P. 1
Phan Tich Ky thuat trong dau tu chung khoan

Phan Tich Ky thuat trong dau tu chung khoan

|Views: 259|Likes:
Được xuất bản bởinhondiep

More info:

Published by: nhondiep on Nov 14, 2009
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/11/2012

pdf

text

original

UY BAN CHUNG KHOA.

N NHA Nude DE TAl NGIUEN CUU KHOA HOC CAP co so

xAy DUNG VA PH A,. TRIEN BOA,. aONG

• .c· .

Lo'u KY CHUNG KROAN Quoe ,.f TREN

THI TRUONG CHUNG KBDAN VIE,. NAM

. . . . . . . .

MA s6: CS.04.04

Ddn vi chii ttl: Trung Tam Giao Dich Chung Khoan Tp. HCM

Chu nhi~m d~ tai: Cd" nhan Dd Thu Trang

Thir ky d~ tai : Thac sy Va Huy Hang Phuong

TP. HO cat MINH - NAM 2004

DANH Ml)C KY nrsu cAc cHil VIET TAT

1. Thi tnrong chung khoan

2. Trung tam Giao dich chiing khoa n

3. Uy ban cmrng khoan Nha mrdc

4. Cong ty clnrng khoan

5. T6 cmic phat hanh

6. So giao dich chung khoan

7. T6 chiic niem yet

8. Thanh vien htu leY

9. Trung tam luu ky 1 O. B~i ly dang k9

11. Dai ly chuyen nhuong

12. Bang ky ~ Thanh toan bu tnr va Luu ky cluing khoan

TICK ITGDCK UBCKNN CTCK TCPH SGDCK TCNY TVLK TILK BLBK BLCN.

BK- TTBT-LKCK

- VB-

Ml)CLl)C

Trang

MUCLUC

DANH Ml)C KY HIeU cAc CHU VIET TAT MdDAU

Chddng 1: CO so L Y LUAN VB eAe HO~ T DONG LUU KY CHUNG 1

KHoAN ouoc TE vA KINH NGH$M eVA MOT s6 Nude

TREN Tim cior

1.1 Co sd ly l~n hoat oQng hm k:j chang khoan qudc 16 cua cac he 1

th6ng hm k9 chtrng khoan

1.1.1Mot s6 khai niem trong hoat oQng hru ky, thanh toan btl trlt 1

chirng khoan quoc te'

1.1.1.1 Mot s6khai niem trong hoat dong hru ky, thanh toan bu trlt 1

chimg khoan qu6c te'

1.1.1.2 Nguyen uk hoat dong va phirong thirc v~n hanh 2

1.1.2Vai tro ciia cac h~ thdng hru ky clnrng khoan trong cac hoat 6

dong giao dich clurng khoan qu6c te'

1.1.3 Cac dich vu luu ky qu6c te va phirong thiic thirc hien 8

1.1.3.1 Nh6m cac dich vu ve tai khoan 8

1.1.3.2 Nh6m cac dich vu ve nghiep vu 9

1.1.4Vai tro cua cong nghe tin hoc va thong tin lien lac oi~n tii trong 13

hoat dong hru kY qu6c te'

1.2Cae di~u nen tham gia vao he th6ng hru leY toan e~u 14

1.2. 1 Khung phap 19 14

1.2.2 Co sa v~t cha't leY thuat, ha tgng co sa 16

1.2.2.1 Xay dung h~ th6ng mang ket n6i vci cac t6 chirc eo lien 16

quan

1.2.2.2 Xay dung va phat tri€n h~ thong chirong trmh phan mern 16

quan 19 hoa t dong hru ky, Thanh roan va thuc hien quyen

eho cluing khoan qu6e te

1.2.2.3 Xay dung va dira ra cac giai phap quan tri va du phong riii 16

fO

1.2.2.4 Xay dung kho htu ky clnrng chi chirng khoan 17

1.2.3 Cac dieu kien khac 17

1.3 Mo hlnh htu kychdng khoan toan c~u eiia mQt 86 m10e tren the' giOi 18

1.3.1 Mo hmh hru kY chtrng kho~n roan du tai Singapore 19

1.3.1.1 Hoat oQng hru leY 19

1.3.1.2 Hoat dong thanh toan bii tru 1.3.1.3 H~ th6ng dang ky chung khoan 1.3.1.4 Cac dich vu dien tii

1.3.2 M6 hinh hru IcY clumg khoan qu6c te' cua TM.i Lan 1.3.2.1 Heat dong hru ky chirng khoan

1.3.2.2 Thanh toan btl trir cluing khoan

1.3.2.3 £)~u t1.1' mroc ngoai

1.3.3 M6 hlnh hru IcY chrrng khoan toan du tai Srilanka

1.3.3.1 M6 hlnh 16 chirc

1.3.3.2 M6 hinh hoat dong

1.3.4 M6 hlnh IU'U leY cluing khoan toan du tai Han Qu6c 1.3.4.1 LU'U ky chirng khoan

1.3.4.2 Thanh toan bu trU

1.3.4.3 Thl,l'c hien quyen

1.3.4.4 Hoar dong hru kY va thanh toan cac chung khoan ngoai

K .

quoc gia

1.3.5 Bai hoc kinh nghiern vE xay dung va hoat dong luu ky chting khoan qu6c t6 cho Viet Nam

Chli'dng 2: THlJC TRANG VB H~ TH6NG LUU KY CHUNG KHOA.N H$N HANH V A cA.e GIAI PHA.P xA Y Dl)'NG. PHA.T TRIEN HOAT DONG LUU KY CHUNG KHoAN ouoc TE TREN THJ TRUONG CHUNG KHOA.N VI:f:T NAM

2.1 Thl1C trang h~ th6ng hru leY chttng khoan hi~n hanh tai TIGDCK TP.HCM

2.1.1 VE khung phap 19 diEu chinh

2.1.2 Loai hlnh heat dc;mg btu leY tai TTGDCK Tp.HCM 2.1.2.1 Mo hlnh t6 chtrc

2.1.2.2 Mo hinh hoat dong va v~n hanh

2.1.3 Thirc trang cong nghe ky thuat xii' ly thong tin va thong tin lien lac

2.1.4 Khii nang phat tri€n h~ thong va thuc hien cac dich V1,l luu ky quoc te'

2.1.4.1 Khd nang phat tri€n h~ thong

2.1.4.2 Thirc hien cac dich vu hru ky quoc te'

2.2 Sl1 c'n thi6t tham gia VaG h~ th6ng hru Icy toan c§:u

2.3 Cac giai phap x!y dung va ·phat trien hoat dQng 111u kY chttng khoan qu6c t6 tren thi tntang chttng khoan Viet Nam

2.3.1 Quan diem. dinh hudng trong viec xay dung va phat trien heat

21 22 23 24 24

25 26 27 27

28 32 32

33 35 35

37

40

40

40 41 41

43

51

53

53 54 55 56

56

dong hru ky chirngkhoan quoc te' 0 Viet Nam

2.3.2 M6 hinh t6 clnrc Trung Him luu ky chirng khoan qu6c te VN 58

2.3.2.1 Hinh tlnrc sa htru 58

2.3.2.2 M6 hlnh hoat dong 59

2.3.2.3 Mo hinh 16 chirc 60

2.3.3 Cac di~u kien can thiet dE Viet Nam dUQC tham gia vao he 61

th6ng hru ky clnrng khoan toan d, u

2.3.3.1 Thuc hien then cac khuyen nghi ciia ISSA doi vdi cac TILK 61

chung khoan

2.3.3.2 Cac khuyen nghi eho he thong thanh toan chirng khoan va 67

hoat dong hru k)i cua T6 chrrc qu6c te cac Uy ban chirng khoan

(lOS CO)

2.3.4 Cac giai phap x§y dung h~ th6ng hru k)i clnrng khoan toan d,u 72

t~iVi~t Nam

2.3.4.1 Giiii phap v~ khung phap ly 73

2.3.4.2 Giai phap v~ cong nghe thong tin 78

2.3.4.3 Gidi phap su dung cac tieu chufn 83

2.3.4.4 Gidi phap v€ Icy thuat nghiep vu 84

2.3.4.5 LO trlnh thuc hien 93

PHAN KET LuAN 95

TAl L$U THAM KHAO

, ~

MODAU

1. Tinh eip tbi6t va y ngbia thirc tifn ella d~ tai:

Ngay nay, vdi xu the Viet Nam tung birdc hOi nhap van n~n kinh te' khu vue va the' gioi thl viec xay dung va phat triEn thi tnrong tai chinh, th] (rtfang von lanh manh, 6n dinh va viing ch3:c la di~u rat quan trong va dn thiet. Tren thi tnmng v6n, hoat dong d~u nr va niem yet cluing khoan ra nude ngoai dE goi v6n qu6e te va nguoc lai cho phep niern yet clnrng khoan va thu hut von d§u nr mrdc ngoai vao thi tnrcng van trong nude, niem yet cheo chirng khoan gitra cac thi tnmng chirng khoan Hi mot xu hudng ta't ye'u tren con dll'ong clning ta hOi nhap, C6 thE n6i cac hoat dQng nay d6ng vai tro tao ra nhtrng kenh d~n van quan trong va chii lire cho n~n kinh te tren pharn vi xuyen quoc gia. Cung voi nhirng hoat dong d§u nr, thu hut von tren thi tnrong cluing khoan tht cac dich vu xuyen qu6c gia di kern la mot trong nhtrng yeu to' khong th~ thieu dE h6 tro va phuc vu cac tien ich cho cac chu thE tham gia tli! tnrong (1 cac qu6e gia khac nhau, giup cho ho d€ dang xich lai g§n nhau va t6i da hoa du't;Jc 19i nhuan. C1,l thE 1R cac dich vu v~ liru ky, thanh roan bu trir, thuc hien quyen cho cac hoat dong giao dich clnrng khoan qu6c teo

Voi thoi gian hon 4 nam th! tnrong chung khoan Vic$t Nam hoat dQng, hc$ thang dang kg, thanh toan bu tnr va 1u'U kg chitng khoan hien hanh tai TTGDCK Tp.HCM mac dil da ph§n nao dap ung diroc yeu du cua thi tnrong nhirng cting dil boc 10 nhtrng han che nhat dinh vE khung phap 19, ky thuat nghiep V1,l, cong nghe tin hoc Icy thuat, kha nang phat triEn hl$ thong, trlnh dQ chuyen mon va nhan luc ... va nhirng yeu to' nay da anh hirdng de'n chat hrong va kha nang cung cap dich V1,l cho toan thi tnrong cfing nlur sri phat cila h~ thong. Xu't phat tu yeu du phat triEn cua TTCK Viet Nam va khii nang cung c§p dich V1,l luu ky clnrng khoan quoc te trong thoi gian tdi, viec nghien ciru va d~ xuat cac giai phap dG "xAy dl/Dg VB pMt trien boet d9nC Iuu kf chl1ng kbosn qu6c ttf tren ITCK Vi~t Nsm "Ia rat dn thiet, Hoat dong nay cho phep chung ta cung cap cac dich vu dG phuc V1,l cho nhtrng cluing khoan dtfQc niern yS"t cheo giUa cac sa giao dich, giao dich lien thi tnrong, 1u'U ky, thanh toan bu trir, thuc hien quyen cho cac chang khoan quoc te trong pham vi trong nude va roan e~u.

Qua do, viec tri~n khai nghien CUll cac dich VI,l luu ky, thanh toan bu trit chirng khoan quoc te' eo y nghia thiet thirc trong viec g6p phan phac hoa ke hoach rno rong va hoi nhap qudc tS" cho thi tnrcng v6n trong nude, tao tinh chii dong trong viec thuc hien chinh sach phat tri~n kinh te va hQi nhap cua Dang va Nha mrdc trong cac giai dean tiep theo. Bong thoi de tai nay se con la tai lieu tham khao htru ich vE chuyen mon cho can bo cong chrrc trong linh vue hru ky, thanh toan bu trit va dang leY chirng khoan,

2. Muc dich va plnrong phap nghien ctru:

f)~ (ai t~p trung nghien crru sau co so 19 lu~n va mo hlnh hru ky clnrng khoan qucc tt ciia mot sO nude tren the gidi d~ rut fa nhtrng bai hoc kinh nghiern. Tren co so d6 so sanh vdi 19 thuyet va thuc trang v€ h~ thong dang ky, thanh toan btl tru va luu ky chtrng khoan hien hanh tai Viet Nam d€ d€ xua"t cac giai phap xay dung va phat tri€n h~thong 100 ky chirng khoan qu6c te'o

Phuong phap nghien cUu dua tren nhan tlnrc trim nrong v~ 19 thuyet chung, thu th~p, tang hcp, so sanh va lien h~ vdi thl,l'c te' dS sang tao v~n dung cac ktt qua nghien ciru.

3. Nh6m thirc hi~n d~ tai:

- Cit nhan f)6 Thu Trang:

- Thac sy VO Huy H6ng Phuong:

- Cll nhin VO Thanh Tutn:

Chii nhiern d~ tai Thu kg d€ tai Cong tac vien

4. K6t clu ciia d~ rai:

Ngoai ph!n mo d!u, muc luc, ke't luan va tai lieu tham khao, ph!n n9i dung d~ tai bao g6m 2 chuong chinh:

Chuting 1: co so L Y LuAN VE cAc HO~ T DONG LUU KY CHUNG

." ,.,'" K ... A" A A'"

KHOAN QUOC TE VA KINH NGHI~M CUA MOT SO

NUOC TREN THE GIOr

Chutfng2: TH1jC TRANG VB He THONG LUU KY CHUNG KHoAN HIEN HANH vA cxc GrAI PHAP xA Y DVNG, PHA T TRIEN HO~ T DONO Lu'U KY CHUNG KHoAN ouoc TE TREN THl TRUONG CHUNG KHoAN VI~T NAM

cm1dNGI

co Sd LY LtJ~N vB cAe HO~ T DONG LUU KY

, , ~ ~.",. ,..., It.

CHUNG KHOAN ouoc TE VA KINH NG~M eUA MOT

s6 NUde TREN THE GIdI

1.1 co sa LY LU!N HO~ T DONG LUU KY CHUNG KHOA.N Quae rn CUA CAC m: THONG LUU KY CHUNG KHOAN

1.1.1 MQt s6 khai nic$m trong hoat dQng btu. IcY; thanh toan btl tril' cmfng khoan qu6'e te-

1.1.1.1 MQt sO' khai m'~m lIong bost dQDg /dOlif, thanh toaD brl tnl' cht1ng khOaD quOc te:

Lu'U ky, thanh roan bu trir va dang ky chirng khoan (trong d6 c6 thirc hien quyen) 1a ba hoat dQng co ban va ph6 bie'n trong hoat d('>ng d~u nr, giao dich chang khoan trong mrdc va quo'c te' tren thi tnrong chtrng khoan (TICK), chung c6 m6i quan h~ ID~t thiEt vdi nhau va ho trc cho hoat dong cua thi tnrong cluing khoan luon v~n hanh thong su6t, hieu qua. Sau day la mot so khai niem co ban v~ hoat dong hru ky, thanh toan hi! trir va dang ky chiing khoan chung ta dn tim hiGu:

Trung tam Iuu /if chung khosn (TTLK): 1a IDOt t6 chirc 1u'U giii' va quan 19 chirng khoan, cho phep cac cluing chi chirng khoan diroc TILK phi v~t cha't hoa va t6n tai, th€ hien tren cac s6 sach dien tii'.

H,; th6ng but tosn ghi so: la ffiQt h~ thong kE toan thea d6 cho phep chuyen giao di~n 111 chrrng khoan rna kh6ng c6 btt leY s1/ chuydn giao chtrng chi cluing khoan nao.

Thanh toen btl tru: thuat ngii' "thanh toan bu trir' dJ.t<;1c hiGu theo hai nghia tren TICK. N6 co th€ la qua trlnh tinh roan, xac dinh nghla vu thanh roan l!n nhau cua cac thanh vien thi tnrong, thucng 1a c6ng viec bu trtr de chuyen giao chtrng khoan va ti~n. N6 cling c6 the la qua trinh cbuyen giao clnrng khoan vao ngay thanh toan va duoc sii' dung trong cac h~ tho'ng thanh toano

Ts! kbodn Iuu /if chung kbosn: la tai khoan rna Trung tam 1u'U ky chirng khoan cung ca'p cho cac thanh vien phuc vu cho viec 1u'U ky, rut, chuydn khoan va thanh toan chirng khoan.

1

Thanh todn qllDe te: Ia viec thanh wan di~n fa d mQt mroc nay vdi mot

7

nudc khac khi mot hoac nhieu giao dich nrong irng dU(fe thuc hien d d6.

Giao dich quOc te: Hi giao djch doi hoi phai thanh loan quoc te'o

H~ thong thanh tosn cbeo: la viec thanh toan giao dich duoc thuc hien qua viec kEt noi 2ii1'a hai he th6n2 thanh toan chrrnz khoan tach biet nhau.

~ "-" . '-' -- .

Thanh vien JU'u kf: la t6 chuc ducjc Trung tam hru ky eho phep sti' dung

cac dich vu v~ luu ky, rut, chuyen khoan chirng khoan hay su dung cac dich vu v~ bit trir cac chirng khoan dli giao dich.

T6~ chuc JU'u kj tosn ciLl". la t6 clnrc luu ky cung ci p cho cac khach hang ciia mlnh cac dich vu hru kY lien quan de'n viec giao dich va thanh loan chting khoan kh6ng chi trong pham vi qucc gia noi 16 chirc htu ky nay d~t tru sd rna con thuc hien d nhieu nude khac tren the' gidi,

1.1.1.2 Nguyen de bost QQng va phddng thttc vln hAnh:

Trong hoat oQng hru IcY, thanh loan bit trl! va dang ky chung khoan, nhln chung m6i qu6c gia e6 th~ lua chon cho rieng mlnh mot mo hlnh heat oQng va h~ tb6ng v~n hanh d~ phuc vu eho cac san phim tai chinh b~e cao trong nude va quoe t6'" tai TICK nude minh va mroc ngoai. Tuy nhien, cho du lila chon mo hlnh hoat dQng nao thi nhi1'ng nguyen tlic hoat dQng va phuong thirc v~n hanh chung, mang tinh ehu§n mile v§n ducje cac nude tOn trong ap dung va dieu ehinh lai eho phu hop.

a) H~ th6ng Ju'U kj chung khosn:

Hien nay, tren the' gidi trong hoat dOng luu ky chiing khoan co nhieu me hmh niim giU chirng khoan dang dU<;1c su dung nhu rno hlnh nlim gii1' gian tie'p, tnrc tie'p hoac Ia lai tao giira hai loai h~ thong nifm gill nay hay con goi Ia h~ th6ng ndm giii' h6n hop.

Trong h~ thong nAm gill gian tiep, nha dau nr nam giir chirng khoan qua s6 tai khoan do mot hoac nhieu eip ghi so trung gian gii1'. E>i€m d~c thu cila h(! thong narn giii' gian tiep nay la m6i lien h(! giira cac cip tai khoan vdi nhau nhu: T6 chirc hoac Thanh vien htu ky, Trung tam htu ky va T6 chirc dang ky (Dai ly chuyen nhirong hoac Dai Iy dang ky) cua t6 chirc phat hanh. Tren co sd phan cap, cac hoat dQng co ban trong h~ thong n~m giii' nay ducjc thuc hien nhu sau:

2

• Gil'i cluing khoan:, nha (lfiu nr gil'i cluing chi cluing khoan tai t6 chirc luu ky la thanh vien cila trung tam hru ky, chirng khoan se otfQc phan anh vao tai khoan cua nha o~u nr tren s5 sach tai t6 chirc hill ky. T6 chirc luu ky thanh vien tie'p tuc tai hill ky cluing khoan cua nha d§u nr vao trung tam hru kyo Tai day chirng khoan cua nha d§u nr dlicJc phdn anh vao tiii khoan cluing khoan t6ng hop ciia khach hang ella thanh vien luu kY.

• Chuyen giao cho cac chimg khoan hru ky dii giao dich: a6i vci cac giao dich rna ngu'oi mua va nglioi ban deu c6 tai khoan tai cung mot 16 chtic hill kY thl viec chuyen giao se do t6 chirc hill k:Y thirc hien tren s6 sach tai chinh 15 clnrc hru IcY. Dei vdi cac giao dich rna nguoi mua va nguoi ban e6 tai khodn tai cac t6 clnrc hru ky thanh vien khac nhau, t6 chile htu ky ben ban thuc hien chuydn giao cluing khoan ra khoi tai khoan cua ngtrci ban tai 16 clnrc hru ky, ddng thai lenh cho TTLK chuyen giao chtmg khoan til' tai khoan ciia 16 chuc hru kY ben ban eho tai khoan trung gian ciia TTLK hoac Trung Him thanh toan bu trlr. Sau d6 TTLK chuy~n chimg khoan tit tai khoan trung gian thanh toan bu tnr vao tai khodn ciia t6 chtrc hru Icy ben mua thea l~nh ella Trung tam thanh toan bu trlt. T6 chuc lim ky ben mua se thuc hien viec ghi tang chtrng khoan eho tai khoan ciia nha d§u nr mua tren s6 sach eiia n6. Tuy nhien tren thuc te', thirong thl trung tam thanh toan bu tnr sau khi so khdp giao dich vdi cac t6 chirc thanh vien, n6 chuyen dit lieu giao dich aa so khdp eho trung Him btu kY va trung tam hru k:Y tl,t o¢ng tlnrc hien viec chuyen giao tren cac tai khoan ciia cac t5 chirc hru ky theo ke't qua giao dich do trung tam thanh roan bu trlt cung cap. Chirc nang trung tam thanh toan bu trtr co the do SGDCK dam nhiern hoac do mot t6 chirc d¢c l~p vdi trung tam luu k:Y hoac 1a tich hQP chung voi TTLK.

• Thuc hien quyen cho cluing khoan hru ky: thong tin ve thirc hien quyen va phan phdi quyen duoc chuyen qua lai giira nha dau nr vdi t6 chrrc phat hanh phai l§n lll'cJt qua cac cap trung gian la TTLK va cac t6 chirc hill k:Y thanh vien cua no. Cung co qu6c gia chi thuc hien chieu chuyen len, tuc Ia cung ca"p danh. sach nguoi thu hudng cho t6 chrrc pha t hanh, sau d6 t6 chtrc phat hanh lien he va phan ph6i quyen tnrc tiEp cho nha d§u tl!.

3

Trong h~ thong nln:: giff tnrc tiep, nha aft u tu nam giii' chirng khoan qua 56 tai khoan chi do mQt cfip trung gian n~m gilt quan 19 Ifl TILK duy nha't.

• H~ thong hill k9 cluing khoan t6 chuc thea Ioai n~m giu tnrc tie'p cung hoar oQng qua mang hrdi cac thanh vi en btu kYo Cac thanh vien luu ky trong h~ thong Day d6ng vai tro 13 dai ly cho TTLK. Nha c.1ftu tu la ngutri tnrc titp sa dung dich vu ella trung tam btu IcY nhung chi giao tiep qua cac thanh vien hru ky.

• Vi~c chuy€n giao cho cac cluing khoan da luu ky dU<;fc TTLK thirc hien true tiep tren tai khoan ciia nha d~u ur, Trung Him hru leY d6ng vai tro 13 ngiroi bao dam thanh toan giao dich, ki€m tra sO' du chirng khoan tntoc khi cho phep giao dich. Theo rno hlnh na y, h~ thong htu ky chirng khoan phaidu'<;fc kEt noi ch~t che va lien tuc vdi h~ th6ng giao dich. Hoat dong thanh toan giao dich clnrng khoan la mQt s\f kEt hop chuy€n khoan tung khodn chung khoan va bu trir ti~n. C6 nghia 13 TTLK chuyen giao chang khoan cho tung giao dich cu th€ tren tai khoan nha d~u ur, khong bu trir chirng khoan. Ngiroc lai ti~n c6 th€ diroc bu trir de'n cap thanh vien, Tci chirc thanh toan ti~n chi thanh toan de'n tai khoan tcing hop ciia cac thanh vien luu leY. Viec thanh toan tnrc tie'p vdi cac nha d~u tir do thanh vien luu IcY dam nhiem,

• Thirc hien quyen cho chung khoan Iu'U ky trong h~ thong nam gill tnrc tiep don gidn hon nhieu so vdi tlnrc hien quyen trong h~ th6ng ndrn giii' gian tiep. Viec t6ng hop danh sach ngirci thu hu'ang va phan ph6i quyen chi ditng lai a ca'p TTLK. Cac thanh vien hru IcY chi con la ngu'oi chuyen thong tin giii'a nha d~ u nr va TILK.

H~ thong DAm giil h6n hop 18 mot sir lai tao giii'a hai h~ theng ndm giil' gian tiEp va tnrc tiep nharn ket hop u'U diem cua hai loai h~ thong DAm gitr nay. C6 nghla 13 nha dau nr c6 th€ md tai khoan 1u'U leY tai TTLK hay tai TVLK. Tuy nhien, viec nha d~u tu mc tai khoan tai TTLK thirong chi gidi han d6i vdi cac nha dau nr c6 t6 chirc, la nhtrng ngiroi rna Trung tam c6 th€ d~ dang giarn sat kha nang hoat dOng va tai chinh ciia ho,

b) H~ thong tbsnh toin bu trir:

4

HO<.J.t dong v~ v~n ranh cua M [hong thanh roan btl tru phu thuoc v~1.O phuong phap thanh toan btl trir.ma mot thi tntang chirng khoan nao d6 chon sii' dung, Tren the' gidi hien nay eo cac phirong phap thanh roan bu trir sau day:

Thea tirng giao dicb: day la hinh thuc thanh roan co ban nh3'1. Tham gia vao thanh toan chi co ben mua va ben ban. M6i ben luon theo doi tung giao dich vdi tung ben d6i tac ella giao dich. Ta't cii cac giao dich trong cling ngay co th~ dugc xi't 19 theo cung mot each nrong tv, nhung cac giao dich clla ngay hom sau hoan toan doc l~p vdi cac giao dich ciia ngay hom tnrcc, Phuong phap nay c6 the thich hop cho cac thi tnrong c6 mire hoat dong th3'p, quy mo thi tnrong nho. Tuy nhien, n6 ciing c6 th~ thich hop cho cac thi tnrcng c6 mire hoat dong cao nhimg voi di~u kien phai si't dung cac h~ th6ng thanh toan diroc t1/ dong h6a cao do_

Bd tru: mac du co th@ xay dung duqc mot h~ th6ng tv dong boa tinh vi, nlnmg viec xii' 19 theo phirong thirc tung giao dich v~n lam cbo kh6i hrcng xi't 19 ra't ldn. Cac TICK c6 dung hrong hoat dong IOn dli ap dung cac phuong phap bu tnr cho phep cac giao dich trong cling mot ngay ella m6i thanh vien duqc xu 19 gOp mot I~n. Vao cu6'i m6i ngay m6i thanh vien chi can mot can so thanh toan rang duy nh[t eho m6i loai cluing khoan va ti~n. C6 ba phuong phap bu trit khac nhau sau day:

• Bu trir song phuong: t(t cii cac giao dich cila mot chting khoan nao da'y trong cung mot ngay giao dich ciia hai ben mua va ban se duqc bu tn)' d~ xac dinh chi con mot nghia V1,1 thanh toan ciia mot ben duy nhfft. Boi voi thanh toan ti~n eiing du<;1c xii' 19 nrong nr nhu v~ y.

• Bu tn! da phuong: tat cii cac giao dich cua mot chirng khoan trong cung mot ngay ciia mot thanh vien diroc bu trir vdi nhau rna khong dn bie't thanh vien d6i tac la ai. C6 nghla la d6i tac cua mot thanh vien thea phuong phap bu trir da pmrcng la tfft ca cac thanh vien can lai co tharn gia giao dich ella mot ngay nao da'y.

• Thanh toan rang lien rue: la bu trir thea phucng phap da phuong, va sO' thanh toan cu6i ngay se duc;:lc bu trir tie'p cho cac giao dich ciia ngay ke tiep. Chung khoan du<;1c bu tnr hang ngay se dU<;1e danh gia lai theo gia thi tnrong. Co nghia la cac nghia vu thanh toan se dU<;1c c{tp nh~t lai thea gia hien hanh. Phuong phap nay giam t6i da viec chuyen giao chang

5

khoan. Tuy nhienp6 can mot h~ thong HI dOng h6a va bu trir hoan toan trong qua trinh xu ly chirng khoan. Ap dung plurong phap nay cling con doi hoi phai c6 mot TTLK kEt n6i t~f dong hoan roan vdi h~ thong thanh toan bu trir lien tuc d€ thuc hien cac but toan ghi s6 giua cac tai khoan thanh toan hoan toan ttl dong.

Tbsab toea tbeo cbu kj': la cac giao dich trong mot khodng thoi gian nao do, nhu trong mot ngay chang han, se oUQc thanh toan thee mQt khung thci gian thanh toan nhu T +3, T +2 ... C6 the ap dung bii. tnr cho kieu thanh toan nay 06 giam kh6i hrong chuyen giao. Phuong phap nay d~ chu~n h6a tren quy mo qu6c te' de tao thuan tien cho cac giao dich xuyen qu6e gia. Nh6m 0-30 khuyen nghi phirong phap thanh toan nay nen dUQC ap dung cho ta"t ca cac thi tnrcng chirng khoan.

c) H~ thong dang kf chUng khosn vdi chtic nang tbuc hifn quyen:

Hoat dong va v~n hanh ciia h~ th6ng dang ky clnrng khoan phu thuoc ldn vao chinh sach chon ilia phat triin roo hinh t6 clnrc dang kg chirng khoan, Ne'u cit qu6c gia c6 mot trung tam dang leY duy nh!'t thl h~ thdng hru leY chimg khoan chi lam viec duy nh[t vdi TTLK nay d6 xac minh, dang ky quyen ser htru, nh~n cac quyen ella cluing khoan luu ky. Neu m6i thi tnrong giao dich e6 mot trung tam dang ky rieng cho cac chirng khoan giao dich cua rieng n6 thi h~ thong luu ky chang khoan phai tie'p xuc vdi t[t ca cac trung tam dang ky nay. He thong Gang ky co ban thuc hien cac nghiep Vt.I nhu duy trt 55 dang ky e6 dong thee dung quy dinh ciia luat phap ve cong ty c5 philn, ki€m soat chuyen nlnrong, bao dam su khdp dung so' hrong chimg khoan tren s6 sach vdi s6 hrong cluing khoan dang hru hanh, giai quye't cac v§n d~ lien quan rjen e6 Gong, h6 tro hoat dong ciia thi tnrcng thii cap.

1.1.2 Vai tro clla cac he th6ng 111U kY chang khoan trong cac hoat oQng giao dich clnrng khoan qu6c te'

Mot qu6e gia phat tri6n la mot qu6c gia co rmrc tang tnrdng va dieu kien dan sinh t6t. Mue tang tnrdng ella mot quoc gia phu thuoc rit Ion vao tinh hinh hoat dong ella cac doanh nghiep trong quoc gia d6. Ngay nay e6 ra"t nhieu kenh huy dong ,,6n eho cac doanh nghiep 06 mer rong quy mo san xu[t kinh doanh nhu huy dong qua thi tnrong tien t~, thi tnmng v6n, sa dung t6i da va

6

hieu qua luong ti~n nhan r6i ella moi tftng lop nguoi dan. E>i~u kien kinh tt cac nude rat khac nhau, m6i nude d~u co nhitng IQi the' hay bat loi rieng trong viec phat tri~n kinh te' cua rnrdc mmh. Vi the' viec dftu nr nude ngoai tiI mot quoc gia nay sang mot quoc gia khac la qua trlnh tat ye'u phdi xay ra trong xu the' hoi nhap ngay nay. Nhung lam the' nao d8 viec aftu tl1 00 auqc thirc hien mot each co hieu qua, (j clay cluing ta chi de c~p aen viec d~u nr ciia cac ca. nhan, t6 chtrc rnrdc ngoai (j mot quoc gia nay VaG thi tnrong chirng khoan cua mot qu6c gia khac, Bay la mot viec lam vo cung kho khan ciia cac qu6c gia trong nhiem vu phat tri~n mQ1 th! tnrong v6n eo quy mo, ha'p d~n cac nha d~u nr trong mroc cling nhu la nude ngoai. Cac thi tnrong phai t\1' xay dung nen cbo minh moi th8 che' hoat dQng ciia thi tnrong do nhu sa giao dich clning khoan, cac thanh vien eua sa giao dich, nhtrng nha 1~0 l~p thi tnrong, mQt trung tam lU'U IcY co nhiern V1,l hru ky t~ P trung ta't ca cac 10~i chirng khoan giao dich tren thi tnrong 06 ...

o m(}t s6 nude, nhii'ng cong viec eua 15 chtrc thanh toan va t5 cht1e Iuu ky ou<jc ke't hop vdi nhau. d m"t s6 nuoc khac, t5 chirc lU'U IcY la mot ph~n cua cac he th6ng giao dich cua SGDeK. Tuy nhien v&n con mot sO' mroc khac, cac t6 chuc IU'U ky khong tdn tai. Noi mot each t6ng thS, mot vai san ph§m khong cftn bat leY cac dich V1,l nao ciia t6 clnrc luu ky vi ban than cac d<Jt phat hanh, cluing khoan v~t cha't khong tdn tai hoac 1A mot loai d~c bier de'n rmfc chung dU<;fc quan ly bai cac ben tham gia giao dich. Chung lam tang them slf l&n Ion la, mQ1 vai t6 chirc hru ky thirc st! khong phdi la t6 chtrc hru ky vi cac clnrng khoan v~t eha't dU<Jc bao quan a nhii'ng dia oiEm khac,

o day chiing ta se noi de'n vai tro cua cac he thong lU'U ky cluing khoan ke't hop ci viec thanh toan l~n htu ky chtrng khoan. Chirc nang quan trong cua mot Trung tam lU'U ky chtrng khoan Is co dinh hay phi v~t chat hoa cac loai chtrng khoan, bang phirong phap lU'U ky ghi s6 trong mot khoi hrong c6ng kenh cac heat o(}ng giao dich chirng khoan rna khong dn phai chuyen giao bang v~t cha't ba't ky mot loai tai san nao. H~ thong lU'U kY tao ra mot co sa can ban, hieu qua va dang tin c~y trong qua trinh thanh toan cac loai chung khoan, Mot trung tam lU'U k5' hoat d¢ng tot giiip cho thi tnrong heat Gong co hieu qua ve mat chi phi bAng each giam thi~u cac nii ro trong heat dong thanh toan nhat Is viec thanh toan lai du<jc thuc hien giii'a cac quoc gia vdi nhau. Ngay nay, toan du hoa dang lit mot cong viec rna toan the' gidi huang tdi, toan du hoa trong

7

moi linh vue dang tra neu ph6 bien va la mot qua trinh tat ye'u se di~n ra. Viec thanh I~p mot trung tam btu ky cluing khoan qu6c te' tai Vi~t Nam ding ]a mo.t nhiern vu htt sac quan trong cua nganh chirng khoan mrdc ta trong viec phat tri~n thi truong chang khoan Vi~t Nam dong thci dap ang du'<;:IC xu the'hoi nhap tren toan the gidi. Thi tnrong chang khoan Vi~t Nam con la mot thi tnmng mdi me, non tre so vdi nhieu quoc gia tren the' gidi. Hoat dong thanh roan, hru ky chung khoan chua doc I~p vci hoat dong ciia sa giao dich chiing khoan d~n den tlnh trang chong cheo trong xU' Iy cac nghiep vu, IDOl Trung tam luu IcY clnrng khoan qu6c te' doc I~p tai Viet Nam v~n chua dU<;:Ic ra doi. VI v~y, ngay tit bay gio Vi~t Nam phai o~t ra cho minh mot chien hroc phat tri~n thi truong chting khoan, trong d6 mot trung tam luu IcY chang khoan qu6c te' oU<jc xem la eire ky quan trong d~ cluing khoan nude ta c6 th6 thea kip duoc vdi cac nude tren the' gidi.

1.1.3 Cae dich VlJ hm kj qu6e t6 va pmrong thac thirc hien

Trung Him luu ky clnrng khoan n6i chung dU<;:Ic coi la mot t6 chirc d~c bier cung c!p cac dich vu cho cac san ph~m tai chinh, d~c biet 18 cac loai chang khoan. Tuy thuoc vao su phat tri€n cua TICK tai rn6i mrdc cling nhu quy rna, pharn vi hoat dQng ciia TTLKCK trong khu Vl!c hay tren the' gidi rna cac tien ich va tlnh da dang dich vu se khac nhau, nhln chung cac TTLKCK khong phan biet 18 chirng khoan trong mrdc hay quoc te deu eung ca'p cac dich vu co ban sau:

1.1.3.1 Nh6m cac dich vp vO rai kbodn:

Hien nay tren the' gioi co ra't nhieu rna hlnh quan 1y tai khodn cho khach hang nhu rna hlnh quan 19 tnrc tiep (1 ca'p - nha d~u nr md tai khoan hru kY tai TTLKCK); md hinh quan Iy gian tiep (2 cap - nha d~u tu md tai khoan tai cac Thanh vien hru ky va cac TVLK rnd tai khoan tai TTLKCK); mo hlnh quan 1y h6n hop (TTLKCK rnd va quan ly tai khoan cua cac TVLK va nha d~u nr neu nhir ho co yeu cau). Nhln chung, rn6i rna hlnh quan 19 deu co nhtrng uu va nhiroc di~rn nh!t dinh, do v~y tuy thuoc vao o~c di~rn va quy rno phat triEn cua TICK rna cac nude se lira chon rna hinh quan 19 thfch hop.

Tai Vi€;t Narn, h~ thong Iu'U ky chang khoan dang diroc ap dung la rna hinh quan 19 hru ky 2 cap, tuy nhien do cluing ta chua c6 TTLKCK dQc l~p nen hien nay cac hoat dQng lien quan de'n d~u do mot phong clnrc nang ella Trung

8

tam siao dich clnrng khoan (TfGDCK) thuc hien. Do vay, viec rno va quan ly

- ,

tai khoan cung c6 net d~c thu la nguoi d§ u nr rno tai khoan hru ky cluing khoan tai cacthanh vien htu ky, thanh vien hill ky rno tai khoan tai TTGDCK rna khong phdi 13. tai TTLKCK. Tuy nhien, khi h~ thong luu ky clnrng khoan tai Viet Nam diroc tach ra vdi viec thanh I~p mot Trung tam luu ky cluing khoan doc l~p, mo hlnh quan 19 va h~ th6ng hru ky cluing khoan se duoc nghien cuu va chon hra, rno hlnh quan Iy mot dip dUQc di~u chlnh cho phil hQP vdi su phat tri~n cila TICK Viet Nam duc;l'C eoi Hi giai phap toi uu cho h~ thong se dUQe ap dung,

f)~ nha d§ u nr e6 th~ tharn gia giao dich tren TICK, nha't thie't ho phdi md tai khoan giao dich va hru kY chimg khoan t ... i CTCK hoac TVLK ... tuy thuoc vao rno hlnh quan Iy eiia rn6i nude. Cac di~u kien va thii tuc rno tai khoan hru ky chirng khoan dUQc quy dinh cu thS cho tung d6i nrong nha d!u nr ca nhan, t6 chcc cilng nhir ntia d§ u nr trong mroc hoac nude ngoai. Nhln chung, thii WC rno Uti kboan d6i vdi cac nha d§u tir mrdc ngoai tlnmng duqc quy dinh phuc tap hen so voi trong mrdc d€ dam bdo viec qudn Iy thi truong.

1.1.3.2 Nbdm cso djch vv vi nghiQp vv: a) LlIU kj cluing kboso:

LUll kY 13. viec nha dau nr uy thac quyen n'm giii' chirng khoan cho cac dinh che' ghi s6 tren thi tnrong chtrng khoan d6 thuc hien cac giao dich chtrng khoan dUQc hieu qua. Cac dinh che' gill s6 dU(jc t6 chirc thanh nhieu c(p trung gian, trong 1.16 ca'p cao nhat la cac TTLK va cac ca'p thap hon la cac t6 clnrc hru k9 thanh vien ciia TTLK. Cac t6 chirc hru ky thucng la cac cong ty moi gidi, cac ngan hang 111U ky.

M;}c du chirng khoan dU(jc phat hanh va ton tai diroi nhieu hinh thuc khac nhau nhu chirng chi chung khoan, ghi s5 nhung thong qua hoat GQng hru ky chtrng khoan, chirng khoan dUQc phi v~t chat hoa dti dam bao toan be> cac giao dich chtrng khoan tren TTCK duc;l'C thuc hien dirdi hinh thirc la cac but toan ghi s5 va giam thitiu nii ro trong hru hanh, Dac di~m quan trong nhat cua phuong phap but toan ghi s6 la viec chuyen giao mot so' IUQng clnrng khoan nao d6 Guqc thuc hien don gidn bang each l~p cac but roan no hoac c6 HI tai khoan Day sang tai khoan kia tren s6sach ciia TTLK va cac t6 chirc 111U k)' thanh vien. limb thirc luu kY chirng khoan ghi s6 hien nay dU<;1C ap dung rat ph6 bien tren the' gidi VI n6 co nhimg iru di~m nhat dinh cling nhu danh gia su phat tri~n

9

ciia h~ thO'ng hru ky cuaquoc gia d6. Chinh vi vay, cac nha dau tir rnrdc ngoai khi quye't dinh tham gia d:1u nr vao TTCK quO'c te, ho thuang nghien cuu nIt ky h~ thGng Iuu ky vi di€u nay giilp cho cac giao dich va thanh roan cluing khoan quo'c te luon ehfnh xac, nhanh chong, kip thai va an toan, dem lai hieu qua kinh te cao nhat.

Nhln chung, hoat dQng hru ky cluing khoan thuc hien cac clurc nang chil

'"' A~

yeu sau nay:

T~p trung h6a chimg chi chung khoan: dua cac clnrng chi chang khoan c6 nhu cAu btu ky vao hru giir t~p trung tai TTLKCK va quan 19 chang khoan dudi hmh thirc sGlieu tren cac tai khoan 100 ky chirng khoan;

Phi v~t chtt hoa chirng chi chirng khoan: 10~i bo clnrng chi chirng khoan v~t chtL Nhung khi can, Trung Him hill ky v§n co the chuyen d6i thanh cac chirng chi chung khoan; ,

Chuyen giao bang hlnh thrrc but toan ghi 56: cac giao dich chtrng khoan duqc chuyen giao bhng cac but roan ghi No boac C6 tren cac tai khoan htu kY chtrng khoan. Gia tri ciia cac chuyen giao bang but toan ghi s6 Wong dirong vdi viec chuyen giao bhng chirng chi clnrng khoan v~t cha't;

Luu giu an toan chang chi chung khoan: tren ca hai phuong dien nhu bao dam chirng chi chimg khoan khong bi mat dp va bao dam chimg chi cluing khoan khong bi hu hong. Viec htu gill chirng chi clnrng khoan con bao ham ca viec cung ca"p dich V\1 gl1i, rut chimg chi chirng khoan thee yeu du ciia nguoi dau tu khi ho e6 nhu du;

Cung ea"p cac dich V\1 khac cho khach hang nhu: quan ly cam co, cho Yay chang khoan, tmrc hien cac chuyen giao dan su ... ;

Ket noi vdi h~ thong xac nhan giao dich va btl trir: he thong hru 10' phai duqc ke't noi vdi cac h~ thong con lai d€ viec thanh toan di~n ra thuan loi va hieu qua nhat.

b) Thanh toiin btl trir:

Hoat d6n2 thanh toan btl trir done vai tro la neiroi xac dinh chfnh xac

. . ~ - - .

nghia V\1 thanh toan ti~n va chuyen giao chung khoan cua cac khach hang, thanh vien, giiip cho viec trao d6i cluing khoan va ti~n di€:n ra chinh xac va hieu qua. Trong h~ thong thanh toan bu trir, Trung tam thanh toan bu trii' la

10

mot doi lac trung dim gi~a cac thanh vien trong thanh roan cac giao dich cluing khoan. Cac chuy~n giao ciia cac thanh vien phai du'<,1C tmrc hien qua trung gian la. trung dim thanh toan btl trir, Trung Him thanh toan bu tru con Ia ngu'i1i chiu trach nhiem bao dam cho cac giao dich du'c;1C thanh toan mot each hoan hao, va quan ly rui ro trong thanh toan bfit ngudn tu hoat dong ye'u kern cua cac thanh vien. Hoar dong cua mot trung dim thanh toan btl tru va mot trung tam hru ky c6 th~ du'c;1C thirc hien bdi cung mot t6 clnrc.

Tuy nhien, doi vci nhtrng giao dich chimg khoan quoc te' thi hoar dong thanh toan bil trir se phirc tap hen so voi nhUng giao dich clnrng khoan trong nuoc. Trung tam thanh toan bu trit d mrcc ngoai noi thuc hien giao dich se thirc hien viec bu trir clnrng khoan cho cac thanh vien tham gia giao dich vdi den vi ti~n t~ quy dinh, c6 thE hi dbng noi t~ hoac do lao Cac t6 chtrc luuky toan c~u vdi vai tro la thanh vien cua Trung tarn thanh toan bu trit va la te> chirc trung gian cung U'ng dich vu eho cac Trung tarn 1u'U ky va CTCK mrdc ngoai se tlnrc hien va ghi nhan quyen sd hii'u eho cac khach hang cjla mlnh sau d6 thong bao cho khach hang bie't. TTLKCK d niroc sd tai noi c6 khach hang d~t I~nh se tlnrc hien thanh roan cac giao dich du'Qc thuc hien d cac TICK nu'dc ngoai ciing nhu ghi nhan lai quyen sd htru cho ngu'i1i d~u nr thong qua cac TVLK eua minh. Hoat dong thanh toan btl trit thuc hien cac cong viec chinb nhir:

Thoa thuan ve chi tie't giao dich giii'a cac ben, hay con goi Ia so khdp hoac doi chieu giao dich.

BaD dam thanh toan cac giao dich va quan ly nii ro: do la mot doi tac trung tam gitra cac thanh vien thi tnrcng, trong khi cac thanh vien thi tnrong chi bie't rang ho dang giao dich vdi cac thanh vien khac ciia thi tnrong, nen trung lam thanh roan bu trir phai bao aam cac giao dich se du'Qc thanh loan. Do v~y trung tam thanh roan bu trir c6 quyen kiEm soat khii nang thanh roan cua cac thanh vien, va quyen tu choi dam bao thanh toan mot giao dich nao d6 khi n6 bie't chac mot thanh vien doi lac kh6ng th~ thuc hien nghia V1:l thanh roan giao dich. Lien quan de'n van de bao aam thanh toan, trung tam thanh toan bu tnr thuong thie't l~p m91 quy bu trir dE thanh toan cho mot thanh vien nao <16 khi n6 thuc sir mat khii nang

. ~ ~ -

thanh toano

BiJ trit chiing khoan va tien tnrdc khi thanh toano

11

Quan 19 viec thanh "toan d~ dam bao cac thanh vien d~u thanh roan dung han va XU' phat theo quy dinh ne'u mot thanh vien khong hoac vi pharn nghia vu thanh toano

c) Thuc hi¢n quyln:

Thuc hien quyen la mot trong so cac nghiep vu ciia h~ thong dang ky chimg khoan, Chuc nang dang leY chung khoan thuong do TTLKCK hoac Dai 19 chuyen nhuong thirc hien vdi h~ thong cac t6 clnrc hru ky va dai 19 phu tro eung eip thong tin cho cac t5 chtrc phat hanh bie't ro cac e6 dong la ai, nhit 13. doi vdi viec lien h~ va phan b6 quyen cho cac c6 dong. Ht$ thong dang k9 chirng khoan con diroc coi la nguoi bao v~ su thong nhit cila dQt phat hanh, bao dam khong e6 tinh trang so hrong chirng khoan giao dich va luu hanh VUQt qua s61u<;lng phat hanh va ngan chan cac chuyen nhuong ciia nhtrng c6 ph§n l?i han che' ve chuyen nhuong, gitip eho cac chirng khoan tren thi tnrong thii eip giao dich du<;:lc an toano

D6i vdi nhtrng clnrng khoan dU<;Ic niem ye't hoac giao dich (J TICK mrdc ngoai thl nghiep vu thirc hien quyen nay e6 vai tro rit quan trong vi nhtrng nha d§u nr nude ngoai khong the true tie'p tlnrc hien cac quyen cila mmh t~i cac TCPH do g~p kh6 khan trong viec di lai va t6n kern chi phi. Do vay, thong qua cac t6 chirc 11m ley trong mrdc cua minh, nha d~u nr nude ngoai uy quyen hoac chi dinh ho thay m~t thuc hien cac quyen va nh~n cac khoan thu nh~p phat sinh tu chirng khoan. Tuy nhien, ban than cac t6 clnrc 100 ky trong mrec nay ding khong thE thay mat khach hang cua mmh tnrc tiep yeu du thuc hien tai TCPH nude ngoai, ho phai thong qua t6 chuc hru IcY toan cau c6 tru so d~t tai mroc so tai thuc hien va nhan lai nhtrng thong tin phan hoi lien quan.

d) Cic djch v~ lien quan den thong lin lien Isc:

Viec thuc hien nhirng giao dich quoc t6' va nhirng dich V1,l sau giao dich ooi hoi mot h~ [hong thong tin lien lac lien kel gitra cac thi tnrong voi nhau that hoan chinh, thong SUOl va an toano Trung tam hru k:9 chirng khoan quoc te' can dira ra cho khach hang nhtmg dich vu sau:

Thuc hien viec giao dich thong qua truy cap internet: day 1ft hlnh thirc giao dich rit ph6 bien dang dircccac nha d§u nr co 16 chtic va ca nhan c6 hoar dong giao dich thirong xuyen thuc hien, khong ke giao dich diroc thuc hien trong hay ngoai mroc. Cac dai 1:9 cua cac cong ty moi gioi, thanh vien htu

12

ky, dai ly ciia TTL~ chi co th~ chip ung diroc ph~ n nao nhu d u giao dich mrc tiep ciia cac nha d~u HI tren toan cau vi nhimg tro ngai v~ khoang each dja Iy va chi phi tlnrc hien. Vi v~y, cac TILK dn phdi dUQc noi rnang vdi cac thanh vien ctia mmh va cac t6 chirc 100 k9 clnrng khoan roan du, cac CTCK, SGDCK qu6c te' d~ cung cung cap cac dich vu v€ giao dich va thanh toan cho cac nha d~u nr mot each nhanh chong. hieu qua, an toan va tao di~u kien thuan lei giup ho co th~ d~ dang tiep c~n dUQc moi dich Vl,1 lien quan den viec dAu nr chirng khoan, B~ thirc hien hieu qua dich Vl,1 nay, moi quoc gia c~n co nhtrng chinh sach sao eho gia troy e~p Internet trong mrdc phai hop 19 tao thu~n IQi cho cac nha d~u ur. Hon the' ntra, rmic 09 an toan trong viec sit dung dich vu nay cung la mot vtn d~ cue leY quan trong darn bao tinh cong bang cbo cac nha dAu nr,

Thuc hien viec giao dich thong qua di~n thoai: hinh thiic nay ding dang du~c sa dung nhung chu yeu cho cac giao dich trong nude, ooi vdi nhirng giao dich quoc te thl v§.n con han che' do cudc sa dung dich vu di~n thoai quae te' d nhi~u mtdc con cao so vdi thu nh~p blnh quan dAu nguC1i d~c biet la a cac nude dang phat tri~n. Bay IA met trd ngai rlt ldn trong viec thu hut cac nha a~u nr,

Thirc hien viec giao dich thong qua email.

1.1.4 Vai tro eua eong nghe tin hoc va thong tin lien Iac Oi~n nl' trong boat dong hm kY qu6e tt

Ngay nay, nhtrng thanh nru ciia cong nghe thong tin da dem lai nhii'ng hieu qua dang k~ trong cac llnh vue ciia doi s6ng, kinh te, xIi hoi, d~c bi~t n6 ngay cang dUQC dira vao trng dung trong lmh virc tai chinh chung khoan. Trong Iinh vue chung khoan va giao dich, cong nghe thong tin khong chi anh huang den giao dich noi dia rna con cho phep giao dich toan cau tra thanh hien thuc. Viec rna rong xa hon nITa qua trinh toan cau hoa nay se dien ra khi cac nude thay o6i cac luat l~ va dgy manh hon nITa viec dau nr va phat tri€n co sa ha clng vdi viec irng dung cong nghe khoa h9C leY thuat hien dai a€ mang lai cho cac thi tnrong va cac hoat o9ng cua thi tnrong cua ho ngay cang 6n dinh, vUng manh va phat tri€n len ngang bllng voi viec dau nr cua cac nude khac.

13

Mot thi tnrong chung khoan phat tri~n hI thl ngoai viec co mot khung phap 19 6n dinh, khoi hr<;1ng hang hoa phong phu va hoat dQng giao dich soi dQng thl di~u quan trong nha't d6 phai 1a mOt thi tnrcng c6 mQt moi tnrong cong nghe tin hoc phat tTi~n, mQt h~ thong thong tin lien lac hoan chlnh dap trng dUQc cac hoat dong giao dich chirng khoan trong mrdc cung nhu quoc te'o Hon nila, chiing khoan la mot nganh cong nghiep nhay cam, mot thong tin sai lech c6 th~ anb huang dtn gia c6 phieu tren thi tnrong d§.n (ltn cung c6 th€ anh huang ca mot n~n kinh te'. d ph~n nay cluing toi chi muon de c~p den mire do quan trong cila cong nghe tin hQC va thong tin lien lac dien ttr trong hoat oQng hru kY qudc te'o Hoat dong hru kY quoc te' gt{n vdi viec phai chuyen giao cac luong ti~n va chang khoan giii'a cac t5 chirc tai chinh trong mroc va quoc te' vdi nhau boi nha d~u nr ciia mot TICK c6 th€ di chuyen va cu ngu rai nit kht{p moi noi tren the' gidi. Do v~y, he thong thong tin di~n tit ciia mot TILK chUng khoan phai dtroc ke't nBi mOt each thong su6t vdi cae th€ cht tai chinh trung gian co m~t khap moi noi tren the gidi nhu cac thanh vien ciia cac ngan hang thanh toan toan c~u, cac t6 chirc hru ky chirng khoan toan c~u, cac cong ty chirng khoan, cong ty moi gidi. Thong qua he thong thong tin lien lac di~n tit, nmrng kh6 khan v~ mar dia 19 se dU<;1c khac phuc mot each nhanh chong, moi giao dich tro nen de dang, hieu qua va chinh xac.

Ngoai ra, cac h~ thong ph~n m~m phuc vu cac cong viec chuyen mon trong cac TTLK, cac t5 chirc luu kY chang khoan qu6c te cung phai dU<;fc trang bi tot, hien dai, dap irng dU<;fc hoar dong giao dich vdi quy mo 16n trong mot khoi hrcng hang hoa phong phu da dang ella mot thi tnrong clning khoan phat triEn dong thai dam bao dUQc khii nang cung cap thong tin chinh xac, kip thai cho thi tnrong cling nhu nrcng thich, phil hop voi nhirng di~u chinh, thay d6i cua cac chinh sach. quy dinh tren thi tnrong.

1.2 cAc DrEU neN THAM GIA V AD H$ TH6NG LlJU KY TDAN CAU 1.2.1 Kbung pbap 1:9:

DE hoat d9ng vdi vai tro nhu la mot trung tam luu k)" dong thoi tham gia vao cac t6 chirc liru kY chung khoan toan cau, Viet Nam can phai xay dung dU<;fc mot h~ thong phap I)" hoan chinh, d~c biet trong linh vue tal chinh lien quan de'n chung khoan va thi tnrong chiing khoan noi chung va hru k5' chirng khoan qu5c te noi rieng. H~ thong phap 1)' yr:. chirng khoan va TICK ciia Vi~t

14

Narn ngoai viec dl1(je x~y dung dua tren van ban phap quy eao nha't lit Hien phap, va thea dung chii tnrong, dl10ng 16i, chinh sach ella Dang. Nha nude thi no con phai phit hop vdi cac van ban lu~t chuyen nganh khac oil dl1Qc ban hanh va thuc thi trong doi song kinh te xii hoi, Ben canh do, d~ TTCK Vi~t Nam c6 thE h<)i nhap vao moi tnrcng tai chinh qu6c te' va khu vljc thi chiing ta cling phai titn dtn nghien ciru va dieu chinh khung phap Iy ciia mlnh sao cho phu hop vdi cac quy dinh cila lu~t qu6c te v~ chimg khoan va TTCK cung voi cac nguyen ti1c, chuan mire chung oii dU<;fc cac nudc thong qua va ap dung, Sau oay Hi mot sO' dieu kien v~ khung phap ly dn thiet dE mot TICK cua mot qu6c gia hoat d<)ng 5n dinh, an toan va hieu qua cfing nhu gia nhap vao cac h~ thong giao dich, luu ky chirng khoan qu6e te:

• Lu~ t chirng khoan;

• Quy dinh v~ d~u nr chtrng khoan trong nude ciia nha d~u nr nude ngoai;

" "

• Quy dinh v~ tieu chuB:ri phat 'hanh va luu hanh clnrng khoan trong va

ngoai mrdc;

• Quy dinh v~ viec thanh l~p. qudn Iy va hoat d<)ng cila cac cong ty chirng khoan, thanh vien hru ky chtrng khoan mrdc ngoai;

• Quy dinh ve viec kel n6i thong tin lien lac trong hoat dQng giao dich, hru ky va thanh toancWag khoan giira cac t5 chirc hru ky trong va ngoai nude;

• Quy dinh ve vin de ngoai hoi trong thanh toan giao dich chirng khoan qu6c te d6i vdi nha diu nr trong va ngoai nude;

• Quy dinh ve cac bien phap bao vt$ quyen va loi ich hop phap ella nha dft u nr khi tham gia TICK;

• Quy dinh ve tY l~ nam gitr chtrng khoan ella nha d§u nr d6i vdi nhtrng linh vue, nganh nghe han che sO' hiru.

N6i chung, moi quy dinh lien quan den linh vue tai chinh, chung khoan va TICK n6i chung ciing nmr hoar dong hru ky, thanh toan bu tnr chtrng khoan n6i rieng rna Viet Nam dang xay dung dn phu hop vdi di~ll kien kinh te'o xii h(1i va h~ thong phap I)' cua dtt mroc va phil. hQP vdi cac thong l~ quoc te nham tao meu dieu kien cho nhtrng nha dau nr nude ngoai dau nr vao thi tnrong Viet Nam ciing nhtr cac nha dftu nr trong mrdc co thE dall nr ra cac thi U110ng chung khoan mrdc ngoai..

15

1.2.2 Cd sa v~t cha't ky thuat, ha t'ng co sd:

,

D~ mot trung tam liru ky qu6c te hoa t dong e6 hieu qua, chinh X3.C, an roan, dap irng diroc mong mu6n ella nha dftu nr, phil hop voi xu the hoi nha p ciia cac thi tnrcng tren the gioi thl viec xay dung mot co sd v~t cha't ky thuat, ha tang co so dap ung clli<;fc nhiern vu <16 Ut vo cimg quan trong va cftn thiet. Mot Trung tam hru ky cluing khoan quoc te v~n hanh dn phai t1ap ung diroc cac dieu kien ve co sa v~t cha't ky thuat va ha tang co so nhu sau:

1.2.2.1 XAy dlJ'Ilg h9 thong mlJng k€t nd'i vdi esc td ehtle c6lien quan:

Trung lam luu IcY chirng khoan qu6c te dn phai c6 mot h~ thong mang di~n tii' dil manh, an toan, ket n6i vdi cac t6 clnrc phu trc nhu Thanh vien luu ky, T6 chirc phat hanh, ngan hang thanh toan quoc te, 15 clnrc hill ky toan cau, co quan quan 19, cac SGDCK qu6c te va nha dau Hi c6 t6 chirc ... Ben canh do, h~ th6ng mang phdi d6ng nha't nharn d€ dam bao tien lei va t6c do tBi da cho ca hl$ thong mang, de dang trong ki€m soat rui ro va bao dam an ninh mang, B6ng thai, phai dtic;:1c thiet ke va xay dung theo cac tieu chuan mang qu6c te, co tinh mo va tich hop dtic;:1c vdi cac h~ thong clnrc nang khac,

1.2.2.2 Xay d{h1g vA phit tritfn h~ thong ehudng trinh ph/n me'm qtda ly ho~t d~ng lliiJ kf, thanh toan vA thTfe hi~n quye'n cbo ehlfng khoan qudCtt!':

Vdi yeu du ngay cang cao, su phat tri€n va lien ket chat che gitta cac thi tnrong chirng khoan vdi nhieu san ph§m tai chinh da dang, do v~y chirong trinh phftn mem quan ly va v~n hanh phai co cac chirc nang chinh nhu: dang ky lam thanh vien hru ky cho cac t6 chirc trong va ngoai mrdc, rna tai khoan luu leY chtmg khoan, ghi nh~n chirng khoan hru leY tren tai khoan khach hang, doi chieu giao dich chirng khoan hru ky, si'ta 16i sau giao dich, bu trir chirng khoan va tien cho cac giao dich da diroc cloi chieu, chuyen giao cluing khoan va ki€m soar viec thanh toan tien, quan ly Quy h6 tro thanh toan, quan I)' s6 c6 (long cho cac t6 chirc phat hanh, nhan va chuyen thong tin, cac quyen loi va thu nh~p phat sinh tit cluing khoan cho nha dau nr.

1.2.2.3 Xay d1J'.l1g vA dua ra cec giii phap qudn tri va dl/ phong nIi ro:

Mac du h~ thong cong nghe tin hoc va di~n tll cang tinh vi thl cang tang tinh chuyen nghiep va hieu qua ella hoa 1 d9ng cua TTLK chirng khoan. Tuy

16

vay, n6 cling luon liem fin nhung nii ro rat IOn khi h~ th6ng g~p su cO', true

,

trac. Do v~y, dn phai chuan b! va xay dung cac giai phap v~n hanh va quan

tri nii ro h~ thong nhu sau: tang cttong tinh nang bao m~t va an toan dii' lieu tren mang; dam bao h~ lh6ng hoat dong lien tuc va c6 h~ thong hoat (tong dl,1' phong d~ neu c6 tharn hoa thi phai dam bao thai gian phuc hlli hoat dong nhanh nha't; thuc hien ki€m roan h~ thong dien tti nham gnip dam bao vi~c tuan rhu ciia h~ thong d6i vdi cac lu~t va quy dinh lien quan, ollng thai giup danh gia viec ki~m soar h~ thong dien tii' d~ c6 nhtrng cai thien thich hop va kip thai cho h~ th6ng.

Ben canh d6 cling dn phai len ke hoach doi ph6 vdi nhii'ng btt tr{c ciia hc$ thong qua vi~c xay dung mot h~ thong hru IcY di~n ni' tinh vi, ky thust cao va hiendai phai dU<;1C di kern vdi mot ke hoach du phong d6i ph6 d~ khong bi roi VaG tlnh trang bi dong, lung tung va m[t nhieu thoi gian d6 khoi phuc lai he thong. E>6ng thoi, viec mua bao hi€m tai san, bao hiem cho h~ thong hru IcY va bao hi~m trach nhiem nhan vien cling la mot trong nhimg phuong phap phong ngira rili ro cho toan bo hc$ thong va g6p ph~n giam bot trach nhiem thiet hai v~t chtt cho TTLK khi btt ng?1 c6 rili ro, thien tai, dich hoa xay ra. Day cling la mot trong nlnrng bien phap phong ngira nii ro rna cac nha d~u itt quan tam hang d~ u khi tham gia TICK.

1.2.2.4 Xay dl/Ilg kbo Iuu kY cbdng chi cbdng kbosn: an to.an, kho rao, an ninh tot ciing la mot trong nhtrng yeu c~u dn phai dap ang cua mot TTLK

hi khoa ~ ~

c trng oan quoc te.

1.2.3 Cac di~u ki~n khac:

Ngoai cac dieu kien ve thirong t.lng ben true nhu co Sd, khung phap 1)' dieu chinh TrCK va cac meu kien ve ha t.lng co sCi vdi cac yeu du ve co sa v~t chat ley thuat, cong nghe, chung ta cling can phai nghien ciru den cac dieu kien khac d€ c6 the tharn gia VaG h~ thong hru ky toan cau nhu:

Sa dung ISIN, cac loai thong diep chtrng khoan. h~ thong ma sO' chirng khoan quoc te (ISIN) va tieu chuan cho cac loai thong diep cluing khoan ella T6 clnrc tieu chuan qucc te dua ra (ISO Standard 7775) du<!e coi la chuan mire qu6c te v~ chirng khoan rna cac nunc tharn gia TTCK quoc te can phai nghien ciru, ap dung.

17

Ap dung h~ thong quan 19 cha't luong ISO: sit dung h~ thong quan 19 chat hrong ISO Ia nharn 'de ap dung cac phirong thirc quan 19 khoa hoc, hieu qua, cac t~p quan heat dQng va v~n hanh tien tien va cac kinh nghiern c6 gia tri ciia the' gidi nharn gia tang t6i da cha't 111'<;1ng eua san ph§m va dich vu eua h~ thong hru kY cho TICK Vi~t Nam va qu6c teo

Phi v~t chat hoa chirng chi chung khoan: tien tdi xay dung mot th] tnrong chtrng khoan hoan toan phi v~t cha't (khong t6n tai chtrng chi chung khoan) de loai bo hoan toan cac han che' v~ quy chudn luu hanh va tinh khong dong nha't cua clnrng khoan tren thi tnrong quoc te chung, nhtrng btt ti~n va nii ro trong n~m giu va van ehuyen cua chirng chi v~t cha't, trong d6 h~ thong hru k9 quoc gia d6ng vai tro quyet dinh trong viec xay dung, thuc d§y va duy trt n~n chiing khoan phi clnrng chi chirng khoan. Tang ct.tC1ng cong tac dao \JI.O. phat tri~n ngudn nhan hrc d~ dap ung yeu d:u phat tri~n ngay cang cao ciia TTCK.

1.3 M6 HlNH LUU KYCHUNO KHoAN ToAN CAU cUA MOT s6 NU'dc TREN mE otor

Hien nay tren the gidi, tai cac qu6c gia c6 TICK dii va dang phat tri~n deu xay dung va phat tri~n h~ th6ng dang ky, thanh toan bu trir va hru k9 voi mot Trung tam hru kY chirng khoan, cac c1f;1.i 19 ehuyen nhuong, d:;ti 19 dang kY va cac thanh vien hru kY, dai Iy phu tro eung cap dich V1,l eho toan thi tnrong ciia quoc gia mlnh, Tuy nhien, cung vdi xu the hoi nh~p vao thi tnrong tai chinh the gidi thi viec md rong va phat tri~n cac loai hmh dich V1,l va pharn vi hoat dong luu kY chirng khoan ra ngoai quoc gia mo la meu cin thieI. De e6 tb~ phat tri~n hoat dong htu leY chirng khoan qu6c te' nay thi giira cac TTLKCK va 16 chirc luu ky toan cau ciia cac quoc gia can phdi c6 su ket noi vdi nhau d€ hmh thanh nen mot h~ thong cung cft'p dich vu lien hop c6 quy rno toan cau va cac t6 chirc, hiep hOi nghiep vu chuyen nghiep. Cho de'n nay, tren the gidi c6 ra't nhieu hiep hQi va t6 chirc hru k)' cluing khoan qu6c te, trong do hai t6 chirc hru ky chang khoan tieu bi~u nha't d6 la: T6 chirc hru leY chirng khoan t~p trung ciia cac qucc gia vung Chau Ii Thai binh dircng (ACG), T6 chirc hru lc)' chung khoancua nhorn cac qu6e gia Chau au. Nhin lai thi tnrcng chung khoan Viet Nam, e6 th~ noi day la mot thi lru'ong con ra't mdi me so vdi nhieu qu6c gia tren the gioi va trong kbu vue Chau Ii, chiing ta v§n chua la thanh vien thuoc

18

mot t6 chirc nao tren the gidi. Chinh vi vay, d~ thee kip vdi qua trmh hoi nhap

"

ciia the' gidi thi nganh cluing khoan Vi~t Nam con ra't nhieu viec phai him, trong d6 ngoai viec xay dung va phat trien Sd giao dich clnrng khoan tht viec thanh l~p mot trung tam luu ky clnrng khoan doc l~p cling quan trong khong kern. Tren co Sd thanh l~p va xay dung mot TTLKCK doc l~p theo nhu dinh huang va chien liroc phat rr.i~n [hi tnrong cua Chinh phf cling nhu hoi nh~p the gidi thi viec chang ta c~n phai nghien ciru mo hlnh va h~ thong hru IcY clnrng khoan quoc te' ciia cac mroc c6 TTCK phat trien va c6 nhieu net nrong d6ng vdi Viet Nam d~ tit d6 rut ra nhtrng bai hoc kinh nghiem quy ball va dira ra mot mo htnh chu[n nba't, phil hop voi hoan canh va di~u kien hien c6 clla chiing tao Sau day Ia mo hinh trung tam nm ky clnrng khoan quoc te clla mot so mroc thuoc 16 chuc luu ky chirng khoan Chau a Thai binh dirong tieu bi€u:

1.3.1 Mo hinb 11111 k:Y chrtng khoan toan c4u tai Singapore

Vi~c ke't noi giao dich chirng khoan quoc te gitra cac quoc gia vdi nhau tren the' gidi <iii dU<;1c tmrc hien til' ra't tau tai cac khu vrf.c c6 TICK phat tri€n. Nhimg c6 the' n6i Singapore la alt mroc d§.n d~u v~ hoat oong giao dich nay trong khu V1!c E>6ng Nam A.. Hien nay, Singapore dang ket noi giao dich clnrng khoan quoc te voi cac mrdc nhu Malaysia, Sri Lanka, Australia (giao dich tnrc tuyen) cting nhu niem yet cac loai hang hoa nuoc ngoai tren TTCK rna cbii yeu la cac cong ty niem yet Trung Qudc (chiem 40% soluc;1ng cong ty niern ye't mrdc ngoai). E>i~u nay oil g6p ph~n nang hieu qua hoat dong va vai tro ciia TTCK Singapore d6i voi nen kinb te ciia quoc gia.

E>6i vdi boa t dong hru ky, thanh toan bu trir tren sa giao dich chirng khoan Singapore (SGX) thi do Cong ty trach nhiern hii'u han hru ky t~p trung (The Central Depository Pte Limited - CDP) dam nhiem. CDP cung ca'p cac dich vu chinh yeu nhu thanh toan bu tnr va hru k5' chirng khoan voi dO tin c~y, an roan va hieu qua cao nhat. Ben canh do, hoar dong hru k5r chung khoan con ottc;1c ho tro ciia cac t6 chirc khac nhu Trung tam hru k5' chirng khoan, ngan hang thanh toan, cac TVLK (cac cong ty chirng, ngan hang, dinh che' tai chinh, dai dien chi dinh ... ), cac Dai ly hni k)' (Depository Agents - DAs) (Thanh vien ciia SGX va cac dinh che tai ehinh) d€ thuc hien viec thanh toan tien va chuyen giao chirng khoan giira cac thanh vien thanh toano

1.3.1.1 Host d9ng Iuu ky:

19

a) Mil rai khoiin:

Trung tam luu ky Singapore lip dung he thong n~rn giu him hop: nha t1~u t11 ca nhan co the rnd tai khoan tnrc tiEp tai Trung tam htu. ky hoac tai cac Dai 19 11m leY (DAs). Tuy nhien, nguCJi a§:u nr ca nhan ding co the vita rnd tai khoan tai Trung tam hru ky va tai cac DAs (chi rnd OlrQc tiEu khoan). Cac DAs c6 the truy c~p vao h~ thong tiiu khoan tai CDP cua cac khach hang cua minh.

Dich vu rnd tai khoan cho khach hang ciia TTLK Singapore c6 du moi loai hinh dS aarn bao thuan tien cho viec giao dich trong mrdc cung nhu ngoai qu6c gia. Tai khodn hru IcY chung khoan c6 the rnCf cho cac doi nrong nhu ca nhan, t6 clnrc, lien doanh, lien kGt. Ngoai ra, de khiic phuc cac trCf ngai v~ rn~t dia 19, Trung tam con c6 cac Dai ly Iuu IcY d~t d cac qu6c gia ngoai lanh th6 Singapore, di~u nay giup cho viec thirc hien cac hoar dong hru ky trd nen d€ dang hon.

Doi vdi viec rnd tai khoan hru IcY chang khoan, tai Trung tam hru IcY cling c6 nhttng van ban phap quy di~u chinh va lnrong d§n v~ rna va d6ng tai khoan, ket noi tai khoan. Theo quy dinh tai di~u 3 trong Quy dinh v~ hru ky chimg khoan thl doi vdi cac hoat dong cua tai khoan chtrng khoan voi Trung tam thl thong qua qua viec tao ra 51,1' kEt nOi, Trung tam hru ky co the nh~n dUQC ~hung chi thi v~ thong tin va viec thanh toan til cac cong ty thanh vien cua nguoi hru leY lien quan dEn viec mua hay ban chtrng khoan rna se du<;Jc thanh toan tir tai khoan chung khoan cua Trung tam (thong tin). Thong tin se bao g6m chi tiGt cac loai chung khoan dU(jc rnua hay dUQc ban va s6 tai khoan giao dich, Trung tam se thirc hien viec ket n6i va thong bao tdi thanh vien hru ky de thanh vien hru leY X3C nhan viec ket n6i nay. NEu trong vong 5 ngay ke til ngay thong bao rna thanh vien hru ky khong c6 phan hoi gt, viec ket nai se diroc xem nhu la co gia tri va b3't cu nhii'ng thong tin nao rna Trung tam hru k5' nhan t'll1(jc thong qua viec k6t n6i se dircc xern nhu la nhii'ng yeu du thanh toan cua thanh vien hru ky. De thuan tien cho cong viec nay, trung tam ciing dira ra bang danh sach cac cong ty moi gioi tren website cua trung tam phuc V1,1 cac nha t'l§'u ur mroc ngoai mu6n giao dich tren thi tnrong chirng khoan Singapore.

b) Luu kf cluing khosn:

Hang thang, CDP cung cap tmh hlnb di~n bien tren tai khoan cua t3't cit chii tai khoan tai CDP va hang nira nam cho rieng cac ngiroi d§'u nr eli nhan

20

rno tai khoan tnrc tiep t~i CDP ben canh viec thong bao lien tuc khi co ba'l ky sl! bitn dong nao tren tai khodn xay ra va khi c6 yeu c§u cua chd tai khoan.

Luu ky chiing khoan, ngU'O'i oau nr phai hru ky chimg khoan VaG CDP trU'oc khi giao dich, thoi han lU'U IcY la 17 ngay k€ tit ngay nh~n dU'Qc yeu du lOO ky cua ngiroi d~u nr, Tuong nr, doi vdi nha d§u nr (j ngoai lanh th5 Singapore. anh ta cling phii dam bao ~ng ffi~U chirng chi chang khoan 100 ley cbuyen giao phdi hQP 1~ tnroc khi uy quyen cho ngu'O'i d~i dien ciia anh ta dEn hm IcY chUng khoan tai COP.

Rut chang khoan: tren TICK Singapore, nGu nha dau nr muon rut chirng khoan, he phai dEn Trung tam hru IcY hose cong ty chang khoan, cac chang chi chtrng khoan v~t eha't dU'Qc dang ky dudi ten clla nha dau tU'do hay ten ngU'Cfi rna uy quyen eho nha dau ur de'n rut chirng khoan se dUQc thu thap trong khoang thoi gian 1 thang.

Chuyen khoan cmrag khoan. ben canh viec chuyen khoan clnrng khoan do boat dong giao dich, COP con cung cap viec chuy~n khoan chang khoan thee yen cau clla ngltCli dau nr bay ella DAs;

Dich Y1:l phan ph6i chttng khoan mdi phat hanh: qua h~ th6ng nay, cac chil tai khodn c6 th~ d~t yeu Call qua h~ thong dttong thong tin va dttQC tu /i(>ng gbi C6 tren tai khoan khi kEt thuc <1Qt phat hanh.

l)oi vdi nhtrng giao dich chtrng khoan tai cac SOOCK nude ngoai c6 lien kGt voi Singapore dU\fc xac nhan thuc hien, COP dtt<jc chi dinh la ffi91 t5 chirc hru IcY va thanh toan d~i dien va dung ten sa hii'u eho cac khach hang Singapore tai TICK nude ngoai. Ben canh do, ve phan minh COP se phan

. anh va ghi nhan quyen sa hfru chung khoan ciia nha . aa u nr tai DU'de rninh biing viec ghi Co tren lai khoan cua ho tai CDP hoac tren tai khoan phu ciia DAs ella nha dau nr,

1.3.1.2 Host d9Dg thsab tosn bu trir:

Thanh tosn biJ tnr cbo giao dicb cbung khosn trea sax chu ky thanh toan giao dich la T+3. Vao dem ngaygiao dich, CDP ghi NQ vao "tai khoan rna" (dung dE ehlly~n chtrng khoan thanh toan) ella ngtroi dall nr ban va ghi C6 vao "tai khoan hieu lire" (chi dung nban chung khoan thanh toan) ciia nguoi dau tu mua. Sau khi ngttoi dau nr mua da: chuyen tien cho nha moi gidi, so clnmg khoan se dU'<;1c chuyen til' tai khoan hieu lire vao tai

21

khoan rna cua nguaidftu tu rnua. Nglfoi dfru ur nhan duoc bao cao giao

,

dich sau ngay giao dich va bao cao thanh toan sau ngay thanh toan tu phia CDP. Tien dU(jc thanh roan qua H~ thong thanh toan di~n tu Singapore.

H~ thd'ng xac nh~n va chuyln giao cbo nglfiti diu or co f6 chttc (IDAS): la hc$ th6ng· thong tin tnrc tuyen ve cac bao cao va giao dich ciia ngtioi d~u nr c6 t6 chaco Viec thanh toan tren h~ thong nay c6 the la DVP hay chuyin giao nr do.

Thanh toan giao dicb cde esc nha m6i gidi nddc ngoai (FBTS): la h~ th6ng md r(mg cua h~ thong IDAS danh cho cac giao dich cila cac nha moi gidi nu'de ngoai.

H~ thong thanh todn va luu kf cho esc (rai phieu biing dong dola Singapore. Hi b~ th6ng hru kY va thanh toan qua hc$ thong ghi s6 cho cac trai phieu bang d6ng Singapore.

Thanh tosn giao dicb chd'ng kbodn if saDCK mtdc ngoai

+ eoi vci giao dich mua, vao ngay thanh toan, He th6ng dang Icy phu dic$n ni cua t5 chtrc thanb toan (The Clearing House Electronic Subregister - CHESS) do SGDCK mrdc ngoai quan ly c6 ket noi vdi Cong ty Chuyen giao va thanh toan (Settlement and Transfer Corporation - ASTC) se ghi C6 so chirng khoan mua dti(jc tren tai khoan chirng khoan cua CDP do t6 chirc luu ky toan du tai ntidc tmrc hien giao dich quan 19. Tren co sa d6 CDP se phan anh tren tai khoan khach hang tu'dng irng vito dern ngay T+3.

+ Doi vci giao dich ban, nrong nr nhu tren, tai khoan chung khoan ciia khach hang tai CDP se bi ghi NQ vao ngay T+3.

1.3.1.3 H~ thOng dang kf chlfng khoan:

Dicb V¥ phan ph6; quyen: CDP nhan quyen tit t6 clnrc phat hanh va phan ph6i true tie'p vao tai khoan cua cac nguai d~u nr ca nhan va cac DAs.

co" ttic: CDP cho phep ghi C6 tnrc tiep so tien c6 rue len tai khoan ciia nguoi dftu nr mo tai Ngan hang chi dinh sau khi nhan diroc tien tit t6 chtrc phat hanh, £>6i vdi nhtrng nha d§.u nr nude ngoai, Trung tam se th1,l'c hien viec tnl c6 nrc cho ngu'oi d§u nr thong qua he thong tin dung tnrc tiep (DCS), ngiroi dau nr se phai rna 1 tai khoan tien gii'i d6 la Singapore tai

22

ffiQt trong cac ngan, hang quoc te nhu Standard Chartered, DBS Group, VOB Group .. ~

Phil bimh quyln: khi can mua quyen, ngirci d~u nr ca nhan chuyen yeu cau UV'c tiep len CDP, doi voi nhilng ngiroi dau nr rnd' tai DAs thl chuyen yeu du qua DAs d€ DAs chuyen len CDP. Viec yeu can c6 thG thuc hien tnrc tiep tai CDP hay qua cac thanh vien du<jc uy quyen hay qua may ATM~ Sau d6 CDP ghi c6 vao tai khoan ngu'oi dan ttl va DAs. Tir d6 DAs moi ghi C61en tai khoan ciia ngu'oi dau nr md tai khoan tai mmh.

Co·pb.ie'u thu'cJng: nguoi dau ttl va DAs du'(jc ghi c6 tnrc tie'p VaG tai khoan md' t~iCDP.

Thiu 16m va sap nh?p: thay mat cho t6 chirc thau t6m hay sap nhap, CDP gii"i thong bao cho ngu'oi dau nr tnrc tiep va DAs. Sau do nhtrng nguoi c6 yen can se chuyen don yeu cau tnrc tiep len CDP hay thong qua DAs.

Tlurc hi~n quyen tll' cae giao dicb chUng khoan 0 nu'de ngoili tlt ci cac thong tin hoat dong lien quan den TCPH (j nude ngoai va cac quyen phat sinh tit chung khoan se do CDP tbay mat khach hang thirc hien tai mroc ngoai din cl1 tren s6 du tai khoan chimg khoan cua CDP tai t6 chtrc hru ky chung khoan toan cau.

1.3.1.4 Cae dieh V{I di~n tl1:

Tai Singapore, neu muon giao dich chung khoan quac te c6 hieu qua, giam thiEu nii ro mQt each toi da thi khong thE thieu dtiQc mot he thong thong tin lien lac dien ni hien dai va hoan chinh. Dirdi day la cac dich V1,l ve cong nghe thong tin va thong tin lien lac rna Trung tam hru ley Singapore.sir dung dE phuc VI,l eho khach bang cua mlnh tren toan the gidi

Truy cap Internet: moi nha dau nr den c6 thE sil' dung dich vu dien til' (ES) cua CDP neu diroc su dong y cua CDP, m6i nha dA u nr se c6 mot tai khoan phuc vu cho viec giao dich, su dung tai knoan nay bang each nhap I-PIN va so tai khoan clnrng khoan. Ten ngiroi giu tai khoan eo thE dang ky mot I-PIN bang each nop don xin cap c6 bao gom chtr k)' ciia anh tao Dien thoai: ngtroi c6 tai khoan cling se diroc cung cap mot I-PIN d€ phuc vu cho viec giao dich. BAng each nay, ngiroi giu tai khoan co thE U)' quyen cho CDP gUi I-PIN cho anh ta thong qua thir dien ttl' thong thircng.

23

Email: CDP cung cung cap dich VI,l E-mail, tuy nhien day kh6ng phai ]3. mot dich vu co tinh an ninb, dl1(jc bao m~t trong viec chuyen giao thong tin.

Dich vu tin dung tnrc tiep (DCS): day Ia mot dich vu dl1<;1c sU' dung dl chuyen khoan cac tai khoan v~ ti~n m~t cua khach hang.

1.3.2 Mo hlnh hm IcY chirng khoan qu6e t6 cda Thai Lan

Trong linh vl/c tai chinh va chang khoan, Viet Nam chiing ta c6 nhieu dilm kha nrong dong vdi Thai Lan trong viec Ilia chon rna hinh cho he th6ng giao dich va h~ thong htu IcY chang kh6an. d Thai Ian c6 mot Trung tam hru ley chang khoan (TSD) duy nha't cung ca'p cac dich vu hru leY va thanb t6an cac giao dich cho SGDCK va toan thi tnrong chtrng kh6an Thai Lan. Ngoai ra, d€ tham gia VaG thi tnrong chirng khoan quoc te', Tha.,i Lan con tham gia VaG t5 chirc luu kY chang khoan t~p trung Chau a - Thai binh dirong (ACG). Chinh vi v~y, TTLK chirng kh6an Thai Ian da c1t1<;fe nang ca'p va phat tri€n thanh mot trung tam luu IcY qu6c teo TTLLK Thai Ian chtmg kh6an thuc hien:

1.3.2.1 Host cf9ng Iuu kY chrlng kbodn:

LI1'U kf chung kh6an: nha d~u nr co thehru Icy chang khoan cua minh tai cac thanh vien cua TSD rna khong do hru ky tnrc tiep tai TSD, TSD se phi v~t chft hoa chtrng chi v~t chft va se ghi nhan lai s6 hrong chung khoan luu IcY tren mot he thong but t6an ghi s5 cua minh. Trong qua trlnh nay, TSD dong vai tro nhir mot dai dien cho cac c5 dong.

Nha cl8.U nr mrdc ngoai co th~ giao dich mua ban chung khoan tren hai bang giao dich do la bang giao dich chinh chf yeu danh cho nha d~u nr trong mrdc va bang giao dich mrdc ngoai cho cac nha dau t11' mroc ngoai. 'NEu nha dau nr mroc ngoai mua chung khoan tren bang giao dich chinh, tai khoan cua ho se du(jc coi nhu tai khoan trong mrdc va dE c6 th6 giao dich trd lai ho phai d<Ji CTCK cua rnmh chuyen so cluing khoan nay sang tai khoan nude ngoai, Chinh vi the' d~ c6 diroc rnoi loi ich til chung kh6an va t6 chirc phat hanh m91 each nhanh chong, nha dffu nr mroc ngoai phai chuyen tai khoan cua he til' trong mroc sang mroc ngoai,

Rut chUng khodn: nha dau nr muon n~m giu chung chi chang khoan \'~t chat se phai lien he voi ceng ty cluing khoan thanh vien noi ho md tai khoan d€ yeu cffu TSD rut chang khoan til' tai khoan 100 kY chang khoan

24

cua thanh vien nay. Tuy nhien, trong qua trmh nay TSD phai ('him bao

,

rAng so 1119ng chimg khoan ciia cac thanh vien nay phiii du va cac chii' ky ciia nhtrng ben lien quan phai c6 tinh X8C thirc. Sau 1.'16 TSD se trir di so chitng khoan c6 trong tai khoan ciia thanh vien va yeu du co quan dang ky cung cap chang chi chirng khoan cho c6 dong rut dudi ten s6 htru cua c6 dong nay.

1.3.2.2 Thanh tosn bzl tril ch11ng khoaD:

Thanh vien cua TSD dU9C chia lam 2 loai Ia thanh vien d~y OU (bao g6m cac CTCK nAm trong h~ thong bit trir) va thanh vien han ch€ (Ia nhtrng ngan hang 1u'U Icy, kh6ng nlim trong h~ thong bit trlt). V di vai tro Ia Trung tam bit trir, TSD tlnrc hien viec chuy€n khoan di~n til' thong qua cac ngan hang thanh toan va h~ th6ng Bahtnet cila ngan hang Thai Lan thay vi viec sir dung sec thanh toan tit 8 thang 9 nam 2000 vdi muc dich dat dt!<;Sc hieu qua cao trong qua trinh thanh toano Vdi slfcai tie'n mdi nay, cac t6 chirc 1u'U ky c6 th€ thirc hien viec thanh toan thong qua he th5ng Babtnet,' trong khi d6 thanh vien moi gidi c6 th€ thirc hien viec thanh toan qua hai ngao hang thanh toan do cac cong ty thanh vien 1\1' chon, d6 la: Ngan hang thuong mai Siam va ngan hang Bangkok. Trong qua trinh nay, TSD dong vai tro nmr mot t6 chirc trung gian trong viec thanh toan bit trir chang khoan giira ngan hang thanh toan A va ngan hang thanh toan B, cac t6 clnrc 1u'U IcY thong qua h~ thong Bahtnet ciia BOT.

Lu~t chang khoan Thai Lan quy dinh nhtrng eel nhan, t6 chile sau dt!<;1c Trung tam Iu'U IcY chip nhan nhir la mQt thanh vien hru kY: ngu'oi nr vtn cua Quy Wong h6; dai dien cua nhirng ngu'oi sCI hii'u giay no; t6 chirc 1u'U ky chang khoan; t6 chuc phat hanh clnrng tii' bien nhan Iu'U ky.

f>oi vdi trai phieu, tnroc day TSDc6. nhiern V1,l thanb toan bu tnr cbo cac trai phieu chinh phd va trai phieu cong ty vao ngay T +2. D6i vdi viec thanh loan trai phieu cong ty, dU9C tlnrc hien qua he thong dien tU ciia SDC. Trong khi d6, trai phieu chinh phd duoc TSD thuc hien tai ngan hang Thai Ian. TSD thuc hien do sir chi dinh cua cac thanh vien. Trong qua trinh bit trir trai phieu, viec thanh roan diroc thuc hien theo hinh tmrc sec.

Tuy nhien, til' ngay 01 thang 05 narn 1999, he thong Bondnet kel noi vdi TSD va trung tam thanh toan trai phieu Thai Ian (Thai BDC) da ngirng heat dong. kel qua Ia cac nha d.1u nr trai phieu cong ty phai t1.! thuc hien viec thanh toan va doi vdi nhirng ai giao dich trai phieu chinh pmi thl phai chuyen giao so

25

chirng khoan cua ho ch~ ngiroi mua tai ngan hang Thai Ian bang hlnh thirc thanh roan bang sec hay thong qua cae ht$ thong chuyen ti~n dit$n tii' cho nha c:t!u nr md tai khosn tai BOT. Phuong phap nay ail gay ra nhi~u Ird ngai, cham tr~ cung nhu Ia tang chi phi hoat o¢ng va tang tinh nii ro cho ngttC1i d~u nr trai phieu. Chinh VI the', d€ glai quyet va'n d~ nay, TSD dli du'<;1c d~ nghi cung ca'p h~ thong thanh toan bu trircho ca 2 loai trai phieu chinh phii va trai phieu cong ty. Dl,I' an nay dang trong qua trmh thuc hien va nhan du'<;1C ra"t nhieu sf! d6ng tmh tU' phia cac co quan htru quan.

Nhu v~y, c6 th€ n6i ding, voi he th6ng thong tin lien lac dtt<;1e trang bi t6t gitra cac thanh vien h.ru IcY vdi trung tam luu ky, thi cac giao dich trong viec thanh t6an, chuyen giao chang khoan trd nen d~ dang hon, hieu qua hen, giam thi€u dtfcJc cac riii ro c6 th.f xay ra trong qua trmh thanh toan

1.3.2.3 Dang kf chlfng kbosn va thl/c hi~n qllye'n:

. TSD d6ng vai tro nhu In¢tt6 chirc dang ky chang khoan cho cac cong ty niem yet tai Sd giao dich chirng khoan Thai Lan va mQl s5 cong ty chua niem yet qua viec chin trach nhiern duy trt s6 c6 dong bAng viec sii' dung mot h~ th5ng may tinh hien dai c6 cong sua't ket n5i cao vdi ht$ th5ng htu IcY chang khoan. Them van do, TSD ding dli tao ra duoc mot ht$ thong duy trl. va xii' ly dii' lieu trong viec dang ky clurng khoan cung nhu Ia mot ht$ thong sao htu dii' lieu dl,l' phong trong tnrong hop dlJ lieu trong h~ thong chinh hi ma't. Trong khi d6, d€ dam bao cho cac chimg chi chirng khoan, loi Ich va cac chUng tU' lien quan den quyen duoc an toan, TSD dli Hip d~t mot he thong ki€m soat ben trong co hieu qua h~ng viec gilJ cmrng chi chimg khoan trong ht$ th6ng s6 sach chat che va kiem soat chung bang ht$ th6ng ki.fm scat va ki~m t6an n¢i b¢.

Ben canh do, bAng viec sir dung dich vu thanh roan dit$n tir, cac c6 dong ngay l~p nrc c6 th€ nhan du<jc c6 nrc, lai suat aU<jc chuyen vao tai khoan ngan hang ciia ho vao ngay thanh roan c6 tuc thay VI nhan dU<jc nhirng t(1 sec. BE dang leY dich vu nay, cac c6 dong can nop va gui cho TSD mot don yeu cau cung vdi cac gifty t(1 do TSD yeu duo

1.3.2.4 Diu tdnUdc ngoai:

Trung tam luu ky cluing khoan Thai Lan chia cac tai khoan hru ky clnrng khoan fa lam 2 loai la tai khoan luu ky chimg khoan trong nude va tai khoan hru ky chirng khoan nude ngoai, chirng khoan hru k)' trong cac tai khoan luu ky

26

chung khoan nude ngoai, thuoc v~ nhirng nha d~u tu khong co quoc rich Thai Lan.

TSD c6 trach nhiern quan Iy ry Ie n~m giu cac clnrng khoan du<;fc giao dich tren cac bang giao dich chinh (mainboard) va bang giao dich nude ngoai (foreign board) ciia So giao dich chirng khoan Thai Lan phil hop vdi cac quy dinh ve solu<;fng chiing khoan nha oa u nr nude ngoai uu(jc phep n'm giu.

Trong tnrong hop mua chimg khoan tren bang giao dich nude ngoai, nha d~u ur mroc ngoai se nMn dU<;fc clnrng khoan dU<;1c dang kY diroi ten clla ho.

Truong hop mua clnrng khoan tren bang giao dich chinh, CTCK moi gidi se chuyen khoan chirng khoan tu tai khoan trong mrdc sang tai khoan mrdc ngoai de' nha d~u nr mrdc ngoai c6 th€ c6 dUejc moi lei ich. Trong tnrdng hop so IU<,1ng so htru htt, cac thanh vien se phai xep hang cho tdi khi nao solu(jngn~~m·giit ccsan eho nha dau ur mrdc ngoai va sau d6 TSD se chuy~n khoan chimg khoan sang tai khoan mrdc ngoai,

1.3.3 Mo blnh luu leY chdng khoan toan c!u tai Srilanka: 1.3.3.1 Mo h1nh ttf clute:

Thi tnrcng chung khoan Sri Lanka c6 mot So giao dich chirng khoan duy nh't Ia SO- giao dich cmrng khoan Columbo (CSE). Sri Lanka co mot Trung tam hru kY chtrng khoan (CDS) phuc vu cho ca thi tnrong chirng khoan voi mot h~ tbong thanh vien bao gom 15 Cong ty rnoi gidi (la Thanh vien ella CSE) va 15 Ngan hang thirong mai, Ngoai ra, Sri Lanka con cho phep ton tai cac dinh cheghi s6 cung cffp dich vu quan 15' s6 dang ky c6 dong cho cac t6 chirc phat hanh, duoc goi la cac dai 19 dang IcY. Trung tam luu ky clnrng khoan la cong ty con vdi 100% von cua sa giao dich chung khoan, dam nhiern vai tro chinh cac chtrc nang bu tnr, thanh roan va dang ky chirng khoan. Co ch€ chinh sach va di~u hanh hoat Q9ng ciia Trung Him do ban giarn u6e thiet I~p. Ban giam doc gom 9 ngiroi, 5 nguoi do cac thanh vien cua sa giao dich cluing khoan bau, 4 nguoi con lai do BQ tai chinh chi dinh,

sa giao dich cluing khoan CSE hien da xay dung va van hanh ba hr$ thong chinh la Hr$ thong hru k.1 trung tarn (Central Depository System) va H~ th6ng thanh toan va btl tnr eho cac giao dich c6 phieu; H~ thong giao dich 11/ demg; H~ thong giao dich, thanh toan va bu trit nr d¢ng eho cac giao dich trai phieu.

27

Trung tam luu ky au<jc ket noi vdi sa giao dich cluing khoan, cac cong ty

's

moi gid'i va cac thanh vien hru kY. E>~c biet la h~ thong giao dich c.1U'<jc tich hop

hoan toan vdi h~ thong hill kg trung tam. cho phep c~p nhat s6 du tai khoan tuc thoi. Cac thanh vien 100 ky c6 th~ nhan thong tin va ki€m tra tinh trang tai khoan tai trung tam Iu'U kY qua c.1u'ong ket noi tnrc tiep va sao ke tai khoan bang gia'y. Ket noi di~n tu true tiep vdi trung tam luu ky cho phep die thanh vien xac nh~n giao dich, xem ott(jc viec thanb toan cac giao dich va chuyen khodn chang khoan tren tai khoan, Ngoai ra cac t~p tin v~ giao dich tai khoan hang ngay cling attQe tai v~ he th6ng may tinh cila cac cong ty moi gidi va cac ban in ciing dl1(jc curlg ca'p hang ngay eho cac tnanh vien kh6ng c6 k!t noi tnrc ti€p v(j:i trung tam hru kyo M6i thanh vien c6 mot ten nguoi su dung va rn~t khffu c6 thS au'<jc thay d5i hang thang as truy c~p tai khoan ella minh. Cac thanh vien c6 thl giao tie'p voi trung tam l11U ky qua dU'C1ng di~n thoai thue bao, Internet, fax va gia'y tCt.

1.3.3.2 M6 h1Db boet d(Jng: a) Lu'U kj chung kbosn:

H~ th6ng hru ky chirng khoan ella thi tnrong chimg khoan Sri Lanka thuoc loai h~ th6ng nitm giii' tnrc tie'p. M6i tai khoan tai TTLK chirng khoan phan anh ten ngU'C1i thu hU'd'ng, dia chi va cac thong tin nh~n dang khac. Vl v~y, ITLK quan Iy as'n hang ngan tai khoan. Tuy nhien, viec giao tie'p, giao dich va ehinh sU'a tren tai khoan phai thirc hi~n thong qua cac thanh vien 100 kY.

Nha d~u nr mu6n giao dich chirng khoan tai sa giao dich phai rnd' 1 tai khoan chtrng koan tai Trung tam 100 leY chirng khoan thong qua cac t6 chirc trung gian (nguoi moi gidi hay cac t6 chiic tai chinh), moi thong tin ban cung cap den Trung tam se diroc bao mat.

28

.-------- ..

CDS

I

I cri

'DX't\l1*> '1h'q: I*> ~ awl!) (tq,py) (3* Iim,*)

OUWctjdU¥~ Yeu,*,~ .,.,tnmlW tl'ir\lr9:Yl

D",I L\' vA,"'G KY' -

b) Thanh tosn va bl1 trir :

Hoa t dQng giao dich va chuyen giao chirng khoan tai thi tnrong chirng khoan Sri Lanka di~n ra nhu sau:

MCf mot tai khodn giao dich chimg khoan qua cong ty moi gioi hoac thanh vien hru kYo Tai khoan nay dungchung cho ca he; thong luu kY va he thong giao dich.

£)~t lenh giao dich cho cong ty moi gidi boac thanh vien hill ky. Ne'u giao dich ban rna tai khoan chua co cluing khoan thl phai luu ky chimg khoan tnroc khi d~t lenh. C6ng ty moi gidi dira lenh VaG he; th6ng giao dich nr dong bAng he thong may cua minh ngay tai van phong cua ho.

Ngay khi lenh diroc khop, tai khoan clnrng khoan ciia nha dftu nr se dU'<;fe e~p nhat tang giam nrc thai. Mot bao cao khdp lenh se dU'<;fc h~ thong sinh ra va thong qua Thanh vien gU'i cho nha dftu nr dE xac nhan va lam can ell thanh toano CDS kh6ng bit trir chirng khoan, chuyen giao chirng khoan

29

OU\1c th1fc hien mrc !iep tren (iii khoan nguoi mua va nglioi ban ciia l~llh khdp.

Vi~c thanh (min ti~n ou'<;:Ic thuc hien theo phuong thirc bu trir da phirong va thanh toan theo chu kyo Ben mua du"<;1c thanh toan vao ngay T+5 va ben ban vao T +6. E>oi vdi trai phieu viec thanh wan dliQc thuc hien VaG ngay Ts-I. CDS chi thea doi thanh toan den ca'p thanh vien, va thanh vien chill trach nhiern thanh toan voi tung nha d§u nr, H~ thong thanh toan ti~n giao dich chimg khoan cua thi tnrong chtrng khoan Sri Lanka dUc,1c thuc hien theo hai c( p.

G"i.Hr;n-.... w.

GinCOlX

.------.;a1i' .. ..-----'---

1 TH';'NH VIt.N

, I ;-l1t6II, Wowci de ...... 1111 .... ..-.....;

, !

CDS

NGAN liANG THANH ToAN

coxc TV M6. GU'l1

-._---------

c) Tbuc hifD quyen:

CDS khong cung dip dich vu thuc hien quyen cho chirng khoan hru IcY.

No chi thong bao lich thirc hien quyen va chuyen danh sach ngiroi thu huang cho dai 1y dang ky cua t6 clnrc phat hanh d~ thanh roan quyen eho ngiroi thu hUang. Tai Sri Lanka c6 mot dinh che rieng cung cap dich vu thirc hien quyen cho cluing khoan hru ky, la Cong ty TNHH qu6c te' HSBC thuoc Cong ty HSBC Colombo.

30

801 voi cdc chting kbodn duoc niem yet t/;li SO~ Viec hach rOa11 tre n tai khodn eiia CDS nrcng ling vdi viec dang ky cho chirng khoan. Dang ky chirng khoan rai CDS xay ra VaG ngay T. Chung khoan c6 th~ du'qc dang ky thea co ehe ten ngu'oi uy nhiern (la ten ciia Cong ty TNHH quoe te HSBC-eong ty eung ea'p cac dich vu dang ky ten nguni uy nhiern) mac du moi nha u§u nr e6 mQt tai khoan phu rieng tai CDS va ten ella nguoi thu hu'dng ciing phai du<Je bao gom trong trong ten tai khoan, vi du HSBC International Nominees Limited/Ten ngan hang hill ky toan du hoac Ten cong ty moi gidi/Ten nguci thu hudng. So tai khoan nay phai duqe sii' dung da d~ t le,nh va hirdng dfin thanh toano Chung khoan cling con d11<Je dang ky eiia ngu'oi d§u nr hay ten cua Ngan hang hru ky toan duo Trong tnrong hop muon dang ky dung ten eiia minh, nha d§u nr phdi l~p gia'y uy quyen eho HongkongBank Colombo. CDS se eung ca'p danh sach ngtroi thu hirdng den t6 clnrc phat hanh thea dinh ky hoac khi e6 yeu e§u.

Bo; voi cae chung kbosn khong niem yet tsi SaDeK: viec dang IcY chiing khoan dllqe thuc hien tai cac Dai 1y dang ky cnat6 chirc phat hanh,

d) aiu urnuac ngosi:

H§u het cac nha dftu nr mroc ngoai d§u tu VaG cac chirng khoan ella cac cong ty niern yet tren thi tnmng chung khoan Srilanka d~u khong bi gidi han v~ ty l~ narn gill ngoai trir 42 cong ty duqe quy dinh,

D6i vdi cac nha d§u nr nude ngoai, cac thll WC d§u nr va thu hoi cac khoan ti~n ciia cac nha d§u nr ben ngoai Srilanka duoc quy dinh va thuc hien thong qua tai khoan rupee oft u nr chimg khoan ou(jc rnd tai cac ngan hang thuong mai. Cac ca nhan, t6 chrrc, Quy dftu t11 cung nhu la cac t6ng cong ty ben ngoai Sri Lanka duoc cho phep rnd loai tai khoan nay. Cac di~u khoan dieu chinh cung diroc thiet l~ p tai He thong hru ky trung tam d~ dieu chinh boat dong ella cac khach hang mrcc ngcai. CSE cho phep chuyen giao nr do gina cac tai khoan trong he thong giao dich nay. Nhii'ng su chuyen giao nay chi co th~ thuc hien tnrdc thoi han 2 ngay lam viec tinh tir ngay thoa thuan giao dich d~u tien.

Thll we d§ u tu cua nhii'ng nguoi Srilanka dinh cu a ntroc ngoai: ta't ca e6ng dan Srilanka sinh song va lam viec a nude ngoai lau dai hay tarn thoi dell dU(je coi la nhii'ng ngiroi phi dinh ell tai Srilanka, nhtrng d6i tuong nay diroc mi€n giam t3.'t ca. cac han ehe mien la ho ehuy~n cac khoan lei

31

nhuan ngoai t~ cua ho cho viec d.~u ur thong qua tai khoan Rupee cho nhimg ngu'(fi Srilank'a phi dinh cu (RANSI) <11i9C rna tai cac ngan hang thuong mai hoat dong du'oi 51! kiem soat cua So giao dich. Thu nhap tir nhii'ng khoan d~u nr nhu v~y va thu nh~p Hii suat ttt cac khoan ti~n diroc chuyen se diroc chuyen tdi nhtrng nha o~u nr thuoc d6i nrong nay rna kh6ng mat mot khoan phi nao,

1.3.4 M6 hlnh luu IcY clnrng khoan toan du tai Han Qu6c

Thi truong cluing khoan Han qu6c bao gom b6n thi tnrong chinh: Sa giao dich chirng khoan Han qu6c (KSE), KOSDAQ, OTC va So giao dich hop clang hang h6a nrong lai va quyen lua chon (KOFEX).

Lust giao dich cluing khoan quy dinh Trung tam hru leY Han qu6e (KSD) la. mot trung tam hru ky duy nhat phuc vu cho tat d cac loai hang hoa tren thi tnrcng chimg khoan Han qu6e. Trung tam hru leY clnmg khoan Han qu6c vita 101 mot trung tam hru ky, trung tam thanh loan va 101 mot ph.~n trong h~ thong ghi s6 thuoc hc$ tho'ng nifm giu tnrc tiep 130 cung ca'p dich V1,l qudn Iy s6 e6 dong cho cac t5 clnrc phat hanh, dong thai la trung tam dang ky cho cong C1,l trai phieu. Hc$ thdng mim gill tnrc tiep cila Han quoc con c6 them hai dinh che' ghi s6 cung ca' p dich V1,l quan ly 56 c5 dong la Seoul Bank va Kookmin Bank.

Trung tam hru ky Han qu6c khong chi phuc V1,l cho thi tnrong thu cap, rna ho con cung ca'p dich V1,l luu ky ngay tit khi chirng khoan mdi dU<;1c phat hanh tren thi truong 56 cap. Cho phep cac chtrng khoan phat hanh moi ou'<;1c phat hanh thea hmh tlnrc ghi s6 va hru leY thAng vao TTLK.

H~ thong luu ky chung khoan Him qu6c diroc t6 clurc thee mo hlnh h~ thong nam gitl gian tiep. Nha d~u nr narn gitr chung khoan qua hai cap ghi 56 trung gian la cac thanh vien luu ky va trung tam hru ky. Trung tam hru ky quan ly tai khoan t6ng hop ella thanh vien ltru ky va thanh vien hru ky qudn 19 chi tiet den tai khoan nha dftu Hila khach hang ella mlnh.

1.3.4.1 LU'U kf chl1ng kboda:

LIiU ky chirng khoan la mot qua trinh rna chimg khoan dU<;1c hru trtr t~ P trung tren co so co thE thay the diroc tai KSD noi rna cac quyen doi voi chung khoan hru ky dU'<;1e chuyen giao va cam ket duoc thirc hien bang but wan ghi 56. Khi chirng khoan du'qc liru ky bdi nha d~u nr thong qua cac thanh vien clla

. 32

KSD thi dn phai co nhtrng quy dinh nghiern kh~e u~ c1i~u ehinh. KSD tach bach chang khoan n~m' giu ciia cac thanh vien d6'i vdi khach hang cua ho. f)i~u bift buec la KSD va cac thanh vien phdi duy trl s6 tai khcan thanh vien va s6 tai khoan khach hang nhu la 56 cai co tinh hop phap d€ bao vi; quyen lei cua nha d~u nr. Cac clnrng khoan hru ky tai KSD se dt!qc dang ky lai ten danh nghia ciia KSD tren S6 dang ky ciia t6 chirc phat hanh.

1.3.4.2 Thanh toen bd tnt:

KSD Iii trung tam thanh toan eho cac thi tnrong KSE, KOSDAQ, OTC va COFEX. Ke't qua giao dich dU'<;.fc btl trlr theo phirong thirc da phuong tai KSE, KOSDAQ tnrdc khi du<;.fc thanh toan tai KSD. Thanh toan giao dich tai KSD Iii loai thanh toan thea chu ky (T +2).

Qua trlnh thanh toan cac giao dich tai KSE:

KSE

I

1. Giao dich (T)/ D6i chieu (T + 1)

1. Giao dich (T)/ D6i chieu (T + 1)

l KOSCOM J

3. Bao cao thanh toan (Sang T+2)

3. Bao cao thanh toan (Sang T +2)

2. S6li~u bu trir rr-n

T

~~\ /

C6ng ty moi giai/ ... : .. _---'1"---'(/ KSD I pc P:i Cong ty moi gi6i! i

Tt;r doanh I iIr ~ \ i ..... --.. .. ,......,,---ii Tt;r doanh I

'-- --l / \ / ",_

<c.> 4. Th~h to an !(T +2,4 gjo chien)

/

4. Thanh toan i (T+2, 4 gia chieu)1

33

H~ thong thanh roan tien (Gross Settlement System): ngan hang Han Qu6e quan 19 h~ th6ng ngan hang di~n tti MOl trong nhirng d~e diem ciia h~ th6ng nay lit cho phep cac t6 chric phi ngfin hang tham gia va chap nh~n thanh toan tien trong ngay. Vi~c chuyen khoan qua h~ thong nay diroc thirc hien thong qua cac tai kboan tai ngan hang Han Quoc. KSD

. ~ ~

tharn gia h~ thong nay vao narn 1995 va thirc hien viec chuyen tien thong

qua h~ thong thanh toan cho viec tra e6 nrc, lai trai phieu va nhirng khoan phat sinh tit cac chiing khoan htu ky.

H~ thong thanh toan tien thuan da phuong: viec chuyen giao ti€n lien ngan hang duc;1c thirc hien tren h~ th6ng bu trir da phuong. Tien du<;fc chuyen dirdi hlnh thirc t6ng thuan. Hay n6i each khac, viec chuyen khoan tien khong dua tren tung giao dich rna dira vao sO' hrong t6ng thudn du'<;1e nhan hay phai tra sau khi <lit diroc bu trir, Qua trinh nay du'<;1c thuc hien thong qua cac tai khoan cua thanh vien tham gia vao mot khoang thoi gian <lu<;1c xac dinh. H~ th6ng nay dUQc coi la c6 hieu qua bhng vi~c giarn chi phi. Tuy nhien, cung thai d.i~m nay khong phdi la se kh6ng xay ra riii ro rna chi c6 th~ bitt chtc dU<;1C khi dtn ngay hom sau.

Viec hlnh thanh mot h~ th6ng thanh toan d6ng bo: mQt trong nhtrng nhiern V\1 rna TICK Han Qu6c can phdi lam la hlnh thanh <luQc mQt h~ thong thanh toan c6 hieu qua va c6 th~ theo kip dUQc xu huang nhu cau va xu the' ciia nganh cong nghiep chtmg khoan dang phat tri~n. Me, hlnh h~ thong thanh toan phai phu hop cho viec thanh toan xuyen qu6c gia. DE t6i da hieu qua ciia h~ th6ng nay, c~n phai cung cO' toan bQ he th6ng thanh toan va clnrc nang sau thanh toan trong mQt h~ th6ng day du:

+ H~ th6ng phai t~p trung vao viec giam thiEu nii ro trong thanh toan tnrdc khi thanh toan va dam bao thanh toan sau giao dich. BE lam du'Qc di~u nay, h~ th6ng thanh toan d6ng be> phai dU<;1C xay dung trong mot ca'u tnic hop 19 rna c6 th~ theo doi du'<;1c mot each c6 hieu quiL

+ H~ th6ng Day phai cung ca:-p cac dich VI,1 thanh toan thong qua mang thong tin dien tll'. Cac bien phap cheng lai nhtmg nguyen nhan co thE anh hUong xau toi thi tnrong chung khoan bao g6m mot rnoi tnrong DVP, cac khoan ti~n trong ngay, s11 giam sat c6 hieu qua heat dong eua thanh vien

. tai chinh l~n phi tai chinh. Cac bien phap khac c6 thE dam bao viec thanh toan bao g6m hlnh thanh nen quy thanh toan, trach nhiern cua t6 chirc

34

thanh toan va thmi. thuan m§t mat chtrng khoan giua cac thanh vien. E>t? U .. H UI1<;1c hieu qua t6i da, moi thanh vien tham gia phd i Iii thanh vien cua h~ thong nay. Trong (15.y, moi giao dich en th€ chtcjc xli' 19 bdi h~ thong thanh toan nay.

1.3.4.3 Tlurc hi~n quyen:

Thtrc hien quyen cho cluing khoan 1u'U ky tai KSD uu'<;1c thirc hien thong qua hI$- thong chang nhan nguoi thu hirdng (Beneficial Owner Certificate System). Cac thanh phdn ciia h~ thong nay bao g6ffi : nguoi thu hirdng, cac thanh vien 111U ky, KSD va cac t6 chirc phat hanh, Cac t5 chirc trong h~ thong nay ke't n6i chat che vci nhau trong viec phuc vu cac dich vu 111U ky chirng khoan, qudn ly s6 tai khoan khach hang va thong bao cac bao cao v~ ngU<1i thu hudng.

£)~c diEm ciia hI$- thong hru ky va thanh roan clnrng khoan la 100 IcY t~p trung, nhirng nha d~u nr c6 t6 chirc 100 ky clnrng khoan ctia ho cung voi tai san ciia khach hang cua ho tai CSD. H~ thong nay dua tren viec luu giu e6 th~ thay the' dl1<;1e va ehuy~n giao bhng but toan ghi s6 cac clnrng khoan 100 kY. Tuy nhien, gia tri n5i b~t cua hI$- thong la thu tuc, qua trinh thuc hien quyen dll<;fe t5 chrrc t61. Chung khoan dtt<;1e 100 ky vdi s6 hrong ldn dt1ai ten cua KSD nhttng l<;fi ich eu6i cung thi thuoc v~ nha d~u 111. Nhu v~y, di~m n5i b~t ctia hi$th6ng hru IcY va thanh roan la CSD e6 kha nang xli' 19 mQl kh6i hrong IOn chirng khoan, lam eho qua trinh thuc hien quyen trd nen d~ dang hon,

1.3.4.4 Host dt}ng ida kf va thanh toda esc chl1ng khoan ngoai qudC gia:

Vao nam 1992, Chinh phu Han qu6e dll chophep cac nha d~u nr mroc ngoai d~u nr vao thi tnrong chirng khoan Han qu6c va cac nha d~u nr e6 t5 chirc ciia Han qu6c cflng c6 th~ d~u nr van thi tnrong chting khoan nttdc ngoai. Hai Dam sau d6, nam 1994, nha d~u nt ca nhan Han qu6c cting dtt<;fC phep d~u nr vao cac thi tnrong chimg khoan nttdc ngoai.

KSD cung ca-p ta-t ea cac dich vu c6 lien quan de'n 100 ky va thanh toan cho cac nha d~u nr mnrc ngoai d~u nr vao thi tnrong clnrng kh08.D HaD qu6e va cac nha d~u nr Han qu6c d~u nr ra thi truong chirng khoan nttde ngoai. Hien nay KSD hoat dQng tren mang ladi 100 IcY va thanh toan qudc t6'" (Cross-border Clearing Network:CCN) voi tren 40 thi tnmng ngoai mrdc. Mang Jadi nay phuc vu cho ca d6i tUgng nha d~u ur c6 t6 clnrc va ca nhan,

35

Ngoai ra KSD con duy trl viec ke't noi voi cac [6 chuc hill ky nude ngoai nham muc dlch (Hm bao do an toan trong viec luu ky chirng khoan cfia nha (t~lI nr Han qu6c () rnrdc ngoai. Cac t6 chirc nay baa g6m: Euroclear, Cedel, New York Bank, State Street Bank.

a) Nhil dall Iii Han quae dail lura auric ngoei:

Met tai khoan: nha o~u nr ca nhan phai ma mot tai khoan tai mot cong ty chirng khoan diroc cho phep hoat dong kinh doanh chirng khoan quoc teo Sau d6 cong ty chirng khoan nay see phai md mot tai khoan hru ky chung khoan tai KSD d~ phuc V1,l cho viec hru ky va thanh toan cac chirng khoan mroc ngoai. Moi thong tin ve d~u nr ella cac nha d~u nr se diroc thuc hien qua cac cong ty chirng khoan va KSD.

Luu kj chtrng khoan t~p trung: cac cong ty chiing khoan phai hru ky chirng khoan ciia khach hang ciia mlnh tai mot t6 chtrc hill kj do KSD chi dinh, t6 chirc hill ky mtde ngoai nay se thirc hien viec luu ky, thanh toan va cac nghiep vu khac lien quan ae'n quyen thea chi thi cua KSD. Cac nha d~u nr c6 t6 chirc du'(jc phep lua chon mot t6 chirc luu ky cho mlnh, ho e6 th~ chon t6 chrrc hru ky toan c~u hay ICSDs cho viec luu kj chimg khoan cua ho.

Giao dich va thanh toan: nha dAu ttl ca nhan d~t l~nh tdi cong ty chung khoan, cong ty see chuyen lenh tdi mQt nha moi gidi nirdc ngoai, Vi~e thanh roan diroc thirc hien tai thi trUong chirng khoan ntldc ngoai gitra t6 chuc luu kj mtdc ngoai va nha moi gidi mrdc ngoai (overseas settlement) va sau d6 la giira t6 chiic hru ky niroc ngoai voi KSD va gitra KSD vdi cac cong ty chirng khoan trong mrdc va nha d~u ttl (domestic settlement). KSD l~p ra s6 tai khoan khi nhan duc;1c cac thong bao tit t6 chirc hru ky nay. Thtrc bien quyen: viec thuc hien quyen xu!t pha t tit viec clnrng khoan mrdc ngoai see do KSD dai dien n~m giii' va thirc hien, Ttt ca cac quyen c6 dU'c;1c tnrdc he't se du'c;1c t6 clnrc Iuu ky mrdc ngoai thuc hien vdi KSD, sau d6 KSD thuc hien lai vdi cac nha d~u ttl thong qua cac thanh vien cua KSD.

KSD nhan ta'"t ca cac thong tin lien quan de'n quyen va see tirng btrdc thuc hien cac quyen nhu d6ng g6p y kiln hay bi~u quy€t theo quye't dinh cua nha oliu ttl'. C6 nrc va Iai trai phieu dtlc;1c chuyen van tai khodn tien gli'i mrdc ngoai

36

l:lla KSD va sau (16 la ella nha ufltl ur, Torn lai, nh~l (15.u H( e6 lh2 tlau ur vito cac chCrng khoan mrdc ngoai nhir Iii. ho l15u nr va o chung khoan trong Illf{1c.

b) .Yh:i d/lu ttr nude ngo:}i (Mu III If:io th] Infc)"ng chirng kbo« n Him Q1I6i.::

Lu'U ky t~p trung tai KSD: tfft d cac clnrng khoan Han Qu6c uu<;fc so hiiu b\)i nha u~u ur nude ngoai uli<;fc hru ky tai KSD thong qua t6 clnrc luu kY toan cau ciia ho tai Han Quoc. Muc dich cila viec l11U ky lGp trung tai KSD III lam eho viec giao dich OIi<jC thuan tien hon bang viec giarn su xi! dich chirng chi cluing khoan v~t cha't tren thi tnrong rna chi thirc hien bAng phucng phap hru ky ghi s6.

Dang ky o~u tu: moi nha d~u tu' mrdc ngoai phdi Gang ky d~u nr tai Uy ban giam sat tai chinh Han quoc (FSC) thong qua t6 clnrc 1u'U ky toan cau ciia ho. HI$ th6ng dang ky d~u nr hlnh thanh nen co so ciia s6li~u th6ng ke v~ viec O~ u tu' cua cac nha dau nr mrdc ngoai tai Han qu6c.

Ngiroi thu uy va t6 chirc hru k9 roan cau: mot ngu'oi thu uy hien hanh Ii ngu'oi dira fa cac dich vu v~ cac giao dich cluing khoan cho nha daunt nu'dc ngoai. Cac dich vu nay bao g6m thuc hien quyen va d~t l~nh tdi cac cong ty clnrng khoan. M(>t nha oau nr nude ngoai vao thi tnrong chirng khoan Han qu6c se du'<jc yeu cau phai chi dinh mot nha thu uy trong so' cac cong ty chimg khoan, cac ngan hang hay KSD. Nha dau nr mrdc ngoai cting se dU'<jc yeu ca u phai chi dinh mot t6 chtrc trong so' cac cong ty chirng khoan, cac ngan hang hay KSD d6ng vai tro nhu t5 chirc hru kj cluing khoan ciia ho. Ngu'oi thu uy hoat dQng nhu mot t6 chtrc hru kyo Tuy nhien, cac t6 clnrc hru ky phai tai 1u'U ky chtrng khoan ho dang nAm giil cua khach hang cua ho tai KSD.

1.3.5 Bai hoc kinh nghiem v~ xiy dtrng va hoat o()ng btu kY clnrng khoan qu6c t6 cho Viet Nam

Qua nghien cuu mQt so' mo hlnh cac qu6c gia a tren, trong pharn vi muc dich ciia d~ tai nay, chiing toi rut ra mQt so nhan xet nhu sau:

. (1) C~n phai xem xet va hra chon mQt mo hinh t6 chirc, hoat dong t6ng thi ciia roan bo hl$ thong nAm giu chtrng khoan, dl1<;le tren thiet ke r6 rang tren pharn vi qu6c gia, tnrdc khi co th~ xay dung bit ky hl$ th6ng tv dong nao, MQt h~ thdng n<lm giii' chirng khoan luon bao g~m he thong nAm gill true tiep va gian tiep trong d6 h~ thong luu ky chung khoan c6 th€ du'<jc t6 chirc thea rn(H

37

hoac nhieu cSp [rung gian kf! loan V~t qua n 19 viec ndm giir ella nha dUll ur, Thuunc lha\' nh£It la loai hai cap (Han quoc, Thai Ian). 1000~i m0t dip (Sri

- - .

Lanka) hoac loai hon hop nhu Singapore. Vi~c chon lua loai nao IUS' thuoc vao yeu du quan ly, t~p quan thi tnrong, h~ thong lu~t phap hien co, va kha nang cong nghe thong tin va truyen thong cho phep, Nhiern vu ella h<;: th6ng luu ky chirng khoan la phuc vu eho giao dich chirng khoan tren TTCK eua nha d~u nr va cac dinh che tai chinh cluing khoan. Theo mo hlnh cua cac nude, dE dam bao an roan cho hoat dong cua thi tnmng cluing khoan, bdo v~ quyen I<;1i cila nha d~u nr va cac t6 chirc phat hanh, Iuon eo mot su ph6i hop het sue chat che trong hoat dong giira tat di cac dinh che' ghi s6 trong toan b(> h~ thong na:m giii'. Mot yeu t6 dn phai hoach dinh la dn phai chon hra cac loai t6 chuc dinh ehe ghi s6 nao eru thanh trong toan b(> h~ thong na:m gill va phdi cochirc nang ro rang ciia tirng loai dinh che ghi s6 cu thE.

(2) TICK Vi~t Nam dn phai d~t ra cho mlnh mot chien hroc phat triEn co hieu qua va dung huang thl mdi c6 th~ thea kip <lu<;1c trmh do phat triEn ciia cac mrdc trong khu vl.jc va tren the gidi, Do v~y, viec thanh I~p mot Trung tam hru ky doc I~p co chirc nang luu ky, thanh toan cac giao dich chirng khoan va cung cap cac dich vu lien quan den chirng kh6an eho roan thi tnrong la he't suc dn thie't. Trong d6. ti€n oe'n thuc hien lien ket vdi cac thi tnrong chtrng khoan nude ngoai d~ thirc bien vit$c hru ky va thanh toan xuyen quoc gia va eu6i cung Ia tham gia vao cac t5 clnrc luu ky qu6e te' nhu t6 chirc hru kY qu6c te' ciia khoi cac nude chau 3 - thai blnh duong.

(3) H~ thong tlf oong v~ luu ky cluing khoan dn <lu'<;1c ket n6i vdi h~ thang thanh roan bu trir, <lang ky clnrng khoan va h~ thang giao dich. H~ thang trung tam hru ky, thanh loan bu tri:t va dang ky clnrng khoan phai ke't n6i vdi hc$ thdng ciia cac cong ty thanh vien, cac t6 chrrc phat hanh ho~e cac dai Iy dang ky chirng khoan ne'u c6 va h~ thong ngan hang thanh toano Nhu v~y phai thie't I~p mot mang tin hoc chtrng khoan hien dai vdi cac tinh nang oap ung yeu cau va phat tri€n cua TTCK cung nhu phai ap dung cac cong nghe bao m~t va xay dung cac h~ thang dt! phong v~ ph~n cirng va phan m~m. £)6ng thoi cung dn phdi nang c[p hc$ thong va mang hrdi thong tin lien lac, dich vu vi8n thong dE dam bao heat u(>ng giao dich clurng kh6an qu6c te' di8n ra thong su6t, an toan va voi mire chi phi th[p nhat.

38

(-1-) Chu~n muc hoa hinh rhirc cluing kh6an qua viec .Ip dung h~ lh(}ng mii s6 chung khoan quae Ie (lSIN) va lieu chuan eho cac loai lh6ng {1i~p chlfng khoan ciia T5 chirc tieu chuan qudc te dua fa (ISO Standard 7775). E>ieu nay rat co y nghia u~c biet quan trong c10i vdi nlnrng giao dich chirng khoan quoc tt!' va tao mot m6i tnrong nhan dang cluing khoan va chujin hoa cac dang thirc giao dich thong nhat tren toan bO TTCK Vi~t Nam va cac TTCK quU'c tf! rna Vi~t Nam ke't noi tren co sa cac chuan mire quoc te' chung.

(5) Xay dung va hoan thien khung phap 19 v~ chimg kh6an va TICK Vi~t Nam qua viec dn som ban hanh Lu~t chimg khoan, u6ng be) hoa h~ thong cac van ban phap lu~t lien quan dE phil hop vdi boi canh ciia thi tnrong. E>6ng thai cac quy dinh ciia chiing ta cflng phdi phil hop vdi nhtrng thong l~ va t~p quan quO'e te'rna cac hiep hoi cluing kh6an, cac qu6c gia c6 TTCK phat tri~n eha'p thuan va cam ke't thuc hien,

(6) Phat triEn h~ thong thanh toan lien ngan hang va hoat oong thanh t6an quO'c te' d~ oap l1ng ou<;:le yeu c~u cua thi tnrong chtrng kh6an trong ntrdc va nude ngoai,

39

CHudNGII

THUC TRANG VE HE THONG LUU KY CHUNG KHOAN HIEN HANH VA CAC GIAI PHA.P X.Ay D\1NG, PHA.T TRIEN HO~T

A. , i' , A' ""'-' ....

BQNG LUU KY CHUNG KHOAN ouoc TE TREN

THI TRUONG CHUNG KHOAN vrsr NAM

2.1 THl1c TRANG HE TH6NG LUU KY CmJNG KHOAN mEN

.. .. • oil

HANH T~I ITGDCK TP.HCM

2.1.1 v~ khung phap 19 di~u chinb:

E>~ thi wong chirng khoan Vi~t nam ra doi va hoat dong cho de'n hien nay, tit nam 1996 da c6 hang loat cac van ban phap 19 lien quan de'n chirng khoan va thi tnrong chirng khoan diroc ban hanh tao nen khung phap ly cho hoat dong htu ky chung khoan tai TTGDCK Tp.HCM. Sau mot tbci gian cac van ban phap quy di~u chinh hoat dong clla TTCK duqc thay adi, di~u chlnh, sii'a adi b6 sung tbi hien nay mot s5 van ban quy dinh v~ hoat dQng htu ky cluing khoan dang du<;1c ap dung nhir: Nghi dinh 14412003/NB-CP ngay 2811112003 cila Chinh phu v~ cluing khoan va thi tnrong chirng khoan; Quy~t dinh s6 60/2004/QB-BTC v~ viec ban hanh Quy che' dang ky, htu ky, bu trit va tbanh toan chrmg khoan; Quyet dinh 139/1999/QE>-TTg ngay 10/06/1999 v~ ty l~ tham gia cua ngu'oi niroc ngoai VaG thi trucng chirng khoan Vi~t nam ."

Quye't dinh s5 60 hi van ban phap ly quan trong di~u chinh hoa t dong hru

ky chtrng khoan tai TTGOCK Tp.HCM, bao g6m cac noi dung co ban:

Dang ky chung khoan cho tfft ca cac chang khoan niem ye't hoac dang ky giao dich tai TTGDCK phai Gang ky htu ky t~p trung tai TTGDCK, quan Iy 56 dang ky nguoi sO htru, thirc hien cac quyen cho ngimi sO htru, giam sat ty I~ tham gia ella nguC1i nude ngoai.

Lu'U ky chung khoan: cac chrrng khoan cung loai du'<;1c luu ky t~p trung dudi hlnh thac htu kY t6ng hop, nguoi s3 hfru chirng khoan la ngu'C1j d6ng s3 hii'u chtrng khoan 1u'U ky t6ng hop thea ty l~ chung khoan dUQc luu ky. Cac thanh vien luu ky rnd tai khoan htu ky cluing khoan tai TTGDCK va duqc thea doi tach biet tai slID ciia khach hang va tai san ciia chinh thanh vien 1u'U ky. Khach hang mo tai khodn luu ky chiing khoan tai thanh vien hru kY. Ngoai ra, Ngan hang Nha mrdc Vi~t nam, cac t6 chu-c tin dung va

40

cue t6 clnrc khac tharn gia dfill lhau, dai Iy phat hanh tnii phieu Chinh phii eho chlnh mlnh tai TTGDCK uu<}c mo tai khoan hru ky trai phieu Chfnh phil eho chinh minh true tiep tai TTGDCK.

Phuong thtrc bu trit va thanh toan cac giao dich clnrng khoan to chan va 10 IOn clliQC thirc hien theo phircng thirc bii trlt da phirong. Phuong thirc btl trit song phuong ap dung eho mOt so tnrcng hop, mOt so loai giao dich nha't dinh thea quy dinh eua TTGDCK. Nguyen t~c thanh toan cac giao dich chang khoan la chuyen giao chiing khoan ddng thai vdi thanh toan ti~n.

Thgc hien quyen cho nguoi sa htru: TIGDCK thay m~t cho ngu'oi sd htlu dE thuc hien cac quyen eho ho tai T6 chirc phat hanh bao g6m: l~p danh sach nguoi sa htru chtmg khoan vao ngay dang Icy cuoi cung, thirc hien quyen b6 phieu, thuc hien quyen mua, thuc hien quyen chuyen d6i trai phieu chuy€n d6i, thirc hien quyen nhan c6 roc, c6 phieu thudng, v6n g6e va lai trai phieu, thuc hien quyen cua ngu'oi so huu chtrng khoan dei vO'i cac clnrng khoan da du'<jc rut.

Qudn 19 va sti" dung quy h.3 tro thanh toano

Pham vi di~u chinh viec phat hanh chttng khoan ra cong chting, niem ye't. kinh doanh, giao dich chimg khoan va cac hoat dOng. dich vu v~ chirng khoan va thi tnrong cluing khoan tren lanh th6 nude Cong hoa xa hOi chu nghia Vic$t

nam.

2.1.2 Loai hlnh hoat dQng luu Icy tai TTGDCK Tp.HCM 2.1.2.1 M6 h1nh td chile:

H~ th6ng hru k:Y, thanh toan bu trit va dang Icy chirng khoan ciia thi tnrcng chang khoan Vi~t nam hien nay la h~ thong thuoc loai n'm giu gian tiep, tnrc

.""

tiep.

a) H~ thong nlm gil7 gian fiep: ngu'oi d~u ttl' n~m giii' chirng khoan qua hai cap ghi s6 trung gian, trong d6:

Ca'p trung gian d~u tien lacac thanh vien hru ky, la cac cong ty chung khoan hoac cac ngan hang thirong mai ouqe Uy Ban Chung Khoan Nha Niroc ca'p phep hoat d(mg luu ky chirng khoan, va da dang ky lam thanh vien hru ky vdi Trung tam giao dich chang khoan Tp.HCM. Cac thanh

41

vien luu ky la ea'p trung gian quan ly true tiep ta i khoa n ciia rung ngu'l'5i uau ur.

Cap cao nhat lit Trung lam giao dich cluing khoan Tp.HCM dong vai lro la trung Him htu k9 chung khoa, quan 19 tai khoan t60g hop cua cac thanh vien luu kY.

H~ th5ng htu ky, thanh toan bil trit chirng khoan tai Trung tam giao dich chtrng khoan Tp.HCM hien nay thuc hien cac chirc nang nam giu va chuyen giao cho cac chang khoan ds dtra vao hru kY va giao dich tai Trung tam giao dich chtrng khoan Tp.HCM.

b) H~ thong n;fm giil tnrc fit5'p: Trung tam giao dich chting khoan Tp.HCM lam B'J.i Iy chuyEn nhtrong cho cac Ttl chirc phat hanh cung ca'p dich vu ghi chep s6 dang ky nguoi sd htru chang khoan, chuyen quyen sCI hii'u va phan ph6i chting khoan, tbay mat Ttl chtrc phat hanh bao cao cho cac c6 dong thong tin lien quan nh~n du'<;1c tir Ttl chtrc phat hanh. Dinh ky khi co yeu c~u cua t6 chtrc phat hanh, Trung tam giao dich chang khoan Tp.HCM se t~p hop danb sach ngu'oi thu hUdng tit cac thanh vien Iuu ky va danh sach ngu'(fiSd htru chua htu k:Y dE cung c!p cho T5 chirc phat hanh.

N6i mQt each t6ng quat nhit, h~ thong btu ky, thanh roan btl trir va dang Icy chirng khoan ciia thi tnrong chung khoan Vi~t nam hien nay du'cjc minh hoa nhir sau:

42

KIEN TRUC H~ THONG NAMGIU &CAC

A' ",

D1NH CHE GHI SO

~------~ ~------~

CHUCNANG

DANGKY

TIGDCK TP.HCM

NAMGnJ

PHAMVI QUA.N LV

CHUNGKHOAN CHUA LUU KY

Cffi1NGKHOAN DALUUKY

2.1.2.2 MO h1nh bost d~ng va vln hanh :

s) Me! va quin if tili khoin cho esc to" ciutc tham gia lam thanh vie» Iuu kf:

Cac t6 chuc thea man cac dMu kien tai Quye't dinh s6 60 v~ viec ban hanh Quy che' l1ang ky, hill ky, bu trir va thanh toan chimg khoan d~u co th8 tra thanh thanh vien luu ky ciia TTODCK Tp.HCM sau khi du'(jc Uy Ban ChUng Khoan Nha Nuoc ca'p phep hoat dong hru kY chirng khoan.

Sau khi l1u'(jc cap phep hoat l10ng hru ky chrmg khoan, cac 16 chrrc phai dang ky lam thanh vien hru ky va hoan ttt thii tuc rna tai khoan hill ky chirng khoan tai TTGDCK. M6i thanh vien btu ky chi oucjc rna mot tai khoan luu ky chtrng khoan tai TTGDCK Tp.HCM phuc vu cho hoar l10ng hru ky ciia khach hang va cua chinh thanh vien hru ky khong biet la cua hoi sa hay chi nhanh va chi e6 mot d~u m6i duy nha't d€ giao dich voi rrGDCK Tp.HCM Iii hOi sa

43

hoac lit chi nhanh ouc.iC uy quyen cua TVLK. Chung khoan giao dich ella ml}j Thanh vien luu ky (1l(C.1C TTGDCK Tp.HCM quan Iy rieng thee khach hang thuQc thanh vien hru ky va thee t~r doanh cila thanh vien hru ky lrong hai lieu khoan rieng biet. Con tai thanh vien hru ky, rnoi nha oau nr chi olfQc rnd mot tai khoan luu ky chting khoan tai mot thanh vien htu ky rna thoi.

Nsoai fa Nzan hans Nha nude Viet nam cac t5 chiic tin dune va cac te)

o '0 0 ., .0

chtrc khac tham gia dau thau, d~i 19 phat hanh trai phieu Chinh phu eho chinh

mmh tai TTGDCK (goi la t6 chirc luu Icy) dlfQc rnd tai khoan hru ky trai phieu Chfnh phil true tie'p tai TTGDCK Tp.HCM, Trung tam chi cung cap dich VI) hru ky va thuc hi~n cac quyen lien quan d5i vdi trai phieu Chinh phf eho chinh t5 clnrc luu ky, cac hoat oQng lien quan dEn giao dich mua-ban clnrng khoan, thanh toan ti~n pbai dlf<Jc thirc hien tai cong ty chung khoan noi t6 chtrc md tal khoan giao dich clnrng khoan,

b) Luu kf chl1ng kbodn:

Hien rrGDCK Tp.HCM cung ca'p dich V\I hru ky cho cac chrrng khoan dlf<JC niem ye't, chua niem ye't tai TTGDCK Tp.HCM. Cac loai chirng khoan hien dU<JC chap thuan 100 IcY bao g6m c6 phieu, trai phie'u cila cac cong ty niem yet hoac cua doanh nghiep nha nudc thea man di~u kien niem yet thee quy dinh cua phap lu~t clnrng khoan va trai phieu Chinh phu dU<Jc niem ye't tai TTGDCK Tp.HCM. Tuy nhien, do"i voi cac chrrng khoan chua niem yet mac du TTGDCK Tp.HCM da chufn bi d~y du v~ mat thf tuc ding nhu v~ cong nghe nhimg cho den nay chua c6 t6 chtrc phat hanh nao tUing kY dS cung ca'p dich vu rna hien nay dich vu nay dang dUQc cac cong ty clnrng khoan dam nh~n do quyen lei cue b{> cac cong ty chirng khoan cflng khong muo"n tai htu ky vao TTGDCK Tp.HCM va quy dinh ding khong b<1t buoc,

Cac t6 chile niem ye"t phai tlnrc hien dang leY hru ky clning khoan tnrdc khi c6 dong e6 thS luu kY vao thanh vien luu ky va dU'<Je thanh vien luu ky tai hill Icy tai rrGDCK hoac tal d<.ii Iy nhan chirng chi cua Trung tam la rrGDCK Ha NQi. Khi dang ky hru ky clnmg khoan, 16 chtrc niern ye't cung ca'p danh sach c6 dong va cac thong tin v~ n~m giu ciia c6 dong nhu so" lU<Jng chang khoan ntfm gill", s6 se-ri (ne'u la n~m gill" chirng chi V~1 ehtt) va cac d~c di€m nhan than nhu dia chi lien lac, chung minh nhan dan, quoc tich ... cho TTGDCK.

44

TTGDCK Tp.HCM hien nay nhan luu ky chirng khoan thea ba hrnh 1h(I'<.:: luu ky chirng chi v~t chal va luu ky Giay chirng nhan va luu ky ghi s6 (phi \'~[ chtt).

Luu kY clnrng chi chtrng khoan v~t cha't: hlnh thirc nay ap dung eho cac t6 clnic niem yet uli phat hanh tel e6 phieu thea mau qui dinh thong nhat cua B9 Tai chinh va cluing chi trai phieu theo ml'iu ciia t6 chiic niern yet co dang kY m~ u tai rrODCK Tp.HCM.

Trinh nl thll tuc hill ky clnrng chi clnrng khoan ella nha d~u nr vao ITGDCK Tp.HCM nhir sau: nha o~u nr nop chtrng chi chtmg khoan tai TVLK nci ho mO' tai khoan hill Icy chtrng khoan. Thanh vien hru ky se tai hill ky ngay l~p We chrrng chi chiing khoan d6 vdi TTODCK Tp.HCM d~ btu ky t~p trung. Chtrng chi chirng khoan dU\1c cha'p thu~n hru ky se uU'<;1c e1t gUY tai kho ella Trung lam va tai khodn chiing khoan giao dich ella khach hang clla TVLK tai TTGDCK dU'c;1e ghi tang dira tren co sO' xac nh~n gii'i cluing khoan do Trung tam phat hanh, K~ tit Inc tai khoan du'Qc ghi tang, nha d~u nr b~t d~u c6 thE giao dich chirng khoan tren tai khoan ella minh tai TTGDCK Tp.HCM. Can crr xac nb~n gli'i cila ITODCK Tp.HCM, thanh vien 100 ky ghi tang tai khoan clnrng khoan giao dich cua khach hang tai thanh vien luu kY va phat hanh xac nh,n gii'i cua thanh vien hru ky cho nha d~u nr,

Doi voi nhtrng ngu'oi a~u nr a mi~n B~c, TVLK se tai hill ky clnrng chi chirng khoan vdi TTGDCK Ha N(>i. TTGDCK Ha NOi thong qua quy trinh nQi be. vdi TTODCK Tp.HCM dl ghi tang tai khoan chimg khoan giao dich eho thanh vien 100 ky lien quan tai TTODCK Tp.HCM va TTODCK Ha NQi 14p xac nhan gu-i chirng khoan eho thanh vien hru ky. TTGDCK Ha N¢i chiu trach nhiem v~ tinh th~t giii cilng nhu tinh hop l~ hop phap ciia to chang chi chirng khoan, chimg tit thii tuc va thea doi ph~n kho chrrng chi chtrng khoan tai Ha NQi eho rrODCK Tp.HCM.

45

.:. Sa d6 nghi~p v¥ Iuu ky chung chi chung kbodn:

~ Hqp~5ng Liru ky

Thanh vien htu kY

1 H~ch toan

Chi titl theo khach hang

eiia Thanh vic?n I ella nha Ill\u tit

s6 tii khoan Weh bang

s6 tai khoan thinb vieD btu kj

LU'U kj thea hinh thac Oily chthig ~n sd hii'll, hOij:c ghi sd: Dich vu hru ley nay nham <lap ung cho vi~c htu ky clnrng khoan da phat hanh ciia cac t5 chii'c niem y~t thea hmh thtrc Giay clnrng nhan sO' hiru hay ghi s6 (phi v~t chat hoa ngay tu khau phat hanh l'n d'u) hoac aa phat hanh chirng chi theo miu ella BQ Tai ehfnh va att<;1e ehuy€n a6i sang hinh thrrc ghi s6. Ngoai ra, cac a<;1t phat hanh mdi, phat hanh them, thudng e6 phieu ... ella cac t6 chtrc niem y~t va phat hanh trai phieu chinh phu qua TTGDCK Tp.HCM dtt<;1e thuc hien ngay b~ng hinh tlnrc btu ky ghi s6.

Qudn ly kho chang khoan va s5 sach ke'toan chtrng khoan tai TTGDCK Tp.HCM:

• Tai kho: cac chung chi clnrng khoan dttqe 100 ky t~p trung tai rrGDCK TPHCM dttdi dang ltru ky t6ng hop ott<jc s~p xe'p thea tung t5 chtrc phat hanh, thea dqt phat hanh thea loai menh gia chtrng khoan, loai ghi danh hay vo danh. Ngoai ra, cac Gity chirng nhan sa hii'u cluing khoan do 16 chtrc niern ye't phat hanh rna ngtfai dai dien sa huu III rrGDCK Tp.HCM ciing dttqc clt giii' trong kho thea t6 chirc niern ytt va thai gian phat hanh.

• Tren s6 sach: s6 sach du"Qc ghi chi titt thea tung thanh vien va chi tiit thea tung dot phat hanh. Chung khoan ciia khach hang cua thanh vien du"qc thea doi tach biet vdi chirng khoan luu ky cua chinh thanh vien.

46

·:. Sd d6 lim git? chung chi cturng khcdn va thong tin chung kho:in (;J.i ITLK:

+ btu £ift' chunu khoan tronu kho Trunu tflm hru k\-:

"-..... '"-' - ..

Chung khoan t6 chirc phat hanh ABC Chung khoan t6 chrrc phat hanh GHI Chung khoan t6 chti'c phat hanh XYZ

800 c6 ph5n 500 c6 ph~n 700 c6 ph5n

+ Lttu gill du lieu cluing khoan trong s5 tai khoan thanh vien hru leY tai TIGDCK Tp.HCM:

TenCK TVLKA TVLKB TVLKC TVLKD
Khach TJ.1 MG TO MG TD MG TD
--
hang doanh .
(MG) (ID)
ABC Co. 150 50 300 100 100 - 100 100
OIDCo. 100 - 50 - 100 50 150 50
XYZCo. 100 100 100 - 200 100 100 - d) Thanh toen biJ trit:

TTGDCK Tp.HCM con d6ng vai tro Ia mot trung tam thanh toan bu tnr cho cac giao dich chUng khoan thirc hien tai TTGDCK Tp.HCM. Phuong phap bu trir, thanh toan bao gdm hai phuong thirc bii trir: thanh toan bii trii' da phuong va thanh toan bu trii' song phirong.

(1) Cae giao djeh eh11ng khosn thong thdilng. giao djeh thoa thuln tai TTGDCK Tp.HCM dUQc bu tm theo phirong thuc bu trlt da phirong, thirc hien nguyen uk DVP va chu ky thanh toan T + 3.

Vi~c chuyEn giao quyen so huu bang but toan ghi s5 tai TIGDCK Tp.HCM hien nay dUQc tien hanh nhu sau:

47

Ben ban

1

Cong ty moi gidi A

Tal khoan khach hang x

·10.000 e6 phieu

Ghi giam 10.000 e6 phi.§U tili khoan eua X

Till khoan TVLK A

10.000

Giam tAi khoan TVlK A 10.000 ep

Nha dau nr v

San giao dich

Ben mua

CA 1 A' 'A' B ong ty moi grot

Mua va. Ban

Thanh vien A - Thanh vien B 10,000 c6 phieu

Tai khoan khach hang Y

+ 10.000 co. phieu

Ghi tang 10.000 eO. phieu tai khoan cua Y

Trung tam hru IcY

Ting tAi khoan TVlK B 10.000 co

Tid khoan TTBT SGD

Till khoan TVLK B

+1- 10.000

+ 10.000

Ghi tAng va ghi giam tili khoan TIBT eua nGOCK

• Chd giii:

Vao ngay thanh toan (T+3) viec thanh toan cac giao dich thirc hien nhu sau:

Cong ty chirng khoan ben ban ghi giam 10.000 c6 phie'u phai giao tll' tai khoan chirng khoan giao dich cfia ngirci d~u tu X VaG tai khoan thanh toan bu trit chirng khoan dii giao dich eua chinh thanh vien luu kY.

Phong Luu ky, thanh toan bu trir ciia TTGDCK TpHCM thtrc hien cac but toan ehuy~n khoan 56 c6 phieu phdi giao theo ke't qua bu tnr 10.000 c6 phieu tu tai khoan thanh toan cluing khoan dii giao dich ciia cong ty cluing khoan ben ban vao tai khoan thanh toan clnrng khoan ciia TTGDCK Tp.HCM va thuc hi~n chuy~n khoan 10.000 c6 phieu dtf(,1c nhan til' tai khoan thanh toan bu trit chUng khoan cua TIGDCK Tp.HCM VaG lui khoan thanh toan chring khoan ali giao dich cua cong ty chirng khoan ben mua.

Cong ty chirng khoan ben mua ghi tang 10.000 c6 phieu duoc nhan vao tai khoan cluing khoan giao dich cua ngu'oi d~ u til Y.

48

Ttronz IU thuc hien cac blf(k hach loan thanh loan lien tai Naan h~IIH! chi

-. .,. ...... ~

dinh thanh toano

(2) Cac giao dich trai phieu Chinh phil, IDQt s6 giao dich dilc biet 16 IOn tai TIGDCK Tp.HCM dUQc bil trir thea phuong tlurc bu trir song phirong, thirc hien nguyen I~C DVP va ehu ky thanh loan Hi T+l (tIt! kie'n).

Viec chuyen giao quyen sO' htru d6i voi nhtrng giao dich nay b~ng but toan ghi s6 tai TIGDCK Tp.HCM duCje tiEn hanh tuong t1! nhir phuong thirc thanh toan bil trir aa plnrong nhir da trinh bay d tren, st! khac biet la viec bu trii' chi thuc hien vdi hai d6i tac lien quan cho cung mot loai chirng khoan .

• :. Trong truong hQP Ngan hang Nha nude Vi~t narn, cac t6 chtrc tin dung va cac t6 chtrc khac tharn gia dffu th~u, d~i ly phat hanh trai phieu Chinh phil cho chinh minh tai TTODCK khi thuc hien cac giao dich mua-ban trai phieu Chinh phii qua he thong giao dich v~n phai dilt leoh qua cac cong ty cluing khoan noi t6 chitc luu ky rna tai khodn giao dich chang khoan, sau khi lenh au'Qc khop cac chtmg tii' lien quan atn viec thanh toan toan cac giao dich au'Qc thirc hi(!n nhu sau:

Bii trii' ti~n: rrODCK TP.HCM chi thuc hien bu trii' ti~n cho cac thanh vien 1u'U ky, cac t6 chtrc hru ky phai thanh toan ti~n eho cac giao dich rnua clnrng khoan tai thanh vien luu ky noi t6 chirc luu ky rna tai khoan.

Thanh roan chang khoan: TTGDCK TP.HCM se tu dQng chuyEn khoan so' ·chang khoan phai giao tit tai khoan chirng khoan giao dich ella t6 clnrc hru ky phai giao VaG tai khoan bii tri'r chtrng khoan a5 giao dich ella TTODCK TP.HCM va rrGnCK TP.HCM se chuydn khoan so' clnrng khoan dUQc nh4n tii' tai khcan bu trir chang khoan 05 giao dich VaG tai khoan chung khoan giao dich ella t6 chiic luu ky au'Qc nh~n .

• :. Sua loi sau giao dich: tfft cit cac 16~ sau giao dich ciia khach hang la cac 16i sai so tai khoan, sai chtrng khoan, nh~rn I~nh rnua thanh l~nh ban va ngiroc lai, sai so' hrong chung khoan €leu dUQc sua 16i thanh giao dich diroc thirc hi~n ciia chinh thanh vien hru kyo Ttt cit giao dich loi nay sf: diroc hach toan VaG tai khoan stta loi giao dich tnrdc khi thuc hien btl tfU cac giao djch oa diroc €lieu chinh.

e) £)~i 1f dang kf chiJng kboiin:

49

Trung lam giao dich chung khoan Tp.HCM thuc hien chirc nang dai 15' tHing ky chung khoan nharn cung dIp dich VI,I quan 19 so c6 (10ng cho t6 chiic ph.it hanh. Nhiern VI,I quan ly so c6 dong lit ghi nhan c6 oong mdi, St.f thay l1fli ve so hrong chirng khoan ciia tung chii sa huu, viec chuyen nhircng giua cac chu sd huu va Juan dam bao 16ng s6 cluing khoan dang 11m hanh Iuon bang voi 1611g so chting khoan oil phat hanh tren s6 e6 dong. Ngoai ra, dai Iy dang kg clurng khoan con cung cflp cac dich vu phu tro khac cho t6 chirc phat hanh nhu san: phan b6 quyen va thanh toan quyen, phan phoi bao cao tai chinh hang nam, lien lac vdi c5 dong khi c6 thuc hien quyen, in an va quan ly chirng chi chang khoan ... Nhtrng cong viec nay khac vdi cac cong viec thirc hien thuc hien quyen cua trung Him luu kyo Vai tro thuc hien quyen clla trung dim luu ky nharn phuc V1,l cho chu Sd htru chirng khoan, trong khi vai tro tht!c hien quyen ella dai Iy dang ky chirng khoan lai phuc vu cho t5 chirc phat hanh.

f) Tlurc hi~n quyeu:

Cac quyen loi kinh tt va cac quyen IQi khac cua chtrng khoan dii dll'Qc luu IcY trong hc$ th6ng 1u'U ky cua TTGDCK Tp.HCM se dUQc TTGDCK TpHCM thay mat ngll'oi sCJ htru clnrng khoan thuc hien cac quyen tai t6 chirc phat hanh bao g6m cac quyen nhtt: tham gia bo phie'u tai dai hOi d~ng c5 dong. tra c6 tuc bhng tien, tra c6 tile bhng c6 phieu, thanh toan v6n g6c va Uii trai phieu, thirc hien quyen mua c5 phie'u. quyen chuyEn d:6i trai phieu chuyen d:5i, tach gOp

J! hi' ~

co p eu ....

TTGDCK Tp.HCM thirc hien quyen cho chirng khoan hru ky dua tren he th6ng chu sa htru thu huang. H~ thong nay sii' dung ten danh nghia dE lam d€ dang va tien IQi qua trtnh phan ph6i quyen tit t5 chirc phat hanh de'n tung nha d~u nr c6 chirng khoan hru kyo Chung khoan trong h~ thong luu ky duocdang ky dudi ten danb nghia la ten cua TIGDCK Tp.HCM. Cac t6 clnrc dung ten danh nghia chi lam nhiern V1,l trung gian phan ph6i cac quyen IQi den nha d~u nr chu khong dll'Qc hudng cac quyen lei d6.

50

.:. H~ thong tiurc hi¢n quye'n hir;n nay e6lh€ dtfrje minh bos nbu ssu:

T6 chtic pMt hanh (Dai 19 dang leY)

- Thong bao --+ ouvtn ThIfC hien

quyen -L...- ---l

Nha (fa 1I ttl' ben ngoa i

Ngiroi thu hirdng (Ngl1C1i aau ur)

Thong NQP Phan

bao danh ph6i

quy~n sach quyen

GIAODICH CHUNG KHOAN TP.HCM

Phan ph6i quy~n

56 tai khodn CK ciia TVLK

Taikhoan cua khach hang

Khach hang

TV doanh

2.1.3 Thuc trang cong ngh~ kY thu~t xtt 19 thong tin va thong tin lien lac

H~ thong 1u'U ky, thanh toan bu tri1 vii dang ky clnmg khoan tren thi tnrong chirng khoan Vi~t Nam hien nay 13 h~ thong chua du<;1c tlf dong hca va phat tri€n d pharn vi cue bl) tai TTGDCK Tp.HCM va tung thanh vien 1u'U ky chua co m9t chuong trinh phat tri€n chung v€ tlf dOng hoa cho ca he th6ng. Do v~y rmrc dO tlf d¢ng hoa cua ca h~ thong con rat thap. Chua co mang di~Jl rOng kGt nOi thong tin giira Trung Him giao dich chirng khoan Tp.HCM vdi de thanh

51

vien luu ky va de: t6 clute co lien quan. Do v.~y giao liep giua cac tha nh "len hill k)\ lti chtrc phat hanh, Uy ban chang khoan nha nude hoan toan dua tren gia'y ltf. Hang ngay de nhfin vien nghiep vu cua cac Thanh vien liru ky. T6 clnrc phat hanh phai tnrc tiep (len Trung lam giao dich cluing khoan Tp.HCM d8 giao nhan van ban, cluing tlr.

V~ mat cong nghe xU' ly thong tin va thong tin lien lac tai TTGDCK Tp.HCM hien nay, h~ th5ng hru ky, thanh toan bu tnr va cliing k9 chirng khoan dang sa dung met ph~n mang LAN tai TTGDCK va du'~C kGt ooi nrong thich voi h~ thonggiao dich d~ nh~n dii' lieu giao dich va cung ca'p s61i~u thay d6i lien quan dln s5 con du'~c nam gill ciia nha d~u tu' mrdc ngoai (room).

Ph£n m~m cac chirc nang hru k9 va thanh toan bi) trir dU'Q'C tich hop chung trong cung mot h~ thong luu k9, thanh toan bu tru do cong ty ph~ll m~m FPT l~p trmh, Ph~n m~m hru ky tren day hien dang phuc Vl,1 eho mo hinh quan ly hai ca'p va thanh toan bit trU theo hai phirong tlnrc: hi) trir, thanh toan da phirong va bii trir, thanh toan song phuong,

Phdn mem qudn 19 chirng chi chang khoan va s5 c5 dong du'<jc xay dung dOc l~p vdi h~ thong hru ky, thanh toan bu trir (j tren va do cong ty ph~n mem VDC l~p trmn. Ph£n m~m nay phuc V1,1 cho viec quan ly chinh xac, chat che, khoa hoc cac chirng chi clnrng khoan dU'~e cit gill tai kho TTGDCK Tp.HCM va kho TTGDCK Ha llQi. Quan 19 chi tiet danh sach ngutri so htru, cac thong tin thay d5i v~ ngimi sa hU'u du'<je e~p nh~t va thirc hien cac quyen eho ngiroi thu hirdng tai t6 chtrc niern ye't.

C6ng ngh~ ki~m tra chirng chi chirng khoan con ra't th6 so, hoan toan tren mat thirong vdi S\f h6 tro ciia may soi tia cue tim thong thuong,

Hai ph£n mem nay du'Qc thiGt ke' dQc l~p va khong c6 su nrcng tac, ke't n6i vdi nhau do v~y mQt sO' nghiep Vl,1 phai thao tac tren ea hai ph~n mem la khong dn thie't. Ben canh d6, cac ph~n mem d~u mang tinh Cl,1C bQ, chi xU' 19 cac dii' li~u thong tin lien quan dEn hoat d¢ng hru ky, thanh toan bu trir va cliing ky clnrng khoan tai TTGDCK Tp.HCM khong c6 su ke't noi mang vdi cac phong ban khac tai Trung tam cling nhu vdi cac thanh vien luu ky va cac t6 chirc khac. Vi v~y, viec nhan va ehuy€n tai thong tin gitra phong hru ky va cac phong ban khac hoac cac thanh vien luu ky, t6 chirc khac hoan toan b~ng chuyen giao gi3'y tel'.

52

2.1.4 Kha nang phat tri€n h~ thong va thirc hien cac dich vu liru ky quoc te':

Qua thirc trang va thuc ti~n hoar (l(mg thoi gian qua, cluing [oj rut ra nhunc nhan xet v~ khii nanc phiit tri6n he Ihon{J dano kv thanh toan bu tril va

.e . t::J ~ e 0 J~

hru k5' chirng khoan hien nay ciia thi tnrong cluing khoan Viet nam nhir sau :

2.1.4.1 Khi ning ph;it trien h~ thong:

a) Kbung phip if:

Khung phap ly hien tai chi rnoi quy dinh viec phat hanh chirng khoan ra cong cluing, niem ye't, kinh doanh, giao dich chung khoan va cac hoat dQng dich vu v~ chirng khoan va thi tnrong chirng khoan tren lanh th5 mrdc Cong hoa xa hQi chil nghia Vi~t nam va cac quy dinh lien quan de'n hoat d¢ng dang IcY, thanh toan bu trir va hru ky chung khoan ding khong nAm ngoai pharn vi nay. Do v~y, d~ c6 kha nang phat tri~n h~ th6ng dbi hoi B¢ Tai chinh, UBCKNN dn scm nghien criu dira dinh hudng phat tri~n TICK qudc te', ban hanh cac quy dinh phap ly va cac di~u kien heat d¢ng dn thiSt d~ TICK Vi~t Nam hoi nhap.

b) Ve' m~t phit trien h~ th6ng:

Nhu da neu d tren, h~ thong hoat dong dang ky, thanh roan btl trit va ltru ky chirng khoan hien nay con manh mun do m6i cong ty thanh vien ttf xay dung rieng cho mlnh boac mua phin m~m do cong ty trong mrdc hoac mrdc ngoai vie't rna chua e6 mot ehie'n hroc, tim nhm xa cho viec phat tri~n chung cho ca h~ th6ng.

B6i vdi h~ thdng cua TTGDCK Tp.HCM cfing khong ngoai 1~, phin m~m du'(jc xay dung ngay tit bu5i diu khai tnrong thi tnrong vdi kie'n thirc hi~u bie't v~ linh vue nay ra'I han ehe' chii ye'u do cac chuyen gia Chau A truyen dat, nr vtn tren co sd nhtrng ly thuyet hoat dong co ban nhtt cua mQt thi tnrong moi hoar dong. Chung ta chua c6 di€u kien ti€p c~n vdi cac h~ thong cong nghe thong tin tl! dong h6a hien dai va ky thu~t cong nghe cao cua cac mrdc phat tri~n trong khu vue. Vi vay, vdi rmrc xua't phat di~m tha'p nhu v~y viec dira ra bai toan cu th~ trong mot thci gian ngdn dira d€n viec nQi dung yeu du kha don giiin va khdng mang tinh linh hoat, m~t khac viec ph6i hop vdi cac cong ty ph~n mern trong nUde vie't cling chua h~ c6 mot chut kinh nghiern gt v~ lrnh vl!e nay rna viec l~p trinh hoan toan phu thuec vao yeu du bai toan do

53

TTGDCK Tp.HCM dtra ra. Brit c~p cl'ta bai Wan I~l (htve X[lY dirng hoan toan dua tren cac quy dinh hien hanh, tinh rna chua cao, khong co tinh den cac khd nang hQi nh~p khu vue va qu6c te'o

Ngoai ra, hl$ thong phong ngira nli ro, ba't trtie tir xa theo khuyen cao G30 h~u nhu chua duoc quan Him. Do v~y, khi mot thanh vien trong h~ thong co su e6 se anh hirdng rat nghiem trong din thi tnrong.

2.1.4.2 Tbl/c hiQn eae djch V{1Juu kj quae td':

Cac dich VI,l cung cap hien nay tai TYODCK Tp.HCM con rat don gian chi phuc V1,l cho cac cluing khoan phat hanh va niem ye't tren Trung tam tai Viet nam, cac phuong tien dE chuyen tiii thong tin hoan toan b'3.ng thn cong, gia'y to la mot trd ngai Ion khi tham gia vao h~ thong hill IcY qu6c t6. Cac dich vu mdi dirng lai 0 rmrc co ban nhat. hoan toan chua triin khai cac dich V1,l qu6c t6 nhtr;

Dich V1,l qu6c t6: thanh toan, bit trir va luu ky chirng khoan vu<;ft qua bien gidi, nh~n uy thac bien nhan c5 ph~n. phat hanh trai phieu ra mrdc ngoai cua cac cong ty trong nude ... ;

Dich V1,1 mua ban lai chirng khoan, cho yay cho miron chung khoan: cho yay. cho rmron chirng khoan, dich V1,1 mua-ban lai chrmg khoan ... ;

Quan Iy th6 eha p chirng khoan d6i vdi thi tnrong OTC va thi tnrcng nrong lai: quan Iy chirng khoan thay th6 trong thi tnrong urong lai, quan Iy chimg khoan th6 chap cua hang h6a phai sinh OTC;

Dich Vl:l cung ct p thong tin.

N6i chung, vdi hl$ thdng phap Iy hien hanh chua bao quat va khong c6 kha nangphuc V1J. cho cac loai chtrng khoan niroc ngoai, Sl1 thieu h~n cac quy dinh chi ph6'i hoat dong cua cac t6 chirc lien quan atn viec giao dich va cung ctp dich V1,l cua chirng khoan nudc ngoai ciing nhir kha nang dap ung ciia h~ thdng hru ky tai rrOOCK Tp.HCM a6i vci dich vt,J liru ky qu6c te' chua san sang, rmrc dQ tu dong h6a rfit thfip va a~c biet la srf thi6u h~n kien thuc v~ cong nghe ky thust nghiep V1,l trong linh vue cung cap dich vu 100 ky chirng khoan khu vue va qu6c te', do v~y day la diem ye'u co ban ciia hl$ thong hru ky hien nay va chinh di~u nay CIa lam suy giarn tinh canh tranh va chuyen nghiep ciia mot thi tnrong phat tricin.

54

"",.!' ..........t' ,....;:;

2.2 slf CAN THIET THAM GIA VAO HE THONG LVU KY TOAN CAU

. .

Qua uanh gi'l. thuc trang va tham khao kinh nghiern mo hinh h~ thong hru ky clnrng khoan qucc te a mot so nude, cluing toi nhan thiy u cac nude co thi tnrong cluing khoan dli va dang phat tri~n deu xay dung cho mmh mot ht'$ thong hru ky chtrng khoan hien dai (1ap ung du'~fc cac tieu chu§n cua m()t h~ thong luu ky chtrng khoan khu vJ/.c va qu6c teo Dieu nay c6 y nghia nft quan trong trong viec tao tinh thanh khoan trong viec luan chuyen v6n gitra cac qu6c gia III dieu kien e~n thiet trong xu the toan du hoa, Vi v~y. dE thi tnrong cluing khoan Vi~t narn thuc su phat tri€n va lien ket vdi cac thi tnmng khu vue, qu6c te thl viec ciing c6 mf hinh 16 chirc va hoat dQng va khd nang cung trng dich vu eua hc$ th6ng luu ky, thanh toan bu trit va dang Icy chirng khoan hien hanh ella Vic$t narn cling nhu bdt buoc phai xay dung rnQt hc$ thong tin hoc chinh quy va hien dai dE chuyen nghiep hoa, lien ket cac thi tnrong va tang cltang tlnh canh tranh chohe thong hru IcY Ia r~t cAn thiet.

Ve rno hlnh t6 chuc va hoar dQng, dn thiet phdi tlch hdp ba chtrc nang dang ky chang khoan, luu kY chrrng khoan va thanh roan bu trir vao rn9t trung tam duy nbat. Bay Ia nhiern vu trong tam lam tien de cho vi~c tharn gia vao t5

. chcc IU'U Icy khu vf/.c va qu6c te'o Ben canh d6, viec it/a chon rno hlnh n~rn gill cling dn du'<)c nghien ctru, It/a chon cho phu hop vdi xu the" pha t triEn chung ciia the" gidi va chinh S1,1' It/a chon rno hinh nam giir quyet dinh den ky thuat cong nghe trong viec xay dung hc$ th6ng ph~n mem nrong thich dap trng dU'<;:Ic cac tieu chugn ky thu~t va thong 1<$ quO'c te'o Cac d~ nghi tren day dtf<;1C dua ra la nham:

• Tang cuong tinh chat che va tieu chudn hoa cac hoat dQng dang ky, h.tu ky va thanh toan bu trir cho thi tnrong chang khoan Vic$t nam. Cac loi feb ella t6 chtrc phat hanh, ciia nha d~u nr, cac dinh ehe trung gian cua thi tnrong cmrng khoan va cac co quan quan Jy nha nU'''c dU{1C phuc vu t~p trung tai mQt dinh che trung tam duy nhrt.

• Dap ung kha nang chuy€n giao chirng khoan, thanh toan cac giao djch giUa cac thi tnrong trong mrdc va khu vue dircc an toan, chinh xac, kip thai, hieu qua va thuan tien.

• Tao di~u kien de dang cho cong lac quan 1y nha mrdc va giarn sal heat Gong ciia thi tnrong cluing khoan. C6 thE de dang qudn ly ngoai h5i, cac

55

giOj han n:1m giu, giao dich cua de e6 <l6ng IOn, cac hoat <lQng giao dich thau torn, n:im quyen ki€m soat ...

Nhu viiy h~ thong til <long hoa phai uuqc xfry dung iren co sO phuc vu cho rna hinh tren day. B6ng thai, xiiy dung h<$ th6"ng mang dien rong ke't noi giii'a Trung tam hru ky va h~ thong luu ky, Thanh roan cua cac th] tn/ong khac, ciic Thanh vien, cac t6 clurc lien quan khac tren thi tnrong dam bao kha nang thong su6"t giii'a cac thi tnrcng.

2.3 CAC GJAI PHAP xA Y Dl}NO vA PHA T TRIEN HO~ T BQNG LUU KY cm1NG KHOAN oooc TE TREN TIll TRU(jNG CHUNG KHOAN V~T NAM

2.3.1 Quan diSm. dinh lnrdng trong vi~e x!y dung va phat triSn boat d()ng htu kj clnrng khoan qu6e t6 d' Vi~t Nam

Nghi quytt. Dai h(>i dai bi~u toan qu6"e l~n thu IX ciia Dang da d~ ra dU'ifng loi, chien hroc phat tri~n TICK la "thiic dgy sir hlnh thanh, phat tri~n va tirng bttdc hoan thien cac loai thi tnmng theo dinh hll'dng XHCN, d~e biet quan tam dtn cac loai thi truong quan trong nhimg hien chua c6 hoac con so khai nhtt: thi wong lao oong, thi wong chung khoan ..".

C\! th~ trong tung giai OOI;lD, Nghi quytt oa chi r6: giai doan 2001 -2005, Dang ta chu tnrcng "phat triEn thi tnrong vOn va ti~n t~ vdi cac hlnh thirc da dang thich hop, bao g5m h~ thong ngan hang, th~ eht tai chinh phi ngan hang, cong ty bao hi€m, cac quy d~u nr ... nham thu hut cac ngudn v6n trong xii hoi, md rong ngudn von trung va dai han ... Tri~n khai an toan va tung buoc md rong pham vi hoat dong ciia thi tnmng chtrng khoan". Giai doan 2001 - 2010, nhiem vu trong tam la "tao l~p d5ng bo cac ye'"u t6thi tnrong; d6i mdi va nang cao hieu hrc qudn 19 kinh tt ciia nha mrdc; phat tri~n thi truong von va ti~n t~, nha't Ia thi tnrong v6"n trung va dai han, T5 clnrc va v~n hanh an toan, hieu qua thi tnrong chtmg khoan, thi tnrong bao hi~m, tung budc md r(Jng quy mo va pharn vi hoar dong, k~ cii viec thu hut von mrcc ngoai",

Ben canh d6, theo tinh thftn cua Nghi quyet Trung irong IX va Chien Ittqc phat tri€n thi tnrong chirng khoan tdi nam 2010 da duqe Thf nrdng Chinh phil phe duyet, viec phat tri€nTTCK Vi~t nam glin li~n voi nhieu nhiern vu cu th6 trong d6 c6 nhiern vu phat triin TTGDCK thanh sa giao dich chung khoan, xay dung va phat tri€n Trung tam luu ky chimg khoan Vi~t Nam ... Viec phat

56

tri2'n SGDCK eo y nghia nit quan irong tuy nhien eli d6i vui n6 1hl viec X~lY dung va phat trit!n TTLK chirng khoan cling ra't can thie't rho TTeK, trong (16 viec rnd' fong cung ung cac dich V\I he, trq giao dich tren th] tnrong cluing khoan quae gia va quoc te' qua viec thuc hien hill ky va thanh loan chirng khoan qUDe It la met lrong nhirng nhiern vu quan trong dn diroc trien khai thirc hien.

Ngoai ra, d~ tung birdc hQi nhap vao TICK khu vt!e va the gidi, tnrdc het la Vi~t Nam hoi nhap vao thi truong tai chinh khu Vt!c thea ke' hoach hanh dong ASEAN, C1:1 th€ Ia thea noidung tri~n khai ket qua lam viec tai Singapore eua Thf nrong Chinh phil Viet Nam vao thang 312004 va Thoa thuan hop tac, lien ket gitra hai chinh phu Vi~t Nam - Singapore trong cac Iinh vue trong d6 e6 linh vt!e tai chinh VaG thang 12/2004 thi va'n d~ nghien cuu kha nang va phucng an ktt n6i thi wong v6n cua Viet Nam vdi thi tnrong v6n cua Singapore dii du'qc xac dinh va c~n du'qe tri~n khai. Tren co SO' 06, o~ chufn hi cac Qi~u kien c~n thitt cho viec ket n6i thi truong v6n Vi~t Nam va qu6c tt tht viec xay dung va phat tri~n til! truong chtrng khoan Vi~t Nam qua viec phat tri~n. nang ca'p TTGDCK Tp.HCM thanh SO' giao dich clnmg khoan Vi~t Nam, thanh l~p Trung tam Iu'U kY clning khoan o€ phuc V1:1 eho heat dOng giao dich chirng khoan trong va ngoai nu'dc 130 nhiem vu chien hroc.

Tren co sO quan Qi€m, dinh huong cua Bang va Chinh phd v~ xay dung va phat tri~n Trung tam 100 kY chang khoan Vi~t Nam trong giai dean tit nam 2005 n6i chung va boat dong 100 ky, thanh roan chirng khoan qu6e te n6i rieng thi nguyen uk xay dung Trung tam 100 ky chrrng khoan vdi chtrc nang Iu'U ky, dang ky va thanh toan hi! trit chang khoan qu~c te du<;1c xac dinh:

Viec xay dung TTLK phai can ca VaG dinh hudng phat tri6n thi Wong tai chinh n6i chung va TTCK da diroc Nghi quyet Trung irong d<! ra cung nhu chitn lu<;1c phat tri€n TrCK ae'n nam 2010 dii au'qc Thii nrdng Chinh phil phe duyet;

Vi~c xay dung TTLK vdi chirc nang luu ky va thanh toan chiing khoan qu6c te phai dam bao s1,1' v~n hanh eua dinh che' nay phil hop vdi titn trmh hoi nhap cua TTCK Vil$t Nam voi thi tru'ong vGn qu6c te thee cac cam ket hoac nQi dung lam viec giii'a Chlnh phil hoac co quan chirc nang Vi~t Narn voi cac mrdc:

57

~.

Viec xav dirnu TTLK vdi clnrc nan~ luu kv va thanh toan chuue khmf~

• WI'. "-" -- -' -

quoc te phai phu h9P vdi dieu kien phat trien kinh Ie va m6i tn.fe1ng phap

19 ella Vi~l Narn, eo tham khao thong 1~ quoc Ie ve viec xay dung va phar tri€n dinh ehe' nay;

Quy rna hoat Gong clla TTLK ou'<jc phat tri~n va meS rQng tung birdc, tu cung ling cac nghiep V\) don thu~n tdi cac nghiep VI:I mang tinh chuyen mon cao, phu hop vdi sl1 phat tri€n ciia TICK Vi~t Nam va qu6e te trong tung giai doan cting nhu quy mo nrong ung cac t6 chirc ca'u thanh va v~n hanh thi tnrong;

H~ th5ng v~n hanh nghiep vu tai TTLK phai duqc xay dung tren nguyen t§:c la mot h~ thong th5ng nha't eho cac thi tnreng giao dich cac cong C\) khac nhau (thi tnrong clnrng khoan niem yet trong nudc va quoc te', thi tnrong OTC, thi truong giao dich trai phieu ... ), dtt<jc tu d()ng boa c.16ng bo va dap rmg duqc cac tieu chudn qu6c te ISIN v~ clnrng khoan, cac khuyen nghi ciia ISSA trong hoat dong luu ky clning khoan,

2.3.2M6 hlnh t6 chac Trung tim hru kY chdng khoan qu6c t6VietNam 2.3.2.1 H1nh tbtfc sd hi1U:

Doi VQi nhii'ng t6 chuc tai ehinh d~c biet nhu S3 giao dich chimg khoan, Trung tam htu ky chimg khoan, vi~c hra chon va xac dinh hinh th6'c so hiru, mo hlnh hoat dong ra't kh6 vi t5 clute nay vira phai dam bdo vai tro quan ly di~u hanh thi tnrcng, hoat dQng phdi doc l~p, tach bach v~ tai san ella chinh t5 chrrc vdi tai san ella khach hang va dam bao cho thi tnrong chirng khoan v~n hanh an toan, 6n dinh thea dinh hirdng dli dinh, Theo nh6m nghien ctru, hlnh thirc sd hii'u clla TTLK cluing khoan qu6c te nen du<jc xa.y dung thea hinh thuc cong ty trach nhiem hii'u han mot thanh vien chiu su dieu chinh ella Lu~t Doanh nghiep va dudi su quan 19, giam sat ciia Oy ban chtrng khoan Nha nt.tdc - co quan ehu quan true tie'p. Von dieu 1~ 100% ban d~u thuoc Nha mide dirdi hlnh thtrc ehuyi!n giao v5n g6p bang hien v~t 1a gia tri tru s3 va h~ th6ng trang thitt bi v~n hanh h~ th6ng dang ky, tbanh toan bu trir va luu kY chang khoan, MOl khi TTLK hoat dong 6n dinh, hieu qua thl viec nghien ctru chuyen d6i hinh thirc sd hii'u tit mot thanh vien thanh nhieu thanh vien (cong ty e6 ph~n) hie d6 mdi du'<jc xet de'n d~ nghien cuu, Nhln chung, viec thanh l~p TTLK chirng khoan va tirng birdc di~u chinh hlnh thuc sa hii'u nay phil hop vdi thong l~ qu6c tt, tao

58

((1 che l~( chii, u(}c I~p va linh hoa t trong hoar t1(mg cLht Trung tam. da p u'ng nhu call eung ung djch vu da dang ciia cac t5 chirc lien quan va phu hop v(lj cac hinh thue v~n hanh eua cac 16 chirc ea'u rhanh thi tnfong nhu sa giao dich chirng khoan Vi~t Nam va qUDC te, thi tnrong aTC "".

2.3.2.2 Mr5 hinh bost d{jng:

Trung lam hill ky chirng khoan quoc te' la mot 16 chuc cung ung cac dich vu dang ky, hru ky va thanh toan bii trir cho cac chtrng khoan th6ng nhat cho cac thi tnrong giao dich cac cong cu tai chinh khac nhau (J trong mrdc va qu6c te'o Cac chuc nang cu th€ ciia TTLK bao gdm:

T5 chtrc heat d9ng hru ky chirng khoan trong nude va qu6e te'theo mo hinh hru kY mQt dip hon hop;

T5 chrrc hoat dQng bu trir va thanh toan chiing khoan trong mrdc va la 16 chuc trung gian thirc hien tbanh toan cluing khoan qu6c te' eho khach hang; T6 clnrc hoat d¢ng dang ky hru ky va dai Iy chuyen nhirong chung khoan

'A' ,.,,.,

trong mroc va quoe te:

Cung ca'p cac dich vu va thuc hien cac hoat d¢ng lien quan de'n quyen sa htru cua khach hang d6i voi chimg khoan luu ky trong va ngoai niroc. Cung ung cac dich vu c6 lien quan khac,

Tuy theo sl! phat tri€n cua thi tnrong trong tung giai doan, TTLK c6 th€ phat tri€n dich vu dai ly yay va eho vay cluing khoan do cac t6 chirc luu IcY thanh vien tlnrc hien. TTLK se Ia t6 chirc thtrc hien dang ky giao dich bao dam d6i voi chtmg khoan Diem ye't va cac loai cluing khoan khac ne'u cac TCPH e6

A ~

yeu cau.

Nhln chung, h~ thong v~n hanh cac clnrc nang eua TTLK phiH dam bao du<;fc xay dung tren nguyen t~c sau:

• H~ th6ng phai dam bao khii nang hoat d¢ng cac chirc nang dil neu tren cua TTLK thong su6t va an roan tii" cac chu th€ thanh vien cua Trung tam de'n TTLK.

• H~ th6ng v~n hanh chirc nang ciia TTLK tnrdc he't phdi du<;fc ke't n6i va hoat d¢ng nrong thich vdi SGDCK Viet Nam cling nhir vdi cac t6 chirc hill ky va cac t6 chirc lien quan khac tai Viet Nam. Sau d6 la nrong thich vci SGDCK, TTLK quoc 1e' va cac t6 chirc liru ky toan du dUQc chi dinh ke't noi dE giao dich chirng khoan quec te d€ dam biio viec xu ly va hoan tat thanh toan giao dich cua cac thi tnrcng.

59

2.3.2.3 M6 blnb ref chile:

Trung tam luu ky chirng khoan luon c6 su ke't n<)i chat che vdi sa giao dich chung khoan dE thirc hien chrrc nang thanh toan bu trit cac giao dich. Do v~y, SGDCK Vi~t Nam (lLt~c phat tri6n tit TTGDCK Tp.HCM va d~t tai Tp.H6 Chi Minh, do v~y TTLK chirng khoan nen <1tf(jc chon d~t gan SGDCK <l~ thu~n tii;n cho hoat dOng thanh toan cac giao dich ciing nhu phil hop vdi thong l~ qu6c te'o Tuy nhien, hoat dong dang ky, thanh toan bu tnr va btu k:9 chirng khoan khong chi bo hep Ci pham vi dia phirong noi d~ t tru sCi chinh, no con phu thuoc ra't nhieu vao vi tri dia ly cua cac t6 chirc phat hanh, cac cong ty chirng khoan, TVLK va nha d!U nr, do v$.y ngoai tru sd chinh, TTLK con c6 them cac chi nhanh va d'.li ly phu trc tai cac tinh thanh ldn trong cii mrdc d~ nham tie't giam chi phi cho cac chu thE tham gia h~ th6ng hru k:9 do han che v~ m~t dta 19. Ngoai ra, khi TTLK thuc hien hoat dQng hru ky chtmg khoan qu6e te'thl cling c~n d~t cac van phong dai dien tai nhirng nude c6 SODeK ktt n6i vdi Vi~t Nam hoac k9 cac thod thuan hop tac voi cac t5 chtrc luu leY toan c! u Him t5 chtrc hm k9 trung gian Ci mrdc ngoai d~ h6 tro cho hoat dQng hru ky cua TTLK chtrng khoan Vi~t Nam va g6p phdn cUm bao hoat dQng luu ky, thanh toan di~n ra tren thi trucrng chimg khoan trong nuoc va qu6c te' an toan, nhanh chong va thong su6t. v~ nguyen t<1:c, cac hoat dQng dang ky, thanh toan bu trit va htu kY chtrng khoan tit cac chi nhanh, c1~i 1:9, t6 chirc htu k:9 trung gian d~u phdi du~c bao cao va chuy!n v~ h~ thong trung tam tai tru sd chinh dE xii' 19 va c~p nh~t tren co so m¢t hl$ thong qudn 1:9 va v~n hanh th6ng nha't, t~p trung.

Co cfi"u t6 chuc cua TTLK bao gdm ngiroi dung d~u lit Giam <16c, cac Ph6 giam doc giup viec va cac phong ban clnrc nang. TTLK c6 thE phan chia thanh cac phong ban nhu sau: phong dang ky chirng khoan va dai 19 chuyen nlnrcng; phong luu k:9 clnrng khoan; phong thanh roan va bu trir chtrng khoan; phong cong nghe tin hoc; phong hanh chinh nhan su; phong kt roan; phong kho quy; phong nghien ctru va phat triEn ...

60

2.3.3 Cac dieu ki~n dn thitt de Viet Narn diroc tham gia VaG he th6ng htu ky chiing khoan toan coin

Mot khi Vil$t Narn quytt dinh ke't n6i hoar c1Qng giao djch chirng khoa n vdi cac thi tnrong clnmg khoan qn6e te'. dieu nay co nghia 1a cluing ta clang tung buoe mu6n hOi nh~p vao thi tnrong tai chinh the gidi. Khi gia nhGp vao thi Wong chung khoan quoc te, nhiern vu b~t buoc chung ta phai thuc hien do 1il. titn de'n chulin hoa cac tieu chudn v~ chang khoan, phuong thuc hoat dong va dieu hanh TICK dE tung but1c tro thanh thanh vien ella cac hiep hoi, t6 chirc chimg khoan qu6c te' nhu nhom G30 (Group 30). Hiep hQi TICK qu6c te' (ISMA), Hiep hQi dich vu chrrng khoan qu6c te' (ISSA), T5 chirc qu6c te ciia cac Uy ban clnmg khoan (lOS CO), Hiep hOi cac SGDCK hoac TTLK chung khoan qu6c te' ... E>6i vci hoat dong luu ky cluing khoan, dl TILK du<;fc tham gia VaG he thong hru IcY clnrng khoan toan c~u, chang ta e~n phiii nghien ciru va huong cie'n ap dung cac tieu ehuin qudc tt trong hoat dQng cua minh va dap (tng cac dieu kien, 'chuin muc quac te'" rna cac hiep hQi, t5 chirc chimg khoan quO'e te'" quy dinh, c6 nhu v~y he th6ng luu ky chtrng khoan Viet Nam mdi thirc st! hoar dong an toan, hieu qua va c6 do tin nhiem cao d6i vdi cac chf thE trong va ngoai mrdc tham gia vao TICK Viet Nam:

2.3.3.1 Thl/c hi~J1 thea cac khuyen J1ghj cd« ISSA dOl vdi cdc 1TLK chl1ng khoLn:

E>ai voi nhltng nude co TICK da va dang phat triEn, nhtrng khuyen nghi cua cac t5 clnrc, hiep hoi nghe nghiep chtmg khoan c6 y nghia rat quan trong, n6 gitip cho cac SGDCK, TTLK va cac t6 chrrc thanh vien hoat demg hieu qua, khoa hoc hen, gidm thiEu nhilng cUi ro va chi phi trong v~n hanh, bdo ve quyen va IQi Ich clla nha d~u nr cling nhu viec ap dung nhtrng khuyen nghi cilng phu hQP vdi sl}' phat tri~n chung cua thi wong tai chinh tren the gidi. Trong sa nhii'ng t6 chirc qu6c t€ trong Iinh virc chtrng khoan thl Hiep hQi dich vu chirng khoan quae te' (International Securities Services Association - ISSA) la mot t6 chirc co uy tin trong viec nghien ctiu va a8 xu!t cac giai phap phat tri~n TrCK. Cac khuyen nghi cua ISSA ail du(je dira ra thao lu~n va tham khao y kie'n ciia ciia Uy ban cac ngan hang thanh toan quae te (the BIS Committee) ve h~ thang thanh toan bu trir; Ngan hang trung irong Chau Au, Lien doan quae te' eua cac SCi giao dich chirng khoan FIBV, Hiep hQi thi tnrong chirng khoan qu6e te ISMA ... tnroc khi dira vao ap dung tai cac mrdc. Nhi~u mroc Ci

61

Chau .t nhu Singapore, Thai Lan, Han quoc, Nh~tb<ln va Chau au ... 05 nghien ciiu ap dung khuyen nghi, (tieu chinh hoar a(mg thanh roan bu tflY va trung tfun JU"U k,r chung khoan .... Sau dav Ut mot s6 khuven nchi ISSA nam 2000 trona

.,I "'" ,.I. J...... • _

quan 19, hoar dong thanh roan bu tru va v~n hanh ciia trung tarn hru ky chirng khoan, k5' thuat cong nghe ... rna Vi~t Nam can nghien CUll va irng dung vao aieu kien thuc Ie ciia minh nhu:

a) Ve' mIt qudn If. diea hanh:

Cac trung tam hru ky clnrng khoan phai chiu trach nhiem chinh doi vci khach hang va cac t6 chirc luu leY thanh vien su dung hc$ tb6ng ciia trung tam. H~ th6'ng phai dam bao thuc hien va xU' ly nghiep V\1 hi~u qua vdi chi phi tha'p tren chinh sach chung la "nguCfi sit dung tra ti~n". Cac dich vu nen ducjc a'n dinh vdi rmrc gia hop ly (Khuy€nnghi 1).

Tuy mlli mrdc rna mo hlnh quan 19 ciia trung Him 100 k9 chang khoan se khac nhau vci nhii'ng d~c tnmg rieng, E>6'i vdi Vic$t Nam, clning ta nen lua chon hlnh thItc TTLK III mot cong ty trach nhiem htru han 1 thanh vien vdi v6'n han d~u do mot t6 chirc ca'p (Nha nude ho~c SGDCK ... ). Tren co sd d~ xua't mo hlnh hoat d{;ng cua TTLK, cac nguyen t~c di~u hanh, quan 19 nen dam bao thirc hien:

Vi~c quan ly nen dam bao tinh minh bach, d6'i xii' cong bhng va thich hQP d6'i vdi cac t6 chirc tham gia h~ th6'ng. Phai cong b6' thong tin d~y du cho nguCfi str dung h~ th6ng.

Vi~c sii' dung h~ th6ng nen md rQng va ke't n6i vdi cac t6 clnrc 100 ky chtrng khoan khac tren co sd khong c6 su phan biet d6i xU'.

Du la mQt phap nhan dQc I~p hay mot t6 chirc hoat dong d~c biet thl nen thirc hien quan 19" va ki~m soat t~p the.

Co sd v~t chat ky thu~t phai dam bao ho tro va dap tmg yeu cau dich vu ciia cac thanh vien tham gia cho dii d6 III ca "nhan hay t6 chirc va trong nude hay mrdc ngoai.

b) Ve' kj lhu~t cong ngh~, qua trinh xU'lj:

Trung tam luu leY cluing khoan phdi eho phep lua chon khi truy c~p h~ thong tren co sO" urong tac vdi nhau. H~ th6ng nen t6i da hoa kha nang eung ung rna khong c6bat ky s1,l" giam sut dich V\1 nao va phdi dam bao kha nang du phong de khoi phuc heat d¢ng trong thai gian ng~n va hop ly nha't ciia mlli ngay heat.dong (KhuyeD nghi 2).

62

Hu lang ky Ihu(11 ciia th] In(Ong se dn pha i thich hop vdi:

• SII (ria tanz khoi IlIdng hans hoa va bien dtm!! tren cac thi tnrone.

~~ - .~ - ...... ~-

• Slf loan du hoa ciia hoat d<)ng ~t~u til.

• SI! bung n5 eiia mang hrdi thong tin di~n ti'i nhu cac sa giao dich chirng khoan ao.

• Yeu du thanh toan ti~n va chimg khoan dung han vdi uQt thanh loan da phuong trong ngay dtfQc thuc hien nhanh ch6ng hoac dung thai gian.

• Yell c~u qua trlnh xi'i 19 cua h~ thong phili linh hoat cho phep chuyen giao chimg khoan va ti~n d&ng thai. ca doi vdi nhtrng t6 clnrc hru k9 trong nudc va qu6c t€.

Cong nghe chang khoan toan du ciia qudc gia phai nap irng dUQc yeu du v~ thanh toan nhanh chong, hieu qua bang viec gia nh~p va ap dung quy trlnh rna s6 clnrng khoan quoc t6 (ISO 6166) va ap dung tieu ehu~n ISO 15022 th6ng nh't tren co sa cac chuin rmrc cho ttt cil cac thong tin v~ chtmg khoan. Cong nghe nen tim ki6m co hQi dE gidi thieu minh la mQt chang khoan toan c~u va tim cac d6i tac nrong irng qua ap dung phirong phap nh$n dang chtrng khoan (BIC-ISO 9362) dE phat triEn hon nna qua trlnh xli' 15'. f)i~u nay co nghla 13. ITLK nen ap dung tieu chu~n ISIN ma sO' chang khoan quac t6 cting nhir cac thanh vien clla thi tnrong c~n ke"t nai di~n tli' vdi nhau (KhuYeD ngbi 3).

Thong tin thi tnrong dn phai nhanh, chlnh xac va tin c~y. H~ thong htu gifT dfT lieu t1! dQng cho phep truy c~p th!ng. Sau day la mQl s6 yeu du Vi~t N am chung ta cin nghien ciru d~ (fng dung:

• Thtrc hien cac tieu chu~n can ban toan du, bao g&m vi~c sit dung rna nhan dang chung khoan va cac loai nrong tu.

• Bam bdo an toan va tieu chuin hoa viec thong tin tren rnang dE cac h~ thong dUQc phep truy nh~p tnrc tiep. Cac irng dung va chuang trinh nen dUQc cau true theo each cac ph~n mern cong ngh~ chudn dU9C thie"t k6 thea htrdng rno, thuan tien, d@ tich hop va sir dung,

• Loai bo viec sii' dung cac giao thirc kh6ng dn thi6t, d~c bier gii1a cac Trung tam btu Icy chirng khoan va cac thanh vien true ti~p cua cluing,

63

c) TIllie bien fbi truune rlutn!! ntui]:

.. . . . .... ~

I'v1oi TTCK phai c6 nhirng quy dinh ro rang (1e bao vt;: nha (1j u nr thong

qua cac thanh vien ltru ky kh{)i nhtrng rui ro ve tai chinh trong tnnmg hop that bai trong thanh wan va dam bao cac cong ty niern ye't <tlf<;1c yeu ell u tuan Ihu cac quy dinh, chinh sach ve quan 1y cong ty, chuyen giao cac quyen lQi kinh te va thirc hi~n cac quyen cua e6 dong (Khuyen nghj 4). Qua cac nhu du kinh tt eua cac qu6e gia, thuc te'da chl ra c6 mot sO' cac

nguyen t~c cho phep viec thuc hien thanh toan, bu trir hieu qua va cong bang. £)i~u nay he, tro cho kha nang thanh toan ti~n va chang khoan va qua trinh xu 19 hoat dQng rnQt each ch~c chdn, Chung ta dn nghien ctru ae'n viec thuc hien sao eho:

• Vi~e vay va eho vay chirng khoan nen dlfc;fc phep tl1 do thuc hien de <tam bao viec thanh toan dung han cho t[t cii cac giao dich tren thi tnrong.

• Qua trlnh xU' 19 ro rang. minh bach ete dam bao moi ngu'oi so httu chang khoan c6 th~ nh~n du'(jc tilt cii cac quyen lien quan phat sinh til' chimg khoan he dang n~m giir.

• Thi tnrong nen c6 nhii'ng quy dinh ro rang theo et6 chi dinh thci gian thirc hien c6 the chap nh~n du'(jc a! thong tin ae'n ngu'Cfi a~u tu m9t each chinh xac, kip th(Ji va nhanh Dhat. Nhirng thong tin nhu hQP dai hQi c6 aong, each tlnrc thanh toan c6 tirc hoac lai. cac sf! kien ella cong ty ...

d) Giim nii TO {TOng thanh toin:

Rui ro trong thanh toan c6 the Ia nii IO v~ v6n khi chi c6 1 ben thanh toan giao dich, N6 cling c6 th~ 1a nii ro thi tI11C1ng noi rna mQt giao dich phai bi thay the'do mQt ben khong c6 kha nang thanh toan thea yeu du thanh toano Hoac n6 e6 thS la riii ro hoat o9ng khi rna giaodich khong au'<;1c holm thanh vao ngay a'n dinh do ket qua cua viec mot ben mat khii nang thanh toan can ell' theo hop d&ng ...

Nhirng nii ro chinh trong cac t6 chirc hru leY chirng khoan nen diroc giarn thiSu bhng 5 bien phap sau day: (KhUYeD nghj 5)

• Thuc hien viec thirc chuydn giao clnrng khoan d6ng thci voi thanh

, .;,

toan tien;

64

• Chap thuan ngay giao dich v{ii mOl chu kS' thanh roan theo hinh lh(I'L: kh6ng Him gia tang nli ro hO~H (1{>ng;

• Giarn thi€u nhtmg ap lire vt: ti~n va kha nang thanh loan bhng each cho phep cho vay, vay chimg khoan, md rong d6i nrong ky quy, sa dung mua lai repos va bien phap bu till thich hop;

• B~t buoc thanh loan (lay au;

• Thiet l~p cac bien phap tlnrc hien bAt buoc khdp lc$nh, biI Hit va thanh toano

e) KCt n61 thi truflng:

Vic$c t~p trung cac hc$ thong chimg khoan, bao g6m cac giao dich chung khoan trong mroc va quoc te' nen du'Qc khuyen khich CI noi riii ro trong heat dong du<;1c loai bo, giam thi€u chi phi va lam tang hieu qua cua thi tnrong (Khuyc'iJ Delli 6).

Sau met thai gian, so hrong cac t6 chrrc hru Icy chtrng khoan gia tang dang k~. Hc$ thdng cfia cac t6 chrrc luu ky c6 nhieu chtrc nang v~n hanh song song. Nhi~u thong di~p chung va tieu chuin thirc hien cua thi tnmng se phat trian va gia tang co sa ha t~ng toan c~u ga'p doi. Cac thi tnrcng luon doi hoi rtii ro tha'p, chi phi tha'p va cac hc$ thong phai manh, Chung dUQc t~p trung quan tam a viec dap irng du va tang nhieu I~n. Nguoi ta cung nh~n ra rhng ngay ca hc$ thong ddn trong khu V1!c cung se ma't vai nam de xay dung va phat triSn. NhiTng cuec canh tranh se luon luon dU'Qc d~t ra va cac t6 chtrc toan e~u 'don Ie se khong the eha'p nh~n tham gia th] tnrong,

Chung ta nen xem xet cac yeu c~u du<;1c khuyen nghi nhu:

• Vic$c ket n6i gitra cac hc$ th6ng giao dich, khdp Ic$nhl xac nhan lc$nh va hc$ th6ng thanh toan bu tri't qua cac cong cu.

• Viec ket noi giii'a cac hc$ thong thanh toan bu trir va hc$ thong thanh toan ti~n RTGS dic$n tll'.

• Vic$c ket n6i giira cac thi tnrcng trong nude vdi IDl,lC tieu Ia gidi thieu viec khong eon nii ro Dua a6i vdi cac thi tnrong trong va ngoai nude.

M1Jc tieu ctl« bost dpDg Day la nhJm:

+ Cai thien tinh thanh khoan ciia thi truong, d~c biet la khi c6 sl! chuyen giao thanh toan dting thoi han.

+ Cai thien chit IUQng va gia tri ella dfi' lieu bang viec cho phep h<;: thong ddn truy nhap qua he th6ng giao dich de thanh toan, vdi viec rnCl rQng co sCI du

65

li~u phil hop vdi cac ben tham gia khac nhau su()t moi chu ky thanh toan giao dich.

+ Giarn chi phi <l~u nr qua cac cong Cl,I va cac th] trtfong bang viec quy (ljnh cho tung thanh vien tham gia,

f) Bdo v~ nha diu tu:

Nha <1~u ttl' rnroc ngoai vdi viec tuan thli luat va cac quy dinh ciia quuc gia rna ho diu t11' 1a mot trong so cac doi nrong cac nha lam lu~t hudng d€n. Ngircc lai, nhirng nha d§u nr nude ngoai nay d11'Qc d6i xU bmh (ting nhu nhii'ng nha d§u nr trong mroc, d~c biet la cac quyen ItJi cua ho v~ lc;fi ich eua c6 dong va nhii'ng u'U dai v~ thue' ... (KhuyCiJ nghj 7).

He thong cac trung Him hru kY chirng khoan la nhtrng t6 chirc c6 nhieu quy~n nang so vdi nhtrng t5 chirc den Ie tai cac mrdc. HQ c6 nghIa vu mang tinh dao (lac Hi dam bao d6i xU' cong bhng d6i vdi nhimg ngtt?1i tham gia sit dung h~ th5ng tren thi tnrong. f)5i xti' cong bang co nghla Ia khong cho cac d5i nmng dii trong va ngoai mrdc Vll'c;ft qua cac quy dinh, Nha (t£u nr c~n nh~n thuc rAng:

• Cac chinh sach nQi dia a m6i thi tnmng se doi hoi nhi1ng nha di u nr trong va ngoai mrdc ton trong va thuc hien nhtrng noi dung va tinh thin ciia luat phap, nguyen ~c va quy dinh eiia nUde S6 tai,

• Ta't ca cac ben tham gia qua trmh thanh toan va btl trit mong dc;fi va tim kie'm su d6i xit congb~ng nhu nhii'ng nhad~u nr trong mrdc trong timg thi tnrong noi dia.

g) Vl m!t pbdp If:

Cac be> lu~t va quy dinh clla qu5c gia nen bao dam la tai san ciia khach hang dUc;fc quan Iy tach biet vdi tai san ella chinh thanh vien 1u'U ky va khong du'c;fC sit dung tai san cua khach hang luu ky trong tnrong hop TVLK pha san ho~c g~p phdi nhtrng s~ kien tuong nr, I)~ rai thien hon mra viec bao v~ nha d~u t11', nhii'ng nha lam lu~t va quan ly thi tnrong nen thirc hien: (Khuyen nghi 8)

• Dam bao s\1' ra rang trong viec ap dung lu~t d6i vdi nhii'ng giao dich qu6e te', xuyen qu6c gia.

• TIm kiem nhii'ng thoa thuan quae t€ v~ xac dinh khung phap ly giiii quyet tranh chap va phat trong giao dich chirng khoan.

66

• D~tm bao rhng lu~t quoc gia hoan toa n bao \"<; quyen (Vi cua ngLfi'5i Mill Ill. ngu'oi thu hming.

• Mi'J r(lng hl~l chtrng khoan trong viec vira dam bao quyen ciia hen nMn cam eo va bao v~ tai san ciia khach bang hill ky trong cac h<$ thong chilng khoan.

Tren co sa nhirng khuyen nghi cua ISSA va kinh nghiern hoat <lOng (;ua cac mrdc, chiing ta c~n nghien ciru, hoc t~p kinh nghiern va t1'ng dung e6 chon IQc vao TICK Vi<$t Nam n6i chung va h~ thong htu. leY n6i rieng a~ eho thi truong hoat oQng hieu qua. an toan va bao v~ quyen lqi hop phap cda cac ehu the tham gia thi tnrong.

2.3.3.2 Cac khuydD ngbi cbo hQ thdDg thanh todn chUng khoan va bost o9ng 1u'U kf cua rd chllc qudi: td' cac Uy ban chllng khoLn (IOSCO)

C6 th~ noi, cac h~ th6ng thanh toan chtmg khoan (SSSs) la thanh ph!n quan trong thie't ye'u cila co sd ha t~ng cua cac thi tnrong tai chinh toan c~u. Nhilng nam g!n oay, kh6i hrong giao dich va thanh toan dat d mac eao, khi cac thi tnrong chiing khoan oa trd thanh kenh huy dQng von quan trong gia tang dang kE cho cac quy va dinh che' trung gian giii'a cac ben yay va cho yay va khi cac nha (t~u tu qudn Iy cac danh muc d!u nr cfia ho ngay cang linh hoat hon va cling vi cac chi phi giao dich (tli<.1c gidm xu6ng. Khoi hrong cac giao dich va thanh toan chirng khoan qu6e te' da gia tang (t~c bi~t nhanh eh6ng, 06 phan anh mQt h~ thong thong nhat gia tang cua cac thi tnmng toan c~u. Tuy nhien, nlnroc di~m trong cac h~ th6ng thanh roan chtrng khoan c6 the la ngudn eua h~ th6ng lam xao trQn cac thi tnrong chtrng khoan va d6i vdi cac h~ thong bu tri't va thanh toan cluing khoan, ti~n khac, vin de v~ tai chinh hoac hoar oQng dieu hanh ciia bert IcY t6 chirc nao cling c6 th~ thE hi~n chrrc nang bi loi trong qua trinh thanh toan hoac chil ye'u do ngiroi sii dung chinh ciia SSS c6 thE dang phdi chiu ap hrc v~ thanh toan hoac thieu hut tin dung ciia cac thanh vien khac. Bat Cll su sup d5 nao ciia qua trmh thanh toan chtrng khoan cling c6 the la ti~m nang Jam anh hUdng dEn mQt trong nhfi'ng h~ th6ng thanh toan do SSS v~n hanh hoac SSS chuy~n sang sir dung h~ th6ng dl! phong. Tren TTeK, thi tnrong v5n phlJ thuoc rolt nhieu vao 51! bao m~t trong viec dam bao tinh an toan, tin e~y cua sir s~p xEp thanh toan; nha (t~u tu se khong san long giao dich

67

neu ho I,,:{) bal ky Sl{ nghi ng?f nan lien quan <lEn viec giao dich se khong <ltre}!: ban clam thanh loan.

Doi y(jj khu vue nha nude, cac co quan fin dinh tieu ehu~n quO'c te lien quan la Uy ban ve cac h~ thong thanh loan bu trir chirng khoan va lien (CPSS) cua cac ngan hang trung irong thuoc nhorn 10 quoe gia va t6 clnrc quf)e te' cua cac Uy ban chirng khoan (10SCO). CPSS va Uy ban ky thu~( ella 10SCO ua thao luan va di den viec kY hiep ttdc ve hop tac phat tri~n cac khuyen nghi rndi ve SSS tren co sa dam bao hoat a¢ng tai chinh quae te 6n dinh, giam nii ro, tang ctmng tinh hieu qua va eung ca"p cac bien phap an toan thich hQP cho cac nha a~u nr tren TTCK. Cac khuyen nghi nay da dira ra nhtrng yeu du co ban va t6i thi~u rna cac he th6ng thanh toan chtrng khoan c~n phai nap ll'ng va

.. thuc hi~n t6t nha't. N6 co kha nang dam nh~n vi~c thanh toan eho ea cac giao dich trong mrdc va qudc te qua cac h~ th6ng thanh toan rieng Ie va ke't n6i giira cac h~ thang nay vdi nhau.

Sau day la m¢t s6 khuyen nghi ve khung phap ly, nii ro tnroc va khi thanh roan, rui ro trong hoar aQng, nii ro trong htu ky chirng khoan va cac va'n de khac lien quan de'n hoat dQng cua Trung tam luu ky, t6 clnrc luu IcY clnrng khoan ... chiing ta dn nghien ctru d~ ung dung vao hoa t dong thtrc te cua Trung tam luu ky cluing khoan Viet Nam nhir:

a) vl khung phap If: cac he th6ng thanh toan chung khoan nen du'qc thitt l~p thich hop, co sd phap 19 ro rang va minh bach dua tren cac dao lu~t lien quan.

Cac hI) lu~t, quy <l!nh, nguyen t~c va quy trlnh thll tuc dieu chinh hoat dQng cna SSS nen dtt<jc xay dung r5 rang, d~ hi~u, chat che, mach lac va khong mo h5. No phdi dtt<jc ph5 bien ra cong cluing va de'n dtt<;fc vdi cac Thanh vien sa dung he thO"ng. H~ thO"ng phap 19 phai xac dinh du<;1c cac m6i quan he, cac quyen, nghia Vl,1 va lei ich cua nhtrng ngu'C1i t5 clnrc di~u hanh, cac thanh vien va khach hang cua ho .:

Cu th~ doi voi h~ thong die giao dich quoc te du'<;1c ket noi giua cac So giao dich cluing khoan hoac cac thanh vien dai dien tir xa vdi nhau, cac nguyen lAc quan 1:9 h~ thong nen chi ra mQt each ro rang lu~t va cac van ban phap quy di~u ehinh va ap dung (j khia canh lttu ky va thanh toan giao dich chirng khoan. HI$ thong giao dich chirng khoan quae te e6 th6 phai <l5i rna t vdi nhtrng xung <191 v~ cac v5n d~ phap ly, lu~t phap khi e6 s1/ khac nhau v~ quyen

68

han V~l nhiern vu lU(11 dinh cua de co quan hanh phap V~l (lieu nay lien quail den nhuns loi ich tiem nang cua nuuoi su dune he th6ng. Trona tun!! tnton!!

;=. -.... - .-. '-' ......, -- "'-

hop cu tht;, m6i xung (1(>1 ve quyen va nhiem V~I ciia co quan hanh phap \'a de

nguyen tAe phap 19 nen dU9C cu thE b~ng cac tieu chi xac dinh lu~t phap ap dung d6i vci h~ thong. Tren co sa d6, nhtrng nha qmtn 19 h~ th6ng va cac thanh vien nen quan tam, du lieu nhirng xung dOt vt; cac van d~ phap 1)1 khi xay dung cac nguyen tAc eho h~ thong va s\f chon )u~t dE quan 19, ai~u hanh h~ th6ng va di~u ehinh cac moi quan h~ giii'a cac thanh vien trong h~ th6ng. Nhln chung, cac co quan l~p phap va hanh phap nen tim kiem co hQi dfiy manh Iu~t quec gia va cac chinh sach cong nham h6 tro eho cac khuyen nghi eho h~ thdng SSS va cac thod thuan lien quan ciia lOSCO.

b) Ve'x;icnhpn giao dich va esc chu kj thanh tosn:

Vi~c xac nhan cac giao dich giila cac thanh vien tnrc titp ciia thi tnrong nen thuc hien ngay khi giao dich du'<;1c thuc hien nhung khong cham hen ngay giao dich (T +0). Khi xac nhan giao dich hdi cac thanh vien gian tiep ella thi trutmg (nhu la cac nha d~u nr c6 t5 chiic) ducje yeu e~u, n6 cung phai du<;1e thuc hien ngay khi giao dich thirc hien, co the Ia T +0 nhung khong cham hon T+l.

Chu ky thanh toan dU'<;1c ta't ca cac TICK quan tam va cha'p nhan, Budc cuoi cung clla ehu ky thanh toan nen thuc hien khong qua ngay T +3. Cac I<;1i nhudn va chi phi ella mQt ehu ky thanh toan ngAn hen ngay T+3 nen aUQc danh gia va xet de"n. Hien nay, ehu ky thanh toan T +3 dU<;1e eoi la tieu chuan thanh toan teli thiEu rna cac TICK dn d<;1.t ducjc. Vi~e giarn thoi gian thanh toan cung c6 nghia la giam du'<;1e cac chi phi nhung phai dam bdo khong c6 nii roo f)i~u nay d~c biet dung va diroc ap dung d' nhilng thi tnrong cho hoat dQng giao dich xuyen qu6e gia (quec te') do co s\!' chenh l~eh v~ rmii gio va cac ngay nghi quoc gia. Tuy nhien, viec rut ngAn chu ky thanh toan nay cting se lam eho thci gian xac nh~n giao dich bi han ehe va buoc cac qu6c gia phai nang ea'p h~ thong thanh toan moi e6 th~ dap irng dUQc.

c) Luu kf cluing khosn tip trung: cac clurng khoan nen ol1<;1c ba't dt)ng hoa boac phi v~t eha't va chuyen sang hlnh thirc but toan ghi s6 tai cac TTLK () rmrc t6i da hoa ne"u e6 thG.

Viec phi v~t cha't cluing chi chimg khoan va chuyen chung sang hlnh thirc but toan ghi s6 d' TTLK se giarn diroc cac khodn chi phi lien quan den cac ehu

69

ky thanh roan va luu giff chung khoan. Vdi vice giam chi phi vaeai thien toe (lQ va hieu qua ciia hoat (1(>ng thanh toan giao dich, viec thanh toan b~l1g but toan ghi s6 con h6 trtJ eho st! phat tri€n cila cac thi trucJng eho yay chiing khoan bao g6m cac thi tnrcng cho cac hop dong mua lai, lam tang tinh thanh khoan ella cac TICK. Ben canh d6, viec thuc hien nay se guip chiing ta giam bot ho;}c loai bo nhii'ng fl1i ro xac dinh tnrdc nhu chung chi cluing khoan bi mat cap hoac tieu hiiy. Ngoai ra, doi vdi viec kEt n6i xuyen qu6c gia trong hoat oQng giao dich va luu ky clnrng khoan gina cac TTLK chiing khoan thi viec phi v~t chat cmrng khoan dem lai nhtmg thu~n IQi dang kG trong viec thanh wan giao dich va chuy~n giao clnrng khoan.

d) Chuyln giao d6'ng thai vdi thanh toea (DVP): cac h~ tho'ng thanh toan chang knoan nen co' gAng loai bo nhiing riii ro chinh bang viec ket noi nhii'ng chuy~n giao chang khoan vdi thanh loan ti~n sao cho dam baa thirc hien ultQc vi~c ehuy~n giao chtrng khoan dong thai vdi thanh loan ti~n.

e) Sv tin cpy cds host d{5ng dliu bsnh:

Cac ngudn nli ro hoat dong ngay rang gia tang trong qua trlnh thuc hien thanh toan va bii trir, do v~y cluing nen dltQc nhan dang va giam thiGu viec phat triGn cac he tho'ng thich hop, tang cirong ki~m soat va cai tiEn quy trinh thii tuc, Cac he tho'ng nen dam bao an toan, e6 uQ tin e~y cao, tuong thich va co thS rna f(lng, nang cap. Cac ke" hoach du phong va khcl nang hru trU, sao hru (backup) dll lieu ciing nen dtJ'Qc a~t ra va chu~n bi d6 cho phep khai phuc hoat dong kip thoi va dam bao hoan tat qua trmh thanh toano

Riii ro h~ tho'ng lit riii ro rna n6 lam khiem khuyet, phat sinh su co' trong cac h~ tho'ng thong tin hoac cac thie"t bi ki€m scat nQi bo, 16i cua con ngU'<1i hoac nhirng tha't bai trong quan ly,-di~u hanh '" se la ket qua cua nhirng t6n that, thiet hai khong mong dQi. Khi cac h~ thdng thanh toan, bu trir ngay cang phat tri€n, hien dai hoa va phu thuec mot each dang k€ vao cac h~ thdng ky thuat, thong tin thi dO tin c~y ciia nhtrng h~ thong nay la mot yeu to'then chat trong nli ro hoat d9ng.

f) Cac bi~n phap baa y~ chung khosn cua kiuicb hang:

Vi~c thirc hien cac quyen do'i vdi nhtrng chung khoan n~m gill cua ngirci d£u 1\I' a t6 chrrc luu ky nen thue 15 chric hru ky thuc hien tren tai khoan va cac thu tuc hru giii' an 103.n nh~m bao v~ chirng khoan ciia minh. Day III di~u dn •

70

thier rna etc cluing khoan cua khach hang can t1UljC bao vG" dua tren t1E ngh] ciia cac khach hang ciia t6 chirc hru ky,

Riii TO htu k5' lit nii ro v~ mfft chting khoa n dang nil: m gift d tf) chiic hru k)' chi dinh do 16 chtrc hru ky khong tra du'Qc no, so suat, lam dung tai san, gian ]~n, quan ly dieu hanh kern hoac luu giu s6 sach chung til' khong day uu ... Do vay, die ttS chuc 100 ky nen thuc hien cac quy trlnh a~ dam bao la-r d lai san ciia khach hang dUQc phan anh dung tren cac tai khoan thich hop va htu gill an toano

Ngoai ra, dai vdi viec niim gitr chirng khoan quae te thi thmmg lien quan den nhieu t6 chtrc trung gian thuc hien viec liru Icy, nha d~u ttl' co t6 chirc c6 th~ gui chtrng khoan cua mlnh qua mot t6 chtrc hill ky toan cau hoac tai t5 clnrc htu kg phu trong mrdc la thanh vien ella TTLK trong mrdc. Hoac la cac cong ty chimg khoan moi gidi, kinh doanh chimg khoan c6 th~ hru ky chring khoan tai TTLK trong mrdc hoac t6 chirc hru ky quae te tren co sd viec n~m gill chirng khoan nay phai dUQe ket n6i qu6c te qua TILK boac t6 chirc luu kg trong mrdc. Nhu vay, khi viec hill kg va thanh toan chirng khoan eho cac giao dich chtrng khoan qu6c te cho khach hang phai qua nhieu t6 chrtc trung gian thi cac t6 chuc htu kg, TTLK trong mrdc c6 trach nhiern tnrc tiep trong viec bao v~ loi Ich va tai san eho khach hang.

g) Cec tieu ehuln va quy trinb thong tin:

Cac h~ th6ng thanh toan chang khoan nen su dung hoac nrcng thich voi cac tieu chuin va quy trinh thong tin lien lac qu6c te d~ t6i da hoa hieu qua thanh toan eho cac giao dich clnrng khoan qu6c teo Kha nang cjia cac thanh vien trong viec thong tin nhanh chong, tin c~y, chinh xac Ia tam di~md~ dat du'~c hieu qua va thanh cong trong cac giao cich chang khoan trong mroc va qu6c te'o Vi v~y. cac h~ th6ng thanh toan chung khoan nen ap dung cac lieu chuin. quy trinh thong tin quoc te lien quan nhu quy trinh thong di~p chang khoan qu6e te' (ISO 15022), quy trinh danh 56 quoc te (ISO 6166), quy trmh nh~n dang chting khoan ... Cac quoc gia e6 TTCK mdi phat tri~n nen nghien ciru va ap dung cac tieu chufn qu6c t8'" nay vao h~ thong thanh toan trong nude ciia minh d€ nrong thich va phil hop voi stf phat tri~n chung cua the gioi,

71

2.3.4 Cac gi<ii phap xay dung hi;: thong h.tu ky cluing khoan toan cau tai Viet Nam

Tren con (lll'ang Vi~t Narn hQi nh~p vao n<!n kinh te khu vl/e va the giui, viec thu hut von dau nr nude ngoai qua cac kenh huy dong la mot trong nhirng nhiern vu chien lucc. Trong d6, niern yet chirng khoan ra nude ngoai de goi v6n qu6c te, d&u nr trong nude ra cac th] trll'ong v6n nude ngoai, va ngudc lai tiep nhan dau to' eua mroc ngoai vao thi lrtt(lng v6n trong mrdc, niem yet cheo chrrng khoan gitra cac SGDCK dong vai tro quan trong va gop phan to Ion eho vi~c dap irng nhu du von va nhu du <1au nr trong mroc khi rna cac ngudn lire va co hc)i da u tu' trong nude khong <1u <1~ thoa man.

Nhtrng ye'u to' g6p phan giup cho hoat dc)ng thu hut v6n qua thi tnrcng chang khoan Vi~t Nam hieu qua, an toan va minh bach d6 la cac yeu t6thuQc thuCJng tang kitn true nhu dinh hirdng, co Sd pha p ly, chinh sach, cac t6 clnrc trung gian ... va ha tang co sd nhu cac h~ thong giao dich, giam sat thi tnrong, cong bo thong tin va h~ th6ng luu ky va thanh toan chirng khoan. Trong pham vi <1~ tai, cbung toi chi di sau vao nQi dung xay dtrng h~ th6ng hru kY chirng khoan toan cau. H~ th6ng luu ky chimg khoan toan cau dttQc thiet I~p tren co Sd hoat dc)ng giao dich chirng khoan quoc te' hoac xuyen qu6c gia dttQc thuc hien, f)i~u nay e6 nghia la c6 st! ke't n6i trong hoat dQng giao dich giira cac SGDCK vdi nhau hoac khung phap ly Vi~t Nam cho phep nha dau nr trong mroc do'Qe phep tham gia giao dich d' thi tr\t(lng nttde ngoai va ngiroc lai nha dau nr mrdc ngoai dau tu VaG .TTCK trong mrdc tren co s<'1tuan thea cac nguyen td:c d~t lenh giao dich ttt xa va thong qua cac cong ty chang khoan, t6 chirc luu kY clnrng khoan trong nude va toan cau lam trung gian. VI v~y. d€ e6 th€ xay dung va phat tri€n h~ thong hru ky chirng khoan qu6c te tai Vi~t Nam mot each toan dien, dong be) va nrong thich vdi cac h~ th6ng khac cua qu6e gia va phil hQP vdi quoe te, cluing ta dn phai nghien crru va <1~ xua"t nhtrng giai phap nhu giai phap ve khung phap 19 tren co sd xay dung lu~t va cac van ban lu~t oi~u chinh; giai phap ve cong nghe thong tin vdi nhirng ehuan rmrc va yeo du <1O'i vdi h~ th6ng d~ dam bao v~n hanh an toan va dap t1'ng yeu cao cao va phtrc tap cua thi tnrcng va ngu'oi sa dung; giai phap sa dung cac tieu chudn quoe te' ISIN v~ rna s5 clnrng khoan va trao d5i cac thong di~p chimg khoan xuyen quoc gia, cac tieu chudn ve quan 1y chring khoan [SO ... ; giai phap ve ky thuat nghiep V1J vdi nhtrng thao tac nghiep VI,! thuc hien cac dich V\1 ti~n ich va

72

an toan cho kluich him!!' va 16 trrnh thuc hien ue tren co so (16 d> nhl"(IH! bu'oc

-' . . - . -

chuan bi n~ cd sd v~t chat ky thuat, cong nghe , nhan hie, (tao tao '" dn thiet. 2.3.4.1 GMi ph;fp vi khung phep ljr.

Qua hon 4 nam ra doi va hoat d{mg, TTCK Viet Narn oa danh da'u mot birdc ngoac dang k€ cho su phat trien cua thi tnrong tai chinh va da phan nao kh~ng dinh vi tri va vai tro cila minh 13 mot kenh huy o(>ng von trung va dai han d~y tiem nang cho nen kinh te eiia (lfft nude. Tuy v{iy, cung vdi sl! ra doi ciia TICK thi h~ th6ng phap 19 song hanh d~ dieu chinh thi tnrong v~n chua dUQc xay dung ngang tam va chua dap irng dUQc Sll phat tri~n ciia thi truong, Cac van ban phap quy dieu chinh ve chang khoan va TICK chi moi dung lai a hinh thirc Nghi dinh ciia Chfnh phil va mQt so' cac Thong nr, Quye't dinh do B<) chrrc nang ban hanh, C6 th~ n6i, h~ th6ng phap lu{it ve chimg khoan va TTCK hien nay ciia ta thieu d6ng bQ. khong bao quat, chua 5n dinh va c6 hieu lire phap 19 khong cao, chua c6 Lu{it chirng khoan di tao moi tnmng phap 19 day dii, an dinh de f.1ieu chinh moi hoat dQng tren TICK phil hop vdi dieu kien thuc te hien nay va phil hop vdi dinh huang, chie'n lUQc phat triin TTCK Vi~t Nam trong dieu kien hi)i nh~p kinh te' quae t6. Ben canh Luat chirng khoan dang oUQc xay dung dUQc coi la lu~t chuyen nganh, Ia van ban phap quy cao nhfft dieu chinh tnrc tie'p toan bi) hoat dong lien quan de'n chung khoan va TTCK thi con c6 cac van banphap lu~t khac cung f.1ieu chinh nhuBQ Luat Dan sll (narn 1995), Luat Doanh nghiep (nam 1996), Lu~t dau tu nude ngoai tai Vi~t Nam (1996) '" Nhin chung, cac van ban phap lu~t n6i tren bircc d~u c.la tao f.1uQc khung phap 1y g6p ph!n x§.y dung va phat triln TICK trong thoi gian qua. Tuy nhien, do su phat trien ciia n~n kinh te' n6i chung va TICK Vi~t Nam noi rieng, tbuc hien chie'n liroc phat tri€n TICK de'n narn 2010 va tung birdc Vi~t Nam gia nhap vito moi tnrong va cac t6 chirc qu6c t6 trong linh V1!C chiing khoan, chung ta can nghien cuu d~ holm chlnh h~ th6ng phap 19 nay. Trong pharn vi nghien cuu ciia de tai, chang toi d~ xua"t m('>t so' giai phap ve khung phap ly lien quan de'n boat d('>ng hill ky, thanh toan chimg khoan quoc te' nhu sau:

(1) Ban hsnb Lu$t cluing kbosn va cae van ban phep quy dudi /uPt:

Lu~t cluing khoan Viet Narn se do Quae hQi ban hanh (du kie'n nam 2005) la van ban luat chuyen nganh cao nha't va di~u chinh tfit ca cac hoat Q('>ng lien quan d€n chang khoan va TICK. Lu~t nay se d~t n~n tang chi phoi

73

roan be) cac quan h{: phat sinh se Ul(QC CI,I th€ hoa tai cac van ban dl({jj luat. Trude het. trong Luat chirng khoan phai phap c:1i~n hoa cac quy dinh ve chirng khoan va TTCK mN each (15), uu, h~ thong va dong hI). tHy 1ft va'n de quan trong nharn h~ thong hmi va t~p trung boa cac quy dinh ve chirng khoan va TICK con nam rai rae va tan man 0' nhieu van ban phap quy khac nhau va h~u he't Ia trong cac van ban du'oi luat, co hieu hrc va gia tri phap Iy tha'p (ngoai tm mot so quy dinh ve c6 ph~n, c6 phieu trong Luat doanh ngniep, cac lu~t ve d~u ur ... ). Luat chirng khoan va giao dich cluing khoan phdi danh mQt chirong dieu chinh hoat dong Iuu ky voi cac noi dung dang ky, hru kY, bii trit va thanh toan chang khoan trong mrdc va chtrng khoan qu6c te'o Sau day la mQt so nQi dung lien quan den luu ky chang khoan dn dUQc quy dinh trong Lu~t nhu:

• Dang ky cluing khoan: quy dinh cac nguyen t3:c dang ky chirng khoan trong mrdc va quac te'; quyen va nghia V1,1 ciia Trung tam 1u'U ky va cac t6 clnrc lien quan trong hoa t dQng dang Icy clnrng khoan ... ;

• Thanh vien 1u'U ky: dua ra cac dieu kien ca'p phep hoat dQng hru ky chUng khoan tai Vi~t Nam; cac tieu chuin hra chon t6 chrrc btu ky toan du lam t6 chrrc cung irng dich vu trung gian; quyen va nghia V1,1 cua cac thanh vien luu ky ... ;

-Lu'U ky chirng khoan: nguyen ta:c thuc hi~n hoat dong hru ky chting khoan; loai hang hoa dU<jc luu kY; quyen va nghia V1,1 clla Trung tam 1u'U ky clnrng khoan; cac nghiep vu luu ky ... ;

- Bu trir, thanh toan chung khoan va tien: nguyen t~e bu trit va thanh toan cac giao dich chang khoan trong mroc va mroc ngoai; plnrong tht1'c bu tnr va thanh toan; ngfin hang chi dinh thanh toan va ngan hang thanh toan

,.f' ~

quoc te ... ;

- Cac t6 chirc dang ky.Juu ky, thanh toan bu trit chirng khoan; dia vi phap ly ella cac t6 chtrc; dieu kien thanh l~p, giai thE; chuc nang, nhiern v1,1; hoat dQng ciia cac t6 chirc dang ky, 100 ky, thanh roan bu trir chirng khoan ... ;

• Th1,1'C hien quyen cua ngiroi so hfru chtrng khoan: quy dinh pharn vi va cac quyen clla Trung tam 100 kydlfQc thuc bien thay cho nguci so hii'u chimg khoan hoac thanh vien hru ky phat sinh tir clurng khoan hru ky trong mroc va mrdc ngoai ...

74

i\goai ra. trong Luat cluing khoan can co chuong quy dinh cu the ve viec tharn sia TTCK c6 veu to' nude naoai nhu cac linh virc ben mt(k nuoai (lLfdc

- .. --- . _.

phep tham gia; cac quy dinh v~ niern ye"t chung khoan cua t6 clnrc nude ngohi tren TICK Vi~t Nam; cac quy dinh ve tham gia cua ben Vi~t Nam van TTCK nude ngoai __ .

Trang tnrcng hop Bieu lioc qu6c tt rna mrdc Cong hoa xa hOi ehtl nghla Vi~t Nam k9 ke't hoac tharn gia e6 quy dinh khac vdi quy dinh ciia Luat chirng khoan thl cluing ta phdi ap dung cac quy dinh ciia Bieu uoe qu6e te'. Khi Vi~t Nam tham gia vao TICK quoc tt, (lieu nay e6 nghia la chung ta phdi toan thii cac chu!n rmrc, quy tiie chung (]~ phu hQP vdi thong l~ quoc te'o Do v~y, Luat chirng khoan Vi~t Nam va cac van ban duoi lu~t e~n (]uQc xay dung phu hQP vdi thong l~ quoc te' trong linh v1!C chirng khoan, Ngoai ra, xutt phat tu viec TICK Vi~t Nam con rtt non tre, chua e6 nhieu kinh nghiem trong t6 clnrc hoat d<)ng va di~u hanh thi tnrong so vdi cac nudc c6 TICK phat triEn trong khu v1!e Chau a va tht gidi, Vi v~y, trong tirng tnrong hQP C1,l thE khi TICK Vi~t Nam ktt n6i giao dich va luu ky, thanh toan vdi TICK eua tung nude, di hai phia phdi cung ng6i lai ban bac, thao lu~n dE di d€n thong nh!t cac nguyen tae thirc hien cting nhir dieu ehinh Iai khung phap 19 eho phil hQP.

Va'n de xu Iy xung d9t phap ly giii'a cac quoc gia luon Ia va'n de dUQe cac quoc gia va cac chii thE tham gia d~e biet quan tam. Do v~y, trong van ban Lu~t chimg khoan va cac nguyen ~ac phap 19 nen quy dinh cu th6 bhng cac tieu chi xac dinh lu~t phap ap dung doi vdi TTCK, e1,1 thE 130 06i vdi h~ th6ng htu ky clnrng khoan trong viec xac dinh quyen sd lnru d6i vdi tai san. Tren co sO' d6, nhii'ng nha lam lu~t va quan ly thi tnrong nen quan tam va d1! lieu nhirng xung dQt v~ phap 19 khi xay dung Luat va dira ra cac giai phap giai quye"t xung 09t va nguyen t~c lua chon lu~t 06 quan 19, di~u hanh va giai quy€t mau thu~n phat sinh gitra cac chii th~ trong va ngoai nude tren thi tnrong.

Nhir oa n6i 0' tren, cac quy dinh trong Luat Chang khoanchi thE hien tinh khai quat, bao trurn nhirng quan h~ phat sinh tren TTCK. Vi~c el;l th~ hoa cluing phai dU<;1c quy dinh cu th€ trong cac van ban dtrdi lu~t nhu: Nghi dinh eua Chinh phu, Quyet dinh, Thong nr ciia BO Tai chinh ... Deli vdi nhii'ng quy pham phap lu~t trong cac van ban phai th€ hien tinh theing

75

nhat. nhi[t quan va tranh vi';c gay bf[t c~p trong qua trmh thuc thi nhu: chong chen, doi 1~p va kh6ng r6 rang, Cl,I th~. M(lt so van ban du'ai luat sau day dn phai ban hanh (1~ huang d§n va ('1,1 th~ hoa Luat chtrng khoa n nhtr: Nghi dinh v~ giao dich cluing khoan, cong bo thong tin tren TTCK, Quy che' quan 19 giao dich chirng khoan tai SGDCK, Quy che' dang k5', luu ky va thanh toan btl trir chirng khoan ...

(2) SU'a dOl, bo'sung cdc van bin phap Ju$t di8u ehinh lien quan: -. B~LultDins¥,nam 1995:

Thai gian qua, cac van ban lu~t v~ chirng khoan d~u quy dinh va dinh nghia ra't r5 v~ chimg khoan nhu chirng khoan la chimg chi hoac but toan gm stl xac nhan cac quyen va IQi ich hop phap ella nguoi sa huu chirng khoan d6i vdi tai san hoac v6n cua t5 chirc phathanh. Hinh thirc sa hiru chung khoan dudi dang but toan ghi s5 d§ ou'QC su dung ra"t ph5 bien tai TTCK ella cac nude va day la xu hirdng phat tri~n chung va ta't ye'u rna the' gidi cong nhan va ap dung, tie'"n de'"n thirc bien phi v~t chft hoa chtrng chi chirng khoan toan bO. Tuy nhien, lien quan de'n linh vl1c dan su, tai £>i~u 172 cua Bo lu~t Dan su quy dinh, tai san la v~t co thuc, ti~n, cac gia'y to c6 gia tri b~ng ti~n va cac quyen tai san. Khai niem dUQc quy dinh trong Luat Dan 511 chua bao trum d~y dll khai niem v~ chirng khoan va chua thira nhan hlnh thtrc sa huu tai san 13. hinh thirc but roan ghi 55. Do v~y, khai niem v~ tai san trong Luat Dan su c~n duc;1C b5 sung hlnh thirc mdi d€ dap irng net o~c thu cua thi tnrong von cting nhu phil hop vOl thong 1~ qu6c te'"o

Ben canh d6, theo quy dinh clla £>i~u 562 cua So Luat Dan 511:" HQp d6ng gii'i gill tai san la su thoa thuan gitra cac ben, thea d6 ben giil' nhan tai san clla ben gui d~ bao quan va tri 1ai chfnh tai sin d6 eho ben gi'ii khi he't thoi han hQP d6ng". Tuy nhien, trong linh vl,l'c cluing khoan va TTCK tai Viet Nam va thea xu hirong chung tren the' gidi dang ap dung thl viec hru ky, hru giii' chtrng khoan dUQc thirc hien thea nguyen t~c luu giu t~p trung va t6ng hQP. Vi~c 100 giii' thee hlnh thuc t5ng hop nay co nghia 13. ne'"u ng110i gi'ii ky gui tai san lit chirng khoan ciia rnlnh tai t5 chtrc 100 ky, khi ho co nhu du nhan lai tai san, nguoi giti chi co quyen nh~n lai ph~n clurng khoan cimg cluing loai, co gia tri nrcng dircng va khong c6 quyen doi lai chinh chirng khoan mlnh oii gti'i giii' ban d~u. sa dI nguyen t~c nay oUQc ap dung d hfru he't cac nude VI s6lU<;Ing to chirng chi chtrng khoan dUQc k9 gi'ti hang ngay phat sinh ra't nhieu va gi6ng

76

nhu lien nll ell s6 seri khac nhau va t16i khi ghi danh len ngu'(ji gtl'j nen nil khl) thirc hien viec uiao tra chtins khoan !!i{)n2" nhu ban dau diroc, Chinh \'1 va v, ue

~ . . "- - '-"' - . '.

hop d6ng hru ky (ky gti'i) chung khoan khong b~ virdng m~e bdi quy t1jnh ella

BO lu~t Dan su, chung ta can thay d6i lai quy dinh v€ hop dong gui giu tai san trong B(i luat Dan su,

Chung ta ding dn xac dinh 13 mac tlu gia tri phap 19 va hieuluc ciia van ban phap quy ve clnrng khoan va TTCK hien nay eon thap va Luat Chung khoan chua dtt<;Je ban hanh, kh6ng th~ so sanh vdi cac bo lu~t va lu~t chuyen nganh khac dttQenhttng cac van de cluing toi neu tren holm toan phat sinh va bi vttdng m~c trong thuc te' thuc hien, Nhtrng van de nay da dttQc lu~t cluing khoan ella cac nude quy dinh rat cu the va n6 mang tinh d~c thu ella TICK, n6 rat ph6 bi€n va dang dtt<jc ap dung d h~u het cac mrdc c6 TICK phat tri€n. Do v$y, de phu hop vdi thong 1~ qu6e t8" eiing nhu g6p ph£n tao sl,l' d6ng b6 hoa cac quy dinb khi Lu~t chirng khoan dtt<;Je ban hanh, viec sua ddt b6 sung cac va'n de neu tren trong B(i Lu$t Dan st! e6 y nghia rat quan trong va g6p ph~n xay dung va phat tri@n khung phap 19 cho TICK hoan chinh hon,

BQ lugt Hiab sl/ bsn hAnh DgAy 21 thaDg 12 Dam 1999:

Theo quy dinh cua Be> lu$t Hinh st! hien hanh thi c6 nhieu toi danh rna ve cc ban c6 thS ap dung doi vdi nhtmg vi pham trong linh Vl,l'c chirng khoan va TICK (nhu t(ii d£u co, toi lira doi khach hang. toi lam giay to gia, toi kinh doanh trai phep .. .), Tuy nhien, trong hoat dong ciia TICK eon phat sinh nhil'ng tQi khac th@ hien tinh d~e thu ella thi tnrong nhung chua dUQc quy dinh trong BQ lu~t Hlnh su, Nhtrng hanh vi vi pham nay mang tinh chat d~c biet nguy hi~m cho TICK va n~n kinh te' xa hoi, an ninh chinh tri va h~u qua gay ra rat nghiem trong va kh6 IttCJng nen do sdm b6 sung kip thoi nhtrng loai toi nay vao Bo lu~t Hlnh su.

Khi TICK Vi~t Nam phat tri~n. chung ta gia nhap vao TICK qudc tt voi cac boat dong giao dich, htu ky va thanh toan chirng khoan quoe te'va cung vdi st! phat tri€n ella nen kinh te', xii h(ii thl se con phat sinh them ra't nhi~u tQi danh khac c6 rmrc QQ, quy rno va tinh eMit cua hanh vi tinh vi va pmrc tap hen do cac nha d~u.tJ.t trong va ngoai nude VI muon thu dtl<Je khoan loi ba't chinh oii ba't eha'p phap lu$t. C6 b6 sung, quy dinh them nhiing hanh vi lam nguy hai den lei ich cua xa hQi. da't ntldc va quyen, loi ich hQP phap ella nha d~u ttl nhu

77

v~y, phap 11I;~t ciia chung I a mdi th0 hien uU\;c Sl,( nghiern minh ciia ph.i p 111~t va gill cho hoat uOng cua TTCK UI.l\1c 6n dinh, minh bach va c6ng b~ng.

Ban hanb Lult vi quan if ngoJji h6l:

Hien nay, nha d~u nr mrdc ngoai rat e ngai khi tham gia uao nr vito TTCK Vi~t Nam vi khi tham gia ho g~p pholi rat nhi~u kh6 khan nhu han che ly 1~ n~m giii' chirng khoan, sit dung ngoai te d~u nr chirng khoan, thue thu nhap ... Lien quan den van d~ ngoai hot cluing toi kien nghi mot so nQi dung can dt!<Jc nghien cuu va quy dinh trong Luat v~ quan 19 ngoai h6i nhu:

• Quyen han, nghia VI,1 va trach nhiem ciia nha dau nr nttdc ngoai trong viec chuyan IC}i nhuan, thu nhap va ngoai t~ vao va ra khoi Vii;t Nam d~ phuc vu cho viec d~u nr mua ban cluing khoan tai Vil;!t Narn;

• Nhii'ng va'n d~ lien quan de'n sa dung ngoai t~ khi o~u nr mua ban chirng khoan tai TICK Vi~t Nam va mroc ngoai;

• Qudn 19 Nha mrdc v~ ngoai t~.

Vdi nhtrng quy dinh cu thE va ro rang nhu vay, nha oau tu nudc ngoai mdi c6 thE an tam va tin tll'dng vao h~ th6ng phap lu~t Vi~t Nam va co che phap 19 ai~u chinh linh V1!c chtrng khoan va TTCK oE tren co si'1 d6 manh dan chuyEn v6n dau nr va tham gia tich eire hon niia vao TICK cua chang tao

2.3.4.2 Giii phap vi cong ngh~ thong tin:

Vdi su phat tri€n ngay cang nhanh chong cua cOng nghe thong tin va khoa h9C ky thuat thi viec ii'ng dung nhii'ng thanh t1!U khoa h9C nay vao n~n ky ngh~ chirng khoan la di~u tat yeu va can thie't. Viec dira vao sit dung cac phan m~m va giiii phap cho h~ th6ng cong nghe thong tin tien ich se dern Iai nhii'ng ket qua dang k~ cho su phat triEn cua TICK, no dam bao h~ thong cua thi tnrong v~n hanh an toan, hieu qua. thong su6t. chinh xac va tiet giam attcjc nhii'ng chi phi khong dn thiet ..

Trong heat dong giao dich va hill ky cluing khoan qu6c te, vai tro cua cong nghe thong tin se cang the hien va dttc;1c danh gia rat cao vi no phan anh su phat tri~n cila cila ky nghe chimg khoan va gop ph~n tao nen su thanh cong ciia cac hoat dQng nay tren TTCK trong nude va qu6c te'o Chung ta dn nghien cii'u va xay dung cac h~ thong nhir;

(1) Xfiy d1fng h~ thong mflng k€t n6l vdi cdc t6" chtic co lien quan:

78

Tren l:(j sd phan rich va thuc hien ciic nghi~p vu hru ky. thanh wan chang khoan qucc le tren TTCK Vit;t Narn, TTLK cluing khoan can pluii co m0t h~ lh6ng m<;ing <1i~n til (lll rnanh, an toan, ket n6i vdi cac Thanh vien hru k5', Tfl chirc phat hanh, ngan hang chi dinh thanh toan, ngan hang thanh toan quae te, tf) chuc luu ky toan du, UBCKNN, nha dau tu co Ie) clnrc ... Ht; thong nay phai uam bolo co nhii'ng d~c diGm sau:

La mot he thong mang chuyen dung, dti<;1c xay dung dQc I~p vdi cac h~ th6ng mang cong cong khac, do co quan quan ly nganh chrrng khoan va TICK (chdng han nhu Cue Tin h9C thuoc BO Tai chinh) hoac TILK chiing khoan v~n hanh, quan Iy va ki~rn scat, sii' dung I.1S dam bao tinh bao mat, an toan cho b~ th6ng.

Cho phep ket n6i tnrc tuyen, quay s6 di~n thoai qua modem hoac qua duC1ng truyen thue bao (leased line). Cac TVLK, t5 chtrc htu ky toan du c6 the truy c~p vao h~ th6ng Trung tam ngay tai van phong cua ho rna kh6ng c6 stf han che v~ mat ilia Iy du d trong hay ngoai mroc. Cac bao cao xac nhan giao dich, chi thi thanh toan, bao cao xac nh~n thanh toan, cac thong tin lien quan oen hoar dong ciia TCPH ... du<;1c xu ly, urong tac va thong tin tnrc tuyen, tUc thoi qua h~ thong mang tren co sd nrc thoi. Ta"t ca cac nghiep vu ve luu ky, chuydn khoan, rut, thanh toan va thirc hien quyen ... d~u <1u<;1c thl1c hien qua mang, han che viec hru hanh clnrng tu gia'y gay t6n kern v~ nhan luc va v~t luc. M6i thanh vien e6 th~ in hose kiEm tra thong tin tai khoan ciia mlnh vao dau m6i ngay lam viec hoac ba"t cu hie nao.

H~ th6ng mang phai d&ng nha"t nham d~ dam bao ti~n l<;1i va t6e oQ cho ca h~ th6ng mang, d~ dang trong ki~m soat n1i ro va bdo dam an ninh mi;lng. f)u<;1c thiet ke'va xay dung theo cac tieu chuan mang quoc t8 va co tinh rno bdi VI cong nghe mang dU'<;1e phat tri€n va thay d6i hang ngay, do v~y mang phai tuan theo cac chu~n ky thuat hien tai ding nhu su phat tri~n trong nrong lai. Viec sit dung cac thiet bi chu:1n se giup chting ta d~ dang chon lira san phim tit nhieu nha cung ca'p khac nhau, tranh dtiQc tnrong hop qua bi l~ thuoc bdi mot hang dQc quyen v~ mQt san ph:1m nao do. Vi~c h~ th6ng cila TTLK phai dam bao viec thong tin lien lac giua TTLK va cac t6 chirc luu ky ntidc ngoai tich hop dUQc vdi h~ lh6ng ciia cac 16 chirc hru ky hoac SWIFf.

79

(2) X:iy dr/l1!! v;, phil lrJeiJ h¢ [Iu,;}!! d1LI(mg trinh qtuln (\1 hO!l( (!{ill:' luu k/. thanh roin va thuc hi~n qllyen cho ctning khosn quae ut:

Ngoai viec phat tri€n TICK t~p trung nhu hi~n nay thi vdi St.! phat tri€n cua cac loai thi mrong nhu thi tnrong OTC, thi tnrcng niern yet chirng khoan cheo hay niern yet cluing khoan qucc le, thi trtfong giao dich cac cong cu phai sinh (giao dich cac quyen lua chon ... ) thi yeu ca. u aoi vdi h~ thong hru ky, thanh roan bii trir cila TILK ciing dUQc d~t ra cho nrong thich cling nhu xay dung cac phan h~ cua h~ thong phil hQP. Do v~y. viec thie't ke'va xay dung h<$ thong btu kYo thanh toan bu tm de dap img sl,t phat tri~n ciia thi truong phai xet de'n tinh md Tong, d€ dang sua d6i va phat tri~n nhtrng phan da xay dung rna kh6ng lam anh hlidng de'n su hoat dong lien tuc cua h~ thong va it t6n kern khi co nhtrng su thay d6i nhu rnd rong, phat tri€n thi mrcng, thay d6i cac quy dinh phap luat, quy trmh leY thuat, cong nghe ...

BE" dap Ung yeu cau ngay cang cao, sl1 phat trien va lien ket chat che giita cac thi tnrong chtmg khoan voi nhieu san pb~m tai chinh da dang, nh6rn nghien CUll (M xmi't giai phap xay dung va phat trien h~ thong hru kY, thanh toan bii trlt vdi cac clnrc nang cho h~ thong nhu:

Luu kf ch(i'ng kbodn: thuc hien cac nghiep vu nhu dang IcY lam thanh vien luu k9 cho cac t6 chiic trong va ngoai mrdc, md tai khoan hru ky chung khoan, ghi nh~n cluing khoan hru ky tren tid khoan khach hang. chuyen khoan clnmg khoan, quan 19" c~rn co va giiii toa cam co clnrng khoan, ghi nh~n vit$c nit chUng khoan ra khoi h~ th6ng, thuc hien quy~n cho chtmg khoan luu leY '" trong d6 tach bach loai chang khoan trong mrdc va quoe tt d~ quan lY.

Thanh loan bu tnr chting kbodn: clnrc nang nay bao g6m cac hoar d9ng co ban nhu c.16i chieu giao dich chimg khoan hru ky, sii'a 16i sau giao dich, bu trU clnrng khoan va ti~n cho cac giao dich c.1a dUQc doi chieu, chuyen giao chirng khoan va kiem scat viec thanh toan ti~n, quan 19" Quy h6 tro thanh toan '.' He thong eho phep nhan dang, kiEm tra va doi chieu cac giao dich phat sinh trong nude va 0 nude ngoai d~ Him co so cho viec thanh toano £)~j 1f dang kf chUng khodn: chirc nang nay thuc hien cac dich vu va nghiep vu lien quan dEn qudn ly s6 c6 dong cho cac t6 chile phat hanh

, nhu ghi nh3n c6 dong mdi, s11 thay d6i so hii'u clnrng khoan, dang ky viec chuyen nhucng clnrng khoan, thirc hien cac dich vu phu trd khac nhu phan

80

be). phat ha nh chti'ng khoan 111(';i, i19P da i h()i cC; l16ng. phau ph6i brio c.io tai chinh hang niirn, cung cap thong tin lien quan den TCPH cho c6 d6ng. in fin va quan 15' chirng chi chirng khoan ,.. 861 vdi nhirng clnrng khoa n qucc te thl TILK chi la t6 chirc trung gian nhan va chuyen thong tin, cac quyen loi va thu nhap phat sinh iU chirng khoan cho nha (1au nr, Tuy v~y. he;; th6ng nay cling dn phdi OI1Qc x§.y dung hoan chinh u€ dam bao qua trinh thuc hien luon chinh xac, nhanh ch6ng, kip thoi va hieu qua.

Cung cap djch vv va thong tin lien quan den ciuing kbosn luu kj: ben canh viec cung cap thong tin cho khach hang qua h~ thong mang, TTLK cung dn xay dung h~ th6ng cung cap thong tin tnrc tiep cho khach hang t\1' dong qua di~n thoai,

Vpn bs ah va qudn tri h~ thong luu kj, thanh tosn biJ trir va dang kj cluing kbosn: trong tung clnrc nang nay se ouc;Jc phan chia thanh nhieu phan doan cho cac thi tnrong khac nhau nhu thi tnrong t~p trung, thi tnrcng OTC, giao dich chiing khoan qu6e tS , .. va sau d6 cac phan doan lai du'c;Jc phan chia (j cap do nho hen la cac phan h~ cho tung cong cu tai chinh nhir c6 phiSu trong mrdc va mrdc ngoai, trai phieu, cac cong cu phai sinh ... sao cho nhii'ng each thrrc quan ly va cung c[p dich vu luu ky, thanh toan bu tru va dang ky chung khoan nay thich hop rieng cho tung thi tnrong va cho tUng loai cong cu.

(3) Vpn hanh esc h~ thong va quan tri £Iii TO:

Cung vdi su phat trien cua hoat d9ng 1u'U ky chirng khoan tai Vi~t Nam, d~c biet HI. hudng den md r{>ng pham vi hru ky, thanh toan cluing khoan quoc te' thl he th6ng cong nghe tin hoc va fli~n tii' cang tinh vi thl cang tang tfnh chuyen nghiep ciia hoat <l9ng cua TTLK chirng khoan, Tuy v~y, n6 ciing luon ti~rn gn nhii'ng nli ro ra't IOn khi h~ th6ng g~p s1,1' co, true trac, f)oi voi nhii'ng <lei tac Ia cac SGDCK, t6 chirc 1u'U IcY loan du, nhtrng nha d~u nr c6 t6 clurc mroc ngoai , .. va'n <l~ dam bao an toan, an ninh cho he thong luon duc;Jc quan tam va d~t len hang <l~u khi ho lien ket, hop lac va tham gia vaoTTCK Vi~t Nam. Do v~y, viec v~n hanh h~ th6ng va quan tri riii ro c6 mot y nghia eire ky quan trong, Cong tac nay obi hoi phai dl1c;Jc thuc hien mot each he-t siic chuyen nghiep, Sau day chung toi o~ xua't cac giiii phap v~n hanh va quan tri nii ro h~ thong nhu sau:

81

Tinh n~tng baa m(lt va an lO~1Il dli'li~u tren mang: mang chu'ng khoan ph~l.i bao uam cung ca'p cho ngtf0i siI' dung va truy e~p cac thong tin can thiet: d6ng thtJj loai bo nhirng truycap khong hop I~ ho~c khfmg <.1tf<,$c phep truy cap, Cac truy c~p hop l~ chi st1' dung dUQc nhirng thong lin rna nguoi quan tri mang phan quyen va cap phat eho nguoi truy c~p hop l~. Di1 lieu truyen tren ml;tng phai au<jc mii hoa hoan toano Quan ly va su dung m~t kM{u, ten ngtroi sa dung, chii' k9 di~n Hi' ... tai may chu va thea doi hoat dong truy c~p fa va van h~ thong (chtic nang nhat k9 h~ th6ng). Tat ca cac thao hie sao chep t~p tin sang dia mern, rna cd hoac bang tit deu phai dliQc ghi lai trong nh~t k9 h~ th6ng. Co cac bien phap diet va phong ngira virus hii'u hieu.

H~ th6ng phai dUQc dam bao hoat dong lien tuc va eo h~ th6ng hoat dong dt;i phong, NEu eo tharn hoa thl phai dam bao thai gian phuc h6i hoat dong nhanh nha't. fHiy la va'n de co 9 nghia eire ky quan trong trong viec xay dung ni~m tin thi tnrong va giam thieu thiet hai do hong hoc ciia may moe gay ra. Theo cac khuyen nghi eua cac t6 chuc quoc tE va cac TTCK d cac nude deu ra't chu trong dEn khia canh nay va co nhirng d~u tu thich dang de phong h~u hoa, Cac bien phap dam bdo tinh lien tuc cho hoat dong cua h~ th6ng thong thuong la:

• Sao hru dt;i phong dii' lieu (back up) hang nga y tit wa ctrng cua may chu thuoc TTLK ra cac phuong tien hru trii' thong tin doc l~p khac nhu bang tit ... va dUQC ca't giii' tai mot ngan hang dii' lieu hoac dia di€m an toan d~t ben ngoai Trung tam, DO' lieu sao liru nay se ducjc dung d€ khoi phuc h~ thO'ng khi ma't hoan roan du lieu tai may chil ciia TTLK;

• Sii' dung hai h~ thong cung ca'p di~n song song d€ phong su cO' mat dien dot ngot;

• Sii' dung mot may chu dt;i phong chay song song vdi may chinh. Khi mot may bi hong thl may du phong co th€ thay the'ma khong lam gian doan hoa t dong ciia TILK~

• Co mot duCJng truyen dii' lieu dV phong cho duang truyen chinh;

• Xay dung trung tam sao luu du phong til' xa: cac h~ thong tv dOng ciia cac TICK phat trien a mrdc tren the'" gidi deu co mot trung tam dt;i phong til' xa, each xa mot khoang each nha't dinh so vdi trung tam chinh va phai co nang hrc xii' 19 va hoat.dcng nrong duong vdi trung Him may

82

tinh tai trung lam chinh. Chung ta co lhe nghien cuu va ~u' clung trung tam dff lieu ciia nganh tai chinh do C9C tin h9C thuoc Be;, Tai chinh quan ly.

Thuc hien ki€m toan h~ thong di~n Hi: ki€rn toan Hi nham giup dam baa viec twin thii cua h~ thong u6i vdi cac luat va quy dinh lien quan, dong thni giup danh gia viec ki6m soat hc$ th6ng di¢n ui d& co nhirng cai thien thich hQP va kip lhCJi cho h~ thong. Kiem loan h~ thong nen dUQc thuc bdi mot t6 cbirc kiEm toan dQc l~p co uy tin va kinh nghiem trong Iinh virc c6 lien quan. Kiem toan nen dUQc thuc hien cho tat ca cac khia canh va cho tat ca cac giai dean tit khau chuffn bi phat triEn h~ thong cho dtn khau thirc hien xfty dung h~ thong.

Xay dung ke hoach doi pho vdi nhtrng ba't tr3:c cua h~ th6ng: viec xsy dung mot be thong hru ky di~n tii tinh vi, ky thuat cao va hien dai phai dUQc di kern vdi mQt ke hoach d\f phong doi pho dE khong bi rei vao tinh trang bi dQng, lung tung va mlt nhieu thoi gian de khoi phuc lai h~ thong. Xay dung va dao tao mQt oQi ngfi can bQ tin hoc tanh nghe, chuyen men

. ky thu~t cao theo tieu chudn quoc gia va quoc te de v~n hanh va quan tri toan bQ h~ thong.

Mua bao hiern tai san, bao hiem cho h~ thong luu ky va bdo hiem trach nhiem nhan vien: tuy TILK phai chi cho met khoan chi phi kha Ion cho hoat dong nay nhung day la mot trong nhtrng phuong phap phong ngira nii ro cho toan bo he thong va g6p ph~n gidrn bot trach nhiem thiet hai v~t chat cho TTLK khi bat ngCJ c6 rui ro, thien tai, dich hoa xiiy ra. Bay ciing la mot trong nhirng bien phap phong ngira nii ro rna cac nha d~u ttl' quan Him hang d~u khi tham gia TICK.

2.3.4.3 Giii phap s11 dlJng cae tieu churn:

a) Si1' d',Jng IS/N. cdc i01Ji thong dj~p chung kbodn:

Vi~t Nam nen ap dung h~ thong rna s6 cluing khoan quoc te (ISIN) va tieu chu~n cho cac loai thong diep cluing khoan ciia T6 chtic tieu chuan quoc te dira ra (ISO Standard 7775). C". thE Iii Viet Nam va cac mroc c6 ky ket giao dich cheo nen chap nhan h~ th6ng danh so IS IN cho cac loai chirng khoan phat hanh Quqc nh~n dang theo tieu chudn ISO Standard 6166. Di€u nay r5t c6 y nghia d~c biet quan trong doi voi nhtrng giao dich chimg khoan quoc te' va tao mot moi tnrong nhan dang chirng khoan va chudn hoa cac dang thirc giao dich

83

thong nhCll tren toan b() TTCK Vi(:t Nam va (;<1(; TTCK quoc Ie rna Vi~l Nam ket n6i tren co so de ehuftn mire quoe te chung, Vic;:c ap dung nay giup tao (1ieu ki~n d~ dang eho cac hoar d('mg dfiu nr quoc te vao TTCK Viet Nam ciing nhu Vi~t Nam co thE hoi nhap vao thi tnrcng tai ehinh the' gici. Mat khac, sti" dung cac h~ thong tren rat tien loi de chmfn hoa each thuc giao tie'p qua mang may tinh giira cac chii [he trong m<J.ng di~n tti" cua h~ thong hru kyo

b) Ap dung h~ thong qudn If chat Ilf(fng ISO:

Si'r dung h~ th6ng quan 19 cha't ht<;lng ISO Ia nham d.5 ap dung cac phirong thuc quan ly khoa hoc, hieu qua, cac t~p quan boat dong va v~n hanh tien tien va cac kinh nghiern co gia tri ella the gidi nham gia tang toi da cha"t hrcng ciia san ph~m va dich vu cua h~ thong hru ky eho TTCK Viet Nam va quoc te'o

c) Phi vPt chat hoi chung chi chti'ng kbosn:

Titn tdi xay dung mot thi tnrong chirng khoan hoan toan phi v~t cha't (khong t6n tai chiing chi clnrng khoan) dE Ioai bo hoan toan cac han che' v6 quy chudn luu hanh va tinh khong d6ng nha't cua chang khoan tren thi tnrong qu6c te chung, nhtrng ba't tien va nli ro trong n~m giu va v~n chuyen ciia chirng chi v~t cha't, trong do h~ th6ng hru ky quoc gia dong vai tro quyet dinh trong viec xay dung, thiic d§y va duy trl n~n chang khoan phi chang chi chirng khoan.

d) Tusn thil ciic lieu chuin, chuin mtrc kEloin quae tE:

Hoat dong 100 ky, thanh toan bu trir chung khoan luon g~n li~n vdi nghiep vu ke' toan, phan anh cac but toan tren h~ thong s6 sach k€ toano Do v~y, Vi~t Nam khi gia nhap VaG h~ th6ng htu leY chirng khoan quoc t6 dn nghien ciiu cac chuin rmrc ke' toan qu6c t€ nhu ciia My hoac do cac biep hQi, t6 clnrc ke' toan quoe t6 ban hanh, tren co sa do co nhting di~u chlnh trong h~ th6ng chudn mire ke' toan trong nude eho phu hop vdi thong 1~ quoc te'.

2.3.4.4 Giii phap v8 kj thult Dghi~p Yp':

Viec rna rong pharn vi giao dich chirng khoan ra khoi pham vi quac gia, tien toi hOi nh~p qu6c te la chia khoa ra't quan trong, Ia n&t tang dE md rong thi tnrcng va quang ba cac san ph~rn, nh!t la cac san ph[m tai chinh tren TICK ra ben ngoai the gidi dE dap ung cac nhu du cua nha d~u nr, d~c biet la nhirng nha d~u nr ldn, nha d~u nr co t6 chiic. DE co thE thuc hien dtf<;1c cac giao dich chirng khoan quoc te, cac SGDCK va cac t6 chiic phu tro eho thi tnrong dn phai co st,t ke't n6i vdi nhau ciing nhu cho phep tnrc liSp truy c~p vao cac

84

thi tru'(jng nude ngll~li trong pharn vi x.ic dinh, U~IC bi~l la ke't ntii vdi nhu'ng thi tnrcng phat trien va rnang tinh roan cau hoa cao. Tlnrc t€ tai Viet Nam, tren eel Sd tri~n khai thirc hien cac lhoa thuan hop tac phat tri~n thj tHrong von ciia Viet Nam vdi cac nude trong khu vtfc va the gidi, tnrdc mat 13 vdi Singapore, ngoai viec nghien ciru ket n6i h~ thong niem yet, giao dich chung khoan, giarn sat thi tnrong giira cac SGDCK vdi nhau thl viec nghien cuu, xay dung va phat tri~n hoat dong luu ky chimg khoan qu6e te tren TICK Viet Nam then nhu ten goi cua d~ tai c6 y nghla het sec quan trong. Trung tam luu kY chrmg khoan Vi~t Nam voi vi tri IA mot t6 chuc thuoc Chinh phu c6 do tin c~y cao, se dung ra thirc hien cung ca'p cac dich vu v~ hru ky, thanh toan chtrng khoan va nhii'ng quy~n It1i phat sinh lien quan cho nhtrng nha d~u nr Vi~t Nam o~u nr van cac thi Wong chirng khoan ntrdc ngoai va cling nhu cho nhirng nha c1!u nr mrdc ngoai tham gia vao TTCK Vi~t Nam. Tren co Sd d6, Trung tam hru ky chirng khoan Vii;t Nam ngoai viec d.n phai tham gia vao mang ludi cac t6 chcc hru ky, thanh toan chirng khoan toan c~u hoac mang ludi thanh toan quac te (Cross-border Clearing Network: CCN) thl con phai xay dung mot h~ thong co sa ha t~ng ky thu~t nghiep Vl,1 dam bao v~n hanh an toan, hieu qua, nhanh ch6ng va ti~n ich dE phuc Vl,1 eho cac nha d~u nr tham gia TICK- quoc te'.

a) Thuln l(li cua vifc k€t nOl giao djch chung kbosn quae te:

MQt khi SOOCK Vi~t Nam o11<;1c kGt noi vdi SGDCK nude ngoai va ngu't1c lai thl hoat dong giao dich va thanh toan se trd nen d~ dang va thuan tien hon, Khi mQt loai chirng khoan oU<;1c giao dich d mQt SODCK·nay thi nha d~u t11 dn phai c6 mot tai khoan chirng khoan do mot t6 chile 100 ky quan Jy, thea doi va tai khoan giao dich do mot CTCK thanh vien cila SODCK tai nude s3 tai.

Nha d~u nr e6 th~ o~t lenh giao dich chung khoan qu6e te va chi dinh loai ti~n giao dich nhirng phai phil hQP vdi d6ng nQi t~ ella nude c6 SGOCK ho giao dich thong qua cac cong ty moi gidi trong mrdc rna khong dn phai di xa.

Vi~e ket n6i giao dich se dira ra nhieu co hoi 11,1'a chon thuan tien cho nha d~u nr va giiip ho da dang hoa danh muc d~u tu cua mlnh, giam thi~u chi phi do each lrd ve vi tri dia ly ...

b) Chi djnh esc /09 chtic Itru kj nude ngoiii:

85

£hr<.5c su chap 111U~n ella de eel quan quiin 15' Nha nude co thf;m quyen, TTLKCK se chi dinh cac Thanh vien luu kv niroc ncoai hoac cac It) clnrc hru

L ~ J...... •

ky toan cau hru gil'l' cluing khoan qu6e te tr nhtrng thi tnrorig chtrng khoa n mroc ngoai lien quan. Cac to chrrc htu ky nay cung cap cac dich vu liru ky, thanh toan bu trir va thirc hien quyen theo chi dinh cua TTLK.

Voi mot ht;: th6ng cac Ie) chuc hru ky trong va ngoai nude dirdi sir quan 15' cua TTLK. TTLK dn thie't I~p mot mang 1u'C1i thanh toan quoc Ie (Crossborder Clearing Network: CCN) d€ thirc hien Urt ca cac giao dich khap cac thi tnrong qu6c te rna nha d~u UI quan tam. Vdi h~ th6ng mang ludi nay, cac nha d~u nr noi chung va d~e biet Ia nha d~u nr co t5 chtrc c6 tha sli' dung iru the"cua h~ thong nay eho cac hoat dong giao dich ciia mmh.

c) Quy trinb thf/c hifn giao dich va thanh todn chung kbosn niem yet tren 1TCK qu{{c ttf:

(1) Bang ky d~u nr va md tai khoan:

Boi vdi nha d~u ttl' Vi~t Nam khi tham gia VaG TICK mtde ngoai thl tuy quy dinh ella m6i thi tnrcng rna nha d!u nr VN dn dap irng cac yeu e~u va di~u kien dn thiet da dU(jc tham gia giao dich,

Vi~c cac co quan quan Iy Nha nude kiam tra, giam sat hoat dQng giao dich chang khoan nude ngoai cua nha dau tu Viet Nam la rtt can thiet trong b5i eanh thi tnmng clnrng khoan VN trong giai doan b~t dau phat trian va hoi nhap quoe te". Nha d~u nr Vi~t Nam phai mb mot tai khoanchtmg khoan tai m(;t cong ty clnrng khoan trong nude dUQc ea'p phep hoat d(;ng kinh doanh chang khoan qu6e te" thee quy dinh, Sau d6 cong ty chirng khoan mb mot tai khoan hru ky a Trung tam Iuu ky chang khoan de thirc hien hru ky va thanh toan clnrng khoan qu6e te" eho khach hang. Vi~e d~u tu va giao dich cluing khoan qua cac chi thi eua nha d~ u nr diroc thuc hien va xii' ly qua cac cong ty chirng khoan va TTLK VN.

Trong m6i quan h~ vdi cac dich Vt,1 thanh toan btl trir, hru ky chtrng khoan qu6e te" cila TTLK, viec cac CTCK md tai khodn hru ky tai TTLK duqe thuc hien nrong t1f nhu d6i vdi nhfi'ng clnrng khoan trong mrdc. Tuy nhien, di~u d~e biet la TTLK se phai rna cac tai khoan 1u'U ky chirng khoan qudc te" vdi cac t5 chirc luu ky toan d u tai nhting thi tnrong nha d§.u nr mucn giao dich.

Ngoai ra, nha <'lau tu co th€ uy quyen cho nguoi dai dien thirc hien giao dich, Ngimi dll'qc uy quy~n/16 chirc dai dien 1ft ngiroi thuc hien tron g6i cac

86

dich Vl,I vc cac giao dich chung khoan cho nhirng nha dfiu ur. Cac dich vu bao g6m thuc hic;n cac quyen va (l~t 1~nh giao dich den cac cong ty chirng khoan. Mot nha o5u Hi nude ngoai tham gia van TTCK Vi<:t Nam (lLfcjC yeu du chi dinh mot t6 chirc dai dien uy quyen trong so cac cong ty chung khoan, cac ngan hang hoac TTLK. Nha. d~u tu mrdc ngoai cung uucjc yeu du chi dinh mOt t() chuc lit cac CTCK, cac ngan hang ho~c TILK lam t6 chuc hru ky nhung cluing khoan ho giao dich, T6 chirc dai dien thuong thuc hien cac hoat dong ella mot t6 clnrc htu kY. Tuy nhien, cac t5 chtrc hill ky phdi thirc hien tai hill ky chirng khoan dang nAm giii' ella cac khach hang ella minh tai TILK.

(2) LOO k9 chang khoan:

Khi nha d~u ttl trong mrdc tham gia TICK nude ngoai, cac cong ty clnrng khoan trong nude cung cf{p dich Vl,1 phai htu kf cac tai san cluing khoan cua khach hang ella mlnh tai t5 chirc hru k9 mrdc ngoai thong qua TILK Vi~t Nam 13 dai dien sa htru. T5 clnrc htu ky chung khoan mrdc ngoai thirc hien vi~e luu giii'. thanh toan va cac vf{n d~ lien quan dtn viec thirc hien quyen ella ngtioi sa hii'u pha hop voi chi thi cua TTLK va do TILK dung ten dai dien,

M1,1e dich cua viec t~p trung 100 ky d TILK la gitip cho viec giao dich

. thuan tien, d~ dang qua viec loai bo viec chuyEn giao chiing chi clnrng khoan v~t ehf{t tren thi tnrcng va thay bAng viec thanh toan b!ng but toan ghi s6. Ben canh d6, hoat dong nay giup cho viec thanh toan, btl tIir cac giao dich tren thi tnrong dU<Je t~p trung hen, dam bao an roan cho hoat dong thanh toano

(3) E>~t l~nh va giao dich chung khoan:

£)~t l~nh: nha d~u nr Vi~t Nam d~t lenh giao dich mua, ban clnrng khoan tai cong ty chirng khoan trong nude noi ho md tai khoan. CTCK trong nude chiu trach nhiern kiEm tra s6 dir ky quy ti~n hoac chang khoan ella khach hang tnrdc khi chuyEn lenh den CTCK mroc ngoai, Tuy nhien, trong tnrong hop nha d~u ttl' thuc hien nhi€u giao dich vdi cac l~nh mua va ban voi viec chuyen giao va dLI'<;fc nhan cling mot ngay cho cung loai clnrng khoan thi nha dAu tu co thE khcng phai be. them ti~n ky quy, trong tnrong hop nay tuy thuoc vito quy dinh cua tirng CTCK va rnoi quan h~ ciia khach hang vdi cong ty. Cac CTCK trong nude o~t cac lenh cua khach hang vao TTCK mrdc ngoai qua nha moi gidi nude ngoai tai thi tnrong khach hang mu6n giao dich theo thoa thuan, Khi chuyen cac thong tin chi titt v~ giao dich, cac CTCK trong mroc phai thong bao cho cac nha moi

87

gidi nuoe ngoai biEt la TTLK Vi~t Nam se thirc hi~n thanh wan cac gino dich va to chile nao se HI M)'i tac ciia (chang han nhu to chile liru k)' tori n du cfia TTLK) <l~ thuc hien thanh loan theo chi dinh ciia TTLK.

Thong bao thuc hien giao dich: khi nhan d1i~c cac lenh giao dich tit cac CTCK trong nude, cac nha moi gidi nude ngoai <l~t nhii'ng lenh nay vao cac th] tnrong cua minh nrong ilng va cung ca'p cac chi tiet giao dich c12n cac CTCK trong mroc sau khi giao dich dtf~c thirc hien. Sau khi giao dich dtf<jc thirc hien, cac CTCK trong mrdc b~t buoc phdi thong bao thong tin giao dich eho cac khach hang cila minh, cho TTLK va ngan hang thanh toan giao dich qu6c te'lien quan cac chi tie't giao dich.

(4) Thanh toan giao dich:

Vi~c thanh toan dlt<je thirc hien a thi tnrong clnrng khoan mrdc ngoai giUa t6 chtrc hru ky toan c~u va nha moi gidi mrdc ngoai (thanh toan qu6c te'). Cac CTCK Vi~t Nam dira cac chi thi thanh toan de'n TTLK, TTLK t6ng hop va chuyen chi thi nh~n dt1<jc de'n cac t6 chirc luu ky toan d u a nhting thi tnrong lien quan. Sau d6, cac t6 chirc hru kY toan c~u thuc hien thanh toan chirng khoan vdi cac CTCK sa tai (a mrdc ngoai) thea chi thi cua TTLK. Q~a trinh thanh toan, bu trir duqc thuc hien thea nguyen ute DVP - chuyEn giao cluing khoan ddng thoi vdi thanh toan ti~n. Sau kill qua trinh thanh toan, bu tnr duqc thirc hien, TTLK nh~n du<jc cac bao cao thanh roan chi titt tir cac t6 chirc btu ky loan du va chuyen giao chiing cho cac CTCK trong nude lien quan. TTLK se ghi nhan tren h~ thdng tai khoan cna cac CTCK lien quan khi nhan c1u<;fc cac bao cao thanh loan bi) trit tit t6 chirc htu ky roan c~u.

Vi~c thanh toan ti~n cho cac giao dich duqc thuc hien gitra 16 chirc hru ky toan du va TTLK thong qua ngan hang thanh toan qu5"c tt do TTLK chi dinh co su thod thuan vdi cac t6 chtrc hru ky toan c~u thong qua h~ th5"ng thanh toan thich hop cua 16 clnrc hru ky hoac he th5"ng SWIFf (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication).

88

Chilbi Ib'

Cbirhj 1M

(5) Thirc hien cac quy~n lien quan:

Qua trlnh thirc hien tlt ca cac quy~n phat sinh tit chirng khoan btu k9 va giao dich d nude ngoai do TTLK thuc hien. Tlt ca chang khoan qu5e t6' du(]e htu ky d cac t5 clnrc hru ky toan du dtt(]c dang ky dttdi cac ten cua cac t5 chttc hru kY nude ngoai nay. VI v~y, cac quyen du(]e phan b5 de'n cac t5 chirc htu ky toan duo sau do cluing du<jc tai phan b5 den cac nha d~u nr n6i chung thong qua TTLK va cac CTCK trong nude. Noi chung, tlt ca thu nh~p lien quan dEn viec thirc hien quyen phat sinh tnroc tien do t6 chtrc hru kY nude ngoai nhan. Sau do viec thirc hien quyen nay du(]e phan ph5i va chuyen den TTLK va eu5i cung nha d~u nr nh~n du<je cac quyen ella mlnh qua cac TVLK cua TTLK.

Khi nhan du<jc cac thong bao tit cac t5 chuc phat hanh lien quan den cac heat dong ciia cong ty, cac t6 clnrc hill ky toan du chuyen cluing den TTLK va TTLK lai chuyen clning den cac TVLK lien quan. Sau do, cac TVLK ehuyen thong tin chi tiet dEn cac khach hang ella mlnh, vi v~y ho co the thirc

mua an mua 'n
CK CTCK CK NhA moi
NhA d~u tit trong nude gidi nude

(VN) , .
b;io cso Macao ngoai

, thanh toan

baocao lhanh tosn

yeuc5u thanh todn

thanh tosn; btl tril

cbi tb]

thanh toen T6 chac
Trung tim
htukY CK htukY
VN toAnc4u
Mocao thanh toan

So dd giao dich va thanh toan CK qu6'c tc!

89

hi~n de quyen cua rninh dung thoi han. Trong tn((Jng hop pluit hauh quyen rnua chirng khoan mdi, quyen bi) phieu va die quyen yell du khac, TTLK se nh~n cac yell c5u va chi th] ciia khach hang tif eric TVLK va chuyen chiing <len cac t6 chiic luu k9 toan du lien quan. Viec nhan c6 lue va von goe, lai trai phieu dUQc thanh loan b~ng ngoai t~ tren tai khoan duoi ten ctia TTLK, sau d6 se dll've phan ph6i lai cho cac nha dau tu. Hay noi mot each khac, cac nha dau nr co th~ thuc nien cac quy~n ciia minh doi vdi nhirng chirng khoan nude ngoai mOt each an toan va d~ dang nhu la thirc hien giao dich va diu nr vao chimg khoan tai Vi~t Narn.

d) Quy trinb tbuc hifn giao dich va thanh todn ehlfng khodn nuae ngoai aiem yet tren TTCK Vift Nsm:

Cac cong ty phat hanh mrdc ngoai e6 th~ niem ye't cac chirng khoan ciia mlnh tren SGDCK Vi~t Narn dttdi cac hlnh thirc khac nhau nhu chang chi chang khoan thong thttang hoac gi{\y chtrng nhan 5C1 htru (GCNSH) chtrng khoan duOi hmh thiic but toan ghi s5 do TILK d'.li dien phat hanh can ell' tren cac chang khoan do cac TCPH nUde ngoai phat hanh va phil hQP vdi quy dinh v~ chimg khoan va TTCK Vi~t Narn. TTLK Vi~t Nam co the dai dien TCPH mroc ngoai dung ra phat hanh, phan phoi chirng khoan tai Vi~t Nam va nhtrng chirng khoan nay c6 gia tri nhu chang khoan dUQc phat hanh C1 mrdc ngoai va dU'Qe phep niem ye't tai SGDCK Vi~t Narn neu TCPH dap ang dU'cjc cac di~u kien niem yet chang khoan,

(1) Bang ky rna 56 kinh doanh va htu ky cluing khoan:

B~ tham gia VaG TICK Vi~t Nam, ta't d. nha d~u nr nll'dc ngoai phai thuc hien dang ky c{\p rna s6 kinh doanh chtmg khoan vdi SC1 giao dich chang khoan thong qua t6 chiic hill kY cfia ho. Vi~e dang k9 rna 56 nay giup eho co quan quan 1y thi tnrong co the thee doi, quan 19 va giam sat heat dong giao dich cua cac nha d~u nr mrdc ngoai, H~ th6ng dang k9 diu nr dU'Qc hlnh thanh tren cac s61i~u d~u nr cila nha d~u nr nlloc ngoai tren TICK Vi~t Nam.

Ben canh d6, ttt cii chirng khoan niem yet va giao dich C1 Vi~t Nam rna nha d~u tir nll'dc ngoai mua dllcje deu phai dUQC htu ky C1 TTLK Vi~t Narn thong qua cac t5 chirc hill Icy toan c~u co lien ke't hoar dOng vdi TVLK Vi~t Nam hoac tai cac TVLK Vi~t Nam.

(2) Ky k€t cac thod thuan, h<,1p d~ng lien quan giira cac ben:

HQP d6ng htu k9 hoac hQP d6ng dich vu chirng khoan:

90

Khi cac TCPH nude ugoa i pluit hauh giflY chung nhan sd hUll chtiug khoiin, ho phai ky hop l16ng luu ky vdi TTLK Vi~t Nam trong d6 CI,l the hoa de trmh t~f, thtl t~IC va phuong phap phiit hanh va hru ky GCNSH. M~lt khiic, TCPH nude ngoai cling phiii ky hQP d6ng dich vu chung khoan tho a thuan ve viec luu ky va thuc hien quyen cho chirng khoan khi ho phat hanh chiing khoan vdi hlnh thiic cluing chi.

H<;Jp d6ng 100 gill' chirng khoan:

TTLK Vil$t Nam lua chon va chi dinh mQt t6 cbuc 100 ky nttoc ngoai d~t tai mrdc ciia TCPH d€ thuc hien nh~n luu ky clnrng khoan cling nhu chi dinh t6 chrrc btu ky nay thuc hien cac quy~n. Dl!a tren hop o6ng. TTLK chung khoan Vi~t Nam rno mot tai khoan 100 ky chiing khoan voi t6 chtrc hm kY chung khoan mrdc ngoai d€ thanh toan giao dich,

(3) Phat hanh gia:y cluing nhan sd huu chirng khoan:

Phat hanh va niem yEt chtrng khoan

TTLK chtrng khoan Vi~t Nam dn md mot tai khodn vdi rnQt t6 chrrc 100 ky toan du va t6ng s51tl'<;fng chang khoan nay attQc hru ky tren tai kbodn se phdi bhng vdi s51ttQng chung khoan dttQc niem ye't tren SGDCK Vi~t Nam. Chung khoan dttQc hill IcY tai t5 clnrc luu kY toan du dttdi ten eua TILK dttQc phan b6 v~ cho nhilng nha d~u nr Vi~t Nam hoac nuoe ngoai thong qua tai khoan cda cac TVLK cua ho tai TTLK.

Trong tnmng hop phat hanh GCNSH chnng khoan, TCPH nuoe ngoai phat hanh nhtrng chtrng khoan dai dien va 100 ky chung dttoi ten cua TILK tai t6 clnrc luu leY toan d u do TTLK Vi~t N am chi dinh sau khi he nh~n dtt<;fc ti~n dang leY d~t mua clntng khoan, Sau khi xac nh~n vi~c luu kY chUng khoan voi t6 clnrc hill ky, TTLK phat hanh GCNSH chirng khoan cho cac t6 clute bao lanh phat hanh boac cac TVLK d Vi~t Nam d~ phan ph6i GCNSH nay dEn tung nha d~u nr o~t mua chring khoan.

NEu TCPH nude ngoai mu6'n niem ye't chting khoan cila minh tren SGDCK Vi~t Nam dttoi hlnh thuc chting ehi hoac GCNSH chirng khoan, ho phai hoan ttt cac thtl we xin phep niem ylt vdi UBCKNN va tharn v3:n voi SGDCK v~ thii tuc va thoi gian niern y€t lien quan.

91

Nude ngoai

Vi~tNam

Ni)p don picm yet
TCPH HQP o&ng Lky SGDCK
Viet Nam
I I Giao
LkyCK Than
H~p d6L btu gi6

TTLKCK
TCLK ,
toan cdu 1~


i Pha
~ djch& h toan

n pho] CK

I I

I;:~II

I

I ~K I

I ~~ LE...JLU

So 4& phat hanh va niem yet CK mrdc ngoai ~i Viet Nam

(4) Thanh toan giao dich:

Vi~c thanh roan cac chtrng khoan niem ye't <'1 TICK Vi~t Nam cua cac TCPH mtoc ngoai dlic;fc tlnrc hien b~ng viec chuyen giao chUng khoan vdi hinh thuc but roan ghi s6 giila tai khoan ciia ben ban oEn tai khoan ciia ben mua dira tren thong tin va kEt qua giao dich do SODCK Vi~t Nam eung ca'p. DiJ. cho c6 thirc hien bao nhieu but toan chuyen giao di nfta thl t6ng s6 clnrng khoan dang hru kj tren tai khoan ciia TILK tai t6 clnic htu leY toan c~u khong thay d6i. Qua trtnh btl t:IU va thanh toan cho cac clnrng khoan nude ngoai tren TICK Vi~t Nam oUc;fe thuc hien tuong t1/ nhu chimg khoan Vi~t Nam.

92

SGOCK
CTCKA crCKB
ban Glao dich mua
1

(5) Thuc hien quyen:

Trong truoug hep chirng khcan cua mot TCPH mtdc ngoai Gtt(jc niem y6t tren TICK Vi~t Nam, TTLK cmrng khoan Sf! thong bao cho cac c~ Gong cua cac thong tin v~ lich trinh hoat dong va thuc hi~n quy~n ciia TCPH phu hop vdi cac chi ~ vii yeu c~u cua nha G~U tu Gtt<jc t$p hop.

2.3.4.5 14 tr10h tbuo bi~D:

Vi~c tri€n khai thuc hien va cung ci'p dicb V1,l hill ky cmrng khoan qu6c t6 tren TICK Vi~t Nam la mot nhiem V1,l ri't quan trong Goi hoi dn co mot qua trmh kha dai d~ chu§n bi cac di~u kien dn thiet. Do v~y, dira tren chien Itt(jc phat triEn TICK Vi~t Nam de'n narn 2010 dlCQe Thd nrdng phe duyet va xuat phat tit thuc t6 triEn khai xay dung va phat triSn TICK trong giai doan hien nay va thai gian tdi, chung toi d~ xUilt 10 trmh dJ,i kiln thuc hien nhu sau:

Vi~tNam

TILKCK Chuy€ngiao

NlldengoAi

- nong ed sp' thay dtfi treD TK eua 1TLK

TCLK

T~~

Sd 0(5 thanh toan CK qu6c t6 tai VN

93

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->