P. 1
Giaotrinh co hoc ket cau 2

Giaotrinh co hoc ket cau 2

|Views: 14,650|Likes:
Được xuất bản bởibugabooo

More info:

Published by: bugabooo on Sep 21, 2009
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/01/2014

pdf

text

original

BÔ XÂY DUNG TRUÒNG CAO ÐANG XÂY DUNG NAM ÐINH

Giáo vien: TRÂN XUÂN MINH KHOA XAY DJNG
Tài lieu dia co hoc kêt câu II
(Duoc luu tai website: http://www.ks¸tranminh. user.by)
1
GIÁO TRINH
CO HOC KET CÁU II
C H!C K$T C'U II Page 1
CH)NG 5: TÍNH H* SIÊU T+NH B.NG PH)NG PHÁP L/C
ß1. KHÁI NI*M V0 H* SIÊU T+NH - B1C SIÊU T+NH

I. H2 siêu t5nh:
1. 78nh ngh5a: H siêu t$nh là nh'ng h mà ch) v+i các ph(,ng trình cân
b.ng t$nh h1c không thôi thì ch(a 34 36 xác 38nh toàn b: các ph;n l<c và n:i l<c
trong h. Nói cách khác, 3ó là h b=t bi?n hình và có liên k?t th@a.
2. Ví d:: Xét h trên hình (H.5.1a)
- PhBn h BC là t$nh 38nh vì có th6
xác 38nh 3(Cc ngay n:i l<c b.ng các
ph(,ng trình cân b.ng t$nh h1c.
- PhBn h AB ch(a th6 xác 38nh
3(Cc ph;n l<c ch) b.ng các ph(,ng trình
cân b.ng t$nh h1c (4 ph;n l<c V
A
, H
A
, M
A
,
V
B
nh(ng ch) có 3 ph(,ng trình) nên cDng ch(a th6 xác 38nh 3(Cc n:i l<c.
VEy theo 38nh ngh$a, h 3ã cho là h siêu t$nh.
II. Tính ch<t c?a h2 siêu t5nh:
1. Tính ch<t 1:
N:i l<c, bi?n dFng và chuy6n v8 trong h siêu t$nh nói chung là nhG h,n so
v+i h có cùng kích th(+c và t;i tr1ng tác dHng.
H t$nh 38nh H siêu t$nh













8
2
max
ql
M = , y
max
= y
C
=
EJ
ql
4
384
5

12
2
max
ql
M = , y
max
= y
C
=
EJ
ql
4
384
1


2. Tính ch<t 2: Trong h siêu t$nh có xu=t hin n:i l<c do các nguyên nhân:
bi?n thiên nhit 3:, chuy6n v8 c(Ing bJc c4a các gKi t<a và do ch? tFo, lLp ráp
không chính xác gây ra.
a. Nguyên nhân biAn thiên nhi2t BC:
H t$nh 38nh H siêu t$nh






H.5.1c
8
2
ql

l/2
A
l/2
C
q
M
B
12
2
ql
12
2
ql
EJ
8
2
ql
M
H.5.1b
q
A
B
C
l/2 l/2
EJ
H.5.1d
A
B
t
2

t
1

(t
2
> t
1
)
V
B
= 0
V
A
= 0
H
A
= 0
V
B
A
B
P
V
A
H
A
M
A
H.5.1a
A
H.5.1e
B
t
1
t
2
(t
2
> t
1
)
M
A
¹ 0

C H!C K$T C'U II Page 2
Các liên k?t không ngMn c;n bi?n
dFng c4a dBm nên không làm xu=t
hin ph;n l<c và n:i l<c
Các liên k?t tFi A, B ngMn c;n bi?n
dFng c4a dBm nên làm xu=t hin
ph;n l<c và n:i l<c.
b. Nguyên nhân chuyEn v8 cGHng bJc c?a các gLi tMa:
H t$nh 38nh H siêu t$nh








Các liên k?t kh:ng ngMn c;n
chuy6n v8 tFi gKi B nên dBm ch) b8
nghiên 3i mà không bi?n dFng nên
không làm xu=t hin ph;n l<c và
n:i l<c
Các liên k?t tFi A, B có xu h(+ng
ngMn c;n chuy6n v8 tFi gKi C làm cho
dBm b8 uKn cong do 3ó làm xu=t hin
ph;n l<c và n:i l<c
c. Nguyên nhân chA tNo, lOp ráp không chính xác:(H.5.1h)
DBm t$nh 38nh AB n?u 3(Cc ráp
thêm thanh CD vào sN trO thành h siêu
t$nh. N?u thanh CD do ch? tFo hHt 1 3oFn
D thì khi ráp vào, nó sN b8 kéo dãn ra 3Png
thQi dBm AB sN b8 uKn cong nên sN làm
phát sinh ph;n l<c và n:i l<c trong h.
3. Tính ch<t 3:
N:i l<c trong h siêu t$nh phH thu:c
vào 3: cJng c4a các c=u kin trong h (EJ,
FF, GF…)
*Nhn xét: H siêu t$nh ch8u l<c tKt
h,n h t$nh 38nh.
III. BQc siêu t5nh:
1. 78nh ngh5a: BEc siêu t$nh là sK các liên k?t th@a t(,ng 3(,ng v+i liên k?t
loFi 1 ngoài sK liên k?t cBn thi?t 36 cho h b=t bi?n hình. Ký hiu n
2. Cách xác B8nh:
Có th6 sR dHng các công thJc liên h gi'a sK l(Cng các mi?ng cJng và các
liên k?t gi'a chúng trong phBn c=u tFo hình h1c c4a h 36 xác 38nh.
n = T + 2K + 3H + C – 3D (Cho h b=t kS có nKi 3=t)
n = T + 2K + 3H – 3(D - 1) (Cho h b=t kS không nKi 3=t)
n = D – 2M + C (Cho h dàn có nKi 3=t)
n = D – 2M + 3 (Cho h dàn không nKi 3=t)
Ví d$: Xác 38nh bEc siêu t$nh c4a h trên hình (H.5.1i & H.5.1j)






H.5.1f
H
A
= 0
V
A
= 0
A
B
V
B
= 0
D
H.5.1g
A
V
A
¹ 0
C
D
B
V
B
¹ 0
V
C
¹ 0
H.5.1h
A
V
A
¹ 0
B
D
V
B
¹ 0
C
D
V
C
¹ 0
H.5.1i
1 2 3
4
5
6
H.5.1j
C H!C K$T C'U II Page 3
- H trên hình (H.5.1i) có n = 0 + 2.0 + 3.0 + 6 – 3.1 = 3
- H trên hình (H.5.1j) có n = 11 – 2.6 + 3 = 2.
Cách phân tích các chu vi kín c?a h2:
Xét 1 chu vi hO trên hình (H.5.1k). Uây là h t$nh 38nh.






- N?u nKi chu vi 3ó b.ng 1 liên k?t thanh (H.5.1l) thì h thu 3(Cc là h siêu
t$nh bEc 1 (n = 1).
- N?u nKi chu 3ó b.ng 1 liên k?t kh+p (H.5.1m) thì h thu 3(Cc là h siêu
t$nh bEc 2 (n = 2)
- N?u nKi chu vi 3ó b.ng m:t liên k?t hàn (H.5.1n) thì h thu 3(Cc có bEc
siêu t$nh b.ng 3 (n = 3). H lúc này còn 3(Cc g1i là chu vi kín.
Phân tích ng(Cc lFi ta th=y 1chu vi kín có bEc siêu t$nh b.ng 3, n?u thêm vào
1 kh+p 3,n gi;n thì bEc siêu t$nh sN gi;m 3i 1. VEy n?u g1i V là sK chu vi kín, K là
sK liên k?t kh+p 3,n gi;n c4a h thì bEc siêu t$nh c4a h 3(Cc tính b.ng công thJc:
n = 3V – K (5-1)
Ví d$: Xác 38nh bEc siêu t$nh c4a các h cho trên hình vN bên d(+i.






- H trên hình (H.5.1o) có n = 3.1 – 0 = 3
- H trên hình (H.5.1p) có n = 3.2 – 5 = 1
- H trên hình (H.5.1u) có n = 3.3 – 7 = 2
- H trên hình (H.5.1v) có n = 3.4 – 0 = 12

Chú ý: CBn quan nim trái 3=t là 1
chu vi hO (mi?ng cJng t$nh 38nh) trong
bi6u thJc (5 - 1)
N?u quan nim h gPm 4 chu vi kín
nh( trên hình vN (H.5.1x) thì bEc siêu t$nh
c4a h n = 12. Uây là quan nim sai vì trái
3=t tFo thành 1 chu vi kín. Quan nim h
gPm 3 chu vi kín nh( trên hình (H.5.1y) là
quan nim 3úng. Và n = 3.3 – 0 = 9





1
1
k
P P P P P P
H.5.1k
H.5.1l
H.5.1m
P P
MVI HÀN
H.5.1n
H.5.1o
H.5.1p
H.5.1v
H.5.1u
H.5.1x H.5.1y
C H!C K$T C'U II Page 4
ß2. NRI DUNG CSA PH)NG PHÁP L/C
I. H2 cI bVn c?a phGIng pháp lMc:
H c, b;n c4a ph(,ng pháp l<c là h 3(Cc suy ra t@ h 3ã cho b.ng cách loFi
bG m:t sK hay t=t c; các liên k?t th@a.
+ N?u loFi bG t=t c; các liên k?t th@a thì h c, b;n sN là h t$nh 38nh. (th(Qng
sR dHng cách này)
+ N?u loFi bG m:t sK các liên k?t th@a thì h c, b;n là h siêu t$nh bEc th=p
h,n.
Yêu c&u: H c, b;n ph;i là h b=t bi?n hình và nên thuEn tin cho vic tính
tính toán.
Ví d$: LEp h c, b;n ph(,ng pháp l<c c4a h siêu t$nh trên hình (H.5.2.1)
H 3ã cho có bEc siêu t$nh n = 3. V+i h c, b;n là t$nh 38nh có th6 3(Cc tFo
nh( trên các hình (H.5.2.2abc)


(…)


Nhn xét: V+i m:t h siêu t$nh 3ã cho, có th6 có vô sK h c, b;n 3(Cc tFo ra.
II. H2 phGIng trình cI bVn c?a phGIng pháp lMc:
Khi tính h siêu t$nh, ta không tính tr<c ti?p trên h 3ó mà tính h c, b;n c4a
nó. Tuy nhiên, h c, b;n và h ban 3Bu là có s< khác nhau. U6 h c, b;n làm vic
giKng h siêu t$nh ban 3Bu c4a nó ta cBn so sánh và bY sung thêm các 3iZu kin.
Ta 3i so sánh h siêu t$nh (H5.2.3) và h c, b;n c4a nó (H5.2.4)
H siêu t$nh H c, b;n











-TFi D tPn tFi các ph;n l<c {V
D
, H
D
, M
D
}.
-TFi D không tPn tFi chuy6n v8
-TFi D không tPn tFi ph;n l<c
-TFi D nói chung là tPn tFi chuy6n v8
{Dx
D
, Dy
D
, Dj
D
}
VEy 36 cho h c, b;n làm vic giKng h siêu t$nh ban 3Bu thì trên h c, b;n
cBn:
+ U[t thêm vào D các l<c (X
1,
X
2
, X
3
) t(,ng 3(,ng thay th? (H
D
, V
D
, M
D
).
+ Thi?t lEp 3iZu k8ên chuy6n v8 tFi D do (X
1,
X
2
, X
3
, P) gây ra b.ng không:
ï
î
ï
í
ì
= D
= D
= D
0 ) , , , (
0 ) , , , (
0 ) , , , (
3 2 1
3 2 1
3 2 1
P X X X
P X X X y
P X X X x
D
D
D
j

H.5.2.1 H.5.2.2a H.5.2.2b H.5.2.2c
H.5.2.3
P
B C
D A
M
D

H
D

V
D

H.5.2.4
A
X
3

X
2

X
1

D
B
P
C
C H!C K$T C'U II Page 5
T'ng quát: Cho h siêu t$nh ch8u các nguyên nhân: t;i tr1ng (P), bi?n thiên
nhit 3: (t), chuy6n v8 c(Ing bJc tFi các gKi t<a (Z) và ch1n h c, b;n b.ng cách
loFi bG n liên k?t th@a. U6 h c, b;n làm vic giKng h siêu t$nh ban 3Bu, trên h c,
b;n cBn:
+ U[t thêm các l<c (X
1,
X
2
,....., X
n
) t(,ng Jng v8 trí và ph(,ng các liên k?t b8
loFi bG, có chiZu tùy ý. Nh'ng l<c này ch(a bi?t và gi' vai trò \n sK.
+ Thi?t lEp 3iZu kin chuy6n v8 t(,ng Jng v8 trí và ph(,ng các liên k?t b8
loFi bG do các nguyên nhân (X
1,
X
2
..... X
n,
P, t, Z) = 0 (chính xác h,n là b.ng nh(
trên h siêu t$nh ban 3Bu). UiZu kin này có th6 vi?t d(+i dFng:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= D
= D
= D
0 ) , , , ,... , (
.....
0 ) , , , ,... , (
0 ) , , , ,... , (
2 1
2 1 2
2 1 1
Z t P X X X X
Z t P X X X X
Z t P X X X X
n n
n
n
(5-2)
H (5-2) g1i là h ph(,ng trình c, b;n c4a ph(,ng pháp l<c.
*Chú ý:
- N?u tFo h c, b;n b.ng
cách loFi bG liên k?t gi'a mi?ng
cJng và mi?ng cJng thì trên h c,
b;n ph;i 3[t vào nh'ng c[p l<c
l<c tr<c 3Ki nhau tFi các liên k?t b8
loFi bG và 3iZu kin chuy6n v8
chính là chuy6n v8 t(,ng 3Ki gi'a
2 ti?t din 2 bên liên k?t b8 loFi bG b.ng không. Ví dH h c, b;n (H.5.2.6) c4a h
trên hình (H.5.2.5)
- Tr(Qng hCp liên k?t trong h ch8u chuy6n v8 c(Ing bJc và khi tFo h c,
b;n ta loFi bG liên k?t này. Ví dH xét h siêu t$nh trên hình (H.5.2.7) và h c, b;n
c4a nó trên hình (H.5.2.8).







Lúc này chuy6n v8 tFi B theo ph(,ng X
1
sN b.ng chuy6n v8 c(Ing bJc. H
ph(,ng trình c, b;n sN là:
DX
1
(X
1
, P, t, Z) = -a.
L=y d=u âm tr(+c a khi X
1
ng(Cc chiZu chuy6n v8 c(Ing bJc.
- CDng trong tr(Qng hCp chuy6n v8 c(Ing bJc nh(ng n?u tFo h c, b;n b.ng
cách bG liên k?t này, ví dH h c, b;n tFo trên hình (H.5.2.9).
Có th6 xem 3ây là tr(Qng hCp loFi bG liên k?t gi'a mi?ng cJng và mi?ng
cJng nên trên h c, b;n ta 3[t thêm c[p X
1
. Dù r.ng tFi ti?t din b8 cLt m, n có tPn
tFi chuy6n v8 do liên k?t b8 chuy6n v8 c(Ing bJc nh(ng chuy6n v8 t(,ng 3Ki c4a
chúng theo ph(,ng X
1
v]n b.ng không nên h ph(,ng trình c, b;n:
DX
1
(X
1
, P t, Z) = 0
X
1

H.5.2.9
A
(t, Z)
B
P
n
m
X
1

X
1

H.5.2.7
P
(t, Z)
a
A
B
H.5.2.8
A
(t, Z)
B
P
H.5.2.5
P
H.5.2.6
P
X
1

X
1

X
2

X
2

X
3

X
3

C H!C K$T C'U II Page 6
III. H2 phGIng trình chính tOc c?a phGIng pháp lMc:
Xét ph(,ng trình thJ k c4a h ph(,ng trình c, b;n:
DX
k
(X
1
, X
2
.... X
n
, P, t, Z) = 0
Áp dHng nguyên lý c:ng tác dHng, khai tri6n:
DX
k
(X
1
) + DX
k
(X
2
) + ... DX
k
(X
n
) + DX
k
(P) + DX
k
(t)+ DX
k
(Z) = 0
G1i d
km
là chuy6n v8 t(,ng Jng v+i v8 trí và ph(,ng X
k
do riêng X
m
= 1 gây
ra trên h c, b;n, ta có:
DX
k
(X
m
) = d
km
.X
m
G1i D
kp
, D
kt
, D
kZ
lBn l(Ct là chuy6n v8 t(,ng Jng v8 trí và ph(,ng X
k
do riêng
P, t, Z gây ra trên h c, b;n, ta có:
DX
k
(P) = D
kP
, DX
k
(t) = D
kt
, DX
k
(Z) = D
kZ

Cho m = n , 1 và thay t=t c; vào, ta 3(Cc:
d
k1
X
1
+ d
k2
X
2
+ ...+ d
kn
X
n
+ D
kP
+ D
kt
+ D
kZ
= 0
Cho k = n , 1 ta 3(Cc h ph(,ng trình:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= D + D + D + + +
= D + D + D + + +
= D + D + D + + +
0 ...
.....
0 ...
0 ...
2 2 1 1
2 2 2 2 2 22 1 21
1 1 1 1 2 12 1 11
nz nt nP n nn n n
z t P n n
z t P n n
X X X
X X X
X X X
d d d
d d d
d d d
(5-3)

H ph(,ng trình (5-3) g1i là h ph(,ng trình chính tLc c4a ph(,ng pháp l<c
v+i các \n sK (X
1
,X
2
,...X
n
).
Trong 3ó:
d
kk
g1i là h sK chính, d
kk
> 0
d
km
(k ¹ m) g1i là h sK phH, d
km
= d
mk

D
kp
, D
kt
, D
kZ
là các sK hFng t< do.
IV. Xác B8nh các h2 sL c?a h2 phGIng trình chính tOc:
Nh( 3ã nói trong phBn h ph(,ng trình chính tLc, ý ngh$a c4a các h sK và
các sK hFng t< do là chuy6n v8 trên h c, b;n do các nguyên nhân t(,ng Jng gây ra.
VEy vic xác 38nh chúng là 3i th<c hin bài toán tìm chuy6n v8.
1. H2 sL chính và ph::(d
km
)
+ TrFng thái "m": tính h c, b;n ch8u nguyên nhân X
m
= 1. Xác 38nh n:i l<c
m M ,
m
m Q N ,
+ TFo trFng thái "k": 3[t l<c P
k
= 1 t(,ng Jng ph(,ng và v8 trí c4a l<c X
k

trên h c, b;n. Xác 38nh n:i l<c k M ,
k
k Q N , . Áp dHng công thJc Maxwell-Morh:
d
km
=
å
ò
å
ò
å
ò
+ + ds
Q
Q ds
EF
N
N ds
E
M
M
m
k
m
k
m
k
GF
. .
J
. n (5-4)
N?u cho phép áp dHng phép "nhân bi6u 3P" Vêrêxaghin:
d
km
= ) )( ( ) )( ( ) )( (
k m
k m k m Q Q N N M M + + (5-5)
2. SL hNng tM do:
a. Do tVi trWng: (D
kp
)
+ TrFng thái "m": Tính h c, b;n ch8u t;i tr1ng. Xác 38nh n:i l<c:
o
P
o
P
o
P
Q N M , ,
+ TFo trFng thái "k": t(,ng t< lúc xác 38nh d
km.
C H!C K$T C'U II Page 7
Áp dHng công thJc Maxwell-Morh:
D
kP
=
å
ò
å
ò
å
ò
+ + ds
Q
Q ds
EF
N
N ds
E
M
M
o
P
k
o
P
k
o
P
k
GF
. .
J
. n (5-6)
N?u cho phép áp dHng phép "nhân bi6u 3P" Vêrêxaghin:
D
kP
= ) )( ( ) )( ( ) )( (
o
P m
o
P
m
o
P
m Q Q N N M M + + (5-7)
b. Do biAn thiên nhi2t BC (D
kt
):
+ TrFng thái "m": là h c, b;n ch8u nguyên nhân bi?n thiên nhit 3:. N?u h
c, b;n là t$nh 38nh, nguyên nhân này sN không gây ra n:i l<c. Công thJc thi?t lEp
d(+i 3ây ch) xét cho tr(Qng hCp này.
+ TrFng thái "k": t(,ng t< lúc xác 38nh d
km

Áp dHng công thJc Maxwell-Morh:

å
ò
å
ò
+ - = D ds N t ds M t t
h
k
cm
k
m m kt
a
a
) (
1 2
(5-8)
Trong tr(Qng hCp a, h, t
2m
, t
1m
, t
cm
= const trên t@ng 3oFn thanh thì:

å å
W + W - = D ) ( ) ( ) (
1 2
k
cm
k
m m kt
N t M t t
h
a
a
(5-9)
Ý ngh$a cH th6 và d=u c4a các 3Fi l(Cng, xem trong ch(,ng chuy6n v8.
c. Do chuyEn v8 cGHng bJc c?a các gLi tMa: (D
kz
)
- TrFng thái "m": là h c, b;n ch8u nguyên nhân là chuy6n v8 c(Ing bJcc4a
các gKi t<a. N?u h c, b;n là t$nh 38nh, nguyên nhân này không gây ra n:i l<c.
Công thJc thi?t lEp d(+i 3ây ch) xét cho tr(Qng hCp này.
- TrFng thái "k": t(,ng t< khi xác 38nh d
km
, nh(ng ch) xác 38nh jk R .
Áp dHng công thJc Maxwell-Morh:
D
kZ
=
j
jk
Z R .
å
- (5-10)
Ý ngh$a cH th6 và d=u c4a các 3Fi l(Cng, xem trong ch(,ng chuy6n v8.
*Chú ý: N?u l<c X
k
l=y b.ng 1 thì có th6 l=y X
k
thay th? cho P
k
= 1 khi tFo
trFng thái "k" 36 xác 38nh các h sK.
V. Cách tìm nCi lMc trong h2 siêu t5nh:
a. Cách tính trMc tiAp:
Sau khi gi;i h ph(,ng trình chính tLc xác 38nh các \n sK X
k
(k = n , 1 ), ta
xem chúng nh( các ngoFi l<c tác dHng lên h c, b;n cùng v+i các nguyên nhân tác
dHng lên h siêu t$nh ban 3Bu. Gi;i h c, b;n ch8u các nguyên nhân này sN tìm 3(Cc
các n:i l<c c4a h. Vì h c, b;n th(Qng là h t$nh 38nh nên có th6 sR dHng các
ph(,ng pháp 3ã quen bi?t 36 tìm n:i l<c.
b. Cách áp d:ng nguyên lý cCng tác d:ng:
Xét 1 3Fi l(Cng nghiên cJu S nào 3ó (n:i l<c, ph;n l<c, chuy6n v8, bi6u 3P
n:i l<c...). Theo cách tính tr<c ti?p nói trên, ta có th6 thay th? vic xác 38nh S trên
h siêu t$nh b.ng cách xác 38nh 3Fi l(Cng S trên h c, b;n ch8u nguyên nhân tác
dHng lên h siêu t$nh ban 3Bu và các l<c X
k
3Png thQi tác dHng.
S = S(X
1
, X
2
,... X
n
, P, t, Z )
Áp dHng nguyên lý c:ng tác dHng:
S = S(X
1
) + S(X
2
) + ... S(X
n
) + S(P) + S(t) + S(Z)
G1i k S là 3Fi l(Cng S do riêng X
k
= 1gây ra trên h c, b;n, ta có:
S(X
k
) = k S .X
k

C H!C K$T C'U II Page 8
G1i
o
Z
o
t
o
P
S S S , , lBn l(Ct là 3Fi l(Cng S do riêng P, t, Z gây ra trên h c, b;n,
th? thì:
S(P) =
o
P
S , S(t) =
o
t
S , S(Z) =
o
Z
S
Cho k = n , 1 thay t=t c; vào ta 3(Cc:
o
Z
o
t
o
p n
n S S S X S X S X S S + + + + + = . ...... . .
2
2
1
1 (5-11)
Chú ý:
- UFi l(Cng S có th6 3(Cc xác 38nh ngay n?u có s_n k S ,
o
Z
o
t
o
P
S S S , ,
- N?u 3Fi l(Cng S là ph;n l<c hay n:i l<c và h c, b;n là t$nh 38nh thì các 3Fi
l(Cng
o
Z
o
t
o
P
S S S , , sN không tPn tFi.
Sau 3ây ta sN vEn dHng bi6u thJc (5-11) 36 vN các bi6u 3P n:i l<c.
a. BiEu BX mômen uLn (M):
UKi v+i nh'ng h dBm và khung gPm nh'ng thanh th`ng, trong các b(+c tính
toán trung gian, ng(Qi ta th(Qng bG qua ;nh h(Ong c4a l<c d1c và l<c cLt 3?n
chuy6n v8. Do 3ó, khi xác 38nh các h sK ng(Qi ta không vN các bi6u 3P (Q), (N) mà
ch) vN bi6u 3P mômen (M). Trong nh'ng tr(Qng hCp này, bi6u 3P mômen c4a h
3(Cc vN theo bi6u thJc (5-11) là tin lCi nh=t. Thay 3Fi l(Cng S b.ng bi6u 3P (M) ta
3(Cc:
) ( ) ( ) ( ). ......( ). ( ). ( ) (
2
2
1
1
o
Z
o
t
o
p n
n M M M X M X M X M M + + + + + = (5-12)
b. BiEu BX lMc cOt (Q):
Nh( phân tích trên, sN không thuân
lCi n?u vN bi6u 3P (Q) theo bi6u thJc (5-
11). Sau 3ây sN trình bày cách vN bi6u 3P
l<c cLt theo bi6u 3P (M) 3ã vN. U6 tin lCi
cho vic áp dHng, ta 3i thi?t lEp công thJc
tYng quát xác 38nh l<c cLt O 2 3Bu 1 3oFn
thanh th`ng ab tách ra t@ h ch8u t;i tr1ng
phân bK liên tHc h(+ng theo 1 ph(,ng b=t
kS và có qui luEt b=t kS nh( trên hình vN
(H.5.2.10)
T;i tr1ng tác dHng 3(Cc mô t; trên
(H.5.2.10). Trong 3ó q, M
tr
, M
ph
3ã bi?t,
Q
tr
, N
tr
, Q
ph
, N
ph
ch(a bi?t, gi; thi?t có
chiZu d(,ng theo v8 trí ng(Qi quan sát nhìn
sao cho t;i tr1ng phân bK q h(+ng xuKng.
T@ các 3iZu kin cân b.ng mômen v+i 3i6m b và a, ta suy ra:
a w l a
a w m a
cos . cos
cos . cos
q
tr ph
ph
q
tr ph
tr
l
M M
Q
l
M M
Q
-
-
=
+
-
=
(5-13)
Trong 3ó:
w
q
: là hCp l<c c4a t;i phân bK q trên 3oFn thanh ab.
ll, ml: lBn l(Ct là kho;ng cách t@ hCp l<c w
q
3?n 3Bu trái và ph;i c4a thanh
ab theo ph(,ng n.m ngang.
N?u t;i tr1ng tác dHng lên thanh ab là phân bK 3Zu:
M
ph
N
ph
Q
ph
M
tr
Q
tr
N
tr
H.5.2.10
a
l
q
b
w
q
ll ml
a
C H!C K$T C'U II Page 9
q = const thì w
q
= ql,
2
1
= = m l
Thay vào bi6u thJc (5-13)

a a
a a
cos
2
1
cos
cos .
2
1
cos
ql
l
M M
Q
ql
l
M M
Q
tr ph
ph
tr ph
tr
-
-
=
+
-
=
(5-14)
N?u trên 3oFn thanh ab không ch8u t;i tr1ng: q = 0 thì w
q
= 0. Thay vào bi6u
thJc (5-13):
a cos
l
M M
Q Q
tr ph
ph tr
-
= = (5-15)
Sau khi xác 38nh 3(Cc l<c cLt t@ hai 3Bu mai 3oFn thanh cDng chính là tFi
các ti?t din 3[c tr(ng, ti?n hành vN bi6u 3P l<c cLt d<a vào dFng 3(Qng c4a nó nh(
trong phBn vN bi6u 3P n:i l<c c4a h t$nh 38nh.
c. BiEu BX lMc dWc:
CDng t(,ng t< cho bi6u 3P (Q), bi6u 3P l<c d1c (N) 3(Cc vN b.ng cách suy
ra t@ bi6u 3P l<c cLt. Cách th<c hin nh( sau:
Tách và xét cân b.ng hình chi?u cho mai nút c4a h sao cho tFi mai nút có
không quá 2 l<c d1c ch(a bi?t. Khi kh;o sát cân b.ng, ngoài t;i tr1ng tác dHng lên
nút còn có n:i l<c tFi các 3Bu thanh quy tH vào nút bao gPm: mômen uKn (3ã bi?t
nh(ng không cBn quan tâm), l<c cLt (3ã bi?t, l=y trên bi6u 3P l<c cLt), l<c d1c (ch(a
bi?t, gi; thi?t có chiZu d(,ng)
Ngoài ra, khi xác 38nh l<c d1c cDng có th6 vEn dHng mKi quan h gi'a l<c
d1c tFi hai 3Bu thanh t@ 3iZu kin c4a thanh 3(Cc vN trên hình (H.5.2.10).
a w sin .
q
tr ph
N N + = (5-16)
T@ ph(,ng trình (5-16) cho th=y n?u trên 3oFn thanh không ch8u t;i tr1ng
ho[c t;i tr1ng tác dHng vuông góc v+i trHc thanh thì l<c d1c tFi 2 3Bu sN b.ng nhau
và cùng gây kéo ho[c gây nén.
Sau khi xác 38nh 3(Cc l<c d1c tFi 2 3Bu mai 3oFn thanh, ti?n hành vN bi6u 3P
l<c d1c nh( trong phBn vN bi6u 3P n:i l<c c4a h t$nh 38nh.

CÁC VÍ DY V0 PH)NG PHÁP L/C
Ví d$ 1: VN các bi6u 3P n:i l<c trên hình (H.5.2.11). Cho bi?t 3: cJng trong
thanh 3Jng là EJ, trong thanh ngang là 2EJ. Ch) xét ;nh h(Ong c4a bi?n dFng uKn.
1. BEc siêu t$nh:
n = 3V - K = 3.1 - 2 = 1









H.5.2.12
X
1
X
1
= 1
H.5.2.13
3
1 M
3
H.5.2.11
4m
q = 1,2T/m
P = 2T
A
B
C D
3
m

C H!C K$T C'U II Page 10
2. H c, b;n và h ph(,ng trình chính tLc:
- H c, b;n: tFo trên hình vN (H.5.2.12)
- H ph(,ng trình chính tLc:
0
1 1 11
= D +
p
X d
3. Xác 38nhcác h sK c4a h ph(,ng trình chính
tLc:
- VN các bi6u 3P ) ( ), ( 1
o
p
M M : (H.5.2.13 & 14)
J
36
3 . 4 . 3 .
J 2
1
2 . 3 .
3
2
.
2
3 . 3
.
EJ
1
) ).( ( 1 1
11
E E
M M = +
ú
û
ù
ê
ë
é
= = d
J
6 , 45
3 . 4 , 2 . 4 .
3
2
2
4 . 6
J 2
1
6 .
3
2
.
2
3 . 3
.
EJ
1
) ).( ( 1
1
E E
M M
o
p p
=
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + = = D
Thay vào ph(,ng trình chính tLc:
0 266 , 1
36
6 , 45
0
J
6 , 45
.
J
36
1 1
< - =
-
= ® = + X
E
X
E

4. VN các bi6u 3P n:i l<c:
a. Mômen: ) ( ). ( ) (
1
1
o
p
M X M M + =
1
1 ). ( X M : l=y tung 3: trên bi6u 3P ) ( 1 M nhân
v+i giá tr8 X
1
= -1,266. D=u "-" có ngh$a là ta ph;i 3Yi
d=u c4a tung 3: sau khi nhân vào. K?t qu; trên hình vN
(H5.2.15). Sau 3ó l=y tYng 3Fi sK các tung 3: trên 2
bi6u 3P
1
1 ) ( X M và ) (
o
p
M sN 3(Cc bi6u 3P (M). K?t qu;
trên hình vN (H.5.2.16)
b. L<c cLt: U(Cc vN b.ng cách suy ra t@ (M)
- Trên 3oFn AC: q = 0
733 , 0 1 .
3
0 2 , 2
cos =
-
=
-
= = a
l
M M
Q Q
tr ph
ph tr

- Trên 3oFn BD: q = 0
266 , 1 1 .
3
0 8 , 3
cos =
-
=
-
= = a
l
M M
Q Q
tr ph
ph tr

- Trên 3oFn CD: q = const

9 , 0 4 . 2 , 1 .
2
1
1 .
4
) 2 , 2 ( 8 , 3
cos
2
1
cos = +
- -
= +
-
= a a ql
l
M M
Q
tr ph
tr

9 , 3 4 . 2 , 1 .
2
1
1 .
4
) 2 , 2 ( 8 , 3
cos
2
1
cos - = -
- -
= -
-
= a a ql
l
M M
Q
tr ph
ph

D<ng các tung 3: v@a tính và vN bi6u 3P (Q) nh( trên hình vN (H5.2.17)
c. L<c d1c: Suy ra t@ các bi6u 3P l<c cLt: (Q)
- Tách nút C:
ê
ë
é
- = - = ® = S
- = - = ® = S
9 , 0 0
266 , 1 0
1 2
2 1
Q N Y
P Q N X

- Tách D:
H.5.2.14
2,4
6
6
o
P
M
H.5.2.15
1
1 ) ( X M
3,8 3,8
N
1

N
2

Q
2
= 0,733
Q
1
= 0,9
P = 2
C
H.5.2.19
C H!C K$T C'U II Page 11
ê
ë
é
- = - = ® = S
- = - = ® = S
9 , 3 0
266 , 1 0
3 4
4 3
Q N Y
Q N X

N
1
giKng N
3
theo quan h l<c d1c tFi 2 3Bu
mai 3oFn. Suy ra l<c d1c tFi A và C theo N
2
và N
4
.
K?t qu; bi6u 3P (N) 3(Cc vN trên hình vN
(H5.2.18)









Ví d$ 2: VN các bi6u 3P n:i l<c c4a h trên hình vN (H.5.2.21). Cho bi?t 3:
cJng trong thanh 3Jng là 2EJ, trong các thanh ngang là EJ. Ch) xét 3?n ;nh h(Ong
c4a bi?n dFng uKn.










1. BEc siêu t$nh:
n = 3V - K = 3.2 - 4 = 2
2. H c, b;n và h ph(,ng trình chính tLc:
- H c, b;n: tFo trên hình vN.(H.5.2.22)
- H ph(,ng trình chính tLc:
î
í
ì
= D + +
= D + +
0
0
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
P
P
X X
X X
d d
d d

3. Xác 38nh các h sK c4a h ph(,ng trình chính tLc:
-VN các bi6u 3P ) ( ), ( ), ( 2 1
o
p
M M M







-Xác 38nh các h sK:
D
N
3

N
4

Q
4
= 1,266
Q
3
= 3,9
H.5.2.20
3m
H.5.2.21
A
P = 2T
q = 1,2T/m
B
C
3m
D
H.5.2.22
X
2
X
1

4
m

H.5.2.16
2,2
2,4
3,8
H.5.2.17
Q
3,9
1,266
0,9
0,733
(T)
(T.m)
M
H.5.2.18
0,9
(T)
N
3,9
1,266
H.5.2.23
X
1
= 1 X
2
= 1
1 M
2 M
H.5.2.24
3
3
3
3
3 3
H.5.2.25
1,35
5,4
13,4
o
P
M
C H!C K$T C'U II Page 12
J
27
3 . 4 . 3 .
J 2
1
3 .
3
2
.
2
3 . 3
.
J
1
) )( ( 1 1
11
E E E
M M = + = = d
J
27
) )( (
J
18
3 . 4 . 3 .
J 2
1
) )( (
11
2 2
22
2 1
21 12
E
M M
E E
M M
= = =
- = - = = =
d d
d d

J
4 , 56
3 . 4 .
2
4 , 5 4 , 13
.
J 2
1
) )( ( 1
1
E E
M M
o
P P
=
+
= = D
J
55 , 68
2
3
. 35 , 1 . 3 .
3
2
.
J
1
3 .
3
2
.
2
3 . 4 , 5
.
J
1
) )( (
1
2
2
E E E
M M
P
o
P P
- = + - D - = = D
Thay vào h ph(,ng trình chính tLc sau khi 3ã bG 3i EJ d(+i m]u sK:
î
í
ì
= - + -
= + -
0 55 , 68 . 27 . 18
0 4 , 56 . 18 . 27
2 1
2 1
X X
X X
Gi;i ra 3(Cc
î
í
ì
> =
< - =
0 063 , 2
0 713 , 0
2
1
X
X

4. VN các bi6u 3P n:i l<c:
a. Mômen: ) ( ). ( ). ( ) (
2 2 1 1
o
P
M X M X M M + + =
K?t qu; th6 hin trên hình vN (H.5.2.28)
b. L<c cLt: Suy ra t@ bi6u 3P (M)
- Trên 3oFn BC: q = 0
® 713 , 0 1 .
3
0 139 , 2
- =
- -
= =
Ph tr
Q Q
- Trên 3oFn AC: q = 0
® 2 1 .
4
) 072 , 5 ( 928 , 2
=
- -
= =
Ph tr
Q Q
- Trên 3oFn CD: q = const.
537 , 1 1 . 3 . 2 , 1 .
2
1
1 .
3
789 , 0 0
= +
-
=
tr
Q
063 , 2 1 . 3 . 2 , 1 .
2
1
1 .
3
789 , 0 0
- = -
-
=
ph
Q
K?t qu; vN bi6u 3P l<c cLt th6 hin trên hình vN (H.5.2.29)
c. L<c d1c (N):Suy ra t@
bi6u 3P (Q)
* Tách và xét cân b.ng
B.
* Tách và xét cân b.ng
C.
Sau 3ó suy ra l<c d1c tFi
các 3Bu thanh còn lFi và vN 3(Cc bi6u 3P (N) nh( trên hình vN (H.5.2.31).








H.5.2.26
2,139
1
1 ) ( X M
2,139
H.5.2.27
6,189
6,189
6,189
2
2 ) ( X M
P = 2T
B
Q
1
= 0,713
N
1
V
B

H.5.2.30a
Q
4
= 2
H.5.2.30b
C
N
4

N
3

N
2
= 2
Q
2
= 0,713 Q
3
= 1,537
5,072
H.5.2.28
2,139
2,928
1,35
M
0,789
(T.m)
2
H.5.2.29
2,063
1,537
(T)
Q
0,713
H.5.2.31
2
2,25
N
(T)
C H!C K$T C'U II Page 13
Ví d$ 3:VN các bi6u 3P n:i l<c trên hình vN (H.5.2.32).
SK liu: a = 1,2.10
-5
.C
-1
; thanh ngang có 3: cJng 2EJ, h = 0,4m; thanh 3Jng
là EJ, h = 0,3m; EJ = 1080T.m
2













1. BEc siêu t$nh:
n = 3K - V = 3.2 - 4 = 2
2. H c, b;n và h ph(,ng trình chính tLc:
- H c, b;n: tFo trên hình vN (H.5.2.33).
- H ph(,ng trình chính tLc:
î
í
ì
= D + +
= D + +
0
0
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
t
t
X X
X X
d d
d d

3. Xác 38nh các h sK c4a h ph(,ng trình chính tLc:
-VN các bi6u 3P ) ( ), ( ), ( ), (
2 2 1 1
N M N M
K?t qu; th6 hin trên các hình vN (H.5.2.34 ® H.2.2.37)
J
5 , 31
3 . 3 . 3 .
EJ 2
1
2 . 3 .
3
2
.
2
3 . 3
.
J
1
) )( (
J
25 , 6
J 4
27
3 .
2
3 . 3
.
J 2
1
) )( (
J
36
3 . 4 . 3 .
J
1
2 . 3 .
3
2
.
2
3 . 3
.
J 2
1
) )( (
2 2
22
2 1
21 12
1 1
11
E E
M M
E E E
M M
E E E
M M
= +
ú
û
ù
ê
ë
é
= =
-
= - = - = = =
= +
ú
û
ù
ê
ë
é
= =
d
d d
d












) ( . . ) ( ) (
1 1 1 2 1
N t M t t
h
c t
W S + W - S = D a
a
=
H.5.2.38
0,199
1
1) ( X M
0,199
0,199
H.5.2.39
0,447
0,447
0,447
2
2 ) ( X M H.5.2.36
X
2
= 1
3
3
3
3
2 M
X
2
= 1
2 N
H.5.2.37

1
H.5.2.32
3m
A B
C D
F E
10
O
C
20
O
C
20
O
C
20
O
C
40
O
C
H.5.2.33
X
1
X
2
3
m
3
m
H.5.2.34
X
1
= 1
1 M
3
3
3
3
H.5.2.35
1 N
3
3
X
1
= 1
3
3
10
O
C
C H!C K$T C'U II Page 14
00135 , 0 5 , 112 )
2
3 . 3
)( 40 20 (
4 , 0
)
2
3 . 3
)( 20 10 (
4 , 0
- = - = + - + - - = a
a a

) ( . . ) ( ) (
2 2 1 2 2
N t M t t
h
c t
W S + W - S = D a
a

00396 , 0 330 ) 3 . 1 .(
2
20 10
. )
2
3 . 3
)( 20 10 (
3 , 0
) 3 . 3 )( 20 10 (
4 , 0
- = - =
+
+ - + - = a a
a a

Thay vào h ph(,ng trình chính tLc:

ï
î
ï
í
ì
= - -
-
= - -
0 00396 , 0
J
5 , 31
.
J
25 , 6
0 00135 , 0
J
25 , 6
.
J
36
2 1
2 1
X
E
X
E
X
E
X
E
Thay EJ = 1080 vào, gi;i ra
î
í
ì
=
=
148 , 0
0663 , 0
2
1
X
X

4. VN bi6u 3P n:i l<c:
a. Mômen:
2 2 1 1
). ( ). ( ) ( X M X M M + =
b 3ây ) ( ), ( ), (
o
Z
o
t
o
P
M M M không tPn tFi
K?t qu; th6 hin trên hình vN (H.5.2.40)
b. Bi6u 3P l<c cLt và l<c d1c: t(,ng t< ví dH tr(+c. K?t qu; trên hình vN
(H.5.2.41 & H.5.2.42).
* Chú ý: b 3ây có th6 vN ngay bi6u 3P (N) b.ng cách:
2 2 1 1
). ( ). ( ) ( X N X N N + =












Ví d$ 4:VN các bi6u 3P n:i l<c c4a h cho trên hình vN (H.5.2.43).
Cho bi?t 3: cJng trong các thanh ngang là EJ, thanh 3Jng là 2EJ và EJ =
1080T.m
2
, D
1
= 0,03m, D
2
= 0,02m, j = 0,005radian








1. BEc siêu t$nh: n = 3V - K = 3.2 - 4 = 2
2. H c, b;n và h ph(,ng trình chính tLc:
- H c, b;n: tFo trên hình vN.(H5.2.44)
- H ph(,ng trình chính tLc:
H.5.2.40
0,248
0,199
0,199
0,447
0,447
(T.m)
M
H.5.2.41
Q
(T)
0,066
0,066
0,149 0,149
0,066
H.5.2.42
N
(T)
0,149
0,066
3m 3m
B
H.5.2.43
C
A
D
3
m
D
1
D
2

j
H.5.2.44
X
2
X
1

X
1
C H!C K$T C'U II Page 15
[ ] [ ] 015 , 0 02 , 0 . 0 05 , 0 . 3 . . .
2 2 2 2
= + - - = D + - = S - = D
D A j jZ Z
R R Z R j
î
í
ì
- = D - = D + +
= D + +
03 , 0
0
1 2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
Z
Z
X X
X X
d d
d d

3. Xác 38nh các h sK c4a h ph(,ng trình chính tLc:
-VN ) )( (
2 1
M M , xác 38nh các
jk
R . Xem hình (H.5.2.45 & H.5.2.46).









J
5 , 22
) )( (
J
5 , 13
3 . 3 . 3 .
J 2
1
) )( (
J
5 , 22
3 . 3 . 3 .
J 2
1
3 .
3
2
.
2
3 . 3
.
J
1
) )( (
2 2
22
2 1
21 12
1 1
11
E
M M
E E
M M
E E E
M M
= =
= = = =
= + = =
d
d d
d

[ ] [ ] 005 , 0 02 , 0 . 1 005 , 0 . 3 . . .
2 1 1 1 1
- = + - - = D + - = S - = D
D A j j Z
R R Z R j

Thay
vào h ph(,ng trình chính tLc:
ï
î
ï
í
ì
- = + +
= - +
03 , 0 015 , 0 .
J
5 , 22
.
J
5 , 13
0 005 , 0 .
J
5 , 13
.
J
5 , 22
2 1
2 1
X
E
X
E
X
E
X
E

4. VN bi6u 3P n:i l<c:
- Bi6u 3P momen:
2 2 1 1
). ( ). ( ) ( X M X M M + =
- Bi6u 3P l<c cLt (Q) và l<c d1c (N): vN giKng
các ví dH tr(+c. K?t qu; trên hình vN (H.5.2.50 &
H.5.2.51).














H.5.2.49
10,8
3,6
7,2
M
(T.m)
H.5.2.50
3,6
6
H.5.2.51
2,4
(T)
Q
N
(T)
H.5.2.47
7,2
1
1 ) ( X M
2
2 ) ( X M
H.5.2.48
10,8
X
1
= 1
H.5.2.45
X
1
= 1
R
A1
= 3
R
D1
= 1
1 M
3
X
2
= 1
H.5.2.46
R
A2
= 3
R
D2
= 0
2 M
3
3
C H!C K$T C'U II Page 16
ß3. XÁC 7ZNH CHUY[N VZ TRONG H* SIÊU T+NH

I. Nguyên tOc chung:
Công thJc tính chuy6n v8 Maxwell-Morh là công thJc tYng quát áp dHng cho
c; h t$nh 38nh và h siêu t$nh. Trong công thJc này, ta ph;i tính h v+i 2 trFng thái:
-TrFng thái "m": là trFng thái ban 3Bu c4a h.
-TrFng thái "k": 3(Cc tFo ra b.ng cách 3[t l<c P
k
= 1 t(,ng Jng v+i v8 trí và
ph(,ng chuy6n v8 O trên s, 3P tính ban 3Bu c4a h.
Ch`ng hFn, 36 xác 38nh chuy6n v8 ngang tFi C c4a h trên hình H.5.3.1
- b trFng thái "m" ta tính h siêu t$nh ban 3Bu (H.5.3.2)
- b trFng thái "k" ta tính h siêu t$nh 3ó 1 lBn n'a do P
k
= 1gây ra (H.5.3.3)







Sau khi tính gi;i n:i l<c, th<c hin công thJc Morh ho[c nhân bi6u 3P
Vêrêxaghin sN 3(Cc k?t qu;.
Nhn xét:Ta ph;i tính h siêu t$nh 2 lBn, khKi l(Cng tính toán n[ng nZ.
II. Cách s] d:ng h2 cI bVn:
Không m=t tính tYng quát, ta phân tích cho bài toán xác 38nh chuy6n v8 c4a
h trên hình (H.5.3.1). Gi; sR ch1n h c, b;n c4a nó trên hình (H.5.3.4). (X
1
, X
2
,
X
3
) là nghim c4a h ph(,ng trình chính tLc.
Khi gi;i h trên hình (H.5.3.1)
b.ng h c, b;n trên hình (H.5.3.4)
thì 2 h này là t(,ng 3(,ng nhau.
Ngh$a là n:i l<c, bi?n dFng và
chuy6n v8 c4a 2 h là nh( nhau. Ta
thR 3i tìm chuy6n v8 trên h c, b;n.
U6 tìm chuy6n v8 trên hình (H.5.3.4),
O trFng thái "m" ta cDng cBn ph;i gi;i
tìm X
1
, X
2
, X
3,
ngh$a

là t(,ng 3(,ng
v+i trFng thái "m" trên hình
(H.5.3.2). Tuy nhiên O trFng thái "k" 3(Cc tFo ra trên (H.5.3.5) thì tính khá dd dàng
vì là h t$nh 38nh. Lúc này, n:i l<c O trFng thái “k” 3(Cc ký hiu:
o
k
o
k
o
k Q N M , ,

VEy, khi tính chuy6n v8 trong h siêu t$nh, ta tFo trFng thái k trên h c, b;n
thay vì trên h siêu t$nh ban 3Bu. Bi6u thJc Maxwell-Morh trong tr(Qng hCp h
ch8u các nguyên nhân (P, t, Z):

ò ò
ò ò ò
S + - S + S -
- S + S + S = D
ds N t ds M t t
h
Z R
ds
E
Q Q
ds
E
N N
ds
E
M M
o
k cm
o
k m m jm
o
jk
m
o
k m
o
k m
o
k
km
a
a
u
) (
J F J
1 2
(5-17)
H.5.3.1
A
B
C
P
D
H.5.3.2
P
(M
m
)
"m"
H.5.3.3
P
k
= 1
) ( k M
"k"
A
X
1

H.5.3.4
C
P
B
X
2

X
3

D
o
k M
H.5.3.5
"k"
P
C H!C K$T C'U II Page 17
N?u cho phép áp dHng "nhân bi6u 3P" Vêrêxaghin và các 3Fi l(Cng a , h, t
2m
,
t
1m
, t
cm
= const trên t@ng 3oFn:
) )( ( ) )( ( ) )( (
m
o
k
m
o
k m
o
k
km
Q Q N N M M + + = D
) ( ) ( ) (
1 2
o
k cm
o
k m m
N t M t t
h
W S + W - S + a
a
(5-18)
Ý ngh$a c4a các 3Fi l(Cng, xem O ch(,ng chuy6n v8 c4a h thanh.
* Chú ý:
- Các 3Fi l(Cng xác 38nh O trFng thái "k" có ký hiu ch) sK không kèm theo là
bi6u th8 cho vic tFo trên h c, b;n.
- Vì có nhiZu cách tFo h c, b;n nên trFng thái "k" sN có nhiZu s, 3P tính, ta
nên ch1n h c, b;n 36 tFo sao cho vic tính toán và nhân bi6u 3P 3(Cc dd dàng.
Ví d$: -VN các bi6u 3P n:i l<c và xác 38nh chuy6n v8 3Jng tFi k (H.5.3.6).
Cho a = 1,2.10
-5
(
o
C
-1
), 3: cJng chKng uKn trong thanh ngang là 2EJ, trong
thanh 3Jng là EJ; chiZu cao thanh ngang là h = 0,4m; thanh 3Jng là h = 0,3m; EJ =
1080T.m
2
; D
1
= 0,02m; D
2
= 0,03m. Ch) xét ;nh h(Ong c4a bi?n dFng uKn.
1. BEc siêu t$nh: n = 3V - K = 3.2 - 5 = 1










2. H c, b;n và h ph(,ng trình chính
tLc:
- H c, b;n: tFo trên hình vN.(H.5.3.7)
- H ph(,ng trình chính tLc:
03 , 0
1 1 1 1 11
= D + D + D +
Z t p
X d
3. Xác 38nh các h sK c4a h ph(,ng
trình chính tLc:
-VN ) ( ), ( ), (
1 1
o
p
M N M , xác 38nh các
1 j
R .
J
9
2 . 3 .
3
2
.
2
3 . 3
.
J 2
1
) )( (
1 1 11
E E
M M =
ú
û
ù
ê
ë
é
= = d
J
05 , 4
3 .
2
1
. 7 , 2 . 3 .
3
2
.
J 2
1
) )( (
1 1
E E
M M
o
p p
= = = D
) ( . . ) ( ) (
1 1 1 2 1
N t M t t
h
c t
W S + W - S = D a
a

)
2
3 . 3
)( 40 20 (
4 , 0
)
2
3 . 3
)( 20 10 (
4 , 0
- - + - - =
a a

00135 , 0 5 , 112 - = - = a

3m
D
1

A
3m
H.5.3.6
B
C
3
m

D
2

D
40
o
C


20
o
C

10
o
C

20
o
C

k
1,5m
q = 2,4T/m
H.5.3.7
X
1

2
0
1
1
X
1
=1
H.5.3.9
H.5.3.8
X
1
= 1
3 3
1 M
1
0
2
H.5.3.10
o
P
M
2,7
C H!C K$T C'U II Page 18
[ ] [ ] 04 , 0 02 , 0 . 2 . .
1 1 1 1
- = - = D - = S - = D
c jm j t
R Z R
Thay vào: 03 , 0 04 , 0 00324 , 0
J
05 , 4
J
9
1
= - - = +
E E
X

Thay EJ và gi;i X
1
= 8,339 > 0
4. VN các bi6u 3P n:i l<c:
a. Mômen: ) ( ). ( ) (
1 1
o
p
M X M M + =
L<c cLt và l<c d1c: T(,ng t< các ví dH trên. K?t qu; th6 hiên trên hình vN
(H.5.3.12 & H.5.3.13).








5. Xác 38nh chuy6n v8 3Jng tFi k:
- TrFng thái "m": Bi6u 3P mômen (M
m
) 3ã vN O trên.
- TrFng thái "k": vN ) ( ), (
o
k
o
k
N M trên 1 h c, b;n ch1n nh( trên hình (H.5.3.14
& H.5.3.15)







- Xác 38nh chuy6n v8 3Jng tFi k:
[ ]
0 ) ( 839 , 0
4 , 0
5 , 22
005 , 0
J
036 , 7
)
2
3 . 75 , 0
)( 40 20 (
4 , 0
03 , 0 . 05 , 0 02 , 0 . 5 , 0
2
017 , 25
.
2
3 . 75 . 0
.
J 2
1
) ( ) ( ) ( ) )( (
1 2
> = - - =
- + + - - =
W S + W - S + S - =
mm
E
E
N t M t t
h
Z R M M y
o
k cm
o
k m m jm
o
jk m
o
k k
a
a
a
a












H.5.3.14
0,5 0,5
P
k
= 1
0,75
o
k M
0
H.5.3.15
o
k N
P
k
= 1
H.5.3.11
2,7
M
(T.m)
25,017
H.5.3.12
Q
(T)
8,339
11,939
4,739
H.5.3.13
(T)
N
11,939
C H!C K$T C'U II Page 19
ß4. KI[M TRA K$T QU^ TÍNH TOÁN CSA
PH)NG PHÁP L/C

Do ph;i th<c hin nhiZu phép tính trung gian khi gi;i h siêu t$nh nên dd mLc
ph;i nh'ng sai sK l+n ho[c sai lBm trong k?t qu; cuKi cùng. U6 tránh nh'ng sai sK
l+n ta ph;i tính chính xác các phép tính trung gian. U6 tránh nh'ng sai lBm ta cBn
ki6m tra k?t qu;.
I. KiEm tra quá trình tính toán:
1. KiEm tra các biEu BX BIn v8 ) (
k
M và biEu BX ) (
o
p
M :
- SR dHng các liên h vi phân và 3iZu kin cân b.ng c4a t@ng phBn h tách ra
36 ki6m tra.
- VN bi6u 3P ) (
s
M do các l<c X
1
= X
2
= ... X
n
= 1 3Png thQi tác dHng lên h
c, b;n gây ra. Ki6m tra mKi quan h:
) ( ... ) ( ) ( ) (
2 1 n s
M M M M + + + º (5-19)
2. KiEm tra các h2 sL: (d
km
)
åå
å
= =
=
=
= + + =
n
k
n
m
km s s
n
i
ki kn k k k s
M M
M M
1 1
1
2 1
) )( (
... ) )( (
d
d d d d
(5-20)
Ch*ng minh các -i.u ki0n ki1m tra:
- Theo ý ngh$a c4a bi6u 3P (
s
M ) và các bi6u 3P (
k
M ) nên theo nguyên lý
c:ng tác dHng, 3iZu kin (5-19) ph;i thGa mãn.
- Thay (5-19) vào 2 3iZu kin bên d(+i và khai tri6n sN có 2 3iZu kin (5-20).
3. KiEm tra các sL hNng tM do:
a. KiEm tra: (D
kp
)
Bi6u thJc ki6m tra:
å
=
D =
n
k
kP
o
P s
M M
1
) )( ( (5-21)
Thay (M
s
) t@ 3iZu kin (5-19) vào và tri6n khai ta 3(Cc 3iZu kin (5-21).
b. KiEm tra: (D
kt
)
Bi6u thJc ki6m tra:
å
=
D = W - S + W S
n
k
kt s s c
M t t
h
N t
1
1 2
) ( ) ( ) ( .
a
a (5-22)
Trong 3ó ) (
s
M W , ) (
s
N W lBn l(Ct là din tích bi6u 3P mômen và l<c d1c do
X
1
= X
2
= ... X
n
= 1 3Png thQi tác dHng lên h c, b;n gây ra. Theo nguyên lý c:ng
tác dHng:
) ( ... ) ( ) ( ) (
) ( ... ) ( ) ( ) (
2 1
2 1
n s
n s
N N N N
M M M M
W + W + W = W
W + W + W = W

Thay vào ta sN chJng minh 3(Cc 3iZu kin (5-23)
c. KiEm tra: (D
kZ
)
Bi6u thJc ki6m tra:
kZ jm js
Z R SD = S - . (5-24)
C H!C K$T C'U II Page 20
Trong 3ó
js
R là ph;n l<c tFi liên k?t j do X
1
= X
2
= ... X
n
= 1 3Png thQi tác
dHng lên h c, b;n gây ra.
ChJng minh t(,ng t< các bi6u thJc trên.
4. KiEm tra vi2c giVi h2 phGIng trình chính tOc:
Do vic làm tròn sK khi tính toán gi;i h ph(,ng trình chính tLc nên khi thay
th? ng(Cc các l<c X
k
3ã tìm 3(Cc vào thì các ph(,ng trình th(Qng khác không.
Ng(Qi ta 3ánh giá sai sK c4a mai ph(,ng trình d(+i dFng sai sK t(,ng 3Ki e.
[ ] e e £
-
= % 100 .
A
B A
(5-25)
Trong 3ó: A, B là tEp hCp các sK liu c4a mai ph(,ng trình cBn ki6m tra
d(+i dFng A – B, [e] sai sK t(,ng 3Ki cho phép.
II. KiEm tra kAt quV cuLi cùng:
Bi6u thJc ki6m tra:
kZ kt s
kZ kt k
M M
M M
SD - SD - =
D - D - =
) )( (
) )( (
(5-26)
Ch*ng minh -i.u ki0n ki1m tra:

kZ kt k
kZ kt
o
p n n k
kZ kt
o
p k n n k k k
kZ kt kp n kn k k
M M
M X M X M X M M
M M X M M X M M X M M
X X X
D - D - = Û
D - D - = + + Û
D - D - = + + + Û
= D + D + D + + +
) )( (
)) ( ... )( (
) )( ( ) )( ...( ) )( ( ) )( (
0 ...
2 2 1 1
2 2 1 1
2 2 1 1
d d d

kZ kt s
M M SD - SD - = ) )( ( : chJng minh t(,ng t<.
Ví d$: VN bi6u 3P mômen và ki6m tra lFi k?t qu; tính c4a h trên H.5.4.1.
Cho 3: cJng trong t=t c; các thanh là EJ = const.
1. VN bi6u 3P mômen (M):
BEc siêu t$nh n = 2
H c, b;n 3(Cc tFo trên hình H.5.4.2.
Các h sK 3(Cc xác 38nh:
J 3
8
2 .
3
2
.
2
2 . 2
.
J
1
) )( (
3
1 1 11
E
a
a
a a
E
M M = = = d
J
2
.
2
2 . 2
.
J
1
) )( (
3
2 1
21 12
E
a
a
a a
E
M M = = = = d d
J 3
7
. 2 . .
J
1
.
3
2
.
2
.
.
J
1
3
22
E
a
a a a
E
a
a a
E
= + = d
3
1 1
J
. 5 , 1
) . .
2
2
(
J
1
) )( (
E
Pa
Pa a
a a
E
M M
o
p p
- =
+
- = = D

J
. .
J
1
) )( (
3
1 2
E
Pa
Pa a a
E
M M
o
p p
- = - = = D
H ph(,ng trình chính tLc sau khi 3ã quy
3Png và bG 3EJ d(+i m]u sK:
î
í
ì
= - +
= - +
0 3 7 6
0 5 , 4 6 8
3
2
3
1
3
3
2
3
1
3
Pa X a X a
Pa X a X a
Gi;i ra
î
í
ì
- =
=
P X
P X
15 , 0
675 , 0
2
1

a
H.5.4.1
a
P
a
H.5.4.2
X
1

X
2

C H!C K$T C'U II Page 21
VN bi6u 3P mômen (M): ) ( ). ( ). ( ) (
2 2 1 1
o
P
M X M X M M + + = Xem hình
(H.5.4.6)
2. Ki6m tra k?t qu;:
- Ki6m tra bi6u 3P: ) ( ) ( ) (
2 1 s
M M M º + :
th=y 3úng
) (
s
M vN trên hình (H.5.4.7)
-Ki6m tra các h sK:
Nhân 2 bi6u 3P:
J 3
14
2 .
3
2
.
2
2 . 2
.
J
1
) )( (
3
1
E
a
a a
a a
E
M M
s
=
ú
û
ù
ê
ë
é
+ =
M[c khác:
J 3
14
J
2
J 3
8
3 3 3
12 11
E
a
E
a
E
a
= + = +d d
(3úng)
Nhân 2 bi6u 3P:

a
a a
E
a a
a a
E
M M
s
.
3
2
.
2
.
.
J
1
. 2 .
2
) 3 (
.
J
1
) )( (
2
+
+
=

J 3
13
3
E
a
=
M[c khác:
J 3
13
J 3
7
J
2
3 3 3
22 21
E
a
E
a
E
a
= + = +d d (3úng)
Nhân 2 bi6u 3P:
[ ]
J
9
J 3
27
3EJ
26
J 3
3 . 2 2 9 . 2
J 6
2
.
3
2
.
2
.
.
J
1
) )( (
3 3 3 3
2 2 2
E
a
E
a a
E
a
a a a
E
a
a
a a
E
M M
s s
= = + = + + + =
M[c khác:
J
9
J 3
13
J 3
14
3 3 3
22 21 12 11
E
a
E
a
E
a
= + = + + + d d d d (3úng)
-Ki6m tra sK hFng t< do:
Nhân 2 bi6u 3P:
J
. 5 , 2
. .
2
) 2 3 (
.
J
1
) )( (
3
E
Pa
Pa a
a a
E
M M
o
P s
- =
+
- =
M[c khác:
J
5 , 2
J J
5 , 1
3 3 3
2 1
E
Pa
E
Pa
E
Pa
p p
- = - - = D + D (3úng)
- Ki6m tra k?t qu; cuKi cùng:
Nhân 2 bi6u 3P:







H.5.4.3
X
1
= 1
2a
a
1 M
H.5.4.4
X
2
= 1
a
a
2 M
P
H.5.4.5
o
P
M
Pa
Pa
s M
3a
H.5.4.7
X
2
= 1
a
X
1
= 1
2a
H.5.4.6
0,15Pa 0,2Pa
0,525Pa
Pa
0,475Pa
M
C H!C K$T C'U II Page 22
[ ] Pa a Pa a Pa a Pa a
E
a
Pa
a a
E
M M
s
2 , 0 . 2 475 , 0 . 3 475 , 0 . 2 . 2 2 , 0 . 3 . 2
J 6
15 , 0 .
3
2
.
2
.
.
J
1
) )( ( + - - + - =
[ ] 0 525 , 0 . 15 , 0 . 2 15 , 0 . . 2 525 , 0 . 2 . 2
J 6
= + - - + Pa a Pa a Pa a Pa a
E
a

*Chú ý:
- Các bi6u thJc 3iZu kin ki6m tra v]n 3úng trong tr(Qng hCp có k6 3?n ;nh
h(Ong c4a l<c cLt và l<c d1c.
- KhKi l(Cng tính toán ki6m tra còn nhiZu.
- Khi 3iZu kin ki6m tra thGa mãn thì cDng ch(a th6 loFi tr@ 3(Cc kh; nMng
x;y ra sai lBm.







































C H!C K$T C'U II Page 23
ß5. MRT S_ 7I0U C`N CHÚ Ý KHI TÍNH H* SIÊU T+NH
B1C CAO

I.Các bi2n pháp nâng cao BC chính xác c?a kAt quV tính toán:
- Ch1n ph(,ng pháp tính cho sK l(Cng \n sK là ít nh=t (ph(,ng pháp l<c,
ph(,ng pháp chuy6n v8, ph(,ng pháp han hCp và liên hCp... )
- Khi sR dHng ph(,ng pháp l<c nên ch1n h c, b;n 36 sao cho các \n X
k
ít
;nh h(Ong 3?n k?t qu; cuKi cùng.
- Dùng các bin pháp nh.m gi;m bEc c4a h ph(,ng trình chính tLc. (sN trình
bày O d(+i)
II. Các bi2n pháp làm giVm nha khLi lGbng tính toán:
1. Các bi2n pháp giVm bQc c?a h2 phGIng trình chính tOc:
- Ch1n ph(,ng pháp tính cho sK \n sK là ít nh=t (3ã nói O trên)
- Khi ch1n h c, b;n c4a ph(,ng trình l<c, ta ch1n h c, b;n là h siêu t$nh
bEc th=p thay vì ch1n h c, b;n t$nh 38nh.
- Nên sR dHng tính ch=t 3Ki xJng c4a h n?u h là h 3Ki xJng
2. Các bi2n pháp BIn giVn hoá c<u trúc c?a h2 phGIng trình chính tOc:
H ph(,ng trình chính tLc có c=u trúc 3,n gi;n khi chúng có nhiZu h sK phH
b.ng không. U6 3Ft 3(Cc mHc 3ích này, ta có th6 th<c hin các cách sau:
- SR dHng tính ch=t 3Ki xJng c4a h n?u h 3Ki xJng.
- Ch1n h c, b;n hCp lý b.ng cách chia h thành nhiZu b: phân 3:c lEp. Vì
lúc này, các bi6u 3P 3,n v8 sN phân bK cHc b:. Vic xác 38nh các h sK c4a ph(,ng
trình chính tLc sN 3,n gi;n và tri6n v1ng có nhiZu h sK phH b.ng không. M[c khác,
vic làm này còn làm gi;m nhe khKi l(Cng tính toán O các khâu: xác 38nh n:i l<c,
xác 38nh các h sK và sK hFng t< do, gi;i h ph(,ng trình chính tLc.
Xét h siêu t$nh trên
hình (H.5.5.1), ta nêu ra 2
cách 36 ch1n h c, b;n so
sánh:
+ V+i h c, b;n ch1n
trên hình (H.5.2.2), n:i l<c
trên h này nói chung sN
phân khKi trên toàn h. Do
3ó, vic xác 38nh các h sK
và sK hFng t< do m=t nhiZu
công sJc. Các h sK phH 3Zu
khác không.
+ V+i h c, b;n ch1n
trên hình (H.5.5.3), các bi6u
3P 3,n v8 ch) phân bK trên 1
ho[c 2 b: phEn lân cEn c4a
h. Do 3ó, vic vN bi6u 3P
n:i l<c, xác 38nh các h sK
và sK hFng t< do sN 3,n
gi;n, có nhiZu h sK phH
b.ng không.
H.5.5.1
P
P
H.5.5.2
X
7

X
8

X
9

X
5

X
4

X
6

X
1

X
2

X
3

P
X
1

X
3

X
3

X
1

X
2

X
2

X
9
X
9

X
8

X
8

X
7

X
7

X
6

H.5.5.3
X
4

X
5

X
6

X
5

X
4

C H!C K$T C'U II Page 24

0
93 39 83 38
73 37 92 29 72 27 91 19 81 18 71 17
= = = = =
= = = = = = = = = = = =
d d d d
d d d d d d d d d d d d

- SR dHng các thanh tuyt 3Ki cJng 36 thay 3Yi v8 trí và ph(,ng các \n sK
(nghiên cJu O phBn sau).













































C H!C K$T C'U II Page 25
ß6. CÁCH V1N DYNG TÍNH CH'T 7_I XcNG CSA H*
7_I XcNG

H 3Ki xJng là h có kích th(+c, hình dFng hình h1c, 3: cJng và kiên k?t 3Ki
xJng qua 1 trHc (H.5.6.1)
I. Bi2n pháp s] d:ng cdp en sL BLi xJng và phVn xJng:







Xét h siêu t$nh 3Ki
xJng ch8u t;i tr1ng tác dHng
nh( trên hình (H.5.6.2). Ch1n
h c, b;n cDng có tính ch=t
3Ki xJng nh( trên hình
(H.5.6.3). Có 2 loFi \n sK:
- C[p \n sK 3Ki xJng
X
4
và ph;n xJng X
3
.
- C[p \n sK ch) có v8
trrí 3Ki xJng X
1
và X
2
.
U6 trit 36 sR dHng
tính 3Ki xJng c4a h, ta phân
tích X
1
, X
2
thành hai c[p: c[p
3Ki xJng Y
1
và c[p ph;n Jng
Y
2
nh( trên hình vN (H.5.6.4).TJc là:
î
í
ì
= +
= +
2 2 1
1 2 1
X Y Y
X Y Y
ï
î
ï
í
ì
-
=
+
=
®
2
2
2 1
2
2 1
1
X X
Y
X X
Y

Các \n sK lúc này là (Y
1
, Y
2
, X
3
, X
4
)
H ph(,ng trình chính tLc có dFng:
ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= D + + + +
= D + + + +
= D + + + +
= D + + + +
0
0
0
0
4 4 44 3 43 2 42 1 41
3 4 34 3 33 2 32 1 31
2 4 24 3 23 2 22 1 21
1 4 14 3 13 2 12 1 11
P
P
P
P
X X Y Y
X X Y Y
X X Y Y
X X Y Y
d d d d
d d d d
d d d d
d d d d

M[c khác, 3Ki v+i h 3Ki xJng có tính ch=t sau:
- H 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng 3Ki xJng (ph;n Jng) thì bi6u 3P
mômen sN 3Ki xJng (ph;n Jng). Suy ra: ) ( ), (
4 1
M M sN 3Ki xJng; ) ( ), (
3 2
M M sN
ph;n Jng.
- K?t qu; nhân bi6u 3P ph;n Jng v+i bi6u 3P 3Ki xJng sN b.ng không. Suy
ra:
EJ
EF
GF
H.5.6.1
EJ
EF
GF
P
H.5.6.2
H.5.6.3
X
1
X
2
X
3

X
3

X
4

X
4

H.5.6.4
Y
1

X
4

X
3

X
4

X
3

Y
1

Y
2

Y
2

C H!C K$T C'U II Page 26
0
34 43 42 24 31 13 21 12
= = = = = = = = d d d d d d d d
Thay vào, ta 3(Cc:
î
í
ì
= D + +
= D + +
0
0
4 4 44 1 41
1 4 14 1 11
P
P
X Y
X Y
d d
d d
(a) (chJa c[p \n 3Ki xJng)
î
í
ì
= D + +
= D + +
0
0
3 3 33 2 32
2 3 23 2 22
P
P
X Y
X Y
d d
d d
(b) (chJa c[p \n ph;n xJng)
* Kt lu$n: V+i h 3Ki xJng có bEc siêu t$nh b.ng n, n?u áp dHng các c[p \n
sK 3K xJng và ph;n xJng ta có th6 3(a h ph(,ng trình chính tLc vZ hai h ph(,ng
trình 3:c lEp: 1 h gPm n
1
ph(,ng trình chJa \n 3Ki xJng, 1 h gPm n
2
ph(,ng trình
chJa \n ph;n xJng v+i n
1
+ n
2
= n.
* Các trGfng hbp Bdc bi2t:
1. Khi nguyên nhân bên ngoài tác dHng 3Ki xJng:
Xét lFi h 3ã phân tích O trên thì lúc này ) (
o
P
M sN 3Ki xJng. Suy ra
0
3 2
= D = D
P P
. Thay vào h (b) thì 3(Cc Y
2
= X
3
= 0
VEy 1 h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng 3Ki xJng thì các \n ph;n xJng
= 0
2. Khi nguyên nhân bên ngoài tác dHng ph;n xJng:
Xét lFi h 3ã phân tích O trên thì t(,ng t< ta sN có 3(Cc Y
1
= X
4
= 0
VEy khi h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng ph;n xJng thì các \n 3Ki
xJng = 0
II. Bi2n pháp biAn Bhi sI BX tính:
* Các Bdc BiEm c?a h2 BLi xJng:
- M:t h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân b=t kS bao giQ cDng có th6 phân tích
thành tYng c4a 2 h: h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng 3Ki xJng v+i h 3Ki
xJng ch8u nguyên nhân ph;n xJng.
Ví dH: H trên hình H.5.6.5 b.ng tYng hai h trên hình H.5.6.6 v+i H.5.6.7.









- Trong h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân 3Ki xJng thì chuy6n v8, mômen uKn,
l<c d1c sN 3Ki xJng, còn l<c cLt có tính ph;n Jng.
- Trong h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân ph;n Jng thì chuy6n v8, mômen, l<c
d1c sN ph;n xJng, còn l<c cLt có tính 3Ki Jng.
Nh( vEy v+i các 3[c 3i6m này, n?u bi?t 3(Cc k?t qu; c4a m:t nRa h 3Ki
xJng thì có th6 suy ra k?t qu; trên toàn h. Ta 3i tìm 1 nRa h t(,ng 3(,ng.
1. H2 BLi xJng ch8u nguyên nhân tác d:ng BLi xJng:
a. TrGfng hbp tr:c BLi xJng không trùng vii tr:c thanh nào c?a h2 :
Xét ti?t din C và C' n.m bên trái và bên ph;i c4a trHc 3Ki xJng c4a h trên
hình (H.5.6.8). Do chuy6n v8 c4a h là 3Ki xJng nên tFi C không th6 có chuy6n v8
H.5.6.5
D
P P
q
M M
H.5.6.6
D/2
q/2
P P
q/2
D/2
D/2 D/2
H.5.6.7
q/2 q/2
M M
C H!C K$T C'U II Page 27
xoay và th`ng theo ph(,ng vuông góc
trHc 3Ki xJng. Tuy nhiên, chuy6n v8
th`ng theo ph(,ng trHc 3Ki xJng có th6
3(Cc. UiZu này chJng tG C làm vic nh(
1 ngàm tr(Ct.
VEy trên s, 3P tính 1 nRa h
t(,ng 3(,ng ta ch) vic 3[t vào C 1
ngàm tr(Ct d(+i dFng 2 liên k?t thanh có ph(,ng song song nhau và vuông góc v+i
trHc 3Ki xJng nh( trên hình vN (H.5.6.9)
*Kt lu$n: Khi tính h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng 3Ki xJng và có
trHc 3Ki xJng không trùng v+i trHc thanh nào c4a h, ta 3[t thêm vào h các ngàm
tr(Ct d(+i dFng 2 liên k?t thanh song song và vuông góc v+i trHc 3Ki xJng tFi
nh'ng ti?t din trùng v+i trHc 3Ki xJng rPi th<c hin tính toán trên m:t nRa h và
suy ra k?t qu; trên toàn h.
b. TrGfng hbp tr:c BLi xJng trùng vii 1 sL tr:c thanh c?a h2.
Xét h trên hình (H.5.6.10). U(a vZ h t(,ng 3(,ng 3Ki xJng và có trHc 3Ki
xJng không trùng v+i trHc
thanh nào c4a h b.ng cách
thay th? mai thanh AB, CD
b.ng 2 thanh có 3: cJng gi;m
3i m:t nRa, hai 3Bu A
1
A
2
,
B
1
B
2
, C
1
C
2
, D
1
D
2
là vuông
góc v+i trHc 3Ki xJng và có
3: cJng b.ng vô cùng
(H.5.6.11). U?n 3ây ta trO lai
tr(Qng hCp trHc 3Ki xJng
không trùng v+i trHc thanh.
M:t nRa h t(,ng
3(,ng nh( trên hình
(H.5.6.12). Nh(ng tFi A
1
, B
1
,
C
1
, D
1
không tPn tFi chuy6n
v8 góc xoay và chuy6n v8
th`ng theo ph(,ng vuông góc
trHc 3Ki xJng mà ch) có th6
chuy6n v8 theo ph(,ngd1c
trHc thanh. Ngh$a là, các
thanh A
1
B
1
, C
1
D
1
làm vic
nh( 1 liên k?t thanh (liên k?t
loFi 1) (H.5.6.13).
Kt lu$n: Khi tính h
3Ki xJng ch8u nguyên nhân
tác dHng 3Ki xJng và có trHc
3Ki xJng trùng v+i m:t sK
trHc thanh c4a h, ta cBn 3[t
thêm vào h các ngàm tr(Ct d(+i dFng 2 liên k?t thanh có ph(,ng song song v+i
H.5.6.8
P P
C C'
H.5.6.9
C
P
A
H.5.6.10
B
P P
C
D
EJ
2
EF
2
GF
2
H.5.6.11
B
1

A
1

P P
A
2

B
2

D
2

C
2

D
1

C
1

EJ
1
EF
1
GF
1
EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2
EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2
P
H.5.6.12
B
1

A
1

D
1

C
1

P
H.5.6.13
A
1

B
1

EF
1
/2
C
1

D
1

EF
1
/2
EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2
P
H.5.6.14
B
1

EF
1
/2
D
1

C
1

C H!C K$T C'U II Page 28
nhau và v(ông góc v+i trHc 3Ki xJng tFi nh'ng ti?t din trùng v+i trHc 3Ki xJng
3Png thQi thay th? các thanh trùng v+i trHc 3Ki xJng b.ng các liên k?t thanh (liên
k?t loFi 1) có 3: cJng gi;m 3i 1 nRa rPi th<c hin tính toán trên 1 nRa h và sau 3ó
suy ra k?t qu; trên toàn h. Khi suy ra k?t qu; n:i l<c trên toàn h, 3Ki v+i thanh
trùng v+i trHc 3Ki xJng l<c d1c l=y g=p 2 lBn so v+i khi gi;i 1 nRa h còn l<c cLt và
mômen l=y b.ng không.
Trong tr(Qng hCp bG qua bi?n dFng d1c trHc trong các thanh trùng v+i trHc
3Ki xJng và các thanh này b8 ngMn c;n chuy6n v8 theo ph(,ng d1c trHc thanh (m:t
3Bu nKi 3=t), ta có th6 thay th? các ngàm tr(Ct b.ng ngàm (H.5.6.14)
2. H2 BLi xJng ch8u nguyên nhân tác d:ng phVn xJng:
a. TrGfng hbp tr:c BLi xJng không trùng vii tr:c thanh nào c?a h2:
Xét ti?t din C và C' n.m
bên trái và bên ph;i trHc 3Ki
xJng c4a h trên hình
(H.5.6.15). Do chuy6n v8 c4a h
là ph;n xJng nên tFi C không
th6 có chuy6n v8 theo ph(,ng
trHc 3Ki xJng. Tuy nhiên,
chuy6n v8 góc xoay và chuy6n v8 theo ph(,ng vuông góc v+i trHc 3Ki xJng có th6
3(Cc. UiZu này chJng tG C làm vic nh( 1 gKi di 3:ng. VEy trên s, 3P tính m:t
phBn 2 h t(,ng 3(,ng ta ch) vic 3[t vào C 1 gKi di 3:ng có ph(,ng c4a trHc 3Ki
xJng (H.5.6.16).
Kt lu$n: Khi tính h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng ph;n Jng và có
trHc 3Ki xJng không trùng v+i trHc thanh nào c4a h ta 3(a vZ 1 nRa h t(,ng
3(,ng b.ng cách 3[t thêm vào h các gKi di 3:ng có ph(,ng c4a trHc 3Ki xJng tFi
nh'ng ti?t din trùng v+i trHc 3Ki xJng rPi th<c hin tính toán trên 1 nRa h và sau
3ó suy ra k?t qu; trên toàn h.
b. TrGfng hbp tr:c BLi xJng trùng vii mCt sL tr:c thanh c?a h2:
CDng lý luEn t(,ng t< nh( tr(Qng hCp h ch8u nguyên nhân tác dHng 3Ki
xJng O trên, ta 3(a bài toán trO vZ tr(Qng hCp trHc 3Ki xJng không trùng v+i trHc
thanh nào c4a h.
V+i h cho
trên hình (H.5.6.17),
h t(,ng 3(,ng c4a
nó O trên hình
(H.5.6.18) và h trên
hình (H.5.6.19) là 1
nRa h t(,ng 3(,ng.
Kt lu$n: Khi
tính h 3Ki xJng ch8u
nguyên nhân tác dHng
ph;n Jng và có trHc
3Ki xJng trùng v+i
trHc thanh nào 3ó c4a
h, ta 3(a vZ 1 nRa h
H.5.6.15
C
P
C'
H.5.6.16
C
P P
EJ
1
EF
1
GF
1
EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2
H.5.6.18
B
2

A
2
A
1

B
1

D
C
EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
C
1

D
1

C
2

D
2

P P P P
EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2
EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
H.5.6.17
B
A
C H!C K$T C'U II Page 29
t(,ng 3(,ng b.ng cách 3[t thêm
vào h các gKi di 3:ng có ph(,ng
trHc 3Ki xJng tFi nh'ng ti?t din trHc
3Ki xJng b.ng các thanh có 3: cJng
gi;m 3i 1 nRa rPi tính toán trên 1
phBn 2 và suy ra k?t qu; trên toàn
h.
Khi suy ra k?t qu; n:i l<c
trên toàn h, 3Ki v+i các thanh trùng
v+i trHc 3Ki xJng, l<c d1c l=y b.ng
không còn mômen và l<c cLt l=y g=p
2 lBn so v+i khi tính trên nRa h.
Trong tr(Qng hCp bG qua ;nh
h(Gng bi?n dFng d1c trHc thì ta có
th6 bG b+t 1 gKi di 3:ng trong 2 gKi
O hai 3Bu thanh (H.5.6.20).
* Chú thích:
Tr(Qng hCp ti?t din trùng v+i trHc 3Ki xJng không ph;i là liên k?t hàn, b.ng
cách phân tích s< làm vic tFi các ti?t din này t(,ng t< nh( O trên ta có th6 thay th?
b.ng các liên k?t t(,ng Jng khi tính trên 1 nRa h.
Ch_n hFn, h trên
hình (H.5.6.21)
+ N?u nguyên nhân
tác dHng 3Ki xJng thì 1
nRa h t(,ng 3(,ng trên
hình (H.5.6.22).
+ N?u nguyên nhân
tác dHng ph;n xJng thì 1
nRa h t(,ng 3(,ng trên
hình (H.5.6.23).

Ví d$: VN các bi6u 3P n:i l<c c4a h trên hình (H.5.6.24). Cho 3: cJng trong
t=t c; các thanh là EJ = const. Ch) xét ;nh h(Ong c4a bi?n dFng uKn.

H 3ã cho thu:c loFi h 3Ki xJng ch8u nguyên nhân tác dHng ph;n xJng. M:t
nRa h trái t(,ng 3(,ng c4a h 3ã cho 3(Cc tFo ra trên hình (H.5.6.25). Uây là h
siêu t$nh bEc 1. Ti?n hành các b(+c gi;i sN vN 3(Cc bi6u 3P (M), (Q), (N). Sau 3ó
suy ra k?t qu; c4a nRa h ph;i theo các 3[c 3i6m c4a h 3Ki xJng. K?t qu; th6 hin
trên hình vN (H.5.6.26 ® H.5.6.31)









H.5.6.19
EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2

B
1

EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
C
1

D
1

P
H.5.6.20
A
1

EJ
1
/2
EF
1
/2
GF
1
/2
P
D
1

C
1

EJ
2
/2
EF
2
/2
GF
2
/2
B
1

H.5.6.23 H.5.6.21 H.5.6.22
a
H.5.6.24
P
a a a
P
a
a a
P
H.5.6.25
a
C H!C K$T C'U II Page 30


















































Pa
Pa/2
Pa/2
H.5.6.26
(M)
(nRa h trái)
H.5.6.29
Pa/2
Pa/2
Pa
Pa/2
Pa/2
Pa
(M)
(toàn h)
H.5.6.27
P/2
P
(Q)
(nRa h trái)
P/2
H.5.6.30
P P
P/2
(Q)
(toàn h)
P
H.5.6.28
(N)
(toàn h)
H.5.6.31
P
P
(N)
(nRa h trái)
C H!C K$T C'U II Page 31
ß7. Sj DYNG CÁC THANH TUY*T 7_I CcNG 7[ THAY 7kI
VZ TRÍ VÀ PH)NG CÁC lN S_ NH.M 7N GI^N HOÁ
C'U TRÚC CSA H* PH)ONG TRÌNH CHÍNH TmC

MHc 3ích c4a bin pháp là sR dHng các thanh tuyt 3Ki cJng nh.m thay 3Yi
v8 trí và ph(,ng c4a các \n sK 36 sao cho h ph(,ng trình chính tLc có nhiZu h sK
phH b.ng không.
Xét h trên hình
(H.5.7.1). U6 gi;i h ta có th6
ch1n h c, b;n nh( trên hình
(H.5.7.2)
Ta bi?n 3Yi h trên
hình (H.5.7.1) b.ng cách th<c
hin m[t cLt 1-1, hàn 2 thanh tuyt 3Ki cJng vào 2 ti?t din C và C'. N?u nKi 2 thanh
tuyt 3Ki cJng b.ng ba liên k?t loFi 1 theo 3iZu kin nKi 2 mi?ng cJng tFo thành h
b=t bi?n hình thì h m+i sN t(,ng 3(,ng v+i h ban 3Bu (H.5.7.3, H.5.7.4...)






N?u ta ch1n h c, b;n b.ng cách cLt các
liên k?t nKi gi'a các thanh tuyt 3Ki cJng (H.5.7.5,
H.5.7.6…) thì so v+i các h c, b;n trên hình
(H.5.7.2), v8 trí và ph(,ng c4a các \n sK 3ã thay
3Yi. UiZu 3ó có ngh$a là các h sK cDng thay 3Yi.
Rõ ràng là có nhiZu cách lEp h t(,ng 3(,ng nên
cDng nhiZu cách thay 3Yi v8 trí và ph(,ng c4a các \n sK. Và ta th<c hin sao cho h
ph(,ng trình chính tLc càng có nhiZu h sK phH b.ng không càng tKt.
Ví d$: Ch1n h sK c, b;n sao cho t=t c; các h sK phH b.ng không c4a khung
trên hình (H.5.7.7). Cho 3: cJng EJ là không 3Yi trên toàn h.
H t(,ng 3(,ng trên hình (H.5.7.8), h c, b;n tFo nên hình (H.5.7.9)
Các bi6u 3P ) ( ), ( ), (
3 2 1
M M M vN trên hình (H.5.7.10 ® H.5.7.12).
) ( ), (
3 1
M M là 3Ki xJng; ) (
2
M ph;n xJng nên 0
32 23 21 12
= = = = d d d d .
U6 0 ) )( (
1 3 31 13
= = = M M d d thì h c
3
2
= vì khi 3ó tr1ng tâm l=y trên ) (
1
M Jng
v+i tung 3: = 0 trên ) (
2
M .








P
C' C
H.5.7.1
1
1
H.5.7.2
P
X
2
X
1

X
3
X
3

X
2

X
1

H.5.7.3
P
C C'
H.5.7.4
C' C
P
HÀN
H.5.7.5

X
1

X
2
X
1

X
2

X
3
X
3

H.5.7.6
P
X
2

X
3

X
1
X
1

X
2
X
3
(...)
H.5.7.8
P
l/2 l
H.5.7.7
P
l/2
h
h
c
H.5.7.9
X
2
X
2

X
1
X
1

X
3

X
3

C H!C K$T C'U II Page 32


















































H.5.7.10
X
1
= 1 X
1
= 1
1 M
h
h
H.5.7.11
X
2
= 1 X
2
= 1
2 M
l/2
l/2
H.5.7.12
X
3
= 1 X
3
= 1
c
c
c
c
c
(h-c)
(h-c)
3 M
C H!C K$T C'U II Page 33
ß8. H* DÀN SIÊU T+NH

I. BQc siêu t5nh:
n = D - 2M + 3 (UKi v+i h dàn không nKi 3=t)
n = D - 2M + C (UKi v+i h dàn nKi 3=t)
II. H2 cI bVn và h2 phGIng trình chính tOc:
Nh( trong tr(Qng hCp tYng quát c4a ph(,ng pháp l<c.
III. Xác B8nh các h2 sL c?a h2 phGIng trình chính tOc:
Do trong h dàn ch) tPn tFi l<c d1c nên các h sK ch) k6 3?n thành phBn bi?n
dFng d1c trHc.
1. Các h2 sL chính và ph::
å
ò
= S =
i
i
im ik m k
km
l
E
N N
ds
E
N N
.
F
.
F
i
d
2. Các sL hNng tM do:
a. Do tVi trWng:
i
i
o
ip ik
o
p k
kP
l
E
N N
ds
E
N N
å
ò
= S = D
i
F F

b. Do biAn thiên nhi2t BC:
å å
= W = D
i i
i ik ci ik ci kt
l N t N t . ) ( a a
c. Do chA tNo chinu dài thanh không chính xác:
i
i
ik k
N D = D
å D
.
D
i
: 3: dôi c4a thanh dàn thJ i. N?u là ch? tFo ngLn h,n chiZu dài (còn g1i là
3: hHt) thì D
i
l=y d=u âm.
d. Do chuyEn v8 cGHng bJc c?a các gLi tMa:
j
j
jk kZ
Z R
å
- = D
) (

Trong các công thJc trên:
o
iP im ik
N N N , , : l<c d1c trong thanh dàn thJ i do X
k
= 1 và X
m
= 1, P gây ra trên
h c, b;n.
EF
i
, l
i
: 3: cJng và chiZu dài thanh thJ i
a : h sK dãn nO vì nhit 3:.
jk
R : ph;n l<c tFi liên k?t j do X
k
= 1 gây ra trên h c, b;n.
Z
j
: chuy6n v8 c(Ing bJc tFi liên k?t j.
IV. Xác B8nh lMc dWc trong các thanh dàn:
L<c d1c trong thanh dàn thJ i:
o
iZ
o
i
o
it
o
ip n in i i i
N N N N X N X N X N N + + + + + + =
D
. ... . .
2 2 1 1

Trong 3ó:
o
iZ
o
i
o
it
o
ip
N N N N , , ,
D
lBn l(Ct là l<c d1c trong thanh dàn thJ i do các
nguyên nhân P, t, D, Z gây ra trên h c, b;n. N?u h c, b;n là t$nh 38nh thì
0 , , =
D
o
iZ
o
i
o
pt
N N N .

Ví d$: Xác 38nh l<c d1c trong các thanh dàn trên hình (H.5.8.1) cho bi?t 3:
cJng trong các thanh dàn là EF = const.
C H!C K$T C'U II Page 34
1. BEc siêu t$nh: n = D – 2M + C = 10 - 6.2 + 4 = 2














2. H c, b;n và h ph(,ng trình chính tLc:
- H c, b;n (H.5.8.2). b 3ây ta xem các thanh
56, 34 là các liên k?t thanh và cLt nó.
- H ph(,ng trình chính tLc:

î
í
ì
= D + +
= D + +
0
0
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
P
P
X X
X X
d d
d d

3. Xác 38nh các h sK c4a h ph(,ng trình chính
tLc:
å
=
i
i
im ik
km
l
E
N N
.
F
i
d k, m = 2 , 1
i
i
o
ip ik
kP
l
E
N N
å
= D .
F
i
i : thanh thJ i.
S, 3P 36 xác 38nh
o
ip i i
N N N , ,
2 1
3(Cc tFo trên các hình vN (H.5.8.3, H.5.8.4 &
H.5.8.5)
L<c d1c 3(Cc xác 38nh theo các cách trong bài h dàn.
K?t qu; tính toán 3(Cc th6 hin trong b;ng tính (B.5.8.1)
H ph(,ng trình chính tLc:
î
í
ì
= + + + + -
= - + - + +
0 ) 2 2 1 ( . ) 2 4 3 ( . ) 2 4 2 (
0 ) 2 2 1 ( . ) 2 4 2 ( . ) 2 8 5 (
2 1
2 1
Pa X a X a
Pa X a X a

b 3ây do các thanh có 3: cJng b.ng EF nên ta không 3(a vào trong tính toán
cho g1n.
Gi;i ph(,ng trình:
î
í
ì
- =
=
P X
P X
436 , 0
014 , 0
2
1

4. Xác 38nh l<c d1c trong các thanh dàn:
o
ip i i i
N X N X N N + + =
2 2 1 1

Xem k?t qu; trong b;ng tính (B.5.8.1)
2
5
1
3
4
6
a
P = 2T
H.5.8.1
a
a
H.5.8.2
3
1
5
2
6
4
X
1
X
1
X
2

X
2

5
1
3
H.5.8.3
2
X
1
= 1 X
1
= 1
6
4
3
1
5
2
H.5.8.4
4
6
X
2
= 1
H.5.8.5
3
1
5
2
6
4
P = 2T
C H!C K$T C'U II Page 35
Thanh l
i
1 i
N
2 i
N
o
ip
N
1 1 i i
N N l
i
2 1 i i
N N l
i

2 2 i i
N N l
i

o
ip i
N N
1
l
o
ip i
N N
2
l
i

N
i
5-6 a 1 0 0 a 0 0 0 0 0,014P
6-4 a 1 0 0 a 0 0 0 0 0,014P
6-3
2 a 2 -
0 0 2 2 a 0 0 0 0 -0,019P
5-4
2 a 2 -
0 0 2 2 a 0 0 0 0 -0,019P
5-3 a 1 0 0 a 0 0 0 0 0,014P
3-4 a 0 1 0 0 0 0 0 0 -0,436P
4-2 a 1 1 0 a a 0 0 0 -0,422P
4-1
2 a 2 - 2
0
2 2a
- 2 2a
2 2a
0 0 0,636P
3-2
2 a 2
- 2
-P 2
2 2a
- 2 2a
2 2a - 2 2aP 2 2aP
-0,777P
3-1 a 1 1 P a a a Pa Pa 0,578P
Thng
a ) 2 8 5 ( +

a ) 2 4 2 ( -
a ) 2 4 3 ( + Pa ) 2 2 1 ( -

Pa ) 2 2 1 ( +



B.8.1 BVng tính lMc dWc trong các thanh dàn


































C H!C K$T C'U II Page 36
ß9. D`M LIÊN TYC
I. phân tích h2:
1. Khái ni2m: DBm liên tHc là h gPm 1 thanh th`ng nKi v+i trái 3=t b.ng sK
gKi t<a l+n h,n hai 36 tFo thành h b=t bi?n hình.
2. Phân loNi dom liên t:c:
- DBm liên tHc hai 3Bu kh+p (H.5.9.1)
- DBm liên tHc có 3Bu th@a (H.5.9.2)
- DBm liên tHc có 3Bu ngàm (H.5.9.3)




3. BQc siêu t5nh:
Cách 1: n = 3V – K
Ví d$: DBm liên tHc trên hình (H.5.9.4)
có n = 3.3 – 7 = 2.
Cách 2: n = C – 3
C là sK liên k?t nKi 3=t t(,ng 3(,ng
quy vZ liên k?t loFi 1.
Ví d$: DBm liên tHc trên hình (H.5.9.5)
có n = 7 – 3 = 4.
Tr(Qng hCp cho phép bG qua ;nh h(Ong c4a bi?n dFng 3àn hPi d1c trHc và
t;i tr1ng ch) tác dHng vuông góc v+i trHc dBm thì gKi cK 38nh ch) có hiu qu; nh(
gKi di 3:ng. Khi 3ó bEc siêu t$nh 3(Cc tính b.ng bi6u thJc:
n = C
tg
+ N
C
tg
: sK gKi t<a trung gian (không k6 hai gKi ngoài cùng), không cBn phân bit
là gKi cK 38nh hay di 3:ng.
N: sK liên k?t ngàm, không cBn phân
bit là ngàm tr(Ct hay ngàm.
Ví d$: DBm liên tHc trên hình (H.5.9.6)
có n = 2 + 2 = 4.
II. Cách tính dom liên t:c bpng phGIng pháp phGIng trình ba mômen:
Bài toán dBm liên tHc là m:t tr(Qng hCp c4a h siêu t$nh nên ta có th6 vEn
dHng ph(,ng pháp l<c 36 tính toán. Tuy nhiên, 36 phHc vH cho vic tính toán 3(Cc
nhanh chóng và 3,n gi;n ta 3i cH th6 hoá h ph(,ng trình chính tLc c4a nó.
Xét m:t dBm liên tHc hai 3Bu kh+p gPm (n + 1) nh8p, có 3: cJng EJ không
3Yi trên t@ng nh8p, ch8u tác dHng c4a các nguyên nhân t;i tr1ng, bi?n thiên nhit 3:,
chuy6n v8 c(Ing bJc c4a các gKi t<a (H.5.9.7).
1. H2 cI bVn:
Ch1n h c, b;n b.ng cách loFi bG các liên k?t ngMn c;n chuy6n v8 góc xoay
t(,ng 3Ki c4a hai ti?t din 2 bên gKi t<a trung gian (thay th? liên k?t hàn b.ng liên
k?t kh+p (H.5.9.8)).
2. H2 phGIng trình chính tOc:
Xét ph(,ng trình i c4a h ph(,ng trình c, b;n
0 ... ...
1 1 1 1 2 2 1 1
= D + D + D + + + + + +
+ + - - iZ it iP n in i ii i ii i ii i i
M M M M M M d d d d d d
H.5.9.1
H.5.9.2
H.5.9.3
H.5.9.4
H.5.9.5
H.5.9.6
C H!C K$T C'U II Page 37














































l
i

EJ 2
0 1 2 i-1
l
1
l
2
l
i-1

Z
i
-
1
Z
1

t
2(i-1)

t
1(i-1)

t
11
t
21 H.5.9.7 i i+1 n n+1
EJ
n

l
i+1
l
n
l
n+1
Z
n
+
1
t
2(i+1)

t
1(i+1)

M

M
1
M
2
M
2
M
i-1
M
i-1

M
i
M
i
M
i+1
M
i+1
M
n
M
n

H.5.9.8
M
i

H.5.9.9
t
2(i+1)

t
1(i+1)

i+1
EJ
i+1

Z
i
+
1
M
i+1
M
i+1

H.5.9.10
l
i+1

Z
i
-
1
i-1
M
i-1
M
i-1

i
t
2i

t
1i

EJ
i

Z
i

M
i
M
i

l
i

M
i-1
= 1 M
i-1
= 1
H.5.9.11
) ( 1 - i M
1 1
1 H.5.9.12
) ( i M
M
i
= 1 M
i
= 1
1
1/l
i+1

1/l
i
1/l
i

1/l
i+1

M
i+1
= 1
1
M
i+1
= 1
H.5.9.13
) ( 1 + i M
1
H.5.9.14
wi Ci
Ci wi+1
ai ai+1 bi+1 bi
) (
o
P
M
C H!C K$T C'U II Page 38
Ph(,ng trình này bi6u th8 3iZu kin góc xoay t(,ng 3Ki c4a 2 ti?t din O hai
bên gKi t<a thJ i b.ng không.
Ta bi?t
ki ki ik
d d d , = O 3ây là chuy6n v8 góc xoay t(,ng 3Ki c4a hai ti?t din
hai bên gKi t<a thJ k do riêng M
i
= 1 gây ra trên h c, b;n. M[t khác, M
i
ch) gây ra
bi?n dFng trên nh8p i và (i + 1) (H.5.9.9). UiZu 3ó có ngh$a là:
0 , ,
) 1 ( ) 1 (
¹
+ - i i ii i i
d d d , còn
ki
d (k ¹ (i - 1), i, (i + 1)) = 0
Thay vào ph(,ng trình trên:
0
1 1 1 1
= D + D + D + + +
+ + - - iZ it iP i ii i ii i ii
M M M d d d .
3. Xác B8nh các h2 sL c?a h2 phGIng trình chính tOc:
a. Xác B8nh các h2 sL chính và ph::
i i
1 ) 1 (
J 6
1 .
3
2
.
2
. 1
.
J
1
) )( (
E
l l
E
M M
i i
i i i i
= = =
- -
d
1 i
1
i
1
1 i i
J 3 J 3
1 .
3
2
.
2
. 1
.
J
1
1 .
3
2
.
2
. 1
.
J
1
) )( (
+
+ +
+
+ = + = =
E
l
E
l l
E
l
E
M M
i i i i
i i ii
d
1 i
1 1
1 i
1 ) 1 (
J 6
1 .
3
1
.
2
. 1
.
J
1
) )( (
+
+ +
+
+ +
= = =
E
l l
E
M M
i i
i i i i
d
b. Xác B8nh các sL hNng tM do:
- Do tVi trWng: (D
iP
)
1 i 1
1 1
i 1
1
1
1 i i
J
.
J
1 . . .
J
1
1 . .
J
1
) )( (
+ +
+ +
+
+
+
+
+ = + = = D
E l
b
E l
a
l
b
E l
a
E
M M
i
i i
i
i i
i
i
i
i
i
i
o
p i iP
w w
w w
w
i
: din tích c4a (
o
P
M ) trên nh8p thJ i, d=u c4a w
i
3(Cc l=y theo d=u c4a
(
o
P
M ).
a
i
, b
i
:kho;ng cách t@ tr1ng tâm din tích c4a bi6u 3P (
o
P
M ) 3?n gKi t<a trái
và ph;i c4a nh8p i.
-Do biAn thiên nhi2t BC: (D
it
)
Trên h c, b;n không tPn tFi l<c d1c nên:
2
. 1
). (
2
. 1
) ( ) ( ) (
1
) 1 ( 1 ) 1 ( 2
1
1 2 1 2
+
+ +
+
- + - = W - S = D
i
i i
i
i
i i
i
i it
l
t t
h
l
t t
h
M t t
h
a a a

a: H sK dãn nO vì nhit.
h
i
: chiZu cao thJ dBm O nh8p thJ i.
- Do chuyEn v8 cGHng bJc c?a các gLi tMa: (D
iZ
)
1
1 1
1
1 1
1
.
1
.
1
.
1
.
1
+
+ -
+
+ +
-
-
+
-
=
ú
û
ù
ê
ë
é
- + + - - = S - = D
i
i i
i
i i
i
i
i
i
i
i
i
i
j ji iZ
l
Z Z
l
Z Z
Z
l
Z
l
Z
l
Z
l
Z R
Trong 3ó: Z
i
là 3: lún c4a gKi t<a thJ i, theo bi6u thJc thì Z
i
l=y d=u d(,ng
khi chuy6n v8 3i xuKng.
Thay t=t c; các h sK vào ph(,ng trình trên:
+ + + + +
+
+
+
+
+
-
i
i i
i
i
i
i i
i
i
l
a
E
M
E
l
M
E
l
E
l
M
E
l w
.
J
1
.
J 6
).
J 3 J 3
( .
J 6
i
1
1 i
1
1 i
1
i
1
i

0
2
). (
2
). (
.
.
J
1
1
1 1
) 1 ( 1 ) 1 ( 2
1
1 2
1
1 1
1 i
=
-
+
-
+ - + - + +
+
+ -
+ +
+ +
+ +
+ i
i i
i
i i i
i i
i
i
i i
i i
i i
l
Z Z
l
Z Z l
t t
h
l
t t
h l
b
E
a a w

Ch1n 1 J
0
làm chu\n (th(Qng ch1n J c4a nhiZu nh8p có J giKng nhau c4a
dBm). Và 3[t:
C H!C K$T C'U II Page 39
i
i i
J
J
l
0
. = l : g2i là chi.u dài quy +3c c5a nh7p i.
Thay vào ph(,ng trình:
+
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
+ +
+ +
+ + + -
1 1
1 1
0 1 1 1 1
.
.
.
6 ) ( 2 .
i i
i i
i i
i i
i i i i i i i
J l
b
J l
a
J M M M
w w
l l l l
0 J 6
2
). (
h 2
). (
h
J 6
1
1 1
0
1
) 1 ( 1 ) 1 ( 2
1 i
1 2
i
o
=
ú
û
ù
ê
ë
é -
+
-
+
ú
û
ù
ê
ë
é
- + - +
+
+ - +
+ +
+ i
i i
i
i i i
i i
i
i i
l
Z Z
l
Z Z
E
l
t t
l
t t E
a a

Tr(Qng hCp dBm có ti?t không 3Yi trên toàn nh8p:J
1
= J
2
=... J
n
= J = const.
L=y J
0
= J và thay vào ta 3(Cc:
+
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
+
+ +
+ + + -
1
1 1
1 1 1 1
.
6 ) ( 2 .
i
i i
i
i i
i i i i i i i
l
b
l
a
M l M l l M l
w w

0 J 6
2
). (
h 2
). (
h
J 6
1
1 1 1
) 1 ( 1 ) 1 ( 2
1 i
1 2
i
=
ú
û
ù
ê
ë
é -
+
-
+
ú
û
ù
ê
ë
é
- + - +
+
+ - +
+ +
+ i
i i
i
i i i
i i
i
i i
l
Z Z
l
Z Z
E
l
t t
l
t t E
a a

Cho i = 1, n ta 3(Cc h ph(,ng trình chính tLc
Gi;i h ph(,ng trình chính tLc sN xác 38nh 3(Cc (M
1
, M
2
, ..., M
n
).
4. Vq cácbiEu BX nCi lMc:
- V'i bi*u ,- mô men (M): mai nh8p c4a dBm ta 3ã bi?t 3(Cc mômen uKn tFi
2 gKi t<a. NKi 2 tung 3: này b.ng 1 3oFn th`ng và treo bi6u 3P ) (
o
p
M c4a nh8p t(,ng
Jng vào.
-V'i bi*u ,- l/c c1t (Q), l/c d3c (N): VN nh( trong tr(Qng hCp tYng quát
c4a ph(,ng pháp l<c.
Ví d$: VN các bi6u 3P n:i l<c c4a h trên hình (H.5.9.15)
1. BEc siêu t$nh:
n = C
tg
+ N = 2 + 0 = 2
2. TFo h c, b;n, 3ánh sK các gKi t<a, vN bi6u 3P mômen do t;i tr1ng gây ra
trên h c, b;n: (H.5.9.16 & H.5.9.17)
3. Vi?t các ph(,ng trình ba mômencho các gKi t<a trung gian.
i = 1: 0 6 ) ( 2
2 2
2 2
1 1
1 1
0 2 2 1 2 1 0 1
=
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
J l
b
J l
a
J M M M
w w
l l l l

i = 2: 0 6 ) ( 2
3 3
3 3
2 2
2 2
0 3 3 2 3 2 1 2
=
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
J l
b
J l
a
J M M M
w w
l l l l
4. Xác 38nh các 3Fi l(Cng trong ph(,ng trình 3 mômen: M
0
= M
3
= 0
Ch1n J
0
= J, tính m m m
J
J
l
i
i i
3 ; 3 ; 6
3 2 1
0
= = = ® = l l l l
36 6 . 9 .
3
2
.
3
2
1 1
= = = f l w ; a
1
= b
1
= 3; 5 , 22
2
6 . 5 , 7
2
= = w ; a
2
= b
2
= 3
5 , 22
2
6 . 5 , 7
3
= = w ; a
3
= b
3
= 3
Thay vào ph(,ng trình ba mômen:

C H!C K$T C'U II Page 40
































i = 1 0
2 . 6
3 . 5 , 22
. 6
3 . 36
6 3 18 0 . 6
2 1
=
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + +
J J
J M M
i =2 0
2 . 6
3 . 5 , 22
2 . 6
3 . 5 , 22
6 0 . 3 12 . 3
2 1
=
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + +
J J
J M M
î
í
ì
- = +
- = +
5 , 22 4
25 , 47 6
2 1
2 1
M M
M M
®
î
í
ì
< - =
< - =
0 815 , 3
0 239 , 7
2
1
M
M

5. VN bi6u 3P n:i l<c:
a. Bi6u 3P mômen: treo bi6u 3P (H.5.9.18)
b. Bi6u 3P l<c cLt: suy ra t@ bi6u 3P mômen.
Trên 3oFn AB: 793 , 4 6 . 2 .
2
1
6
0 239 , 7
= +
- -
=
tr
Q
2 , 7 6 . 2 .
2
1
6
0 239 , 7
- = -
- -
=
Ph
Q
6m
A C B
2EJ
D
3m 3m 3m 3m
EJ 2EJ
F
E
P1 = 5T P2 = 5T
q = 2T/m
0
1 2 3
M1 M1 M2 M2
P2 = 5T P1 = 5T
q = 2T/m
7,5 7,5
9
7,5
7,5 9
3,815
7,239
4,793 3,3 3,135
7,2
1,7
1,865
H.5.9.17
o
P
M
M
H.5.9.18
(T.m)
(T)
H.5.9.19
Q
N
H.5.9.20
H.5.9.15
H.5.9.16
C H!C K$T C'U II Page 41
Trên 3oFn BE: 3 , 3
3
) 939 , 7 ( 972 , 1
=
- -
= =
Ph tr
Q Q
Trên 3oFn EC: 7 , 1
3
972 , 1 815 , 3
- =
- -
= =
Ph tr
Q Q
Trên 3oFn CF: 135 , 3
3
) 815 , 3 ( 592 , 5
=
- -
= =
Ph tr
Q Q
Trên 3oFn FD: 864 , 1
3
592 , 5 0
- =
-
= =
Ph tr
Q Q
K?t qu; th6 hin trên hình vN (H.5.9.19)
c. Bi6u 3P l<c d1c (N): trùng v+i 3(Qng chu\n.
* Các tr04ng h6p khác c7a d:m liên t;c:
a. D:m liên t;c có th<a: (H5.9.21)
- PhBn 3Bu th@a là t$nh 38nh
nên có th6 xác 38nh và vN bi6u 3P
n:i l<c b.ng các ph(,ng trình cân
b.ng t$nh h1c.
- Th<c hin cLt bG 3Bu
th@a, 3(a t;i tr1ng vZ thành các
l<c tEp trung tFi gKi t<a biên
(H.5.9.22). Có hai quan nim vZ
mômen gKi t<a này:
+ Xem là ngoFi l<c thì cBn
k6 nó khi vN bi6u 3P ) (
o
P
M
+ Xem là mômen tFi các gKi t<a trong ph(,ng trình 3 mômen, thì chúng là
M
0
và M
n+1
. Trong h trên hình (H.5.9.22) thì M
0
= -P.c và M
n+1
=
2
2
qd
- .
U?n 3ây ta trO lFi bài toán dBm liên tHc 2 3Bu kh+p.
b. D:m liên t;c có ,:u ngàm:(H.5.9.23)
Thay th? ngàm ho[c
ngàm tr(Ct b.ng m:t nh8p có 3:
cJng EJ = ¥ có chiZu dài tuS ý
ho[c chiZu dài b.ng không và
3(Cc liên k?t v+i trái 3=t b.ng
sK liên k?t t(,ng 3(,ng v+i
ngàm ho[c ngàm tr(Ct.
(H.5.9.24)
Sau khi th<c hin nh(
trên, ta 3(a dBm vZ thành hai 3Bu kh+p và trO lFi bài toán 3ã bi?t.
Ví d$: VN bi6u 3P mômen cuKn c4a h trên hình vN (H.5.9.25). Cho bi?t EJ =
1080T.m
2
; j = 0,005radian; D
1
= 0,03m; D
2
= 0,02m; h
2EJ
= 0,4m; h
EJ
= 0,3m.

U(a h vZ h t(,ng 3(,ng 2 3Bu kh+p nh( trên hình vN (H.5.9.26)
1. BEc siêu t$nh:
n = C
tg
+ N = 2 + 0 = 2 (tính trên h t(,ng 3(,ng)
H.5.9.21 d
0 n+1
P
q
c
P
n+1
0
H.5.9.22
P = q.d
2
.
2
d q
M =
M = P.c
H.5.9.23
H.5.9.24
0
n+1
l
1
= 0 l
n+1
= 0
EJ
1
= ¥

EJ
n+1
= ¥
C H!C K$T C'U II Page 42
2. TFo h c, b;n, 3ánh sK các gKi t<a, vN bi6u 3P ) (
o
P
M . K?t qu; trên hình
(H5.9.27& H5.9.28)
b 3ây ta xem M = -P.2 = -4 là mômen M
3
trong ph(,ng trình 3 mômen.
3.Vi?t ph(,ng trình 3 mômen cho các gKi t<a trung gian:








































P1 = 2T
q = 1,2T/m
2,4
2
6,401
5,752
4
2
2,4
4,838
0,038
2
4,038 2,038
o
P
M
H.5.9.28
(T.m)
H.5.9.29
M
Q
H.5.9.30
(T)
H.5.9.31
N
M2 M2 M1 M1
2
1
0
q = 1,2T/m
P2 = 2T
E
2EJ
2m
EJ
D C
4m 2m 2m
B
P1 = 2T
A
40°C
20°C
D
1
D
2
j
D
2
D
1
20°C
40°C
P1 = 2T P2 = 2T
q = 1,2T/m
M = 4T.m
EJ = ¥
l = 0
3 H.5.9.27
H.5.9.25
H.5.9.26
j
.
l

C H!C K$T C'U II Page 43
i = 1
0 J 6
2
). (
h 2
). (
h
J 6
6 ) ( 2
2
1 2
1
1 0
0
2
12 22
2
1
11 21
1
0
2 2
2 2
1 1
1 1
0 2 2 1 2 1 0 1
=
ú
û
ù
ê
ë
é -
+
-
+
ú
û
ù
ê
ë
é
- + - +
+
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
l
Z Z
l
Z Z
E
l
t t
l
t t E
J l
b
J l
a
J M M M
a a
w w
l l l l

i = 2
0 J 6
2
). (
h 2
). (
h
J 6
6 ) ( 2
3
2 3
2
2 1
0
3
) 13 23
3
2
12 22
2
0
3 3
3 3
2 2
2 2
0 3 3 2 3 2 1 2
=
ú
û
ù
ê
ë
é -
+
-
+
ú
û
ù
ê
ë
é
- + - +
+
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
l
Z Z
l
Z Z
E
l
t t
l
t t E
J l
b
J l
a
J M M M
a a
w w
l l l l

b 3Bu bài cho bi?t m h C
E
3 , 0 ); ( 10 . 2 , 1
J
1 0 5
= =
- -
a ; h
2EJ
= 0,4m; EJ = 1080T.m
2

4. Xác 38nh các 3Fi l(Cng trong ph(,ng trình 3 mômen:
M
0
= 0; M
3
= -4; t
23
= 40
0
C; t
13
= 20
0
C
Z
0
= -0,005l
1
; Z
2
= 0,03; Z
0
= 0,02; Z
1
= 0
w
1
= 0; m b a 2 ; 4 4 . 2 .
2
1
2 2 2
= = = = w ; m b a 2 ; 4 , 6 4 , 2 . 4 .
3
2
3 3 3
= = = = w
Ch1n J
0
= J, tính
i
i i
J
J
l
0
. = l
® l
1
= 0; l
2
= 4; l
3
= 2
Thay vào:
i = 1: +
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + + + +
J
J M M
. 4
2 . 4
0 6 4 ) 4 0 ( 2 0 . 0
2 1

[ ] 0
4
0 03 , 0
l
0 0,005.l -
J 6 0 0 J 6
1
l
=
ú
û
ù
ê
ë
é -
+
-
+ + + E E
® 8M
1
+ 4M
2
= -12 - 0,015EJ = -28,2
i = 2: +
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + - + + +
J J
J M M
2 . 4
2 . 4 , 6
. 4
2 . 4
6 ) 4 .( 2 ) 2 4 ( 2 4
2 1

0
4
03 , 0 02 , 0
4
0,03 - 0
J 6
2
4
) 20 40 (
0,4
0 J 6 =
ú
û
ù
ê
ë
é -
+ +
ú
û
ù
ê
ë
é
- + + E E
a

® 4M
1
+ 12M
2
= 8 - 21,6 - 600EJ + 0,06EJ = 43,424
î
í
ì
î
í
ì
> =
< - =
®
= +
- = +
®
0 752 , 5
0 401 , 6
424 , 43 12 4
2 , 28 4 8
2
1
2 1
2 1
M
M
M M
M M

5. VN bi6u 3P n:i l<c:
a. Bi6u 3P mômen (M): treo bi6u 3P (H5.9.29)
b. Bi6u 3P l<c cLt, l<c d1c (H5.9.30 & H5.9.31)
III. Tính dom liên t:c bpng phGIng pháp tiêu cM mômen:
* M;c ,ích: Là 3i vEn dHng khéo léo ph(,ng pháp ph(,ng trình 3 mômen
36 tính dBm liên tHc nhiZu nh8p ch8u t;i tr1ng ch) tác dHng lên 1 nh8p mà không ph;i
gi;i h ph(,ng trình chính tLc. N?u tr(Qng hCp t;i tr1ng tác dHng lên nhiZu nh8p thì
có th6 áp dHng nguyên lý c:ng tác dHng 36 3(a vZ thành tYng c4a nhiZu bài toán,
mai bài toán t;i tr1ng ch) tác dHng lên 1 nh8p.
Ví d$: H trên hình (H.5.9.32) có th6 phân tích thành hai tr(Qng hCp nh( trên
hình (H.5.9.33 & H.5.9.34)
C H!C K$T C'U II Page 44
V+i dBm liên tHc nhiZu nh8p ch8u t;i tr1ng tác dHng lên m:t nh8p (Ví dH dBm
trên hình (H.5.9.33) & H.5.9.34), ta có nh'ng nhEn xét sau:












a. U(Qng 3àn hPi (3(Qng 3Jt nét) l(Cn theo hình sóng trên nh'ng nh8p k?
ti?p nhau.
b. Trên nh'ng nh8p không ch8u t;i tr1ng tác dHng thì mômen uKn tFi hai gKi
t<a liên ti?p luôn trái d=u nhau, mômen uKn tFi gKc t<a gBn nh8p ch8u t;i tr1ng h,n
sN có giá tr8 tuyt 3Ki l+n h,n. Trên nh'ng nh8p này bi6u 3P mômen uKn là 3oFn
th`ng cLt 3(Qng chu\n tFi 1 3i6m g1i là tiêu -i1m mônmen.
+ Nh'ng tiêu 3i6m n.m bên trái nh8p ch8u t;i tr1ng g1i là tiêu 3i6m trái. Ký
hiu F
i
.
+ Nh'ng tiêu 3i6m n.m bên ph;i nh8p ch8u t;i tr1ng g1i là tiêu 3i6m ph;i. Ký
hiu F'
i

b 3ây i là ch) sK nh8p thJ i.
c. Ta 38nh ngh$a: tf sK d(,ng và l+n h,n 3,n v8 c4a 2 mômen uKn tFi 2 gKi
t<a liên ti?p c4a nh8p không ch8u t;i tr1ng tác dHng là tf sK tiêu c< mômen.
+ UKi v+i nh8p n.m bên trái c4a nh8p ch8u t;i tr1ng:

1 -
- =
i
i
i
M
M
k : g1i là tf sK tiêu c< trái.
+ UKi v+i nh8p n.m bên ph;i c4a nh8p ch8u t;i tr1ng:

i
i
i
M
M
k
1
'
-
- = : g1i là tf sK tiêu c< ph;i
Dd th=y n?u bi?t 3(Cc tf sK tiêu c< mômen thì sN bi?t 3(Cc v8 trí c4a tiêu
3i6m mômen và ng(Cc lFi.
d. Ta sN vN 3(Cc bi6u 3P mômen n?u bi?t 3(Cc 2 y?u tK:
+ Mômen uKn tFi 2 gKi t<a c4a nh8p ch8u t;i tr1ng.
+ Các tf sK tiêu c< mômen.
1. Xác B8nh tr sL tiêu cM :
a. Tr sL tiêu cM trái: (k
i
)
Xét 2 nh8p thJ i và (i-1) n.m bên trái c4a nh8p ch8u t;i tr1ng tác dHng. Vi?t
ph(,ng trình 3 mômen cho gKi (i-1):
0 . ) ( 2 .
1 1 2 1
= + + +
- - - - i i i i i i i
M M M l l l l
(D
i-1P
= 0 do trên các nh8p này không ch8u t;i tr1ng tác dHng)
n+1 n i+1 i i-1 2 1 0
F1
F2
F'i
F'i+1
F'n
F'n+1
F1
F2
Fi-1
Fi
F'n
F'n+1
H.5.9.32
H.5.9.33
H.5.9.34
C H!C K$T C'U II Page 45
Chia 2 v? c4a ph(,ng trình cho M
i-1
ta 3(Cc:
0 ) ( 2 .
1
1
1
2
1
= + + +
-
-
-
-
-
i
i
i i i
i
i
i
M
M
M
M
l l l l
M[t khác:
2
1
1
1
,
-
-
-
-
- = - =
i
i
i
i
i
i
M
M
k
M
M
k
Thay vào, rút g1n ta 3(Cc:
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + =
-
-
1
1
1
2 2
i i
i
i
k
k
l
l
(5-27)
Công thJc (5-12) có tính truy hPi ngh$a là có th6 xác 38nh 3(Cc k
i
n?u bi?t
3(Cc k
i-1.

+ N?u gKi t<a 3Bu tiên là kh+p: (H.5.9.35)
¥ = - = - =
0
1
0
1
1
M
M
M
k
+ N?u gKi t<a 3Bu tiên là ngàm: (H.5.9.36)
U(a vZ h t(,ng 3(,ng có gKi t<a 3Bu tiên là
kh+p (H.5.9.37), ta có k
0
= ¥. T@ công thJc (5-12) ta
tính 3(Cc:

ú
û
ù
ê
ë
é
- + =
0 1
0
1
1
2 2
k
k
l
l

2
1
2
0
2
1
=
ú
û
ù
ê
ë
é
¥
- + =
l

b. Tr sL tiêu cM phVi: (k'
i
)
T(,ng t<, ta thi?t lEp 3(Cc:
ú
û
ù
ê
ë
é
- + =
+
+
1
1
'
1
2 2 '
i i
i
i
k
k
l
l
(5-28)
Công thJc truy hPi (5-13) 3(Cc xác 38nh theo ch) sK tiêu c< ph;i c4a nh8p
cuKi cùng:
+ N?u gKi t<a cuKi cùng là kh+p: k'
n+1
= ¥
+ N?u gKi t<a cuKi cùng là ngàm: k'
n+1
= 2
2. Xác B8nh mômen uLn tNi 2 gLi tMa c?a nh8p ch8u tVi trWng tác d:ng:
Gi; sR t;i tr1ng tác dHng lên nh8p thJ i, mômen cBn xác 38nh là M
i-1
, M
i
.
B.ng cách phân tích ph(,ng trình 3 mômen cho 2 gKi t<a thJ i và (i - 1) ta d(Cc k?t
qu;:
1 '
'
.
6
1 '
'
.
6
2
0
1
-
-
- =
-
-
- =
-
i i
i i i
i
i
i i
i i i
i i i
i
i
k k
a k b
l k k
a k b
J l
J
M
w
l
w
(5-29)
1 '
.
6
1 '
.
6
2
0
-
-
- =
-
-
- =
i i
i i i
i
i
i i
i i i
i i i
i
i
k k
b k a
l k k
b k a
J l
J
M
w
l
w
(5-30)
Chú ý:
- N?u t;i tr1ng tác dHng lên nh8p 3Bu tiên và gKi t<a 3Bu tiên là kh+p:
M
0
= 0;
'
1
1
2
1
1
1
1 1
2
1
1
1 1
1 1 1
2
1
1
.
6
1 '
.
6
1 '
.
6
k
a
l k
b a
l k k
b k a
l
M
i
w w w
- =
- ¥
- ¥
- =
-
-
- =
M
0
M
1

H.5.9.35
M
1

M
0

M
0
M
1
M
-1

l = 0
H.5.9.37
H.5.9.36
C H!C K$T C'U II Page 46
- N?u t;i tr1ng tác dHng lên nh8p cuKi cùng và gKi t<a cuKi cùng là kh+p:
( ¥ =
+1
'
n
k )
M
n+1
= 0;
1
1
2
1
1
1 1
1 1 1
2
1
1
.
6
1 '
'
.
6
+
+
+
+
+ +
+ + +
+
+
- =
-
-
- =
n
n
n
n
n n
n n n
n
n
n
k
b
l k k
a k b
l
M
w w

3. Vq biEu BX nCi lMc:
a. BiEu BX mômen:
- Trên nh8p ch8u t;i tr1ng tác dHng: d<ng tung 3: c4a 2 gKi t<a c4a nh8p và
treo bi6u 3P ) (
o
P
M vào.
- Bên trái c4a nh8p ch8u t;i tr1ng: là nh'ng 3oFn th`ng k? ti?p qua tung 3: tFi
các gKi t<a 3(Cc xác 38nh:
i
i
i
k
M
M - =
-1

- Nh'ng nh8p bên ph;i c4a nh8p ch8u t;i tr1ng: là nh'ng 3oFn th`ng k? ti?p
qua tung 3: tFi các gKi t<a 3(Cc xác 38nh:
i
i
i
k
M
M
'
1 -
- =
b. BiEu BX lMc cOt: U(Cc vN b.ng cách suy ra t@ bi6u 3P mômen.
c. BiEu BX lMc dWc: Th(Qng trùng v+i 3(Qng chu\n.
Ví d$: VN bi6u 3P n:i l<c c4a h cho trên hình (H.5.9.38)
1. TFo h c, b;n 3ánh sK các gKi t<a, vN bi6u 3P ) (
o
P
M , xác 38nh các 3Fi
l(Cng:
w
1
= w
3
= w
4
=0
3
32
4 . 4 .
3
2
3
2
2
= = = lf w
Ch1n J
0
= J, tính
i
i i
J
J
l
0
. = l
® l
1
= 3m; l
2
= 2m; l
3
= l
4
= 3m.
2. Xác 38nh các tf sK tiêu c< mômen:
a. Tf sK tiêu c< trái:
ú
û
ù
ê
ë
é
- + =
-
-
1
1
1
2 2
i i
i
i
k
k
l
l

Thay k
1
= ¥ và tính truy hPi:
5
1
2
2
3
2
2
=
ú
û
ù
ê
ë
é
¥
- + = k ; 2 , 3
5
1
2
3
2
2
3
=
ú
û
ù
ê
ë
é
- + = k ; 68 , 3
2 , 3
1
2
3
3
2
4
=
ú
û
ù
ê
ë
é
- + = k
b. Tf sK tiêu c< ph;i:
ú
û
ù
ê
ë
é
- + =
+
+
1
1
'
1
2 2 '
i i
i
i
k
k
l
l

Thay k'
4
= ¥ và tính truy hPi:
4
1
2
3
3
2 '
3
=
ú
û
ù
ê
ë
é
¥
- + = k ; 625 , 4
4
1
2
3
2
2 '
2
=
ú
û
ù
ê
ë
é
- + = k ; 498 , 3
625 , 4
1
2
3
2
2 '
1
=
ú
û
ù
ê
ë
é
- + = k
3. Xác 38nh mômen uKn tFi 2 gKi t<a c4a nh8p ch8u t;i tr1ng:
C H!C K$T C'U II Page 47
311 , 1
1 625 , 4 . 5
2 625 , 4 . 2
.
3 . 4
32 . 6
1 '
'
.
6
2
2 2
2 2 2
2
2
2
2
- =
-
-
- =
-
-
- =
k k
a k b
l
M
w

446 , 1
1 625 , 4 . 5
2 5 . 2
.
3 . 4
32 . 6
1 '
.
6
2
2 2
2 2 2
2
2
2
3
- =
-
-
- =
-
-
- =
k k
b k a
l
M
w

4. VN các bi6u 3P n:i l<c:
a. Bi6u 3P mômen: K?t qu; trên hình (H.5.9.40)
b. Bi6u 3P l<c cLt: Suy ra t@ (M). (H.5.9.41).
c. Bi6u 3P l<c d1c: Trùng v+i 3(Qng chu\n.









































H.5.9.39
H.5.9.38
o
P
M
M
(T.m)
(T)
H.5.9.41
Q
H.5.9.40
N
H.5.9.42
4 3 2
0
q = 2T/m
EJ EJ
3m
E
2EJ
C D B
4m 3m
A
3m
EJ
1
q = 2T/m
4
4
1,311
1,446
0,361
3,966
0,437
4,033
0,602
0,120
C H!C K$T C'U II Page 48
ß10. TÍNH D`M LIÊN TYC TtI 7uT TRÊN CÁC
G_I T/A 7ÀN HvI

I. Khái ni2m: là nh'ng dBm liên tHc 3[t trên các gKi t<a có kh; nMng chuy6n
v8 theo ph(,ng vuông góc v+i trHc dBm nh( c:t có chiZu dài h'u hFn h dBm 3I
dBm 3ang xét (H.5.10.2), dBm trên các gKi phao (H.5.10.3)...










G1i k
i
là h sK 3àn hPi c4a gKi t<a thJ i. VZ ý ngh$a, k
i
là chuy6n v8 c4a gKi
t<a thJ i khi gKi ch8u l<c d1c b.ng 3,n v8. Ví dH, h sK 3àn hPi c4a c:t thJ i có ti?t
din F
i
, chiZu cao d
i
sN là k
i
=
i
F
. 1
E
d
i
. VEy n?u ph;n l<c tFi gKi t<a thJ i là R
i
thì
chuy6n v8 tFi gKi t<a này là k
i
R
i
. Ta bi6u th8 các gKi t<a b.ng các lò xo v+i h sK k
i
.
III. PhGIng trình nwm mômen:
1. H2 cI bVn:
Không m=t tính tYng quát, ta xét các nh8p thJ (i - 2), (i - 1), i, (i + 1), (i + 2)
c4a m:t dBm liên tHc 3[t trên các gKc t<a 3àn hPi nh( trên hình (H.5.10.4). T(,ng
t< bài toán dBm liên tHc, tFo h c, b;n b.ng cách loFi bG liên k?t ngMn c;n chuy6n v8
góc xoay t(,ng 3Ki c4a 2 ti?t din 2 bên gKi t<a trung gian (thay hàn b.ng kh+p)
(H.5.10.6)
2. H2 phGIng trình chính tOc:
Xét ph(,ng trình thJ i c4a h ph(,ng trình chính tLc:
0 ....
2 2 1 1
= D + + +
iP n in i i
M M M d d d
NhEn xét r.ng:
ki ki ik
d d d ; = là chuy6n v8 góc xoay t(,ng 3Ki c4a 2 ti?t din O
2 bên gKi t<a thJ k do M
i
= 1 gây ra. V+i cách ch1n h c, b;n nh( trên thì M
i
ch)
gây ra bi?n dFng tFi nh8p thJ (i - 1), i, (i + 1), (i + 2) (H.5.10.9) và ch) gây ra
chuy6n v8 góc xoay tFi các gKi t<a (i - 2), (i - 1), i, (i + 1), (i + 2). UiZu này có ý
ngh$a 0 , , , ,
) 2 ( ) 1 ( ) 1 ( ) 2 (
¹
+ + - - i i i i ii i i i i
d d d d d còn các h sK d
ki
(k ¹ i - 2, i - 1, i, i + 1) = 0.
VEy ta vi?t ph(,ng trình thJ i:
0
) 2 ( 1 ) 1 ( 1 ) 1 ( 2 ) 2 (
= D + + + + +
+ + + - - - - iP i i i i i i i ii i i i i i i
M M M M M d d d d d
Ph(,ng trình này g1i là ph(,ng trình nMm mômen.
3. Xác B8nh các h2 sL c?a h2 phGIng trình chính tOc:
Các h sK này ngoài ;nh h(Ong c4a bi?n dFng uKn còn ph;i k6 3?n bi?n dFng
d1c trHc trong các gKi t<a 3àn hPi.
å
+ =
m
m
mk mi k i ik
E
d
N N M M
m
F
. . ) )( ( d
H.5.10.1
GVI PHAO
H.5.10.3
H.5.10.2
C H!C K$T C'U II Page 49










































Trong 3ó: ) )( (
k i
M M lBn l(Ct là bi6u 3P mômen uKn do M
i
= 1, M
k
= 1 tác
dHng lên h c, b;n gây ra.

mk mi
N N , lBn l(Ct là l<c d1c (ph;n l<c) trong gKi t<a thJ m do M
i
= 1 và M
k

= 1 tác dHng lên h c, b;n gây ra.
ai+1 bi+1 bi ai
wi
Ri-2 Ri-1 Ri Ri+1 Ri+2
Ci
Ci+1
wi+1
d
i
-
1
d
i
-
2
i-2 i-1 i i+1 i+2
i+2 i+1 i i-1 i-2
ki-2 ki-1 ki ki+1 ki+2
Mi-2 Mi-2 Mi-1 Mi-1 Mi Mi Mi+1 Mi+1 Mi+2 Mi+2
li+2 li+1 li li-1
d
i
+
2
d
i
+
1
d
i
H.5.10.5
H.5.10.6
) ( 2 - i M
H.5.10.7
H.5.10.8
) ( 1 - i M
H.5.10.9
H.5.10.10
) ( i M
) (
o
P M
H.5.10.4
Mi-2 = 1
1 1
1/li-1 1/li-2
Mi-1 = 1
1 1
1/li-1 1/li
1/li-1
Mi = 1
1
1/li+1 1/li
1
1/li
1/li
1/li+1
1/li-1
C H!C K$T C'U II Page 50
i i
i i
i i
i i
l l
k
E
d
l l . F
).
1
)(
1
( 0
1
1
1 - i
1
1
) 2 (
-
- -
-
-
= - - + = d
i 1 1 - i
1
1 i
) 1 (
F
).
1
)(
1 1
(
F
).
1
)(
1 1
(
J 6 E
d
l l l E
d
l l l E
l
i
i i i
i
i i i
i
i i
- + + - + + =
+
-
-
-
d

ii
i i i
i
i i i
i i
l l l
k
l l l
k
E
l
d )
1 1
( )
1 1
(
J 6
1 1
1
i + -
-
+ - + - =

1 i
1
1 1 i
2
1 1 - i
1
1 i
1
i
F
).
1
)(
1
(
F
. )
1 1
(
F
).
1
)(
1
(
J 3 J 3
+
+
+ + +
-
+
+
- - + + + - - + + =
E
d
l l E
d
l l E
d
l l E
l
E
l
i
i i
i
i i
i
i i
i i
ii
d

1
2
1
2
1
2
1
1 i
1
i
. )
1
( . )
1 1
(
J 3 J 3
+
+ +
-
+
+
+ + + + + =
i
i
i
i i i
i i i
k
l
k
l l l
k
E
l
E
l

Thay ch) sK i trong h sK
) 1 ( - i i
d b.ng (i-1) ta sN 3(Cc
) 1 ( - i i
d .
)
1 1
( )
1 1
(
J 6
2 1 1
1
1 1 1 i
1
) 1 (
+ + +
+
+ + +
+
+
+ - + + =
i i i
i
i i i
i i
i i
l l l
k
l l l
k
E
l
d
Thay ch) sK i = (i + 2) trong h sK
) 2 ( - i i
d ta sN 3(Cc
) 2 ( + i i
d
2 1
1
) 2 (
.
+ +
+
+
=
i i
i
i i
l l
k
d
SK hFng t< do c4a h ph(,ng trình chính tLc:
å
+ = D
m
m o
mP mi
o
P i iP
E
d
N N M M
m
F
. . ) )( (
) (
o
P
M là bi6u 3P mômen uKn do t;i tr1ng gây ra trên h c, b;n.
: ) (
P
m
N l<c d1c (ph;n l<c) trong gKi t<a m do P gây ra trên h c, b;n.

1 i
1
1
1 i 1
1 - i
1
1
1 i 1
1 1
i
F
). )(
1
(
F
) )(
1 1
(
F
). )(
1
(
J J
+
+
+
+ +
-
-
+ +
+ +
- - + - + +
+ - - + + = D
E
d
R
l E
d
R
l l
E
d
R
l E l
b
E l
a
i
i
i
i
i
i i
i
i
i i
i i
i
i i
iP
w w


1
1
1
1
1
1
1 i 1
1 1
i
. ).
1 1
( .
J J
+
+
+
+
-
-
+ +
+ +
+ + - + + = D ®
i
i
i
i i
i i
i
i
i
i
i i
i
i i
iP
R
l
k
R k
l l
R
l
k
E l
b
E l
a w w

Các 3Fi l(Cng w
i
, a
i
, b
i
có ý ngh$a nh( trong phBn ph(,ng trình 3 mômen.
Thay các h sK ta 3(Cc ph(,ng trình 5 mômen d(+i dFng khai tri6n.
Trong tr(Qng hCp dBm có 3: cJng EJ = const, chiZu dài các nh8p b.ng nhau
(b.ng l), các gKi t<a có h sK 3àn hPi là nh( nhau thì ph(,ng trình 5 mômen có
dFng:
+ - + + + - +
+ - - 1 1 2
) 4 1 ( ) 6 4 ( ) 4 1 (
i i i i
M M M M a a a a
0 ) 2 ( ) (
6
1 1 1 1
2
2
= + - + + + +
+ - + + + i i i i i i i i
R R R l b a
l
M a w w a
Trong 3ó: k
E
.
l
J 6
2
= a
Sau khi thi?t lEp và gi;i h thKng ph(,ng trình 5 mômen, ta sN xác 38nh và vN
bi6u 3P n:i l<c nh( 3ã trình bày trong phBn dBm liên tHc.


C H!C K$T C'U II Page 51
ß11. TÍNH H* SIÊU T+NH CHZU T^I TR!NG DI 7RNG

I. 7Gfng Vnh hGxng cI bVn: là 3(Qng ;nh h(Ong c4a các \n X
k
, là các \n
sK thay th? cho các liên k?t b8 loFi bG khi tFo h c, b;n.
1. H2 cI bVn:
TFo h c, b;n b.ng cách loFi bG các liên k?t th@a và thay th? b.ng các \n sK
X
k
nh( trong phBn h c, b;n c4a ph(,ng pháp l<c.
2. H2 phGIng trình chính tOc:
U6 vN 3(Qng ;nh h(Ong ta gi; thi?t trên công trình ch) có 1 l<c P = 1 di 3:ng
theo 1 t1a 3: z. L<c này b.ng 3,n v8 và duy nh=t tác dHng nên sK hFng t< do ch) còn
D
kP
và 3(Cc thay b.ng d
kP
. Do 3ó, h ph(,ng trình chính tLc có dFng:
ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= + + +
= + + +
= + + +
0 ...
......
0 ...
0 ...
2 2 1 1
2 2 2 22 1 21
1 1 2 12 1 11
nP n nn n n
P n n
P n n
X X X
X X X
X X X
d d d d
d d d d
d d d d

3. Xác B8nh các h2 sL c?a h2 phGIng trình chính tOc:
a. H2 sL chính và ph:: (d
km
).
d
km
không phH thu:c vào l<c P = 1 di 3:ng và 3(Cc xác 38nh nh( h ch8u t;i
tr1ng b=t 3:ng: ) )( (
m k km
M M = d .
b. SL hNng tM do: (d
kP
)
d
kP
do P = 1 3:ng gây ra nên sN thay 3Yi theo t1a 3: chFy z c4a l<c P di
3:ng. Khi xác 38nh d
kP
ta nên chia nhiZu tr(Qng hCp c4a l<c P = 1 di 3:ng v+i mai
tr(Qng hCp P di 3:ng trên m:t phBn tR thu:c h. V+i mai tr(Qng hCp ta vN 3(Cc
m:t "dFng "c4a ) (
o
P
M .
) )( (
o
P k kP
M M = d
4. GiVi h2 phGIng trình chính tOc:
SR dHng ph(,ng pháp h sK ;nh h(Ong. Trong ph(,ng trình này các \n X
k

3(Cc bi6u didn qua các sK hFng t< do (d
kP
) và h sK ;nh h(Ong:
ï
ï
î
ï
ï
í
ì
+ + =
+ + =
+ + =
nP nn P n P n n
nP n P P
nP n P P
X
X
X
d b d b d b
d b d b d b
d b d b d b
...
...
...
...
2 2 1 1
2 2 22 1 21 2
1 2 12 1 11 1

Trong 3ó b
ik
: là h sK ;nh h(Ong, 3(Cc xác 38nh theo công thJc sau:
D
D
ik k i
ik
. ) 1 (
1 ± +
- = b
D là 38nh thJc c4a h sK chính và phH c4a h ph(,ng trình chính tLc:
nn n n
n
n
D
d d d
d d d
d d d
...
...
...
...
2 1
2 22 21
1 12 11
=
D
ik
là 38nh thJc 3(Cc suy ra t@ 38nh thJc D b.ng cách loFi bG hàng thJ i c:t
thJ k (ho[c hàng k c:t i)
C H!C K$T C'U II Page 52
Sau khi xác 38nh 3(Cc X
k
(là hàm theo t1a 3: chFy z c4a P = 1 di 3:ng ), cho
z bi?n thiên sN vN 3(Cc 3.a.h.X
k
.
II. 7Gfng Vnh hGxng phVn lMc, nCi lMc, chuyEn v8:
Sau khi tìm 3(Cc các 3(Qng ;nh h(Ong c, b;n, áp dHng nguyên lý c:ng tác
dHng ta có th6 vN 3(Qng ;nh h(Ong c4a 3Fi l(Cng S (n:i l<c, ph;n l<c, chuy6n v8…)
theo bi6u thJc sau:
3.a.h.S =
1
S .(3.a.h.X
1
) +
2
S .(3.a.h.X
2
) +...
n
S .(3.a.h.X
n
) + 3.a.h.S
o
(5-31)
Trong 3ó:
k
S là giá tr8 c4a S do riêng X
k
= 1 gây ra trên h c, b;n.
3.a.h.X
k
: là các ;nh h(Ong c, b;n.
3.a.h.S
o
: 3(Qng ;nh h(Ong c4a S trên h c, b;n. N?u h c, b;n ch1n là
t$nh 38nh thì 3.a.h.S
o
3(Cc vN nh( trong phBn c, h1c k?t c=u I.
* Chú ý: Do ph(,ng trình 3(Qng ;nh h(Ong S(z) là hàm bEc cao theo z nên
trong cách vN th<c hành ng(Qi ta sR dHng ph(,ng pháp 3i6m chia và lEp thành b;ng
tính. Có th6 tham kh;o n:i dung c4a b;ng (B.5.11.1) bên d(+i.
B.5.11.1 BVng tính B.a.h.S trong h2 siêu t5nh

Ui6m z 3.a.h.X
1
3.a.h.X
2
... 3.a.h.X
n
3.a.h.S
o
3.a.h.S
… … … … … … ……

Ví d$: VN 3(Qng ;nh h(Ong mômen uKn tFi ti?t din k c4a h trên hình vN
(H.5.11.1). Cho EJ trong các thanh b.ng h.ng sK trên toàn h.
1. VN 3(Qng ;nh h(Ong c, b;n:
a. BEc siêu t$nh:
n = 3V - K = 3.3 - 7 = 2
b. h c, b;n và h ph(,ng trình chính tLc:
- H c, b;n: (H.5.11.2)
- H ph(,ng trình chính tLc:
î
í
ì
= + +
= + +
0
0
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
P
P
X X
X X
d d d
d d d

c. Xác 38nh các h sK c4a h ph(,ng trình chính tLc:
- H sK chính và phH d
km
:
J
2
2 ). 1 .
3
2
.
2
3 . 1
.
J
1
(
11
E E
= = d
J 2
1
1 .
3
1
.
2
3 . 1
.
J
1
21 12
E E
= = = d d
) (
J
2
11 22
d d = =
E

- Xác 38nh sK hFng t< do d
kP
:
Chia 3(Qng xe chFy ra làm ba 3oFn (phBn tR) AB, BC, CD. gng v+i mai
phBn tR ta ch1n gKc t1a 3: tFi 3Bu trái. gng v+i mai phBn tR, ta vN 3(Cc ) (
o
P
M t(,ng
Jng (H.5.11.5® H.5.11.7)
+ Khi P = 1di 3:ng trên AB (zÎ[0;3])
18
) 9 (
.
J
1
3
) 3 (
3
1
.
2
1
. 3 .
3
) 3 (
.
J
1
) )( (
2
1 1 1
z z
E
z z z
E
M M
o
P P
-
=
+ -
= = d
C H!C K$T C'U II Page 53









































0 ) )( (
1 2 2
= =
o
P P
M M d
+ Khi P = 1di 3:ng trên BC (zÎ[0;3])
18
) 6 )( 3 (
.
J
1
3
) 3 . 2 (
3
1
.
2
1
. 3 .
3
) 3 (
.
J
1
) )( (
2 1 1
z z z
E
z z z
E
M M
o
P P
- -
=
- -
= = d
X2 X1
P = 1
3m
D B C A
1m 3m 2m
k
X1 = 1
X2 = 1
1
1
1
1
k
P = 1
1
0,75
0,75
0,325
0
,
6
8
7
0
,
6
5
0
,
2
8
7
0
,
0
4
1
0
,
0
7
5
0
,
0
7
2
0
,
0
2
2
0
,
0
2
5
0
,
0
1
6
H.5.11.2
H.5.11.1
H.5.11.3
H.5.11.4
H.5.11.5
) ( 1 M
) ( 2 M
) (
1
o
P
M
H.5.11.6
) (
2
o
P
M
H.5.11.7
) (
3
o
P
M
H.5.11.8
o
k
M h a d . . .
H.5.11.9
3.a.h.M
k
P = 1
z
z(l - z)
l
C
a b
a =
1
3
(l + z); b =
1
3
(2l - z)
z(l - z)
l
z
P = 1
z(l - z)
l
P = 1
z
C H!C K$T C'U II Page 54
18
) 9 (
.
J
1
) )( (
2
2 2 2
z z
E
M M
o
P P
-
= = d
+ Khi P = 1di 3:ng trên CD (zÎ[0;3])
0 ) )( (
3 1 1
= =
o
P P
M M d
18
) 6 )( 3 (
.
J
1
) )( (
3 2 2
z z z
E
M M
o
P P
- -
= = d
d. Gi;i h ph(,ng trình chính tLc:
î
í
ì
+ =
+ =
P P
P P
X
X
2 22 1 21 2
2 12 1 11 1
d b d b
d b d b

D
D
ik k i
ik
. ) 1 (
1 ± +
- = b
2
22 21
12 11
) J ( 4
15
J
2
J 2
1
J 2
1
J
2
E
E E
E E
D = = =
d d
d d

15
J 8
) J ( 4
15
/
J
2
. ) 1 (
2
3
11
E
E E
- = - = b
15
J 2
) J ( 4
15
/
J 2
1
. ) 1 (
2
4
12
E
E E
= - = b
15
J 2
12 21
E
= = b b
15
J 8
) J ( 4
15
/
J
2
. ) 1 (
2
5
22
E
E E
- = - = b
Thay vào ph(,ng trình:
+ Khi P = 1di 3:ng trên AB (zÎ[0;3])
) 9 ( .
75 , 33
1
0 .
15
J 2
18
) 9 (
.
J
1
.
15
J 8
2
2
1
z z
E z z
E
E
X - - = +
-
- =
) 9 ( .
135
1
0 .
15
J 8
18
) 9 (
.
J
1
.
15
J 2
2
2
2
z z
E z z
E
E
X - = -
-
=
+ Khi P = 1 di 3:ng trên BC (zÎ[0;3])
18
) 9 (
.
J
1
.
15
J 2
18
) 6 )( 3 (
.
J
1
.
15
J 8
2
1
z z
E
E z z z
E
E
X
-
+
- -
- =
) 9 ( .
135
1
) 6 )( 3 ( .
75 , 33
1
2
z z z z z - + - - - =
18
) 9 (
.
J
1
.
15
J 8
18
) 6 )( 3 (
.
J
1
.
15
J 2
2
2
z z
E
E z z z
E
E
X
-
-
- -
=
) 9 ( .
75 , 33
1
) 6 )( 3 ( .
135
1
2
z z z z z - - - - =
+ Khi P = 1 di 3:ng trên CD (zÎ[0;3])
) 6 )( 3 ( .
135
1
18
) 6 )( 3 (
J
1
.
15
J 2
0 .
15
J 8
1
z z z
z z z
E
E E
X - - =
- -
+ - =
C H!C K$T C'U II Page 55
) 6 )( 3 ( .
75 , 33
1
18
) 6 )( 3 (
.
J
1
.
15
J 8
0 .
15
J 2
2
z z z
z z z
E
E E
X - - - =
- -
- =
Cho z bi?n thiên trên t@ng 3oFn ta có th6 vN 3(Cc các 3(Qng ;nh h(Ong c,
b;n.
2. U(Qng ;nh h(Ong mômen uKn tFi k:
3.a.h.
o
k
M =
k1
M (3.a.h.X
1
) +
2
M
k
(3.a.h.X
2
) + 3.a.h.
o
k
M
3.a.h.
o
k
M 3(Cc vN trên hình (H.5.11.8)

k1
M =
3
1
;
2
M
k
= 0
Ta lEp b;ng tính toán: Chia 3(Qng xe chFy ra làm 12 3oFn, mai 3oFn dài
0,75m.
PhBntR z(m) 3.a.h.X
1
3.a.h.X
2

k1
M 3.a.h.X
1

2
M
k
3.a.h.X
2
3.a.h.
o
k
M 3.a.h.M
k
0 0 0 0 0 0 0
0,75 -0,187 0,047 -0,063 0 0,75 0,687
1,5 -0,3 0,075 -0,1 0 0,75 0,65
2,25 -0,263 0,066 -0,088 0 0,375 0,287
AB
3 0 0 0 0 0 0
0 0 0 0 0 0 0
0,75 -0,216 -0,122 -0,072 0 0 0,072
1,5 -0,225 -0,225 -0,075 0 0 -0,075
2,25 -0,122 -0,216 -0,041 0 0 -0,041
BC
3 0 0 0 0 0 0
0 0 0 0 0 0 0
0,75 0,066 -0,187 0,022 0 0 0,022
1,5 0,075 -0,3 0,025 0 0 0,025
2,25 0,047 -0,263 0,016 0 0 0,016
CD
3 0 0 0 0 0 0
BVng 5.12. BVng tính B.a.h cI bVn và B.a.h.M
k

















C H!C K$T C'U II Page 56
ß12. BI[U 7v BAO NRI L/C

Theo thQi gian tác dHng lên công trình, t;i tr1ng 3(Cc chia thành 2 loFi:
+ T;i tr1ng lâu dài: N:i l<c do nó gây ra không 3Yi.
+ T;i tr1ng tFm thQi: N:i l<c do nó gây ra sN thay 3Yi.
T;i tr1ng tác dHng lên công trình gPm 2 loFi trên nên n:i l<c sN thay 3Yi
trong suKt quá trình tPn tFi c4a công trình. Do 3ó, khi thi?t k? cBn ph;i xác 38nh các
giá tr8 3Fi sK l+n nh=t và nhG nh=t c4a n:i l<c tFi t=t c; các ti?t din c4a h. N?u bi6u
didn nó lên trên m:t 3P th8 sN 3(Cc bi6u 3P g1i là bi6u 3P bao n:i l<c.
I. 78nh ngh5a biEu BX bao nCi lMc:
Bi6u 3P bao n:i l<c là bi6u 3P mà mai tung 3: c4a nó bi6u th8 giá tr8 3Fi sK
c4a n:i l<c l+n nh=t ho[c nhG nh=t do t;i tr1ng lâu dài và t;i tr1ng tFm thQi có th6
có gây ra tFi ti?t din t(,ng Jng.
II. Cách thMc hi2n:
U6 3,n gi;n, ta xem t;i tr1ng tFm thQi tác dHng 3Png thQi lên t@ng nh8p c4a
h và ti?n hành các b(+c sau:
B+3c 1: VN bi6u 3P n:i l<c do t;i tr1ng lâu dài tác dHng lên toàn h gây ra
(S
ld
)
B+3c 2: LBn l(Ct vN các bi6u 3P n:i l<c do t;i tr1ng tFm thQi gây ra sao cho
mai tr(Qng hCp t;i tr1ng tFm thQi ch) tác dHng lên m:t nh8p c4a h (S
tt
)
B+3c 3: VN bi6u 3P bao n:i l<c b.ng cách xác 38nh tung 3: l+n nh=t (nhG
nh=t) tFi các ti?t din c4a h. Bi6u thJc xác 38nh có th6 3(Cc vi?t:
) (
max
+ S + =
k
tt
k
ld
k
S S S
) (
min
- S + =
k
tt
k
ld
k
S S S
k: ch) ti?t din xác 38nh tung 3: bi6u 3P bao.
) (+ S
k
tt
S , ) (- S
k
tt
S : l=y tYng các tr(Qng hCp n:i l<c tFi k do t;i tr1ng tFm thQi
gây ra mang d=u d(,ng hay âm.
















C H!C K$T C'U II Page 57
CH)NG 6. PH)NG PHÁP CHUY*N V,.
ß1. CÁC KHÁI NI.M.

I. Các gi/ thi2t c6a ph89ng pháp chuy:n v<:
- Gi thi#t 1: Các nút ca h# '()c xem là tuy#t '+i c.ng. Do 'ó, khi bi0n
d1ng, các '3u thanh qui t4 vào m5i nút s7 có chuy9n v; th=ng và góc xoay là nh(
nhau.
Gi? thi0t này làm gi?m s+ l()ng @n s+.
- Gi thi#t 2: BA qua ?nh h(Bng ca bi0n d1ng tr()t khi xét bi0n d1ng ca
các cCu ki#n b; u+n.
Gi? thi0t này không làm thay 'Di s+ l()ng @n s+ nh(ng làm cho b?ng tra nEi
lFc các cCu ki#n mGu '*n gi?n h*n.
- Gi thi#t 3: BA qua ?nh h(Bng ca bi0n d1ng 'àn hHi dIc tr4c khi xét bi0n
d1ng ca các cCu ki#n ch;u u+n. (bi0n d1ng dIc tr4c vì nhi#t 'E không '()c phép bA
qua)
Gi? thi0t này làm gi?m s+ l()ng @n s+.
Ngoài ra, còn tuân theo gi? thi0t vJt
li#u, tuân theo ';ng luJt Hook, bi0n d1ng và
chuy9n v; là nhKng '1i l()ng vô cùng bé.
* Kt lu$n: Tr(Lc và sau khi bi0n d1ng,
kho?ng cách giKa 2 nút B hai '3u thanh theo
ph(*ng ban '3u ca thanh là không thay 'Di
trM tr(Ong h)p thanh có bi0n d1ng dIc tr4c vì
nhi#t 'E hoPc thanh có hai '3u khLp vLi 'E
c.ng EF khác vô cùng (H.6.1.1).
II. H> xác ?<nh ?@ng và h> siêu ?@ng:
1. H> xác ?<nh ?@ng: là nhKng h# khi ch;u
chuy9n v; c(Qng b.c, ta có th9 xác ';nh '()c các
chuy9n v; t1i các '3u thanh chR bTng 'iUu ki#n
'Eng hIc (hình hIc).
Xét h# trên hình v7 (H.6.1.2) khi B ch;u
chuy9n v; c(Qng b.c thì các '3u thanh quy t4 vào
C chR tHn t1i 2 thành ph3n chuy9n v; th=ng (u, v).
Ta có th9 xác ';nh '()c hai thành ph3n này chR
bTng 'iUu ki#n 'Eng hIc (hình hIc). VJy h# 'ã cho
là h# xác ';nh 'Eng.
2. H> siêu ?@ng: là nhKng h# khi ch;u
nguyên nhân là chuy9n v; c(Qng b.c ta ch(a th9
xác ';nh '()c tCt c? các chuy9n v; t1i các '3u
thanh chR bTng 'iUu ki#n 'Eng hIc (hình hIc) mà
ph?i sV d4ng thêm 'iUu ki#n cân bTng.
Ví d': Khi liên k0t thanh chuy9n v; ngang D
(H.6.1.3), bTng 'iUu ki#n 'Eng hIc có th9 xác ';nh
'()c chuy9n v; th=ng t1i A và B (chuy9n v; ngang
bTng D, chuy9n v; '.ng bTng 0). Tuy nhiên, ch(a
B A
l
A'
B'
l
H.6.1.1
D
1
B
B'
A
C
C
1

D
2

C'
u
v
H.6.1.2
H.6.1.3
D
C D
A
B
A'
B'
D
j
B

j
A

C H!C K$T C'U II Page 58
th9 xác ';nh '()c góc xoay (j
A
, j
B
). VJy h# là h# siêu 'Eng.
* Chú ý:
- Khái ni#m vU h# siêu 'Eng hay xác ';nh 'Eng là ph4 thuEc vào các gi? thi0t
chCp nhJn.
- H# siêu 'Eng (xác ';nh 'Eng) có th9 là h# tWnh ';nh hay siêu tWnh. Ta chR tJp
trung nghiên c.u h# siêu 'Eng 'Hng thOi là siêu tWnh.
III. BBc siêu ?@ng:
1. Khái ni>m: BJc siêu 'Eng ca h# siêu 'Eng chính là s+ l()ng các chuy9n
v; 'Ec lJp ch(a bi0t ca các nút và các khLp không n+i 'Ct trong h#. Ký hi#u n.
n = n
1
+ n
2
(6-1)
n
1
: s+ chuy9n v; xoay 'Ec lJp ch(a bi0t ca các nút, n
1
chính bTng s+ nút
trong h#.
n
2
: s+ chuy9n v; th=ng 'Ec lJp ch(a bi0t ca các nút và các khLp không n+i
'Ct.
2. Cách xác ?<nh:
a. Xác ?<nh n
1
: BTng cách tính s+ l()ng nút trong h#. Nút là n*i giao nhau
giKa các ph3n tV và '()c n+i bTng liên k0t hàn. Trong 'ó, ph3n tV là mEt cCu ki#n
mGu t.c là có bi9u 'H nEi lFc cho tr(Lc và '()c lJp sXn thành b?ng.
Y+i vLi môn C* hIc k0t cCu, ph3n tV là 1 'o1n thanh th=ng thAa mãn các
'iUu ki#n:
- YE c.ng không 'Di.
- Y()c n+i vLi các ph3n tV khác hoPc trái 'Ct chR bTng liên k0t B 2 '3u.
Ví d': Xác ';nh n
1
ca các h# cho trên hình v7 (H.6.1.4).







b. Xác ?<nh n
2
: BTng cách tính s+ l()ng các chuy9n v; th=ng 'Ec lJp ch(a
bi0t t1i các nút và các khLp không n+i 'Ct. Y9 xác ';nh, ta thay các nút, ngàm n+i
'Ct bTng các liên k0t khLp '9 '()c 1 h# mLi.
N0u h# mLi là bCt bi0n hình thì n
2
= 0; n0u h# mLi là bi0n hình hay g3n bi0n
hình t.c thOi thì n
2
chính là s+ liên k0t thanh vMa ' thêm vào '9 h# trB thành h# bCt
bi0n hình.
Ví d': Xác ';nh n
2
ca các h# cho trên hình v7 (H.6.1.5 ® H.6.1.7).









2 1
a)
H.6.1.4
b)
1
c)
1 2
3 4
n
1
= 2 n
1
= 1 n
1
= 4 n
1
= 4
4 3
2 1
d)
® ® ®n2 = 1
H.6.1.5
®
n2 = 0 ®
H.6.1.6
C H!C K$T C'U II Page 59





*Chú ý: Khái ni#m vU bJc siêu 'Eng có th9 thay 'Di và ph4 thuEc vào các
y0u t+:
- Các gi? thi0t chCp nhJn: ch=ng h1n n0u ph nhJn gi? thi0t 3 thì n
1
không
'Di còn n
2
tZng lên.
- S* 'H rOi r1c hoá chCp nhJn (H.6.1.8).
- Các cCu ki#n mGu mà ng(Oi thi0t k0 sXn có (H.6.1.9):
+ N0u quan ni#m m5i ph3n tV là 1 thanh th=ng có 'E c.ng không 'Di (AB,
BC, CD, DE, EF) thì n = n
1
+ n
2
= 4 + 3 = 7.
+ N0u quan ni#m m5i ph3n tV là 1 thanh th=ng
(AEC, CD, DFB) thì n = 2 + 1 = 3.


























® ®
n2 = 3 ®
H.6.1.7
C D
E F
B A
H.6.1.9
n1 = 5
a)
H.6.1.8
b)
n1 = 8
C H!C K$T C'U II Page 60
ß2. NCI DUNG CDA PH)NG PHÁP CHUY*N V,

I. H> c9 b/n c6a ph89ng pháp chuy:n v<:
1. G<nh nghHa: H# c* b?n ca ph(*ng pháp chuy9n v; là h# '()c suy ra tM
h# 'ã cho bTng cách 'Pt các liên k0t ph4 thêm vào h# nhTm ngZn c?n chuy9n v; ca
các nút và các khLp không n+i 'Ct
- N0u các liên k0t thêm vào khV '()c tCt c? chuy9n v; ca các nút và các
khLp không n+i 'Ct thì h# c* b?n là h# xác ';nh 'Eng.
- N0u các liên k0t chR khV '()c 1 ph3n chuy9n v; ca các nút thì h# c* b?n là
h# siêu 'Eng nh(ng có bJc siêu 'Eng thCp h*n.
Yêu c*u: H# c* b?n chR tHn t1i nhKng cCu ki#n mGu, t.c là có bi9u 'H nEi lFc
cho sXn trong b?ng.
2. Các loKi liên k2t phL thêm:
a. Liên k2t mômen: Là lo1i liên k0t chR ngZn
c?n chuy9n v; góc xoay, không ngZn c?n chuy9n v;
th=ng. Trong liên k0t này chR phát sinh 1 thành ph3n
ph?n lFc mômen. Ký hi#u (H.6.2.1).
b. Liên k2t lMc (liên k2t thanh): Liên k0t này
chR ngZn c?n chuy9n v; dIc theo tr4c thanh (tr4c liên
k0t). Trong liên k0t thanh chR phát sinh 1 thành ph3n
ph?n lFc dIc theo tr4c thanh.
Ký hi#u: (H.6.2.2)
3. Các ví dL tKo h> c9 b/n:












Nh+n xét:
- Khác vLi h# c* b?n ca ph(*ng pháp lFc, h# c* b?n ca ph(*ng pháp
chuy9n v; là duy nhCt n0u các y0u t+ ?nh h(Bng '0n bJc siêu 'Eng là xác ';nh.
- H# c* b?n ca ph(*ng pháp chuy9n v; thFc chCt là nhKng cCu ki#n rOi r1c
và làm vi#c 'Ec lJp nhau.
II. H> ph89ng trình c9 b/n c6a ph89ng pháp chuy:n v<:
Do 'Pt các liên k0t ph4 thêm vào nên h# c* b?n có nhKng y0u t+ khác vLi h#
siêu 'Eng ban '3u. Vì vJy ta c3n so sánh sF khác nhau 'ó và bD sung thêm các 'iUu
ki#n '9 h# c* b?n làm vi#c gi+ng vLi h# ban '3u.
Gi? sV xét h# siêu 'Eng trên hình (H.6.2.4a) và h# c* b?n ca nó (H.6.2.4b).
H.6.2.3b
®
®
H.6.2.3a
®
H.6.2.3c
H.6.2.1
a) b)
R
R
b) a)
H.6.2.2
C H!C K$T C'U II Page 61









- VU chuy9n v;:
T1i C và D có tHn t1i chuy9n v;
ngang và góc xoay.
- VU mPt ph?n lFc:
T1i C và D không tHn t1i ph?n lFc.

T1i C và D không tHn t1i chuy9n v;.

T1i C và D tHn t1i ph?n lFc (R
1
, R
2
,
R
3
) t1i các liên k0t ph4 thêm.
VJy '9 cho h# c* b?n làm vi#c gi+ng h# siêu 'Eng ban '3u, trên h# c* b?n
c3n:
- T1o ra các chuy9n v; c(Qng b.c (Z
1
, Z
2
, Z
3
) t(*ng .ng vLi các liên k0t ph4
thêm vào.
- Thi0t lJp 'iUu ki#n ph?n lFc t1i các liên k0t ph4 thêm vào do các nguyên
nhân (Z
1
, Z
2
, Z
3
, P) bTng không. Các 'iUu ki#n này '()c vi0t d(Li d1ng:
ï
î
ï
í
ì
=
=
=
0 ) , , , (
0 ) , , , (
0 ) , , , (
3 2 1 3
3 2 1 2
3 2 1 1
P Z Z Z R
P Z Z Z R
P Z Z Z R

TM 'iUu ki#n này ta có th9 gi?i ra '()c (Z
1
, Z
2
, Z
3
).
T(*ng tF nh( vJy ta mB rEng cho 1 h# siêu 'Eng bCt k[ ch;u các nguyên
nhân bên ngoài (P, t, Z). T1o h# c* b?n bTng cách 'Pt n liên k0t ph4 thêm vào. Y9
cho h# c* b?n làm vi#c gi+ng h# ban '3u thì trên h# c* b?n c3n:
- T1o ta các chuy9n v; c(Qng b.c (Z
1
, Z
2
,..., Z
n
) t(*ng .ng vLi các liên k0t
ph4 thêm vào. Các chuy9n v; này có chiUu tùy ý, tuy nhiên th(Ong chIn xoay theo
chiUu kim 'Hng hH, th=ng theo chiUu tM trái sang ph?i. Các chuy9n v; này 'óng vai
trò là @n s+.
- Thi0t lJp 'iUu ki#n ph?n lFc t1i các liên k0t ph4 thêm vào do các nguyên
nhân (Z
1
, Z
2
,... Z
n
, P, t, Z) = 0.
YiUu ki#n th. 2 '()c vi0t:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
=
=
=
0 ) , , , ,... , (
.....
0 ) , , , ,... , (
0 ) , , , ,... , (
2 1
2 1 2
2 1 1
Z t P Z Z Z R
Z t P Z Z Z R
Z t P Z Z Z R
n n
n
n
(6-2)
H# ph(*ng trình này gIi là h# ph(*ng trình c* b?n ca ph(*ng pháp chuy9n
v;.
III. H> ph89ng trình chính tNc c6a ph89ng pháp chuy:n v<:
Xét ph(*ng trình th. k ca h# ph(*ng trình c* b?n:
R
k
(Z
1
, Z
2
,... Z
n
, P, t, Z) = 0.
Khai tri9n ph(*ng trình này theo nguyên lý cEng tác d4ng:
R
k
(Z
1
) + R
k
(Z
2
) + ... R
k
(Z
n
) + R
k
(P) + R
k
(t) + R
k
(Z) = 0.
H.6.2.4a
B A
C
D
P
H.6.2.4b
Z1 Z2
R3
A B
C
D
P
R1 R2 Z3
C H!C K$T C'U II Page 62
GIi r
km
là ph?n lFc t1i liên k0t ph4 thêm th. k do riêng chuy9n v; c(Qng b.c
t1i liên k0t ph4 thêm th. m Z
m
= 1 gây ra trên h# c* b?n.
Suy ra: R
k
(Z
m
) = r
m
.Z
m
GIi R
kP
, R
kt
, R
kZ
: l3n l()t là ph?n lFc t1i liên k0t ph4 thêm th. k do nguyên
nhân ngoài P, t, Z gây ra trên h# c* b?n.
Suy ra: R
k
(P) = R
kP
, R
k
(t) = R
kt
, R
k
(Z) = R
kZ
Thay tCt c? vào ph(*ng trình khai tri9n ta '()c:
0 ...
2 2 1 1
= + + + + +
kZ kt kP n kn k k
R R R Z r Z r Z r
Cho n k , 1 = ta '()c h# ph(*ng trình chính t]c ca ph(*ng pháp chuy9n v;:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= + + + + +
= + + + + +
= + + + + +
0 ...
......
0 ...
0 ...
2 2 1 1
2 2 2 2 2 22 1 21
1 1 1 1 2 12 1 11
nZ nt nP n nn n n
Z t P n n
Z t P n n
R R R Z r Z r Z r
R R R Z r Z r Z r
R R R Z r Z r Z r
(6-3)
Trong h# ph(*ng trình này:
- r
kk
: gIi là h# s+ chính, r
kk
> 0; - r
km
: (k ¹ m) gIi là h# s+ ph4, r
km
= r
mk
- R
kP
, R
kt
, R
kZ
: gIi là s+ h1ng tF do.
IV. B/ng tra n@i lMc cho m@t sP phQn tR:
1. Nguyên nhân t/i trSng:










2
2
2
2
l
b Pa
M
l
Pab
M
B
A
- =
- =

2
2
12
12
ql
M
ql
M
B
A
- =
- =

2
2
) 2 (
} 2 (
l
b a Ma
M
l
b a Mb
M
B
A
-
- =
-
=










0
2
) 2 (
2
=
-
- =
B
A
M
l
a l Pab
M

0
8
2
=
- =
B
A
M
ql
M

)
3
1 (
2
0
2
2
l
b M
M
M
A
B
- =
=

P
B A
a b
l
Pab
l
MA
MB
MB MA
q l
8
l
A B
q
MB
MA
M
l
b a
A B
M
a
b
c
d
(ab//cd)
2
(ab//cd)
d
c
b
a
M
B A
a b
l
M
MA
q
B A
l
MA
MA
l
b a
A B
P
2
q l
8
Pab
l
C H!C K$T C'U II Page 63








l
Pa
M
l
a Pa
M
B
A
2
) 2 (
2
2
=
- - =

6
3
2
2
ql
M
ql
M
B
A
=
- =

l
Ma
M
l
Mb
M
B
A
=
- =

2. Nguyên nhân bi2n thiên nhi>t ?@:







A B
A
M M
t t EJ
h
M
=
- - = ) (
1 2
a

0
) (
2
3
1 2
=
- - =
B
A
M
t t EJ
h
M
a

A B
A
M M
t t EJ
h
M
=
- - = ) (
1 2
a

3. Nguyên nhân là chuy:n v< c8Tng bUc:







j
j
l
EJ
M
l
EJ
M
B
A
2
4
- =
=

0
3
=
=
B
A
M
l
EJ
M j

A B
A
M M
l
EJ
M
=
= j









D =
D - =
2
2
6
6
l
EJ
M
l
EJ
M
B
A

0
3
2
=
D - =
B
A
M
l
EJ
M

(ab//cd)
d c
b a
M
B A
a b
l
M
MA
MB
q
B A
l
MB MB
MA
l
b a
A B
P
MA
q l
8
2
Pab
l
B
A
l
MA MB
EJ, h, a
t1
t2
(t2 > t1) (t2 > t1)
t2
t1
EJ, h, a
MA
l
A B
(t2 > t1)
t2
t1
EJ, h, a
MB MA
l
A B
B A
l
MA
MB
EJ
B A
l
MA
EJ EJ
MB
MA
l
A B
j j j
B A
l
MA
MB
EJ EJ
MA
l
A B
DD
C H!C K$T C'U II Page 64
V. Xác ?<nh các h> sP c6a h> ph89ng trình chính tNc:
1. VW các bi:u ?X mômen uPn trong h> c9 b/n xác ?<nh ?@ng:
a. Bi:u ?X (
k
M ): Là bi9u 'H mômen u+n do riêng nguyên nhân Z
k
= 1 gây ra
trên h# c* b?n.
a.1. Tr8Yng h[p Z
k
là chuy:n v< góc xoay:
Nguyên nhân này chR gây ?nh h(Bng c4c bE t1i liên k0t ch;u Z
k
, nghWa là chR
có các thanh có '3u quy t4 vào nút 'ó mLi ch;u ?nh h(Bng. Do vJy bi9u 'H (
k
M )
'()c v7 bTng cách rOi r1c h# c* b?n và tra b?ng cho các ph3n tV ch;u chuy9n v; góc
xoay t1i '3u thanh.
a.2. Tr8Yng h[p Z
k
là chuy:n v< th\ng:
Khi mEt nút chuy9n v; th=ng s7 gây ra chuy9n v; th=ng t1i nhiUu nút trong h#,
do 'ó s7 gây ra nEi lFc trong nhiUu thanh. MPc khác chR có chuy9n v; th=ng t(*ng
'+i theo ph(*ng vuông góc vLi tr4c thanh mLi gây ra nEi lFc.
a.2.1 Khi h> ch] gXm các thanh ?Ung song song:
N0u bA qua ?nh h(Bng ca bi0n d1ng dIc tr4c thanh, khi 1 nút nào 'ó
chuy9n v; th=ng thì các thanh ngang và nghiêng s7 t;nh ti0n nghWa là các thanh ph3n
chuy9n v; t(*ng '+i theo ph(*ng vuông góc vLi tr4c thanh bTng không, còn các
thanh '.ng trong ph1m vi m5i t3ng s7 có chuy9n v; t(*ng '+i nh( nhau theo
ph(*ng vuông góc vLi tr4c thanh (H.6.2.5a & b).








a.2.2.Khi h> có các thanh ?Ung không song song:
Thành ph3n chuy9n v; th=ng c3n tìm nói chung s7 tHn t1i trong tCt c? các
thanh, giá tr; ca chúng s7 khác nhau trong m5i thanh '.ng. Các thành ph3n nay có
th9 tìm bTng cách lJp s* 'H chuy9n v;.
* C* sB ca vi#c lJp s* 'H: Chuy9n v; th=ng t1i 1 nút s7 bi0t n0u nh( bi0t
'()c ít nhCt 1 chuy9n v; t1i 2 '3u thanh '+i di#n qui t4 vào nút. Xem sF phân tích
trên hình (H.6.1.2)
* M4c 'ích ca vi#c lJp s* 'H chuy9n v; là bi9u di^n sF thay 'Di v; trí ca
các '3u thanh lên s* 'H mà trên 'ó ta có th9 xác ';nh '()c chuy9n v; th=ng t(*ng
'+i t1i các '3u thanh. Ta tìm hi9u cách lJp s* 'H qua h# cho trên hình v7 (H.6.2.6a).
Trong 'ó, gi? sV nút 1 ch;u chuy9n v; d.
B,-c 1: ChIn 1 'i9m O làm g+c và t()ng tr(ng cho các 'i9m không có
chuy9n v;. VJy n0u gIi A, B, C là t()ng tr(ng cho các 'i9m a, b, c trên s* 'H
chuy9n v; thì A, B, C trùng vLi O.
B,-c 2: Qua O k_ 1 'o1n OI = d theo ph(*ng và chiUu ca chuy9n v; nút 1,
có 'E lLn theo t` l# xích tu[ chIn. Yi9m I là t()ng tr(ng cho chuy9n v; ca nút 1
trên s* 'H chuy9n v;.
F
E
C
B
D
H.6.2.5a
A
D
D' E'
F'
D D
D
D'
C'
C
A
H.6.2.5b
D
B
D
C H!C K$T C'U II Page 65
a b c
3
2 1
1'
d
H.6.2.6a









B,-c 3: Xác ';nh 'i9m II t()ng tr(ng
cho nút 2 trên s* 'H chuy9n v;.
Nút 2 có 2 '3u thanh '+i di#n 'ã bi0t trên s* 'H chuy9n v; là 1® I, b ® B.
Qua I k_ '(Ong th=ng vuông góc vLi thanh 12, qua B k_ '(Ong th=ng vuông góc
vLi thanh 2b. Giao 'i9m chính là II.
B,-c 4: Xác ';nh 'i9m III t()ng tr(ng cho nút 3 trên s* 'H chuy9n v;.
T(*ng tF b(Lc 3, qua II k_ '(Ong th=ng vuông góc vLi thanh 23, qua C k_
d(Ong th=ng vuông góc vLi thanh 3c. Giao 'i9m là 'i9m III.
B,-c 5: Xác ';nh k0t qu?. Y9 xác ';nh chuy9n v; th=ng t(*ng '+i theo
ph(*ng vuông góc vLi tr4c thanh ca thanh ik ta chR vi#c 'o chiUu dài ca 'o1n IK
t(*ng .ng trên s* 'H chuy9n v; hoPc gi?i các tam giác vLi các góc và các c1nh 'ã
bi0t trên s* 'H chuy9n v;.
* Sau khi 'ã xác ';nh chuy9n v; th=ng, ta v7 bi9u 'H (
k
M ) bTng cách rOi r1c
và tra b?ng cho tMng cCu ki#n.
b. Bi:u ?X (
o
P
M ): Là bi9u 'H mômen u+n do t?i trIng gây ra trên h# c* b?n.
(
o
P
M ) '()c v7 bTng cách rOi r1c và tra b?ng cho tMng cCu ki#n.
c. Bi:u ?X (
o
t
M ): Là bi9u 'H mômen u+n do bi0n thiên nhi#t 'E gây ra trên
h# c* b?n.
Phân tích nguyên nhân này ra làm hai thành ph3n:
- Thành ph3n bi9u th; sF thay 'Di nhi#t 'E ca thL trên và thL d(Li trong
ph1m vi m5i cCu ki#n và '()c 'Pc tr(ng bTng Dt = t
2
- t
1
. Thành ph3n này gây ra
(
o
t
M
D
).

- Thành ph3n bi9u th; sF thay 'Di nhi#t 'E dIc tr4c thanh và '()c 'Pc tr(ng
bTng t
c
. Thành ph3n này gây ra (
o
tc
M ).
Theo nguyên lý cEng tác d4ng:
) ( ) ( ) (
o
t
o
tc
o
t
M M M
D
+ =
- (
o
t
M
D
) là do Dt gây ra. Nh(ng sF chênh l#ch nhi#t 'E Dt chR làm cho thanh
b; u+n cong mà không thay 'Di chiUu dài. YiUu này có nghWa Dt chR gây ra mômen
u+n trong thanh 'ó mà không ?nh h(Bng '0n các thành ph3n tV khác. VJy (
o
t
M
D
)
'()c v7 bTng cách rOi r1c h# và tra b?ng cho cái ph3n tV ch;u Dt.
- (
o
tc
M ) do t
c
gây ra. MPc dù t
c
không làm cho thanh b; u+n cong nh(ng làm
thay 'Di chiUu dài. YiUu này gây ra chuy9n v; th=ng t1i các nút và gây ra nEi lFc
trong h#. So sánh vLi tr(Ong h)p h# ch;u nguyên nhân Z
k
là chuy9n v; th=ng thì có
H.6.2.6b
CºAºBºO
^
3c

I
^
12
d
II
III
^
23

C H!C K$T C'U II Page 66
sF t(*ng tF nh(ng B 'ây sF chuy9n v; ca các nút do sF thay 'Di chiUu dài ca các
thanh. VJy ta cang 'i lJp s* 'H chuy9n v; (còn gIi là gin 01 Williot) nh( khi lJp
cho Z
k
là chuy9n v; th=ng nh(ng c3n bD sung sF chuy9n v; các nút do sF thay 'Di
chiUu dài trong m5i thanh.
Ta s7 tìm hi9u cách lJp s* 'H chuy9n v; qua h# trên hình (H.6.2.7.a).
Bi0n d1ng dIc tr4c ca thanh ik '()c xác ';nh bTng bi9u th.c

cik ik ik
t l l a = D
+ a h# s+ dãn nB vì nhi#t
+ t
cik
, l
ik
là bi0n thiên nhi#t 'E dIc tr4c và chiUu dài thanh ik
Trong ví d4 này gi? sV bi0n d1ng trong các thanh t(*ng .ng là Dl
a3
, Dl
23
,
Dl
21
, Dl
1c
(giãn ra) và Dl
2b
: (co ng]n l1i)
Các b(Lc thFc hi#n nh( sau:
B,-c 1: ChIn 1 'i9m O làm chu@n, O t()ng tr(ng cho nhKng 'i9m không có
chuy9n v;. Nh( vJy n0u gIi A, B, C, D là t()ng tr(ng cho các 'i9m a, b, c, d trên s*
'H chuy9n v; thì A, B, C, D trùng vLi O.
B,-c 2: Xác ';nh 'i9m I t()ng tr(ng cho nút 1 trên s* 'H chuy9n v;.
Ta nhJn thCy nút 1 chR có th9 chuy9n v; theo ph(*ng dIc tr4c thanh 1c nên
trên gi?n 'H ta dFng 1 'o1n I = Dl
1c
.
B,-c 3: Xác ';nh 'i9m II t()ng tr(ng cho nút 2 trên s* 'H chuy9n v;.
Nút 2 có 2 '3u thanh '+i di#n dã bi0t trên s* 'H chuy9n v; là b ® B; 1 ® I.
+ Qua 1 k_ 1 'o1n Dl
12
('E giãn ca thanh 12) '()c 2
1

+ Qua B k_ 1 'o1n Dl
2b
('E co ng]n ca thanh 2b) '()c 2
2

+ Qua 2
1
k_ '(Ong vuông góc vLi thanh 12.
+ Qua 2
2
k_ '(Ong vuông góc vLi thanh 2b.
Giao 'i9m ca 2 '(Ong này là II.
B,-c 4: Xác ';nh 'i9m III t()ng tr(ng cho nút 3 trên s* 'H chuy9n v;.
Nút 3 có 2 '3u thanh '+i di#n 'ã bi0t trên s* 'H chuy9n v; là 2 ® II, a® A.
Ta thFc hi#n t(*ng tF nh( b(Lc 3.

B,-c 5: Xác ';nh k0t qu?.
Mu+n tìm chuy9n v; t(*ng '+i
theo ph(*ng vuông góc vLi tr4c thanh
ca thanh ik, ta chi0u 'o1n IK t(*ng
.ng trên gi?n 'H lên ph(*ng c3n tìm.

Sau khi 'ã xác ';nh '()c
chuy9n v; th=ng t(*ng '+i theo ph(*ng
vuông góc vLi tr4c thanh ta s7 tra b?ng v7 '()c (
o
tc
M ).
3
a
H.6.2.7a
b
c
2 1
d
t
c3a
Dl
3a
Dl
2b

t
c2b t
c1c
Dl
1c

t
c23 Dl
23
Dl
12
t
c12
Dl
12
2
1

D
l
2
b
2
2

II
^
2b
^
12

Dl
23
3
1

D
l
3
a
3
2
III
^
23

^
3a
H.6.2.7b
OºAºB
ºCºD
D
l
1
c
I
C H!C K$T C'U II Page 67
d. Bi:u ?X (
o
Z
M ): là bi9u 'H mômen u+n do chuy9n v; c(Qng b.c t1i các g+i
tFa gây ra trên h# c* b?n.
Phân tích nguyên nhân này ra làm 2 lo1i: chuy9n v; th=ng (D) và chuy9n v;
góc xoay (j) .
Theo nguyên lý cEng tác d4ng:
) ( ) ( ) (
o o o
Z
M M M
D
+ =
j

) (
o
M
j
: do nguyên nhân (j) gây ra, v7 t(*ng tF bi9u 'H (
k
M ) do Z
k
là chuy9n
v; góc xoay.
) (
o
M
D
: do nguyên nhân (D) gây ra, v7 t(*ng tF bi9u 'H (
k
M ) do Z
k
là chuy9n
c; th=ng. TCt nhiên là có th9 lJp s* 'H chuy9n v; n0u c3n.
2. Xác ?<nh các h> sP c6a h> ph89ng trình chính tNc:
a. Tr8Yng h[p liên k2t k là liên k2t mômen:
- Xác ';nh r
km
: Tách nút k trên bi9u 'H mômen (
m
M ) và xét cân bTng mômen
nút.
- Xác ';nh R
kP
, R
kt
, R
kZ
. T(*ng tF, tách nút k trên các bi9u 'H mômen t(*ng
.ng và xét cân bTng mômen nút.
b. Tr8Yng h[p liên k2t k là liên k2t lMc:
T(*ng tF nh( B trên bTng cách thFc hi#n 1 mPt c]t qua liên k0t k trên bi9u 'H
mômen t(*ng .ng nhTm tách ra khAi h# mEt bE phJn và xét cân bTng lFc.
* Chú ý:
- ChiUu d(*ng ca ph?n lFc lCy theo chiUu ca chuy9n v; c(Qng b.c 'Pt
thêm vào trên h# c* b?n.
- Khi liên k0t k là liên k0t mômen, thì chR c3n xác ';nh mômen quanh nút k
là ' '9 vi0t ph(*ng trình cân bTng mômen. Khi liên k0t k là liên k0t lFc thì ta chR
c3n xác ';nh các lFc c]t hoPc lFc dIc vMa ' '9 tham gia ph(*ng trình cân bTng
hình chi0u.
VI. VW bi:u ?X n@i lMc:
Sau khi gi?i h# ph(*ng trình chính t]c s7 xác ';nh '()c (Z
1
, Z
2
,... Z
n
) và có
th9 gi?i h# theo cách tính trFc ti0p hay theo nguyên lý cEng tác d4ng nh( ph(*ng
pháp lFc. Trong v7 thFc hành ng(Oi ta th(Ong sV d4ng ph(*ng pháp cEng tác d4ng
'9 v7 bi9u 'H mômen:
) ( ) ( ) ( ) ...( ) ( ) ( ) (
2 2 1 1
o
Z
o
t
o
P n n
M M M Z M Z M Z M M + + + + + =
Bi9u 'H lFc c]t '()c suy ra tM bi9u 'H mômen và bi9u 'H lFc dIc '()c suy
ra tM bi9u 'H lFc c]t nh( trong ph(*ng pháp lFc.

CÁC VÍ D^ V_ PH)NG PHÁP CHUY*N V,
Ví d': V7 các bi9u 'H nEi lFc ca h# cho trên hình (H.6.2.8a). Cho bi0t 'E
c.ng trong các thanh là EJ = const và chR xét bi0n d1ng u+n.
* H# '+i x.ng ch;u nguyên nhân '+i x.ng, ta lJp s* 'H tính mEt nKa h#
t(*ng '(*ng nh( trên hình (H.6.2.8b) và 'i gi?i bài toán trên mEt nVa h# t(*ng
'(*ng.
1. BJc siêu 'Eng:
n = n
1
+ n
2
= 1 + 0 = 1
C H!C K$T C'U II Page 68









2. H# c* b?n và h# ph(*ng trình chính t]c:
- H# c* b?n: (H.6.2.8c)
- H# ph(*ng trình chính t]c:
r
11
Z
1
+ R
1P
= 0
3. Xác ';nh các h# s+ ca h# ph(*ng trình chính t]c:
- V7 các bi9u 'H (
1
M ), (
o
P
M ): k0t qu? trên hình v7 (H.6.2.8d & H.6.2.8e).








- Xác ';nh các h# s+:
* r
11
: Tách nút B trên (
1
M ) và xét cân bTng nút.
K0t qu? r
11
=
a
J 5E

* R
1P
: Tách nút B trên (
o
P
M ) và xét cân bTng nút.
K0t qu? R
1P
=
3
2
qa
-
Thay vào h# ph(*ng trình chính t]c:
0
J 15
0
3 a
J 5
3
1
2
1
> = ® = -
E
qa
Z
qa
Z
E

4. V7 các bi9u 'H nEi lFc:
a. Bi9u 'H mômen:
) ( ) ( ) (
1 1
o
P
M Z M M + =









a
H.6.2.8a
2a
q
a
H.6.2.8b
a
C
B
A
q
H.6.2.8c
Z
1
Z
1
= 1
H.6.2.8d
1 M
a
EJ 4
a
EJ 2

a
EJ

H.6.2.8e
o
P
M
8
2
qa

3
2
qa

6
2
qa
15
2
qa

15
2
2
qa

15
4
2
qa

1
1 ) ( X M
H.6.2.8f
r
11
a
EJ

a
EJ 4
3
2
qa
-
R
1P
qa
15
6

qa
Q
H.6.2.8k
H.6.2.8l
N
qa
qa
15
6

H.6.2.8g
M
8
2
qa

2
15
4
qa
2
15
5 , 3
qa
2
15
2
qa
C H!C K$T C'U II Page 69
b. Bi9u 'H lFc c]t: '()c suy ra tM bi9u 'H mômen. K0t qu? trên hình v7
(H.6.2.8k).
c. Bi9u 'H lFc dIc: suy ra tM bi9u 'H lFc c]t. K0t qu? trên hình v7 (H.6.2.8l).
Sau khi 'ã có k0t qu? trên 1 nVa h#, ta suy ra k0t qu? trên toàn h# theo tính
chCt ca h# '+i x.ng ch;u nguyên nhân '+i x.ng.
Ví d' 2: V7 bi9u 'H nEi lFc ca h# trên hình (H.6.2.9a). Cho bi0t 'E c.ng
trong thanh '.ng là 2EJ, trong các thanh ngangg là EJ. ChR xét ?nh h(Bng ca bi0n
d1ng u+n.










1. BJc siêu 'Eng:
n = n
1
+ n
2
= 1 + 1 = 2
2. H# c* b?n và h# ph(*ng trình chính t]c:
- H# c* b?n: (H.6.2.9b)
- H# ph(*ng trình chính t]c:

î
í
ì
= + +
= + +
0
0
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
P
P
R Z r Z r
R Z r Z r

3. Xác ';nh các h# s+ ca h# ph(*ng trình chính t]c:
- V7 các bi9u 'H (
1
M ),(
2
M ), ) (
o
P
M : k0t qu? trên hình v7 (H.6.2.9c ®
H.6.2.9e).







- Xác ';nh các h# s+:
* r
11
: Tách nút C trên (
1
M ), r
11
= 4EJ
* r
12
= r
21
: Tách nút C trên (
2
M )
r
12
= r
21
= 0,75EJ
* r
22
c]t 1 ph3n h# trên (
2
M )
(H.6.2.9g).
Q '()c suy ra tM (
2
M ). Q = Q
tr

trên 'o1n AC:
Q J 375 , 0
4
J) 75 , 0 (- - J 75 , 0
E
E E
= =
D
3m
C
B
P = 2T
A
H.6.2.9a
3m
4
m
M = 4T.m
H.6.2.9b
Z2
Z1
Z
1
= 1
H.6.2.9c
1 M
EJ
EJ
2EJ
EJ
Z
2
= 1
H.6.2.9d
EJ
4
3

EJ
4
3

2 M
M = 4T.m
P = 2T
o
P
M H.6.2.9e
2EJ
EJ
r
11
EJ
r
12
EJ
4
3

H.6.2.9f
M = 4
R
1P
C H!C K$T C'U II Page 70
Chi0u lên ph(*ng X ® r
22
= Q = 0,375EJ
* R
1P
: tách nút C trên ) (
o
P
M
® R
1P
= - M = -4
* R
2P
: c]t 1 ph3n h# trên ) (
o
P
M (H.6.2.9h). Chi0u lên ph(*ng X
® R
2P
= -P = -2






Thay vào h# ph(*ng trình chính t]c:

î
í
ì
= - + -
= - -
0 2 J.Z 375 , 0 J.Z 75 , 0
0 4 J.Z 75 , 0 J.Z 4
2 1
2 1
E E
E E

î
í
ì
=
=
J / 733 , 11
J / 2 , 3
2
1
E Z
E Z

4. V7 các bi9u 'H nEi lFc:
a. Bi9u 'H mômen: ) ( ) ( ) ( ) (
2 2 1 1
o
P
M Z M Z M M + + =
K0t qu? th9 hi#n trên hình v7 (H.6.2.9k)
b. Bi9u 'H lFc c]t: Suy ra tM (M)
c. Bi9u 'H lFc dIc: Suy ra tM (Q).








Ví d' 3: V7 các bi9u 'H nEi lFc ca h#
cho trên hình v7 (H.6.2.10a). Cho bi0t 'E c.ng
trong các thanh là nh( nhau EJ = 2000T.m
2
; h =
0,4m; a = 1,2.10
5
.
0
C
-1
. ChR xét ?nh h(Bng ca
bi0n d1ng u+n.
* ChiUu dài trong thanh BC:
) ( 3
30 cos
1
.
2
3 3
0
m l
BC
= =
1. BJc siêu 'Eng:
n = n
1
+ n
2
= 1 + 0 = 1
2. H# c* b?n và h# ph(*ng trình chính t]c:
- H# c* b?n (H.6.2.10b)
- H# ph(*ng trình chính t]c:
r
11
.Z
1
+ R
1t
= 0
3. Xác ';nh các h# s+ ca h# ph(*ng trình chính t]c:
a. V7 các bi9u 'H (
1
M ), ) (
o
t
M
+ (
1
M ) do Z
1
= 1 gây ra trên h# c* b?n (H.6.2.10c)
H.6.2.9g
r
22
N
Q
H.6.2.9h
Q = 0
R
2P
N
P = 2
M = 4
4m
A
C
3
m
2 / 3 3
10°C
j
10°C
30°C
20°C
B
H.6.2.10a
H.6.2.9k
H.6.2.9l
H.6.2.9m
2
1,066 1,066
2
5,6
3,2
2,4
3,2
(T.m)
M
(T)
Q N
(T)
C H!C K$T C'U II Page 71
Dl
AB
B'
B1
30°
D
l
B
C
^AB
OºA'ºC'
^BC
H.6.2.10e
B2
+ ) ( ) ( ) (
o
t
o
tc
o
t
M M M
D
+ =








* ) (
o
t
M
D
ROi r1c h# và tra b?ng cho các cCu ki#n ch;u nguyên nhân bi0n thiên
nhi#t 'E B thL trên và thL d(Li (H.6.2.10d)
* ) (
o
tc
M : do bi0n thiên nhi#t 'E dIc tr4c gây ra chuy9n v; th=ng t1i nút. Ta s7
'i xác ';nh chuy9n v; th=ng t(*ng '+i theo ph(*ng vuông góc vLi tr4c thanh bTng
s* 'H chuy9n v; (gin 01 Williot)
+ Bi0n thiên chiUu dài trong các thanh:
mm t l l
cAB AB AB
72 , 0
2
20 10
. 4 . 10 . 2 , 1 . .
5
=
+
= = D
-
a (dãn dài ra)
mm t l l
cBC BC BC
72 , 0
2
30 10
. 3 . 10 . 2 , 1 . .
5
=
+
= = D
-
a
(dãn dài ra)
+ LJp s* 'H chuy9n v;: (H.6.2.10e)
+ Chuy9n v; th=ng t(*ng '+i theo ph(*ng
vuông góc vLi thanh AB là chi0u 'o1n A’B' lên
ph(*ng c3n tìm chuy9n v;. Yo bTng 'o1n B
1
B'.
+ T(*ng tF '+i vLi thanh BC là bTng 'o1n
B'B
2
. BTng quan h# hình hIc d^ thCy:
) ( 687 , 2
15
72 , 0
15
0 0
mm
tg tg
l
BC
BC AB
= =
D
= D = D
+ ROi r1c h# và tra b?ng theo các chuy9n vi
th=ng t(*ng '+i theo ph(*ng vuông góc vLi tr4c
thanh (H.6.2.10f).
b. Xác ';nh các h# s+:
* r
11
: r
11
= 2EJ
* R
1t
= R
1tc
+ R
1Dt
+ R
1Dt
: R
1Dt
= 1,2
+ R
1tC
:

R
1tc
= 0,224
® R
1t
= 1,424
Thay vào ph(*ng trình:
0
J
712 , 0
0 424 , 1 J.Z 2
1 1
<
-
= ® = +
E
Z E




4. V7 bi9u 'H nEi lFc:
H.6.2.10b
Z1
Z
1
= 1
H.6.2.10c
1 M
EJ
0,5EJ
EJ
6 , 0 ) (
1 2
= - t t EJ
h
a

8 , 1 ) (
2
3
1 2
= - t t
h
a

) (
o
t
M
D

H.6.2.10d
015 , 2
6
2
= D
AB
AB
l
EJ
2,015
791 , 1 .
3
2
= D
BC
BC
l
EJ

) (
o
tc
M
H.6.2.10f
r11
EJ
EJ 0,6
1,8
R1Dt R1tc
1,791
2,015
H.6.2.10g
C H!C K$T C'U II Page 72
H.6.2.10h
0,703
2,259
0,703
M
(T.m)
a. Mômen: ) ( ) ( ) ( ) (
1 1
o
t
o
tc
M M Z M M
D
+ + = (Xem H.9.10h)
b. Bi9u 'H lFc c]t (Q), và bi9u 'H lFc dIc
(N), v7 t(*ng tF các ví d4 tr(Lc.
Ví d' 4: V7 các bi9u 'H nEi lFc ca h# cho
nh( trên hình v7 (H.6.1.2.11a). Các s+ liêu bài toán
t(*ng tF ví d4 3. Cho j = 0,005rad; D
1
= D
2
=
0,02m.
H# có s* 'H gi+ng ví d4 3 nh(ng ch;u
nguyên nhân là chuy9n v; c(Qng b.c thay vì
nhi#t 'E nên trong ph(*ng trình chính t]c chR
khác s+ h1ng tF do (dùng R
1Z
, thay vì R
1t
).
VJy ta c3n xác ';nh s+ h1ng tF do.

+ V7 bi9u 'H:
) ( ) ( ) (
o o o
Z
M M M
D
+ =
j

* Bi9u 'H (
o
M
j
): (H.6.2.11b )
* Bi9u 'H(
o
M
D
): LJp s* 'H chuy9n v;.
TM s* 'H chuy9n v; (H.6.2.11c), xác
';nh '()c chuy9n v; th=ng t(*ng '+i theo ph(*ng
vuông góc vLi tr4c thanh:

0
2
0
1
60 . 45 sin . B' A' tg
AB
D + D = = D
) ( 05464 , 0 m =
) ( 04 , 0
60 cos
' '
0
2
m C B
BC
=
D
= = D
* ROi r1c h#, tra b?ng, v7 '()c (
o
M
D
)
+ Xác ';nh s+ h1ng tF do:
* R
1Z
= R
1j
- R
1D

TM (
o
M
j
) xác ';nh '()c R
1j
= -5
TM (
o
M
D
) xác ';nh '()c R
1D
= 26,666 - 40,98 = -14,314
Suy ra R
1Z
= -19,314
Thay vào ph(*ng trình chính t]c, gi?i ra '()c: Z
1
= 9,657/EJ > 0
V7 bi9u 'H ) ( ) ( ) ( ) (
1 1
o o
M M Z M M
D
+ + =
j

Bi9u 'H lFc c]t và lFc dIc v7 t(*ng tF các ví d4 tr(Lc.












H.6.2.11a
B
30°
j
2 / 3 3
3
m
C
A
4m
D
1

D
2
j
H.6.2.11b
5
2
= j
AB
l
EJ

10
4
= j
AB
l
EJ

) (
o
M
j

) (
o
M
D

98 , 40
6
2
= D
AB
AB
l
EJ

40,98
H.6.2.11d
j
666 , 26
3
2
= D
BC
BC
l
EJ

OºA'
D
2
D
1

=

D
2
C'
B'
60°
45°
H.6.2.11c
(T.m)
M
36,323
46,151
36,323
H.6.2.11e
C H!C K$T C'U II Page 73
ß3. XÁC G,NH CHUY*N V, TRONG H. SIÊU GCNG.

1. Chuy:n v< tKi các nút:
Yó chính là các chuy9n v; Z
k
t(*ng .ng tìm '()c khi gi?i h# ph(*ng trình
chính t]c.
2. Chuy:n v< tKi các ti2t di>n bên trong phQn tR:
Có th9 '()c xác ';nh theo 1 trong 3 cách sau:
a. Ngay tM '3u, coi ti0t di#n có chuy9n v; c3n tìm nh( 1 nút ca h#. Nh( vJy,
ta '(a bài toán xác ';nh chuy9n v; t1i ti0t di#n bCt k[ vU bài toán tìm chuy9n v; t1i
nút và thFc hi#n nh( 'ã nêu B trên. Bi#n pháp này '*n gi?n nh(ng làm tZng s+
l()ng @n s+.
b. Sau khi gi?i bài toán, 'ã bi0t '()c nEi lFc và chuy9n v; B 2 '3u m5i ph3n
tV, ta có th9 xác ';nh chuy9n v; t1i ti0t di#n bCt k[ bên trong ph3n tV theo các
ph(*ng pháp 'ã bi0t nh( ph(*ng pháp thông s+ ban '3u, cách xác ';nh chuy9n v;
trong ch(*ng chuy9n v;…
c. Sau khi xác ';nh '()c nEi lFc trong h# siêu 'Eng, ta xem h# là h# siêu tWnh
vLi nEi lFc 'ã bi0t và áp d4ng cách xác ';nh chuy9n v; trong h# siêu tWnh nh( 'ã bi0t
trong ch(*ng ph(*ng pháp lFc. Trong tính toán th(Ong sV d4ng cách này.

Ví d': Xác ';nh 'E võng t1i ti0t di#n k ca h# trên hình v7 (H.6.3.1a). Cho EJ
trên toàn h# bTng 1000T.m
2
, chiUu cao ti0t di#n các thanh h = 0,3m; h# s+ dãn nB vì
nhi#t a = 1,2.10
5
.
0
C
-1
; góc xoay j = 0,005rad.










1. V7 bi9u 'H mômen u+n:
a. BJc siêu 'Eng:
n = n
1
+ n
2
= 1 + 0 = 1
b. H# c* b?n và h# ph(*ng trình chính
t]c:
- H# c* b?n (H.6.3.1b)
- H# ph(*ng trình chính t]c:
r
11
.Z
1
+ R
1P
+ R
1t
+ R
1Z
= 0
c. Xác ';nh các h# s+ ca h# ph(*ng trình chính t]c:
- V7 các bi9u 'H (
1
M ), ) (
o
P
M , ) (
o
t
M , ) (
o
Z
M
+ ) ( ) ( ) (
o
t
o
tc
o
t
M M M
D
+ =
* ) (
o
tc
M : nguyên nhân t
c
trong thanh AC chR gây ra chuy9n v; th=ng t(*ng '+i
theo ph(*ng vuông góc tr4c thanh ca thanh BC. D^ thCy:
4
m
2m
H.6.3.1a
B
A
C
3m
D
2m
k
10°C
20°C
j
q
H.6.3.1b
Z1
Z
1
= 1

H.6.3.1c
EJ
EJ
EJ
0,5EJ
0,5EJ
1 M
C H!C K$T C'U II Page 74
H.6.3.1h
1,35
2,12
3,69
9,075
0,415 1,57
M
(T.m)
mm t l l
C C AC BC
72 , 0
2
20 10
. 4 . 10 . 2 , 1 . .
5
A
=
+
= = D
-
a
+ ) ( ) ( ) (
o o o
Z
M M M
D
+ =
j

b 'ây (
o
M
D
) không tHn t1i.















- Xác ';nh các h# s+: TM các bi9u 'H 'ã v7, tính '()c:
* r
11
= 3EJ; R
1P
= -1,35;
* R
1t
= R
1tC
+ R
1Dt
=
-0,54 - 0,8 = -1,34
* R
1Z
= R
1j
= 5
Thay vào h# ph(*ng trình:
3EJ.Z
1
- 1,35 - 1,34 + 5 = 0
® Z
1
=
J
77 , 0
E
-
d. V7 bi9u 'H mômen:
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (
1 1
o o
t
o
tC
o
P
M M M M Z M M
j
+ + + + =
D

2. Xác ';nh 'E võng t1i k:
- Tr1ng thái "m" 'ã '()c gi?i vLi bi9u 'H (M) B trên
- Tr1ng thái "k" t1o trên h# c* b?n ca ph(*ng pháp lFc và xác ';nh ) (
o
k
M ,
) (
o
k
N , ) (
o
jk
R
- YE võng t1i k:









o
P
M
H.6.3.1d
1,35
1,35
10°C
20°C
) (
o
tc
M
H.6.3.1f
0,54
54 , 0
6
2
= D
BC
BC
l
EJ
8 , 0 ) (
1 2
= - EJ t t
h
a

H.6.2.1e
) (
o
t
M
D

j
10 .
4
= j
BC
l
EJ

5
H.6.3.1g
) (
o
M
j

H.6.3.1k
P
k
= 1
1
0
0,5
0,5
) (
o
k M ) (
o
k N
0,5
0,5
0
0,5
P
k
= 1
H.6.3.1l
C H!C K$T C'U II Page 75
) ( ) ( ) ( . ) )( (
1 2
o
k c
o
k jm
o
jk
o
k k
N t M t t
h
Z R M M y W S + W - S + S - = a
a

0
2
4 . 1
). 20 10 (
3 , 0
0
2
57 , 1 415 , 0
.
2
4 . 1
.
J
1
+ - + -
+
=
a
E

0 ) ( 1925 , 0
3
200
J
985 , 1
> = - = mm
E
a

Chuy9n v; cùng chiUu vLi P
k
.










































C H!C K$T C'U II Page 76
ß4: TÍNH H. CÓ NÚT KHÔNG CHUY*N V, TH`NG
CHa CH,U TbI TR!NG LÀ CÁC LcC TdP TRUNG TeI NÚT

Ch=ng h1n h# cho trên hình (H.6.4.1) là thAa mãn yêu c3u bài toán.










VLi nhKng lo1i h# này thì khi t1o h# c* b?n ca ph(*ng pháp chuy9n v; ta
chR 'Pt thêm các liên k0t mômen. MPc khác, t?i trIng chR là nhKng lFc tJp trung t1i
nút nên bi9u 'H ) (
o
P
M không tHn t1i và do 'ó R
kP
cang không tHn t1i.
VJy h# ph(*ng trình chính t]c tDng quát cho tr(Ong h)p này:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= + +
= + +
= + +
0 ...
...
0 ...
0 ...
2 2 1 1
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
n nn n n
n n
n n
Z r Z r Z r
Z r Z r Z r
Z r Z r Z r

Yây là h# ph(*ng trình thu3n nhCt, '=ng cCp và ng(Oi ta ch.ng minh chR có
nghi#m duy nhCt Z
1
= Z
2
=... Z
n
= 0
Suy ra bi9u 'H mômen ca h#:
) ( ) ...( ) ( ) ( ) (
2 2 1 1
o
P n n
M Z M Z M Z M M + + + = s7 không tHn t1i
Suy ra bi9u 'H lFc c]t ca h# không tHn t1i.
NEi lFc trong h# chR tHn t1i lFc dIc, h# làm vi#c nh( 1 h# dàn vLi các nút và
các ngàm '()c thay bTng các khLp lý t(Bng (H.6.4.1c)
K#t lu+n: Khi tính h# có nút không chuy9n v; th=ng và chR ch;u t?i trIng là
các lFc tJp trung t1i nút, ta có th9 thay th0 các nút và ngàm bTng các liên k0t khLp
và tính toán nh( 1 h# dàn thông th(Ong.










H.6.4.2 H.6.4.3 H.6.4.1
C H!C K$T C'U II Page 77
ß 5. TÍNH H. SIÊU GCNG CH,U TbI TR!NG DI GCNG

Cang t(*ng tF nh( ph(*ng pháp lFc, ta chR nghiên c.u cách v7 '(Ong ?nh
h(Bng.
I. G8Yng /nh h8fng c9 b/n: Là ?nh h(Bng ca các @n Z
k
khi P = 1di 'Eng
trên h# c* b?n gây ra:
1. H> ph89ng trình chính tNc:
T(*ng tF ph(*ng pháp lFc, s+ h1ng tF do '()c thay bTng r
kP
:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
= + + +
= + + +
= + + +
0 ...
...
0 ...
0 ...
2 2 1 1
2 2 2 22 1 21
1 1 2 12 1 11
nP n nn n n
P n n
P n n
r Z r Z r Z r
r Z r Z r Z r
r Z r Z r Z r


2. Xác ?<nh các h> sP c6a h> ph89ng trình chính tNc:
a. H> sP chính và phL (r
km
): Các h# s+ này là không thay 'Di và '()c xác
';nh nh( tr(Ong h)p t?i trIng bCt 'Eng.
b. SP hKng tM do (r
kP
): Là ph?n lFc t1i liên k0t k do P = 1di 'Eng trên h# gây
ra. YiUu này có nghWa là r
kP
s7 thay 'Di theo các v; trí ca P.
Do h# c* b?n ca ph(*ng pháp chuy9n v; thFc chCt là nhKng cCu ki#n làm
vi#c 'Ec lJp nhau nên ng(Oi ta 'ã lJp sXn b?ng tra nEi lFc, ph?n lFc t1i các '3u
thanh (Xem b?ng B.6.5.1 ® 3). DFa vào b?ng tra 'ó ta có th9 xác ';nh '()c r
kP

theo các v; trí ca P = 1.
c. Gi/i h> ph89ng trình chính tNc:
T(*ng tF ph(*ng pháp lFc, ta sV d4ng ph(*ng pháp h# s+ ?nh h(Bng:

ï
ï
î
ï
ï
í
ì
+ + =
+ + =
+ + =
nP nn P n P n n
nP n P P
nP n P P
r r r Z
r r r Z
r r r Z
b b b
b b b
b b b
...
...
...
...
2 2 1 1
2 2 22 1 21 2
1 2 12 1 11 1

b
ik
là h# s+ ?nh h(Bng:
D
D
ik k i
ik
. ) 1 (
1 ± +
- = b
D là ';nh th.c h# s+ chính và ph4 ca h# ph(*ng trình chính t]c:

ik
r D = vLi i, k Î[1; n]
D
ik
là ';nh th.c suy ra tM ';nh th.c D bTng cách lo1i bA hàng i cEt k (hoPc
hàng k cEt i).
Sau khi xác ';nh '()c Z
k
, cho P = 1 di 'Eng, s7 v7 '()c '.a.h.Z
k
.
II. G8Yng /nh h8fng c6a n@i lMc, ph/n lMc và chuy:n v<:
Sau khi xác ';nh '()c '(Ong ?nh h(Bng Z
k
, áp d4ng nguyên lý cEng tác
d4ng ta có th9 v7 '(Ong ?nh h(Bng ca '1i l()ng S (nEi lFc, ph?n lFc, hay chuy9n
v;) t1i 1 ti0t di#n bCt k[ theo bi9u th.c:
'.a.h.S =
1
S ('.a.h.Z
1
) +
2
S ('.a.h.Z
2
) +...
n
S ('.a.h.Z
n
) + '.a.h.S
0
-
k
S là giá tr; ca '1i l()ng S do Z
k
= 1 gây ra trên h# c* b?n.
- '.a.h.S
0
là '.a.h.S do P = 1 di 'Eng trên h# c* b?n gây ra. ('.a.h này có th9
v7 theo b?ng tra B.6.5.1 ® 3)
C H!C K$T C'U II Page 78
* Chú ý: Quá trình tính toán có th9 lJp thành b?ng t(*ng tF nh( 'ã nêu trong
ph(*ng pháp lFc.
Ví d': V7 '(Ong ?nh h(Bng mômen u+n '.a.h.M
k
ca h# cho trên hình
(H.6.5.1)

Chia '(Ong xe ch1y ra làm 14 'o1n, m5i 'o1n dài 1m và 'ánh s+ th. tF các
'i9m chia nh( trên hình (H.6.5.2)








































3m 4m
F
D
P = 1
2EJ EJ EJ
EJ
EJ
k
C
3m
B
A
E
H.6.5.1
4m
2
m
2
m
H.6.5.2
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
14
H.6.5.3
Z
2
Z
1
Z
1
= 1
H.6.5.4
) ( 1 M
EJ
4
3

EJ
3
4

EJ
EJ
3
2

0,5EJ
H.6.5.5
Z
2
= 1
EJ
EJ
3
2
EJ
3
4

0,5EJ
2EJ
EJ
) ( 2 M
C H!C K$T C'U II Page 79
1.BJc siêu 'Eng: n = n
1
+ n
2
= 2 + 0 = 2
- H# c* b?n và h# ph(*ng trình chính t]c:
- H# c* b?n (H.6.5.3)
2. H# ph(*ng trình chính t]c:

î
í
ì
= + +
= + +
0
0
2 2 22 1 21
1 2 12 1 11
P
P
r Z r Z r
r Z r Z r

3. Xác ';nh các h# s+ ca h# ph(*ng trình chính t]c:
V7 bi9u 'H ) ( ), (
2 1
M M
J
12
37
J
3
4
1
4
3
11
E E r =
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + =
J
3
2
21 12
E r r = =
J
3
13
J 1 2
3
4
22
E E r =
ú
û
ù
ê
ë
é
+ + =
- Xác ';nh s+ h1ng tF do:
+ Khi P = 1di 'Eng trên AB, s* 'H cCu ki#n mGu ta có
l M r
A P
) 2 )( 1 (
2
1
1
x x x - - = - =
r
2P
= 0
L3n l()t cho x = 0; 0,25; 0,5; 0,75; 1 ta s7 có các giá tr; t(*ng .ng ca r
1P

khi P = 1 di 'Eng trên AB.
+ Khi P = 1di 'Eng trên BC: t(*ng tF.
l M r
A P
2
1
) 1 ( x x - - = =
l M r
B P
) 1 (
2
2
x x - = - =
L3n l()t cho x = 0;
6
1
;
6
2
;
6
3
;
6
4
;
6
5
;1(.ng vLi 'i9m chia trên BC) ta s7 tìm
'()c các giá tr; t(*ng .ng ca r
1P
, r
2P
khi P di 'Eng.
+ Khi P = 1di 'Eng trên CD: t(*ng tF.
r
1P
= 0
l M r
A P
2
2
) 1 ( x x - - = =
Cho x các giá tr; 0; 0,25; 0,5; 0,75; 1 ta s7 tìm '()c các s+ h1ng tF do trên
'o1n này.
4. Gi?i h# ph(*ng trình chính t]c:
- Xác ';nh các h# s+ ?nh h(Bng

D
D
ik k i
ik
. ) 1 (
1 ± +
- = b

2
) J (
36
465
J
3
13
J
3
2
J
3
2
J
12
37
E
E E
E E
D = =
J
12
37
D J;
3
2
D J;
3
13
22 21 12 11
E E D E D = = = =
J /
465
111
J; /
465
24
J; /
465
156
22 21 12 11
E E E - = = = - = ® b b b b
C H!C K$T C'U II Page 80
- Gi?i h# ph(*ng trình chính t]c:

î
í
ì
+ =
+ =
P P
P P
r r Z
r r Z
2 22 1 21 2
2 12 1 11 1
b b
b b

ThFc hi#n tính toán theo các bi9u th.c trên. K0t qu? '()c th9 hi#n trong
b?ng: (B.6.5.3)
5. V7 '(Ong ?nh h(Bng M
k
:
'.a.h.M
k
=
1 k
M ('.a.h.Z
1
) +
2 k
M ('.a.h.Z
2
) + '.a.h.
o
k
M
-
1 k
M lCy trên (
1
M ) t1i ti0t di#n k

3
J
1
E
M
k
=
- T(*ng tF:
3
J
2
E
M
k
- =
- '.a.h
o
k
M là '(Ong ?nh h(Bng mômen u+n t1i ti0t di#n k do P = 1 di 'Eng
gây ra trên h# c* b?n. b bài toán này P = 1 chR gây ra ?nh h(Bng '0n k khi nó di
'Eng trên BC. Tra s* 'H cCu ki#n mGu ta s7 xác ';nh '()c. K0t qu? trong b?ng
(B.6.5.4)
B.6.5.4 B/ng tính các tung ?@ ?8Yng /nh h8fng Z
k
& M
k

Tung 'E ('.a.h.Z
i
). EJ
Thanh Yi9m r
1P
r
2P
Z
1
Z
2

'.a.h.
o
k
M '.a.hM
k
AB
0
1
2
3
4
0
0,6562
0,75
0,4687
0
0
0
0
0
0
0
-0,220
-0,252
-0,157
0
0
0,034
0,039
0,024
0
0
0
0
0
0
0
-0,084
-0,096
-0,060
0
BC
4
5
6
7
8
9
10
0
-0,694
-0,888
-0,75
-0,444
-0,139
0
0
0,139
0,444
0,75
0,888
0,694
0
0
0,240
0,321
0,290
0,195
0,082
0
0
-0,069
-0,152
-0,217
-0,235
-0,173
0
0
0,083
0,333
0,75
0,333
0,083
0
0
0,186
0,491
0,919
0,476
0,168
0
CD
10
11
12
13
14
0
0
0
0
0
0
-0,562
-0,5
-0,1875
0
0
-0,029
-0,026
-0,009
0
0
0,134
0,119
0,044
0
0
0
0
0
0
0
-0,054
-0,048
-0,018
0








C H!C K$T C'U II Page 93
CH)NG 9 TÍNH H* SIÊU T+NH B.NG PH)NG PHÁP
/ÚNG D0N

Cách tính h siêu t$nh b'ng ph*+ng pháp chuy,n v. hay ph*+ng pháp l0c cho
ta các k1t qu3 có 56 chính xác cao. Tuy nhiên, vic tính theo các ph*+ng pháp này
có gây ra nh8ng khó kh9n nh:t 5.nh 5;c bit là khi s< l*=ng các >n s< càng l?n
nh*ng v?i nh8ng công cA tính toán thông th*Cng.
E, gi3i quy1t khó kh9n này, ng*Ci ta tìm cách gi3i bài toán v?i k1t qu3 gFn
5úng b'ng nh8ng cách tính 5+n gi3n và k1t qu3 gFn 5úng 5ó là ch:p nhGp 5*=c khi
thi1t k1 k1t c:u. M6t trong các cách tính 5ó là ph*+ng pháp tính 5úng dFn.
E;c 5i,m cHa ph*+ng pháp này là ta chI cFn th0c hin phép tính theo m6t
trình t0 nh:t 5.nh, l;p 5i l;p lJi nhiKu lFn cho 51n khi thLa mãn yêu cFu 56 chính
xác là 5*=c.
N6i dung cHa ph*+ng pháp tính 5úng dFn nói chung 5*=c trình bày d*?i
dJng phân ph<i mômen hay phân ph<i bi1n dJng theo hình thMc này ho;c hình thMc
khác.
Sau 5ây, ta 5i tìm hi,u 2 ph*+ng pháp 5úng dFn, 5ó là ph*+ng pháp H.Cross
và ph*+ng pháp G.Kani.

ß 1. PH)NG PHÁP H.CROSS

I. Khái ni1m:
Ph*+ng pháp H.Cross là hình thMc khác cHa ph*+ng pháp chuy,n v., trong
5ó vic gi3i h ph*+ng trình chính tNc 5*=c th0c hin theo ph*+ng pháp 5úng dFn
mang ý ngh$a vGt lý.
* Ou 5i,m cHa ph*+ng pháp:
- Tính toán 5+n gi3n.
- ChI yêu cFu ph3i gi3i 1 s< l*=ng ph*+ng trình r:t ít so v?i s< l*=ng các
ph*+ng trình theo ph*+ng pháp "chính xác" và có tr*Cng h=p không cFn ph3i gi3i
h ph*+ng trình.
* Nh*=c 5i,m cHa ph*+ng pháp: ChI áp dAng có hiu qu3 cho nh8ng h có
nút không chuy,n v. thPng.
II. Quy 45c cách 89c tên và xét d;u c>a nAi lBc:
1. Quy 45c khi 89c tên c>a nAi lBc:
Ta dùng ký hiu cho n6i l0c t*+ng Mng nh* 5ã
bi1t nh*ng kèm theo hai chI s<:
- ChI s< thM thM nh:t bi,u th. v. trí cHa ti1t din
chMa thành phFn n6i l0c.
- ChI s< thM hai k1t h=p v?i chI s< thM nh:t bi,u th.
thanh chMa n6i l0c 5ó.
Ví d: M
AB
: mômen tJi ti1t din A thu6c thanh AB.
Q
AC
: 5Qc là l0c cNt tJi ti1t din A thu6c
thanh AC.
2. Quy 45c d;u:
- Mômen u<n tJi nút 5*=c xem là d*+ng khi nó làm cho th? gi8a cHa thanh
quay theo chiKu kim 5Rng hR và ng*=c lJi. Xem ví dA trên hình (H.9.1.2a).
H.9.1.1
A
P
B

C H!C K$T C'U II Page 94
- L0c cNt 5*=c xem là d*+ng làm cho thành phFn thanh ch.u l0c quay theo
chiKu kim 5Rng hR và xem là âm khi nó quay ng*=c chiKu kim 5Rng hR (gi<ng
SBVL) (H.9.1.2b).







III. SB phân phCi mômen xung quanh mAt nút:
Xét m6t h chI gRm có m6t nút không có chuy,n v. thPng và ch.u mômen tGp
trung tJi nút nh* trên hình (H.9.1.3a). Ta 5i xác 5.nh mômen u<n M
AB
, M
AC
, M
AD

tJi các 5Fu thanh quy tA tJi nút A và mômen M
BA
, M
CA
, M
DA
tJi các 5Fu 5<i din
v?i nút A.











ChQn cách gi3i h b'ng ph*+ng pháp chuy,n v.:
- ChQn h c+ b3n trên hình (H.9.1.3b), h ph*+ng trình chính tNc có dJng:
r
11
Z
1
+ R
1P
= 0
- Xác 5.nh các h s< cHa h ph*+ng trình chính tNc:
+ Các bi,u 5R (
1
M ) và ) (
o
P
M vS trên hình (H.9.1.3.c & H.9.1.3d).











* r
11
:

AD
AD
AC
AC
AB
AB
11
l
J
l
J . 3
l
J . 4 E E E
r + + =
M < 0
M < 0
M < 0
M < 0
M > 0 M < 0
Q > 0
Q > 0
Q > 0
Q > 0
H.9.1.2a
H.9.1.2b
Z
1
= 1
H.9.1.3c
) ( 1 M
AC
AC
l
EJ 3

AB
AB
l
EJ 2

AB
AB
l
EJ 4

AD
AD
l
EJ

H.9.1.3d
M
) (
o
P
M
B
A
C
D
EJ
AC
l
AC
EJ
AB
l
AB
EJ
AD
l
AD
M
H.9.1.3a
H.9.1.3b
Z
1
C H!C K$T C'U II Page 95








GQi:
AB
AB
l
J E
R
AB
= - 56 cMng 5+n v. quy *?c
cHa thanh AB (thanh có 5Fu 5<i din là ngàm).

AC
AC
l
J
4
3 E
R
AC
= - 56 cMng 5+n v. quy
*?c cHa thanh AC (thanh có 5Fu 5<i din là kh?p).

AD
AD
l
J
4
1 E
R
AD
= - 56 cMng 5+n v. quy *?c cHa thanh AD (thanh có 5Fu 5<i
din là ngàm tr*=t song song v?i trAc thanh).
Suy ra: r
11
= 4.(R
AB
+ R
AC
+ R
AD
) = 4 åR
* R
1P
:
R
1P
= -M.
Thay vào ph*+ng trình chính tNc:
4.(R
AB
+ R
AC
+ R
AD
).Z
1
- M = 0
R
M
R R R
M
Z
AD AC AB
S
=
+ +
= Þ
4 ) ( 4
1

- VS bi,u 5R mômen (M):

o
P
M Z M M + =
1 1
) ( ) ( . K1t qu3 th, hin trên hình (H.9.1.3e).
TT 5ây, ta xác 5.nh 5*=c giá tr. mômen u<n tJi các 5Fu thanh quy tA tJi nút
A:
M
R
R
M
AB
AB
.
S
= , M
R
R
M
AC
AC
.
S
= , M
R
R
M
AD
AD
.
S
=
- Các mômen u<n M
AB
, M
AC
, M
AD
là do mômen M phân ph<i vào nút A nên
gQi là mômen phân ph<i. Và n1u xét d:u theo qui *?c H.Cross thì:
M
R
R
M
AB
AB
.
S
- = , M
R
R
M
AC
AC
.
S
- = , M
R
R
M
AD
AD
.
S
- =
- Mômen u<n tJi các 5Fu thanh 5<i din v?i nút A:

AB BA
M M .
2
1
+ = ; M
CA
= 0.M
AC
; M
DA
= -1.M
AD.

Các mômen này gQi là mômen truyKn.
¨ T#ng quát: Khi nút A gRm nhiKu thanh quy tA, ta có:
+ Mômen phân ph<i tJi 5Fu A thu6c thanh AX:
M
AX
= -g
AX
.M.
+ Mômen truyKn:
M
XA
= b
XA
.M
AX
.
Trong 5ó: g
AX
- h s< phân ph<i cHa thanh AX.
(M)
H.9.1.3e
M
R
R
AC
.
S

M
R
R
AB
.
2S

M
R
R
AB
.
S
M
R
R
AD
.
S

r
11

AC
AC
l
EJ 3

AB
AB
l
EJ 4

AD
AD
l
EJ

M
R
1P
C H!C K$T C'U II Page 96

R
R
AX
AX
S
= g .
R
AX
: là 56 cMng 5+n v. quy *?c cHa thanh AX, phA thu6c vào liên k1t 5Fu
5<i din v?i nút.
åR: tUng 56 cMng 5+n v. quy *?c cHa các thanh quy tA tJi nút A.
b
XA
: h s< truyKn cHa thanh AX.
* Chú ý: Mômen M tGp trung tJi nút trong các bi,u thMc trên 5*=c l:y d:u
d*+ng khi xoay cùng chiKu kim 5Rng hR và ng*=c lJi.
B.9.1.1 BDng 8A cEng 86n vF vi 45c và các h1 sC truyHn
Liên k1t 5Fu 5<i din nút R
AX b
XA

- Kh?p
l
J
4
3 E
0
- Ngàm tr*=t
l
J
4
1 E
-1
- Ngàm
l
J E
+1/2
- T0 do 0 0

Ví d 1: Xác 5.nh mômen phân ph<i và mômen truyKn cHa h cho trên hình
(H.9.1.4a). Cho bi1t 56 cMng trong t:t c3 các thanh là EJ = const.

1. Xác 5.nh 56 cMng 5+n v. quy *?c:
R
AB
=
4
EJ
l
EJ
AB
= ; R
AC
=
4
EJ
l
EJ
AC
= ;
R
AD
=
4 3
.
4
3
.
4
3 EJ EJ
l
EJ
AD
= = ; R
AE
=
4 3
.
4
3
.
4
3 EJ EJ
l
EJ
AE
= =
2. Xác 5.nh h s< phân ph<i và mômen phân ph<i:
- H s< phân ph<i:

R
R
AX
AX
S
= g .












® 25 , 0
4
4
4
J
= =
EJ
E
AB
g ; 25 , 0
4
4
4
J
= =
EJ
E
AC
g ; 25 , 0
4
4
4
J
= =
EJ
E
AD
g ; 25 , 0
4
4
4
J
= =
EJ
E
AE
g
D
3m
A
C
B
H.9.1.4a
4m
4
m
3
m
E
M = 4T.m
H.9.1.4b
(M)
1
1
1
1
0,5
0,5
(T.m)
C H!C K$T C'U II Page 97
Mômen phân ph<i: M
AX
= -g
AX
.M.
® M
AB
= - 0,25.(-4) = 1; M
AC
= - 0,25.(-4) = 1;
M
AD
= - 0,25.(-4) = 1; M
AE
= - 0,25.(-4) = 1
3. Xác 5.nh h s< truyKn và mômen truyKn:
- H s< truyKn: b
BA
= b
CA
=
2
1
; b
DA
= b
EA
= 0.
- Mômen truyKn: M
XA
= b
XA
.M
AX
.
® M
BA
=
2
1
.1 = 0,5; M
CA
=
2
1
.1 = 0,5; M
DA
= M
EA
= 0.
K1t qu3 tính toán có th, 5*=c vS trên bi,u 5R (M) (H.9.1.4b)
IV. Cách tính h1 có nút không chuyIn vF thKng:
Ta phân tích cách tính h trên hình (H.9.1.5a). Tuy nhiên, cách lGp luGn vVn
mang tính tUng quát cho h b:t kX có nút không chuy,n v. thPng.

























Gi3 sZ ng9n c3n chuy,n v. xoay cHa t:t c3 các nút b'ng cách 5;t thêm vào
m[i nút m6t liên k1t mômen, ta sS thu 5*=c m6t h m?i
chính là h c+ b3n cHa ph*+ng pháp chuy,n v.
(H.9.1.5b). TJi m[i nút b. ch<t, sS phát sinh nh8ng ph3n
l0c mômen gQi là ngVu l0c chèn. NgVu l0c chèn ph3i cân
b'ng v?i mômen u<n tJi các dFu thanh quy tA tJi nút 5ó.
Ví d: V?i nút B:
M
B
+ M
BA
+ M
BE
+ M
BC
= 0.
H.9.1.5a
F
C
H
E
G
B A
D
M M
D
A B
G
E
H
C
F
H.9.1.5b
MB MC
ME MF
MF ME
MC MB
H.9.1.5c
F
C
H
E
G
B A
D
M
D
A B
G
E
H
C
F
H.9.1.5d
B B
M M - =
*

C C
M M - =
*

E E
M M - =
*

F F
M M - =
*

M
BA

M
B

M
BC

M
BE

C H!C K$T C'U II Page 98
Suy ra: M
B
= -(M
BA
+ M
BE
+ M
BC
).
VGy ngVu l0c chèn tJi m6t nút sS b'ng tUng 5Ji s< mômen u<n tJi các 5Fu
thanh quy tA tJi m[i nút 5ang xét do t3i trQng gây ra trên h có nút b. ch<t nh*ng
trái d:u.
Nh'n xét:.- Các ngVu l0c chèn chính là R
kP
cHa ph*+ng pháp chuy,n v..
Ti1p tAc bi1n 5Ui nút b. ch<t b'ng cách thay các liên k1t mômen b'ng các
ngVu l0c chèn t*+ng Mng tJi m[i nút ta sS 5*=c h t*+ng 5*+ng trên hình
(H.9.1.5c). H này khác v?i h ban 5Fu là h có thêm các ngVu l0c chèn tJi các nút.
Xét m6t h phA l:y tT h ban 5Fu, trong 5ó chI ch.u các ngVu l0c 5;t tJi các
nút. Các ngVu l0c này có giá tr. b'ng ngVu l0c chèn nh*ng ng*=c chiKu và 5*=c gQi
là mômen nút cMng (H.9.1.5d).
Theo nguyên lý c6ng tác dAng thì:

H ban 5Fu
H.9.1.5a
=
H ban 5Fu + ngVu l0c
chèn tJi các nút cMng
(H.9.1.5c)
+
H ban 5Fu chI ch.u
mômen nút cMng
(H.9.1.5d)
Nh* vGy, thay vì 5i gi3i bài toán v?i h trên hình (H.9.1.5.a), ta 5i gi3i bài
toán trên hình (H.9.5.1b) ho;c (H.9.5.1c) và (H.9.5.1d).
- E<i v?i h trên hình (H.9.5.1c) ta d\ dàng xác 5.nh 5*=c n6i l0c, 5ó chính
là n6i l0c do t3i trQng gây ra trên h c+ b3n cHa ph*+ng pháp chuy,n v. là bi,u 5R
) (
o
P
M cHa ph*+ng pháp chuy,n v..
- E<i v?i h trên hình (H.9.5.1d), ta tìm cách tính 5úng dFn. Cách th0c hin
nh* sau:
+ LFn l*=t tháo tTng ch<t. Khi tháo tTng ch<t thì mômen nút cMng sS phân
ph<i vào nút 5ó và truyKn vào các nút lân cGn nh* 5ã trình bày trong bài toán s0
phân ph<i mômen xung quanh m6t nút. Và nút này sS xoay 51n v. trí cân b'ng m?i.
+ Ch<t lJi nút này và chuy,n sang nút khác và th0c hin t*+ng t0.
Quá trình cM ti1n hành nh* vGy và l;p lJi nhiKu lFn cho 51n khi ta tháo t:t c3
các ch<t thì các nút không xoay n8a (mômen tJi các nút 5ã cân b'ng).Th0c ch:t vVn
ch*a cân b'ng nh*ng giá tr. cHa mômen u<n không cân b'ng là không 5áng k,. Lúc
này, ta dTng quá trình th0c hin và trJng thái 5ó là trJng thái cFn tìm.
Mômen u<n tJi các 5Fu thanh t*+ng Mng chính là tUng 5Ji s< mômen phân
ph<i và mômen truyKn tích lu] trong các chu trình.
- Mu<n tìm mômen u<n tJi các 5Fu thanh nào cHa h 5ã cho ban 5Fu, ta l:y
tUng 5Ji s< mômen do t3i trQng gây ra trên h có các nút b. ch<t v?i mômen u<n do
mômen nút cMng gây ra trên các 5Fu thanh t*+ng Mng.

Ví d 2: VS bi,u 5R mômen u<n cHa dFm liên tAc trên hình (H.9.1.6.a). Cho
bi1t 56 cMng trong t:t c3 các thanh là EJ = const.
1. Xác 5.nh 56 cMng 5+n v. quy *?c cHa các thanh:

16
J 3
l
J
4
3
AB
E E
R
AB
= = ; .
3
J
l
J
BC
E E
R
BC
= =

4
J
l
J
CD
E E
R
CD
= = ; .
4
J
l
J
4
3
DE
E E
R
DE
= =
C H!C K$T C'U II Page 99
2. Xác 5.nh h s< phân ph<i tTng 5Fu thanh quy tA vào nút:
- TJi nút B:
36 , 0
)
3
EJ
16
3
(
16
3
=
+
=
EJ
EJ
BA
g ; . 64 , 0
)
3
EJ
16
3
(
3
=
+
=
EJ
EJ
BC
g
- TJi nút C:
577 , 0
)
4
EJ
3
EJ
(
3
EJ
=
+
=
CB
g ; . 429 , 0
)
4
EJ
3
EJ
(
4
EJ
=
+
=
CD
g
- TJi nút D:
5 , 0
)
4
EJ
4
EJ
(
4
EJ
=
+
=
DC
g ; . 5 , 0
)
4
EJ
4
EJ
(
4
EJ
=
+
=
DE
g
3. Xác 5.nh mômen nút cMng M
*
tJi các 5Fu thanh do t3i trQng gây ra:
Tra b3ng cho các phFn tZ ch.u t3i trQng và xét d:u theo qui *?c H.Cross.

*
BA
M = -2,25(T.m);
*
BC
M = 0,9(T.m);
*
CB
M = -0,9(T.m);

*
CD
M = 1(T.m);
*
DC
M = -1(T.m);
*
DE
M = 1,35(T.m).
4. Phân ph<i và truyKn mômen:
Quá trình phân ph<i và truyKn mômen 5*=c lGp thành b3ng. B3ng có th,
5*=c lGp nh* sau:
* Hàng thM nh:t ghi ký hiu các nút và các 5Fu thanh có liên k1t ngàm.
* Hàng thM hai ghi ký hiu nh8ng 5Fu thanh quy tA tJi nút t*+ng Mng. Nút có
bao nhiêu thanh quy tA thì có b:y nhiêu c6t.
* Hàng thM ba ghi các h s< phân ph<i t*+ng Mng v?i các 5Fu thanh quy tA
vào nút.
* Hàng thM t* ghi tr. s< mômen nút cMng tJi các 5Fu thanh.
* Các hàng ti1p theo ghi k1t qu3 phân ph<i và truyKn mômen lFn l*=t t*+ng
Mng v?i các nút 5*=c tháo ch<t.
V?i ví dA trên quá trình 5*=c th0c hin nh* sau:
Chu trình 1:
- Tháo ch<t nút B:
+ Mômen không cân b'ng:
*
B
M = -2,25 + 0,9 = -1,35(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
BA
= (-0,36).(-1,35) = 0,486(T.m) M
AB
= 0.
M
BC
= (-0,64).(-1,35) = 0,864(T.m) 432 , 0 864 , 0 .
2
1
= =
CB
M
- Ch<t nút B, tháo ch<t nút C:
+ Mômen không cân b'ng:
*
C
M = -0,9 + 1 + 0,432 = 0,532(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
CB
= (-0,571).0,532) = -0,3037(T.m) M
BC
= -0,1519(T.m)
C H!C K$T C'U II Page 100
M
CD
= (-0,429).0,532 = -0,2282(T.m) M
DC
= -0,1141(T.m)
- Ch<t nút C, tháo ch<t nút D:
+ Mômen không cân b'ng:
*
D
M = -1 + 0,35 - 0,1141 = 0,2359(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
DC
= (-0,5).0,2359) = -0,1179(T.m) M
CD
= -0,0589(T.m)
M
DE
= (-0,5).0,2359 = -0,1179 (T.m) M
ED
= 0.
Chu trình 2:
- Tháo ch<t nút B:
+ Mômen không cân b'ng:

*
B
M = -0,1519(T.m).
* NhGn xét: Khi tháo ch<t ^ các nút trong chu kX thM (i) nào 5ó thì nguyên
nhân làm cho nút không cân b'ng là các mômen truyKn tT các nút khác t?i trong
chu trình thM (i-1) chM không ph3i do mômen phân ph<i.
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
BA
= (-0,36).(-0,1519) = 0,0546(T.m) M
AB
= 0.
M
BC
= (-0,64).(-0,1519) = 0,0972(T.m) M
CB
= 0,0486(T.m)
- Ch<t nút B, tháo ch<t nút C:
+ Mômen không cân b'ng:
*
C
M = 0,0486 - 0,0589 = -0,0103(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
CB
= (-0,571).(-0,0103) = 0,0058(T.m) M
BC
= 0,0029(T.m)
M
CD
= (-0,429).(-0,0103) = 0,0044(T.m) M
DC
= 0,0022(T.m)
- Ch<t nút C, tháo ch<t nút D:
+ Mômen không cân b'ng:
*
D
M = 0,0022(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
DC
= (-0,5).0,0022= -0,0011(T.m) M
CD
=
2
1
.(-0,0011) = -0,0005(T.m)
M
DE
= (-0,5).0,0022= -0,0011 (T.m) M
ED
= 0.
Chu trình 3:
- Tháo ch<t nút B
+ Mômen không cân b'ng:
*
B
M = 0,0029(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
BA
= -0,36.0,0029 = -0,0010(T.m) M
AB
= 0.
M
BC
= -0,64.0,0029 = -0,0018(T.m) M
CB
= -0,0009(T.m)
- Ch<t nút B, tháo ch<t nút C:
+ Mômen không cân b'ng:
*
C
M = -0,0009 - 0,0005 = -0,0014(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
CB
= (-0,571).(-0,0014) = 0,0008(T.m) M
BC
= 0,0004(T.m)
M
CD
= (-0,429).(-0,0014) = 0,0006(T.m) M
DC
= 0,0003(T.m)
- Ch<t nút C, tháo ch<t nút D:
+ Mômen không cân b'ng:
C H!C K$T C'U II Page 101
*
D
M = 0,0003(T.m).
+ Mômen phân ph<i: Mômen truyKn:
M
DC
= (-0,5).0,0003= -0,00015(T.m) M
CD
= -0,00007(T.m)
M
DE
= (-0,5).0,0003= -0,00015(T.m) M
DC
= 0.
Các mômen phân ph<i 5ã khá nhL, ta có th, dùng quá trình tJi 5ây. K1t qu3
tính toán ta th, hin trên b3ng (B.9.1.2).













Nút
(Ngàm)
A B C D E
EFu AB BA BC CB CD DC DE ED
g
0,36 0,64 0,571 0,429 0,5 0,5
M
*
-2,25 0,9 -0,9 1 -1 1,35
B 0 0,486 0,864 0,432
C -0,1519 -0,3037 -0,2282 -0,1141
D -0,0589 -0,1179 0,1179 0
B 0 0,05476 -0,0972 0,0486
C 0,0029 0,0058 0,0044 0,0022
D -0,0005 -0,0011 -0,0011 0
B 0 -0,0010 -0,0018 -0,0009
C 0,0004 0,0008 0,0006 0,0003
D -0,00007 -0,00015 -0,00015 0
M
cc
0 -1,7102 1,7108 -0,7174 0,7173 -1,230 1,230 0
B.9.1.2 BDng phân phCi mômen.
Mômen u<n tJi các 5Fu thanh trong h ban 5Fu sS b'ng mômen u<n trong h
có các nút b. ch<t ghi ^ hàng thM 4 trên b3ng c6ng v?i mômen u<n trong h ch.u các
mômen nút cMng 5;t tJi nút cMng là tUng cá giá tr. ghi tT hàng thM 5 tr^ xu<ng.
5. VS bi,u 5R n6i l0c:
Sau khi 5ã bi1t mômen u<n tJi các 5Fu thanh ta vS 5*=c bi,u 5R (M) theo
cách 5ã bi1t nh* ph*+ng pháp treo bi,u 5R chPng hJn (H.9.1.6b).
6. Ki,m tra cân b'ng nút:
Nút B: -1,7102 + 1,7108 = 0,0006 » 0.
Nút C: -0,7174 + 0,7173 = -0,0001 » 0.
3m
A
3m
B D C
E
2m
q = 1,2T/m
H.9.1.6a
2m 2m 2m
P = 3T P = 2T q = 1,2T/m
3
1,71
1,35
2
0,72
1,23
1,35
M
H.9.1.6b
(T.m)
C H!C K$T C'U II Page 102
Nút D: -0,1230 + 0,1230 = 0.
* Chú ý:
- Ta luôn ki,m tra k1t qu3 trong quá trình tính toán:
+ TUng h s< phân ph<i xung quanh m6t nút b'ng 5+n v..
+ TUng mômen phân ph<i b'ng mômen nút cMng nh*ng trái d:u.
- Theo kinh nghim, ta nên tháo ch<t nút có mômen không cân b'ng l?n nh:t
làm nút kh^i 5Fu.
- Trong tr*Cng h=p h ch.u tác dAng cHa s0 thay 5Ui nhit 56 hay chuy,n v.
c*_ng bMc cHa các g<i t0a, c`ng tính t*+ng t0 v?i cách tính trên, riêng ^ b*?c xác
5.nh mômen nút cMng M
*
, ta th0c hin gi<ng nh* lúc vS bi,u 5R ) (
o
Z
M , ) (
o
t
M cHa
ph*+ng pháp chuy,n v..
V. Tính h1 có nút chuyIn vF thKng:
E, 5+n gi3n, ta 5i tìm hi,u cách tính h trên hình (H.9.1.7a).Tuy nhiên, cách
lGp luGn vVn tUng quát, áp dAng cho h b:t kX.
E*a h 5ã cho vK h có nút không chuy,n v. thPng b'ng cách 5;t thêm hai
liên k1t thanh vào ngang mMc
hai tFng (H.9.1.7b).
E, h m?i làm vic
gi<ng h ban 5Fu, ta cFn gây ra
các chuy,n v. c*_ng bMc D
1
,
D
2
t*+ng Mng v?i v. trí và
ph*+ng cHa liên k1t thanh m?i
thêm vào và thi1t lGp 5iKu kin
ph3n l0c trong các liên k1t
thanh này b'ng không: R
1
= 0;
R
2
= 0.(*).










Áp dAng nguyên lý c6ng tác dAng, ta 5*a h trên hình (H.9.1.7b) vK ba h
thành phFn:
- H có nút không chuy,n v. thPng và ch.u t3i trQng (H.9.1.7c).
- H có nút không chuy,n v. thPng, không ch.u t3i trQng nh*ng tJi liên k1t
5;t thêm vào tJi tFng m6t ch.u chuy,n v. c*_ng bMc D
1
(H.9.1.7d).
- H có nút không chuy,n v. thPng, không ch.u t3i trQng, nh*ng tJi liên k1t
5;t thêm vào tFng hai ch.u chuy,n v. c*_ng bMc D
2
(H.9.1.7e).
Vi1t lJi 5iKu kin (*):
D 2
D 1
=
H.9.1.7a H.9.1.7b
H.9.1.7c
D 1
H.9.1.7d
D 2
H.9.1.7e
= + +
C H!C K$T C'U II Page 103

î
í
ì
= D D
= D D
0 ) , , (
0 ) , , (
2 1 2
2 1 1
P R
P R
®
î
í
ì
= + +
= + +
D D
D D
0
0
2 2 1 2 2
2 1 1 1 1
R R R
R R R
P
P

Trong 5ó:
R
kP
: ph3n l0c tJi liên k1t k 5;t thêm vào do t3i trQng gây ra trong h có nút
không chuy,n v. thPng.
m k
R
D
: ph3n l0c tJi liên k1t k thêm vào do chuy,n v. c*_ng bMc tJi liên k1t m
có giá tr. b'ng D
m
gây ra.
M;c khác, các chuy,n v. D
m
là ch*a bi1t, 5, thuGn l=i cho vic tính toán, ta
bi,u th.:
D
m
= k
m
.d
m

d
m
: chuy,n v. tJi liên k1t m, d
m
có th, chQn tuX ý (th*Cng chQn b'ng 5+n v.),
còn k
m
ch*a bi1t gi8 vai trò >n s<.
N1u gQi r
km
là ph3n l0c tJi liên k1t k do d
m
gây ra thì R
kDm
= r
km
.k
m
.
Thay vào h ph*+ng trình trên ta 5*=c:

î
í
ì
= + +
= + +
0
0
2 212 1 21 2
2 12 1 11 1
k r k r R
k r k r R
P
P

Bi,u 5R mômen cu<i cùng trong h:
). .( ) .( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (
2 2 1 1 2 1
M k M k M M M M M
P P
+ + = + + =
D D

- ) (
m
M là bi,u 5R mômen u<n do chuy,n v. d
m
gây ra trên h có nút không
chuy,n v. thPng; ) (
o
P
M là bi,u 5R mômen u<n do t3i trQng gây ra trên h có nút
không chuy,n v. thPng.
+ Bi,u 5R (M
P
) ta d\ dàng vS 5*=c theo h có nút không có chuy,n v. thPng
và chI ch.u t3i trQng nh* ^ phFn ph*+ng pháp chuy,n v..
+ Bi,u 5R ) (
m
M c`ng th0c hin nh* vS bi,u 5R (M
P
) nh*ng ^ 5ây nguyên
nhân tác dAng là chuy,n v. c*_ng bMc là d
m
.
V:n 5K còn lJi là 5i xác 5.nh k
1
, k
2
. Cách th0c hin nh* sau:
- Sau khi vS 5*=c bi,u 5R (M
P
), ) (
m
M , ta sS xác 5.nh 5*=c r
km
, R
kP
b'ng cách
th0c hin m;t cNt, tách ra m6t h và xét cân b'ng nh* lúc xác 5.nh các h s< cHa
ph*+ng pháp chuy,n v. tJi liên k1t thanh 5;t thêm vào. Sau 5ó gi3i h trên ta sS
5*=c k
1
, k
2
.
Trong tr*Cng h=p tUng quát, h có n nút chuy,n v. 56c lGp:
- Ph*+ng trình thM i cHa h xác 5.nh các k
i
:
. , 1 ; 0 ..........
2 2 1 1
1 1
n i k r k r k r R
n in i i iP
= = + +
- Và . ). ...( .......... ). ( ) ( ) (
1 1 n n P
k M k M M M + + =
* Chú ý:
- Tr*Cng h=p h có thanh 5Mng không song song hay ch.u tác dAng cHa
nguyên nhân bi1n thiên nhit 56, chuy,n v. c*_ng bMc cHa các g<i t0a, nguyên tNc
tính toán vVn không thay 5Ui. Tuy nhiên, cFn chú ý vGn dAng s+ 5R chuy,n v. hay
gi3n 5R Williot khi xác 5.nh các mômen nút cMng.
- N1u chQn d
k
= d
m
thì r
km
= r
mk
.
Ví d : VS bi,u 5R n6i l0c cHa h cho trên hình (H.9.1.8a). Cho bi1t 56 cMng
trong các thanh 5Mng là EJ, trong các thanh ngang là 2EJ.
C H!C K$T C'U II Page 104
4
m
4m
H.9.1.8a
B
E D
A
4m
F
C
q = 2,4T/m
1. Xác 5.nh 56 cMng 5+n v. quy
*?c cHa các thanh:

4
J E
R R R
CF BE AD
= = = ;
.
2
J
4
J 2
F
E E
R R
E DE
= = =
2. Xác 5.nh h s< phân ph<i:
Nút D:
3333 , 0
4
J
2
EJ
4
EJ
=
+
=
E
DA
g ;
. 6666 , 0
4
J
2
EJ
2
EJ
=
+
=
E
DE
g
Nút E:

4 , 0
2
EJ
4
J
2
EJ
2
EJ
=
+ +
=
E
ED
g ; 4 , 0
2
EJ
4
J
2
EJ
2
EJ
F
=
+ +
=
E
E
g ; . 2 , 0
2
EJ
4
J
2
EJ
4
EJ
=
+ +
=
E
EB
g

Nút F: 3333 , 0
4
J
2
EJ
4
EJ
=
+
=
E
FC
g ; . 6666 , 0
4
J
2
EJ
2
EJ
FE
=
+
=
E
g
3. Tính h có nút không chuy,n v. thPng ch.u t3i trQng. (H.9.1.8b)
- Xác 5.nh mômen nút cMng:
). . ( 2 , 3
12
4 . 4 , 2
12
2 2
* *
m T
ql
M M
ED DE
= = = - =
- LGp b3ng phân ph<i mômen (B.9.1.3)
- D0a vào k1t qu3 cHa b3ng tính, ta có th, vS 5*=c (
o
P
M ).
- Xác 5.nh ph3n l0c R
1P
: Th0c hin cNt ra khLi h 1 phFn nh* trên hình vS
(H.9.1.8c). L0c cNt tJi các 5Fu thanh b. cNt 5*=c suy ra tT bi,u 5R mômen (
o
P
M ).
® R
1P
= 0,367 – 0,522 – 0,122 = -0,277.










H.9.1.8c
q = 2,4T/m
R1P
0,122 0,367 0,522
q = 2,4T/m
C
F
A
D E
B
H.9.1.8b
C H!C K$T C'U II Page 105
Nút
(Ngàm)
A B D E F C
EFu
thanh
AD BE DA DE ED EB EF FE FC CF
g
0,3333 0,666 0,4 0,2 0,4 0,6666 0,3333
M
*
3,2 -3,2
D -0,533 -1,066 -2,133 -1,066
E 0,426 0,853 1,706 0,853 1,706 0,853
F -0,284 -0,568 -0,284 -0,142
D -0,142 -0,284 -0,568 -0,284
E 0,056 0,113 0,227 0,113 0,227 0,113
F -0,037 -0,075 -0,037 -0,018
D -0,018 -0,037 -0,075 -0,037
E 0,007 0,014 0,029 0,014 0,029 0,014
F -0,004 -0,009 -0,004 -0,002
D -0,022 -0,004 -0,009 -0,004
M
cc
-0,695 0,489 -1,395 1,395 -2,629 0,98 1,637 0,328 -0,325 -0,162

B.9.1.3 BDng phân phCi mômen do tDi tr9ng
4. Tính h có nút không chuy,n v. thPng ch.u chuy,n v. c*_ng bMc:
- H s< phân ph<i và h s< truyKn 5ã xác 5.nh ^ mAc 3.
- Xác 5.nh mômen nút cMng:
Ch<t t:t c3 các nút và tra b3ng cho các phFn tZ ch.u chuy,n v. c*_ng bMc
(H.9.1.8d):

1
2
* * *
.
l
6EJ
d = = =
FC EB DA
M M M
N1u chQn d =
J 6
2
E
l
thì 1
* * *
= = =
FC EB DA
M M M
Suy ra 5*=c: 2 / 1
* * *
= = =
CF BE AD
M M M .
- LGp b3ng phân ph<i mômen (B.9.1.4)
- D0a vào k1t qu3 cHa b3ng tính, ta có th, vS 5*=c ( 1 M ).
- Xác 5.nh ph3n l0c r
11
:
Th0c hin cNt ra khLi h 1 phFn nh* trên hình vS (H.9.1.8d). L0c cNt tJi các
5Fu thanh b. cNt 5*=c suy ra tT bi,u 5R mômen ( 1 M ).
® r
11
= 0,261 + 0,345 + 0,251 = 0,857.
5. Thay t:t c3 vào ph*+ng trình xác 5.nh k:
r
11
k
1
+ R
1P
= 0 ® 0,877.k
1
- 0,277 = 0 ® k
1
= 0,323.








d 1
H.9.1.8d
0,261 0,345 0,251
r11
H.9.1.8e
C H!C K$T C'U II Page 106
Nút
(Ngàm)
A B D E F C
EFu
thanh
AD BE DA DE ED EB EF FE FC CF
g
0,333 0,666 0,4 0,2 0,4 0,666 0,333
M
*
0,5 0,5 1 1 1 0,5
D -0,166 -0,333 -0,666 -0,333
E -0,066 -0,133 -0,266 -0,133 -0,266 -0,133
F -0,577 -0,288 -0,144
D 0,022 0,044 0,088 0,044
E 0,024 0,048 0,097 0,048 0,097 0,048
F -0,015 -0,031 -0,015 -0,007
D -0,008 -0,015 -0,031 -0,015
E 0,003 0,006 0,012 0,006 0,012 0,006
F -0,002 -0,004 -0,002 -0,001
M
cc
0,348 0,461 0,696 -0,688 -0,461 0,921 -0,462 -0,687 0,659 0,348
B.9.1.4 BDng phân phCi mômen do d
1
6. Xác 5.nh mômen u<n tJi các 5Fu thanh cHa h ban 5Fu:
EFu
thanh
AD BE DA DE ED EB EF FE FC CF
o
P
M

-0,695 0,489 -1,395 1,395 -2,629 0,98 1,637 0,328 -0,325 -0,162
1 M
0,348 0,461 0,696 -0,688 -0,461 0,921 -0,462 -0,687 0,659 0,348
1 M .k
1
0,112 0,149 0,225 -0,222 -0,149 0,297 -0,149 -0,222 0,213 0,112
M
cc
-0,583 0,638 -1,170 1,173 -2,778 1,277 1,488 0,106 -0,112 -0,50
B.9.1.5 BDng xác 8Fnh mômen trên h1.
Sau khi 5ã xác 5.nh 5*=c mômen
u<n tJi các 5Fu thanh, ta có th, vS 5*=c
bi,u 5R (M). Xem hình (H.9.1.8f).
Sau khi 5ã vS 5*=c bi,u 5R (M),
ti1n hành bi,u 5R l0c cNt (Q) và l0c dQc
theo nguyên tNc 5ã bi1t.












H.9.1.8f
4,8
1,17
0,583
0,638
2,778
1,488
1,277
0,50
0,122
(T.m)
M
C H!C K$T C'U 2 Page 81



M
A
= -x(1 - x)
2
l; M
B
= -x
2
(1 - x)l
r
A
= (1 - x)
2
(1 + 2x); r
B
= x
2
(3 - 2x)l
M
k
= (1 - x)
2
[h(1 + 2x) - x]l khi h £ x
M
k
= x
2
[(1 - h)(3 - 2x) – (1 - x)]l khi h ³ x



x 0,0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0
M
ô
m
e
n

u
)
n

t
-
i

t
i
/
t

d
i
1
n

h

=

0,0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1,0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-0,0810.l
0,08092.l
0,0134.l
0,0106.l
0,0078.l
0,0050.l
0,0022.l
-0,0006.l
-0,0034.l
-0,0062.l
-0,0090.l
-0,1280.l
-0,0384.l
0,0512.l
0,0408.l
0,0302.l
0,0200.l
0,0096.l
-0,0008.l
-0,0112.l
-0,0216.l
-0,0320.l
-0,1470.l
-0,0686.l
0,0118.l
0,0882.l
0,0666.l
0,0450.l
0,0234.l
0,0018.l
0,0198.l
0,0414.l
0,0630.l
-0,1440.l
-0,0792.l
-0,0144.l
0,0504.l
0,1152.l
0,0800.l
0,0448.l
0,0096.l
-0,0256.l
-0,0608.l
-0,0960.l
-0,1250.l
-0,0750.l
-0,0250.l
0,0250.l
0,0750.l
0,1250.l
0,0750.l
0,0250.l
-0,0250.l
-0,0750.l
-0,1250.l
-0,0960.l
-0,0608.l
-0,0256.l
0,0096.l
0,0448.l
0,0800.l
0,1152.l
0,0504.l
-0,0144.l
-0,0792.l
-0,1400.l
-0,0630.l
-0,0414.l
-0,0198.l
0,0234.l
0,0018.l
0,0450.l
0,0666.l
0,0882.l
0,0118.l
-0,0686.l
-0,1470.l
-0,0320.l
-0,0216.l
-0,0112.l
-0,0008.l
0,0096.l
0,0200.l
0,0302.l
0,0408.l
0,0512.l
-0,0384.l
-0,1284.l
-0,0090.l
-0,0062.l
-0,0034.l
-0,0006.l
0,0022.l
0,0050.l
0,0078.l
0,0106.l
0,0134.l
0,0892.l
-0,0810.l
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
B.6.5.1
4 5 6 7 8 9 10 0
rB rA
P = 1
xl
hl
MA
MB
B
A
l
1 2 3
C H!C K$T C'U 2 Page 82

M
A
= l ) 2 )( 1 (
2
1
x x x - - - ; M
B
= 0
r
A
= ) 3 2 (
2
1
3 2
x x + - ; r
B
= l ) 3 (
2
1
2
x x -
M
k
= l l ) ( ) 1 )( 3 (
2
1
2
h x h x x - - - - khi h £ x
M
k
= l ) 1 )( 3 (
2
1
2
h h x - - khi h ³ x

x 0,0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0
M
ô
m
e
n

u
)
n

t
-
i

t
i
/
t

d
i
1
n

h

=

0,0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1,0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-0,08550.l
0,01305.l
0,01160.l
0,01015.l
0,00780.l
0,00725.l
0,00580.l
0,00435.l
0,00290.l
0,00145.l
0
-0,1440.l
-0,0496.l
0,0448.l
0,0392.l
0,0336.l
0,0280.l
0,0224.l
0,0168.l
0,0112.l
0,0056.l
0
-0,17850.l
-0,09065.l
-0,00280.l
0,08505.l
0,07290.l
0,06075.l
0,04860.l
0,03645.l
0,02130.l
0,01215.l
0
-0,1920.l
-0,1128.l
-0,0336.l
0,0456.l
0,1248.l
0,1040.l
0,0832.l
0,0624.l
0,0416.l
0,0208.l
0
-0,18750.l
-0,11875.l
-0,05000.l
0,01875.l
0,08750.l
0,15625.l
0,12500.l
0,09735.l
0,06250.l
0,03125.l
0
-0,1680.l
-0,1112.l
-0,0544.l
0,0024.l
0,0592.l
0,1160.l
0,1728.l
0,1296.l
0,0864.l
0,0432.l
0
-0,13650.l
-0,09285.l
-0,04920.l
-0,00550.l
0,03810.l
0,08175.l
0,12540.l
0,16905.l
0,11270.l
0,05635.l
0
-0,0960.l
-0,0664.l
-0,0368.l
-0,0072.l
0,0224.l
0,0520.l
0,0816.l
0,1112.l
0,1408.l
0,0704.l
0
-0,04950.l
-0,03455.l
-0,01960.l
-0,00465.l
0,01030.l
0,02525.l
0,04020.l
0,05515.l
0,07010.l
0,08505.l
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
B.6.5.2
MA
hl
xl
P = 1
rA
rB
0 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1
l
A
B
C H!C K$T C'U 2 Page 83

M
A
= l ) 2 (
2
1
x x - - ; M
B
= l
2
2
1
x
r
A
= 1; r
B
= 0
M
k
= l l h x x + - - ) 2 (
2
1
khi h £ x
M
k
= l
2
2
1
x khi h ³ x


x 0,0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0
M
ô
m
e
n

u
)
n

t
-
i

t
i
/
t

d
i
1
n

h

=

0,0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1,0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-0,0950.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
0,0050.l
-0,1800.l
-0,0800.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
0,0200.l
-0,2550.l
-0,1550.l
-0,0550.l
0,0450.l
0,0450.l
0,0450.l
0,0450.l
0,0450.l
0,0450.l
0,0450.l
0,0450.l
-0,3200.l
-0,2200.l
-0,1200.l
-0,0200.l
0,0800.l
0,0800.l
0,0800.l
0,0800.l
0,0800.l
0,0800.l
0,0800.l
-0,3750.l
-0,2750.l
-0,1750.l
-0,0750.l
0,0250.l
0,1250.l
0,1250.l
0,1250.l
0,1250.l
0,1250.l
0,1250.l
-0,4200.l
-0,3200.l
-0,2200.l
-0,1200.l
-0,0200.l
0,0800.l
0,1800.l
0,1800.l
0,1800.l
0,1800.l
0,1800.l
-0,4550.l
-0,3550.l
-0,2550.l
-0,1500.l
0,0550.l
0,0450.l
0,1450.l
0,2450.l
0,2450.l
0,2450.l
0,2450.l
-0,4800.l
-0,3800.l
-0,2800.l
-0,1800.l
-0,0800.l
0,0200.l
0,1200.l
0,2200.l
0,3200.l
0,3200.l
0,3200.l
-0,4950.l
-0,3950.l
-0,2950.l
-0,1950.l
-0,0950.l
0,0050.l
0,1050.l
0,2050.l
0,3050.l
0,4050.l
0,4050.l
-0,50.l
-0,40.l
-0,30.l
-0,20.l
-0,10.l
0,00
0,10.l
0,20.l
0,30.l
0,40.l
0,50.l
B.6.5.3
MB MA
hl
xl
P = 1
rA
0 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1
l
A
B

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->