh thân đoan kêt, tinh tô chuc va tinh k… luât. UhLi *i s+u *i s1t thTc tY)
gfn gci Dufn ch-ng) thật sT tôn trọng v< ph1t huy DuyZn l<, chủ tập thể của
nh+n +n. Phai cô gáng hoc tâp, r†n luyện, nâng cao trinh đô hiểu biêt để lam
tôt moi nhiệm vu¨
“”
.
Trước khi đi gáp Cu Cac Mac, Cu Lênin, Ngưoi để lai cho muôn đoi
sau muôn van tinh thưong yêu ban ui ch-c thiêng liêng
“˜
. Trong ban ui ch-c
nay, ;g!Qi tr!3c sau v•n chk ch>, lo cho lKi 8ch của nh+n +n ma quên đi
loi ich cua riêng minh. Môt trong nhung chuẩn muc đao đuc cach mang cao
nhât, tôt đep nhât ma Ngưoi day công vun đáp cho con ngưoi mới xã hôi chu
nghia ở Việt Nam la: trung th<nh) tận tụy ch>, lo lKi 8ch cho nh+n +n.
Ngưoi cán dán, sau khi cuôc khang chiên chông Mÿ cuu nước hoan
toan tháng loi, 'tr!3c tiên l< chknh *0n l/i ĐLng) l<, cho ,Ši *Lng viên) ,Ši
*o<n viên) ,Ši chi .N *Zu ra sVc l<, tr€n nhiệ, vụ ĐLng giao phM cho ,[nh)
to<n t+,) to<n e phục vụ nh+n +n¨
”0
; Dang va Nha nước ta phai chám lo
hanh phuc cho nhung ngưoi đã dung cam hy sinh môt phân xưong mau cua
minh cho cach mang, lam tôt công tac thưong binh, liệt sÿ, gia đinh co công
với cach mang, cân miên thuê nông nghiệp 1 nám cho nông dân, cân chám lo
bồi dưõng thê hệ cach mang cho đoi sau... Con vê ban thân minh, Ngưoi yêu
câu hoa tang thi hai Ngưoi đi. Lam như vây vua tôt cho ngưoi sông vê vệ
sinh, vua không tôn ruông đât. Tro chia lam ba phân cho ba miên Bác, Trung,
Nam chon đồi để chôn. 'Trên ma, không nên co bia đa tưong đồng, ma chi
nên xây môt ngôi nha gian đon, rông rãi, chác chán, mat m•, để nhung ngưoi
đên viêng thám co ch„ nghi ngoi.
Nên co kê hoach trồng cây trên va chung quanh đồi. Ai đên thám thi
trồng môt vai cây lam k… niệm. Lâu ngay, cây nhiêu thanh rung s• tôt cho
phong canh va loi cho nông nghiệp¨
”1
.
Trong công cuNc *Oi ,3i *Jnh h!3ng ?X hNi chủ nghSa) chPp nhận nZn
5inh tY thJ tr!Qng hiện nay 6 piệt ;a,, thanh tuu to lớn không thể phu nhân
la tu môt nước đoi ngh†o, lac hâu, k‚m phat triển, thi tu nám 2000 nước ta đã
đưoc thê giới thua nhân la nước đang phat triển. Thâm chi, tap chi kinh tê thê
giới con du bao đên nám 2010, Việt Nam s• la con Rồng mới cua châu € (du
con Rồng nay co xuât phat điểm con rât thâp - t1c giL nhPn ,/nh). Nhưng,
nhung mát trai cua no la cac thach thuc ma Dang ta goi la cac nguy co mât
77
. Sđd, Tâp 12, Trang 438-439.
78
. Sđd,Tâp 12, Trang 439.
79
. Ban Di chuc Bac viêt ngay 15 thang 5 nám 1965. Thang 5 nám 1968 Bac sua chua bô sung lân thu
nhât, ngay 10 thang 5 nám 1969 Bac viêt bô sung lân thu hai. Ban Di chuc cua Bac đã đưoc công bô nám
1969 la Ban Di chuc cua Bac đã đưoc Bô Chinh Tri Trung ưong Dang ta câu truc lai vi nhiệm vu cua cach
mang nước ta luc ây. Xem Sđd, Tâp 12, Trang 497-512.
80
. Sđd,Tâp 12, Trang 503.
81
. Sđd, Tâp 12, Trang 501-502.
186
nước (xa dân; chệch hướng xã hôi chu nghia; thoai hoa biên chât vê đao đuc
cua môt bô phân can bô, đang viên; tham nhung) luôn nhác nhở chung ta, *+y
l< l-c hơn l-c n<o hYt c<ng cfn phLi học tập v< l<, thGo tP, g!ơng */o *Vc
%7 &h8 'inhF
2=u0t cuNc *Qi B1c ch>, lo cho h/nh ph-c nh+n +n: &L cuNc *Qi
B1c hy sinh cho +n tNc piệt ;a,: B1c th!ơng c1c cụ gi< ?u+n vZ gli .iYu
lụa: B1c th!ơng *<n ch1u nhd Trung Thu gli cho Du<: B1c th!ơng *o<n +n
công *ê, *ê, ngủ ngo<i rWng) B1c th!ơng ng!Qi chiYn s‹ *Vng g1c ngo<i
.iên c!ơng) B1c viYt th! th>, hdi gli ,uôn v<n t[nh th!ơng9
”2
.
2. Nguyên vàn tác phẩm Sư%a 8C%i lC$i là) ;i!̣c trong Hồ Chí Minh
toàn tâp, Nhà xuấ t bản Chính tri Quốc gia, Hà Nôi, 2000, tâ p ‚, trang
22˜-30—.
SŠA Đ…I L•I LÀM VIJC
Viêt xong thang 10-1947.
Ky tên: X.Y.˜.
Nxb. Su thât xuât ban lân
đâu tiên nám 1948, xuât ban
lân thu 7, nám 1959.
Theo sach xuât ban
lân thu 7, nám 1959.
I
PHÊ BINH VÀ SŠA CH•A
1. Can bô va đang viên ta, vi bân việc hanh chinh hoác quân su, ma xao
nhãng việc học tập. Do la môt khuyêt điểm rât to. Khac nao ngưoi thây thuôc
chi đi chua ngưoi khac, ma bệnh náng trong minh thi quên chua.
Tu nay, chung ta cân phai thiêt thuc hoc tâp, sua chua cac khuyêt điểm. Vi
co tẩy sach khuyêt điểm, công việc mới co thể tiên bô.
2. Trong buc thư trước, Hồ Chu tich đã vach r‹ khuyêt điểm cua chung ta.
Nhung can bô va đang viên cac noi, hoác chi nghiên cuu qua loa, hoác nhân
thây khuyêt điểm rồi nhưng không cô gáng sua chua.
Do la vi nghiên cuu môt cach không thiêt thuc, không co tô chuc.
Tu nay, chung ta phai lam như sau nay:
A- TO CHUC: M„i co quan, bô đôi, đoan thể phai tô chuc môt u… ban
hoc tâp, do can bô cao câp lãnh đao, do cac câp cu đai biểu tham gia. Sô u…
viên nhiêu hay it, tuy hoan canh ma đinh.
U… ban nay đinh ra kê hoach; nghiên cuu, thao luân, kiểm tra va thuc
hanh.
B- THÒ‡ G‡AN HOC TAP: tu 2 đên 3 thang. M„i noi tuy hoan canh ma
đinh ngay gio. Du sao, phai co ngay gio nhât đinh.
C- T›‡ L‡EU HOC TAP: Thư Hồ Chu tich va nhung tai liệu Trung ưong
s• gui thêm.
D- C€CH THUC HOC TAP:
1: ;ghiên cVu - M„i ngưoi phai đoc kÿ cang cac tai liệu, rồi tu kiểm điểm
82
. Dai y trong bai hat 'Bac Hồ môt tinh yêu bao la¨ cua nhac sÿ Thuân Yên.
187
va kiểm điểm đồng chi minh, co khuyêt điểm gi va ưu điểm gi.
2. ThLo luận - Khai hôi thao luân va phê binh. Trong luc thao luân, moi
ngưoi đưoc hoan toan tu do phat biểu y kiên, du đung hoác không đung cung
vây. Song không đưoc noi gan, noi vong quanh. Nhung kêt luân trong cuôc
thao luân phai co câp trên duyệt y mới la chinh thuc.
D- C€CH PHÊ BINH: Muc đich phê binh côt để giup nhau sua chua,
giup nhau tiên bô. Côt để sua đôi cach lam việc cho tôt hon, đung hon. Côt
đoan kêt va thông nhât nôi bô.
Vi vây, phê binh minh cung như phê binh ngưoi phai rao riêt, triệt để, thât
tha, không nể nang, không thêm bớt. Phai vach r‹ ca ưu điểm va khuyêt
điểm. Dồng thoi, chớ dung nhung loi mia mai, chua cay, đâm thoc. Phê binh
việc lam, chu không phai phê binh ngưoi.
Nhung ngưoi bi phê binh thi phai vui long nhân x‚t để sua đôi, không nên
vi bi phê binh ma nan chi, hoác oan gh‚t.
’- K‡EM TRA: U… ban hoc tâp phai co môt ban kiểm tra để xem x‚t việc
hoc tâp va su tiên bô cua moi ngưoi, giup đõ ngưoi tiên bô it, khen ngoi
ngưoi tiên bô nhiêu.
G- B€š C€š: M„i thang phai bao cao vê Trung ưong môt lân.
H- THUC H›NH: Ngưoi co !u *iể, thi phai cô gáng thêm, va ngưoi
khac phai cô gáng bát chước. Moi ngưoi phai tich cuc sua chua 5huyYt *iể,
cua minh va giup anh em sua chua khuyêt điểm cua ho. Moi ngưoi phai nhớ
ráng: công nhiêu khuyêt điểm nho thanh môt khuyêt điểm to, s• rât co hai.
Công nhiêu ưu điểm nho thanh môt ưu điểm lớn, rât loi cho Dang va công
cuôc khang chiên.
PHA‡ SUA DO‡ Lœ‡ L›M V‡EC CUA DANG
Dang ta hy sinh tranh đâu, đoan kêt, lãnh đao nhân dân, tranh lai thông
nhât va đôc lâp. Công việc đã co kêt qua v• vang.
Nhưng, nêu m„i can bô, m„i đang viên lam việc đung hon, kh‚o hon, thi
thanh tich cua Dang con to tat hon nua.
Can bô va đang viên lam việc không đung, không kh‚o, thi con nhiêu
khuyêt điểm. Khuyêt điểm nhiêu thi thanh tich it. Khuyêt điểm it thi thanh
tich nhiêu.
Do la l• tât nhiên.
Vi vây, ngay tu bây gio, cac co quan, cac can bô, cac đang viên, m„i
ngưoi m„i ngay phai thiYt thTc tT 5iể, *iể, v< 5iể, *iể, *7ng ch8 ,[nh: Hê
thây khuyêt điểm phLi 5iên DuyYt tT sla chIa) v< gi-p *7ng ch8 ,[nh sla
chIa: Phai như thê, Dang mới chong phat triển, công việc mới chong thanh
công.
Nêu không kiên quyêt sua chua khuyêt điểm cua ta, thi cung như giâu
giêm tât bệnh trong minh, không dam uông thuôc, để bệnh ngay cang náng
thêm, nguy đên tinh mệnh.
Khuyêt điểm co nhiêu thu. Chung ta co thể chia tât ca cac khuyêt điểm
vao ba hang:
- Khuyêt điểm vê tư tưởng, tuc la bệnh chủ Duan:
188
- Khuyêt điểm vê su quan hệ trong Dang với ngoai Dang, tuc la bệnh hƒp
h€i.
- Khuyêt điểm vê cach noi va cach viêt, tuc la .a hoa.
Do la ba chung bệnh rât nguy hiểm. Nêu không chua ngay, để no lây ra,
thi co hai vô cung.
A- BENH CHU QUAN
M„i chung bệnh sinh ra do nhiêu nguyên nhân. Nhưng kêt qua no đêu lam
cho ngưoi ta ôm yêu. Nguyên nhân cua bệnh chu quan la: K‚m ly luân, hoác
khinh ly luân, hoác ly luân suông.
Trước hêt, ta phai hiểu ly luân la gi•
Ly luân la đem thTc tY trong lich su, trong kinh nghiệm, trong cac cuôc
tranh đâu, xem x‚t, so sanh thât kÿ lưõng r‹ rang, lam thanh kêt luân. Rồi lai
đem no chung minh với thuc tê. Do la ly luân chân chinh.
Ly luân như cai kim chi nam, no chi phưong hướng cho chung ta trong
công việc thuc tê.
Không co ly luân thi lung tung như nhám mát ma đi.
Hiện nay, phong trao cach mang rât cao. Nhưng thu hoi can bô va đang
viên ta đã mây ngưoi biêt r‹ ly luân va biêt ap dung vao chinh tri, quân su,
kinh tê, va ván hoa• Dã mây ngưoi hiểu 'biện chung¨ la cai gi•
Vi k‚m ly luân, cho nên gáp moi việc không biêt xem x‚t cho r‹, cân nhác
cho đung, xu tri cho kh‚o. Không biêt nhân r‹ điêu kiện hoan canh khach
quan, y minh nghi thê nao lam thê ây. Kêt qua thưong thât bai.
Do la chung 5~, le luận trong .ệnh chủ Duan.
Co nhung can bô, nhung đang viên cu, lam đưoc việc, co kinh nghiệm.
Cô nhiên, nhung anh em đo rât quy bau cho Dang. Nhưng ho lai mác phai cai
bệnh 5hinh le luận. Ho quên ráng: nêu ho đã co kinh nghiệm ma lai biêt thêm
ly luân thi công việc tôt hon nhiêu. Ho quên ráng: kinh nghiệm cua ho tuy tôt,
nhưng cung ch•ng qua la tung bô phân ma thôi, chi thiên vê môt mát ma thôi.
Co kinh nghiệm ma không co ly luân, cung như môt mát sang, môt mát
mo.
Nhung anh em đo, cân phai nghiên cuu thêm ly luân, mới thanh ngưoi
can bô hoan toan.
Co nhung ngưoi xem đưoc sach, xem nhiêu sach. Siêng xem sach va xem
nhiêu sach la môt việc đang quy. Nhưng thê không phai đã la biêt ly luân.
Ly luân côt để ap dung vao công việc thuc tê. Ly luân ma không ap dung
vao thuc tê la le luận suông. Du xem đưoc hang ngan hang van quyển ly
luân, nêu không biêt đem ra thuc hanh, thi khac nao môt cai hom đung sach.
Xem nhiêu sach để ma lo…) để lam ra ta *+y, thê không phai la biêt ly
luân.
Nhung anh em đo cân phai ra suc thuc hanh mới thanh ngưoi biêt ly luân.
Noi tom lai, m„i can bô, m„i đang viên phai học le luận) phai đem ly luân
1p ụng v<o công việc thTc tY. Phai chua cai bệnh k‚m ly luân, khinh ly luân
va ly luân suông.
Dây phai noi r‹ vân đê tr8 thVc.
189
Nhung ngưoi tri thuc tham gia cach mang, tham gia khang chiên rât quy
bau cho Dang. Không co nhung ngưoi đo thi công việc cach mang kho khán
thêm nhiêu.
Nhưng co đôi ngưoi tri thuc vi thê ma kiêu ngao, lên mát. Chung kiêu
ngao lên mát rât co hai cho ho. No ngán trở ho tiên bô.
Trí thúc là gŒ•
Tri thuc la hiểu biêt. Trong thê giới chi co hai thu hiểu biêt: môt la hiểu
biêt su tranh đâu sinh san. Khoa hoc tu nhiên do đo ma ra. Hai la hiểu biêt
tranh đâu dân tôc va tranh đâu xã hôi. Khoa hoc xã hôi do đo ma ra. Ngoai
hai cai đo, không co tri thuc nao khac.
Môt ngưoi hoc xong đai hoc, co thể goi la co tri thuc. Song y không biêt
cay ruông, không biêt lam công, không biêt đanh giác, không biêt lam nhiêu
việc khac. Noi tom lai: công việc thuc tê, y không biêt gi ca. Thê la y chi co
tri thuc ,Nt nla: Tri thuc cua y la tri thuc học s1ch, chưa phai tri thuc hoan
toan. Y muôn thanh môt ngưoi tri thuc hoan toan, thi phai đem cai tri thuc đo
ap dung vao thTc tY:
Vi vây, nhung ngưoi tri thuc đo cân phai biêt r‹ cai khuyêt điểm cua
minh. Phai khiêm tôn. Chớ kiêu ngao. Phai ra suc lam cac việc thuc tê.
Ly luân phai đem ra thuc hanh. Thuc hanh phai nhám theo ly luân.
Ly luân cung như cai tên (hoác viên đan). Thuc hanh cung như cai đich để
bán. Co tên ma không bán, hoác bán lung tung, cung như không co tên.
Ly luân côt để ap dung vao thuc tê. Chi hoc thuôc long, để đem lo… thiên
ha thi ly luân ây cung vô ich.
Vi vây, chung ta phai gbng học, đồng thoi hoc thi phai h<nh:
B- BENH HEP HO‡
Bệnh nay rât nguy hiểm, ma nhiêu can bô va đang viên con mác phai.
Trong) thi bệnh nay ngán trở Dang thông nhât va đoan kêt.
;go<i) thi no pha hoai su đoan kêt toan dân.
Nhiêu thu bệnh, như chu nghia đia phưong, chu nghia ban vi, chu nghia
ca nhân, khuynh hướng tham danh vong, tham đia vi, dim ngưoi gioi, bệnh
hu hoa,v.v., đêu do bệnh hep hoi ma ra”
Co nhung can bô chi thây loi ich bô phân cua minh, không thây loi ich
cua toan thể, muôn đem loi ich cua toan thể phuc tung loi ich cua bô phân
minh. Ho quên h•n cai chê đô +n chủ tập trung. Ho quên ráng thiểu sô phai
phuc tung đa sô, ha câp phai phuc tung thưong câp, bô phân phai phuc tung
toan thể.
Chung ta phai kiên quyêt chua ngay bệnh ây, m„i môt đang viên, m„i môt
bô phân, m„i môt loi noi, việc lam, tuyệt đôi phai nhám vao loi ich cua toan
cuôc, loi ich cua toan Dang.
Vi ham danh vong va đia vi, cho nên khi phu trach môt bô phân nao, thi
lôi ngưoi nay, k‚o ngưoi khac, ưa ai thi k‚o vao, không ưa thi tim cach tẩy ra.
Thê la chi biêt co minh, chi biêt co bô phân minh ma quên ca Dang. Do la
,Nt thV .ệnh hƒp h€i, trai h•n với nguyên tác tâp trung va thông nhât cua
Dang.
190
Cung vi bệnh hep hoi đo ,< c1n .N cPp trên ph1i *Yn v< c1n .N *Ja
ph!ơng không đoan kêt chát ch•.
Phai biêt ráng: chi co hai hang can bô đo đoan kêt chát ch• va chi co can
bô đia phưong ngay cang thêm nhiêu, thi nên tang cua Dang mới phat triển va
vung vang. Can bô phai đên, trinh đô thưong cao hon, kinh nghiệm nhiêu
hon. Nhưng can bô đia phưong lai biêt r‹ nhân dân, quen thuôc công việc
hon. Hai hang can bô phai giup đõ nhau, bồi đáp nhau, thi công việc mới
chay.
Vi .ệnh hƒp h€i ma can bô phai đên thưong kiêu ngao, khinh r• can bô
đia phưong, cho ho la dôt k‚m. Thanh thu không thân mât hop tac.
Tu nay, hê co việc lôi thôi như thê nua, thi can bô phai đên phai chiu l„i
náng hon, nhât la nhung can bô lãnh đao.
Hai hang can bô phai kêt thanh môt khôi, không phân biệt, không k†n
cua. Phai cung nhau chua cho tiệt cai noc bệnh hep hoi.
&1n .N Du+n sT với can bô đia phưong cung vây, phai đoan kêt nhât tri,
giup đõ lân nhau.
Can bô quân su trong môt đia phưong thưong giu đia vi lãnh đao va co
quyên luc trong tay. Vi vây, nêu tu nay con co su không hoa thuân giua hai
bên, thi can bô quân su phai chiu l„i lớn hon.
Bô đôi nay với bô đôi khac, đia phưong nay với đia phưong khac, co quan
nay với co quan khac, đêu phai phan đôi .ệnh 8ch 5q) .ệnh *Ja ph!ơng: Thi
du: không muôn câp trên điêu đông can bô, hoác khi điêu đông thi chi đun
nhung can bô k‚m ra. Co vât liệu gi du minh co thua, hoác không cân đên,
cung thu giâu đi, không cho câp trên biêt, không muôn chia s• cho noi khac.
Bệnh *Ja ph!ơng đo) phai tẩy cho sach.
Lai con vân đê can bô cc va can bô ,3i.
Dang cang phat triển thi cân đên can bô ,3i cang nhiêu.
Va cháng, sô can bô cc co it, không đu cho Dang dung. Dồng thoi, theo
luât tu nhiên, gia thi phai yêu, yêu thi phai chêt. Nêu không co can bô ,3i thê
vao, thi ai ganh vac công việc cua Dang.
Vi vây, can bô cu phai hoan nghênh, day bao, diu dát, yêu mên can bô
mới. Cô nhiên can bô mới, vi công tac chưa lâu, kinh nghiệm con it, co nhiZu
5huyYt *iể,: Nhưng ho lai co nhung !u *iể, hơn c1n .N ccF ho nhanh nhen
hon, thưong giau sang kiên hon.
Vi vây, hai bên phai tôn trong nhau, giup đõ nhau, hoc lân nhau, đoan kêt
chát ch• với nhau.
Can bô cu thưong giu đia vi lãnh đao. Vi vây, nêu tu nay, quan hệ giua
hai hang can bô ây không ôn thoa, thi can bô cu phai chiu trach nhiệm nhiêu
hon. Như thê mới chIa 5hdi .ệnh hƒp h€i.
Tu trước đên nay, vi bệnh hƒp h€i ma co nhung su lủng củng giua bô
phân va toan cuôc, đang viên với Dang, can bô đia phưong va can bô phai
đên, can bô quân su va can bô 'mát trân¨, can bô mới va can bô cu, co quan
nay va co quan khac, bô đôi nay va bô đôi khac, đia phưong nay va đia
phưong khac.
191
Vây tu nay, chung ta phai tẩy cho sach cai bệnh nguy hiểm đo, khiên cho
ĐLng ho<n to<n nhPt tr8) ho<n to<n *o<n 5Yt:
Bệnh hƒp h€i *0i ngo/i:
Co nhiêu đồng chi co bệnh tu tôn, tu đai, khinh r• ngưoi ta, không muôn
biêt, muôn hoc nhung ưu điểm cua ngưoi khac. Biêt đưoc vai câu ly luân đã
cho minh la gioi, không xem ai ra gi, tưởng minh la hon hêt. Do la .ệnh hƒp
h€i h/ng n`ng:
Ho quên ráng: chi đoan kêt trong Dang, cach mang cung không thanh
công đưoc, con phLi *o<n 5Yt nh+n +n cL n!3c. Ho quên ráng: so với sô
nhân dân thi sô đang viên chi la tôi thiểu, hang trám ngưoi dân mới co môt
ngưoi đang viên. Nêu không co nhân dân giup suc, thi Dang không lam đưoc
việc gi hêt.
Vi vây ta cân phai hop tac với nhung ngưoi ngoai Dang. Ta không đưoc
khinh r• ho, chê bai ho. Ta phai liên lac mât thiêt với dân chung. Không đưoc
roi xa dân chung. Roi xa dân chung la cô đôc. Cô đôc thi nhât đinh thPt ./i:
Cung vi bệnh hƒp h€i ma không biêt dung nhân tai, việc gi cung ôm lây
hêt. —m lây hêt thi cô nhiên lam không nôi.
Cung vi bệnh hƒp h€i ma không biêt cach xu tri khôn kh‚o với cac hang
đồng bao (như tôn giao, quôc dân thiểu sô, anh em tri thuc, cac quan lai cu,
v.v.).
Tu nay, m„i can bô, m„i đang viên, phai kiên quyêt chua cai bệnh hep hoi
đo để thuc hanh ch8nh s1ch */i *o<n 5Yt. Chinh sach thanh công thi khang
chiên mới dê tháng loi.
Bệnh chu quan, bệnh ich k…, bệnh hep hoi, v.v., m„i chung bệnh la môt
k• đich. M„i k• đich bên trong la môt ban đồng minh cua k• đich bên ngoai.
Dich bên ngoai không đang so. Dich bên trong đang so hon, vi no pha hoai tu
trong pha ra. Vi vây, ta phai ra suc đê phong nhung k• đich đo, phai chua hêt
nhung chung bệnh đo.
Gáp m„i vân đê, ta phai đát câu hoi:
Vi sao co vân đê nay•
Xu tri như thê nay, kêt qua s• ra sao•
Phai suy tinh kÿ lưõng. Chớ hâp tâp, chớ lam bua, chớ lam liêu. Chớ gáp
sao lam vây.
Dể chua khoi nhung bệnh kia, ta phai tu phê binh rao riêt, va phai lây
long thân ai, lây long thanh thât, ma rao riêt phê .[nh *7ng ch8 ,[nh: Hai việc
đo phai đi đôi với nhau.
Trong luc phê binh, khuyêt điểm phai vach ra r‹ rang, ma ưu điểm cung
phai nhác đên. Môt mát la để sua chua cho nhau. Môt mát la để khuyên khich
nhau, bát chước nhau.
M„i can bô, m„i đang viên, m„i ngay phai tu kiểm điểm, tu phê binh, tu
sua chua như m„i ngay phai rua mát. Dưoc như thê thi trong Dang s• không
co bệnh ma Dang s• manh kho• vô cung.
II
M‹Y ĐIỀU KINH NGHIJM
192
1. C– cán bç tôt, vi•c gŒ cüng xong
Muôn việc thanh công hoác thât bai, đêu do can bô tôt hoác k‚m. Do la môt
chân ly nhât đinh. Sau đây la nhung kinh nghiệm r‹ rang:
Chinh phu muôn giup đồng bao lang X. ở thưong du mở mang ván hoa,
đã lâp ra trưong va phai giao viên đên mây lân, nhưng không ai đên hoc. Cac
giao viên đêu lác đâu trở vê.
Dồng chi A ở Vệ quôc quân, đanh giác bi thưong, gây tay, không câm
sung đưoc nua, xin đi lam giao viên.
Dưoc phai đên lang X, A liên đi thám cac nha, noi chuyện với cac bâc cha
me va tr• em. Kêt qua nhung cuôc noi chuyện đo la: vi nha ngh†o, thiêu ngưoi,
tr• em phai ở nha giup việc không đi hoc đưoc.
A liên tim cach giai quyêt: vWa học vWa l<,: Khuyên cac tr• em hop
thanh tiểu tô, như tô chán trâu, tô cát co, tô đan non, v.v.. Cac tr• em vua lam
vua hoc. Nho cach hop tac, lam lai đưoc nhiêu hon lam riêng ở nha. Dồng
bao trong lang thây vây, ch•ng nhung cho cac con đã lớn đi hoc, ma gui ca
con con b‚ cho thây, 'hoc đưoc chu nao hay chu ây¨. Rồi ngưoi lớn thây vui
cung đi hoc.
Nha trưong dôt, đồng chi A tu minh lop lai. Dồng bao thây vây, k‚o nhau
đên giup.
Dôi với cac em lam biêng hoác nghich ngom, A không đanh phat, chi
dung cach khuyên d„, va bay cho cac em khac phê binh. Thanh thu dân dân
em nao cung trở nên ngoan ngoãn.
Khi dân lang co việc gi, A cung ra tay giup. Khi co ai cãi co nhau, thi A
lây tư cach thây hoc trong lang đên dan xêp.
Thanh thu dân lang, nhât la nhung cha me hoc tro, ai cung kinh trong va
yêu mên đồng chi A. Nhung nha gân lang thây vây, cung gui con đên hoc.
Dồng chi A chi co báng tiểu hoc ma đã lam đưoc công việc nhung ông
giao khac không lam nôi.
Trong cac nganh hoat đông cua chung ta, nao chinh tri, kinh tê, nao quân
su, ván hoa, chác không thiêu nhung ngưoi co náng luc, co sang kiên như A.
Nhưng vi cach lãnh đao cua ta con k‚m, thoi quan liêu con nồng cho nên co
nhung ngưoi như thê cung bi dim xuông, không đưoc cât nhác.
Muôn tranh khoi su hao phi nhân tai, chung ta cân phai sua chua cach
lãnh đao. Thi du: .bt .uNc c1n .N trong ,Ši ng<nh phLi thiYt thTc .1o c1o
v< cPt nhbc nh+n t<i:
2. Chính sách thŒ dŸng, cách làm thŒ sai
Chung ta thưong kêu goi lam lang kiểu mâu, trai kiểu mâu, bô đôi kiểu
mâu, nha may kiểu mâu, v.v., khẩu hiệu đo rât đung. Nhưng đên nay, hoác
chưa lam đưoc, hoác lam đưoc nua chung rồi lai nguôi. Vi l• gi•
Vi chung ta quên môt l• rât gian đon dê hiểu: tuc la vô luân việc gi, đêu do
ng!Qi lam ra, va tu nhd đên to, tu gfn đên ?a, đêu thê ca.
Muôn lâp lang kiểu mâu, đôi kiểu mâu, v.v., thi trước phai đao tao ra
nhIng ng!Qi 5iểu ,•u, để lam can bô cho lang đo, đôi đo. Lam đưoc môt
lang, môt đôi rồi lây đo lam kiểu mâu, để khuyên khich va cô đông noi khac.
193
Tu trước đên nay, chung ta lam tr1i ng!Kc l/i. Chung ta nghi ra môt lang,
môt đôi kiểu mâu trong tư tưởng, ma không bát đâu tu môt lang, môt đôi s“n
co, cho nên kê hoach không án khớp với nhung hoan canh thiêt thuc (khach
quan).
Do cung la vi .ệnh chủ Duan cua chung ta. Cho nên khẩu hiệu tuy đung,
nhưng thuc hanh không co kêt qua mÿ mãn.
Môt l• nua, cung vi cach lãnh đao va cach lam không đung. Khi chung ta
muôn lâp môt lang hoác môt đôi kiểu mâu, chung ta đem can bô ngoai đên,
để xung phong, ma không đao tao can bô ngay ở đo. Khi can bô xung phong
phai điêu đông đi noi khac, thi lang kia hoác đôi kia lai xêp. Như cai bong
bong, thôi hoi vao, thi phung lên, hoi ra hêt, thi xep xuông.
Va lai, chung ta tham lam lam nhiZu trong môt luc. Thi du: muôn lâp môt
tinh kiểu mâu thi thưong hay dan luc lưong ra lam ca tinh, không biêt đinh
cho m„i huyện chon môt tông lam kiểu mâu, m„i tông chon môt lang lam
kiểu mâu. Thanh thu, 'án nhiêu, nuôt không xuông¨. Chung ta không biêt tâp
trung luc lưong, lam xong môt noi, lây đu kinh nghiệm, rồi lam noi khac.
Vi vây, tu nay bât ky việc gi, chung ta phai bát đâu tu gôc, dân dân đên
ngon, tu it đên nhiêu, tu hep đên rông, chớ nên tham mau, tham nhiêu trong
môt luc.
3. Không biêt nghiên cúu kinh nghi•m dên gôc
Trong cac cuôc vân đông, như táng gia san xuât, binh dân hoc vu, mua
đông binh si, v.v., chung ta đã đưoc nhiêu thanh tich rât kha. Nhưng chung ta
không biêt nghiên cuu đên noi đên chôn, vi sao ma co thanh tich kha• Noi
nao thanh tich tôt nhât• Ai la nhung ngưoi lam đưoc thanh tich đo• v.v., để
ma hoc kinh nghiệm, để ma đát ra khuôn ph‚p cho công việc khac. Thanh thu
nhung cai tôt, cai hay đêu không phat triển đưoc. Va công việc xong rồi la
thôi, can bô không hoc đưoc kinh nghiệm gi, ma cung không tiên bô đưoc
mây.
Dồng thoi, chung ta không ra suc nghiên cuu nhung su kho khán, nhung
ch„ sai lâm, để giai quyêt va sua chua cho kip thoi.
Thi du: nhiêu can bô lo lam công việc cua Dang, nên phai xao nhãng công
việc gia đinh cua ho, thanh thu cha me vo con ho không vui long, ma cung
anh hưởng đên quân chung. (Tuy co đôi noi co sang kiên, đê xướng khẩu
hiệu: 'cach mang hoa gia đinh¨, 'ca nha tham gia công việc khang chiên¨,
v.v.. Song toan bô vân đê vân chưa giai quyêt). Vân đê nay không giai quyêt
môt cach hop ly, rât co anh hưởng xâu cho su tiên tới cua can bô. Dung can
bô không đung tai náng cua ho, cung la môt cớ thât bai. Thi du: ngưoi viêt
gioi nhưng noi k‚m lai dung vao nhung việc cân phai noi. Ngưoi noi kh‚o
nhưng viêt xoang lai dung vao công việc viêt lach. Thanh thu hai ngưoi đêu
không co thanh tich.
Tu nay, công việc gi bât ky thanh công hoác thât bai, chung ta cân phai
nghiên cuu đên côi rê, phân tach thât r‹ rang rồi kêt luân. Kêt luân đo s• la
cai th[a 5ho1 ph1t triển công việc v< *ể gi-p cho c1n .N tiYn t3i: Co như thê
thi ngưoi mới co tai, tai mới co dung.
194
4. Phai nâng cao sáng kiên và lòng hàng hái
Chung ta thưong nêu vân đê đo. Nhưng đên nay, can bô va đang viên vân
it sang kiên, it háng hai. Do la vi l• gi•
Vi nhiêu l•. Ma trước hêt la vi: &1ch lXnh */o của ta 5hông *!Kc +n
chủ) c1ch công t1c của ta 5hông *!Kc t8ch cTc.
Nêu ai noi chung ta không dân chu, thi chung ta kho chiu. Nhưng nêu
chung ta tu x‚t cho kÿ, thi thât co như thê.
Dôi với co quan lãnh đao, đôi với nhung ngưoi lãnh đao, cac đang viên va
cac can bô du co y kiên cung 5hông 1, nMi, du muôn phê binh cung so,
5hông 1, phê .[nh.
Thanh thu câp trên với câp dưới cach biệt nhau. Quân chung với Dang roi
xa nhau. Trên thi tưởng cai gi cung tôt đep. Dưới thi co gi không dam noi ra.
Ho không noi, không phai vi ho không co y kiên, nhưng vi ho nghi noi ra
câp trên cung không nghe, không x‚t, co khi lai bi 'tru¨ la khac.
Ho không dam noi ra thi ho cu để trong long, rồi sinh ra uât uc, chan nan.
Rồi sinh ra thoi 'không noi trước mát, chi noi sau lưng¨, 'trong Dang im
tiêng, ngoai Dang nhiêu mồm¨, sinh ra thoi 'thâm tha thâm thut¨ va nhung
thoi xâu khac.
Kinh nghiệm la: co quan nao ma trong luc khai hôi, câp trên để cho moi
ngưoi co gi noi hêt, cai đung thi nghe, cai không đung thi giai thich, sua
chua, ở nhung co quan đo moi ngưoi đêu hoat bat ma bệnh 'thi thâm thi
thao¨ cung hêt.
Môt ngưoi ma trong oc đã co uât uc, bât mãn, thi loi hay l• phai kho lot
vao bô oc đo. Dể cho ho thao cai uât uc, bât mãn đo ra, thi loi hay l• phai dê
lot vao oc ho. Do la môt l• rât gian đon. Câp trên cung nên thinh thoang trưng
câu y kiên phê binh cua câp dưới. Co như thê thi cung khac nao như môt
ngưoi co vêt nho trên mát, đưoc ngưoi ta đem gưong cho soi, minh tu thây
vêt nho. Luc đo không cân ai khuyên bao, cung tu vôi vang đi rua mát.
Ta phai biêt cach phê .[nh sang suôt, khôn kh‚o, như chiêu tâm gưong
cho moi ngưoi soi thâu nhung khuyêt điểm cua minh, để tu minh sua chua.
u+n chủ) s1ng 5iYn) h>ng h1i) ba điêu đo rât quan hệ với nhau. Co dân
chu mới lam cho can bô va quân chung đê ra sang kiên. Nhung sang kiên đo
đưoc khen ngoi, thi nhung ngưoi đo cang thêm háng hai, va ngưoi khac cung
hoc theo. Va trong khi táng thêm sang kiên va háng hai lam việc, thi nhung
khuyêt điểm lát vát, cung tu sua chua đưoc nhiêu.
Môt vân đê nua: chung ta thưong noi đên hai chu s1ng 5iYn môt cach
mênh mông, không thiêt thuc. Như la phai co tai gioi đác biệt mới co sang
kiên. Nêu ta thu hoi: sang kiên la gi• thi chác nhiêu ngưoi tra loi không xuôi.
Như thê ma mong can bô va đang viên co sang kiên thi sao ma co đưoc”
Chung ta phai nhân r‹: bât ky việc to việc nho, h} thê, *iZu lKi) trW *iZu
h/i cho Dufn ch-ng) gi-p Dufn ch-ng giLi DuyYt vPn *Z 5hM 5h>n) t>ng 5Yt
DuL của việc l<,) t>ng sVc sLn ?uPt của ?X hNi) *1nh *O sVc 1p .Vc của Du+n
tha) *M *Zu l< s1ng 5iYn:
Cach day hoc cua đồng chi A noi trên cung la sang kiên.
195
Sang kiên không phai cai gi ky la. No chi la kêt qua cua su nghiên cuu,
suy nghi trong nhung hoan canh, trong nhung điêu kiện rât tâm thưong, rât
phô thông, rât thiêt thuc.
Bât ky ai, nêu co quyêt tâm lam ich loi cho quân chung, lai chiu hoc, chiu
hoi quân chung, oc chiu kho nghi, tay chiu kho lam, thi nhât đinh co sang
kiên, nhât đinh lam đưoc nhung việc co ich cho loai ngưoi.
Chung ta cân phai nâng cao mở rông dân chu ra, khuyên gáng can bô va
đang viên, bay cho ho suy nghi, bay cho ho hoc hoi quân chung, cô đông ho
tim toi, đê nghi, lam nhung việc ich loi cho quân chung. Khi ho đã co it nhiêu
sang kiên, thi giup đõ cho ho phat triển, khen ngoi cho ho thêm háng hai.
Như thê, thi nhung tinh lưoi, tinh 'gáp cháng hay chớ¨ ngay cang bớt, ma
sang kiên va tinh háng hai ngay cang nhiêu thêm.
‚. VŒ ai mà làm• Đôi ai phµ trách•
Nêu chung ta hoi can bô: 'Việc đo, lam cho ai• Dôi với ai phu trach•¨,
chác sô đông can bô s• tra loi: 'Lam cho Chinh phu hoác Dang, phu trach
trước câp trên¨.
Câu tra loi đo chi đung môt nua. Nêu chung ta lai hoi: 'Chinh phu va
Dang vi ai ma lam việc đo• Va phu trach với ai•¨ thi e nhiêu can bô không
tra loi đưoc.
Chinh phu va Dang chi mưu giai phong cho nhân dân, vi thê, bât ky việc
gi cung vi loi ich cua nhân dân ma lam va chiu trach nhiệm trước nhân dân.
Do la môt l• rât gian đon, r‹ rang. Nhưng nhiêu can bô chưa hiểu, cho
nên trong luc lam việc, thưong sai lâm; đên n„i chia can bô Chinh phu va
Dang ra lam môt phia, quân chung ra môt phia.
Chinh phu va Dang ch•ng nhung lam nhung việc truc tiêp loi cho dân, ma
cung co khi lam nhung việc mới xem qua nh! l< h/i *Yn +n: Thi du: quyên
tiên, thu thuê, công tac pha hoai, v.v..
Vi can bô va đang viên không hiểu r‹ hai l•: vi ai ma lam, đôi ai phu
trach, khi gáp m„i công việc không biêt t[, *ủ c1ch giLi th8ch cho dân hiểu.
Cho nên nhung việc truc tiêp loi cho dân, như đáp đê, hô đê, táng gia san
xuât, binh dân hoc vu, v.v., can bô chi lam theo cach h/ lệnh, cach c!ong
.Vc. Kêt qua dân 5hông hiểu) dân oan. Thi co gi la đâu• Môt thi du rât tâm
thưong, dê hiểu: banh ngot la môt thu ngon lanh, nhưng đem banh ngot .bt
ng!Qi ta >n) nh‚t vao miệng ngưoi ta, thi ai cung chan”
Chung ta phai ghi tac vao đâu cai chân ly nay: dân rât tôt. Luc ho đã hiểu
thi việc gi kho khán mây ho cung lam đưoc, hy sinh mây ho cung không so.
Nhưng trước hêt cân phai chJu 5hM t[, *ủ c1ch giai thich cho ho hiểu ráng:
nhung việc đo la v[ 8ch lKi của họ ma phai lam.
Co khi vi can bô không hiểu l• đo, vi muôn lam cho đưoc việc, rồi dung
cach ha mệnh lệnh, cach ap buc, pham vao thoi quan liêu, quân phiệt, đên n„i
Chinh phu hoác Dang phai trung phat. Dôi với nhung bon vu vo, đâu co, thi
phat rât đang. Nhưng với nhung can bô trung thanh ma bi phat, thi Chinh phu
va Dang cung khô tâm, ma ngưoi bi phat cung khô tâm”
Ch•ng nhung luc thi hanh cac mệnh lệnh, can bô ta co cai thai đô ?a Dufn
196
ch-ng như thê, ma đôi với cach lam việc, cach tô chuc, cung co thai đô sai
lâm đo.
Bao nhiêu cach tô chuc va cach lam việc, đêu vi loi ich cua quân chung,
vi cân cho quân chung. Vi vây, cach tô chuc va cach lam việc nao không hop
với quân chung thi ta phai co gan đê nghi lên câp trên để bo đi hoác sua lai.
Cach nao hop với quân chung, quân chung cân, thi du chưa co s“n, ta phai đê
nghi lên câp trên ma đát ra. Nêu cân lam thi cu đát ra, rồi bao cao sau, miên
la đưoc việc.
Dáng nay can bô ta chi biêt khư khư giu nêp cu. Cai không hop cung
không dam sua bo, cai cân thiêt cung không dam đát mới.
Do la vi thoi 5hông phụ tr1ch 'qua huu¨, gáp sao hay vây.
Song lai co thai đô xa quân chung, thoi không phu trach 'qua ta¨ la không
suy nghi chin chán, so sanh kÿ cang, hôm nay đát ra cai nay, hôm sau sua lai
cai khac, lam cho quân chung hoang mang. Như tinh no, bát đâu khang chiên,
thi bo hêt Việt Minh cac huyện, cac xã. Thât la môt hanh đông kho dai.
—. Sát quân chŸng, h‘p quân chŸng
Can bô ta co hai chung bệnh nua la:
a_ Bệnh 5hai hNi:
Khai hôi không co kê hoach, không sáp sua kÿ lưõng, không thiêt thuc.
Khai hôi lâu, khai hôi nhiêu qua.
Can bô khu vê tinh, can bô tinh vê huyện, can bô huyện vê lang, thi khệnh
khang như 'ông quan¨. Luc khai hôi thi trám ngan lân như môt: 'Tinh hinh
thê giới, tinh hinh Dông Dưong, thao luân, phê binh, giai tan¨.
'—ng can¨ lam cho môt 'tua¨ hai, ba gio đồng hồ. Noi gi đâu đâu. Con
công việc thiêt thuc trong khu, trong tinh, trong huyện, trong xã đo, thi 5hông
*Nng *Yn. Luc 'ông can¨ noi, ngưoi ngap, k• ngu guc, moi ngưoi mong ông
thôi đi, để vê nha cho mau. Co ai hiểu gi đâu ma thao luân”
Vi vây, ma quân chung sK 5hai hNi. M„i lân ho đi khai hôi, ch•ng khac gi
'đi phu¨. Do cung vi bệnh ?a Dufn ch-ng) .ệnh h[nh thVc) khai hôi lây lệ,
khai hôi để ma khai hôi, chớ nao phai vi loi ich cua quân chung ma khai hôi”
Vê việc đát khẩu hiệu, đát chưong trinh lam việc, chưong trinh tranh đâu,
tuyên truyên, lam bao tưong, viêt bao, cung như thê. Không chiu kho hoi
quân chung cân cai gi, muôn nghe muôn biêt cai gi, ham chuông cai gi. Chi
mây can bô đong cua lai ma lam, ngồi y trong phong giây ma viêt, cu tưởng
nhung cai minh lam la đung, minh viêt la hay. Nao co biêt, cach lam chủ
Duan đo, kêt qua la 'đem râu ông no, cháp cám ba kia¨, không án thua, không
thâm thia, không ich loi gi ca.
Môt việc nua cân nhác đên la cac .an huPn luyện. Huân luyện la môt việc
rât cân. Tuc ngu co câu: 'Không thây đô may lam nên¨, va câu: 'Hoc án, hoc
noi, hoc goi, hoc mở¨.
Nhung việc rât dê dang con phai hoc. Huông chi công việc cach mang,
công việc khang chiên, không co huân luyện, thi lam sao xuôi• Song nhung tai
liệu huân luyện phai nhám vao su cân dung, cân thiêt cua quân chung. Phai
hoi: ngưoi đên chiu huân luyện rồi, cM 1p ụng *!Kc ngay 5hôngŒ &M thTc
197
h<nh *!Kc ngay 5hôngŒ
Nêu không thiêt thuc như thê, thi huân luyện mây nám cung vô ich.
Tiêc thay, nhiêu can bô huân luyện cua ta chưa hiểu cai l• gian đon đo. Vi
vây ma co can bô đem 'kinh tê hoc¨ huân luyện cho chi em phu nu thôn quê
ở thưong du”
Noi tom lai, cach lam việc, cach tô chuc, noi chuyện, tuyên truyên, khẩu
hiệu, viêt bao, v.v. cua chung ta, đêu phai lây câu nay lam khuôn ph‚p:
2TW trong Dufn ch-ng ra: pZ s+u trong Dufn ch-ng9:
Bât cu việc to việc nho, chung ta phai x‚t r‹ va lam cho hop trinh đô ván
hoa, thoi quen sinh hoat, trinh đô giac ngô, kinh nghiệm tranh đâu, long ham,
y muôn, tinh hinh thiêt thuc cua quân chung. Do đo ma đinh cach lam việc,
cach tô chuc. Co như thê, mới co thể k‚o đưoc quân chung.
Nêu không vây, nêu cu lam theo y muôn, theo tư tưởng, theo chủ Duan
cua minh, rồi đem côt vao cho quân chung, thi khac nao 'kho‚t chân cho vua
giây¨. Chân la quân chung. Giây la cach tô chuc va lam việc cua ta. Ai cung
đong giây theo chân. Không ai đong chân theo giây.
._ Bệnh nể nang:
Vi ho hang quen biêt, bâu ban, thân thich, anh em, cho nên luc ho co sai
lâm cung cu nể nang không thiêt thuc phê binh, thiêt thuc sua đôi, so mât
long.
III
TƯ CÁCH VÀ ĐˆO ĐUC CÁCH MˆNG
A- TU C€CH CUA DANG CHŠN CHINH C€CH MANG
1. Dang không phai la môt tô chuc để lam quan phat tai. No phai lam tron
nhiệm vu giai phong dân tôc, lam cho Tô quôc giau manh, đồng bao sung
sướng.
2. Can bô cua Dang phai hiểu biêt ly luân cach mang, va ly luân cung
thuc hanh phai luôn luôn đi đôi với nhau.
3. Khi đát ra khẩu hiệu va chi thi, luôn luôn phai dua vao điêu kiện thiêt
thuc va kinh nghiệm cach mang ở cac nước, ở trong nước va ở đia phưong.
4. Phai luôn luôn do noi quân chung ma kiểm soat nhung khẩu hiệu va chi
thi đo co đung hay không.
5. Phai luôn luôn xem x‚t lai tât ca công tac cua Dang. Moi công tac cua
Dang luôn luôn phai đung vê phia quân chung. Phai đem tinh thân yêu nước
va cân, kiệm, liêm, chinh ma day bao can bô, đang viên va nhân dân.
6. M„i công việc cua Dang phai giu nguyên tác va phai liên hop chát ch•
với dân chung. Nêu không vây, thi ch•ng nhung không lãnh đao đưoc dân
chung ma cung không hoc đưoc dân chung.
Ch•ng nhung không nâng cao đưoc dân chung, ma cung không biêt y kiên
cua dân chung.
7. M„i công việc cua Dang phai giu vung tinh cach mang cua no, lai phai
kh‚o dung nhung cach thuc thi hanh cho hoat bat.
Nêu không vây thi không biêt nám vung cac cach thuc tranh đâu va cac
cach thuc tô chuc, không biêt liên hop loi ich ngay thưong va loi ich lâu dai
198
cua dân chung.
8. Dang không che giâu nhung khuyêt điểm cua minh, không so phê binh.
Dang phai nhân khuyêt điểm cua minh ma tu sua chua, để tiên bô, va để day
bao can bô va đang viên.
9. Dang phai chon lua nhung ngưoi rât trung thanh va rât háng hai, đoan
kêt ho thanh nhom trung kiên lãnh đao.
10. Dang phai luôn luôn tẩy bo nhung phân tu hu hoa ra ngoai.
11. Dang phai giu k… luât rât nghiêm tu trên xuông dưới.
K… luât nay la tư tưởng phai nhât tri, hanh đông phai nhât tri.
K… luât nay la do long tu giac cua đang viên vê nhiệm vu cua ho đôi với
Dang.
12. Dang phai luôn luôn x‚t lai nhung nghi quyêt va nhung chi thi cua
minh đã thi hanh thê nao. Nêu không vây thi nhung nghi quyêt va chi thi đo
s• hoa ra loi noi suông ma con hai đên long tin cây cua nhân dân đôi với
Dang.
'u0n cho ĐLng *!Kc vIng .Zn
'!Qi hai *iZu *M ch3 Duên *iZu n<o:
B- PHAN SU CUA DANG V‡ÊN V› C€N BO
1. Trçng l‘i ích cua Đang hon hêt
Ngoai loi ich cua dân tôc, cua Tô quôc, thi Dang không co loi ich gi khac.
Cho nên Dang phai ra suc tô chuc nhân dân, lãnh đao nhân dân để giai phong
nhân dân va để nâng cao sinh hoat, ván hoa, chinh tri cua nhân dân. Vi toan
dân đưoc giai phong, tuc la Dang đưoc giai phong.
Vi vây, m„i ngưoi trong Dang phai hiểu ráng: loi ich cua ca nhân nhât
đinh phai phuc tung loi ich cua Dang. Loi ich cua m„i bô phân nhât đinh phai
phuc tung loi ich cua toan thể. Loi ich tam thoi nhât đinh phai phuc tung loi
ich lâu dai.
Nghia la phai đát loi ich cua Dang lên trên hêt, lên trước hêt. Vi loi ich
cua Dang tuc la loi ich cua dân tôc, cua Tô quôc.
Vô luân luc nao, vô luân việc gi, đang viên va can bô phai đát loi ich cua
Dang ra trước, loi ich cua ca nhân lai sau. Do la nguyên tác cao nhât cua
Dang. Do la 'tinh Dang¨.
Nêu gáp khi loi ich chung cua Dang mâu thuân với loi ich riêng cua ca
nhân, thi phai kiên quyêt hy sinh loi ich cua ca nhân cho loi ich cua Dang.
Khi cân đên tinh mệnh cua minh cung phai vui long hy sinh cho Dang.
M„i đang viên, m„i can bô phai hiểu r‹, phai thuc hanh như thê. Vi hiểu
r‹ va thuc hanh như thê, cho nên trong Dang ta đã co nhung liệt si oanh liệt
hy sinh cho Dang, cho dân tôc, cho Tô quôc, ma tiêng thom để muôn đoi.
Cac liệt si đo đã nêu gưong anh dung cho tât ca đang viên va can bô ta bát
chước.
Nhiêu khi loi ich cua ca nhân hop với loi ich cua Dang. Thi du đang viên
va can bô cẩn thân giu gin suc kho• cua minh để lam việc. Ham hoc tâp để
nâng cao trinh đô cua minh. Lam đung cân, kiệm, liêm, chinh để cho dân tin,
dân phuc, dân yêu. Nhung loi ich ca nhân đo rât chinh đang. Dang mong cho
199
đang viên va can bô như thê.
Song ngoai ra, như ham muôn đia vi, tim cach phat tai, ra mát anh hung,
tu cao tu đai, v.v.. Do đêu la trai với loi ich cua Dang.
2. Đ•o dúc cách m•ng
Ngưoi đang viên, ngưoi can bô tôt muôn trở nên ngưoi cach mang chân
chinh, không co gi la kho ca. Diêu đo hoan toan do long minh ma ra. Long
minh chi biêt vi Dang, vi Tô quôc, vi đồng bao thi minh s• tiên đên ch„ chi
công vô tư. Minh đã chi công vô tư thi khuyêt điểm s• cang ngay cang it, ma
nhung tinh tôt như sau, ngay cang thêm.
Noi tom tát, tinh tôt ây gồm co nám điêu: nhân, nghia, tri, dung, liêm.
a) ;%|; la thât tha thưong yêu, hêt long giup đõ đồng chi va đồng bao.
Vi thê ma kiên quyêt chông lai nhung ngưoi, nhung việc co hai đên Dang,
đên nhân dân. Vi thê ma s“n long chiu cuc khô trước moi ngưoi, hưởng hanh
phuc sau thiên ha. Vi thê ma không ham giau sang, không e cuc khô, không
so oai quyên.
Nhung ngưoi đã không ham, không e, không so gi thi việc gi la việc phai
ho đêu lam đưoc.
b) ;#%•i la ngay th•ng, không co tư tâm, không lam việc bây, không co
việc gi phai giâu Dang. Ngoai loi ich cua Dang, không co loi ich riêng phai lo
toan. Luc Dang giao cho việc, thi bât ky to nho, đêu ra suc lam cẩn thân.
Thây việc phai thi lam, thây việc phai thi noi. Không so ngưoi ta phê binh
minh, ma phê binh ngưoi khac cung luôn luôn đung đán.
c) T‡Ž vi không co việc tư tui no lam mu quang, cho nên đâu oc trong
sach, sang suôt. Dê hiểu ly luân. Dê tim phưong hướng. Biêt xem ngưoi. Biêt
x‚t việc. Vi vây, ma biêt lam việc co loi, tranh việc co hai cho Dang, biêt vi
Dang ma cât nhác ngưoi tôt, đê phong ngưoi gian.
d) u•;# la dung cam, gan goc, gáp việc phai co gan lam. Thây khuyêt
điểm co gan sua chua. Cuc khô kho khán, co gan chiu đung. Co gan chông
lai nhung su vinh hoa, phu quy, không chinh đang. Nêu cân, thi co gan hy
sinh ca tinh mệnh cho Dang, cho Tô quôc, không bao gio rut r†, nhut nhat.
đ) js•' la không tham đia vi. Không tham tiên tai. Không tham sung
sướng. Không ham ngưoi tâng bôc minh. Vi vây ma quang minh chinh đai,
không bao gio hu hoa.
Chi co môt thu ham la ham hoc, ham lam, ham tiên bô.
Do la */o *Vc c1ch ,/ng. Dao đuc đo không phai la đao đuc thu cuu. No
la đao đuc mới, đao đuc vi đai, no không phai vi danh vong cua ca nhân, ma
vi loi ich chung cua Dang, cua dân tôc, cua loai ngưoi.
Cung như sông thi co nguồn mới co nước, không co nguồn thi sông can.
Cây phai co gôc, không co gôc thi cây h‚o. Ngưoi cach mang phai co đao
đuc, không co đao đuc thi du tai gioi mây cung không lãnh đao đưoc nhân
dân. Vi muôn giai phong cho dân tôc, giai phong cho loai ngưoi la môt công
việc to tat, ma tu minh không co đao đuc, không co cán ban, tu minh đã hu
hoa, xâu xa thi con lam nôi việc gi•
3. Phai giü ky luçt
200
Loi ich cua dân tôc, gồm co loi ich cua Dang. Loi ich cua Dang, gồm co
loi ich cua đang viên. Vi vây, su phat triển va thanh công cua Dang, môt mát
tuc la thanh công cua dân tôc, môt mát tuc la thanh công cua đang viên. Vi
vây, chi co khi Dang thanh công va tháng loi, thi đang viên mới co thể thanh
công va tháng loi. Chinh vi vây ma đang viên cân phai hy sinh loi ich cua
minh cho loi ich chung cua Dang.
Không ai bát buôc ai vao Dang lam chiên si xung phong. Do la do su 'tu
giac¨, long háng hai cua m„i ngưoi ma tinh nguyện lam đang viên, lam chiên
si xung phong. Dã vây, thi m„i ngưoi đang viên phai cô gáng cho xung đang
la môt ngưoi trong nhung ngưoi đai biểu cua dân tôc.
Nhât la nhung ngưoi can bô va lãnh tu, cang phai lam cho xung đang long
tin cây cua Dang, cua dân tôc. Cang phai lam gưong cho tât ca đang viên, tât
ca quân chung noi theo.
Cung vi loi ich cua dân tôc, ma Dang cân phai khuyên khich va khen
thưởng nhung ưu điểm va tai náng cua đang viên. Cân phai giup cho ho hoc
hanh, giup cho ho lam việc va tuy theo hoan canh ma giup ho vê mát sinh
hoat, trong luc ôm đau. Khiên cho ho ham lam việc, vui lam việc. Noi tom
lai: m„i can bô, m„i đang viên phai hoan toan phuc tung loi ich cua Dang.
Không nên co muc đich ca nhân. Không nên vi ca nhân ma yêu câu Dang cai
nay cai khac, hoác trach moc Dang không giup đõ minh, không khen thưởng
minh.
Dồng thoi, bât ky ở hoan canh nao, đang viên va can bô cân phai luôn
luôn ra suc phân đâu, ra suc lam việc, cô gáng hoc tâp để nâng cao trinh đô
ván hoa, tri thuc va chinh tri cua minh. Luôn luôn giu gin k… luât. Luôn luôn
xung đang môt ngưoi can bô, môt ngưoi đang viên.
4. Đôi vói các h•ng dang viên
Dang ta la môt đang cach mang, môt đang vi dân, vi nước. Song Dang co
rât đông đang viên. Phân đông cô nhiên đã hiểu biêt vi dân, vi nước ma vao
Dang. Nhưng cung co phân vi l• khac ma theo vao Dang. Thi du: co ngưoi
tưởng vao Dang thi dê tim công án việc lam. Co ngưoi vao Dang mong lam
chuc nay, tước no. Co ngưoi vi anh em ban huu k‚o vao, v.v.. Nhung ngưoi
nay không biêt ráng: cach mang la môt su nghiệp gian nan cuc khô, phai co
long kiên quyêt, co chi hy sinh.
Vi vây khi gáp su kho khán, ho không khoi dao đông, hoang mang.
Du sao, ho tin Dang ta, ho kinh trong Dang ta, ho tim vao Dang ta, đo cung
la môt điêu tôt. Tru nhung bon vao Dang để mong pha hoai, con nhung hang kia
chung ta đêu hoan nghênh. Môt khi ho đã theo Dang thi Dang phai cam hoa ho,
day d„ ho, nâng cao su hiểu biêt va long phu trach cua ho lên dân dân. Trong su
huân luyện va tranh đâu lâu dai, ho rât co thể thanh nhung ngưoi chiên si kha.
Dôi với nhung ngưoi không chiu nôi kho nhoc, không chiu nôi k… luât
nghiêm khác ma xin ra khoi Dang, thi Dang vân báng long để ho ra. Dang chi
yêu câu môt điêu la: ho thê không lô bi mât cua Dang, không phan Dang,
không pha hoai Dang. Như thê thi Dang vân giu cam tinh thân thiện với ho.
Dang viên va can bô cung la ngưoi. Ai cung co tinh tôt va tinh xâu. Song
201
đã hiểu biêt, đã tinh nguyện vao môt Dang vi dân, vi nước, đã la môt ngưoi
cach mang thi phai cô gáng phat triển nhung tinh tôt va sua bo nhung tinh
xâu. Vi tinh xâu cua môt ngưoi thưong chi co hai cho ngưoi đo; con tinh xâu
cua môt đang viên, môt can bô, s• co hai đên Dang, co hai đên nhân dân.
‚. Nhüng khuyêt diêm sai lâm
Trong Dang ta con co nhung ngưoi chưa hoc đưoc, chưa lam đưoc bôn chu
'chi công vô tư¨, cho nên mác phai chung chủ nghSa c1 nh+n.
Chu nghia ca nhân la như môt thu vi trung rât đôc, do no ma sinh ra cac
thu bệnh rât nguy hiểm, thi du nhung bệnh sau đây:
a) Bệnh tha, la, - Nhung ngưoi mác phai bệnh nay thi đát loi ich cua
minh lên trên loi ich cua Dang, cua dân tôc, do đo ma chi 'tu tư tu loi¨. Dung
cua công lam việc tư. Dua vao thê luc cua Dang để theo đuôi muc đich riêng
cua minh.
Sinh hoat xa hoa, tiêu xai bua bãi. Tiên bac đo ở đâu ra• Không xoay cua
Dang thi xoay cua đồng bao. Thâm chi lam cho đen buôn lâu. Không so mât
thanh danh cua Dang, không so mât danh gia cua minh.
b) Bệnh l!Qi .iYng - Tu cho minh la cai gi cung gioi, việc gi cung biêt.
Lam biêng hoc hoi, lam biêng suy nghi. Việc dê thi tranh lây cho minh. Việc
kho thi đun cho ngưoi khac. Gáp việc nguy hiểm thi tim cach để trôn tranh.
c) Bệnh 5iêu ng/o - Tu cao, tu đai, ham đia vi, hay lên mát. Ua ngưoi ta tâng
bôc minh, khen ngoi minh. Ua sai khiên ngưoi khac. Hê lam đưoc việc gi hoi
thanh công thi khoe khoang vênh vao, cho ai cung không báng minh. Không
th†m hoc hoi quân chung, không muôn cho ngưoi ta phê binh. Việc gi cung
muôn lam thây ngưoi khac.
d) Bệnh hiYu anh - Tu cho minh la anh hung, la vi đai. Co khi vi cai
tham vong đo ma việc không đang lam cung lam. Dên khi bi công kich, bi
phê binh thi tinh thân lung lay. Nhung ngưoi đo chi biêt lên ma không biêt
xuông. Chi chiu đưoc sướng ma không chiu đưoc khô. Chi ham lam chu tich
nay, u… viên no, chớ không ham công tac thiêt thuc.
đ) ThiYu 5q luật - Dã mác bệnh ca nhân thi tư tưởng va hanh đông cung đát
ca nhân lên trên. Vi thê ma việc gi cung không lây Dang lam nên tang. Minh
muôn thê nao thi lam thê ây. Quên ca k… luât cua Dang. Phê binh thi côt công
kich nhung đồng chi minh không ưa. Cât nhác thi côt lam on với nhung ngưoi
minh quen thuôc.
e) ‘c hƒp h€i - Œ trong Dang thi không biêt cât nhác nhung ngưoi tôt, so
ngưoi ta hon minh. Œ ngoai Dang thi khinh ngưoi, cho ai cung không cach
mang, không khôn kh‚o báng minh. Vi thê ma không biêt liên lac hop tac với
nhung ngưoi co đao đuc tai náng ở ngoai Dang. Vi thê ma ngưoi ta uât uc va
minh thanh ra cô đôc.
g) ‘c *Ja ph!ơng - Bệnh nay tuy không xâu báng cac bệnh kia nhưng kêt
qua cung rât tai hai. Miên la co quan minh, bô phân minh, đia phưong minh
đưoc việc. Con cac co quan, bô phân, đia phưong khac ra sao cung mác kệ.
Do la vi cân thi, không xem x‚t toan thể. Không hiểu ráng loi ich nho phai
phuc tung ich loi to, ich loi bô phân phai phuc tung ich loi toan thể.
202
h) ‘c lXnh tụ - Danh đưoc vai trân, hoác lam đưoc vai việc gi ở đia
phưong đã cho minh la tai gioi lám rồi, anh hung lám rồi, đang lam lãnh tu
rồi.
Nao co biêt so với công cuôc giai phong ca dân tôc thi nhung thanh công
đo chi la môt chut con con, đã thâm vao đâu” Ma so với nhung su nghiệp to
tat trong thê giới, cang không thâm vao đâu.
Cô nhiên, Dang ta mong cho co nhiêu anh hung, nhiêu lãnh tu, đưoc dân
tin, dân phuc, dân yêu. Nhung anh hung va lãnh tu như thê la cua quy cua
Dang, cua dân tôc. Song, nhung anh hung va lãnh tu như thê đêu do tranh đâu
va kinh nghiệm r†n luyện ra, đêu do dân chung va đang viên tin cây ma cu ra,
chu không phai tu minh muôn lam lãnh tu, lam anh hung ma đưoc.
Tu xưa đên nay, quân chung không bao gio tin cây va yêu mên nhung k•
tu cao, tu đai, nhung k• co oc lãnh tu, tu xưng ta đây la anh hung, lãnh tu.
Dem so với công việc cua ca loai ngưoi trong thê giới, thi nhung ngưoi
đai anh hung xưa nay cung ch•ng qua lam tron môt bô phân ma thôi. M„i
ngưoi chung ta cô lam đây đu nhung công việc Dang giao pho cho, thê la ta
lam tron nhiệm vu, va long tu hao đo giup cho ta tiên bô mãi.
—. Nhüng b•nh khác
a) Bệnh 2hIu anh) vô thTc9 - Lam việc không thiêt thuc, không tu ch„
gôc, ch„ chinh, không tu dưới lam lên. Lam cho co chuyện, lam lây rồi. Lam
đưoc it suyt ra nhiêu, để lam môt ban bao cao cho oai, nhưng x‚t kÿ lai thi
r„ng tuêch.
Thi du việc tô chuc - Trong bao cao thi lang nao, huyện nao, tinh nao cung
co. Hang ngưoi nao cung co. Co hang van hang uc ngưoi. Nhưng khi soan lai
cán k•, hoi lai r‹ rang, nhưng noi đo co bao nhiêu ngưoi, nhung tô chuc đo đã
lam việc gi, can bô đã đên đo mây lân, đã lam gi cho nhung tô chuc đo, thi chưa
co gi thiêt thuc hêt.
Thê la không lam tron nhiệm vu cua minh. Thê la dôi tra với Dang, co tôi
với Dang. Lam việc không thiêt thuc, bao cao không thât tha, cung la môt
bệnh rât nguy hiểm.
b) (~o .… 5~o c1nh lai la môt bệnh rât nguy hiểm nua.
Tu b† phai ma đi đên chia r•. Ai hop với minh thi du ngưoi xâu cung cho
la tôt, việc dở cung cho la hay, rồi che đây cho nhau, ung hô lân nhau. Ai
không hop với minh thi ngưoi tôt cung cho la xâu, việc hay cung cho la dở,
rồi tim cach d†m pha, noi xâu, tim cach dim ngưoi đo xuông.
Bệnh nay rât tai hai cho Dang. No lam hai đên su thông nhât. No lam
Dang bớt mât nhân tai va không thuc hanh đưoc đây đu chinh sach cua minh.
No lam mât su thân ai, đoan kêt giua đồng chi. No gây ra nhung môi nghi
ngo.
c) Bệnh cận thJ - Không trông xa thây rông. Nhung vân đê to tat thi không
nghi đên ma chi chám chu nhung việc ti mi. Thi du: việc táng gia san xuât,
việc tiêp tê bô đôi thi không lo đên, ma chi lo thê nao để loi dung com chay
va nước gao trong cac bô đôi.
Nhung ngưoi như vây, chi trông thây su loi hai nho nhen ma không thây
203
su loi hai to lớn.
d) Bệnh 2c1 nh+n9
1. Việc gi không phê binh trước mát để noi sau lưng. Khi khai hôi thi
không noi, luc khai hôi rồi mới noi. Không bao gio đê nghi gi với Dang.
Không theo nguyên tác sinh hoat cua Dang. Muôn sao lam vây.
2. Muôn lam xong việc, ai co ưu điểm cung không chiu hoc theo, ai co
khuyêt điểm cung không dam phê binh.
3. Không phuc tung mệnh lệnh, không tuân theo k… luât. Cu lam theo y
minh.
4. Khi phê binh ai, không phai vi Dang, không phai vi tiên bô, không phai
vi công việc, ma chi công kich ca nhân, cãi bướng, tra thu, tiểu khi.
5. Nghe nhung loi binh luân không đung, cung lam thinh, không biện bac.
Thâm chi nghe nhung loi phan cach mang cung không bao cao cho câp trên
biêt. Ai noi sao, ai lam gi cung mác kệ.
6. Gáp dân chung thi không điêu tra, không hoi han, không tuyên truyên,
không giai thich. Xem như dân chung không co quan hệ gi với minh.
7. Thây nhung việc co hai đên dân chung cung mác kệ, không khuyên rán,
không ngán can, không giai thich.
8. Lam việc không co kê hoach, gáp sao lam vây, lam lây lệ, lam không
co ngán náp, lam không đên noi đên chôn.
9. Tu cho minh la 'cach mang gia¨, 'cach mang cu¨; việc to lam không
nôi, việc nho không chiu lam. Lam việc thi lo mo, hoc hanh thi biêng nhac.
10. Biêt minh co khuyêt điểm, nhưng không chiu cô gáng sua đôi.
Nhung tât bệnh đo khiên cho Dang xệch xoac, y kiên lung tung, k… luât
long l•o, công việc bê trê. Chinh sach không thi hanh đưoc triệt để, Dang xa
roi dân chung.
Mác phai bệnh đo thi dê đi đên ch„ để loi ich ca nhân lên trên, để loi ich
Dang va dân tôc xuông dưới.
Môt ngưoi cach mang bao gio cung phai trung thanh, háng hai, xem loi
ich cua Dang va dân tôc quy hon tinh mệnh cua minh. Bao gio cung quang
minh chinh truc, ham cach sinh hoat tâp thể, luôn luôn sán soc dân chung, giu
gin k… luât, kiên quyêt chông lai 'bệnh ca nhân¨.
đ) Bệnh l!Qi .iYng - Khi tiêp đưoc mệnh lệnh hoác nghi quyêt, không
chiu nghiên cuu r‹ rang. Không lâp tuc đưa ngay mệnh lệnh va nghi quyêt đo
cho câp dưới, cho đang viên, cho binh si. Cu xêp lai đo.
Khi thi hanh, kênh kênh cang cang, không hoat bat nhanh chong.
Hoác thi hanh môt cach miên cưõng, không sôt sáng, không đên noi đên
chôn.
Kêt qua nho la: nghi quyêt đây tui ao, thông cao đây tui quân.
Kêt qua náng la: pha hoai tô chuc cua Dang, giam bớt k… luât cua Dang,
bo mât thoi co tôt, luc nên lam thi không lam, khi lam thi trê rồi.
Do la vi tinh lưoi biêng, châm chap. Vi không hiểu ráng: Dang cung như
thân thể môt con ngưoi. Mệnh lệnh va nghi quyêt cung như mach mau. Mach
mau chay đêu kháp thân thể thi ngưoi manh kho•. Mach mau dung lai đâu,
204
không chay thi ch„ đo s• tê liệt, sinh bệnh. Mệnh lệnh va nghi quyêt đi mau,
đi suôt tu trên đên dưới, công tac mau chong, việc gi cung xong xuôi. No
ngung lai câp nao, tu câp đo trở xuông la tê liệt, không biêt đưong nao ma
công tac.
&1ch chIaF
- Cac co quan chi đao phai co cach lãnh đao cho đung. M„i việc gi đêu
phai chi bao cach lam.
- Câp trên phai hiểu r‹ tinh hinh câp dưới va tinh hinh quân chung, để chi
đao cho đung.
- Khi nghi quyêt việc gi, phai cẩn thân, r‹ rang. Khi đã nghi quyêt thi phai
kiên quyêt thi hanh.
M„i nghi quyêt phai mau chong truyên đên cac câp dưới, đên đang viên,
đên dân chung.
Cach tiện nhât la khai hôi với cac đang viên, khai hôi với dân chung (hoác
binh si), phai ngưoi đên bao cao, giai thich.
- Cac câp dưới, đang viên va dân chung (hoác binh si) phai thao luân
nhung mệnh lệnh va nghi quyêt đo cho r‹ rang, hiểu thâu y nghia cua no va
đinh cach thi hanh cho đung.
- Câp dưới cân phai bao cao. Câp trên cân phai kiểm soat.
e) Bệnh tJ n/nh - Cai gi cung muôn 'binh đ•ng¨.
Thi du: Câp trên vi công việc phai cưõi ngua, đi xe. Câp dưới cung muôn
cưõi ngua, đi xe.
Ngưoi phu trach nhiêu việc, cân co nha rông. Ngưoi không phu trach
nhiêu việc, cung đoi nha rông.
Phu câp cho thưong binh cung muôn nhât luât, không kể thưong náng hay
nhe.
Lam việc gi, thi muôn gia, tr•, manh, yêu đêu lam báng nhau.
Co việc, môt ngưoi lam cung đưoc, nhưng cung cho co đu moi ngưoi mới
chiu lam.
Bệnh nay sinh ra vi hiểu lâm hai chu binh đ•ng. Không hiểu ráng: ngưoi
kho• ganh náng, ngưoi yêu ganh nhe. Ngưoi lam việc náng phai án nhiêu,
ngưoi lam việc dê thi án it. Thê la binh đ•ng.
&1ch chIa - Giai thich cho ho hiểu: đồng cam công khô la môt điêu rât
hay , rât tôt. Nhât la trong luc cai gi cung con tung thiêu, va m„i đang viên,
m„i can bô cân phai lam kiểu mâu trong su cân lao, tiêt kiệm. Nhưng cung
phai tuy theo hoan canh. Cai gi thai qua cung không tôt. Binh đ•ng thai qua
cung không tôt. Thi du: nêu môt chiên si bi thưong đưoc đi xe, án ngon, cac
chiên si khac đêu đoi đi xe, đoi án ngon . Hoác vi binh đ•ng ma bát buôc môt
tr• em cung án nhiêu, cung ganh náng, như môt ngưoi lớn. Nêu như thê la
binh đ•ng, thi binh đ•ng đo rât vô ly, rât xâu, chung ta phai kiên quyêt chông
lai thu binh đ•ng đo.
So mât oai tin va thể diện minh, không dam tu phê binh.
Lai noi: Nêu phê binh khuyêt điểm cua minh, cua đồng chi minh, cua
Dang va Chinh phu, thi đich s• loi dung ma công kich ta.
205
Noi vây la lâm to. Khuyêt điểm cung như chung bệnh. Phê binh cung như
uông thuôc. So phê binh, cung như co bệnh ma giâu bệnh. Không dam uông
thuôc. Dể đên n„i bệnh ngay cang náng, không chêt 'cung la lêt qua dưa¨.
Noi vê tung ngưoi, nể nang không phê binh, để cho đồng chi minh cu sa
vao lâm l„i, đên n„i hong việc. Thê thi khac nao thây đồng chi minh ôm, ma
không chua cho ho. Nể nang minh, không dam tu phê binh, để cho khuyêt
điểm cua minh chua chât lai. Thê thi khac nao minh tu bo thuôc đôc cho
minh”
Noi vê Dang, môt Dang ma giâu giêm khuyêt điểm cua minh la môt Dang
hong. Môt Dang co gan thua nhân khuyêt điểm cua minh, vach r‹ nhung cai
đo, vi đâu ma co khuyêt điểm đo, x‚t r‹ hoan canh sinh ra khuyêt điểm đo,
rồi tim kiêm moi cach để sua chua khuyêt điểm đo. Như thê la môt Dang tiên
bô, manh dan, chác chán, chân chinh.
Dang cân phai biêt nhung ưu điểm va khuyêt điểm cua minh để day d„
đang viên, day d„ quân chung. So phê binh, tuc la 'quan liêu hoa¨, tuc la tu
mãn tu tuc, tuc la 'm†o khen m†o dai đuôi¨.
Phê binh không phai để công kich, để noi xâu, để chui rua.
g) Bệnh ?u nJnh) a ua - Lai co nhung ngưoi trước mát thi ai cung tôt, sau
lưng thi ai cung xâu. Thây xôi noi xôi ngot, thây thit noi thit bui. Theo gio b•
buồm, không co khi khai.
Con bệnh quan liêu, bệnh ban giây, bệnh nong tinh, bệnh lup chup, v.v.,
đã noi qua, đây không nhác nua.
“. Nhüng khuyêt diêm sai lâm vŒ sao mà c– và t’ dâu mà dên•
Khuyêt điểm đâu ma nhiêu thê•
Dang ta la môt đang rât to lớn, bao gồm đu cac tâng lớp trong xã hôi. Vi
vây co nhiêu tinh cach rât trung thanh, rât kiên quyêt, rât vi đai. Song cung
không tranh khoi nhung tâp tuc, nhung tinh nêt, nhung khuyêt điểm cua xã
hôi bên ngoai, no lây, ngâm vao trong Dang.
Nhưng không vi thê ma kinh so. Ta đã thây r‹ nhung bệnh ây thi ta tim
đưoc cach chua.
M„i đang viên, m„i can bô, cân phai thât tha tu x‚t va x‚t đồng chi minh,
ai co khuyêt điểm nao, thi phai thât tha cô gáng tu sua chua va giup sua chua
lân nhau. Thang thuôc hay nhât l< thiYt thTc phê .[nh v< tT phê .[nh:
Da đi lâu cung mon. Sát mai lâu cung sác. Ta cô gáng sua chua thi khuyêt
điểm ngay cang bớt, ưu điểm ngay cang thêm. Dang viên va can bô ngay
cang trở nên ngưoi chân chinh cach mang. Dang ngay cang phat triển.
Mong ai nây đêu phai thiêt thuc sua đôi.
Dang ta la môt tô chuc rât tiên bô, đã co nhung thanh tich rât v• vang.
Trong Dang ta, gồm co nhung ngưoi co tai, co đuc. Phân đông nhung
ngưoi háng hai nhât, thông minh nhât, yêu nước nhât, kiên quyêt, dung cam
nhât đêu ở trong Dang ta. Chung ta chác chán đi đên tháng loi va thanh công.
Tuy vây, không phai la ngưoi ngưoi đêu tôt, việc việc đêu hay. Trong
Dang ta chưa hoan toan tranh khoi môt vai k• vu vo, nhung việc không chinh
đang, như vua kể trên.
206
Cung như môt nha co rể kho, dâu dai, không thể câm ho gáp gõ ba con.
Dang ta du muôn giâu nhung ngưoi va nhung việc không tôt kia, cung không
thể giâu. Quân chung luôn luôn liên lac với Dang ta. Nhung ngưoi háng hai
đồng tinh với Dang ta, hoác tham gia Dang ta. Ho ch•ng nhung trông thây
nhung ngưoi tôt, việc tôt, ma ho cung trông thây nhung ngưoi xâu, việc xâu
trong Dang. Ho s• ngo ngac ma hoi ' Dang nay la Dang tôt, đang viên đêu la
ngưoi tôt, vi sao lai co nhung ngưoi vu vo, nhung việc mo tôi như thê nhi•¨.
Câu hoi đo lam cho chung ta cang thêm chu y, lam cho đang viên va can
bô phai cẩn thân giu minh, va cẩn thân sán soc, dát diu nhung ngưoi cam
tinh, nhung đang viên mới, chớ để ho bi anh hưởng xâu. Dồng thoi, chung ta
phai tra loi cho câu hoi đo cho đung. Nêu không thi ngưoi ta s• thât vong va
bi quan.
Tra loi thê nao•
Rât la gian đon, dê hiểu:
Dang ta không phai trên troi sa xuông. No ở trong xã hôi ma ra. Vi vây,
tuy noi chung, thi đang viên phân nhiêu la nhung phân tu tôt, nhưng vân co
môt sô chưa bo hêt nhung thoi xâu tu tư tu loi, kiêu ngao, xa hoa, v.v..
Nhung thoi xâu đo co đã lâu, nhât la trong 80 nám nô lệ. Nhung thoi xâu đo,
ho mang tu xã hôi vao Dang.
Cung như nhung ngưoi hang ngay lôi bun, ma trên minh ho co hoi bun,
co vêt bun. Như thê thi co gi la ky quai• Vi lôi bun thi nhât đinh co hoi bun.
Cân phai tám rua lâu mới sach. Trai lai, nêu lôi bun ma không co hoi bun,
mới thât la ky quai. Nêu trong Dang ta, môt đang mới tu trong xã hôi cu bước
ra, nêu no hoan toan không co nhung ngưoi xâu, việc xâu như thê mới la ky
quai chu” Cô nhiên noi thê không phai la để tu bao chua.
Dang môt mát phai lam công việc giai phong dân tôc, môt mát phai giao
duc đang viên va can bô, kiên quyêt cam hoa nhung phân tu xâu, sua chua
nhung thoi xâu con lai. Phai cô sua chua cho tiệt noc cac chung bệnh, khiên
cho Dang cang manh kho•, binh an.
”. Cách dôi vói các khuyêt diêm
Vi Dang rât to, ngưoi rât đông; m„i hang ngưoi lai co thoi quen, tinh nêt,
trinh đô, tư tưởng, nhân x‚t khac nhau. Nhât la khi phong trao cach mang
cang sôi nôi, hoan canh cang kho khán, thi su khac nhau đo cang r‹ rệt, cang
trở nên gay go.
Nên giai quyêt nhung môi mâu thuân đo thê nao•
Co ngưoi thi cho ráng: trong Dang việc gi cung tôt, không co khuyêt điểm
gi đang lo. Co ngưoi lai cho ráng: trong Dang cai gi cung k‚m, đây nhung
khuyêt điểm, vi vây ma ho bi quan, thât vong. Hai cach nhân x‚t đo đêu
không đung.
Su thât la: Dang ta rât tiên tiên, rât v• vang. Nhưng nôi bô vân con nhung
su sai lâm va khuyêt điểm. Dồng thoi, chung ta thây cai nguồn gôc cua nhung
sai lâm khuyêt điểm đo, va chác tim đưoc cach sua chua. Chung ta quyêt tâm
công tac thêm, để lam cho Dang tiên bô thêm mãi.
Thai đô m„i ngưoi đôi với nhung khuyêt điểm cua Dang ta cung khac
207
nhau.
Bon phan đông thi loi dung nhung khuyêt điểm đo va tô v• thêm để pha
hoai Dang ta.
Loi dung nhung sai lâm va khuyêt điểm đo, để đat muc đich tu tư tu loi
cua ho. Do la thai đô cua đang viên va can bô đâu co.
Bon thu ba thi sao cung mác kệ, sao xong chuyện thi thôi. Không phê
binh, không tu phê binh. Do la thai đô cua nhung đang viên va can bô ưon
h†n yêu ớt.
Bon thu tư thi đôi với nhung ngưoi co khuyêt điểm va sai lâm đo, như đôi
với hô mang, thuồng luồng. Ho đoi phai đuôi bon kia ra khoi Dang ngay. Nêu
Dang không lam như thê thi ho cho ráng: Thôi, hong hêt rồi” Do đo, ho đâm
ra chan nan, thât vong. Hoác ho không lam gi nua hêt. Thâm chi ho bo Dang.
Do la thai đô nhung ngưoi ,1y ,Mc Du1: Do cung la bệnh 'chu quan¨.
Thai đô thu nám, la thai đô đung. Tuc la:
a) Phân tach r‹ rang, cai gi đung, cai gi la sai.
b) Không chiu nôi anh hưởng cua nhung chu trưong sai lâm, nhung phân
tu không tôt. Ra suc hoc tâp va nâng cao nhung kiểu mâu tôt.
c) Không để mác kệ. Ma ra suc tranh đâu sua chua nhung khuyêt điểm,
không để no phat triển ra, không để no co hai cho Dang.
d) Không lam cach may moc. Nhưng kh‚o dung cach phê binh va tu phê
binh để giup đồng chi khac sua đôi nhung sai lâm va khuyêt điểm, giup ho
tiên bô.
đ) Doan kêt Dang báng su tranh đâu nôi bô. Nâng cao k… luât va uy tin
cua Dang.
Bon phan đông va bon đâu co la đich nhân lot vao trong Dang để pha
hoai. Vi vây chung ta phai ra suc đê phong. M„i khi trong Dang co khuyêt
điểm thi chung ta phai tim cach chớ để cho ai loi dung. Do la phân su cua
m„i môt đang viên chân chinh.
Thai đô thu ba, ai mác kệ ai, cô nhiên cung không đung. Tuy vây, trong
Dang, con co nhiêu ngưoi giu thai đô đo, nhât la khi câp dưới đôi với câp
trên. Thai đô đo thưong sinh ra thoi 'không noi trước mát, huc hác sau lưng¨.
No gây nên su uât uc va không đoan kêt trong Dang. No để cho bon vu vo co
thể chui vao hoat đông trong Dang. No để cho khuyêt điểm ngay cang chồng
chât lai va phat triển ra.
Nêu theo thai đô thu tư thi Dang chi con môt nhom con con, vi sô đông s•
bi khai tru hêt. Ma chinh nhung ngưoi co thai đô đo cung bi khai tru, vi ho đã
pham cai khuyêt điểm hep hoi.
(Yt luận - Trong công tac, trong tranh đâu, trong huân luyện, cac đang
viên, cac can bô, cân phai luôn luôn tu hoi minh, tu kiểm điểm minh va đồng
chi minh. juôn luôn ang v< 5h~o ang cach phê binh va tu phê binh, thi
khuyêt điểm nhât đinh hêt dân, ưu điểm nhât đinh thêm lên va Dang ta nhât
đinh tháng loi.
C- TU C€CH V› BON PHAN DANG V‡ÊN
1)
1
) Tác giả viết mục này căn cứ vào Điều lệ Đảng Cộng ản Đ!ng "ương #$.T).
208
1. T! c1ch
a) Thua nhân chinh sach cua Dang. Thuc hanh cac nghi quyêt cua Dang.
Ra suc lam công việc Dang. Nôp đang phi.
b) Nhung ngưoi tri thuc, công nhân, nông dân, phu nu, quân nhân, háng
hai yêu nước, tu 18 tuôi trở lên đêu đưoc vao Dang.
c) M„i ngưoi muôn vao Dang phai co hai đang viên cu giới thiệu.
- Nhung ngưoi bo đang phai khac ma vao Dang, phai co ba ngưoi giới
thiệu, va phai đưoc câp trên cua Dang chuẩn y.
- Nhung ngưoi roi Dang đã lâu, ma co ngưoi lam chung ráng, trong thoi
gian đo không hê lam việc gi co hai cho Dang, thi đưoc trở lai lam đang viên.
d) Nhung ngưoi mới vao Dang phai qua môt thoi ky du bi. Nông dân va
công nhân hai thang. Quân nhân ba thang. Tri thuc bôn thang.
đ) Trong thoi ky du bi, Dang phai day d„ cho ho, va trao việc cho ho lam.
Dồng thoi, Dang phai xem x‚t tinh nêt, công tac va lich su cua ho.
- Nhung ngưoi giới thiệu phai giup đõ ho hoc tâp va công tac.
e) Nhung ngưoi du bi phai công tac cho Dang va nôp đang phi.
Ho co quyên tham gia huân luyện, đê ra y kiên, ban bac cac vân đê, nhưng
không co quyên biểu quyêt.
Ho cung chưa co quyên giu cac trach nhiệm chi đao như lam tô trưởng,
thư ky, v.v.. (Trong nhung hoan canh đác biệt, như noi đo mới bát đâu co
Dang, hoác đai đa sô đêu đang viên mới, thi không phai theo lệ nay).
2. BOn phận
a) Suôt đoi tranh đâu cho dân tôc, cho Tô quôc.
b) Dát loi ich cua cach mang lên trên hêt, lên trước hêt.
c) Hêt suc giu k… luât va giu bi mât cua Dang.
d) Kiên quyêt thi hanh nhung nghi quyêt cua Dang.
đ) Cô gáng lam kiểu mâu cho quân chung trong moi việc.
e) Cô gáng hoc tâp chinh tri, quân su, ván hoa. Phai gân gui quân chung,
hoc hoi quân chung, cung như phai lãnh đao quân chung.
D- PHA‡ REN LUYEN TINH DANG
M„i can bô, m„i đang viên, cân phai co t8nh *Lng mới lam đưoc việc.
K‚m tinh đang, thi việc gi cung không lam nên.
Tinh đang la gi•
'Nt l<F Phai đát loi ich cua Dang, cua dân tôc lên trên hêt.
%ai l<F Việc gi cung phai điêu tra r‹ rang, cẩn thân va phai lam đên noi
đên chôn.
Phai hiểu ráng: Dang co hiểu r‹ tinh hinh thi đát chinh sach mới đung. Ma
muôn Dang hiểu r‹ thi đang viên va can bô phai điêu tra va bao cao r‹ rang tinh
hinh tung xã, tung huyện, tung tinh, tung khu.
Nêu không biêt r‹ tinh hinh ma đát chinh sach thi kêt qua la 'nồi vuông
up vung tron¨, không án khớp gi hêt.
Ba l<F Ly luân va thuc hanh phai luôn luôn đi đôi với nhau.
Vi k‚m tinh đang ma co nhung bệnh sau nay
Bệnh ba hoa, Bệnh chu quan,
209
Bệnh đia phưong, Bệnh hinh thuc,
Bệnh ham danh vi, Bệnh ich k…,
Bệnh thiêu k… luât, Bệnh hu hoa,
Bệnh cẩu tha (gáp sao hay vây), Bệnh thiêu ngán náp,
Bệnh xa quân chung, Bệnh lưoi biêng.
Mác phai môt bệnh trong mưoi hai bệnh đo tuc la hong việc. Vi vây,
chung ta phai rao riêt dung phê .[nh v< tT phê .[nh để giup nhau chua cho
hêt nhung bệnh ây. Co như thê Dang mới chong phat triển.
Phê binh la nêu ưu điểm va vach khuyêt điểm cua đồng chi minh.
Tu phê binh la nêu ưu điểm va vach khuyêt điểm cua minh.
Tu phê binh va phê binh phai đi đôi với nhau. Muc đich la cho moi ngưoi
hoc lân ưu điểm cua nhau va giup nhau chua nhung khuyêt điểm.
Vê mát Dang thi phai thuc hanh nhung điêu sau nay:
1. Phai nghiêm ngát 5iể, tra, cac đia phưong phai kiên quyêt thuc hanh
nhung nghi quyêt cua Dang. Kiên quyêt chông lai cai thoi nghi quyêt môt
đưong, thi hanh môt n•o.
2. Noi nao sai lâm, ai sai lâm, thi lâp tuc sla chIa. Kiên quyêt chông thoi
nể nang va che giâu, chông thoi 'trước mát thi nể, kể lể sau lưng¨. Phê binh
thi phai r‹ rang, thiêt thuc, ngay th•ng, thanh thât - muc đich la côt sua chua,
chu không phai để công kich, côt giup nhau tiên bô, chu không phai lam cho
đồng chi kho chiu, nan long.
3. Phai kiên quyêt thuc hanh k… luât, tuc la ca nhân phai tuyệt đôi phuc
tung tô chuc, sô it phai phuc tung sô nhiêu, câp dưới phai phuc tung câp trên,
đia phưong phai phuc tung trung ưong.
4. Phai đoi hoi m„i đang viên, trước hêt la m„i can bô, phai thât tha tT
phê .[nh, tu sua chua nhung khuyêt điểm cua minh. Dát loi ich cua Dang,
cua dân tôc lên trên hêt. Kiên quyêt chông bệnh tu mãn tu tuc, tu tư tu loi,
kiêu ngao, ba hoa. Phai thuc hanh khẩu hiệu: 'Chi công vô tư; cân, kiệm,
liêm, chinh”¨
IV
V‹N ĐỀ CÁN BÇ
1. Huân luy•n cán bç
Can bô la nhung ngưoi đem chinh sach cua Dang, cua Chinh phu giai
thich cho dân chung hiểu r‹ va thi hanh. Dồng thoi đem tinh hinh cua dân
chung bao cao cho Dang, cho Chinh phu hiểu r‹, để đát chinh sach cho đung.
Vi vây, can bô la cai gôc cua moi công việc.
Vi vây, huân luyện can bô la công việc gôc cua Dang.
Dang co mở nhung lớp huân luyện can bô. Nhưng đai đa sô can bô, hoác
bân công việc, hoác xa xôi qua, chưa đưoc huân luyện. Dôi với nhung can bô
đo, Dang cân phai tim cach huân luyện ho (hoác mở lớp ở đia phưong, hoác
gui sach vở cho ho nghiên cuu, v.v.).
(huyYt *iể, trong sT huPn luyện - Dã co noi mở lớp huân luyện, thê rât
tôt. Song nhung lớp ây con nhiêu khuyêt điểm. Thi du: huân luyện cho can
bô trong cac co quan hanh chinh ma không đung đên công việc hanh chinh.
210
Con day chinh tri thi mênh mông ma không thiêt thuc, hoc rồi không
dung đưoc.
Phân đông can bô la công nhân va nông dân, ván hoa rât k‚m. Dang chưa
tim đu cach để nâng cao trinh đô ván hoa cua ho.
Huân luyện ly luân cho nhung can bô cao câp, đên nay hoác chưa lam,
hoác lam không đung, ly luân va thuc tê không án khớp với nhau, day theo
cach hoc thuôc long.
Do la nhung điêu Dang nên sua chua ngay, theo cach sau đây:
a_ %uPn luyện nghZ nghiệp
Phai thuc hanh khẩu hiệu: lam việc gi hoc việc ây.
Vô luân ở quân su, chinh tri, kinh tê, ván hoa, tô chuc, tuyên truyên, công
an, v.v., can bô ở môn nao phai hoc cho thao công việc ở trong môn ây.
Nhung co quan lãnh đao va nhung ngưoi phu trach phai co kê hoach day
cho can bô trong môn cua minh, do cac câp Dang giup vao. Cach hoc tâp
gồm co 5 môn:
1. ĐiZu traF tinh hinh co quan hệ với công tac cua minh. Thi du: môn
quân su, thi điêu tra, phân tach, nghiên cuu r‹ rang tinh hinh cua đich, cua
ban, cua ta, chon nhung điểm chinh lam tai liệu huân luyện cho can bô.
2. ;ghiên cVuF nhung chinh sach, chi thi, nghi quyêt. Thi du: can bô vê
môn tai chinh, phai hiểu r‹ chinh sach tai chinh va nhung nghi quyêt vê tai
chinh cua Chinh phu.
3. (inh nghiệ, : Thi du: ban tuyên truyên thi gom gop tât ca nhung kinh
nghiệm thanh công hoác thât bai trong công việc tuyên truyên, ch‚p thanh tai
liệu huân luyện, cho can bô tuyên truyên hoc.
4. jJch slF Thi du: môn kinh tê thi đem nhung su thay đôi trong nên kinh
tê cua nước ta trong thoi ky gân đây lam tai liệu huân luyện.
5. (hoa học F Thi du: cac can bô quân su thi phai nghiên cuu khoa hoc
quân su, can bô y tê phai nghiên cuu y hoc. Can bô môn nao thi nghiên cuu
ly luân cua môn ây.
Cac co quan lãnh đao cua m„i môn phai gom gop tai liệu, sáp xêp cach
day va hoc, kiểm tra kêt qua, sao cho can bô trong môn minh dân dân đi đên
thao công việc.
b) %uPn luyện ch8nh trJ
Co hai thu: thoi su va chinh sach.
Cach huân luyện thoi su la khuyên gáng va đôc thuc cac can bô xem bao,
thao luân va giai thich nhung vân đê quan trong, va đinh ky khai hôi can bô,
bao cao thoi su.
Huân luyện chinh sach la đôc thuc cac can bô nghiên cuu va thao luân
nhung nghi quyêt, nhung chưong trinh, nhung tuyên ngôn cua Dang, cua
Chinh phu.
Huân luyện chinh tri, môn nao cung phai co. Nhưng phai tuy theo m„i
môn ma đinh nhiêu hay it. Thi du: can bô chuyên môn vê y tê, vê ván nghệ,
v.v. thi it hon. Can bô vê tuyên truyên, tô chuc, v.v., thi phai nghiên cuu
chinh tri nhiêu hon.
211
c) %uPn luyện v>n ho1
Với nhung can bô con k‚m ván hoa, thi việc huân luyện nay rât trong yêu.
Trước hêt phai day cho ho nhung thưong thuc: lich su, đia dư, lam tinh, khoa
hoc tu nhiên, xã hôi, chinh tri, cach viêt bao cao, nghia vu va quyên loi ngưoi
công dân.
Cac bai hoc do môt ban phu trach sáp xêp.
Lớp hoc do môt hoác vai ba co quan tô chuc với nhau.
Nhung lớp đo cân phai co giao viên luôn luôn phu trach va giao viên
ngoai giup việc.
Cac can bô co thể thay phiên nhau ma đi hoc.
Cân phai ưu đãi cac giao viên va khen thưởng nhung lớp tô chuc tôt.
Nhung can bô hoc trong nhung lớp nay, phai theo trinh đô ván hoa cao
hay thâp ma đát lớp, chu không theo câp bâc can bô cao hay thâp.
d) %uPn luyện le luận
Nhung can bô cao câp va trung câp ma co suc nghiên cuu ly luân (trinh
đô ván hoa kha, ham nghiên cuu), thi ngoai việc hoc tâp chinh tri va nghê
nghiệp đêu cân hoc thêm ly luân.
Huân luyện ly luân co hai cach:
Môt cach la chi đem ly luân khô khan nh‚t cho đây oc ho. Rồi bay cho ho
viêt nhung chưong trinh, nhung hiệu triệu rât kêu. Nhưng đôi với việc thuc
tê, tuyên truyên, vân đông, tô chuc, kinh nghiệm chi noi qua loa ma thôi. ThY
l< le luận suông) vô 8ch:
Môt cach la trong luc hoc ly luân, phai nghiên cuu công việc thuc tê, kinh
nghiệm thuc tê. Luc hoc rồi, ho co thể tu minh tim ra phưong hướng chinh tri
co thể lam nhung công việc thuc tê, co thể trở nên ngưoi tô chuc va lãnh đao.
Thê la le luận thiYt thTc ) cM 8ch.
Ly luân do kinh nghiệm cach mang ở cac nước va trong nước ta, do kinh
nghiệm tu trước va kinh nghiệm hiện nay gom gop phân tich va kêt luân
nhung kinh nghiệm đo thanh ra ly luân.
Nhưng phai biêt kh‚o loi dung kinh nghiệm. Nêu thây ngưoi ta lam thê
nao minh cung môt muc bát chước lam theo thê ây. Thi du: nghe ngưoi ta noi
giai câp đâu tranh, minh cung ra khẩu hiệu giai câp đâu tranh, ma không x‚t
hoan canh nước minh như thê nao để lam cho đung.
Trai lai, kinh nghiệm cac nước va ở nước ta đêu noi: phai gân gui dân
chung, vao sâu trong dân chung. Diêu nay rât đung. Ta phai kiên quyêt thuc
hanh theo kinh nghiệm đo.
Kinh nghiệm cac nước va ở nước ta noi: phai kiên quyêt chông bệnh chu
quan, bệnh hep hoi, bệnh ba hoa. Ta cung phai kiên quyêt chông nhung bệnh
đo vi nhân thây ta thưong mác phai va cac bệnh nay rât co hai cho công tac,
rât hai cho Dang.
%ọc tập - Khuôn khô hoc tâp, chia ra khoa hoc chinh tri, khoa hoc kinh tê,
khoa hoc lich su, v.v., ma hoc dân dân.
Hoc tâp thi theo nguyên tác: 5inh nghiệ, v< thTc tY phLi *i cang nhau:
Thi du: khoa hoc chinh tri dung sach vở, bai bao ban vê chiên lưoc, chiên
212
thuât lam tai liệu ly luân; lây lich su va kinh nghiệm tranh đâu cua Dang lam
tai liệu thuc tê.
Khoa hoc kinh tê lây 'kinh tê chinh tri hoc¨ lam tai liệu ly luân, lây lich
su kinh tê cua nước ta gân 100 nám nay lam tai liệu thuc tê.
Cac môn khac cung thê.
&1ch học tậpF Tô chuc tung ban cao câp hoác trung câp. Lây tu hoc lam
côt. Do thao luân va chi đao giup vao.
- Sáp xêp thoi gian va bai hoc cho nhung lớp đo, phai cho kh‚o, phai co
mach lac với nhau, ma không xung đôt với nhau.
- Vô luân công tac môn nao, lớp huân luyện nao, đêu phai tuyệt đôi chông
bệnh chu quan, bệnh hep hoi, bệnh ba hoa. Cac tai liệu huân luyện phai do co
quan lãnh đao x‚t kÿ.
- Cach huân luyện nay la huân luyện lâu dai. Cho nên nguyên tác la: để
phat triển nghê nghiệp ma không trở ngai đên nghê nghiệp va suc kho• cua
can bô. Œ cac co quan, m„i ngay it nhât phai hoc tâp môt tiêng đồng hồ.
Nhung noi vi hoan canh khang chiên đác biệt, thoi gio dai hay ngán, tuy theo
điêu kiện ma đinh. Nhung gio hoc tâp đêu tinh như nhung gio lam việc. Khi
cât nhác can bô, phai xem kêt qua hoc tâp cung như kêt qua công tac khac ma
đinh.
- Cach kiểm tra, thi khao, thưởng phat nhung lớp đo, do Trung ưong đinh.
- Cac co quan cân phai rât chu y đên việc huân luyện can bô. Phai lua
chon rât cẩn thân nhung nhân viên phu trach việc huân luyện đo. Nhung
ngưoi lãnh đao cân phai tham gia việc day. Không nên bun xin vê cac khoan
chi tiêu trong việc huân luyện.
2. D•y cán bç và dùng cán bç
Công việc thanh công hoác thât bai đêu do can bô tôt hay k‚m.
Vi vây, Dang phai nuôi day can bô, như ngưoi lam vưon vun trồng nhung
cây côi quy bau. Phai trong nhân tai, trong can bô, trong m„i môt ngưoi co
ich cho công việc chung cua chung ta.
Dang ta la môt đoan thể đâu tranh. Trong cuôc tranh đâu thưong hao tôn
môt sô can bô quy bau. Vi vây, chung ta cang phai quy can bô, phai bô sung
can bô, phai giu gin can bô cu va đao tao can bô mới. Mát trân dân tôc ngay
cang rông, nay nở ra hang ngan hang van ngưoi háng hai, tham gia vao Dang
ta. Ho háng hai nhưng ly luân con thiêu, kinh nghiệm con it. Trong công tac,
ho thưong gáp nhung vân đê to tat, ho phai tu giai quyêt. Vi vây chung ta cân
phai đác biệt chu y sán soc nhung can bô đo.
Vi vây, vân đê can bô la môt vân đê rât trong yêu, rât cân kip.
Dôi với vân đê đo, Dang phai lam thê nao•
1. UhLi .iYt r• c1n .N - Tu trước đên nay, Dang ta chưa thuc hanh cach
thưong xem x‚t can bô. Do la môt khuyêt điểm to. Kinh nghiệm cho ta biêt:
m„i lân xem x‚t lai nhân tai, môt mát thi tim thây nhung nhân tai mới, môt
mát khac thi nhung ngưoi hu hoa cung loi ra.
2. UhLi cPt nhbc c1n .N ,Nt c1ch cho *-ng .
Cât nhác can bô la môt công tac cân kip.
213
Khi cât nhác môt can bô, cân phai x‚t r‹ ngưoi đo co gân gui quân chung,
co đưoc quân chung tin cây va mên phuc không. Lai phai xem ngưoi ây xung
với việc gi. Nêu ngưoi co tai ma dung không đung tai cua ho, cung không
đưoc việc.
Nêu cât nhác không cẩn thân, không khoi đem ngưoi bô lô ba la, chi noi
ma không biêt lam, vao nhung đia vi lãnh đao. Như thê rât co hai.
3. UhLi 5h~o ang c1n .N - Không co ai cai gi cung tôt, cai gi cung hay.
Vi vây, chung ta phai kh‚o dung ngưoi, sua chua nhung khuyêt điểm cho ho,
giup đõ ưu điểm cua ho. Thưong chung ta không biêt tuy tai ma dung ngưoi.
Thi du: tho r†n thi bao đi đong tu, tho môc thi bao đi r†n dao. Thanh thu hai
ngưoi đêu lung tung. Nêu biêt tuy tai ma dung ngưoi, thi hai ngưoi đêu thanh
công.
4. UhLi ph+n ph0i c1n .N cho *-ng - Thi du: Trong môt noi quan trong ở
môt thanh thi to thi phai phai nhung can bô co quan hệ kháng khit với quân
chung. Ho la ngưoi trong quân chung ma ra, co sang kiên, tinh thân, chác
chán, chi khi vung vang. Phai dung ngưoi đung ch„, đung việc.
5. UhLi gi-p c1n .N cho *-ng - Phai luôn luôn dung long thân ai ma giup
đõ, lãnh đao can bô. Giup ho sua chua nhung ch„ sai lâm. Khen ngoi ho luc
ho lam đưoc việc. Va phai luôn luôn kiểm soat can bô.
6. UhLi giI g[n c1n .N E Tai nhung noi phai công tac bi mât khi cân thi
phai phai can bô mới thê cho can bô cu, va phai can bô cu đi noi khac.
Phai tim moi cach để giu bi mât cho can bô.
3. L’a chçn cán bç
a) Nhung ngưoi đã to ra rât trung thanh va háng hai trong công việc, trong
luc đâu tranh.
b) Nhung ngưoi liên lac mât thiêt với dân chung, hiểu biêt dân chung.
Luôn luôn chu y đên loi ich cua dân chung. Như thê, thi dân chung mới tin
cây can bô va nhân can bô đo la ngưoi lãnh đao cua ho.
c) Nhung ngưoi co thể phu trach giai quyêt cac vân đê, trong nhung hoan
canh kho khán.
Ai so phu trach va không co sang kiên thi không phai ngưoi lãnh đao.
Ngưoi lãnh đao đung đán cân phai: Khi thât bai không hoang mang, khi
tháng loi không kiêu ngao. Khi thi hanh cac nghi quyêt kiên quyêt, gan goc
không so kho khán.
d) Nhung ngưoi luôn luôn giu đung k… luât.
Do la nhung khuôn khô để lua chon can bô, chung ta phai theo cho đung.
Trong Dang ta, co nhung noi thưong dung nhung ngưoi ván hay noi kh‚o,
nhưng không lam đưoc việc, không ra tranh đâu. Ma nhung đồng chi viêt
không hay noi không thao nhưng rât trung thanh, háng hai, rât gân gui quân
chung, thi bi dim xuông. Chung ta phai sua chua ngay nhung điểm đo.
Dã lua chon đung can bô con cân phai day bao le luận cho can bô. Chi
thuc hanh ma không co ly luân cung như co môt mát sang, môt mát mu
4. Cách dôi vói cán bç
Phong trao giai phong sôi nôi, nay nở ra rât nhiêu nh+n t<i ngo<i ĐLng:
214
Chung ta không đưoc bo roi ho, xa cach ho. Chung ta phai thât tha đoan kêt
với ho, nâng đõ ho. Phai thân thiêt với ho, gân gui ho, đem tai náng cua ho
giup ich vao công cuôc khang chiên cuu nước.
Chung ta phai tẩy sach cac bệnh kiêu ngao, bệnh hep hoi, bệnh bao biện.
Tom lai, đôi với can bô co nám cach:
a) &hk */o - Tha cho ho lam, tha cho ho phu trach, du sai lâm chut it cung
không so.
Nhưng phai luôn luôn tuy theo hoan canh ma bay v• cho ho vê phưong
hướng công tac, cach thuc công tac, để cho ho phat triển náng luc va sang
kiên cua ho, đung với đưong lôi cua Dang.
b) ;+ng cao - Luôn luôn tim cach cho ho hoc thêm ly luân va cach lam
việc, lam cho tư tưởng, náng luc cua ho ngay cang tiên bô.
c) (iể, tra - Không phai ngay nao cung kiểm tra. Nhưng thưong thưong
kiểm tra để giup ho rut kinh nghiệm, sua chua khuyêt điểm, phat triển ưu
điểm.
Giao công việc ma không kiểm tra, đên luc thât bai mới chu y đên. Thê la
không biêt yêu dâu can bô.
d) &Li t/o - Khi ho sai lâm thi dung cach 'thuyêt phuc¨ giup cho ho sua
chua.
Không phai môt sai lâm to lớn, ma đã vôi cho ho la 'co hôi chu nghia¨,
đã 'canh cao¨, đã 'tam khai tru¨. Nhung cach qua đang như thê đêu không
đung.
đ) #i-p *o - Phai cho ho điêu kiện sinh sông đây đu ma lam việc. Khi ho
đau ôm, phai co thuôc thang. Tuy theo hoan canh ma giup ho giai quyêt vân
đê gia đinh. Nhung điêu đo rât quan hệ với tinh thân cua can bô, va su thân ai
đoan kêt trong Dang.
‚. Mây diêm lón trong chính sách cán bç
Dang ta gồm co hang triệu ngưoi, hang van can bô. Trong đo, si, công,
nông, thưong, binh đêu co. Tung lớp xã hôi khac nhau, trinh đô, ván hoa khac
nhau; tinh tinh ca nhân cung không giông hệt.
Sao cho đôi đãi đung với moi ngưoi• Do la môt vân đê rât trong yêu. Vi
vây, chung ta cân phai chu y mây việc dưới đây:
Hiểu biêt can bô,
Kh‚o dung can bô,
Cât nhác can bô,
Thưong yêu can bô,
Phê binh can bô.
a) %iểu .iYt c1n .N - Biêt ngưoi, cô nhiên la kho. Tu biêt minh, cung
không phai la dê.
Dã không tu biêt minh thi kho ma biêt ngưoi, vi vây muôn biêt đung su
phai trai ở ngưoi ta, thi trước phai biêt đung su phai trai cua minh. Nêu không
biêt su phai trai ở minh, thi chác không thể nhân r‹ ngưoi can bô tôt hay xâu.
Ngưoi ta thưong pham nhung chung bệnh sau nay:
1. Tu cao tu đai,
215
2. Ua ngưoi ta ninh minh,
3. Do long yêu, gh‚t cua minh ma đôi với ngưoi,
4. Dem môt cai khuôn khô nhât đinh, chât hep ma láp vao tât ca moi
ngưoi khac nhau.
Pham môt trong bôn bệnh đo thi cung như mát đã mang kinh co mau,
không bao gio thâu r‹ cai mát thât cua nhung cai minh trông.
Muôn biêt r‹ can bô, muôn đôi đãi môt cach đung đán cac hang ngưoi,
trước hêt phai sua nhung khuyêt điểm cua minh. Minh cang it khuyêt điểm
thi cach xem x‚t can bô cang đung.
Trong thê giới, cai gi cung biên hoa. Tư tưởng cua ngưoi cung biên hoa.
Vi vây cach xem x‚t can bô, quyêt không nên châp nhât, vi no cung phai biên
hoa. Thi du: co ngưoi khi trước theo cach mang ma nay lai phan cach mang.
Co ngưoi khi trước không cach mang ma nay lai tham gia cach mang. Thâm
chi co ngưoi nay đang theo cach mang, nhưng sau nay co thể phan cach
mang.
Môt ngưoi can bô khi trước co sai lâm, không phai vi thê ma sai lâm mãi.
Cung co can bô đên nay chưa bi sai lâm, nhưng chác gi sau nay không pham
sai lâm• Qua khu, hiện tai va tưong lai cua moi ngưoi không phai luôn giông
nhau.
Xem x‚t can bô, không chi xem ngoai mát ma con phai xem tinh chât cua
ho. Không chi xem môt việc, môt luc ma phai xem toan ca lich su, toan ca
công việc cua ho. Co ngưoi luc phong trao cach mang cao, ho vao Dang, ho
lam việc rât háng. Nhưng luc phong trao hoi kho khán thi đâm ra hoang
mang. Luc gáp su nguy hiểm thâm chi hoa phan cach mang, lam mât tham.
Muôn lam mât tham đưoc việc, thi no lai công tac háng hon ai hêt. Nêu ta
không xem x‚t r‹ rang, thi lâm no la can bô tôt.
Vi vây, nhân x‚t can bô không nên chi x‚t ngoai mát, chi x‚t môt luc, môt
việc, ma phai x‚t kÿ ca toan bô công việc cua can bô.
Ai ma hay khoe công việc, hay a dua, tim việc nho ma lam, trước mát thi
theo mệnh lệnh, sau lưng thi trai mệnh lệnh, hay công kich ngưoi khac, hay
tu tâng bôc minh, nhung ngưoi như thê, tuy ho lam đưoc việc, cung không
phai can bô tôt.
Ai cu cám đâu lam việc, không ham khoe khoang, án noi ngay th•ng,
không che giâu khuyêt điểm cua minh, không ham việc dê, tranh việc kho,
bao gio cung kiên quyêt lam theo mệnh lệnh cua Dang, vô luân hoan canh thê
nao, long ho cung không thay đôi, nhung ngưoi như thê, du công tac k‚m
môt chut cung la can bô tôt. Ngưoi ở đoi, ai cung co ch„ tôt va ch„ xâu. Ta
phai kh‚o nâng cao ch„ tôt, kh‚o sua chua ch„ xâu cho ho.
b) (h~o ang c1n .N - Luc dung can bô, nhiêu ngưoi pham vao nhung
chung bệnh sau đây:
1. Ham dung ngưoi ba con, anh em quen biêt, bâu ban, cho ho la chác
chán hon ngưoi ngoai.
2. Ham dung nhung k• kh‚o ninh hot minh, ma chan gh‚t nhung ngưoi
chinh truc.
216
3. Ham dung nhung ngưoi tinh tinh hop với minh, ma tranh nhung ngưoi
tinh tinh không hop với minh.
Vi nhung bệnh đo, kêt qua nhung ngưoi kia đã lam bây, minh cung cu
bao dung, che chở, bao hô, khiên cho chung cang ngay cang hư hong. Dôi với
nhung ngưoi chinh truc thi bới lông tim vêt để tra thu. Như thê, cô nhiên la
hong ca công việc cua Dang, hong ca danh gia cua ngưoi lãnh đao.
Thê nao la dung can bô đung•
- Minh phai co đô lưong vi đai thi mới co thể đôi với can bô môt cach chi
công vô tư, không co thanh kiên, khiên cho can bô khoi bi bo roi.
- Phai co tinh thân rông rãi, mới co thể gân gui nhung ngưoi minh không
ưa.
- Phai co tinh chiu kho day bao, mới co thể nâng đõ nhung đồng chi con
k‚m, giup cho ho tiên bô.
- Phai sang suôt, mới khoi bi bon vu vo bao vây, ma cach xa can bô tôt.
- Phai co thai đô vui v•, thân mât, cac đồng chi mới vui long gân gui
minh.
Muc đich kh‚o dung can bô, côt để thuc hanh đây đu chinh sach cua Dang
va Chinh phu. Nêu can bô co y hoang mang, so hãi, buồn râu, uât uc, hoác
công tac không hop, chác không thanh công đưoc.
Vi vây, muôn can bô lam đưoc việc, phai khiên cho ho yên tâm lam việc,
vui thu lam việc. Muôn như thê, phai thuc hanh nhung điểm nay:
1. Khiên cho can bô cL gan nMi) cL gan *Z ra e 5iYn. Ngưoi lãnh đao
muôn biêt r‹ ưu điểm va khuyêt điểm cua minh, muôn biêt công tac cua minh
tôt hay xâu, không gi báng khuyên can bô minh manh bao đê ra y kiên va phê
binh. Như thê, ch•ng nhung không pham gi đên uy tin cua ngưoi lãnh đao ma
lai to ra dân chu thât tha trong Dang.
Nêu can bô không noi náng, không đê y kiên, không phê binh, thâm chi
lai tâng bôc minh, thê la môt hiện tưong rât xâu. Vi không phai ho không co
gi noi, nhưng vi ho 5hông 1, nMi) họ sK: Thê la mât hêt dân chu trong Dang.
Thê la nôi bô cua Dang âm u, can bô trở nên nhung cai may, trong long uât
uc, không dam noi ra, do uât uc ma hoa ra oan gh‚t, chan nan.
Như thê ma muôn can bô công tac cho gioi thi sao đưoc•
2. Khiên cho can bô co gan phụ tr1ch, co gan lam việc. Cô nhiên việc hay
hay dở, môt phân do can bô đu náng luc hay không. Nhưng môt phân cung
do cach lãnh đao đung hay không. Náng luc cua ngưoi không phai hoan toan
do tu nhiên ma co ma môt phân lớn do công tac, do tâp luyện ma co. Lãnh
đao kh‚o, tai nho co thể hoa ra tai to. Lãnh đao không kh‚o, tai to cung hoa ra
tai nho.
Khi giao công tac cho can bô cân phai chi đao r‹ rang, sáp đát đây đu.
Vach r‹ nhung điểm chinh, va nhung kho khán co thể xay ra. Nhung vân đê
đã quyêt đinh rồi, tha cho ho lam, khuyên gáng ho cu ca gan ma lam. Cung
như trong quân đôi, khi chiên lưoc chiên thuât va nhiệm vu đã quyêt đinh rồi,
vi Tông tư lệnh không cân nhung vao nhung vân đê lát vát. Phai để cho cac
câp chi huy co quyên 'tuy co ung biên¨, mới co thể phat triển tai náng cua
217
ho. Việc gi câp trên cung nhung vao, can bô cung như môt cai may, việc gi
cung cho mệnh lệnh, sinh ra … lai, mât hêt sang kiên.
Trước khi trao công tac, cân phai ban kÿ với can bô. Nêu ho ganh không
nôi, chớ miên cưõng trao việc đo cho ho. Khi đã trao cho ho phai hoan toan
tin ho. Không nên sớm ra lệnh nay, trưa đôi lệnh khac.
Nêu không tin can bô, so ho lam không đưoc, rồi việc gi minh cung
nhung vao. Kêt qua thanh chung bao biện, công việc vân không xong. Can bô
thi vo vẩn ca ngay, buồn râu, nan chi.
Phai đao tao môt mớ can bô phu trach, co gan lam việc, ham lam việc. Co
thê Dang mới thanh công.
Nêu đao tao môt mớ can bô nhat gan, dê bao 'đâp đi, ho đung¨, không
dam phu trach. Như thê la môt việc thât bai cho Dang.
3. Không nên tu tôn, tu đai, ,< phLi nghG) phLi hdi e 5iYn của cPp !3i:
Nêu y kiên cac đồng chi câp dưới đung, ta phai nghe theo, khuyên ho
thưong đê thêm y kiên, để nâng tinh thân va sang kiên cua ho.
Nêu y kiên cua ho không đung, ta nên dung thai đô thân thiêt, giai thich
cho ho hiểu. Quyêt không nên phung mang tron mát, quở trach, giêu cot ho.
Nêu ho phê binh ta, ta phai vui v• thua nhân. Không nên to v• bât binh,
để lân sau ho không dam phê binh nua.
Nêu co can bô không yên tâm lam việc, ta phai x‚t r‹ cai ch„ lãnh đao
không đung cua ta, để thuyêt phuc va khuyên gáng ngưoi đo. Nêu vi công tac
không hop với náng luc cua ho, phai tim công việc thich hop hon cho ho lam.
c) UhLi cM gan cPt nhbc c1n .N - Cât nhác can bô, phai vi công tac, tai
náng, vi cô đông cho đồng chi khac thêm háng hai. Như thê, công việc nhât
đinh chay.
Nêu vi long yêu gh‚t, vi thân thich, vi nể nang, nhât đinh không ai phuc,
ma gây nên môi lôi thôi trong Dang. Như thê la co tôi với Dang, co tôi với
đồng bao.
Trước khi cât nhác can bô, phai nhân x‚t r‹ rang. Ch•ng nhung xem x‚t
công tac cua ho, ma con phai x‚t cach sinh hoat cua ho. Ch•ng nhung xem
x‚t cach viêt, cach noi cua ho, ma con phai xem x‚t việc lam cua ho co đung
với loi noi, bai viêt cua ho hay không. Ch•ng nhung xem x‚t ho đôi với ta thê
nao, ma con phai xem x‚t ho đôi với ngưoi khac thê nao. Ta nhân ho tôt, con
phai x‚t sô nhiêu đồng chi co nhân ho tôt hay không. Phai biêt ưu điểm cua
ho, ma cung phai biêt khuyêt điểm cua ho, không nên chi xem công việc cua
ho trong môt luc, ma phai xem ca công việc cua ho tu trước đên nay.
Biêt r‹ rang can bô, mới co thể cât nhác can bô môt cach đung muc.
Cât nhác can bô, không nên lam như 'giã gao¨. Nghia la trước khi cât
nhác không xem x‚t kÿ. Khi cât nhác rồi không giup đõ ho. Khi ho sai lâm
thi đẩy xuông, cho luc ho lam kha, lai cât nhác lên. Môt can bô bi nhác lên
tha xuông ba lân như thê la hong ca đoi. Dôi với can bô, ch•ng nhung phai
xem x‚t r‹ rang trước khi cât nhác. Ma sau khi đã cât nhác phai giup đõ ho,
khuyên gáng ho, vun trồng long tu tin, tu trong cua ho.
Ai cung co long tu trong, tu tin. Không co long tu trong, tu tin la ngưoi
218
vô dung.
Nhưng khoe khoang, kiêu ngao không phai la tu trong. Do la môt chung
bệnh. Vi vây, ngưoi lãnh đao cân phai tôn trong long tu tin, tu trong cua cac
đồng chi minh.
Nêu để sai lâm va khuyêt điểm trở nên to tat rồi mới đem ra 'chinh¨ môt
lân, thê la 'đâp¨ can bô. Can bô bi 'đâp¨, mât ca long tu tin, ngưoi háng hai
cung hoa thanh nan chi, tu nan chi đi đên vô dung.
Vi vây hê thây can bô sai lâm, phai lâp tuc sua chua ngay. Nêu không
việc to qua, ho lam không nôi, tôt nhât la đôi việc khac cho thich hop với ho,
ma không cân cho ho biêt vi ho không lam nôi việc kia. Do la để giu long
háng hai cua ho, để cho ho khoi nan long.
d) hêu th!ơng c1n .N - Không phai vai ba thang, hoác vai ba nám, ma đao
tao đưoc môt ngưoi can bô tôt. Nhưng cân phai công tac, tranh đâu, huân
luyện lâu nám mới đưoc. Trai lai, trong luc tranh đâu, rât dê mât môt ngưoi
can bô. Vi vây, Dang phai thưong yêu can bô.
Nhưng thưong yêu không phai la v„ vê, nuông chiêu, tha mác.
Thưong yêu la giup ho hoc tâp thêm, tiên bô thêm. La giup ho giai quyêt
nhung vân đê kho khán sinh hoat, ngay thưong thi điêu kiện dê chiu, khi đau
ôm đưoc chám nom, gia đinh ho khoi khôn quân, v.v..
Thưong yêu la luôn luôn chu y đên công tac cua ho, kiểm thao ho. Hê
thây khuyêt điểm thi giup cho ho sua chua ngay, để vun trồng cai thoi co gan
phu trach, ca gan lam việc cua ho. Dồng thoi, phai nêu r‹ nhung ưu điểm,
nhung thanh công cua ho. Lam thê không phai la lam cho ho kiêu cáng, ma
côt lam cho ho thêm háng hai, thêm gáng suc. Phai vun đáp chi khi cua ho, để
đi đên ch„ 'bai cung không nan, tháng cung không kiêu¨. Luc phê binh ho, ta
chớ co thai đô gay gát. Luc khen ngoi ho, ta phai cho ho hiểu ráng: náng luc
cua m„i ngưoi đêu co giới han, tuy co thanh công cung chớ kiêu ngao: (iêu
ng/o l< .!3c *fu của thPt ./i:
đ) Đ0i nhIng c1n .N sai lf, - Ngưoi đoi ai cung co khuyêt điểm. Co lam
việc thi co sai lâm.
Chung ta không so co sai lâm va khuyêt điểm, chi so không chiu cô gáng
sua chua sai lâm va khuyêt điểm. Va cang so nhung ngưoi lãnh đao không
biêt tim cach đung để giup can bô sua chua sai lâm va khuyêt điểm.
Tru nhung ngưoi cô y pha hoai, ngoai ra không ai cô y sai lâm, sai lâm la
vi không hiểu, không biêt. Vi vây, đôi với can bô bi sai lâm, ta quyêt không
nên nhân ráng ho muôn như thê, ma công kich ho. Trai lai, ta phai dung thai
đô thân thiêt, giup ho tim ra cai cớ vi sao ma sai lâm• Sai lâm như thê, s• co
hai đên công việc thê nao• Lam thê nao ma sua chua• Tom lai, phai phê binh
cho đung.
Muôn ho thanh tâm sua chua, phai giai thich r‹ rang, lam cho ho tu trông
thây, tu nhân r‹ su sai lâm đo, lam cho ho vui long sua đôi, chu không phai
bi cưõng buc ma sua đôi.
Su sua đôi khuyêt điểm, môt phân cô nhiên la trach nhiệm cua can bô đo.
Nhưng môt phân cung la trach nhiệm cua ngưoi lãnh đao.
219
Sua chua sai lâm, cô nhiên cân dung cach giai thich thuyêt phuc, cam hoa,
day bao. Song không phai tuyệt nhiên không dung xu phat. Lâm l„i co việc
to, việc nho. Nêu nhât luât không xu phat thi s• mât ca k… luât, thi s• mở
đưong cho bon cô y pha hoai. Vi vây, hoan toan không dung xu phat la
không đung. Ma chut gi cung dung đên xu phat cung không đung.
Vi vây, cân phai phân tach r‹ rang cai cớ sai lâm, phai x‚t kÿ lưõng việc
náng hay nhe, phai dung xu phat cho đung.
Cach đôi với can bô la môt điêu trong yêu trong su tô chuc công việc.
Cach đôi với can bô co kh‚o, co đung thi mới thuc hiện đưoc nguyên tác:
'Vân đê can bô quyêt đinh moi việc¨.
Phê binh cho đung, ch•ng nhung không lam giam thể diện va uy tin cua
can bô, cua Dang. Trai lai, con lam cho su lãnh đao manh m• hon, thiêt thuc
hon, do đo ma uy tin va thể diện cang táng thêm.
V
CÁCH LÄNH ĐˆO
1. Lžnh d•o và kiêm soát
'Ch•ng nhung phai lãnh đao quân chung, ma lai phai hoc hoi quân
chung¨.
Câu đo nghia la gi •
Nghia la: ngưoi lãnh đao không nên kiêu ngao, ma nên hiểu thâu. Su hiểu
biêt va kinh nghiệm cua minh cung chưa đu cho su lãnh đao đung đán. Vi
vây, ngoai kinh nghiệm cua minh, ngưoi lãnh đao con phai dung kinh nghiệm
cua đang viên, cua dân chung, để thêm cho kinh nghiệm cua minh.
Nghia la môt giây, môt phut cung không thể giam bớt môi liên hệ giua ta
va dân chung.
Nghia la phai láng tai nghe y kiên cua đang viên, cua nhân dân, cua nhung
ngưoi 'không quan trong¨.
Lžnh d•o dŸng nghœa là thê nào •
Cô nhiên, không phai cu ngồi trong phong giây ma viêt kê hoach, ra mệnh
lệnh.
jXnh */o *-ng nghSa l<F
1. Phai quyêt đinh moi vân đê môt cach cho đung. Ma muôn thê thi nhât
đinh phai so sanh kinh nghiệm cua dân chung. Vi dân chung chinh la nhung
ngưoi chiu đung cai kêt qua cua su lãnh đao cua ta.
2. Phai tô chuc su thi hanh cho đung. Ma muôn vây, không co dân chung
giup suc thi không xong.
3. Phai tô chuc su kiểm soat, ma muôn kiểm soat đung thi
cung phai co quân chung giup mới đưoc.
Nhung ngưoi lãnh đao chi trông thây môt mát cua công việc, cua su thay
đôi cua moi ngưoi: trông tW trên ?u0ng. Vi vây su trông thây co han.
Trai lai, dân chung trông thây công việc, su thay đôi cua moi ngưoi, môt
mát khac: ho trông thây tW !3i lên. Nên su trông thây cung co han.
Vi vây, muôn giai quyêt vân đê cho đung, át phai hop kinh nghiệm cL hai
220
.ên lai.
Muôn như thê, ngưoi lãnh đao át phai co môi liên hệ chát ch• giua minh
với cac tâng lớp ngưoi, với dân chung.
Giu chát môi liên hệ với dân chung va luôn luôn láng tai nghe y kiên cua
dân chung, đo la nên tang luc lưong cua Dang va nho đo ma Dang tháng loi.
Vi vây, cach xa dân chung, không liên hệ chát ch• với dân chung, cung
như đung lo lung giua troi, nhât đinh thât bai.
&họn ng!Qi v< thay ng!Qi cung la môt vân đê quan trong trong việc lãnh
đao.
Nhung ngưoi mác phai bệnh quan liêu, bệnh ban giây, không lam đưoc
việc, phai thai đi. Ngoai ra con co hai hang ngưoi, cung phai chu y:
Môt la co nhung ngưoi cây minh la 'công thân cach mang¨, rồi đâm ra
ngang tang, không giu gin k… luât, không thi hanh nghi quyêt cua Dang va
cua Chinh phu. Thê la ho kiêu ngao, ho pha k… luât cua Dang, cua Chinh phu.
Cân phai moi cac ông đo xuông công tac ha tâng, kh‚p ho vao k… luât, để
chua tinh kiêu ngao, thoi quan liêu cho ho va để giu vung k… luât cua Dang
va cua Chinh phu.
Hai la hang ngưoi noi suông. Hang ngưoi nay tuy la thât tha, trung thanh,
nhưng không co náng luc lam việc, chi biêt noi suông. Môt thi du: Hôm no
tôi hoi môt can bô L:
- Mua mang nám nay thê nao •
L trL lQiF Việc đo tôi đã đông viên nhân dân rồi.
%diF Rồi sao nua •
L trL lQi F Tôi đã bay to vân đê đo môt cach rât đây đu.
%diF Rồi sao nua •
L trL lQiF Công tac xem chung kha.
%diF Rồi sao nua •
L trL lQi F Chác la co tiên bô.
%diF Noi tom lai đã cay cây đưoc mây mâu •
L trL lQi F Œ vung chung tôi, cay cây hiện nay chưa đâu ra đâu ca”
Trong Dang ta, co môt sô ngưoi như thê. Chi biêt noi la noi, noi gio nay
qua gio khac, ngay nay qua ngay khac. Nhưng môt việc gi thiêt thuc cung
không lam đưoc. Nhung ngưoi như thê cung không thể dung vao công việc
thuc tê.
Muôn chông bệnh quan liêu, bệnh ban giây; muôn biêt cac nghi quyêt co
đưoc thi hanh không, thi hanh co đung không; muôn biêt ai ra suc lam, ai lam
qua chuyện, chi co môt cach, la kh‚o 5iể, so1t:
Kiểm soat kh‚o, bao nhiêu khuyêt điểm loi ra hêt, hon nua kiểm tra kh‚o
vê sau khuyêt điểm nhât đinh bớt đi.
Song, muôn kiểm soat co kêt qua tôt, phai co hai điêu: môt la việc kiểm
soat phai co hệ thông, phai thưong lam. Hai la ngưoi đi kiểm soat phai la
nhung ngưoi rât co uy tin.
Kiểm soat cach thê nao •
Cô nhiên, không phai cu ngồi trong phong giây ma cho ngưoi ta bao cao,
221
ma phai đi tân noi, xem tân ch„.
Vi ba điêu ma cân phai co kiểm soat như thê:
1. Co kiểm soat như thê mới biêt r‹ can bô va nhân viên tôt hay xâu.
2. Mới biêt r‹ ưu điểm va khuyêt điểm cua cac co quan.
3. Mới biêt r‹ ưu điểm va khuyêt điểm cua cac mệnh lệnh va nghi quyêt.
Kiểm soat co hai cach: môt cach la tu trên ?u0ng. Tuc la ngưoi lãnh đao
kiểm soat kêt qua nhung công việc cua can bô minh.
Môt cach nua la tu !3i lên. Tuc la quân chung va can bô kiểm soat su
sai lâm cua ngưoi lãnh đao va bay to cai cach sua chua su sai lâm đo. Cach
nay la cach tôt nhât để kiểm soat cac nhân viên.
Con ở trong Dang, khi khai hôi, cac đang viên nghe nhung ngưoi lãnh đao
bao cao công việc, cac đang viên phê binh nhung khuyêt điểm, cu hoác
không cu đồng chi no hoác đồng chi kia vao co quan lãnh đao. Do la kiểm
soat theo nguyên tác dân chu tâp trung, phê binh va tu phê binh, nhung
nguyên tác ma Dang phai thuc hanh triệt để.
Œ quân chung, khai hôi, phê binh va bay to y kiên, bâu cu cac u… ban, cac
hôi đồng, v.v.; đo la nhung cach quân chung kiểm soat nhung ngưoi lãnh
đao.
2. Lžnh d•o thê nào •
Bât ky công việc gi, cung phai dung hai cach lãnh đao sau đây: môt la liên
hop chinh sach chung với su chi đao riêng. Hai la liên hop ngưoi lãnh đao với
quân chung.
Thê nào là liên h‘p chính sách chung vói chi d•o riêng•
Bât ky việc gi, nêu không co chinh sach chung, kêu goi chung, không thể
đông viên kháp quân chung.
Song, nêu ngưoi lãnh đao chi lam chung, lam kháp ca môt luc, ma không
truc tiêp nhám môt noi nao đo, thuc hanh cho ky đưoc, rồi lây kinh nghiệm
noi đo ma chi đao nhung noi khac, thi không thể biêt chinh sach cua minh
đung hay sai. Cung không thể lam cho nôi dung cua chinh sach đo đây đu,
thiêt thuc.
Thi du: việc chinh đôn Dang. Ngoai nhung kê hoach chung vê việc đo, m„i
co quan hoác m„i bô đôi phai chon vai ba bô phân trong co quan hay bô đôi
minh, nghiên cuu r‹ rang va xem x‚t kÿ lưõng su phat triển (công việc chinh
đôn Dang) trong nhung bô phân đo.
Dồng thoi, trong vai ba bô phân đo, ngưoi lãnh đao lai chon nám, ba ngưoi
can bô kiểu mâu, nghiên cuu kÿ cang lich su cua ho, kinh nghiệm, tư tưởng, tinh
nêt cua ho, su hoc tâp va công tac cua ho.
Ngưoi lãnh đao phai tu minh chi đao nhung ngưoi phu trach trong bô
phân đo, giup ho giai quyêt nhung vân đê thuc tê, để rut kinh nghiệm.
Nhung ngưoi phu trach trong môt co quan hoác môt bô đôi, cung chon vai
ba bô phân, rồi cung lam theo cach đo.
Do la môt cach vua lãnh đao vua hoc tâp.
Bât ky ngưoi lãnh đao nao, nêu không hoc tâp nôi nhung việc thiêt thuc,
nhung ngưoi thiêt thuc va nhung bô phân thiêt thuc cua câp dưới, để rut kinh
222
nghiệm, thi nhât đinh không biêt chi đao chung cho tât ca cac bô phân.
M„i can bô phu trach cân phai lam theo cach nay cho ky đưoc.
Thê nào là liên h‘p lžnh d•o vói quân chŸng •
Bât ky việc gi (thi du việc chinh đôn Dang), ngưoi lãnh đao phai co môt
sô ngưoi háng hai lam trung 5iên cho su lãnh đao. Nhom trung kiên nay phai
mât thiêt liên hop với quân chung, công việc mới thanh.
Nêu chi co su háng hai cua nhom trung kiên, ma không liên hop với su
háng hai cua quân chung, nhom trung kiên s• phai chay suôt ngay ma không
kêt qua mây.
Nêu chi co su háng hai cua quân chung ma không co su háng hai cua
nhom trung kiên để tô chuc va diu dát, thi su háng hai cua quân chung s•
không bên va không thể tiên tới.
Bât ky noi nao co quân chung, thi nhât đinh co ba hang ngưoi: hang háng
hai, hang vua vua, va hang k‚m. Ma trong ba hang đo, hang vua vua, hang ở
giua, nhiêu hon hêt, hang háng hai va hang k‚m đêu it hon.
Vi vây, ngưoi lãnh đao phai dung hang háng hai lam trung kiên cho su
lãnh đao, do trung kiên đo ma nâng cao hang vua vua va k‚o hang k‚m tiên
lên.
Nhom trung kiên đo phai do công tac va tranh đâu trong đam quân chung
ma nay nở ra, chu không phai tu ngoai quân chung, xa cach quân chung ma
co đưoc.
M„i cuôc tranh đâu thưong co ba giai đoan, ba bước: bước đâu, bước giua
va bước cuôi cung. Nhom trung kiên lãnh đao trong m„i cuôc tranh đâu,
không co thể ma cung không nên luôn luôn y nguyên như cu. Trong m„i giai
đoan, cân phai luôn luôn cât nhác nhung ngưoi háng hai trong giai đoan đo,
để thay thê cho nhung ngưoi cu bi đao thai hoác vi tai không xung chuc, hoác
hu hoa.
Nhung noi công việc không chay đêu vi không co nhom lãnh đao mât
thiêt liên hop với quân chung. Thi du: trong môt trưong hoc, nêu không co
môt nhom thây giao, chuc viên va hoc sinh háng hai nhât trong trưong, tu
mưoi ngưoi đên vai mưoi ngưoi, đoan kêt thanh nhom trung kiên lãnh đao,
thi công việc cua trưong đo nhât đinh uể oai.
Vi vây, bât ky co quan nao, bô đôi nao, cung cân phai chon môt nhom
ngưoi háng hai, trung thanh, co náng luc, giu k… luât, đoan kêt ho thanh
nhom trung kiên lãnh đao.
*
* *
Su lãnh đao trong moi công tac thiêt thuc cua Dang, át phai tW trong Dufn
ch-ng ra) tr6 l/i nơi Dufn ch-ng:
Nghia la gom gop moi y kiên roi rac, l• t• cua quân chung, rồi phân tich
no, nghiên cuu no, sáp đát no thanh nhung y kiên co hệ thông. Rồi đem no
tuyên truyên, giai thich cho quân chung, va lam cho no thanh y kiên cua quân
chung, va lam cho quân chung giu vung va thuc hanh y kiên đo. Dồng thoi
nhân luc quân chung thuc hanh, ta xem x‚t lai, coi y kiên đo đung hay không.
223
Rồi lai tâp trung y kiên cua quân chung, phat triển nhung ưu điểm, sua chua
nhung khuyêt điểm, tuyên truyên, giai thich, lam cho quân chung giu vung va
thuc hanh.
Cu như thê mãi thi lân sau chác đung muc hon, hoat bat hon, đây đu hon
lân trước.
Do la cach lãnh đao cuc ky tôt.
Vi không biêt đoan kêt nhung phân tu háng hai, tô chuc ho thanh nhom
trung kiên lãnh đao, hoác vi không biêt lam cho trung kiên đo mât thiêt liên
hop với quân chung, cho nên su lãnh đao xa roi quân chung ma sinh ra bệnh
quan liêu.
Vi không biêt gom gop y kiên cua quân chung, kinh nghiệm cua quân
chung, cho nên y kiên cua nhung ngưoi lãnh đao thanh ra ly luân suông,
không hop với thuc tê.
Vi không biêt liên hop chinh sach chung với su thiêt thuc chi đao riêng
(như muc 2 đã noi), cho nên chinh sach không co kêt qua, ma su lãnh đao
cung hoa ra quan liêu.
Vi vây, trong công việc chinh đôn Dang, cung như trong moi công việc
khac, quyêt phai thuc hanh cach liên hop su lãnh đao với quân chung va liên
hop chinh sach chung với chi đao riêng.
Phai dung cach 'tu trong quân chung ra, trở lai noi quân chung¨.
Gom gop y kiên va kinh nghiệm trong su chi đao tung bô phân, đem lam
y kiên chung. Rồi lai đem y kiên chung đo để thi nghiệm trong cac bô phân.
Rồi lai đem kinh nghiệm chung va mới, đuc thanh chi thi mới. Cu như thê
mãi.
Biêt lam như vây mới thât la biêt lãnh đao.
*
* *
Bât ky công tac gi, chiên tranh, san xuât, giao duc, kiểm soat, v.v., co
quan lãnh đao câp trên cân phai kinh qua nhung ngưoi phu trach chung cua
co quan lãnh đao câp dưới, m„i khi co việc gi liên quan đên môt nganh hoat
đông nao đo thuôc câp dưới. Co như thê, mới đat đưoc muc đich phân công
ma thông nhât.
Không nên môt bô phân nao đo thuôc câp trên chi tim th•ng doc xuông bô
phân cung loai thuôc nhung co quan câp dưới (như ban tô chuc câp trên chi
tim ban tô chuc câp dưới, ban tuyên truyên câp trên chi tim ban tuyên truyên
câp dưới, v.v.), để liên lac chi đao theo hệ thông doc, thanh thu ngưoi phu
trach chung thuôc co quan câp dưới, như thư ky, chu tich, chu nhiệm, v.v.,
không biêt đên, hoác không phu trach.
Phai cho ca ngưoi phu trach chung va nhung ngưoi phu trach bô phân câp
dưới đêu biêt, đêu phu trach.
Môt việc gi do ngưoi phu trach chung chi huy, thi nhiêu can bô hoác tât
ca can bô đêu ra lam. Như thê tranh đưoc cai tệ can bô không phu trach, ma
moi ngưoi đêu thanh ra can bô cho công tac đo.
Do cung la môt cach: ngưoi lãnh đao liên hop với quân chung. Thi du:
224
việc kiểm soat can bô trong môt trưong hoc. Nêu ngưoi lãnh đao đông viên
sô đông hoác tât ca nhân viên va hoc sinh trong trưong tham gia công việc
kiểm soat, ma nhân viên trong ban kiểm tra câp trên biêt chi đao đung, theo
cach 'lãnh đao liên hop với quân chung¨, thi việc kiểm soat nhât đinh kêt qua
tôt.
Bât ky đia phưong nao, co quan nao, thưong trong môt luc co nhiêu công
việc trong yêu. Trong môt thoi gian đo, lai co môt việc trong yêu nhât va vai
ba việc trong yêu vua. Ngưoi lãnh đao trong đia phưong hoác co quan đo
phai x‚t kÿ hoan canh ma sáp đát công việc cho đung. Việc chinh, việc gâp
thi lam trước. Không nên luôm thuôm, không co kê hoach, gáp việc nao, lam
việc ây, thanh thu việc nao cung la việc ch8nh, lôn xôn, không co ngán náp.
Dôi với m„i đia phưong, m„i co quan, ngưoi lãnh đao câp trên cân phai
x‚t cho r‹ tinh hinh, hoan canh, va điêu kiện ca đia phưong hoác co quan đo,
ma quyêt đinh việc gi la việc ch8nh cua thoi ky nao. Khi đã quyêt đinh, thi
phai thuc hanh triệt để, cho đat kêt qua đã đinh.
Do cung la cach 'lãnh đao liên hop với quân chung¨, chinh sach chung
liên hop với chi đao riêng.
Trên đây la nhung nguyên tác lớn trong việc lãnh đao.
Nhung can bô phu trach phai theo nguyên tác đo, đưong lôi đo ma lam.
Dồng thoi phai ra suc suy nghi, tim toi, để táng thêm sang kiên cua minh.
Công việc cang gay go thi su lãnh đao cang phai liên hop chát ch• với
quân chung, cang phai liên hop chát ch• chinh sach chung với chi đao riêng,
để pha tan cach lãnh đao lo mo, quan liêu, chu quan, ban giây.
3. Hçc hoi quân chŸng nhung không theo duôi quân chŸng
Dân chung rât khôn kh‚o, rât háng hai, rât anh hung.
Vi vây, chung ta phai hoc dân chung, phai hoi dân chung, phai hiểu dân
chung.
Vi vây, m„i môt khẩu hiệu, m„i môt công tac, m„i môt chinh sach cua
chung ta, phai dua vao y kiên va kinh nghiệm cua dân chung, phai nghe theo
nguyện vong cua dân chung.
Ma muôn hiểu biêt, hoc hoi dân chung, thi át phai co nhiệt thanh, co quyêt
tâm, phai khiêm tôn, phai chiu kho. Nêu không vây, thi dân chung s• không
tin chung ta. Biêt, ho cung không noi. Noi, ho cung không noi hêt loi.
Dân chung đồng long, việc gi cung lam đưoc.
Dân chung không ung hô, việc gi lam cung không nên.
Lam việc với dân chung co hai cach:
1. Lam việc theo cach quan liêu. Cai gi cung dung mệnh lệnh. Ep dân
chung lam. Dong cua lai ma đát kê hoach, viêt chưong trinh rồi đưa ra côt
vao cô dân chung, bát dân chung theo.
Co nhiêu can bô theo cach đo. Ho con tu đác ráng: lam như thê, ho vân
'lam tron nhiệm vu¨, lam đưoc mau, lai không rây ra.
Ho quên ráng: Dang ta va Chinh phu ta lam việc la lam cho dân chung.
Việc gi, cung vi loi ich cua dân ma lam. Lam theo cach quan liêu đo, thi dân
oan. Dân oan, du tam thoi may co chut thanh công, nhưng vê mát chinh tri, la
225
thât bai.
2. Lam theo cach quân chung. Việc gi cung hoi y kiên dân chung, cung
dân chung ban bac. Giai thich cho dân chung hiểu r‹. Dưoc dân chung đồng
y. Do dân chung vui long ra suc lam.
Như thê hoi phiên môt chut, phiên cho nhung ngưoi biêng hoc hoi va giai
thich. Nhưng việc gi cung nhât đinh thanh công.
Co ngưoi noi ráng: moi việc ho đêu phu trach trước Dang, trước Chinh
phu. Thê la đung, nhưng chi đung môt nua. Ho phu trach trước Dang va
Chinh phu, đồng thoi ho phai phu trach trước nhân dân. Ma phu trach trước
nhân dân nhiêu hon phu trach trước Dang va Chinh phu, vi Dang va Chinh
phu vi dân ma lam cac việc, va cung phu trach trước nhân dân. Vi vây nêu
can bô không phu trach trước nhân dân, tuc la không phu trach trước Dang va
Chinh phu, tuc la đưa nhân dân đôi lâp với Dang va Chinh phu.
Nêu trong nhung chinh sach, nhung chi thi, nhung khẩu hiệu cua câp trên,
co gi khuyêt điểm, can bô phai co tinh thân phu trach trước nhân dân ma đê
nghi nhung ch„ nên sua đôi. Không lam như vây, tuc la can bô không phu
trach trước nhân dân, ma cung không phu trach trước Dang va Chinh phu.
Việc gi cung ban bac với nhân dân, giai thich cho nhân dân. Thê la phu
trach trước nhân dân.
Trai lai việc gi cung dung cach quan liêu, cung chi ra mệnh lệnh, thê la
không phu trach trước nhân dân. Thê la đem hai chu 'mệnh lệnh¨ lam thanh
môt buc tưong để tach roi Dang va Chinh phu với nhân dân, tach roi loi ich
cua nhân dân với chinh sach cua Dang va Chinh phu.
Co nhiêu can bô không ban bac, không giai thich với dân chung, không để
cho dân chung phat biểu y kiên, giai quyêt cac vân đê, chi bát buôc dân
chung lam theo mệnh lệnh. Thâm chi khi dân chung đê ra y kiên va nêu r‹
vân đê, ho cung tim cach dim đi. Ho chi lam theo y kiên cua ho. Kêt qua lam
cho dân chung nghi ngo, uât uc, bât mãn.
Lam cach đo, thi du việc đo co loi cho dân chung, nhưng môt la vi không
co y kiên va luc lưong cua dân chung giup đõ nên lam không đên noi đên
chôn. Hai la vi dân chung bi miên cưõng, nên không vui long. Ba la vi dân
chung không hiểu r‹, nên việc đo không đưoc lâu dai, bên vung.
Vi vây, việc gi cung phai hoi y kiên dân chung, cung dân chung ban bac,
va giai thich cho dân chung.
Co ngưoi thưong cho dân la dôt không biêt gi, minh la thông thai tai gioi.
Vi vây, ho không th†m hoc hoi dân chung, không th†m ban bac với dân
chung.
Do la môt su sai lâm nguy hiểm lám. Ai co sai lâm đo, phai mau mau sua
đôi. Nêu không s• luôn luôn thât bai.
Chung ta phai biêt ráng: luc lưong cua dân chung nhiêu vô cung.
Kinh nghiệm trong nước va cac nước to cho chung ta biêt: co luc lưong
dân chung việc to tat mây, kho khán mây lam cung đưoc. Không co, thi việc
gi lam cung không xong. Dân chung biêt giai quyêt nhiêu vân đê môt cach
gian đon, mau chong, đây đu, ma nhung ngưoi tai gioi, nhung đoan thể to
226
lớn, nghi mãi không ra.
Kinh nghiệm cac đia phưong cho biêt: noi nao công việc k‚m, la vi can
bô cach xa dân chung, không cung dân chung ban bac, không giai thich. Noi
kha kha, la vi can bô biêt giai thich, biêt cung dân chung ban bac, nhưng chưa
hoan toan. Noi nao kha lám la vi việc gi to nho, can bô cung biêt giai thich,
biêt cung dân chung ban bac đên noi đên chôn, dua vao dân chung.
Muôn dân chung thanh thât bay to y kiên, can bô phai thanh tâm, phai
chiu kho, phai kh‚o khoi cho ho noi. Do y kiên va đê nghi l• t• cua dân
chung, ta phai kh‚o gom gop lai, sáp đát lai cho co ngán náp, thu tu rồi cung
dân chung ra suc thi hanh. Như vây, vua nâng cao trinh đô cua dân chung, ma
cung nâng cao kinh nghiệm cua minh.
Dác điểm r‹ nhât trong tư tưởng cua dân chung la ho hay so s1nh:
Ho so sanh bây gio va ho so sanh thoi ky đã qua. Ho so sanh tung việc va
ho so sanh toan bô phân. Do su so sanh, ho thây ch„ khac nhau, ho thây môi
mâu thuân. Rồi lai do đo, ho kêt luân, ho đê ra cach giai quyêt.
Dân chung so sanh đung, giai quyêt đung, la vi tai mát ho nhiêu, việc gi
ho cung nghe, cung thây.
Vi su so sanh kÿ cang đo, ma cach giai quyêt cua dân chung bao gio cung
gon gang, hop ly, công binh.
Dôi với can bô cung vây. Can bô nao tôt, can bô nao xâu, can bô nao co
lâm l„i ma co thể sua đôi, ai lam việc gi hay, việc gi quây, dân chung cung do
cach so sanh đo, ma ho biêt r‹ rang.
Vi vây, để cho dân chung phê binh can bô, dua theo y kiên ho ma cât nhác
can bô, nhât đinh không xay ra việc thiên tư, thiên vi, nhât đinh hop ly va
công báng. Dồng thoi, do su dui mai cua dân chung, can bô va dân chung đêu
tiên bô, lai do đo, can bô va dân chung đoan kêt chát ch• thêm.
Cô nhiên, dân chung không nhât luât như nhau. Trong dân chung, co
nhiêu tâng lớp khac nhau, trinh đô khac nhau, y kiên khac nhau. Co lớp tiên
tiên, co lớp chung chung, co lớp lac hâu.
Tuy vây, khi đem vân đê ra ban trước dân chung, ho đem cac y kiên khac
nhau so s1nh: So đi sanh lai, s• loi ra môt y kiên ma moi ngưoi đêu tan thanh,
hoác sô đông ngưoi tan thanh. Ž kiên đo, lai bi ho so sanh ti mi tung đoan, ho
thêm điểm hay vao, bo điểm dở đi. Ž kiên đo trở nên y kiên đây đu, thiêt
thuc.
Sau khi ban bac, so sanh, thêm thát, thanh môt y kiên đây đu, y kiên đo
tuc la cai kich thước no to r‹ su phat triển trinh đô cua dân chung trong noi
đo, trong luc đo. Theo y kiên đo ma lam, nhât đinh thanh công. Lam không
kip y kiên đo, la đâu co, nhut nhat. Lam qua y kiên đo la mao hiểm, hep hoi,
'ta¨.
Co nhiêu cach hoi y kiên dân chung. Noi chuyện với tung ngưoi. Noi
chuyện với đông ngưoi. Khai hôi, noi chuyện với tâng lớp nay, noi chuyện
với tâng lớp khac, với moi tâng lớp.
Nêu ta chiu kho, chiu suy nghi, bât ky noi chuyện với ai cung co ich cho
tư tưởng cua ta.
227
Cô nhiên, không phai dân chung noi gi, ta cung cu nhám mát theo. Ngưoi
can bô cung phai dung cach so sanh cua dân chung ma tu minh so sanh.
Nghia la đem cac y kiên khac nhau để so sanh kÿ, phân tich kÿ cac nôi dung
cua cac tâng lớp xã hôi co cai y kiên đo. Tim ra môi mâu thuân trong nhung y
kiên khac nhau đo. Xem r‹ cai nao đung, cai nao sai. Chon lây y kiên đung,
đưa ra cho dân chung ban bac, lua chon lai, để nâng cao dân dân su giac ngô
cua dân chung.
Thê goi la: Tập trung e 5iYn) ra sVc thi h<nh:
So đi sanh lai, phân tich r‹ rang la cach lam việc co 5hoa học: M„i công
việc, chung ta đêu phai lam như thê. Lam như thê mới tranh khoi cai đôc
đoan, mới tranh khoi sai lâm.
Nghia la: noi chuyện va ban bac với can bô như thê cung chưa đu, con
phai noi chuyện va ban bac với nhung phân tu háng hai trong quân chung.
Noi chuyện va ban bac với nhung phân tu háng hai trong quân chung cung
chưa đu, con phai noi chuyện va ban bac với nhân dân. Do la môt vân đê rât
trong yêu cho cach lam việc cua Dang.
Tu trước đên nay, nhiêu noi công việc không chay, chinh vi can bô không
thuc hanh theo nguyên tác đo. Nêu không lam theo nguyên tác đo, thi du
chinh sach hay trám phân trám, cung hoa ra vô dung.
Chung ta phai kiên quyêt bo sach lôi quan liêu, lôi chât hep, lôi mệnh
lệnh. Chung ta phai kiên quyêt thuc hanh theo nguyên tác sau đây:
1. Việc gi cung phai hoc hoi va ban bac với dân chung, giai thich cho dân
chung.
2. Tin vao dân chung. Dưa moi vân đê cho dân chung thao luân va tim
cach giai quyêt. Chung ta co khuyêt điểm, thi thât tha thua nhân trước mát
dân chung. Nghi quyêt gi ma dân chung cho la không hop thi để ho đê nghi
sua chua. Dua vao y kiên cua dân chung ma sua chua can bô va tô chuc cua
ta.
3. Chớ khư khư giu theo 'sao cu¨. Luôn luôn phai theo tinh hinh thiêt thuc
cua dân chung noi đo va luc đo, theo trinh đô giac ngô cua dân chung, theo su
tinh nguyện cua dân chung ma tô chuc ho, tuy hoan canh thiêt thuc trong noi
đo, va luc đo, đưa ra tranh đâu.
4. Chung ta tuyệt *0i 5hông nên thGo *uôi Dufn ch-ng. Nhưng phai kh‚o
tâp trung y kiên cua quân chung, hoa no thanh cai đưong lôi để lãnh đao quân
chung. Phai đem cach nhân dân so sanh, xem x‚t, giai quyêt cac vân đê, ma
hoa no thanh cach chi đao nhân dân.
5. 'Phai đưa chinh tri vao giua dân gian¨. Trước kia, việc gi cung tu 'trên
dôi xuông¨. Tu nay việc gi cung phai tu 'dưới nhoi lên¨.
Lam như thê, chinh sach, can bô va nhân dân s• nhât tri, ma Dang ta s•
phat triển rât mau chong va vung vang.
VI
CH•NG THÓI BA HOA
1. Th–i ba hoa là gŒ•
Chung ta chông bệnh chu quan, chông bệnh hep hoi, đồng thoi cung phai
228
chông thoi ba hoa. Vi thoi nay cung hai như hai bệnh kia. Vi ba thu đo
thưong đi với nhau. Vi thoi ba hoa con, tuc la bệnh chu quan va bệnh hep hoi
cung chưa khoi h•n.
Thoi ba hoa tu đâu ra•
Vi chung ta trước kia hoc chu Han, sau nay hoc chu Phap, cho nên khi noi
khi viêt, hay dung chu Han va theo cach Phap. Thanh thu dai dong ma kho hiểu,
kho nghe. Lai cung vi chu quan va hep hoi.
Thoi ba hoa to ra nhiêu v•.
a) u<i €ng) rŠng tuYch - Nhiêu anh em hay viêt dai. Viêt dong nay qua
dong khac, trang nay qua trang khac. Nhưng không co ich cho ngưoi xem.
Chi lam tôn giây tôn muc, mât công ngưoi xem. Khac nao vai báng bo mun
lở, đã thôi lai dai.
Viêt lam gi dai dong va r„ng tuêch như thê• Chi co môt cach tra loi: la
quyêt không muôn cho quân chung xem. Vi đã dai lai r„ng, quân chung trông
thây đã lác đâu, ai con dam xem nua• Kêt qua chi để cho nhung ai vô công
rồi nghê xem, va ngưoi xem cung mác phai thoi xâu như ngưoi viêt.
Trong luc khang chiên nay, chiên si trước mát trân phai đanh giác, đồng
bao ở hâu phưong phai táng gia san xuât. Ai co thoi gio đâu ma xem nhung
bai dai qua.
Viêt dai ma r„ng, thi không tôt. Viêt ngán ma r„ng, cung không hay.
Chung ta phai chông tât ca nhung thoi r„ng tuêch. Nhưng trước hêt phai
chông thoi đã r„ng lai dai.
Thê nhung sach ly luân, hoác cuôn sach nay ch•ng han, không phai dai
sao•
Phai. No dai, nhưng m„i câu, m„i chu co môt y nghia, co môt muc đich,
không phai r„ng tuêch.
Tuc ngu noi: 'Do bo lam chuồng, đo ngưoi may ao¨. Bât ky lam việc gi
cung phai co chung muc. Viêt va noi cung vây. Chung ta chông la chông noi
dai, viêt r„ng. Chu không phai nhât thiêt cai gi cung phai ngán mới tôt.
Viêt va noi cô nhiên phai ván tát. Song trước hêt phai cM nNi ung: Phai
chua cho hêt bệnh noi dai, viêt r„ng.
b) Co thoi 2cfu 5R9 - Trên cac bao, sach, buc tưong, thưong co nhung
buc v•, nhung khẩu hiệu, nhiêu ngưoi xem không ra, đoc không đưoc.
Ho cho thê la 'mÿ thuât¨. Ky thuc, ho viêt, ho v•, để ho xem thôi.
Ngưoi tuyên truyên bao gio cung phai tu hoi: Viêt cho ai xem• Noi cho ai
nghe• Nêu không vây, thi cung như cô y không muôn cho ngưoi ta nghe,
không muôn cho ngưoi ta xem.
Nhiêu ngưoi tưởng: minh viêt gi, noi gi, ngưoi khac cung đêu hiểu đưoc
ca. Thât ra, hoan toan không như thê. Dung ca đoan chu Han, dung tung đông
danh tu la, noi hoác viêt theo cach Tây, m„i câu dai dáng dác, thi quân chung
hiểu sao đưoc•
Tuc ngu noi 'gẩy đon tai trâu¨ la co y chê ngưoi nghe không hiểu. Song
nhung ngưoi tuyên truyên ma viêt va noi kho hiểu, thi chinh ngưoi đo la
'trâu¨.
229
Muôn lam ban, phai hiểu nhau. Nêu không hiểu nhau, không thanh ban.
Ngưoi tuyên truyên không điêu tra, không phân tach, không nghiên cuu,
không hiểu biêt quân chung, chi gáp sao noi vây, ba gi viêt nây, nhât đinh
thât bai.
c) (hô 5han) l-ng t-ng - Noi đi noi lai, cung ch•ng qua k‚o ra nhung chu
'tich cuc, tiêu cuc, khach quan, chu quan¨, va môt xôc danh tu hoc thuôc
long. Thâm chi nhung danh tu đo dung cung không đung. Chi lam cho quân
chung chan va ngu gât.
Chung ta muôn tuyên truyên quân chung, phai hoc cach noi cua quân
chung, mới noi lot tai quân chung.
Tuc ngu co câu: 2%ọc >n) học nMi) học gMi) học ,69: Noi cung phai hoc,
ma phai chiu kho hoc mới đưoc. Vi cach noi cua dân chung rât đây đu, rât
hoat bat, rât thiêt thuc, ma lai rât gian đon. Anh em đi tuyên truyên chưa hoc
đưoc cach noi đo, cho nên khi viêt, khi noi, khô khan, cung nhác, không hoat
bat, không thiêt thuc.
Tiêng ta con thiêu, nên nhiêu luc phai mưon tiêng nước khac, nhât la
tiêng Trung Quôc. Nhưng phai co chung co muc. Tiêng nao ta s“n co thi
dung tiêng ta.
Co nhiêu ngưoi co bệnh 'dung chu Han¨, nhung tiêng ta s“n co không
dung ma dung chu Han cho báng đưoc. Thi du: ba thang không noi ba thang
ma noi 'tam ca nguyệt¨. Xem x‚t, không noi xem x‚t ma noi 'quan sat¨, v.v..
Nhưng s• 'ta¨ qua nêu nhung chu Han đã hoa thanh tiêng ta, ai cung hiểu,
ma cô y không dung. Thi du: Dôc lâp ma noi 'đung môt¨, du kich thi noi
'đanh choi¨. Thê cung la têu.
Chung ta không chông mưon tiêng ngoai quôc để lam cho tiêng ta đây đu
thêm. Nhưng chung ta phai chông cach mưon không phai lôi, mưon đên n„i
bo ca tiêng ta, đên n„i quân chung không hiểu.
Ch•ng nhung cac ngưoi phu trach tuyên truyên, nhung ngưoi viêt bao,
viêt sach, nhung ngưoi nghệ si la ngưoi tuyên truyên, ma tât ca can bô, tât ca
đang viên, hê nhung ngưoi co tiêp xuc với dân chung đêu la ngưoi tuyên
truyên cua Dang. Vi vây, ai cung phai hoc noi nhât la hoc noi cho quân chung
hiểu.
Nhiêu ngưoi, trước khi noi không sáp sua kÿ cang. Luc ra noi hoác láp lai
nhung cai ngưoi trước đã noi. Hoác láp đi láp lai cai minh đã noi rồi. Lung
tung như ga mác toc. Thôi đi thi tr•n. Noi nua thi chan tai.
d) B1o c1o lông .ông - Môt la bao cao giL 0i. Thanh công it, thi suyt ra
nhiêu. Con khuyêt điểm thi giâu đi, không noi đên. Thanh thu câp trên không
hiểu r‹ tinh hinh ma đát chinh sach cho đung. Hoác bao cao chậ, tr}. Thanh
thu khi câp trên nhân đưoc bao cao, thi việc đã trê rồi, không đôi pho kip.
Hai la trong bao cao chi thây 1, 2, 3, 4 hoác a, b, c, v.v.. Không nêu r‹ vân
đê ra. Không phân tach, không đê nghi cach giai quyêt cac vân đê. Không noi
r‹ tan thanh hoác phan đôi.
Sao goi la vân đê • Khi việc gi co mâu thuân, khi phai tim cach giai
quyêt, tuc la co vân đê. Khi đã co vân đê, ta phai nghiên cuu cho r‹ cai gôc
230
mâu thuân trong vân đê đo la gi. Phai điêu tra, phai nghiên cuu cai mâu thuân
đo. Phai phân tach r‹ rang va co hệ thông, phai biêt r‹ cai nao la mâu thuân
chinh, cai nao la mâu thuân phu. Phai đê ra cach giai quyêt.
Gáp m„i vân đê, đêu phai kinh qua ba bước: đê no ra, phân tach no (điêu
tra, nghiên cuu, sáp đát), giai quyêt no.
Khi viêt môt bai hoác khi diên thuyêt cho khoi r„ng tuêch, cung phai như
thê.
đ) jụp chụp c4u thL - Nhung tệ kể trên, môt phân vi thiêu kinh nghiệm,
ma môt phân vi tinh lup chup, cẩu tha.
Môt thi du rât r‹ rang: m„i ngay, chung ta ai cung rua mát. Rua mát rồi,
thi chai đâu. Nhiêu ngưoi chai đâu rồi, con soi gưong xem đã sach, đã mưot
chưa. Nêu viêt bai va diên thuyêt cung cẩn thân như thê thi chác không đên
n„i co nhiêu khuyêt điểm.
Không biêt r‹, hiểu r‹, chớ noi, chớ viêt.
Khi không co gi cân noi, không co gi cân viêt, chớ noi, chớ viêt can.
Khi viêt xong môt bai bao, môt ban bao cao, hoác thao môt bai diên ván,
nhât đinh phai đoc lai vai lân. Minh tu phê binh bai cua minh, hoi y kiên
đồng chi khac. Nhung câu nhung chu thua, vô ich bo đi.
Rua mát phai ky xat vai ba lân mới sach. Viêt ván, diên thuyêt cung phai
như vây.
e) Bệnh thGo 2s1o cc9 - Ch•ng nhung viêt, noi, co thoi ba hoa, ma huân
luyện, khai hôi cung mác chung đo.
Mở lớp huân luyện la môt việc rât tôt, rât cân. Nhưng phai hiểu ráng: học
côt để ma l<,. Hoc ma không lam đưoc, hoc mây cung vô ich.
Vi vây huân luyện phai thiYt thTc, sao cho nhung ngưoi đên hoc, hoc rồi,
vê đia phưong ho co thể thuc hanh ngay. Nhiêu đồng chi ta không hiểu cai l•
rât gian đon đo. Cho nên ho đã đưa 'tháng dư gia tri¨ nhồi so cho thanh niên
va phu nu nông dân. Ho đã đưa 'tân dân chu chu nghia¨ nhồi so cac em nhi
đồng. Ho đã đưa 'biện chung phap¨ nhồi so công nhân đang hoc quôc ngu.
Chi trong môt cuôc 5hai hNi ở đia phưong, chung ta đã co thể thây rât
nhiêu khuyêt điểm.
1. (~, chu4n .J - Dang viên đên ch„ khai hôi rồi, ma cung chưa biêt vi
việc gi ma khai hôi. Dên khi chu tich moi moi ngưoi phat biểu y kiên thi
quân chung ai co s“n y kiên ma phat biểu •
2. ;Mi ,ênh ,ông - Thưong thưong đai biểu câp trên đên khai hôi với câp
dưới, trong luc khai hôi, chi môt minh 'ông¨ đai biểu, hay 'ba¨ đai biểu noi,
noi hang hai, ba gio đồng hồ. Noi mênh mông troi đât. Noi gi cung co.
Nhưng chi chua môt điêu không noi đên la nhung việc thiêt thuc cho đia
phưong đo, nhung việc ma dân chung ở đo cân biêt, cân hiểu, cân lam, thi
không noi đên”
3. (hông *-ng giQ - Hen khai hôi tam gio thi chin, mưoi gio mới đên.
Lam mât thoi gio cua nhung ngưoi khac. Ho không hiểu ráng: giu đung thoi
gio la môt tinh tôt cua ngưoi cach mang, nhât la trong luc khang chiên nay.
4. #iI nYp cc - Bât ky bao gio, bât ky ở đâu, cung khư khư giu theo nêp
231
cu:
1. Tinh hinh thê giới.
2. Tinh hinh Dông Dưong.
3. Bao cao công tac.
4. Thao luân.
5. Phê binh.
6. Giai tan.
Hiểu biêt tinh hinh thê giới va trong nước, cô nhiên la việc hay, việc cân.
Nhưng khô thay” Nêu co đai biểu câp cao đên, thi ông ây k‚o hang gio nao kê
hoach Macsan, nao xu Paragoay, nao gi gi, ma ba con không hiểu chi hêt ”
Nêu chi can bô câp xã, thi biêt đâu tinh hinh thê giới ma noi. Thê ma điểm
thu nhât cu phai la 'tinh hinh thê giới¨.
Kêt qua la việc thiêt thuc, việc đang lam thi không ban đên.
g) ;Mi 5hông ai hiểu - Dang thưong kêu goi khoa hoc hoa, dân tôc hoa,
đai chung hoa. Khẩu hiệu đo rât đung. Tiêc vi nhiêu can bô va đang viên, co
'hoa¨ gi đâu” Vân cu chung cu, nêp cu đo. Thâm chi, miệng cang hô 'đai
chung hoa¨, ma trong luc thuc hanh thi lai 'tiểu chung hoa¨. Vi nhung loi cac
ông ây noi, nhung bai cac ông ây viêt, đai chung không xem đưoc, không
hiểu đưoc. Vi ho không hoc quân chung, không hiểu quân chung.
Nhiêu to truyên đon, nhiêu ban nghi quyêt, nhiêu khẩu hiệu cua Dang,
muc đich va y nghia rât đung. Nhưng viêt môt cach cao xa, mâu m†, đên n„i
ch•ng nhung quân chung không hiểu, ma ca can bô cung không hiểu.
Thi du: vua rồi đây, đi đên đâu cung thây dan nhung khẩu hiệu:
'Chông cô đôc¨
'Chông chu quan¨
'Chông đia phưong¨.
Nhưng khi hoi kÿ, thi hon chin phân mưoi can bô câp dưới không hiểu gi
hêt. Ho noi: câp trên bao dan cu phai dan, chu thât ra chung tôi không hiểu.
Thâm chi co ngưoi luôn miệng đoc la 'chông quan đia phưong¨.
Than ôi” Khẩu hiệu cach mang cua Dang ma hoa ra la bua cua thây cung.
L„i đo tu ai • Thê ma bao 'đai chung hoa¨, 'dân tôc hoa¨ thi hoa cai gi•
M„i khẩu hiệu cua Dang phai la cai y nguyện va muc đich cua hang uc
đang viên va cua hang triệu dân chung. Ma muôn như thê, phai lam cho dân
chung đêu hiểu, phai hoc cach noi cua dân chung. Nêu không hang van khẩu
hiệu cung vô ich.
h) Bệnh hay nMi chI - Tiêng ta co thi không dung, ma cu ham dung chu
Han. Dung đung, đã la môt cai hai, vi quân chung không hiểu. Nhiêu ngưoi
biêt không r‹, dung không đung, ma cung ham dung, cai hai lai cang to.
Thi du: Phap va Việt gian bát buôc đồng bao đi biểu tinh, ma môt to bao
no cua đoan thể viêt la nhung 'cuôc biểu tinh tu đông¨. Dung quân đôi qu‚t
môt vung, tiêng Trung Quôc goi la tLo *Xng) ma môt to bao cua đoan thể viêt
la 2tLo *L,9: Lai co to viêt la 2tLo *Lng9‰
Tuc ngu noi: 2?Pu hay l<, t0t) 0t hay nMi chI9. Cai bệnh noi chu đo đã
lây ra, đã lam hai đên quân chung. Vi vây, co ngưoi đã noi:
232
'Chung tôi xin thông phong¨ (xung phong).
'Cac đồng chi phai luyên ai nhau¨ (thân ai nhau), v.v.. Trong môt cuôc
khai hôi phu nu, co chi can bô no lên noi: 'Thưa chi em, tôi xin .1 c1o kinh
nguyệt cua tôi trong thang nay¨.
Không, đo không phai la nhung chuyện cưoi, đo la nhung chuyện thât.
Nhung chuyện thât đang đau long, do bệnh hay noi chu sinh ra hoác do bệnh
dôt sinh ra.
2. Cách chüa th–i ba hoa.
Trên đây đã kể qua nhung chung ba hoa. M„i đang viên, m„i can bô đêu
phai ra suc sua chua bệnh đo. Nêu không, s• co hai to cho công việc cua
Dang.
Sau đây la liêu thuôc chua thoi ba hoa. Moi ngưoi phai hiểu, phai nhớ,
phai thuc hanh:
1. Phai hoc cach noi cua quân chung. Chớ noi như cach giang sach.
M„i tư tưởng, m„i câu noi, m„i chu viêt, phai to r‹ cai tư tưởng va long
ước ao cua quân chung.
2. Phai luôn luôn dung nhung loi l•, nhung thi du gian đon, thiêt thuc va
dê hiểu.
3. Khi viêt, khi noi, phai luôn luôn lam thê nao cho ai cung hiểu đưoc.
Lam sao cho quân chung đêu hiểu, đêu tin, đêu quyêt tâm theo loi kêu goi
cua minh. Bao gio cung phai tu hoi: 'Ta viêt cho ai xem• Noi cho ai nghe¨•
4. Chưa điêu tra, chưa nghiên cuu, chưa biêt r‹, chớ noi, chớ viêt.
5. Trước khi noi, phai nghi cho chin, phai sáp đát cẩn thân. Phai nhớ câu
tuc ngu: 'Cho ba quanh mới nám. Ngưoi ba nám mới noi¨.
Sau khi viêt rồi, phai xem đi xem lai ba, bôn lân. Nêu la môt tai liệu quan
trong, phai xem đi xem lai chin, mưoi lân.
Lam đưoc như thê - đang viên va can bô ta quyêt phai lam như thê - thi
thoi ba hoa s• bớt dân dân cho đên khi hoan toan hêt sach ma công việc cua
Dang, tư cach cua can bô va đang viên s• do đo ma táng thêm.
Th1ng BA n>, B\„m
3. Toàn vàn tác phẩm ~Đao dúc cách mang¨ 1˜‚‚ trong Hồ Chí
Minh toà n tâp, Nhà xuấ t bản Chính tri quốc gia, Hà Nôi, 2000, tâp “,
trang ‚—”-‚—˜
ĐˆO ĐUC CÁCH MˆNG
Quyêt tâm giup đõ loai ngưoi ngay cang tiên bô va thoat khoi ach ap
buc, boc lôt, luôn luôn giu vung tinh thân chi công vô tư - đo la đao đuc cach
mang.
Tuy náng luc va công việc cua m„i ngưoi khac nhau, ngưoi lam việc
to, ngưoi lam việc nho; nhưng ai giu đưoc đao đuc đêu la ngưoi cao thưong.
Dai đa sô chiên si cach mang la ngưoi co đao đuc: Ca đoi hêt long hêt
suc phuc vu nhân dân, sinh hoat ngay thưong thi lam gưong mâu: gian khô,
chât phac, kinh trong cua công... Dao đuc ây co anh hưởng lớn đên su nghiệp
đôi xã hôi cu thanh xã hôi mới va xây dung mÿ tuc thuân phong.
Không phai chung ta ham chuông khô hanh va bân cung. Trai lai,
233
chung ta phân đâu hy sinh, vi chung ta muôn xây dung môt xã hôi ai cung âm
no, sung sướng. Nhưng chung ta biêt ráng: Muôn cai thiện đoi sông, thi trước
phai ra suc thi đua phat triển san xuât; va trước phai nâng cao muc sông cua
nhân dân, rồi mới nâng cao muc sông cua ca nhân minh. Tuc la:
'Lo, thi trước thiên ha; hưởng, thi sau thiên ha¨.
Nhưng chung ta cung phai nhân ráng: anh hưởng xâu cua xã hôi cu lam
cho môt sô đang viên va can bô (trong Dang va ngoai Dang) hu hoa. Ho
tưởng ráng cach mang la côt để lam cho ho co đia vi, đưoc hưởng thu. Do đo
ma ho mác nhung sai lâm: Kiêu ngao, chưng diện, hưởng lac, lãng phi cua
công, tu tư tu loi, không tiêt kiệm đồng tiên bat gao la mồ hôi nước mát cua
nhân dân.
Ho quên mât tac phong gian khô phân đâu, lat l•o với công việc cach
mang, xa roi Dang, xa roi quân chung. Dân dân ho mât ca tư cach va đao đuc
ngưoi cach mang, sa vao tham ô, hu bai va biên thanh ngưoi co tôi với Dang,
với Chinh phu, với nhân dân.
Dể ngán ngua cai xâu ây, Dang ta tu trên đên dưới phai chu trong việc
giao duc đao đuc cach mang, táng cưong tinh thân canh giac, mở rông tu phê
binh va phê binh.
C.B.
Bao ;h+n +n) sô 460,
ngay 6-6-1955.
4. Toàn vàn tác phẩm ~Đao dúc cách mang¨ 1˜‚” trong Hồ Chí
Minh toà n tâp, Nhà xuấ t bản Chính tri quốc gia, Hà Nôi, 2000, tâp ˜,
trang 2”2-2˜3
ĐˆO ĐUC CÁCH MˆNG
Tu luc đâu, loai ngưoi đã phai *Pu tranh đôi với giới tu nhiên để sông
con, như chông thu du, chông mưa náng... Muôn tháng loi, thi m„i ngưoi
phai dua vao luc lưong cua sô đông ngưoi, tuc la cua tâp thể, cua ?X hNi.
Riêng l• tung c1 nh+n thi nhât đinh không tháng nôi tu nhiên, không sông
con đưoc.
Dể sông con, loai ngưoi lai phai sLn ?uPt mới co án, co mác. San xuât
cung phai dua vao luc lưong cua tâp thể, cua xã hôi. Chi riêng l• ca nhân
cung không san xuât đưoc.
Thoi đai cua chung ta la thoi đai ván minh, thoi đai cach mang, moi
việc cang phai dua vao luc lưong cua tâp thể, cua xã hôi; ca nhân cang không
thể đung riêng l• ma cang phai hoa minh trong tâp thể, trong xã hôi.
Do đo, chủ nghSa c1 nh+n la trai ngưoc với chủ nghSa tập thể va chu
nghia tâp thể, chu nghia xã hôi nhât đinh tháng, chu nghia ca nhân nhât đinh
phai tiêu diệt.
Cach san xuât va suc san xuât phat triển va biên đôi mãi, do đo ma tư
tưởng cua ngưoi, chê đô xã hôi, v.v., cung phat triển va biên đôi. Chung ta
đêu biêt tu đoi xưa đên đoi nay, cach san xuât tu ch„ dung canh cây, bua đa
phat triển dân đên may moc, suc điện, suc nguyên tu. Chê đô xã hôi cung
234
phat triển tu công san nguyên thu… đên chê đô nô lệ, đên chê đô phong kiên,
đên chê đô tư ban chu nghia va ngay nay gân môt nua loai ngưoi đang tiên
lên chê đô xã hôi chu nghia va chê đô công san chu nghia.
Su phat triển va tiên bô đo không ai ngán can đưoc.
Tu khi co chê đô cua riêng thi xã hôi chia thanh giai cPp, giai câp boc
lôt va giai câp bi boc lôt, do đo co ,+u thu•n xã hôi, co *Pu tranh giua cac
giai câp va tu đo, ngưoi nao cung thuôc vao hoác giai câp nay hoác giai câp
khac, không ai co thể đung ngoai giai câp. Dồng thoi, m„i ngưoi đai biểu cho
t! t!6ng cua giai câp minh.
Trong xã hôi cu, bon phong kiên đia chu, bon tư ban va đê quôc th•ng
tay ap buc, boc lôt nhung tâng lớp ngưoi khac, nhât la công nhân va nông
dân. Chung cướp cua chung do xã hôi san xuât ra, lam cua riêng cua ca nhân
chung, để chung 'ngồi mat án bat vang¨. Nhưng miệng chung luôn luôn
huênh hoang nhung danh tu 'đao đuc¨, 'tu do¨, 'dân chu¨, v.v..
Không thể chiu ap buc, boc lôt mãi, công nhân, nông dân va nhân dân
lao đông khac nôi lên lam c1ch ,/ng để tu giai phong va để cLi t/o xã hôi cu
xâu xa thanh xã hôi mới tôt đep, trong đo nhung ngưoi lao đông đêu đưoc âm
no, sung sướng, không co ngưoi boc lôt ngưoi.
Dể gianh lây tháng loi, cach mang nhât đinh phai do giai cPp công
nh+n lXnh */o. Vi no la giai câp tiên tiên nhât, giac ngô nhât, kiên quyêt nhât,
co k… luât nhât va tô chuc chát ch• nhât. Ma đang vô san la bô tham mưu cua
giai câp công nhân. Cach mang ở Liên Xô va ở cac nước khac trong phe xã
hôi chu nghia đã chung thuc điêu đo, không ai chôi cãi đưoc.
Lam cach mang để cai tao xã hôi cu thanh xã hôi mới la môt su nghiệp
rât v• vang, nhưng no cung la môt nhiệm vu rât náng nê, môt cuôc đâu tranh
rât phuc tap, lâu dai, gian khô. Suc co manh mới ganh đưoc náng va đi đưoc
xa. Ngưoi cach mang phai co */o *Vc c1ch ,/ng lam nên tang, mới hoan
thanh đưoc nhiệm vu cach mang v• vang.
Sinh trưởng trong xã hôi cu, chung ta ai cung mang trong minh hoác
nhiêu hoác it vêt tich xâu xa cua xã hôi đo vê tư tưởng, vê thoi quen... Vêt
tich xâu nhât va nguy hiểm nhât cua xã hôi cu la chủ nghSa c1 nh+n. Chu
nghia ca nhân trai ngưoc với đao đuc cach mang, nêu no con lai trong minh,
du la it thôi, thi no s• cho dip để phat triển, để che lâp đao đuc cach mang, để
ngán trở ta môt long môt da đâu tranh cho su nghiệp cach mang.
Chu nghia ca nhân la môt thu rât gian giao, xao quyệt; no kh‚o d„
danh ngưoi ta đi xuông dôc. Ma ai cung biêt ráng xuông dôc thi dê hon lên
dôc. Vi thê ma cang nguy hiểm.
Muôn gôt rua sach nhung vêt tich xâu xa cua xã hôi cu, muôn r†n
luyện đao đuc cach mang, thi chung ta phai ra suc hoc tâp, tu dưõng, tu cai
tao để tiên bô mãi. Nêu không cô gáng để tiên bô, thi tuc la thoai bô, la lac
hâu.
Ma thoai bô va lac hâu thi s• bi xã hôi tiên bô sa thai.
Không phai chi ở tai nha trưong, co lên lớp, mới hoc tâp, tu dưõng, r†n
luyện va tu cai tao đưoc. Trong moi hoat đông cach mang, chung ta đêu co
235
thể va đêu phai hoc tâp, tu cai tao. Thoi ky hoat đông bi mât, thoi ky khởi
nghia, thoi ky khang chiên va ngay nay công việc xây dung miên Bác tiên
dân lên chu nghia xã hôi va đâu tranh thông nhât nước nha đêu la nhung
trưong hoc rât tôt cho chung ta r†n luyện đao đuc cach mang.
Co đao đuc cach mang thi khi gáp kho khán, gian khô, thât bai, cung
không so sệt, rut r†, lui bước. Vi loi ich chung cua Dang, cua cach mang, cua
giai câp, cua dân tôc va cua loai ngưoi ma không ngân ngai hy sinh tât ca loi
ich riêng cua ca nhân minh. Khi cân, thi s“n sang hy sinh ca tinh mang cua
minh cung không tiêc. Do la biểu hiện rât r‹ rệt, rât cao quy cua đao đuc cach
mang.
Trong Dang ta, cac đồng chi Trân Phu, Ngô Gia Tu, Lê Hồng Phong,
Nguyên Ván Cu, Hoang Ván Thu, Nguyên Thi Minh Khai va nhiêu đồng chi
khac đã vi dân, vi Dang ma oanh liệt hy sinh, đã nêu gưong choi loi cua đao
đuc cach mang chi công vô tư cho tât ca chung ta hoc tâp.
Co đao đuc cach mang thi khi gáp thuân loi va thanh công cung vân
giu vung tinh thân gian khô, chât phac, khiêm tôn, 'lo trước thiên ha, vui sau
thiên ha¨; lo hoan thanh nhiệm vu cho tôt chu không k†n cua vê mát hưởng
thu; không công thân, không quan liêu, không kiêu ngao, không hu hoa. Do
cung la biểu hiện cua đao đuc cach mang.
*
* *
Noi tom tát, thi đao đuc cach mang la:
Quyêt tâm suôt đoi đâu tranh cho Dang, cho cach mang. Do la điêu chu
chôt nhât.
Ra suc lam việc cho Dang, giu vung k… luât cua Dang, thuc hiện tôt
đưong lôi, chinh sach cua Dang.
Dát loi ich cua Dang va cua nhân dân lao đông lên trên, lên trước loi
ich riêng cua ca nhân minh. Hêt long hêt suc phuc vu nhân dân. Vi Dang, vi
dân ma đâu tranh quên minh, gưong mâu trong moi việc.
Ra suc hoc tâp chu nghia Mac-Lênin, luôn luôn dung tu phê binh va
phê binh để nâng cao tư tưởng va cai tiên công tac cua minh va cung đồng chi
minh tiên bô.
M„i ngưoi cach mang phai hiểu thât sâu sác ráng: Dang ta la môt đôi
ngu tiên tiên nhât va tô chuc chát ch• nhât cua giai câp công nhân, la ngưoi
lãnh đao cua giai câp công nhân va nhân dân lao đông. Hiện nay, giai câp
công nhân ta tuy chưa đông lám, nhưng no cang ngay cang phat triển. Mai
sau, hop tac xã nông nghiệp s• đưoc tô chuc kháp noi, nông thôn s• dung
nhiêu may moc, nông dân s• biên thanh công nhân. Ngưoi tri thuc dân dân
lao đông chân tay va su phân biệt giua tri thuc va công nhân cung s• xoa bo
dân. Công nghiệp cua nước ta ngay cang phat triển. Vi vây, sô công nhân
ngay thêm đông, suc công nhân ngay thêm manh, tiên đồ cua giai câp công
nhân rât rông rãi va v• vang. No vua cai tao thê giới vua cai tao ban thân
minh.
236
Ngưoi cach mang phai thây thât r‹ điêu đo va đung vung trên lập
tr!Qng giai câp công nhân, để hêt long hêt suc đâu tranh cho chu nghia xã hôi
va chu nghia công san, cho giai câp công nhân va cho toan thể nhân dân lao
đông. Đ/o *Vc c1ch ,/ng l< tuyệt *0i trung th<nh v3i ĐLng) v3i nh+n +n:
Ngoai loi ich cua giai câp công nhân va nhân dân lao đông, Dang ta
không co loi ich gi khac. Vi vây, muc đich trước mát cua Dang ta la đâu tranh
để đưa miên Bác tiên dân lên chu nghia xã hôi va thuc hiện thông nhât nước
nha.
Dưới su lãnh đao cua Dang, nhân dân ta đã đâu tranh anh dung, đanh
đô ach thông tri cua thuc dân va phong kiên, giai phong hoan toan miên Bác
nước ta.
Do la môt tháng loi to lớn. Nhưng cach mang chưa phai đã thanh công
hoan toan. Vi muc tiêu hiện nay cua Dang la đâu tranh thông nhât nước nha,
để thuc hiện môt nước Việt Nam hoa binh, thông nhât, đôc lâp, dân chu va
giau manh; lam cho ca nước không con ai bi boc lôt, xây dung môt xã hôi
mới, trong đo moi ngưoi đưoc sung sướng, âm no.
Nhưng công nghiệp cua ta con lac hâu. Nho co su giup đõ vô tư cua
cac nước anh em, trước hêt la Liên Xô va Trung Quôc, chung ta đang phat
triển công nghiệp. Dể gianh lây tháng loi, công nh+n ta phai ra suc thi đua
san xuât nhiêu, nhanh, tôt, r•; phai châp hanh nghiêm chinh k… luât lao đông
va tich cuc tham gia quan ly xi nghiệp; phai chông lãng phi, tham ô. &1n .N
ta phai thât su cân, kiệm, liêm, chinh, cung công nhân tham gia lao đông.
;ông +n ta đã đưoc chia ruông đât, đoi sông co kha hon trước môt
phân. Nhưng cach san xuât vân con phân tan, lac hâu; do đo thu hoach chưa
đưoc táng nhiêu, đoi sông mới đưoc cai thiện it. Nông thôn ta cân phai đẩy
manh phong trao tô đôi công va hop tac xã cho rông kháp va chác chán, để
thuc su táng gia san xuât, co như thê thi đồng bao nông dân mới hoan toan
thoat khoi canh ngh†o kho va đưoc âm no hon.
Cho nên */o *Vc c1ch ,/ng l< ra sVc phPn *Pu *ể thTc hiện ,ục tiêu
của ĐLng, hêt suc trung thanh phuc vu giai câp công nhân va nông dân lao
đông, tuyệt đôi không thể lung chung.
Sô đông đang viên, đoan viên va can bô ta lam đung như thê. Nhưng
cung co môt sô không lam đung. Ho lâm tưởng ráng miên Bác không con
thuc dân va phong kiên nua, thi tuc la cach mang thanh công rồi. Do đo ma
ho để chủ nghSa c1 nh+n chớm nở, ho yêu câu hưởng thu, yêu câu nghi ngoi,
ho muôn lua chon công tac theo y thich cua ca nhân minh, không muôn lam
công tac ma đoan thể giao pho cho ho. Ho muôn đia vi cao, nhưng lai so
trach nhiệm náng. Dân dân tinh thân đâu tranh va tinh tich cuc cua ho bi k‚m
sut, chi khi anh dung va phẩm chât tôt đep cua ngưoi cach mang cung k‚m
sut; ho quên ráng tiêu chuẩn sô môt cua ngưoi cach mang la DuyYt t+, su0t
*Qi *Pu tranh cho ĐLng) cho c1ch ,/ng:
Chung ta cân phai biêt ráng: nhung tháng loi ma chung ta đã đat đưoc
mới chi la bước đâu trên đưong đi muôn dám. Chung ta phai tiên lên, cach
237
mang phai tiên lên nua. Nêu không tiên, tuc la thoai. Va nêu thoai thi nhung
tháng loi đã đat đưoc s• không thể cung cô va phat triển.
Dể tiên lên chu nghia xã hôi, cuôc đâu tranh phai lâu dai va gian khô.
Cân co ngưoi cach mang la vi con co 5{ *Jch chông lai cach mang.
K• đich gồm co ba loai. Chu nghia tư ban va bon đê quôc la k• đich rât
nguy hiểm.
Thoi quen va truyên thông lac hâu cung la k• đich to; no ngâm ngâm
ngán trở cach mang tiên bô. Chung ta lai không thể trân ap no, ma phai cai
tao no môt cach rât cẩn thân, rât chiu kho, rât lâu dai.
Loai đich thu ba la chủ nghSa c1 nh+n) tư tưởng tiểu tư san con ẩn nâp
trong minh m„i ngưoi chung ta. No cho dip - hoác dip thât bai, hoác dip
tháng loi - để ngoc đâu dây. No la ban đồng minh cua hai k• đich kia.
Vi vây, */o *Vc c1ch ,/ng la vô luân trong hoan canh nao, cung phai
quyêt tâm đâu tranh, chông moi k• đich, luôn luôn canh giac, s“n sang chiên
đâu, quyêt không chiu khuât phuc, không chiu cui đâu. Co như thê mới tháng
đưoc đich va thuc hiện đưoc nhiệm vu cach mang.
Sở di Dang ta co thể lãnh đao giai câp công nhân va toan dân tiên lên
chu nghia xã hôi, la vi Dang ta co chinh sach đung đán va lãnh đao thông
nhât. Ma lãnh đao thông nhât la vi toan thể đang viên tư tưởng nhât tri va
hanh đông nhât tri.
Nêu đang viên tư tưởng va hanh đông không nhât tri, thi khac nao môt
mớ cát roi, 'trông đanh xuôi, k†n thôi ngưoc¨. Như vây, thi không thể lãnh
đao quân chung, không thể lam cach mang.
Loi noi va việc lam cua đang viên rât quan hệ đên su nghiệp cach
mang, vi no anh hưởng lớn đên quân chung. Vi du: chinh sach cua Dang va
cua Chinh phu ta hiện nay la tô chuc rông kháp va chát ch• cac tO *Oi công
v< hKp t1c ?X, thuc hiện hop tac hoa nông nghiệp. Nhưng co môt sô đang
viên va đoan viên không vao tô đôi công, không vao hop tac xã hoác vao
nhưng không tich cuc gop phân xây dung, cung cô tô đôi công va hop tac xã.
Do la vi chủ nghSa c1 nh+n đã đưa cac đồng chi ây đên ch„ 'tu do hanh
đông¨, trai với tô chuc va k… luât cua Dang. Du muôn hay la không muôn,
hanh đông cua nhung đồng chi ây lam giam sut uy tin va ngán trở su nghiệp
cua Dang, ngán trở bước tiên cua cach mang.
Nhung chinh sach va nghi quyêt cua Dang đêu vi loi ich cua nhân dân.
Vi vây, */o *Vc c1ch ,/ng cua ngưoi đang viên la bât ky kho khán đên muc
nao cung 5iên DuyYt l<, *-ng ch8nh s1ch v< nghJ DuyYt của ĐLng, lam gưong
mâu cho quân chung. Moi đang viên phai nâng cao tinh thân trach nhiệm
trước nhân dân, trước Dang; phai ngán ngua va kiên quyêt chông lai chu
nghia ca nhân.
Dang ta đai biểu cho lKi 8ch chung cua giai câp công nhân, cua toan thể
nhân dân lao đông, chu không phai mưu câu lKi 8ch riêng cua môt nhom
ngưoi nao, cua ca nhân nao. Diêu đo ai cung biêt.
238
Giai câp công nhân ch•ng nhung đâu tranh để tu giai phong, ma con để
giai phong ca loai ngưoi khoi ap buc, boc lôt. Cho nên loi ich cua giai câp
công nhân va loi ich cua nhân dân la nhât tri.
Dang viên la ngưoi thay mát Dang đai biểu cho loi ich cua giai câp
công nhân va nhân dân lao đông. Vi vây, loi ich cua ngưoi đang viên phai ở
trong chu không thể ở ngoai loi ich cua Dang, cua giai câp. Dang va giai câp
tháng loi va thanh công, tuc la đang viên tháng loi va thanh công. Nêu roi
khoi Dang, roi khoi giai câp, thi ca nhân du tai gioi mây, cung nhât đinh
không lam nên việc gi.
Đ/o *Vc c1ch ,/ng la vô luân trong hoan canh nao, ngưoi đang viên
cung phai đát lKi 8ch của ĐLng lên trên hYt: Nêu khi loi ich cua Dang va loi
ich cua ca nhân mâu thuân với nhau, thi loi ich ca nhân phai tuyệt đôi phuc
tung loi ich cua Dang.
Vi chưa rua gôt sach chủ nghSa c1 nh+n, cho nên co đang viên con 'kể
công¨ với Dang. Co it nhiêu thanh tich, thi ho muôn Dang 'cam on¨ ho. Ho
đoi ưu đãi, ho đoi danh du va đia vi. Ho đoi hưởng thu. Nêu không thoa mãn
yêu câu cua ho thi ho oan trach Dang, cho ráng ho 'không co tiên đồ¨, ho 'bi
hy sinh¨. Rồi dân dân ho xa roi Dang, thâm chi pha hoai chinh sach va k…
luât cua Dang.
Nhiêu đồng chi hoat đông trong thoi ky bi mât va nhiêu chiên si trong
thoi ky khang chiên đã oanh liệt hy sinh ca tinh mang; nhung anh hung va
chiên si lao đông hêt long hêt suc táng gia san xuât; nhung đồng chi ây không
đoi đia vi va danh du, không bao gio đoi Dang cam on.
Dang ta la môt đang co tinh chât quân chung, co hang chuc van đang
viên. Vi hoan canh nước ta ma sô đông đang viên thuôc thanh phân tiểu tư
san. Diêu đo không co gi la. Du vi anh hưởng cua tư tưởng tư san ma luc đâu
co đang viên lâp trưong thiêu vung chác, quan điểm con mo hồ, tư tưởng
thiêu đung đán, nhưng đưoc r†n luyện trong cach mang va trong khang chiên,
noi chung đang viên ta la tôt, trung thanh với Dang, với cach mang.
Cac đồng chi ây hiểu ráng: đang viên pham sai lâm thi s• đưa quân
chung đên sai lâm, cho nên khi co sai lâm thi cac đồng chi ây s“n sang va kip
thoi sua chua, không để nhiêu sai lâm nho công thanh sai lâm to. Do đo, cac
đồng chi ây biêt thật th< tT phê .[nh v< th<nh 5h4n phê .[nh đồng chi khac
để cung nhau tiên bô.
Như thê la đung với */o *Vc c1ch ,/ng. Trong bao nhiêu nám hoat
đông bi mât, du bi bon thuc dân khung bô gát gao va Dang ta gáp rât nhiêu kho
khán, nguy hiểm, nhưng Dang ta ngay cang phat triển, cang manh m• va đã
lãnh đao nhân dân lam cach mang thanh công, khang chiên tháng loi. Do la vi
Dang ta kh‚o dung cai vu khi sác b‚n phê .[nh v< tT phê .[nh:
Nhưng vân co môt sô it đang viên bi chủ nghSa c1 nh+n troi buôc ma
trở nên kiêu ngao, công thân, tu cao tu đai. Ho phê binh ngưoi khac ma
không muôn ngưoi khac phê binh ho; không tu phê binh hoác tu phê binh
môt cach không thât tha, nghiêm chinh. Ho so tu phê binh thi s• mât thể diện,
mât uy tin. Ho không láng nghe y kiên cua quân chung. Ho xem khinh nhung
239
can bô ngoai Dang. Ho không biêt ráng: co hoat đông thi kho ma hoan toan
tranh khoi sai lâm. Chung ta không so sai lâm, chi so pham sai lâm ma không
quyêt tâm sua chua. Muôn sua chua cho tôt thi phai s“n sang nghe quân
chung phê binh va thât tha tu phê binh. Không chiu nghe phê binh va không
tu phê binh thi nhât đinh lac hâu, thoai bô. Lac hâu va thoai bô thi s• bi quân
chung bo roi. Do la kêt qua tât nhiên cua chu nghia ca nhân.
Luc lưong cua giai câp công nhân va nhân dân lao đông la rât to lớn, la
vô cung vô tân. Nhưng luc lưong ây cân co Dang lãnh đao mới chác chán
tháng loi. Dồng thoi, Dang phai đi sat quân chung, kh‚o tô chuc va lãnh đao
quân chung, thi cach mang mới thanh công.
Đ/o *Vc c1ch ,/ng la hoa minh với quân chung thanh môt khôi, tin
quân chung, hiểu quân chung, láng nghe y kiên cua quân chung. Do loi noi va
việc lam, đang viên, đoan viên va can bô lam cho dân tin, dân phuc, dân yêu,
đoan kêt quân chung chát ch• chung quanh Dang, tô chuc, tuyên truyên va
đông viên quân chung háng hai thuc hiện chinh sach va nghi quyêt cua Dang.
Trong cach mang va khang chiên, chung ta đã lam đung như vây.
Nhưng hiện nay, chủ nghSa c1 nh+n đang am anh môt sô đồng chi. Ho
tu cho minh cai gi cung gioi, ho xa roi quân chung, không muôn hoc hoi quân
chung ma chi muôn lam thây quân chung. Ho ngai lam việc tô chuc, tuyên
truyên va giao duc quân chung. Ho mác bệnh quan liêu, mệnh lệnh. Kêt qua
la quân chung không tin, không phuc, cang không yêu ho. Chung quy la ho
không lam nên tro trông gi.
*
* *
Miên Bác nước ta đang tiên dân lên chu nghia xã hôi. Do la yêu câu
câp bach cua hang chuc triệu ngưoi lao đông. Do la công trinh tâp thể cua
quân chung lao đông dưới su lãnh đao cua Dang ta. Chu nghia ca nhân la môt
trở ngai lớn cho việc xây dung chu nghia xã hôi. Cho nên thbng lKi của chủ
nghSa ?X hNi 5hông thể t1ch rQi thbng lKi của cuNc *Pu tranh trW .d chủ
nghSa c1 nh+n:
Dâu tranh chông chu nghia ca nhân không phai la 'giay x‚o lên loi ich
ca nhân¨. M„i ngưoi đêu co tinh cach riêng, sở trưong riêng, đoi sông riêng
cua ban thân va cua gia đinh minh. Nêu nhung loi ich ca nhân đo không trai
với loi ich cua tâp thể thi không phai la xâu. Nhưng lai phai thây ráng chi ở
trong chê đô xã hôi chu nghia thi m„i ngưoi mới co điêu kiện để cai thiện đoi
sông riêng cua minh, phat huy tinh cach riêng va sở trưong riêng cua minh.
Không co chê đô nao tôn trong con ngưoi, chu y xem x‚t nhung loi ich
ca nhân đung đán va bao đam cho no đưoc thoa mãn báng chê đô xã hôi chu
nghia va công san chu nghia. Trong xã hôi co giai câp boc lôt thông tri, chi co
loi ich ca nhân cua môt sô rât it ngưoi thuôc giai câp thông tri la đưoc thoa
mãn, con loi ich ca nhân cua quân chung lao đông thi bi giay x‚o. Trai lai,
trong chê đô xã hôi chu nghia va công san chu nghia la chê đô do nhân dân
lao đông lam chu, thi m„i ngưoi la môt bô phân cua tâp thể, giu môt vi tri
nhât đinh va đong gop môt phân công lao trong xã hôi. Cho nên loi ich ca
240
nhân la nám trong loi ich cua tâp thể, la môt bô phân cua loi ich tâp thể. Loi
ich chung cua tâp thể đưoc bao đam thi loi ich riêng cua ca nhân mới co điêu
kiện để đưoc thoa mãn.
Loi ich cua ca nhân gán liên với loi ich cua tâp thể. Nêu loi ich ca nhân
mâu thuân với loi ich tâp thể, thi đao đuc cach mang đoi hoi loi ich riêng cua
ca nhân phai phuc tung loi ich chung cua tâp thể.
Cach mang tiên lên mãi, Dang tiên lên mãi. Cho nên ngưoi cach mang
cung phai tiên lên mãi.
Phong trao cach mang lôi cuôn hang uc hang triệu ngưoi. Công việc
cach mang la nghin điêu muôn loai phuc tap, kho khán. Dể cân nhác moi
hoan canh phuc tap, nhin r‹ cac mâu thuân, để giai quyêt đung cac vân đê, thi
chung ta phai c0 gbng học tập le luận '1c E jênin:
Co hoc tâp ly luân Mac - Lênin mới cung cô đưoc đao đuc cach mang,
giu vung lâp trưong, nâng cao su hiểu biêt va trinh đô chinh tri, mới lam
đưoc tôt công tac Dang giao pho cho minh.
Hoc tâp chu nghia Mac - Lênin la hoc tâp cai tinh thân xu tri moi việc,
đôi với moi ngưoi va đôi với ban thân minh; la hoc tâp nhung chân ly phô
biên cua chu nghia Mac - Lênin để ap dung môt cach sang tao vao hoan canh
thuc tê cua nước ta. Hoc để ma lam. Ly luân đi đôi với thuc tiên.
Nhưng co đồng chi hoc thuôc long môt sô sach vở vê chu nghia Mac -
Lênin. Ho tu cho minh la hiểu biêt chu nghia Mac - Lênin hon ai hêt. Song
khi gáp việc thuc tê, thi ho hoác la may moc, hoác la lung tung. Loi noi va
việc lam cua ho không nhât tri. Ho hoc sach vở Mac - Lênin, nhưng không
hoc tinh thân Mac - Lênin. Hoc để trang suc, chu không phai để vân dung
vao công việc cach mang. Do cung la chủ nghSa c1 nh+n:
Chu nghia ca nhân đ• ra trám thu bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh
lệnh, b† phai, chu quan, tham ô, lãng phi... No troi buôc, no bit mát nhung
nan nhân cua no, nhung ngưoi nay bât ky việc gi cung xuât phat tu long tham
muôn danh loi, đia vi cho ca nhân minh, chu không nghi đên loi ich cua giai
câp, cua nhân dân.
Chu nghia ca nhân la môt k• đich hung ac cua chu nghia xã hôi. Ngưoi
cach mang phai tiêu diệt no.
Hiện nay, nhiệm vu cua toan Dang, toan dân ta la ra suc táng gia san
xuât va thuc hanh tiêt kiệm để xây dung miên Bác tiên dân lên chu nghia xã
hôi, lam co sở vung manh cho công cuôc thông nhât nước nha. Do la môt
nhiệm vu cuc ky v• vang. Chung ta, tât ca đang viên, đoan viên, tât ca can bô
trong Dang va ngoai Dang cân phai quyêt tâm suôt đoi phuc vu Dang, phuc
vu nhân dân. Do la phẩm chât cao quy cua ngưoi cach mang, đo la đao đuc
cach mang, đo la tinh Dang, tinh giai câp, no bao đam cho su tháng loi cua
Dang, cua giai câp, cua nhân dân.
Dao đuc cach mang không phai trên troi sa xuông. No do đâu tranh,
r†n luyện bên bi háng ngay ma phat triển va cung cô. Cung như ngoc cang
mai cang sang, vang cang luyện cang trong.
241
Co gi sung sướng v• vang hon la trau dồi đao đuc cach mang để gop
phân xung đang vao su nghiệp xây dung chu nghia xã hôi va giai phong loai
ngưoi.
Rât mong cac đồng chi đang viên, đoan viên, can bô trong Dang va
ngoai Dang đêu cô gáng, đêu tiên bô.
TRẦN LJC
Tap chi %ọc tập)
sô 12 nám 1958.
‚. Toàn vàn tác phẩm Nâng cao dao dúc cách ma ng qué t sach chủ
nghia cá nhân trong Hồ Chí Minh toà n tâp, Nhà xuấ t bản Chính tri quốc
gia, Hà Nôi, 2000, tâp 12, trang 43”-43˜
NANG CAO ĐˆO ĐUC CÁCH MˆNG
QUÉT SˆCH CHU NGHÎA CÁ NHAN
Nhân dân ta thưong noi: đang viên đi trước, lang nước theo sau. Do la
môt loi khen chân thanh đôi với đang viên va can bô chung ta.
Trai qua 39 nám đâu tranh oanh liệt, lam Cach mang Thang Tam thanh
công, khang chiên lân thu nhât tháng loi va ngay nay vua chiên đâu chông
Mÿ, cuu nước, vua xây dung chu nghia xã hôi ở miên Bác, nhân dân ta tin
tưởng ráng: Dang ta lãnh đao rât sang suôt đã đưa dân tôc ta tiên lên không
ngung tu tháng loi nay đên tháng loi khac. Trong lich su đâu tranh cua Dang
va trong moi hoat đông háng ngay, nhât la trên mát trân chiên đâu va san
xuât, rât nhiêu can bô, đang viên ta to ra anh dung, gưong mâu, gian khô đi
trước hưởng thu đi sau va đã lam nên nhung thanh tich rât v• vang.
Dang ta đã đao tao môt thê hệ thanh niên cach mang, gai cung như trai,
rât háng hai, dung cam trong moi công tac.
Do la nhung bông hoa tưoi thám cua chu nghia anh hung cach mang.
Nhân dân ta va Dang ta rât tu hao co nhung ngưoi con xung đang như thê.
Song bên canh nhung đồng chi tôt ây, con co môt sô it can bô, đang
viên ma đao đuc, phẩm chât con thâp k‚m.
Ho mang náng chủ nghSa c1 nh+n) việc gi cung nghi đên loi ich riêng
cua minh trước hêt. Ho không lo 'minh vi moi ngưoi¨ ma chi muôn 'moi
ngưoi vi minh¨.
Do c1 nh+n chủ nghSa ma ngai gian khô, kho khán, sa vao tham ô, hu
hoa, lãng phi, xa hoa. Ho tham danh truc loi, thich đia vi quyên hanh. Ho tu cao
tu đai, coi thưong tâp thể, xem khinh quân chung, đôc đoan, chuyên quyên.
Ho xa roi quân chung, xa roi thuc tê, mác bệnh quan liêu mệnh lệnh. Ho
không co tinh thân cô gáng vưon lên, không chiu hoc tâp để tiên bô.
Cung do c1 nh+n chủ nghSa ma mât đoan kêt, thiêu tinh tô chuc, tinh
k… luât, k‚m tinh thân trach nhiệm, không châp hanh đung đưong lôi, chinh
sach cua Dang va cua Nha nước, lam hai đên loi ich cua cach mang, cua nhân
dân.
Tom lai, do c1 nh+n chủ nghSa ma pham nhiêu sai lâm.
242
Dể lam cho tât ca can bô, đang viên xung đang la nhung chiên si cach
mang, Dang ta phai ra suc táng cưong giao duc toan Dang vê ly tưởng công
san chu nghia, vê đưong lôi, chinh sach cua Dang, vê nhiệm vu va đao đuc
cua ngưoi đang viên. Phai thuc hanh phê binh va tu phê binh nghiêm chinh
trong Dang. Phai hoan nghênh va khuyên khich quân chung thât tha phê binh
can bô, đang viên. Chê đô sinh hoat cua chi bô phai nghiêm tuc. K… luât cua
Dang phai nghiêm minh. Công tac kiểm tra cua Dang phai chát ch•.
M„i can bô, đang viên phai đát loi ich cua cach mang, cua Dang, cua
nhân dân lên trên hêt, trước hêt. Phai kiên quyêt Du~t s/ch chủ nghSa c1 nh+n)
n+ng cao */o *Vc c1ch ,/ng) bồi dưõng tư tưởng tâp thể, tinh thân đoan kêt,
tinh tô chuc va tinh k… luât. Phai đi sâu đi sat thuc tê, gân gui quân chung, thât
su tôn trong va phat huy quyên lam chu tâp thể cua nhân dân. Phai cô gáng hoc
tâp, r†n luyện, nâng cao trinh đô hiểu biêt để lam tôt moi nhiệm vu.
Do la môt cach thiêt thuc để k… niệm ngay thanh lâp Dang ta, Dang vi
đai cua giai câp công nhân va nhân dân anh hung cua chung ta. Do cung la
môt việc lam cân thiêt để giup tât ca can bô, đang viên đêu tiên bô, gop suc
nhiêu hon nua cho su nghiệp chông Mÿ, cuu nước toan tháng va xây dung
chu nghia xã hôi thanh công.
T.L.
Bao ;h+n +n) sô 5409,
ngay 3-2-1969
—. Toàn vàn các bản ci ch"$c trong Hồ Chí Minh toàn tâp, Nhà xuấ t
bản Chính tri quốc gia, Hà Nôi, 2000, tâp 12, trang 4˜1-‚10
V‡ET NAM DŠN CHU CONG Hš›
Dôc lâp, Tu do, Hanh phuc
^Tuyệt *0i .8 ,ật_
;h+n Jp ,Wng m] tuOi
Ngưoi lam tho rât nôi tiêng, ở Trung Quôc đoi nha Dưong la cu D„
Phu co câu tho ráng: 'Nhân sinh thât thâp cô lai hy¨. Nghia la: Ngưoi tho bay
mưoi, xưa nay hiêm.
Nám nay, tôi đã 75 tuôi. Tinh thân vân sang suôt, thân thể vân manh
kho•. Tuy vây, tôi cung đã la lớp ngưoi 'xưa nay hiêm¨.
Ai đoan biêt tôi s• sông va phuc vu Tô quôc, phuc vu cach mang mây
nám mây thang nua•
Vi vây, tôi để lai mây loi nay, chi noi tom tát vai việc thôi. Phong khi
tôi s• đi gáp cu Cac Mac, cu Lênin va cac vi cach mang đan anh khac, thi
đồng bao ca nước va đồng chi trong Dang khoi cam thây đôt ngôt.
Tr!3c hYt nMi vZ ĐLng - Nho đoan kêt chát ch•, môt long môt da phuc
vu giai câp, phuc vu nhân dân, phuc vu Tô quôc, cho nên tu ngay thanh lâp
đên nay, Dang ta đã đoan kêt, tô chuc va lãnh đao nhân dân ta háng hai đâu
tranh tiên tu tháng loi nay đên tháng loi khac.
Đo<n 5Yt la môt truyên thông cuc ky quy bau cua Dang va cua dân ta.
Cac đồng chi tu Trung ưong đên cac chi bô cân phai giu gin su đoan kêt nhât
tri cua Dang như giu gin con ngưoi cua mát minh.
243
Trong Dang thuc hanh dân chu rông rãi, thưong xuyên va nghiêm
chinh tT phê .[nh v< phê .[nh la cach tôt nhât để
cung cô va phat triển su đoan kêt va thông nhât cua Dang. Phai co tinh
đồng chi thưong yêu lân nhau.
Dang ta la môt đang câm quyên. M„i đang viên va can bô phai thât su
thâm nhuân */o *Vc c1ch ,/ng) thât su cân kiệm liêm chinh, chi công vô tư.
Phai giu gin Dang ta thât trong sach, phai xung đang la ngưoi lãnh đao, la
ngưoi đây tớ thât trung thanh cua nhân dân.
Đo<n viên v< thanh niên ta noi chung la tôt, moi việc đêu háng hai
xung phong, không ngai kho khán, co chi tiên thu. Dang cân phai chám lo
giao duc */o *Vc c1ch ,/ng cho ho, đao tao ho thanh nhung ngưoi thua kê
xây dung xã hôi chu nghia vua 'hồng¨ vua 'chuyên¨.
Bồi dưõng thê hệ cach mang cho đoi sau la môt việc rât quan trong va
rât cân thiêt.
Nhân dân lao đông ta ở miên xuôi cung như ở miên nui, đã bao đoi
chiu đung gian khô bi chê đô phong kiên va thuc dân ap buc boc lôt, lai kinh
qua nhiêu nám chiên tranh.
Tuy vây, nhân dân ta rât anh hung, dung cam, háng hai, cân cu. Tu
ngay co Dang, nhân dân ta luôn luôn đi theo Dang, rât trung thanh với Dang.
Dang cân phai co 5Y ho/ch thât tôt để phat triển kinh tê va ván hoa,
nhám không ngung n+ng cao *Qi s0ng của nh+n +n:
&uNc 5h1ng chiYn ch0ng '‹ co thể s• k‚o dai mây nám nua. Dồng bao
ta co thể phai hy sinh nhiêu cua nhiêu ngưoi. Du sao, chung ta phai quyêt tâm
đanh giác Mÿ đên tháng loi hoan toan.
&€n non) c€n n!3c) c€n ng!Qi)
Thbng gi`c '‹) ta sˆ ?+y Tng hơn ,!Qi ng<y nay‰
Du kho khán gian khô đên mây, nhân dân ta nhât đinh s• hoan toan
tháng loi. Dê quôc Mÿ nhât đinh phai cut khoi nước ta. Tô quôc ta nhât đinh
s• thông nhât. Dồng bao Nam, Bác nhât đinh s• sum hop môt nha. Nước ta s•
co vinh du lớn la môt nước nho ma đã anh dung đanh tháng 2 đê quôc to - la
Phap va Mÿ; va đã gop phân xung đang vao phong trao giai phong dân tôc.
Vê phong trao công san thê giới - La môt ngưoi suôt đoi phuc vu cach
mang, tôi cang tu hao với su lớn manh cua phong trao công san va công nhân
quôc tê bao nhiêu, thi tôi cang đau long bây nhiêu vi su bât hoa hiện nay giua
cac đang anh em”
Tôi mong ráng Dang ta s• ra suc hoat đông, gop phân đác luc vao việc
khôi phuc lai khôi đoan kêt giua cac đang anh em trên nên tang chu nghia
Mac - Lênin va chu nghia quôc tê vô san, co ly co tinh.
Tôi tin chác ráng cac đang anh em va cac nước anh em nhât đinh s•
phai đoan kêt lai.
*
* *
Vê việc riêng - Sau khi tôi qua đoi, chớ nên tô chuc đam đinh, lãng phi
ngay gio va tiên bac cua nhân dân.
244
Tôi yêu câu thi hai tôi đưoc đôt đi, noi chu la 'hoa tang¨. Tôi mong
ráng cach 'hoa tang¨ dân dân s• đưoc phô biên. Vi như thê đôi với ngưoi
sông đã tôt vê mát vệ sinh, lai không tôn đât. Bao gio ta co nhiêu điện, thi
'điện tang¨ cang tôt hon.
Tro xưong thi tim môt qua đồi ma chôn. Gân Tam Dao va Ba Vi như
hinh co nhiêu đồi tôt. Trên mô, nên xây 1 cai nha gian đon, rông rãi, chác
chán, mat m• để nhung ngưoi đên thám viêng co ch„ nghi ngoi.
Nên co kê hoach tr7ng c+y trên đồi. Ai đên thám thi trồng môt cây
lam k… niệm. Trồng cây nao phai tôt cây ây. Lâu ngay, cây nhiêu thanh rung,
s• tôt cho phong canh va loi cho nông nghiệp:
Nêu tôi qua đoi trước ngay nước ta đưoc thông nhât, thi nên gui môt it
tro xưong cho *7ng .<o ,iZn ;a,:
Cuôi cung, tôi để lai muôn van tinh thân yêu cho toan dân, toan Dang,
cho toan thể bô đôi, cho cac chau thanh niên va nhi đồng.
Tôi cung gui loi chao thân ai đên cac đồng chi, cac bâu ban, va cac
chau thanh niên nhi đồng quôc tê.
Diêu mong muôn cuôi cung cua tôi la: Toan Dang toan dân ta đoan kêt
phân đâu, xây dung môt nước Việt Nam hoa binh, thông nhât, đôc lâp, dân
chu va giau manh, va gop phân xung đang vao su nghiệp cach mang thê
giới.•.
%< ;Ni) ng<y B] th1ng ] n>, B\†]
Chung kiên, HO CHI MINH
Bi thư thu nhât
Ban Châp hanh Trung ưong:
LÊ DUAN
V‡ET NAM DŠN CHU CONG Hš›
Dôc lâp, Tu do, Hanh phuc
(Tuyệt đôi bi mât)
Nám nay, tôi vua 78 tuôi, vao lớp nhung ngưoi 'trung tho¨. Tinh thân
vân sang suôt tuy suc kho• co k‚m so với vai nám trước đây. Ngưoi ta đên
khi tuôi tac cang cao thi suc kho• cang thâp. Do la môt điêu binh thưong.
Nhưng không ai đoan biêt đưoc tôi s• sông va phuc vu Tô quôc, phuc
vu cach mang mây thang, mây nám nua•
Vi vây, tôi viêt s“n va để lai mây loi nay, phong khi tôi s• đi gáp cu
Cac Mac, cu Lênin va cac vi cach mang đan anh khac, thi đồng bao ca nước
va đồng chi trong Dang khoi cam thây đôt ngôt.
Vê việc riêng
Suôt đoi tôi hêt long hêt suc phuc vu Tô quôc, phuc vu cach mang,
phuc vu nhân dân. Nay du phai tu biệt thê giới nay, tôi không co điêu gi phai
hôi hân, chi tiêc la tiêc ráng không đưoc phuc vu lâu hon nua, nhiêu hon nua.
Sau khi tôi đã qua đoi, chớ nên tô chuc điêu phung linh đinh, để khoi
lãng phi thi gio va tiên bac cua nhân dân.
245
Tôi yêu câu thi hai tôi đưoc đôt đi, tuc la 'hoa tang¨. Tôi mong ráng
cach 'hoa tang¨ sau nay s• đưoc phô biên. Vi như thê đôi với ngưoi sông đã
tôt vê mát vệ sinh, lai không tôn đât ruông. Khi ta co nhiêu điện, thi 'điện
tang¨ cang tôt hon.
Tro thi chia lam 3 phân, bo vao 3 cai hôp sanh. Môt hôp cho miên Bác.
Môt hôp cho miên Trung. Môt hôp cho miên Nam.
Dồng bao m„i miên nên chon 1 qua đồi ma chôn hôp tro đo. Trên ma,
không nên co bia đa tưong đồng, ma nên xây 1 ngôi nha gian đon, rông rãi,
chác chán, mat m•, để nhung ngưoi đên thám viêng co ch„ nghi ngoi.
Nên co kê hoach trồng cây trên va chung quanh đồi. Ai đên thám thi
trồng môt vai cây lam k… niệm. Lâu ngay, cây nhiêu thanh rung s• tôt cho
phong canh va loi cho nông nghiệp . Việc sán soc nên giao pho cho cac cu
phu lão.
Thang 5•1968, khi xem lai thư nay tôi thây cân phai viêt thêm mây
điểm không đi sâu vao chi tiêt.
Ngay sau khi cuôc chông Mÿ, cuu nước cua nhân dân ta đã hoan toan
tháng loi, công việc toan Dang, toan quân va toan dân ta phai ra suc lam la
mau chong han gán vêt thưong nghiêm trong do đê quôc Mÿ gây ra trong
cuôc chiên tranh xâm lưoc dã man. Do la môt công việc cuc ky to lớn, phuc
tap va kho khán. Chung ta phai co kê hoach s“n sang, r‹ rang, chu đao, để
tranh khoi bi đông, thiêu sot va sai lâm. Theo y tôi, việc cân phai lam trước
tiên la chinh đôn lai Dang, lam cho m„i đang viên, m„i đoan viên, m„i chi bô
đêu ra suc lam tron nhiệm vu đang giao pho cho minh, toan tâm toan y phuc
vu nhân dân. Lam đưoc như vây, thi du công việc to lớn mây, kho khán mây
chung ta cung nhât đinh tháng loi.
Dâu tiên la công việc đôi với con ngưoi.
Dôi với nhung ngưoi đã dung cam hy sinh môt phân xưong mau cua
minh (can bô, binh si, dân quân, du kich, thanh niên xung phong...), Dang,
Chinh phu va đồng bao phai tim moi cach lam cho ho co noi án chôn ở yên
ôn, đồng thoi phai mở nhung lớp day nghê thich hop với m„i ngưoi để ho co
thể dân dân 'tu luc canh sinh¨.
Dôi với cac liệt si, m„i đia phưong (thanh phô, lang xã) cân xây dung
vưon hoa va bia k… niệm ghi su hy sinh anh dung cua cac liệt si, để đoi đoi
giao duc tinh thân yêu nước cho nhân dân ta.
Dôi với cha me, vo con (cua thưong binh va liệt si) ma thiêu suc lao
đông va tung thiêu, thi chinh quyên đia phưong (nêu
ở nông thôn thi chinh quyên xã cung hop tac xã nông nghiệp) phai giup
đõ ho co công việc lam án thich hop, quyêt không để ho bi đoi r‚t.
Nhung chiên si tr• tuôi trong cac luc lưong vu trang nhân dân va thanh
niên xung phong đêu đã đưoc r†n luyện trong chiên đâu va đêu to ra dung
cam. Dang va Chinh phu cân chon môt sô ưu tu nhât, cho cac chau ây đi hoc
thêm cac nganh, cac nghê, để đao tao thanh nhung can bô va công nhân co kÿ
246
thuât gioi, tư tưởng tôt, lâp trưong cach mang vung chác. Do la đôi quân chu
luc trong công cuôc xây dung tháng loi chu nghia xã hôi ở nước ta.
Trong su nghiệp chông Mÿ, cuu nước, phu nu đam đang ta đã gop
phân xung đang trong chiên đâu va trong san xuât. Dang va Chinh phu cân
phai co kê hoach thiêt thuc để bồi dưõng, cât nhác va giup đõ để ngay thêm
nhiêu phu nu phu trach moi công việc kể ca công việc lãnh đao. Ban thân phu
nu thi phai cô gáng vưon lên. Do la môt cuôc cach mang đưa đên quyên binh
đ•ng thât su cho phu nu.
Dôi với nhung nan nhân cua chê đô xã hôi cu, như trôm cáp, gai điêm,
co bac, buôn lâu, v.v., thi Nha nước phai dung vua giao duc, vua phai dung
phap luât để cai tao ho, giup ho trở nên nhung ngưoi lao đông lưong thiện.
Trong bao nám khang chiên chông thuc dân Phap, tiêp đên chông đê
quôc Mÿ, đồng bao ta, nhât la đồng bao nông dân đã luôn luôn hêt suc trung
thanh với Dang va Chinh phu ta, ra suc gop cua gop ngưoi, vui long chiu
đung moi kho khán gian khô. Nay ta đã hoan toan tháng loi, tôi co y đê nghi
miên thuê nông nghiệp 1 nám cho cac hop tac xã nông nghiệp để cho đồng
bao hi ha, mat da, mat long, thêm niêm phân khởi, đẩy manh san xuât.
Œ đây noi vê kê hoach xây dung lai thanh phô va lang mac đep đ•,
đang hoang hon trước chiên tranh. Khôi phuc va mở rông cac nganh kinh tê.
Phat triển công tac vệ sinh, y tê. Sua
đôi chê đô giao duc cho hop với hoan canh mới cua nhân dân, như phat
triển cac trưong nua ngay hoc tâp nua ngay lao đông. Cung cô quôc phong.
Chuẩn bi moi việc để thông nhât Tô quôc...
Công việc trên đây la rât to lớn, náng nê, va phuc tap, ma cung la rât v•
vang. Dây la môt cuôc chiên đâu chông lai nhung gi đã cu kÿ, hư hong, để
tao ra nhung cai mới m•, tôt tưoi. Dể gianh lây tháng loi trong cuôc chiên
đâu không lồ nay cân phai đông viên toan dân, tô chuc va giao duc toan dân,
dua vao luc lưong vi đai cua toan dân.
10-5-69
Cuôc chông Mÿ, cuu nước cua nhân dân ta du phai kinh qua gian khô
hy sinh nhiêu hon nua, song nhât đinh tháng loi hoan toan.
Do la môt điêu chác chán.
Tôi co y đinh đên ngay đo, tôi s• đi kháp hai miên Nam Bác, để chuc
mung đồng bao, can bô, va chiên si anh hung, thám hoi cac cu phu lão, cac
chau thanh niên va nhi đồng yêu quy cua chung ta.
Kê theo đo, tôi s• thay mát nhân dân ta đi thám va cam on cac nước
anh em trong phe xã hôi chu nghia, va cac nước bâu ban kháp nám châu đã
tân tinh ung hô va giup đõ cuôc chông Mÿ, cuu nước cua nhân dân ta.
—ng D„ Phu la ngưoi lam tho rât nôi tiêng ở Trung Quôc, đoi nha
Dưong, co câu ráng 'nhân sinh thât thâp cô lai hy¨ nghia la 'ngưoi tho 70,
xưa nay hiêm¨.
Nám nay, tôi vua 79 tuôi, đã la hang ngưoi 'xưa nay hiêm¨ nhưng tinh
thân, đâu oc vân rât sang suôt, tuy suc kho• co k‚m so với vai nám trước đây.
247
Khi ngưoi ta đã ngoai 70 xuân, thi tuôi tac cang cao, suc kho• cang thâp.
Diêu đo cung không co gi la.
Nhưng ai ma đoan biêt tôi con phuc vu cach mang, phuc vu Tô quôc,
phuc vu nhân dân đưoc bao lâu nua •
Vi vây tôi để s“n mây loi nay, phong khi tôi s• đi gáp cu Cac Mac, cu
Lênin va cac vi cach mang đan anh khac, thi đồng bao ca nước, đồng chi
trong Dang va bâu ban kháp noi đêu khoi cam thây đôt ngôt.
DI CHUC
CUA CHU TJCH HO CHI MINH
công bô nàm 1˜—˜
V‡ET NAM DŠN CHU CONG Hš›
Dôc lâp - Tu do - Hanh phuc
Cuôc chông Mÿ, cuu nước cua nhân dân ta du phai kinh qua gian khô,
hy sinh nhiêu hon nua, song nhât đinh tháng loi hoan toan.
Do la môt điêu chác chán.
Tôi co y đinh đên ngay đo, tôi s• đi kháp hai miên Nam - Bác, để chuc
mung đồng bao, can bô va chiên si anh hung; thám hoi cac cu phu lão, cac
chau thanh niên va nhi đồng yêu quy cua chung ta.
Kê theo đo, tôi s• thay mát nhân dân ta đi thám va cam on cac nước
anh em trong phe xã hôi chu nghia, va cac nước bâu ban kháp nám châu đã
tân tinh ung hô va giup đõ cuôc chông Mÿ, cuu nước cua nhân dân ta.
*
* *
—ng D„ Phu la ngưoi lam tho rât nôi tiêng ở Trung Quôc đoi nha
Dưong, co câu ráng 'Nhân sinh thât thâp cô lai hy¨, nghia la 'ngưoi tho 70,
xưa nay hiêm¨.
Nám nay, tôi vua 79 tuôi, đã la lớp ngưoi 'xưa nay hiêm¨ nhưng tinh
thân, đâu oc vân rât sang suôt, tuy suc kho• co k‚m so với vai nám trước đây.
Khi ngưoi ta đã ngoai 70 xuân, thi tuôi tac cang cao, suc kho• cang thâp.
Diêu đo cung không co gi la.
Nhưng ai ma đoan biêt tôi con phuc vu cach mang, phuc vu Tô quôc,
phuc vu nhân dân đưoc bao lâu nua •
Vi vây, tôi để s“n mây loi nay, phong khi tôi s• đi gáp cu Cac Mac, cu
Lênin va cac vi cach mang đan anh khac, thi đồng bao ca nước, đồng chi
trong Dang va bâu ban kháp noi đêu khoi cam thây đôt ngôt.
TRUÓC HET NO‡ VE DANG - Nho đoan kêt chát ch•, môt long môt
da phuc vu giai câp, phuc vu nhân dân, phuc vu Tô quôc, cho nên tu ngay
thanh lâp đên nay, Dang ta đã đoan kêt, tô chuc va lãnh đao nhân dân ta háng
hai đâu tranh tiên tu tháng loi nay đên tháng loi khac.
Doan kêt la môt truyên thông cuc ky quy bau cua Dang va cua dân ta.
Cac đồng chi tu Trung ưong đên cac chi bô cân phai giu gin su đoan kêt nhât
tri cua Dang như giu gin con ngưoi cua mát minh.
248
Trong Dang thuc hanh dân chu rông rãi, thưong xuyên va nghiêm
chinh tu phê binh va phê binh la cach tôt nhât để cung cô va phat triển su
đoan kêt va thông nhât cua Dang. Phai co tinh đồng chi thưong yêu lân nhau.
Dang ta la môt Dang câm quyên. M„i đang viên va can bô phai thât su
thâm nhuân đao đuc cach mang, thât su cân kiệm liêm chinh, chi công vô tư.
Phai giu gin Dang ta thât trong sach, phai xung đang la ngưoi lãnh đao, la
ngưoi đay tớ thât trung thanh cua nhân dân.
Dš›N V‡ÊN V› THANH N‡ÊN ta noi chung la tôt, moi việc đêu
háng hai xung phong, không ngai kho khán, co chi tiên thu. Dang cân phai
chám lo giao duc đao đuc cach mang cho ho, đao tao ho thanh nhung ngưoi
thua kê xây dung chu nghia xã hôi vua 'hồng¨ vua 'chuyên¨.
Bồi dưõng thê hệ cach mang cho đoi sau la môt việc rât quan trong va
rât cân thiêt.
NHŠN DŠN LAš DONG ta ở miên xuôi cung như ở miên nui, đã bao
đoi chiu đung gian khô, bi chê đô phong kiên va thuc dân ap buc boc lôt, lai
kinh qua nhiêu nám chiên tranh.
Tuy vây, nhân dân ta rât anh hung, dung cam, háng hai, cân cu. Tu
ngay co Dang, nhân dân ta luôn luôn đi theo Dang, rât trung thanh với Dang.
Dang cân phai co kê hoach thât tôt để phat triển kinh tê va ván hoa,
nhám không ngung nâng cao đoi sông cua nhân dân.
CUOC KH€NG CH‡EN CHœNG MY co thể con k‚o dai. Dồng bao ta
co thể phai hy sinh nhiêu cua, nhiêu ngưoi. Du sao chung ta phai quyêt tâm
đanh giác Mÿ đên tháng loi hoan toan.
Con non, con nước, con ngưoi,
Tháng giác Mÿ, ta s• xây dung hon mưoi ngay nay”
Du kho khán gian khô đên mây, nhân dân ta nhât đinh s• hoan toan
tháng loi. Dê quôc Mÿ nhât đinh phai cut khoi nước ta. Tô quôc ta nhât đinh
s• thông nhât. Dồng bao Nam Bác nhât đinh s• sum hop môt nha. Nước ta s•
co vinh du lớn la môt nước nho ma đã anh dung đanh tháng hai đê quôc to -
la Phap va Mÿ; va đã gop phân xung đang vao phong trao giai phong dân tôc.
VE PHšNG TR›š CONG SAN THE G‡Ó‡ - La môt ngưoi suôt đoi
phuc vu cach mang, tôi cang tu hao với su lớn manh cua phong trao công san
va công nhân quôc tê bao nhiêu, thi tôi cang đau long bây nhiêu vi su bât hoa
hiện nay giua cac đang anh em”
Tôi mong ráng Dang ta s• ra suc hoat đông, gop phân đác luc vao việc
khôi phuc lai khôi đoan kêt giua cac đang anh em trên nên tang chu nghia
Mac - Lênin va chu nghia quôc tê vô san, co ly, co tinh.
Tôi tin chác ráng cac đang anh em va cac nước anh em nhât đinh s•
phai đoan kêt lai.
*
* *
VE V‡EC R‡ÊNG - Suôt đoi tôi hêt long hêt suc phuc vu Tô quôc,
phuc vu cach mang, phuc vu nhân dân. Nay du phai tu biệt thê giới nay, tôi
249
không co điêu gi phai hôi hân, chi tiêc la tiêc ráng không đưoc phuc vu lâu
hon nua, nhiêu hon nua.
Sau khi tôi đã qua đoi, chớ nên tô chuc điêu phung linh đinh, để khoi
lãng phi thi gio va tiên bac cua nhân dân.
*
* *
Cuôi cung, tôi để lai muôn van tinh thân yêu cho toan dân, toan Dang,
cho toan thể bô đôi, cho cac chau thanh niên va nhi đồng.
Tôi cung gui loi chao thân ai đên cac đồng chi, cac bâu ban va cac
chau thanh niên, nhi đồng quôc tê.
Diêu mong muôn cuôi cung cua tôi la: Toan Dang, toan dân ta đoan kêt
phân đâu, xây dung môt nước Việt Nam hoa binh, thông nhât, đôc lâp, dân
chu va giau manh, va gop phân xung đang vao su nghiệp cach mang thê giới.
Ha Nôi, ngay 10 thang 5 nám 1969
HO CHI M‡NH
KẾT KUAN
CHỦ TICH HỒ CHÍ MINH, NGƯỜI KHAI SINH NỀN LÝ LUAN
CÁCH MANG MỚI CỦA VIÊT NAM
Sinh thoi, Hô Chí Minh không tư nhân minh la mô t nha lý luân. Toan
bô cuôc đoi va sư nghiêp cách mang của Ngưoi la sư lán lôn vó i thưc tiên
cách mang Viêt Nam va cách mang thế giói để tim ra con đưong cách mang
khoa hoc đưa cách mang Viêt Nam đến thá́ng loi.
Tuy nhiên, Ngưoi tưng day chúng ta ráng: 'Thống nhất giưa lý luân va
thưc tiên la môt nguyên tá́c cán bản của chủ nghia Mác-Lênin. Thưc tiên
không có lý luân hưóng dân thi thanh thưc tiên mu quáng. Lý luân ma không
liên hê vói thưc tiên la lý luân suông¨
83
; 'Nguyên nhân của bênh chủ quan la:
kém lý luân, hoác khinh lý luân, hoác lý luân suông¨
84
; 'Lý luân cốt để áp
dung vao công viêc thưc tế. Lý luân ma không áp dung vao thưc tế la lý luân
suông¨
85
; 'Lý luân phải đem ra thưc hanh. Thưc hanh phải nhám theo lý
luân... Lý luân cốt để áp dung vao thưc tế. Chỉ hoc thuôc long, để loe thiên ha
thi lý luân ấy cung vô ích¨
86
... Cách nó i, cách viết của Ngưoi la lam sao cho
dân ta ai cung hiểu đưoc, nhó đưoc va lam đưoc. Vi thế, cung môt khái niêm,
môt vấn đê, nhưng vói các đối tưong ngưoi khác nhau, vói tính chất của các
hôi nghi khác nhau, Ngưoi đa có nhiêu cách khác nhau để diên đat nó.
Cuôc đoi va sư nghiêp cách mang của Ngưoi, vói di sản vô giá Ngưoi
để lai cho mai sau chứng tỏ Hô Chí Minh không chỉ la môt thiên tai tổ chức,
thưc hiên thưc tiên, ma Hô Chí Minh con la môt nha lý luân thiên tai của
Dảng Công sản Viêt Nam va của Dân tôc Viêt Nam:
83
. Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p g) trang „\†:
84
. Sđd, tâp 5, trang 233.
85
. Sđd, tâp 5, trang 234.
86
. Sđd, tâp 5, trang 235.
250
+G NgàR - d e d +1-2> Thi #a$ng l&̣@ Ka Ha%ng CC̣ng #a%n Vi!̣t Na)>
Ng"R!̃n ($i :"C$c chi$nh là ngư*̀i 8&̀" ti!n 8ã ch&$) 'ư$t #ự Th"% ng hoa%ng
8ư*̀ng lC$i cư$" nư*$c TJ$o 'ài g&̀n +22 nă) c"%a ca$ch )ạng Vi!̣t Na)> Thai
#inh n!̀n lR$ l"&̣n ca$ch )ạng )*$i c"%a Vi!̣t Na)G
Khi thưc dân Pháp nổ súng xâm lưoc Viêt Nam, triêu đinh phong kiến
Viêt Nam bac nhưoc đa đi tư nhưong bô nay đến nhưong bô khác, nhuc nha
nhất la sư nhưong bô vói thưc dân Pháp bỏi Hiêp ưóc Patanôt 1883, lam cho
Viêt Nam mất hết quyên đôc lâp dân tôc va tư do của nhân dân. Kể tư đây,
phong trao yêu nưóc của dân tôc Viêt Nam đa phát triển râm rô, rông khá́p cả
nưóc vói nhiêu khuynh hưóng khác nhau, nhưng rốt cuc đêu thất bai, vi chưa
có đưong lối cách mang khoa hoc dân đưong.
Giua luc cach mang Việt Nam đang lâm vao bê tác vê đưong lôi cứu
nưóc, Nguyên Ái Quốc la ngưoi Việt Nam yêu nước đâu tiên tim ra con
đưong cuu nưóc, cuu dân. Sau gân 10 nám bôn ba nám châu, bốn biển, tiên
hanh khao sat chu nghia thuc dân, đê quôc ở nhiêu nước tư ban va các nước
thuôc đia cua chung, đác biêt la thưc thi dân chủ tư sản trên đất Pháp, Nguyên
Ái Quốc đã sớm nhân thuc đưoc xu hướng phat triển cua thoi đai, tư bỏ lâp
trưong dân chủ tư sản để đến vói dân chủ vô sản.
Qua các tác phẩm của Ngưoi: Bản hêu sách cu$a nh+n +n in ;a,
1919, Đ!ờng (ách ,ệnh 1927, &!ơng li"nh chính trị *+̀u tiên cu$a Đa$ng
1930, phải thấy ráng, tu môt ngưoi Viêt Nam yêu nước nồng nhiệt, Ngưoi đã
bát gáp chu nghia Mac - Lênin va trở thanh ngưoi Viêt Nam công san đâu
tiên, rôi nhanh chóng trỏ thanh môt trong các lanh tu của Quốc tế Công sản.
Tu đo Ngưoi đã rut ra kêt luân: Muôn cuu nước va giai phong dân tôc không
co con đưong nao khac la con đưong cach mang vô san. Do la con đưong
cach mang dân chu tư san kiểu mới do Lênin vach ra, đát dưói sư lanh đao
của Dang Công sản Viêt Nam, nhám đanh đô đê quôc va phong kiên tay sai,
gianh đôc lâp dân tôc, thuc hiện ngưoi cay co ruông, sau đo tiên lên lam cach
mang xã hôi chu nghia, thuc hiện chu nghia Xã hôi va chu nghia Công san ở
Việt Nam. Do la đưong lôi cách mang giưong cao ngon co đôc lâp dân tôc
gá́n liên vói chu nghia xã hôi, kêt hop chu nghia yêu nước vói chu nghia quôc
tê vô sản trong sáng, kêt hop suc manh dân tôc vói suc manh thoi đai nhám
thưc hiên muc tiêu cao ca giai phong dân tôc, giai phong giai cấp va giai
phong con ngưoi.
eG HC̣c l&̣@ '&n tC̣c gă$n li!̀n ;*$i ch"% nghĩa aã hC̣ i là 8o$ng go$@ to l*$n
c"%a Ch"% tịch HC̀ Chi$ Minh ;ào Tho tàng lR$ l"&̣n c"%a ch"% nghĩa Ma$c d
S!nin
a3 HC̣c l&̣@ d tự 'o là D"R!̀n thi!ng li!ng 5&$t Tha% a&) @hạ) c"%a '&n
tC̣c
2(hông cM g[ Due hơn *Nc lập tT o9 l< *iể, ?uPt ph1t và là nội ung
lớn nh+́t) .ao trù, nh+́t của t! t!6ng %7 &h8 'inh:
Tư 1919, trong Bản hêu sách cu$a nh+n +n in ;a, gửi đến Hôi nghi
Véc-xây, Hô Chí Minh cung chính la ngưoi Viêt Nam đâu tiên đa thống nhất
hai nôi dung Dôc lâp dân tôc va Tư do của nhân dân trong lich sử Viêt Nam.
251
Tư tưỏng của Ngưoi vê cách mang giải phóng dân tôc bao gôm các
luân điểm: Uha$i *i thGo con *!ờng cách ,ạng vô sa$nH Uha$i o Đa$ng &ộng
sa$n piệt ;a, la"nh *ạoH Uha$i là s!̣ nghiệp cu$a toàn +n *!ợc th!̣c hiện trên
nền ta$ng liên ,inh côngEnôngH ;ếu th!̣c hiện chu$ *ộng và sáng tạo thì có
5ha$ n>ng th>́ng lợ i tr!ớc cách ,ạng ơ$ chính DuốcH Uha$i *!ợc th!̣c hiện .>̀ng
con *!ờng .ạo l!̣c cách ,ạng:
Dưới anh sang juận c!ơng vZ vPn *Z +n tNc v< vPn *Z thuNc *Ja cua
Lênin va tâm gưong cach mang Thang Mưoi Nga, Ngưoi đã kh•ng đinh: Chi
co chu nghia Xã hôi va chu nghia Công san mới giai phong đưoc cac dân tôc
bi ap buc va giai câp công nhân toan thê giới. Cach mang giai phong dân tôc
muôn tháng loi phai thuc hiện đưoc su liên minh chiên đâu giua vô san ở
thuôc đia với vô san ở chinh quôc. Cach mang ở thuôc đia không chi trông
cho vao kêt qua cua cach mang vô san ở chinh quôc ma phai tiên hanh song
song với cach mang ở chinh quôc, hon nua no cân phai chu đông, sáng tao va
co thể gianh tháng loi trước cách mang vô sản ỏ chính quốc. Báng tháng loi
cua minh no co thể đong gop vao su nghiệp giai phong anh em vô san ở
phưong Tây.
Quan điểm nay va tư tưỏng bao lưc cách mang nhân nghia, hoa binh,
vi loi ích của dân trên hết, cung vó i lâp trưong đê cao dân tôc nhưng không
ha thấp giai cấp của Ngưoi không chỉ la sư sang tao ma con la su phat triển ly
luân chu nghia Mac - Lênin vê cach mang giai phong dân tôc ở thuôc đia của
Chủ tich Hô Chí Minh. Nho nó, Ngưoi đã cung Dang ta đê ra va giai quyêt
đung đán nhiêu vân đê vê chiên lưoc va sach lưoc, lanh đao nhân dân đưa
cách mang Viêt Nam đên tháng loi lich su Thang Tam nám 1945. Cuôc cách
mang đa mỏ ra kỷ nguyên đôc lâp tư chủ cho dân tôc Viêt Nam, va la cuôc
cách mang gianh chính quyên nổ ra trong thoi gian ngá́n nhất, tổn thất nhỏ
nhất ma chiến thá́ng la lón nhất trong lich sử nhân loai.
Cách mang Tháng Tám thá́ng loi, thay mát cho toan dân tôc Viêt Nam,
Ngưoi trinh trong tuyên bố vói toan thế giói: 'Tất cả moi ngưoi sinh ra đêu
có quyên binh đá̉ng. Tao hóa cho ho nhưng quyên không ai có thể xâm pham
đưoc; trong nhưng quyên ấy, có quyên đưoc sống, quyên tư do va quyên mưu
câu hanh phúc... Nưóc Viêt Nam có quyên hưỏng tư do va đôc lâp, va sư thât
đa thanh môt nưóc tư do đôc lâp. Toan thể dân tôc Viêt Nam quyết đem tất cả
tinh thân va lưc lưong, tính mang va của cải để giư vưng quyên tư do, đôc lâp
ấy¨
87
. Trong các loi kêu goi toan quốc kháng chiến, Ngưoi tuyên bố: 'Miên
Nam la máu của máu Viêt Nam, la thit của thit Viêt Nam. Nam, Bá́c la môt
nha. Sông có thể can, núi có thể mon, song chân lý đó không bao gio thay
đổi¨
88
. 'Tha hy sinh tất cả chứ nhất đinh không chiu mất nưóc, không chiu
lam nô lê¨. 'Du có đốt cháy cả day Trưong Son, thi cung phải quyết tâm
đánh thá́ng giác My xâm lưoc¨
89
. 'Cuôc kháng chiến chống My cứu nưóc có
thể kéo dai 5 nám, mưo i nám, hai mưoi nám, hoác lâu hon nưa. Ha Nôi, Hải
87
. rG, Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị tuốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p „) trang BE„:
88
: rG, =*) t+̣p „) trang @„†H t+̣p B@) trang ]B†:
89
. rG, Sđd, tâp 11, trang 508; &hi$ t!̀ B\†] *ến B\†\ ;g!ời *a" nh>́c cụ, t!̀ 2tuyết t+, *ánh th>́ng
gi>̣c 'y" ?+, l!ợc9 5hoa$ng †A l+̀n trong các Th! 5hGn và các jờ i 5êu gọi ^?G, t+̣p BB và t+̣p B@_:
252
Phong va môt số thanh phố khác có thể bi tan phá, thi chúng ta cung phải
quyết tâm đánh thá́ng giác My xâm lưoc¨
90
.
'Không có gi quý hon đôc lâp tư do¨
91
la chân lý sáng ngoi thoi đai do
Ngưoi vach ra mai soi sáng cho cách mang Viêt Nam va cách mang nhân
loai.
53 HC̣c l&̣@ '&n tBc gfn li!̀n ;*$i chủ ngh`a aM hBi là nC̣i '"ng cC$t lõi>
5ao tK"̀) ;à a"R!n #"C$t c"%a tư tư*%ng HC̀ Chi$ MinhG
Nếu trong bản hêu sách cu$a nh+n +n in ;a, gửi đến Hôi nghi Véc-
xây la sư thống nhất giưa đôc lâp dân tôc vói tư do của nhân dân, thi trong
'Dưong Kách mênh¨ va trong &!ơng li"nh chính trị *+̀u tiên cu$a Đa$ng la sư
thống nhất giưa đôc lâp dân tôc vói chủ nghia xa hôi. Thi kể tư Tuyên ngôn
Độc l+̣p của nưóc Viêt Nam Dân chủ Công hoa đến các jời 5êu gọi toàn
Duốc 5háng chiến sau nay, trong tư tưỏng Hô Chí Minh la sư thống nhất giưa
đôc lâp dân tôc gá́n liên vói chủ nghia xa hôi va quyết tâm cao nhất của dân
tôc nhám giư vưng muc tiêu cao cả Dôc lâp dân tôc gá́n liên vói chủ nghia xa
hôi.
Tư tưỏng dân tôc của Ngưoi bao gôm các nôi dung co bản: Độc l+̣p E
t!̣ o là Duyền thiêng liêng .+́t 5ha$ ?+, phạ, cu$a ,ô"i +n tộcH Trong thời
*ại ngày nay) chu$ nghi"a +n tộc ch+n chính v+"n là ,ột *ộng l!̣c lớn cu$a các
+n tộcH (ết hợp nhu+̀n nhuyê"n các v+́n *ề +n tộcEgiai c+́p) *ộc l+̣p +n tộcE
chu$ nghi"a ?a" hộ i) chu$ nghi"a yêu n!ớc truyền thốngEchu$ nghi"a Duốc tế vô sa$n
trong sáng v!̀a giành *ộc l+̣p cho +n tộc ,ình) v!̀a giành *ộc l+̣p cho +n
tộc .ạnH &ác lu+̣n *iê$, cu$a ;g!ời về cách ,ạng gia$i phóng +n tộc: Ÿ̉ đó,
chủ nghia dân tôc chân chính la sư phát triển chủ nghia Mác - Lênin của Hô
Chí Minh vê các đông lưc chung của nhân loai: luôn gưong cao hai ngon co
cách mang Dôc lâp dân tôc va chủ nghia xa hôi.
Tư tưởng vê đôc lâp dân tôc gán liên với chu nghia xã hôi của Ngưoi la
tông hop nhung quan điểm chiên lưoc co y nghia chi đao lớn vê chinh tri va
ly luân, vê nhân thuc va hanh đông cua toan Dang, toan dân ta trong toan bô
tiên trinh cach mang Việt Nam. Dây la môt đong gop vê ly luân vao kho tang
cua chu nghia Mac - Lênin, vao ly luân cach mang xã hôi nói chung va cách
mang xa hô i chủ nghia nói riêng trong thoi đai ngay nay.
Suôt cuôc đoi va su nghiệp cach mang cua minh, Ngưoi chỉ có môt
'ham muôn tôt bâc la nước phai hoan toan đưoc đôc lâp, dân phai hoan toan
đưoc tu do, đồng bao ai cung co com án, ao mác, ai cung phai đưoc hoc
hanh¨
92
. Vi thế, sư nghiêp cách mang Viêt Nam la Dôc lâp dân tôc phải gá́n
liên vói chủ nghia xa hôi. Ngưoi kh•ng đinh: Dôc lâp dân tôc la điêu kiên để
xây dưng chủ nghia xa hôi, chủ nghia xa hôi la nhân tố bảo đảm cho đôc lâp
dân tôc đưoc thưc hiên môt cách triêt để. Nghia la nưóc đưoc đôc lâp thi dân
cung phải đưoc hoan toan tư do, ấm no, hanh phúc, sung sưóng.
90
. rG, Sđd, t+̣p B@) trang BAg.
91
. Sđd, t+̣p B@) trang BA\.
92
. rG, Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p „) trang B†BH t+̣p B@)
trang ]Bm:
253
=!̣ phát triê$n chu$ nghi"a 'ác E jênin cu$a %7 &h8 'inh vZ chủ nghSa ?X
hNi ơ$ piệt ;a, thê$ hiện ơ$ các *iê$, chính sau:
ThV nhPt, Báng viêc đát ra va tra loi câu hoi 'chu nghia xã hôi ỏ Viêt
Nam la gi•¨, trên co sỏ tiếp cân chủ nghia Mác - Lênin tư các phưong diên
đao đức, ván hóa, xa hôi,.. tuy vao các đố i tưong ngưoi Viêt Nam khác nhau,
các góc đô xem xét va muc đích của môi Hôi nghi khác nhau, ma Hồ Chi
Minh đưa ra nhiêu đinh nghia vê chu nghia xã hôi ở Việt Nam. Tư nhung
quan điểm cu thể khac nhau ấy cua Ngưoi vê chu nghia xã hôi ở Việt Nam,
ma Ngưoi đa xác đinh chủ nghia xa hôi ỏ Viêt Nam có 5 đác trưng bản chất.
Khi tra loi cho câu hoi 'Lam gi để co chu nghia xã hôi ở Việt Nam•¨,
Hồ Chi Minh đa xac đinh 5 muc tiêu của chủ nghia xã hôi ở Việt Nam. Các
muc tiêu nay (cả phưong diên tổng quát va cu thể ) quan hê biên chứng vói 5
đác trưng bản chất, la sư cu thể hóa 5 đác trưng bản chất của chủ nghia xa hôi ỏ
Viêt Nam.
Nhung đác trưng ban chât va muc tiêu cua chu nghia xã hôi ở Việt
Nam theo tư tưởng triết hoc Hồ Chi Minh, đa chua đung trong đo môt hệ
thông cac gia tri đác thu, ma gia tri trung tâm la con ngưoi với cac nhu câu loi
ich cua no. Con ngưoi la muc tiêu phat triển.
Chu nghia xã hôi theo Hồ Chi Minh la xã hôi cua con ngưoi, vi con
ngưoi, chê đô xã hôi đo mang ban chât dân chu, nhân đao trong tiên trinh vân
đông xã hôi loai ngưoi.
Thư$ hai> khi tra loi cho câu hoi 'Lam gi để co chu nghia xã hôi ở Việt
Nam•¨, Hồ Chi Minh đông thoi đã chi ra các đông luc phat triển cua chu
nghia xã hôi ở Việt Nam la:
'ộtF Dông luc hiểu theo nghia rông trong tư tưỏng Hô Chí Minh la su
dung đồng bô cac đon bẩy vê kinh tê, chinh tri, ván hoa, xã hôi,.. nhám kích
thích tính tích cưc của ngưoi lao đông. Ÿ̉ nghia rông, Ngưoi nhấn manh hai
nôi dung: Tính đông bô trong sử dung các đon bẩy va trinh đô, náng lưc của
đôi ngu cán bô quản lý nha nưóc trong sử dung đông bô các đon bẩy.
%aiF Dông luc hiểu theo nghia hep trong tư tưỏng Hô Chí Minh la vấn
đê con ngưoi. Dông lưc con ngưoi vói tư cách la con ngưoi công đông,
Ngưoi nhấn manh đó la Dai đoan kết toan dân tôc. Dông lưc con ngưoi vói tư
cách la con ngưoi cá nhân, Ngưoi khá̉ng đinh đó la con ngưo i mói xa hôi chủ
nghia ỏ Viêt Nam.
=!̣ phát triê$n chu$ nghi"a 'ác E jênin cu$a %7 &h8 'inh vZ con *!Qng
Du1 *N *i lên chủ nghSa ?X hNi 6 piệt ;a, thê$ hiện ơ$ nh!"ng *iê$, chính sau:
ThV nh&$t, Nếu điên đat như Mác, –ngghen va Lênin vê thoi ky quá đô
lên chủ nghia xa hôi, thi Hô Chí Minh đa chỉ ra: Viêt Nam tu môt nước nông
nghiệp lac hâu, thuôc đia va phong kiến tiên th•ng lên chu nghia xã hôi
không kinh qua phat triển tư ban chu nghia. Ngưoi khá̉ng đinh tính chất của
nó la cuôc đâu tranh môt mât môt con giưa chủ nghia xa hôi va chủ nghia tư
bản ỏ Viêt Nam.
Tư tưỏng nay vói thưc tiên đưa miên Bá́c lên chủ nghia xa hôi, Hồ Chi
Minh không chỉ trung thanh, ma đa phát triển chủ nghia Mác - Lênin trong
254
điêu kiên Viêt Nam, lam cho ly luân qua đô gian tiêp lên chủ nghia xa hôi theo
hinh thuc thu hai cua Lênin đâu tiên trở thanh hiện thuc.
ThV hai, Trong điêu kiên giáo điêu, ngưo i ta đa quên loi day của
Lênin 'Không có chủ nghia xa hôi giống nhau cho moi dân tôc, chỉ có chủ nghia
xa hôi phu hop vói tưng dân tôc¨, bá́t cả thế giói phải tuân thủ môt 'mô hinh
chủ nghia xa hôi¨, Hồ Chi Minh quan niêm chu nghia xã hôi co muc tiêu,
nguyên ly chung giông nhau, nhưng m„i nước co đác điểm lich su cu thể
khac nhau nên phưong thuc, biện phap, bước đi cach lam khac nhau. Ngưoi
nhác nhở, việc hoc tâp nhung kinh nghiệm nước ngoai la rât cân thiêt.
Nhưng Ngưoi cung nhấn manh: 'Ta không thể giống Liên Xô, vi Liên Xô có
phong tuc tâp quán khác, có lich sử đia lý khác¨
93
. Lam khác, thâm chí lam
trai với Liên Xô, ta vân la mac-xit.
Tư tưỏng nay va thưc tiên quá đô lên chủ nghia xa hôi ỏ miên Bá́c, đa
chứng minh Chủ tich Hô Chí Minh không nhưng trung thanh vói Lênin, ma
con chứng minh sư đúng đá́n, khoa hoc của tư duy đôc lâp, tư chủ, sáng tao
va đổi mói của Ngưo i.
ThV 5a, Hồ Chi Minh la ngưoi đâu tiên ở phưong Dông chu trưong
xây dưng CNXH vói nên kinh tế nhiêu thanh phân. Trong sửa sai cải cách
ruông đất, tư 1955 Ngưoi đa chủ trưong va quy đinh cho ngưoi nông dân
miên Bá́c có ruông 5ˆ. Trong lanh đao công cuôc xây dưng chủ nghia xa hôi ỏ
miên Bá́c ngay ấy, Ngưoi thưong ban vê kinh tế nhiêu thanh phân ỏ nưóc ta.
Diêu nay mô t lân nưa cho thấy Chủ tich Hô Chí Minh rất trung thanh va vân
dung sáng tao quan điểm của Lênin trong 'Chính sách kinh tế mói¨ vao Viêt
Nam. Dông thoi, quan điểm ấy cho đến nay đa va đang la môt đông lưc to lón
của công cuôc đổi mói ỏ Viêt Nam.
Thư$ tư, Hồ Chi Minh la ngưoi đâu tiên trên thế giói chu trưong chia
nho thoi ky qua đô lên chủ nghia xa hôi thanh nhiêu bước đi. Ngưoi không chỉ
ro phải chia thoi ky quá đô lên chủ nghia xa hôi thanh bao nhiêu bưóc đi, nhưng
thông qua các cách diên đat khác nhau của Ngưoi vê tiến dân lên chủ nghia xa
hôi ỏ Viêt Nam, thi cách chia nhỏ của Ngưoi la quy mô, trinh đô, tốc đô của
môi bưóc đi phải tuy thuôc vao thanh tưu của quá trinh công nghiêp hóa, hiên
đai hóa đất nưóc ỏ môi thoi ky. Công nghiêp hóa, hiên đai hóa đất nưóc la
môt trong nhưng điêu kiên tiên quyết của chủ nghia xa hôi thá́ng loi ỏ Viêt
Nam.
Thư$ nă), Xuất phát tư trinh đô rấ t thấp của Viêt Nam, ma Ngưoi đa
chỉ ra tâm quan trong to lón của quyết tâm dân tôc khi thưc hiên muc tiêu chủ
nghia xa hôi. Ngưoi tưng day, lam chủ nghia xa hôi ỏ Viêt Nam la 'kế hoach 10
phân, thi biên pháp phải 15 phân va quyết tâm phải 20¨
94
.
Thư$ #a$", Theo Hồ chi Minh muôn xây dung thanh công chu nghia xã
hôi ỏ Viêt Nam phai đam bao 4 nguyên tác: 'NtF Phai đam bao môt cach
tuyệt đôi su lãnh đao cua Dang Công san Việt Nam. %aiF Phai nâng cao trinh
đô, náng luc quan ly nha nước đôi với toan xã hôi. BaF Phai mở rông va táng
93
. Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p g) trang @@m:
94
. Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p BA) trang ]„.
255
cưong hoat đông chu đông va tich cuc có hiêu quả cua cac tô chuc chinh tri
quân chung. B0nF Phai đao tao đủ đôi ngu can bô co đu đuc, đu tai đap ung
yêu câu nhiệm vu cua lich sử.
Tư tưởng Hồ Chi Minh vê chu nghia xã hôi va con đưong quá đô lên
chu nghia xã hôi ở Việt Nam chính la chủ nghia Mác - Lênin đa Viêt Nam
hóa bỏi Hô Chí Minh.
Tư tưởng Hồ Chi Minh vê đôc lâp dân tôc gá́n liên vói chu nghia xã
hôi, nhất la tư tưỏng của Ngưoi vê chu nghia xã hôi va con đưong quá đô lên
chu nghia xã hôi ở Việt Nam đa va đang đưoc Dang ta vân dung sang tao vao
su nghiệp đôi mới hiện nay, nhám ra suc phat triển kinh tê, ván hoa lam cho
dân giau, nước manh, xã hôi công báng, dân chu, ván minh, giu vung đôc lâp
chu quyên toan ven lãnh thô, xây dung thanh công chu nghia xã hôi trên đât
nước ta, gop phân tich cuc vao cuôc đâu tranh chung cua nhân dân thê giới vi
hoa binh, đôc lâp dân tôc, dân chu va tiên bô xã hôi.
-G Tư tưởng Hồ Chí Minh ;Q H?ng CBng #?n Vi!̣t Na)> 8bc 5i4t
tKong 8iQ" Ti4n H?ng 8M nf) chính D"RQn gHa%ng CC̣ng #a%n Vi!̣t Na) c&̀)
D"R!̀n3> l< )Bt 8Ang gA@ )ới ;<o l_ l"]n a&R 'Ing 8?ng TiW" )ới của giai
cP@ cCng nh&nG
Dể bao đam cho cach mang Việt Nam đi đên tháng loi, Chu tich Hồ
Chi Minh đã khá̉ng đinh: 'Trước hêt phai co Dang cach mệnh... Dang co
vung cach mệnh mới thanh công¨.
Quan điểm nhất quán của Ngưoi vê xây dưng Dảng Công sản Viêt
Nam la: Dang vưa la ngưoi lãnh đao, vưa la ngưoi đây tó thât trung thanh của
nhân dân. Dảng Công sản Viêt Nam câm quyên tức la hiên thưc hóa nguyên
lý 'Dảng lanh đao, Dân la chủ va Dân lam chủ¨. Ngưoi nêu yêu câu phai xây
dung Dang ta thanh môt đang to lớn, manh m•, chác chán, trong sach, cach
mang triệt để. Ngưoi cung luôn nhân manh đang viên phai suôt đoi lam ngưoi
con trung thanh cua Dang, ngưoi đây tớ tân tuƒ cua nhân dân. Ngưoi đoi hoi
Dang ta môt mát phai ra suc nâng cao tri tuệ cho ngang tâm nhiệm vu lich su,
mát khac phai trau dồi đao đuc cach mang, không ngung táng cưong môi liên
hệ mau thit với nhân dân. Dang chi co thể hoan thanh su mệnh lich su cua
minh nêu biêt tâp hop, đoan kêt cac tâng lớp nhân dân trong môt mát trân dân
tôc thông nhât rông rãi chông k• thu chung va xây dung đât nước.
Trong xây dung Dang vê tư tưởng - ly luân, Ngưoi chỉ ro: '... chi co
đang nao theo ly luân cach mang tiên phong, đang cach mang mới lam nôi
trach nhiệm cach mang tiên phong¨, 'Dang muôn vung phai co chu nghia
lam côt, trong Dang ai cung phai hiểu, ai cung phai theo chu nghia ây¨, 'bây
gio hoc thuyêt nhiêu, chu nghia nhiêu, nhưng chu nghia chân chinh nhât,
chác chán nhât, cach mang nhât la chu nghia Lênin¨
95
...
Dể đat muc tiêu cach mang, Chủ tich Hồ Chi Minh cung đa chi r‹: phai
dua vao ly luân cach mang va khoa hoc cua chu nghia Mac - Lênin, phai lam
cho chu nghia Mac - Lênin trở thanh nên tang tư tưởng, kim chi nam cho moi
hanh đông cua Dang Công san Việt Nam.
95
. rG, Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p @) trang @†g:
256
Dang lây chu nghia Mac - Lênin lam côt co nghia la Dang ta nám vung
tinh thân cua chu nghia Mac-Lênin, lâp trưong, quan điểm va phưong phap
cua chu nghia Mac - Lênin, đồng thoi nám vung tinh hoa ván hoa dân tôc va
tri tuệ thoi đai vân dung sang tao vao hoan canh cu thể cua nước ta. Không
may moc, kinh viện, giao điêu.
Vi vây, trong tiêp nhân va vân dung chu nghia Mac-Lênin, Chủ tich Hồ
Chi Minh lưu y nhung điểm sau đây: Hoc tâp, nghiên cuu, tuyên truyên chu
nghia Mac - Lênin phai luôn phu hop với hoan canh va tung đôi tưong; Vân
dung phai phu hop tung hoan canh; Chu y hoc tâp, kê thua kinh nghiệm tôt
cua cac Dang công san khac, tông kêt kinh nghiệm cua minh để bô sung cho
chu nghia Mac - Lênin; Dang táng cưong đâu tranh để bao vệ su trong sang
cua chu nghia Mac-Lênin.
Lý luân xây dưng Dảng Công sản Viêt Nam của Chủ tich Hô Chí Minh
la sư trung thanh của Ngưoi vói nhưng nguyên tá́c xây dưng Dảng kiểu mói
của Lênin. Dông thoi quan điểm vê quy luât ra đoi của Dảng Công sản Viêt
Nam 'la kết quả của sư kết hop chủ nghia Mác - Lênin vói phong trao công
nhân va phong trao yêu nưóc Viêt Nam¨, quan niêm xây dưng 'Dảng Công
sản Viêt Nam không chỉ la Dảng của giai cấp công nhân ma con la Dảng của
Dân tôc, Dảng của Nhân dân Viêt Nam¨
96
la sư phát triển chủ nghia Mác -
Lênin của Ngưoi vê xây dưng Dảng Công sản trong điêu kiên mói.
hG iHo<n T=t> 8o<n T=t> 86i 8o<n T=tG Th<nh cCng> th<nh cCng> 86i
th<nh cCngj G S"]n 8iW) n\i ti=ng n<R của Chủ tịch Hồ Chí Minh là #ự T!$
thừa ;à @ha$t h"R cao nh&$t tK"R!̀n thC$ng cC$ T!$t '&n tC̣c cao c"%a '&n tC̣c Vi!̣t
Na)> ;à 8M tKở th<nh tư tưởng chk 86o chi=n lưYc a"R!n #"Et c? D"á tK7nh
cách )6ng Vi4t Na)G
Tư tưởng đai đoan kêt cua Hồ Chi Minh cung với đao đuc va nhân
cach vô cung cao thưong va trong sang cua Ngưoi đã quy tu đưoc khôi đai
đoan kêt toan dân tôc, đâu tranh vi tháng loi cua su nghiệp cach mang. Mâu
số chung của đai đoan kết trong tư tưỏng Hô Chí Minh la ý thức dân tôc va
tinh thân yêu nưóc. Vói mâu số chung nay, Ngưoi đa đoan kết đưoc moi con
dân Viêt Nam, lam nên sức manh to lón của cách mang Viêt Nam để chiến
thá́ng moi kẻ thu.
Hồ Chi Minh la ngưoi sang lâp Dang, Mát trân, Quân đôi, đồng thoi
cung la ngưoi sang lâp Nha nước Việt Nam Dân chu Công hoa - nha nước
cua dân, do dân, vi dân. Ngưoi luôn luôn coi trong ban chât giai câp công
nhân cua nha nước, va cung luôn nhân manh tinh dân tôc, tinh nhân dân sâu
sác cua nha nước. La nha yêu nước vi đai, Chu tich Hồ Chi Minh cung la nha
quôc tê chu nghia trong sang, hiện thân cua tư tưởng vê kêt hop suc manh
dân tôc va suc manh thoi đai. Ngưoi noi: Cach mệnh Việt Nam cung la môt
bô phân trong cach mệnh thê giới. Ai lam cach mệnh trên thê giới đêu la
đồng chi cua dân Việt Nam ca.
Toan bô sư nghiêp cách mang của Ngưoi, Hô Chủ tich nho kế thưa va
phát huy thanh công truyên thống quý báu của dân tôc 'sử ta day cho ta bai
96
. rG, Hô Chí Minh toàn t+̣p) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AAA) t+̣p †) trang Bm]:
257
hoc: khi nao dân ta đoan kết thi đôc lâp của nưóc ta đưoc giư vưng, khi nao
dân ta không đoan kết thi đôc lâp của nưóc ta có nguy co bi xâm pham¨
97
;
Ngưoi đánh giá đúng, đê cao sức manh va phát huy tinh thân quât cưong của
'nhân dân ta có truyên thống nông nan yêu nưóc, môi khi Tổ Quốc bi xâm
láng thi triêu ngưoi như môt xông lên phía trưóc, quyết giư gin va bảo vê đôc
lâp dân tôc¨
98
, ma luôn thưc hiên đưong lối cách mang đai đoan kết toan dân,
vói nguyên tá́c 'tin dân, dưa vao dân¨, khá̉ng đinh sức manh vô tân, vô đich
của dân: 'Dê trám lân không dân cung chiu. Khó van lân dân liêu cung
qua¨
99
, 'Doan kết, đoan kết, đai đoan kết. Thanh công, thanh công, đai thanh
công¨
100
; Va môt trong cac co sở của tư tưỏng quân su Hồ Chi Minh la lây
dân lam gôc theo phưong châm 'quân với dân như ca với nước¨
101
, 'tât ca
suc manh đêu tu dân ma ra¨
102
.
Dai đoan kêt dân tôc la môt chiên lưoc co ban, lâu dai, trong cach
mang dân tôc dân chu nhân dân, cung như trong cach mang xã hôi chu nghia.
Tư tưởng đai đoan kêt cua Hồ Chi Minh (đoan kết trong Dảng la hat nhân
lanh đao, đoan kết dân tôc la sức manh vô tân vô đich quyết đinh thá́ng loi
của cách mang Viêt Nam, đoan kết quốc tế la nhân tố bảo đảm cho sư thá́ng
loi triêt để của cách mang Viêt Nam) mãi mãi la môt suc manh lam nên moi
tháng loi cua cach mang Việt Nam.
lG m&R 'ựng Nhà nư*$c Vi!̣t Na) thành Nhà nư*$c c"%a '&n> 'o '&n
;à ;ì '&n là cC$ng hi!$n ;ĩ 8ại c"%a Ngư*̀i ;ào Tho tàng lR$ l"&̣n c"%a ch"% nghĩa
Ma$cdS!nin ;!̀ nhà nư*$cG
Tu việc nghiên cuu kÿ cac mô hinh nha nước trong lich su dân tôc
cung như trên thê giới, Ngưoi đã lua chon môt mô hinh nha nước phu hop
với thuc tê cua Việt Nam: nha nước cua dân, do dân, vi dân. T! t!6ng vZ nh<
n!3c của +n) o +n) v[ +n l< ,Nt c0ng hiYn vZ le luận v< thTc ti}n to l3n
v< *`c sbc của %7 &h8 'inh vào 5hó tàng lý lu+̣n cu$a chu$ nghi"a 'ácEjênin:
Trong tư tưởng vê xây dung nha nước kiểu mới, Hồ Chi Minh đa chi
r‹: Ban chât dân chu triệt để cua no; Su thông nhât giua ban chât giai câp
công nhân với tinh nhân dân va tinh dân tôc cua Nha nước; Kêt hop ca đao
đuc va phap luât trong quan ly xã hôi.
a_ r+y Tng ;h< n!3c thể hiện DuyZn l<, chủ của nh+n +n
Trong đấ u tranh gianh đôc lâp, Hô Chí Minh chi r‹: 'Chung ta đã hy
sinh lam kach mệnh, thi nên lam cho đên noi, nghia la lam sao kach mệnh rồi
thi quyên giao cho dân chung sô nhiêu, chớ để trong tay môt bon it ngưoi.
Thê mới khoi hy sinh nhiêu lân, thê dân chung mới đưoc hanh phuc¨
103
.
97
. rG, Sđd, t+̣p n) trang @Bm.
98
. rG, Sđd, t+̣p †) trang BmB.
99
. rG, Sđd, t+̣p B@) trang @B@.
100
. Sđd, t+̣p BA) trang n„\) n]A) †Am: T+̣p B@) trang ]Bm:
101
. Sđd, t+̣p BB) trang n]A:
102
. rG, Sđd, t+̣p „) trang BABH t+̣p ]) trang ]]) „A\:
103
. Sđd, t+̣p @) trang @mA:
258
Sau khi gianh đôc lâp, Ngưoi kh•ng đinh, 'nước ta la nước dân chu,
bao nhiêu quyên han đêu cua dân, bao nhiêu loi ich đêu vi dân... noi tom
lai, quyên hanh va luc lưong đêu ở noi dân¨
104
.
Diểm khac nhau giua nha nước ta với nha nước boc lôt đã tung tồn
tai trong lich su la ;h< n!3c của +nH ;h< n!3c o +nH ;h< n!3c v[ +n.
Moi hoat đông cua chinh quyên phai nhám muc tiêu mang lai quyên loi
cho nhân dân va lây con ngưoi lam muc tiêu phân đâu lâu dai. Trach nhiệm
cua Nha nước la nhám thoa mãn nhung nhu câu thiêt yêu cua nhân dân, ma
trước hêt la: 'Lam cho dân co án. Lam cho dân co mác. Lam cho dân co ch„
ở. Lam cho dân co hoc hanh¨
105
; 'Việc gi co loi cho dân ta phai hêt suc lam,
Việc gi co hai đên dân ta phai hêt suc tranh¨
106
Hồ Chi Minh chu y môi quan hệ giua ng!Qi chủ nha nước la nhân dân
với can bô nha nước la công .Nc cua dân, do dân bâu ra, đưoc nhân dân u…
quyên. La ngưoi phuc vu, nhưng c1n .N nh< n!3c *7ng thQi l< ng!Qi lXnh
*/o) h!3ng •n nh+n +n. &1n .N phLi vWa cM *Vc vWa cM t<i) vWa hiZn l/i
vWa ,inh: Dân la chủ va dân lam chủ nên nhân dân la ngưoi phải hiểu, phải
ná́m vưng va thưc hiên nghiêm túc các đưong lối, chủ trưong, chính sách của
Dảng va Nha nưóc.
Hồ Chi Minh la ngưoi Chu tich suôt đoi vi dân. Ngưoi tâm su: 'Ca đoi
tôi chi co môt muc đich, la phân đâu cho quyên loi cua Tô Quôc, va hanh
phuc cua nhân dân¨
107
.
._ ;hà n!ớc cu$a +n) o +n) vì +n là sT th0ng nhPt giIa .Ln chPt
giai cPp công nh+n v3i t8nh nh+n +n v< t8nh +n tNc của ;h< n!3c
Trong tư tưởng Hồ Chi Minh, Nha nước Việt Nam Dân chu Công hoa
la nha nước cua dân, do dân, vi dân nhưng tuyệt nhiên no không phai la 'nha
nước toan dân¨ hiểu theo nghia nha nước phi giai câp, ma ;h< n!3c ta ,ang
.Ln chPt giai cPp công nh+n. Quan điểm của Ngưoi la: 'Nha nước cua ta la
nha nước dân chu nhân dân dua trên nên tang liên minh công - nông, do giai
câp công nhân lãnh đao¨
108
.
Diêu nay đưoc thể hiện: Nha nước ta do Dang Công san Việt Nam lãnh
đao; Nha nước đinh hướng đưa đấ t nước đi lên chu nghia xã hôi; Nguyên tác
tô chuc va hoat đông co ban của Nha nước la nguyên tác tâp trung dân chu.
BLn chPt giai cPp công nh+n th0ng nhPt v3i t8nh nh+n +n v< t8nh +n
tNc của ;h< n!3c có cơ s6 5h1ch Duan l< 6 chŠ giai cPp công nh+n lXnh */o
;h< n!3c, ma 'quyên loi cua giai câp công nhân va nhân dân lao đông va cua
ca dân tôc la môt¨
109
. Giai câp công nhân không co loi ich nao khac loi ich
cua dân tôc, cua nhân dân va chi co giai phong dân tôc mới giai phong đưoc
giai câp công nhân môt cach triệt để.
104
. Sđd, t+̣p ]) trang †\g:
105
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;?. &Tt#) %à ;ội) @AA@) tập „) tr:B]@
106
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;?. &Tt#) %à ;ội) @AA@) tập „) tr:]m
107
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;?. &Tt#) %à ;ội) @AA@) tập „) tr:@„A
108
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;?. &Tt#) %à ;ội) @AA@) tập \) tr:]g†
109
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AA@) tập †) tr:Bm]
259
c_ T! t!6ng vZ ,Nt nh< n!3c ph1p DuyZn cu$a +n) o +n và vì +n cM
hiệu lTc ph1p le ,/nh ,ˆ l< gi1 trJ *`c sbc ca$ về lý lu+̣n và th!̣c tiê"n trong
t! t!6ng %7 &h8 'inh:
Tư tưởng đo thể hiện ở môt sô nôi dung chinh sau đây:
r+y Tng ,Nt nh< n!3c hKp ph1p) hKp hiYnF Ngay sau khi gianh chinh
quyên, Hồ Chi Minh đã thay mát Chinh phu lâm thoi đoc Tuyên ngôn *Nc
lập, tuyên bô với quôc dân đồng bao va với thê giới 5hai sinh Nha nước Việt
Nam Dân chu Công hoa. Nho đo, Chinh phu Lâm thoi co đia vi hop phap va
Tuyên ngôn *Nc lập trở thanh môt ván ban phap ly nôi tiêng.
Sau đo, Ngưoi bát tay xây dung Hiên phap dân chu, tô chuc Tổng
tuyển cử với chê đô phô thông đâu phiêu, thanh lâp U… ban du thao Hiên
phap cua Nước Việt Nam Dân chu Công hoa. &h8nh phủ hKp hiYn la do nhân
dân bâu ra. Chính phủ ấy mói co đây đu tư cach va hiệu luc trong việc giai
quyêt cac vân đê đôi nôi va đôi ngoai.
;hà n!ớc pháp Duyền nh+n +n là hoạt *ộng DuLn le nhà n!3c pha$i
.wng %iYn ph1p) Uh1p luật v< ch- trọng *!a ph1p luật v<o cuNc s0ngF Theo
Hồ Chi Minh, dân chu đich thuc bao gio cung đi liên với k… cưong, ph‚p
nước. Moi quyên dân chu cua ngưoi dân phai đưoc thể chê hoa báng hiên
phap va phap luât; va ngưoc lai, hệ thông phap luât phai đam bao cho quyên
tu do, dân chu cua ngưoi dân đưoc tôn trong trong thuc tê.
Ngưoi đác biệt quan tâm va co công lớn trong su nghiệp lâp hiên, lâp
phap cua nước ta. Ngưoi luôn chám lo hoan thiện hệ thông phap luât dân chủ
nhân dân.
Theo Ngưoi, công bô luât mới chi la bước đâu, phai tuyên truyên giao
duc lâu dai mới thuc hiện luât đưoc tôt. Phai đưa phap luât vao đoi sông môt
cach sâu rông. Phải 'lam sao cho nhân dân biêt hưởng quyên dân chu, biêt
dung quyên dân chu cua minh, dam noi, dam lam¨
110
. Phap luât phai x‚t xu
công báng, nghiêm minh, 'phai th•ng tay trung tri nhung k• bât liêm, bât ky
k• ây ở đia vi nao, lam nghê gi¨
111
.
Trong ;hà n!ớc cu$a +n) o +n và vì +n *Ni ngc c1n .N) công chVc
pha$i *ủ *Vc v< *u$ t<iF Hồ Chi Minh luôn luôn đê cao vi tri, vai tro cua đôi
ngu can bô, công chuc. Ngưoi coi can bô noi chung 'la cai gôc cua moi công
việc¨, 'muôn việc thanh công hay thât bai đêu do can bô tôt hay k‚m¨
112
.
Nhung tiêu chuẩn cua đôi ngu can bô, công chuc ma Ngưoi quan tâm
xây dung la: Tuyệt đôi trung thanh với cach mang; Háng hai, thanh thao công
việc, gioi chuyên môn, nghiệp vu; Phai co môi liên hệ mât thiêt với nhân dân.
Hồ Chi Minh hiểu r‹ xu hướng quan liêu hoa kho tranh khoi cua bô
may nha nước, nên Ngưoi luôn nhác nhở công chuc nha nước phai gân dân,
trong dân, không đưoc 'lên mát quan cach mang¨ với dân, phai láng nghe y
kiên va chiu su kiểm soat cua nhân dân. Chi co tri tuệ va long dân mới co thể
lam cho chinh quyên trở nên manh m•, sang suôt.
110
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AA@) tập B@) tr:@@n
111
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AA@) tập ]) tr:†„B
112
. Hồ Chi Minh to<n tập) ;hà ?u+́t .a$n &hính trị Duốc gia) %à ;ội) @AA@) tập ]) tr:@mn:
260
_ ;hà n!ớc cu$a +n) o +n và vì +n là pha$i ?+y Tng nh< n!3c
trong s/ch) vIng ,/nh) ho/t *Nng cM hiệu DuL: Theo tư tưỏng Hô Chí Minh
nha nưóc ấy phải *Z ph€ng v< 5hbc phục nhIng tiêu cTc trong ho/t *Nng của
;h< n!3c nhưF Dác quyên, đác loi; Tham ô, lãng phi, quan liêu; Tư tung,
chia r•, kiêu ngao. Phải t>ng c!Qng t8nh nghiê, ,inh của ph1p luật i *ôi
v3i *4y ,/nh gi1o ục */o *Vc c1ch ,/ng:
Hồ Chi Minh đã kêt hop môt cach nhuân nhuyên giua quan ly xã hôi
báng phap luât với phat huy nhung truyên thông tôt đep trong đoi sông công
đồng ngưoi Việt Nam đưoc hinh thanh qua hang ngan nám lich su. 'Ph‚p tri
nước¨ cua Hồ Chi Minh la kêt hop ca 'phap tri¨ va 'đuc tri - nhân tri¨; 'phap
tri¨ rât nghiêm khác, công minh va 'đuc tri - nhân tri¨ cung rât tinh ngưoi,
bao dung, thâu tinh đat ly.
Thuc tê đo cho thây ráng, Hồ Chi Minh la môt nha lâp phap sác sao,
đồng thoi la môt nha hanh phap nghiêm minh. Phap quyên trong tư tưởng cua
Ngưoi la ph1p DuyZn nh+n nghSa rât đác sác.
pận ụng t! t!6ng %7 &h8 'inh vZ +n chủ v< ?+y Tng nh< n!3c của
+n) o +n và v[ +n vao việc xây dung nên dân chu va Nha nước kiểu mới
ở nước ta hiện nay, Nha nưóc ta đa va đang tâp trung vao nhưng viêc cân lam
ngay la: Nha nưóc phải bảo đảm quyên lam chủ thât sư của nhân dân; Phải
kiên toan bô máy hanh chính nha nưóc, lam cho Nha nưóc ta thưc sư la Nha
nưóc pháp quyên XHCN có hiêu lưc pháp lý manh me; Phả i táng cưo ng hon
nư a sư la nh đa o củ a Dả ng Cô ng sả n Viê t Nam đố i vó i Nha nưó c.
.G Chủ tịch Hồ Chí Minh> l< )Bt tKong những ng"R!n thủ D"Ec gia
KPt hi=) của th= giới 8C̀ng th*̀i nhà 8ạo 8ư$c họcG
Ngưoi chi r‹: Dao đuc la cai gôc cua ngưoi cach mang. Ngưoi cach
mang phai co đao đuc cach mang lam nên tang mới hoan thanh đưoc nhiệm
vu cach mang v• vang. Tư tưởng đao đuc Hồ Chi Minh la môt thể thông nhât
giua đao đuc với chinh tri, đao đuc với tai náng, giua noi va lam, giua đao
đuc cach mang va đao đuc đoi thưong.
Hô Chí Minh la tâm gưong đao đức cách mang sáng ngoi. Suôt cuôc
đoi va su nghiệp cach mang cua minh, vân đê đao đuc cach mang luôn đưoc
Ngưoi quan tâm ở vi tri hang đâu. Dao đuc ma Chu tich Hồ Chi Minh quan
tâm va day công vun đá́p cho dân tôc Viêt Nam la đao đuc suôt đoi vi hanh
phuc nhân dân.
La nha đao đức hoc, Ngưo i có nhiêu tác phẩm chuyên vê đao đức. Các
tác phẩm đao đức tiêu biểu của Ngưoi la =!$a *ô$i lối là, việc - 1947, Đạo
*!́c cách ,ạng - 1955 va 1958, ;+ng cao *ạo *!́c cách ,ạng DuǴt sạch chu$
nghi"a cá nh+n - 1969, ui chúc - 1965, 1967, 1968.
Ngưoi đê ra nhung chuẩn muc đao đuc cu thể phu hop với yêu câu,
nhiệm vu, trach nhiệm cua tung đôi tưong ngưoi Việt Nam. p3i thiYu niên
nhi *7ng, la nám điêu Bác day
113
. pới thanh niên l< ng!Qi chủ t!ơng lai của
113
. rG, Sđd, Tập „) trang „@B:
261
*Pt n!3c) Ngưoi có sáu loi khuyên
114
. p3i Du+n *Ni v< công an, Ngưoi quy
đinh 12 điêu k… luât
11‚
. p3i *Lng viên, Ngưoi nhân manh bốn chuẩn muc
11—
.
p3i c1n .N công chVc nh< n!3c) Ngưoi quy đinh 6 điêu nên lam va 6
điêu nên tranh
117
để can bô công chuc Nha nước phai la công bôc cua dân,
đây tớ trung thanh cua nhân dân. p3i gi1o viên, Bac day phai la tâm gưong 4
mát. p3i *Ni ngc y) .1c sy", Bac day 'lưong y như tu mâu¨. v.v.
Nhung chuẩn muc đao đuc chung, co ban va phô câp đôi với moi
ngưoi do Ngưoi quy đinh co thể khai quat lai la: Trung với nước, hiêu với
dân; Có long yêu thưong con ngưoi; Cân, kiệm, liêm, chinh, chi công, vô tư;
Có tinh thân quôc tê trong sang, thu… chung.
Trong tinh cu thể, chi tiêt vê nhung chuẩn muc đao đuc cach mang,
Ngưoi quy đinh đung cho tung đôi tưong ngưoi, nganh nghê, giới tinh, lua
tuôi, va nhung chuẩn muc chung co y nghia co ban mang tinh phô câp cua
đao đuc con ngưoi mới xã hôi chu nghia ở Việt Nam đưoc Hồ Chi Minh quy
đinh con thể hiện ca trên ba binh diện: p3i tT ,[nh phLi rPt nghiê, 5hbc; p3i
ng!Qi phLi thật sT 5hoan ung) *N l!Kng; p3i công việc phLi tận t+,) tận
lTc.
Trước Cach mang Thang Tam, chuẩn muc đao đuc đưoc Ngưoi đát lên
hang đâu la vi đôc lâp cua Tô Quôc. Sau Cach mang Thang Tam, môi quan
tâm hang đâu vê chuẩn muc đao đuc cua Ngưoi la liêm chinh chi công vô tư,
chám lo cung phung loi ich cua nhân dân.
Ngưoi quy đinh 12 tư cach cua Dang chân chinh cach mang va cán
dán: 'Muôn cho Dang đưoc vung bên, Mưoi hai điêu đo chớ quên điêu
nao¨
11”
. Vê đao đuc cach mang cua Dang chân chinh, Ngưoi viêt: 'j€ng
,[nh chk .iYt v[ ĐLng) v[ TO Du0c) v[ *7ng .<o th[ ,[nh sˆ tiYn *Yn chŠ ch8
công vô t!¨
11˜
. Ngưoi cung quy đinh 6 điêu vê tư cach va 6 điêu vê bôn phân
cua đang viên
120
. Œ đo, Ngưoi nhác nhở, phLi luôn l< 5iểu ,•u cho Dufn
ch-ng trong ,ọi công việc. 'u+n ch-ng *7ng l€ng) việc g[ ccng l<, *!Kc:
u+n ch-ng 5hông ủng hN) việc g[ l<, ccng 5hông nên¨
121
.
Ngưoi kêu goi: ''Ši c1n .N) *Lng viên phLi *`t lKi 8ch của c1ch
,/ng) của ĐLng) của nh+n +n lên trên hYt) tr!3c hYt. Phai kiên quyêt qu‚t
sach chu nghia ca nhân, nâng cao đao đuc cach mang, bồi dưõng tư tưởng tâp
thể, tinh thân đoan kêt, tinh tô chuc va tinh k… luât. UhLi *i s+u *i s1t thTc tY)
gfn gci Dufn ch-ng) thật sT tôn trọng v< ph1t huy DuyZn l<, chủ tập thể của
nh+n +n¨
122
.
Trước khi đi gáp Cu Cac Mac, Cu Lênin, Ngưoi cán dán, sau khi cuôc
khang chiên chông Mÿ cuu nước hoan toan tháng loi, 'tr!3c tiên l< chknh
114
. rG, Sđd, Tập ]) trang Bg]EBg†.
115
. rG, Sđd, Tâp 11, trang 350.
116
. Xem Sđd, Tập \) Trang @g]:
117
. rG, Sđd, Tập ]) Trang „A\.
118
. rG, Sđd, Tập ]) Trang @]A:
119
. rG, Sđd, Tập ]) Trang @]BE@]n:
120
. rG, Sđd, Tập ]) Trang @†]E@††:
121
. rG, Sđd, Tập ]) Trang @\n:
122
. rG, Sđd, Tập B@) Trang „n\.
262
*0n l/i ĐLng) l<, cho ,Ši *Lng viên) ,Ši *o<n viên) ,Ši chi .N *Zu ra sVc
l<, tr€n nhiệ, vụ ĐLng giao phM cho ,[nh) to<n t+,) to<n e phục vụ nh+n
+n¨
123
.
Tư tưởng đao đuc Hồ Chi Minh la môt bô phân rât quan trong trong Tư
tưởng Hồ Chi Minh, co suc sông mãnh liệt, đã sớm đi vao nhân dân, đưoc
nhân dân tiêp nhân. Cung với tư tưởng đao đuc, tư tưởng nhân ván Hồ Chi
Minh la môt đong gop co gia tri vao triêt hoc vê con ngưoi cua chu nghia
Mac - Lênin.
n!$t l"&̣ n: Ngay nay, su nghiệp đôi mới ở nước ta đang đứng trưóc
nhưng thách thức to lón tư bối cảnh quốc tế va trong nưóc, công tác lý luân
của Dảng ta vi thế không phải không có nhưng khó khán nhất đinh, thi việc
nghiên cuu, hoc tâp, bao vệ, vân dung va phat triển tư tưởng Hồ Chi Minh
vao thuc tê cuôc sông cang trỏ nên tối cân thiết va rất quan trong. Dác biêt,
noi gưong va lam theo nha lý luân thiên tai Hô Chí Minh la nhiệm vu quan
trong, câp bach trong công tac chinh tri, tư tưởng, ly luân cua toan Dang, toan
dân tôc ta hiên nay.
Kỷ niêm 120 nám ngay sinh của Chủ tich Hô Chí Minh, nhin lai sư
phát triển của nên lý luân cách mang mói của Viêt Nam do Hô Chí Minh sáng
lâp, chúng ta thât tư hao: Tư tưởng Hồ Chi Minh ngay nay đa la di sản vô giá
không chỉ của dân tôc Viêt Nam, ma con la của chung nhân loai. Trai qua moi
biên đông thoi cuôc, tư tưởng Hồ Chi Minh cang chung to gia tri va suc sông
mãnh liệt. Tư tưởng Hồ Chi Minh la sư kết tinh tinh hoa cua dân tôc Việt
Nam va trí tuê của thoi đai mai mai soi sáng cho cách mang Viêt Nam va góp
phân to lón đinh hưóng sư phát triển của nhân loai...
123
. rG, Sđd, Tập B@) Trang ]An:
263

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->