NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI LỚP 12 Chương I Bài 1: S HÌNH THÀNH TR T T TH GI I M I SAU CHI N TRANH TH GI I TH HAI (1945-1949) XTALIN (1879 - 1953)

Iôxip Xtalin (Ioseph Vissarionovitch Djugatchvili t c Iôxip Stalin) - nhà ho t ñ ng cách m ng, T ng Bí thư Ban Ch p hành trung ương ð ng công nhân xã h i dân ch (Bônsơvich) Nga, sau là ð ng C ng s n Liên Xô, Ch t ch H i ñ ng y viên nhân dân, T ng tư l nh t i cao l c lư ng quân s , hàm ð i nguyên soái Liên Xô. Xtalin xu t thân trong gia ñình công nhân ñóng giày thành ph Gôri thu c t nh Tiphơlit (sau ñ i tên là Tbilixi, th ñô Grudia). Năm 15 tu i, khi ñang h c trư ng dòng c a giáo h i Chính th ng giáo Tiphơlit, Xtalin ñã tham gia ho t ñ ng cách m ng. Năm 1898, b ñu i ra kh i trư ng dòng v t i tuyên truy n ch nghĩa Mac, Xtalin ph i chuy n vào ho t ñ ng bí m t và tr thành nhà cách m ng chuyên nghi p. Năm 1901, ông ñư c b u vào thành y ð ng Công nhân xã h i dân ch Nga Tiphơlit và ñư c Thành y c ñi ho t ñ ng Batum, m t thành ph quan tr ng Capcadơ. Năm 1902, Xtalin b b t và t ñó cho ñ n năm 1913, ông b b t t t c 7 l n, nhi u l n b ñày sang Xibia, nhưng ñã vư t ng c t i 5 l n. Ông có bi t hi u là Xtalin, nghĩa là "con ngư i thép". Sau m i l n thoát ng c, ông l i tham gia ho t ñ ng cách m ng tích c c hơn. Trong H i ngh toàn Nga l n VI c a ð ng Công nhân xã h i dân ch (h p Praha vào tháng 1-1912), Xtalin ñã ñư c c v ng m t vào Ban Ch p hành Trung ương ð ng. Sau cu c Cách m ng tháng 2-1917, Xtalin t nơi b tù tr v Pêtơrôgrat và ñư c b sung vào Ch t ch ñoàn Ban Ch p hành trung ương ð ng và vào Ban biên t p báo S th t. Tháng 4-1917, Xtalin ñư c b u làm y viên B chính tr c a Ban ch p hành trung ương ð ng. Trong nh ng ngày Cách m ng tháng 10-1917, Xtalin là y viên c a cơ quan quân s cách m ng do Trung ương ð ng thành l p ñ lãnh ñ o kh i nghĩa. Khi H i ñ ng y viên nhân dân (Chính ph cách m ng) ñư c thành l p do Lênin ñ ng ñ u, Xtalin ñư c c gi ch c y viên nhân dân B Dân t c (B trư ng B Dân t c). Trong th i gian n i chi n và ch ng s can thi p quân s c a nư c ngoài, Xtalin là y viên H i ñ ng quân s cách m ng, ñư c c làm ñ c phái viên nhi u m t tr n quan tr ng và ñã ñóng góp tích c c vào chi n th ng c a H ng quân ñánh b i quân B ch v . Tháng 4-1922, Xtalin ñư c b u làm T ng Bí thư Ban Ch p hành trung ương ð ng và ông gi ch c v ñó cho ñ n khi m t. Tháng 6-1941, cu c chi n tranh xâm lư c c a phát xít ð c vào Liên Xô b t ñ u. ð t p trung quy n l c vào ngư i lãnh ñ o cu c chi n tranh b o v t qu c, Xtalin ñư c c làm Ch t ch H i ñ ng y viên nhân dân, Ch t ch y ban qu c phòng, T ng tư l nh t i cao c a các l c lư ng quân s Liên Xô. Dư i s lãnh ñ o c a Xtalin và ð ng C ng s n Liên Xô, H ng quân Liên Xô ñã tiêu di t quân phát xít xâm lư c, sau ñó vư t biên gi i sang giúp ñ các nư c ðông Âu gi i phóng và ñánh t i t n sào huy t b n phát xít Hitle, chi m ñóng Beclin (2-5-1945) và nh n s ñ u hàng c a 1

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
phát xít ð c (9-5-1945). m t tr n phía ñông, H ng quân Liên Xô ñánh tan g n m t tri u quân Quan ðông c a Nh t, góp ph n quan tr ng ch m d t chi n tranh Thái Bình Dương (2-9-1945). Do nh ng công lao ñóng góp to l n, Xtalin ñã ñư c t ng thư ng nhi u huân chương và huy hi u: huy hi u Anh hùng Liên Xô, huân chương Lênin, huân chương Sao vàng... Sau Chi n tranh th gi i II, Xtalin ñã lãnh ñ o nhân dân Liên Xô nhanh chóng hàn g n v t thương chi n tranh và ñưa Liên Xô tr thành m t siêu cư ng, ñ i tr ng ch y u c a ñ qu c M . ð i v i các nư c ðông Âu và phong trào gi i phóng dân t c, Xtalin ñã tích c c giúp ñ . Ông m t ngày 5-31953. PH. RUDƠVEN (1882 – 1945)

Franklin Delano Roosevelt (30 tháng 1 năm 1882 – 12 tháng 4 năm 1945), thư ng ñư c g i t t là FDR, là t ng th ng th 32 c a Hoa Kỳ ñ ng Dân ch . ð c c b n l n, Roosevelt ph c v t năm 1933 ñ n năm 1945. Ông là T ng th ng Hoa Kỳ duy nh t t ng t i ch c hơn hai nhi m kỳ. Là nhân v t trung tâm c a th k 20, Roosevelt thư ng ñư c xem là m t trong ba t ng th ng Hoa Kỳ ki t xu t d a trên k t qu c a các cu c thăm dò trong gi i h c thu t (hai người kia là George Washington và Abraham Lincoln). Trong giai ño n ð i Suy thoái x y ra trong th p niên 1930, Roosevelt thi t l p chương trình New Deal nh m cung ng c u tr cho ngư i th t nghi p, ph c h i kinh t , và c i cách h th ng kinh t . Trong các di s n c a ông, ñáng k nh t là h th ng an sinh xã h i, và công cu c ch nh lý th trư ng tài chính Wall Street. Cung cách t n d ng s c m nh tích c c c a chính quy n liên bang ñã giúp tái t o hình nh năng ñ ng cho ð ng Dân ch . Liên minh New Deal ñư c ki n t o b i Roosevelt ñã th ng tr chính trư ng Hoa Kỳ mãi cho ñ n th p niên 1960. Sau năm 1938, Roosevelt v n ñ ng cho l p trư ng tái vũ trang và lãnh ñ o ñ t nư c tách kh i ch trương t cô l p khi th gi i ñang ti n g n ñ n hi m h a chi n tranh. Ông ñã cung c p nh ng h tr c n thi t cho Winston Churchill và nh ng n l c c a nư c Anh trong chi n tranh trư c khi cu c t n công Trân Châu C ng lôi kéo nư c M vào cu c chi n. Trong th i kỳ chi n tranh, Roosevelt ñưa ra nh ng quy t ñ nh quan tr ng c p lãnh ñ o ch ng l i ð c Qu c Xã, và bi n Hoa Kỳ thành nhân t m u ch t trong công cu c ti p li u và cung ng tài chính cho phe ð ng minh nh m ñánh b i ð c, Ý và Nh t. ð n ñ u năm 1945 khi quân ð ng minh ti n vào ð c và Liên Xô ñã ki m soát Ba Lan, n i dung cu c h i ki n ñư c ti t l cho công chúng. Trong tháng 1, dù s c kh e ñang suy s p, Roosevelt ñ n Yalta, Liên Xô, ñ g p Stalin và Churchill. Ông ch trích H i ngh Yalta là ñã h p pháp hóa vi c Liên Xô chi m ñóng ðông Âu. Roosevelt ñ n H i ngh v i t t c hi v ng ñ t vào vi c thương th o v i Stalin sau khi chi n tranh ch m d t. Ngày 30 tháng 3 năm 1945, Roosevelt ñ n Warm Springs ñ ngh ngơi trư c khi ñ n tham d h i ngh sáng l p Liên Hi p Qu c theo như d ñ nh. Sáng ngày 12 tháng 4, ông kêu lên “Tôi b ñau ñ u kinh kh ng”. T ñó ông không còn nói ñư c. Bác sĩ ch n ñoán ông b xu t huy t não. Roosevelt t tr n, th 63 tu i. 2

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
SƠCSIN (1874-1965)

Uynxtơn Sơcsin (sir Winston Leonard Spencer Churchill) - nhà ho t ñ ng chính tr ngư i Anh, th lĩnh c a ð ng B o th , Th tư ng Anh (1940-1945 và 1951-1955), ngư i ñóng vai trò chính c a nư c Anh trong Chi n tranh th gi i II. Sơcsin t t nghi p trư ng quân s năm 1895. V i tư cách là thông tín viên quân s , ông ñã tham gia cu c chi n tranh Anh-Bôơ (1899-1900) Nam Phi. Năm 1900, ông ñư c b u vào Qu c h i trong danh sách ng c viên c a ð ng B o th . Năm 1906, ông l i ñ ng trong danh sách ng c c a ð ng T do vào Qu c h i. Nh ng năm 1906-1908, ông là Th trư ng B Thu c ñ a; sau ñó còn gi ch c v B trư ng c a nhi u b như Thương m i, N i v , H i quân, Tài chính, v...v... Th i gian Cách m ng tháng Mư i n i chi n Nga (1918-1921), Sơcsin làm B trư ng B chi n tranh, ñã ch trương can thi p vào nư c Nga và giúp ñ tích c c cho B ch v ch ng l i nư c Nga Xô vi t. Năm 1924, Sơcsin l i quay v v i ð ng B o th . Năm 1940, Sơcsin lên làm Th tư ng gi a lúc b n phát xít ð c ñã gây ra cu c Chi n tranh th gi i II và ñang uy hi p Pháp. Sơcsin mu n l i d ng hoàn c nh ñó, bi n nư c Pháp thành "m t x t tr c a Anh". Nhưng chính ph Pháp do th ng ch Pêtanh c m ñ u, ñã ch p nh n ñ u hàng phát xít ð c. Năm 1941, phát xít ð c t n công Liên Xô. Sơcsin thi hành chính sách hai m t. M t m t, chính ph Anh tuyên b ñ ng v phía Liên Xô ch ng ð c và ñã ký Hi p ư c ñ ng minh Anh-Xô, m t khác l i dây dưa trong vi c m m t tr n th hai và âm mưu làm cho Liên Xô suy y u, ñ cho ñ qu c Anh d n m vai trò lãnh ñ o châu Âu sau chi n tranh. V i tư cách ngư i ñ ng ñ u chính ph Anh, Sơcsin ñã tham gia các cu c H i ngh Têhêran (1943), Yanta (2-1945), Pôxñam (7-1945) v i các nhà lãnh ñ o M và Liên Xô ñ gi i quy t v n ñ chi n tranh. Sơcsin còn làm Th tư ng Anh l n th hai vào nh ng năm 1951-1955. Chính sách c a Sơcsin m t l n n a l i theo ñuôi M , ng h các ho t ñ ng c a M trên trư ng qu c t , nh t là trong cu c chi n tranh Tri u Tiên, và chính ph Anh tích c c tham gia các t ch c Liên minh B c ð i Tây dương (NATO), Hi p ư c phòng th ðông Nam Á (SEATO) và nhi u kh i quân s khác c a các nư c ñ qu c ch nghĩa. Tháng 4-1955, Sơcsin t ch c Th tư ng và lãnh t ð ng B o th , và r i kh i chính trư ng. Ông m t ngày 24/1/1965.

3

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
G. C. MACSAN (1880 – 1959)

George Catlett Marshall (1880 - 1959), nhà ho t ñ ng nhà nư c, quân s và ngo i giao Hoa Kì. ð i tư ng (1944). T 1939 ñ n 1945, t ng tham mưu trư ng. Tham d nhi u h i ngh qu c t quan tr ng: Têhêran (1943), Yanta và Pôtxñam (1945). ð i di n ñ c bi t c a t ng th ng Truman Trung Qu c (11.1945- 1.1947), b trư ng Ngo i giao (1947 - 49). M t trong nh ng ngư i ñ xư ng chính sách "chi n tranh l nh" và thành l p kh i NATO. Tham gia so n th o H c thuy t Tơruman. ð ra K ho ch Macsan nh m khôi ph c các nư c Tây Âu b tàn phá sau Chi n tranh th gi i II (Kế hoạch Macsan). B trư ng Qu c phòng trong chi n tranh Tri u Tiên (1950 - 51). Rút kh i các ho t ñ ng chính tr và nhà nư c (t 1951). Gi i thư ng Nôben v hoà bình (1953).

LIÊN HỢP QUỐC (viết tắt: UN) T ch c qu c t toàn c u, l n nh t hi n nay. Thành l p 26.6.1945 (b t ñ u có hi u l c t 24.10.1945) theo sáng ki n c a Liên Xô, Hoa Kì, Trung Qu c, Anh, Pháp (H i ngh Xan Franxixcô 1945). Thành viên: 188 nư c (ñ n 9.1999), Tr s : New York (Hoa Kì). Vi t Nam yêu c u tham gia LHQ t 1946, nhưng ch ñ n khi cách m ng gi i phóng dân t c k t thúc, nư c C ng hoà Xã h i ch nghĩa Vi t Nam th ng nh t m i tr thành thành viên chính th c t 9/1977. Theo Hi n chương, m c ñích c a LHQ là duy trì hoà bình và an ninh qu c t ; ngăn ch n và lo i b m i ñe do hoà bình, th tiêu các hành vi xâm lư c và các hành vi khác phá ho i hoà bình; phát tri n quan h h u ngh gi a các qu c gia trên cơ s tôn tr ng nguyên t c ch quy n qu c gia, bình ñ ng v quy n l i và t quy t dân t c, gi i quy t tranh ch p b ng bi n pháp hoà bình; th c hi n h p tác qu c t ñ gi i quy t các v n ñ kinh t , xã h i và văn hoá; tôn tr ng nhân quy n, không phân bi t ch ng t c, gi i tính, ngôn ng và tín ngư ng. Các cơ quan chính c a LHQ g m: ð i h i ñ ng, H i ñ ng B o an, H i ñ ng Kinh t và Xã h i, H i ñ ng Qu n thác, Toà án Qu c t , Ban Thư kí. Ngoài ra, LHQ còn có nhi u cơ quan chuyên môn khác như UNESCO, UNDP, ILO, FAO, vv. TỔNG THƯ KÍ LIÊN HỢP QUỐC Viên ch c cao c p nh t c a Liên h p qu c, do ð i h i ñ ng b nhi m theo ki n ngh c a H i ñ ng B o an. ð ng ñ u và ñi u hành ho t ñ ng c a Ban Thư kí Liên h p qu c, ho t ñ ng trong t t c các cu c h p c a ð i h i ñ ng, H i ñ ng Kinh t và Xã h i, H i ñ ng Thác qu n và th c hi n m i ch c năng khác do các cơ quan này giao cho. Có th lưu ý H i ñ ng B o an ñ n b t c v n ñ nào mà theo ý mình có th ñe do vi c duy trì hoà bình và an ninh qu c t . B nhi m các nhân viên c a mình theo nh ng quy ñ nh do ð i h i ñ ng xác l p. Có nghĩa v th c hi n m i ch c năng do Liên h p qu c giao phó, trình ð i h i ñ ng báo cáo h ng năm v ho t ñ ng c a Liên h p qu c, không ñư c hành ñ ng trái v i tính ch t hoàn toàn qu c t trong các ch c năng c a mình, không ñư c tìm ki m hay ch p nh n nh ng ch th c a b t c m t chính ph nào ho c m t cơ quan quy n l c nào ngoài Liên h p qu c và ch ch u trách nhi m trư c Liên h p qu c. Nhi m kì c a TTK LHQ là 5 năm. T 1945 ñ n nay có 9 TTKLHQ.

4

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Danh sách T ng Thư ký Ảnh Tổng Thư ký Thời gian Quốc đương nhiệm gia Ghi chú

1

Gladwyn Jebb

1945 – 1946

Anh

Lâm th i

2

Trygve Lie

Halvdan 2/2/1946 – 11/ Na Uy 1952

T nhi m

3

Dag Hammarskjöld

10/4/1953 18/11/1961

– Th y ði n

T n n trong m t tai n n máy bay t i Rhodesia (nay là Zambia)

4

U Thant

30/11/1961 31/12/1971

Mi n ði n Quy n T ng Thư ký t – (nay là 3 tháng 11 1961 ñ n Myanm 30 tháng 11 1962 a) – Trung Qu c ph quy t nhi m kỳ th ba

5

Kurt Waldheim

1/1/1972 31/12/1981

Áo

6

Javier Pérez de 1/1 /1982 31/12/1991 Cuéllar

Peru

T ch i nhi m kỳ th ba

7

Boutros Boutros- 1/1/1992 31/12/1996 Ghali

Ai C p

Hoa Kỳ ph quy t nhi m kỳ th hai

8

Kofi Annan

1/1/1997 31/12/2006

Ghana

9

Ban Ki-moon

1/1/2007

Hàn Qu c

5

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Chương II BÀI 2: LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯ C ðÔNG ÂU (1945-1991) LIÊN BANG NGA (1991-2000) GAGARIN (1934 - 1968)

Iuri Alêchxâyêvistơ Gagarin (Iuri Alekseievitch Gagarine) - nhà du hành vũ tr Liên Xô th c hi n chuy n bay ñ u tiên vào vũ tr (1961). Iuri Gagarin sinh trư ng trong m t gia ñình nông dân. Ông n i là b n nông, ông ngo i là th ngu i. Gia ñình anh là nh ng ngư i lao ñ ng c n cù, trong m t nông trang t p th vùng Xmôlenxcơ, trên b sông Vônga. Sau khi h c h t l p b y, anh làm công nhân, r i h c trư ng trung c p k thu t Xaratôp. ñây, anh v a h c trư ng chuyên nghi p v a tham d m t câu l c b hàng không. Khi t t nghi p trư ng trung c p k thu t, ñ ng th i t t nghi p câu l c b hàng không h ng ưu, Iuri Gagarin ñư c nh n vào trư ng không quân Ôrenbua. T t nghi p, anh ñư c phong quân hàm trung úy không quân và tình nguy n công tác t i m t căn c quân s mi n B c. Năm 1959, khi ñ i du hành vũ tr ñ u tiên ñư c thành l p, anh ñã g i ñơn tình nguy n và ñư c thu nh n sau nh ng cu c khám s c kh e h t s c kh c khe. T i trung tâm hu n luy n các nhà du hành vũ tr , anh ñư c h c t p lý thuy t và qua nh ng cu c rèn luy n, th thách ñ y gian kh . Khi ch n ngư i th c hi n chuy n bay ñ u tiên, m i ngư i nh t trí ñ ngh Iuri Gagarin vì anh có tinh th n k lu t cao, thái ñ bình tĩnh, h th n kinh v ng vàng và s c kh e hoàn h o. Sáng ngày 12-4-1961, tàu vũ tr Phương ðông I ch nhà du hành vũ tr Liên Xô, thi u tá Iuri Gagarin, ñã ñư c phóng lên vũ tr . Con tàu có tr ng lư ng là 4.725kg, bay v i t c ñ 28.000 km/gi , trên m t qu ñ o hình b u d c, ñi m g n Trái ð t nh t là 175 km, ñi m cao nh t là 302 kh, th i gian bay m t vòng là 89,1 phút. Sau khi bay m t vòng quanh Trái ð t, tàu vũ tr Phương ðông I ñã h cánh an toàn xu ng m t cánh ñ ng bên b sông Vônga, vùng Xaratôp cách Matxcơva g n 600km v phía ñông nam. Th i gian t khi c t cánh ñ n khi h cánh là 108 phút. Sau khi k t thúc th ng l i chuy n bay ñ u tiên c a con ngư i vào vũ tr , Iuri Gagarin ñã ñư c t ng danh hi u Anh hùng Liên Xô, huân chương Lênin, huân chương Sao vàng và nhi u huân chương, danh hi u cao quý khác. Anh cũng ñư c Chính ph nư c Vi t Nam dân ch c ng hòa t ng danh hi u Anh hùng lao ñ ng. Iuri Gagarin ñã m t trong m t chuy n bay luy n t p ngày 27-3-1968.

6

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
M. X. GOOCBACHÔP (1931)

Mikhail Sergeevich Gorbachëv (sinh 1931), Goocbachôp sinh trư ng trong m t gia ñình nông dân t nh Xtavrôpôn (Stavropol) thu c mi n B c Capcadơ. Năm 1946 - 1950, ông làm ph máy tr m máy kéo c a t nh. Năm 1952, ông gia nh p ð ng C ng s n Liên Xô, sau ñó ñư c c ñi h c ñ i h c. T t nghi p khoa lu t Trư ng ð i h c T ng h p Matxcơva (1955), ð i h c Nông nghi p Xtaprôpôn (1967). Ho t ñ ng trong ðoàn Thanh niên C ng s n Lênin. T 1966 ñ n 1968, bí thư th nh t Thành u Xtaprôpôn, bí thư T nh u Xtaprôpôn (1968 - 1970). T 1971, là u viên Trung ương ð ng; t 1980, u viên B Chính tr . T 1978 ñ n 1985, bí thư Trung ương ð ng. T 1985, t ng bí thư ð ng C ng s n Liên Xô, ch t ch ðoàn ch t ch Xô Vi t t i cao Liên Xô, ch t ch H i ñ ng Qu c phòng Liên Xô. T tháng 3.1990, t ng th ng Liên Xô. Goocbachôp là ngư i ñ xu t và lãnh ñ o công cu c c it Liên Xô. Ông nh n gi i thư ng Nôben v Hoà bình năm 1990. Sau khi cu c ñ o chính 19.8.1991 th t b i, Goocbachôp tr l i n m quy n, tuyên b t ch c T ng bí thư, yêu c u gi i tán U ban Trung ương ð ng, ñình ch ho t ñ ng c a ð ng C ng s n Liên Xô. Sau khi 11 nư c c ng hoà kí hi p ñ nh gi i tán Liên Xô và thành l p C ng ñ ng các qu c gia ñ c l p (SNG) (21.12.1991). Ngày 25.12.1991, Goocbachôp tuyên b t ch c t ng th ng, lá c búa li m trên nóc ñi n Kremli b h xu ng ch m d t ch ñ XHCN Liên Xô sau 74 năm t n t i. B. N. ENXIN (1931)

Boris Nikolaevich El'cin (sinh 1931), nhà ho t ñ ng chính tr và nhà nư c Nga. Sinh t nh Xveclôp [Sverlov; trư c g i là Êkatêrinbua (Ekaterinburg)]. ð ng viên ð ng C ng s n Liên Xô t 1961. T 1968, chuyên trách công tác ð ng; bí thư th nh t T nh u Xveclôp (1976); u viên Ban Ch p hành Trung ương ð ng (1981); bí thư Ban Ch p hành Trung ương ð ng (7.1985 - 2.1986); bí thư th nh t Thành u Matxcơva (12.1985); u viên d khuy t B Chính tr (1986); ñ i bi u Xô Vi t t i cao Liên Xô (t 1978); u viên ðoàn ch t ch Xô Vi t T i cao Liên Xô (1984 - 1985 và t 6.1986 cho t i khi Liên Xô tan rã). Liên Xô, Enxin li khai kh i ð ng C ng s n (1990). T ng th ng Liên bang Trong quá trình c i t Nga (1991 - 1999). Ông m t ngày 23/4/2007, th 76 tu i. 7

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
V. V. PUTIN (1952)

Vladimir Vladimirovich Putin (sinh 1952), nhà ho t ñ ng Nhà nư c Liên bang Nga. Trư c 1990, làm vi c t i cơ quan an ninh qu c gia (KGB). Sau ñó, công tác U ban Nhân dân thành ph Lêningrat (Leningrad, nay là Xanh - Pêtecbua (Sankt - Peterburg)). Nh ng năm 1994 - 1996, phó ch t ch th nh t thành ph Xanh - Pêtecbua. Tháng 3 6/1997, phó Ban hành chính Ph t ng th ng Liên Bang Nga. T ng c c trư ng T ng c c An ninh Liên bang Nga (1998 - 1999). Tháng 8.1999, th tư ng chính ph . Ngày 26.3.2000, ñư c b u làm t ng th ng Liên bang Nga ñ n tháng 5/2008 k t thúc 2 nhi m kì. Ngư i k nhi m là Dmitri Medvedev.

8

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Chương III Bài 3: CÁC NƯ C ðÔNG B C Á MAO TRẠCH ĐÔNG (1893 – 1976)

Mao Zedong (1893 – 1976), nhà lãnh ñ o ð ng C ng s n và Nhà nư c C ng hoà Nhân dân Trung Hoa. Quê H Nam (Hunan). T t nghi p Trung h c sư ph m. Tháng 8.1918, làm nhân viên thư vi n ð i h c B c Kinh, 1919 v H Nam, xu t b n t p chí "Tương giang bình lu n", 1920 l p nhóm c ng s n H Nam. Tháng 7.1921 tham gia h i ngh thành l p ð ng C ng s n Trung Qu c. y viên Ban Ch p hành Trung ương ð ng C ng s n t ð i h i III (6.1923). Trong th i kì Qu c C ng h p tác, làm u viên d khuy t Trung ương Qu c dân ð ng t ð i h i I (1.1924), bí thư Ban Nông v n c a ð ng C ng s n (1926). Lãnh ñ o Kh i nghĩa V mùa (9. 1927). L p căn c ñ a cách m ng núi T nh Cương (Jingjiang) (1928). Ch t ch Chính ph C ng hoà Xô Vi t Trung Hoa (chính quy n cách m ng thành l p khu gi i phóng 1931). y viên B Chính tr ð ng C ng s n (1933), tham gia lãnh ñ o V n Lý trư ng chinh. T i H i ngh Tuân Nghĩa (Zun'yi) (1.1935) ñư c b u làm u viên thư ng v B Chính tr , u viên Ban Lãnh ñ o Quân s c a Trung ương ñ ng. T ñó trên th c t là ngư i lãnh ñ o cao nh t c a ð ng C ng s n. Ch t ch B Chính tr và ch t ch Ban Bí thư Trung ương ñ ng (3.1943). Ch t ch Ban Ch p hành Trung ương ñ ng (4.1945). Ch t ch Chính ph C ng hoà Nhân dân Trung Hoa, ch t ch H i ngh Hi p thương Chính tr (9. 1949). Ch t ch nư c C ng hoà Nhân dân Trung Hoa (1954 - 59). Năm 1958, phát ñ ng phong trào ð i nh y v t và Công xã nhân dân. Năm 1966, phát ñ ng ð i cách m ng văn hoá vô s n (Đại cách mạng văn hoá vô sản ở Trung Quốc). Năm 1974, ñ xư ng thuy t "Ba th gi i". Ông m t ngày 9.9.1976 t i B c Kinh. Mao Tr ch ðông ñã vi t nhi u tác ph m v tri t h c, quân s , chính tr nh m ph c v cách m ng và xây d ng nư c Trung Hoa m i. Các tác ph m chính: "Bàn v mâu thu n", "Bàn v th c ti n", "V n ñ chi n lư c c a chi n tranh cách m ng Trung Qu c", "Bàn v ñánh lâu dài", "Bàn v ch nghĩa dân ch m i". Các bài nói: "H i ngh to ñàm v văn ngh t i Diên An", "V n ñ gi i quy t ñúng ñ n nh ng mâu thu n trong n i b nhân dân". ð ng C ng s n Trung Qu c coi tư tư ng Mao Tr ch ðông là cơ s tư tư ng ñ u tiên c a cách m ng Trung Qu c.

9

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
TƯỞNG GIỚI THẠCH (1887 – 1975)

Jiang Jieshi (1887 - 1975), nhà ho t ñ ng và là ngư i ñ ng ñ u t ch c Qu c dân ð ng Trung Qu c. Quê Chi t Giang (Zhejiang). H c Trư ng Võ b B o ð nh, Trư ng Sĩ quan L c quân Tôkyô (Nh t B n). Tham gia ð ng minh H i. V nư c sau Cách m ng Tân H i 1911. Năm 1920, t i Qu ng Châu ph tá Tôn Trung Sơn (Sun Zhongshan). Năm 1923, sang Liên Xô th c t p quân s . Năm 1924, là hi u trư ng Trư ng Quân s Hoàng Ph . T ng tư l nh Quân ñ i B c ph t. Gây cu c chính bi n ngày 12.4.1927 kh ng b ð ng C ng s n. Thành l p "Chính ph Qu c dân" Nam Kinh: 1928. T ng tài Qu c dân ð ng (1938). Tư l nh t i cao quân ñ i ñ ng minh trên chi n trư ng Trung Qu c (1942 - 45). Năm 1949, cu c cách m ng nhân dân Trung Qu c th ng l i, d n t i vi c thành l p Nhà nư c C ng hoà Nhân dân Trung Hoa, Tư ng Gi i Th ch rút ra ðài Loan Năm 1950, tuyên b thành l p Nhà nư c C ng hoà. Tháng 3.1950, là t ng th ng. Ông m t t i ðài B c năm 1975. LƯU THIẾU KỲ (1898 – 1969)

Lưu Thiếu Kỳ (1898 - 1969), quê H Nam, ông là m t trong nh ng lãnh ñ o hàng ñ u c a ð ng C ng s n Trung Qu c, là nhà cách m ng giai c p vô s n, chính tr gia và cũng là m t lí lu n gia. Năm 1921, sang Liên Xô và gia nh p ð ng C ng s n Trung Qu c t i ñây. Năm 1922, v nư c, lãnh ñ o phong trào công nhân và là ch t ch Công h i Toàn qu c (1932). Tham gia V n Lý trư ng chinh (1934 - 1935), chính u Tân t quân (1941). U viên Ban Ch p hành Trung ương ð ng C ng s n Trung Qu c (1927), u viên B Chính tr (1931), bí thư Trung ương ð ng (1943 - 1956), u viên U ban Thư ng v Qu c h i Trung Qu c (1956 - 1966), ch t ch nư c C ng hoà Nhân dân Trung Hoa (1958 - 68). Trong th i gian Cách m ng văn hoá, b khai tr kh i ð ng C ng s n (1968) và b cách ch c, ch t trong tù (1969). Năm 1980, ñư c khôi ph c danh d .

10

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
BÈ LŨ BỐN TÊN (TỨ NHÂN BANG)

Theo chiều kim đồng hồ: Trương Xuân Kiều, Giang Thanh, Diêu Văn Nguyên, Vương Hồng Văn Trong "Bè lũ b n tên" thì v c a Mao là Jiang Qing (Giang Thanh) và Wang Hongwan (Vương H ng Văn) b k t án t hình, nhưng sau ñó gi m xu ng chung thân. Wang Hongwan ch t năm 1992 trong b nh vi n nhà tù. V Mao - Jiang Qing t v n năm 1991. Yao Wenyuan (Diêu Văn Nguyên) và Zhang Chuqiao (Trương Xuân Ki u) b x 20 năm tù. Năm 1996 hai ngư i ñư c tr t do. Zhang (Trương) ch t trư c ñó, cũng năm 2005. 1. TRƯƠNG XUÂN KIỀU Trương Xuân Kiều (1917–21 tháng 4 năm 2005). Ông nguyên là y viên B chính tr ð ng c ng s n Trung Qu c m t trong b n ngư i thu c t nhân bang m t th i gian dài làm b t n tình hình kinh t , chính tr Trung Qu c.Sau khi Mao Tr ch ðông qua ñ i; trong n i b ñ ng c ng s n Trung Qu c di n ra m t cu c ñ u tranh nh m l t ñ t nhân bang; k t qu là Trương Xuân Ki u cùng ba y viên b chính tr khác là Giang Thanh, Vương H ng Văn, Diêu Văn Nguyên b b t v i t i danh ph n qu c. Ông là m t nhà văn Thư ng H i th p niên 1930. Sau h i ngh Diên An năm 1938, ông ñã gia nh p ð ng C ng s n Trung Qu c. V i vi c thành l p nư c C ng hòa Nhân dân Trung Hoa, ông ñã tr thành m t nhà báo n i b t Thư ng H i ph trách Giái phóng Nh t báo. Ông ñã g p Giang Thanh Thư ng H i và giúp bà tri n khai Cách m ng văn hóa. Tháng 2 năm 1967, ông ñã t ch c Công xã Thư ng H i. Tháng 4 năm 1969, ông ñư c b u làm y viên B chính tr Ban ch p hành trung ương ð ng và năm 1973 ông ñã ñư c b u vào Thư ng v B chính tr . Tháng 1 năm 1975, ông tr thành Phó th tư ng th hai. N l c vươn lên ch c v cao hơn c a ông trong ð ng ñã ch m d t khi ông b b t gi vào tháng 10 năm 1976. Ông b x t hình, cùng v i Giang Thanh năm 1981 nhưng sau ñó ñã ñư c gi m án xu ng còn chung thân. Giang Thanh m t năm 1991 ngay sau khi ñư c th do s c kh e y u. Ông cũng ñư c th v i lý do tương t vào tháng 8 năm 2002 và s ng n d t Thư ng H i. Tháng 5 năm 2005, ngư i ta thông báo ông ñã qua ñ i do b ung thư tháng trư c ñó.

11

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
2. GIANG THANH Giang Thanh, tên th t: Lý Vân H c (1914 - 1991), nhà ho t ñ ng chính tr Trung Qu c. Quê Sơn ðông. T 1933 ñ n 1937, di n viên kinh k ch và ñi n nh Thư ng H i. Năm 1933, vào ð ng C ng s n Trung Qu c. Năm 1938, lên Diên An, k t hôn v i Mao Tr ch ðông. Năm 1960, ho t ñ ng c i cách văn hoá. Năm 1966, thành viên ch ch t c a Ti u ban Cách m ng Văn hoá. Tháng 4.1969, u viên B Chính tr Ban Ch p hành Trung ương ð ng C ng s n Trung Qu c. Ngày 6.10.1976, b b t. Ngày 25.1.1981, b Toà án t i cao Trung Qu c x t hình (b n án có hi u l c sau 2 năm) vì ph m nhi u t i ác trong Cách m ng văn hoá. Tháng 1.1983, ñư c gi m án thành tù chung thân. 3. DIÊU VĂN NGUYÊN Diêu Văn Nguyên (1931 – 23 tháng 12 năm 2005) là m t nhà phê bình văn h c và là m t nhà chính tr , ñ ng viên ð ng C ng s n Trung Qu c. Ông là m t thành viên trong nhóm T nhân bang trong th i kỳ Cách m ng văn hóa CHND Trung Hoa (1966-1976). Ông b t ñ u ngh phê bình văn h c c a mình t i Thư ng H i và ñã ch trích ñ ng nghi p m t cách quy t li t như tháng 6 năm 1957, ông ñã ch trích phê bình Văn H i báo. K t th i ñi m ñó, ông b t ñ u c ng tác ch t ch v i các nhà chính tr cánh t Thư ng H i, bao g m Trư ng ban Tuyên hu n Trương Xuân Ki u. Bài báo c a ông H i Th y bãi quan' ñư c xu t b n trên nh t báo Văn H i báo ngày 10 tháng 11 năm 1965 là m t trong nh ng bài báo kh i ñ u c a Cách m ng văn hóa. Ông b b t gi tháng 10 năm 1976 và b x 20 năm tù. Ngày 23 tháng 10 năm 1996, ông ñư c th . Ông qua ñ i ngày 23 tháng 12 năm 2005, th 74 tu i. 4. VƯƠNG HỒNG VĂN Vương Hồng Văn (1936- 3 tháng 8 năm 1992) là m t nhà chính tr , ñ ng viên ð ng C ng s n Trung Qu c. Ông là m t trong 4 thành viên c a nhóm Tứ nhân bang trong th i kỳ Cách m ng văn hóa (1966-1976) c a C ng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tháng 10 năm 1976, ông b b t và b x chung thân. Ông qua ñ i ngày 3 tháng 8 năm 1992 t i m t b nh vi n B c Kinh vì b nh ung thư.

12

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
ĐẶNG TIỂU BÌNH (1904 – 1997)

Đặng Tiểu Bình (22/8/1904 – 19/2/1997) có tên khai sinh là Đặng Tiên Thánh, khi ñi h c m i ñ i là Đặng Hy Hiền là m t lãnh t c a ð ng C ng s n Trung Qu c. Tên g i ð ng Ti u Bình ñư c ông dùng t năm 1927, sau khi Tư ng Gi i Th ch ñàn áp phong trào cách m ng C ng s n t i Thư ng H i. Ông quê t nh T Xuyên. Năm 1920, ông sang Pháp h c; năm 1924, vào ð ng C ng s n Trung Qu c; cu i 1925, sang Matxcơva h c ð i h c Tôn Trung Sơn. V nư c, công tác t i cơ quan Trung ương ð ng. Tham gia V n lí trư ng chinh. Phó ch nhi m chính tr Bát l quân, y viên Trung ương ð ng (1945). Phó th tư ng Chính ph (1952), trư ng ban bí thư Trung ương ð ng (1954), y viên thư ng v B Chính tr , t ng bí thư Ban Ch p hành Trung ương (1956). Năm 1966, trong th i kì Cách m ng văn hoá b tư c m i ch c v . Năm 1973, ñư c ph c h i ch c phó th tư ng; năm 1975, là u viên thư ng v B Chính tr , phó ch t ch ð ng, phó ch t ch H i ñ ng quân s c a ð ng, t ng tham mưu trư ng Quân gi i phóng nhân dân. Năm 1976, l i b tư c m i ch c v . Tháng 7.1977, ñư c ph c h i, phó ch t ch ð ng, phó ch t ch H i ñ ng quân s . Ch trì H i ngh trung ương III khoá VIII (1978), m ñ u cho công cu c c i cách kinh t , chính tr theo hư ng hi n ñ i hoá. Năm 1981, ch t ch y ban Quân s Trung ương, ch t ch H i ñ ng C v n Trung ương. ð ng Ti u Bình là m t trong nh ng ngư i gi vai trò quan tr ng trong vi c ñ ra các ñư ng l i, chính sách c i t và m c a c a ð ng C ng s n Trung Qu c và nư c C ng hoà Nhân dân Trung Hoa hi n nay.

13

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
DƯƠNG LỢI VĨ (1965)

Yang Li Wei sinh ngày 21/6/1965 t i huy n Tuy Trung thu c thành ph H Lô ð o t nh Liêu Ninh, m t vùng công nghi p ðông B c Trung Qu c. M c a Dương L i Vĩ là m t cô giáo, b là m t nhân viên k toán m t công ty nông nghi p qu c doanh. V c a Dương L i Vĩ cũng là m t s quan c a Quân Gi i phóng Nhân dân Trung Qu c và h có v i nhau m t con trai. Dương L i Vĩ có ñi m các môn h c trung bình nhưng ông l i xu t s c v các môn khoa h c. Ông thích bơi l i và trư t Pa-tanh và gi i các môn ngoài tr i. Dương L i Vĩ ñã gia nh p Quân ñ i Gi i phóng Nhân dân Trung Qu c lúc 18 tu i và lên ñ n hàm trung tá và ñ i tá (sau khi tr v t không gian). Dương L i Vĩ vào h c Cao ñ ng Hàng không s 8 c a Không quân Trung Qu c năm 1987 và l y b ng c nhân. Ông ñã là ngư i ñ u tiên ñư c ñưa vào vũ tr b i Chương trình Không gian Trung Qu c và chuy n ñi c a ông trên tàu Th n Châu 5 khi n cho Trung Qu c tr thành qu c gia th 3 trên th gi i ñưa ngư i vào vũ tr m t cách ñ c l p.

14

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Bài 4: CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á VÀ ẤN ĐỘ SOUPHANOUVONG (1909 – 1995)

Hoàng thân Souphanouvong (13/7/1909 – 9/1/1995) cùng v i hoàng thân cùng cha khác m Souvanna Phouma và hoàng thân Boun Oum c a Champasak, là m t trong "Ba hoàng thân" ñ i di n cho 3 phái chính tr riêng r Lào: c ng s n (thân Vi t Nam), b o hoàng (thân M ) và phái trung l p. Ông là ch t ch Lào t tháng 12 năm 1975 ñ n tháng 8 năm 1991. Souphanouvong là m t trong ba con trai c a hoàng thân Bounkhong, Uparat (phó vương) cu i cùng c a Luang Prabang. Không gi ng như các anh em cùng cha khác m c a mình là Souvanna Phouma và Phetsarath có m là dòng dõi hoàng t c, m c a ông là m t ngư i thư ng dân, bà Mom Kham Ouane. ðư c giáo d c Pháp và Vi t Nam, cu i cùng ông ñã ñi theo ti ng g i c a H Chí Minh và gia nh p phong trào c ng s n ðông Dương. V i bi t danh "Hoàng thân ð ," ông ñã tr thành lãnh ñ o hình th c c a Pathet Lào và ð ng Nhân dân Cách m ng Lào, và khi ñ ng này ñã giành ñư c quy n l c, ông ñã tr thành ch t ch ñ u tiên c a nư c C ng hòa Dân ch Nhân dân Lào. Sau năm 1986, Phoumi Vongvichit là quy n ch t ch. Năm 1991, khi Kaysone Phomvihane thi t l p ch c Ch t ch hành pháp năm 1991, Souphanouvong thôi vai trò lãnh ñ o hình th c, khi ñó ông 82 tu i, và tr thành C v n Trung ương ð ng. Ngư i ta cho r ng ông là ngư i con trai có tài nh t trong các con trai c a Bounkhong gi i 8 ngôn ng , bao g m ti ng Hy L p và ti ng Latin. M t trong nh ng ngư i v c a ông là bà Nguy n Th Kỳ Nam, ngư i Vi t Nam.

15

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
KAYSONE PHOMVIHANE (Cay-xỏn Phôm-vi-hản) (1920 – 1922)

Cayxỏn Phômvihản (1920 - 1992) - nhà ho t ñ ng cách m ng, T ng bí thư, Ch t ch Ban Ch p hành trung ương ð ng Nhân dân cách m ng Lào, Ch t ch nư c và Ch t ch H i ñ ng B trư ng nư c C ng hòa dân ch nhân dân Lào. Cayx n Phômvih n sinh ngày 13-12-1920 Xanvanakhét. Ông h c ð i h c lu t khoa Hà N i, ñã t ng tham gia phong trào h c sinh ch ng th c dân Pháp và phát xít Nh t Vi t Nam. Năm 1946, ông làm vi c t i Bang liên l c Lào - Vi t Nam Hà N i và ph trách ki u dân Lào Vi t Nam ch ng Pháp. Năm 1948, ông tr v nư c, lãnh ñ o phong trào kháng chi n ch ng Pháp vùng ðông B c Lào. Ông ñã thành l p ñ i ñ i Latxavông S m Nưa, và làm ñ i ñ i trư ng. Tháng 11949, ñơn v Latxavông ñư c vinh d làm h t nhân cho vi c thành l p quân ñ i Lào Itxala và ông ñư c c làm Tư l nh. Tháng 8-1950, chính ph kháng chi n Lào Itxala do Hoàng thân Xuphanuvông làm Th tư ng ñư c thành l p, Cayx n ñư c c làm B trư ng B qu c phòng. Năm 1955, ð ng Nhân dân Lào ñư c thành l p, Cayx n ñư c b u làm Bí thư th nh t c a Ban lãnh ñ o ð ng, Bí thư quân y trung ương, ñ ng th i là tư l nh t i cao. Sau Hi p ñ nh Giơnevơ năm 1954, ông ch ñ o cu c ñ u tranh b o v hai t nh t p k t S m Nưa và Phongxalì. Th c hi n ñư ng l i hòa h p dân t c, ñoàn k t các b t c và các t ng l p nhân dân, ð ng Nhân dân Lào ñã thành l p M t tr n Lào yêu nư c (Neo Lào Hăc s t) năm 1956. Cayx n ñư c b u gi ch c Phó Ch t ch M t tr n Lào yêu nư c. ð qu c M ñ y m nh chi n tranh hòng tiêu di t cách m ng Lào. ð ng Nhân dân Lào ñã xây d ng l c lư ng vũ trang, l n lư t ñánh b i m i âm mưu xâm lư c c a ñ qu c M và tay sai. Tháng 2-1972, ð ng Nhân dân Lào tri u t p ð i h i l n th hai, ñ i tên là ð ng Nhân dân cách m ng Lào và Cayx n Phômvih n ñư c b u làm T ng bí thư Ban Ch p hành trung tương và ñ n ð i h i ð ng l n V (3-1991) ñư c b u gi ch c Ch t ch Ban Ch p hành trung ương ð ng Nhân dân cách m ng Lào. Tháng 2-1973, ñ qu c M và tay sai bu c ph i ký Hi p ñ nh Viêng Chăn l p l i hòa bình và th c hi n hòa h p dân t c Lào. Trong tình hình m i có nhi u thu n l i, ð ng Nhân dân cách m ng Lào ñ y m nh cu c ñ u tranh hoàn thành cách m ng dân ch nhân dân trong c nư c. Ngày 2/12/1975, nư c C ng hòa dân ch nhân dân Lào ra ñ i, Cayx n Phômvih n ñư c c làm Ch t ch H i ñ ng B trư ng nư c C ng hòa dân ch nhân dân Lào và ñ u năm 1991 ñư c b u làm Ch t ch nư c. Ông m t ngày 21-11-1992 t i Th ñô Viêng Chăn.

16

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
NÔRÔĐÔM XIHANUC (1922)

Norodom Sihanouk (sinh 1922), qu c vương Campuchia. Lên ngôi vua 1941. Tháng 2.1953, ti n hành cu c v n ñ ng ngo i giao nhi u nư c ñòi Pháp trao tr ñ c l p cho Campuchia (thư ng g i là “cu c Th p t chinh giành ñ c l p”). Ngày 9.11.1953, Pháp tuyên b trao tr ñ c l p cho Campuchia. Tháng 3.1955, ông trao ngôi vua cho cha là Nôrôñôm Xuramarit (Norodom Suramarit) nhưng v n n m quy n l c. Thành l p C ng ñ ng Xã h i Bình dân (Sangkum) là m t tr n ñoàn k t dân t c d a trên s liên minh gi a Ngôi vua - Tôn giáo - Nhân dân. Năm 1960, sau khi vua cha qua ñ i, ông ñư c b u làm Qu c trư ng, thi hành ñư ng l i hoà bình, trung l p. Phái thân Hoa Kì ti n hành ñ o chính (3.1970) l t ñ Nôrôñôm Xihanuc. Tháng 5.1970, ông thành l p “Chính ph ðoàn k t Dân t c Campuchia” nư c ngoài v i vai trò nòng c t là nh ng ngư i thu c phái Khơme ð . Sau ngày 17.4.1975, phái Khơ Me ð do Pôn Pôt c m ñ u ñã thi hành chính sách di t ch ng tàn b o, ông m t ch c qu c trư ng, b giam l ng trong Hoàng cung. Tháng 1.1979, khi l c lư ng cách m ng Campuchia giành l i ch quy n t phe Khơme ð , ông sang Trung Qu c. Xihanuc ñ ng ñ u M t tr n Dân t c Th ng nh t vì ð c l p, Hoà bình và H p tác Campuchia (FUNCINPEC). Tháng 6.1982, ông là ch t ch Chính ph Liên hi p Campuchia Dân ch g m 3 phái: Khơ Me ð , Xihanuc, Xon Xan và t ch c này tr thành phe ñ i l p v i Chính ph C ng hoà Nhân dân Campuchia Phnôm Pênh do HunXen (Hun Sen) làm th tư ng. Ch trương ñư ng l i hoà gi i và hoà h p dân t c, tháng 7.1991, ông tr thành ch t ch H i ñ ng Dân t c T i cao (SNC). Sau h i ngh qu c t Pari v Campuchia (10.1991), nhân dân Cămpuchia t ch c b u c qu c h i (5.1993). Qu c h i m i ñã ban hành hi n pháp, thi t l p ch ñ Vương qu c do qu c vương Xihanuc ñ ng ñ u. Cu i tháng 10 năm 2004 Norodom Xihanuc truy n ngôi l i cho Thái t Nôrôñôm Xihamôni.

17

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
POL POT (1925 – 1998)

Saloth Sar (19/5/1925 – 15/4/1998), ñư c bi t ñ n dư i cái tên Pol Pot, là ngư i lãnh ñ o ñ ng c ng s n Khmer ð và là th tư ng Campuchia t 1976 ñ n 1979. Pol Pot sinh t i Prek Sbauv nay là t nh Kompong Thom, Campuchia. Năm 1934 cha m g i Pol Pot t i Phnom Penh ñ h c t i Wat Botum Vaddei, m t Tu vi n Ph t giáo l n. Sau m t năm ñó, Pol Pot t i s ng v i v ch ng ngư i anh trai và b t ñ u theo h c Trư ng Miche. Năm 1947 Pol Pot vư t qua kỳ thi cu i cùng và ñư c theo h c Lycée Sisowath. Năm 1949, Pol Pot ñư c theo h c k sư radio Paris. Trong th i gian h c, Pol Pot ñã tr thành m t ngư i c ng s n và gia nh p ð ng c ng s n Pháp. Năm 1953, Pol Pot tr v Campuchia. Năm 1954, quân Pháp r i ðông Dương, vua Norodom Sihanouk kêu g i t ch c b u c . Sihanouk l p ra m t ñ ng chính tr h t c ng nh ng ngư i ñ i l p và chi m toàn b s gh chính ph . Pol Pot bí m t chiêu m binh lính. T i cu i th p k 1960, Lon Nol là giám ñ c t ch c an ninh n i b c a Sihanouk ti n hành các hành ñ ng ch ng l i nh ng ngư i cách m ng, lúc y ñư c g i là ð ng C ng s n Campuchia. Pol Pot b t ñ u m t cu c kh i nghĩa vũ trang ch ng l i chính ph và ñư c C ng hoà nhân dân Trung Hoa giúp ñ . Năm 1970, Lon Nol l t ñ Sihanouk. ð ph n kháng, Sihanouk quay sang ng h phe c a Pol Pot. Phe Pol Pot ñư c nhi u ngư i ng h và ch trong th i gian ng n chính ph Lon Nol ch còn ki m soát ñư c các thành ph . Không còn gi ñư c quy n ki m soát ñ t nư c n a, chính ph Lon Nol nhanh chóng s p ñ . Ngày 17 tháng 4 năm 1975, ð ng c ng s n Campuchia chi m Phnom Penh và Lon Nol b ch y sang M . Trong th i gian c m quy n (giai ño n 1975-1979) Pol Pot ñã t o ra m t ch ñ c i cách nông nghi p, nh m t o ra m t xã h i c ng s n lý tư ng nhưng ñã ñàn áp các nhà trí th c. ðây là nguyên nhân d n ñ n cái ch t c a kho ng 1,7 tri u ngư i Campuchia (kho ng 26% dân s t i th i ñi m ñó) T i năm 1978, th m ho nhân ñ o Campuchia dư i ch ñ Pol Pot ñã hi n hi n. Nh ng c g ng c a ch ñ nh m thanh tr ng nh ng y u t Vi t Nam ra kh i Campuchia ngày càng tăng d n t i các cu c t n công vào lãnh th Vi t Nam. Cu i năm 1978, ñ tr ñũa nh ng m i ñe do biên gi i, Vi t Nam t n công Campuchia l t ñ ch ñ Khmer ð . Tháng 1 năm 1979, Vi t Nam giúp nhân dân Campuchia l p ra m t chính ph m i. Năm 1989, quân Vi t Nam rút quân kh i Campuchia. Pol Pot t ch i h p tác v i ti n trình hoà bình, và v n ti p t c chi n ñ u v i chính ph liên hi p m i. Khmer ð ti p t c chi n ñ u t i năm 1996, khi nh ng ñ i quân m t nhân tính ñó d n tan rã. Nhi u lãnh ñ o Khmer ð quan tr ng b ñi. Pol Pot ra l nh hành quy t Son Sen, ngư i trong nhi u năm là cánh tay ph i và mư i m t thành viên trong gia ñình mình ngày 10 tháng 6 năm 1997 vì h mu n hoà gi i v i chính ph (ba ngày sau 18

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
tin t c v v này m i t i tai c ng ñ ng qu c t ). Sau ñó Pol Pot ch y sang c ñi m c a h n phía b c, nhưng sau ñó b lãnh ñ o quân s Khmer ð là Ta Mok b t gi , và k t án qu n thúc t i gia su t ñ i. Tháng 4 năm 1998, Ta Mok ch y vào r ng ñem theo Pol Pot khi b chính ph t n công. Vài ngày sau, ngày 15 tháng 4 năm 1998, Pol Pot ch t, nguyên nhân theo thông báo là b nh tim. Xác Pol Pot ñư c thiêu t i vùng nông thôn Campuchia v i kho ng vài ch c thành viên Khmer ð tham gia. Pol Pot và các ñ ng s ñư c xem là ñ i tư ng c a Tòa án qu c t v t i ác di t ch ng. Vi c l p tòa án xét x g p nhi u khó khăn khách quan và ch quan, m t s th l c t ng ng h Khmer ð l y làm ti c v vi c làm quá ñáng c a Pol Pot v i ngư i dân Khmer nhưng h ñ u ñã l n tu i và cái ch t già s là m t s d ch u cho các bên cũng như l ch s . HUN XEN (1951)

Hun Sen (sinh 1951), nhà ho t ñ ng chính tr Campuchia. xu t thân trong m t gia ñình nông dân nghèo t nh Kông Pông Chàm (Kâmpóng-Cham). H c trung h c Phnôm Pênh. Năm 1970, tham gia Quân gi i phóng Campuchia. Năm 1976, r i b Quân ñ i Pôn Pôt (Pol Pot), gia nh p hàng ngũ nh ng ngư i ch ng l i ch ñ "Campuchia dân ch " di t ch ng. Tháng 12.1978, ñư c b u vào U ban Trung ương M t tr n ðoàn k t Dân t c C u nư c Campuchia. Ngày 11.1.1979, nư c C ng hoà Nhân dân Campuchia thành l p, ông ñư c c gi ch c b trư ng B Ngo i giao; t 1983, ch t ch H i ñ ng B trư ng kiêm b trư ng B Ngo i giao. Tháng 1.1981, u viên U ban Trung ương và u viên B Chính tr ð ng Nhân dân Cách m ng Campuchia; t 10.1981, phó ch t ch ð ng. Tháng 12.1987, g p hoàng thân Nôrôñôm Xihanuc (Norodom Sihanouk) t i Pháp ñ khai thông con ñư ng ñi t i gi i pháp chính tr cho v n ñ Campuchia. Tháng 9.1990, thành viên H i ñ ng Dân t c T i cao (SNC) cùng các bên gi i quy t v n ñ Campuchia. Sau cu c t ng tuy n c , ngày 24. 9.1993, ñư c qu c vương Xihanuc kí s c l nh ch ñ nh là ñ ng th tư ng (th hai) c a Chính ph Vương qu c Campuchia. Sau khi ð ng Nhân dân Campuchia giành ñư c ña s t i cu c t ng tuy n c (26.7.1998), Hun Xen tr thành th tư ng chính ph c a Vương qu c Campuchia.

19

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
L. MAOBATTƠN (1900 – 1979)

Louis Mountbatten (1900 - 1979), ñô ñ c Anh (1956), ch t ch H i ñ ng Tham mưu trư ng Anh (1959 - 1965). Tham gia Chi n tranh th gi i II (1939 - 1945). Ch huy trư ng tàu sân bay Iluxtơriut (Illustrious; 1941); ch huy nhi u cu c hành binh hi p ñ ng không quân - h i quân c a Anh Thái Bình Dương (1942 - 1943); ch huy quân ð ng minh ðông Nam Á (1943); phó vương Anh cu i cùng n ð (1946). Khuy n khích Pháp tr l i xâm lư c ðông Dương khi Lơclec (Leclerc) ñ n Kanñy (Kandy; thành ph thu c Xri Lanka ñ yêu c u ng h (17.8.1945). Vào ngày 3-6-1947, Louis Mountbatten ñã tuyên b tách thu c ñ a n ð thành nư c Pakistan, theo các ñi u kho n trong ði u lu t ð c l p n ð năm 1947. Vào ñúng gi a ñêm 15-8-1947, n ð tr thành m t qu c gia ñ c l p. M.K.GAN – ĐI (1869 – 1948) n ð và

Mohandas Karamchand Gãndhi (1869 - 1948), nhà tri t h c, nhà ho t ñ ng phong trào gi i phóng dân t c n ð , ngư i sáng l p h tư tư ng và sách lư c c a ch nghĩa Ganñi. T 1893 ñ n 1914, Ganñi s ng Nam Phi; năm 1915, tr v n ð và sau ñó lãnh ñ o ð ng Qu c ñ i n ð , tham gia ñàm phán v ñ c l p c a n ð (1947). Là nhà yêu nư c n ð , có l i s ng kh h nh; ñã ñi kh p nư c ñ tuyên truy n, gi i thích nhi m v ñ u tranh cho ñ c l p qu c gia b ng sách lư c b t b o ñ ng. B chính ph th c dân Anh ñàn áp nhi u l n; ñư c dân chúng n ð tôn xưng là Mahatma (Mahatma - Tâm h n vĩ ñ i). Ch nghĩa Ganñi là m t h tư tư ng c a ch nghĩa yêu nư c, là cương lĩnh c a cu c ñ u tranh gi i phóng dân t c, kêu g i ñoàn k t các giai c p và ñ ng c p, ñoàn k t các tín ñ ñ o Hinñu (Hinduism) và ñ o H i, ñ u tranh ch ng l i chính ph th c dân b ng các phương pháp không b o l c, như không ph c tùng (không thi hành lu t l c a chính ph ), không h p tác (không làm vi c cho chính ph , t y chay hàng d t nư c ngoài b ng cách khôi ph c l i ngh s i th công b n ñ a ñ t túc v m c, vv. ). Sách lư c b t b o ñ ng c a Ganñi có ngu n

20

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
g c sâu xa trong quan ni m "tình thương", nguyên t c "ahimsa" (ahimsã - không làm h i sinh v t) v n có trong tư tư ng tri t h c và tôn giáo c a n ð c ñ i. Năm 1948, Ganñi b m t tín ñ J. NÊRU (1889 – 1964) n ð giáo sát h i.

Jawaharlal Nehru (sinh ngày 14/11/1889 t i Allahabad – m t ngày 27/5/1964 t i New Delhi). Ông là nhà ho t ñ ng chính tr n ð , ngư i c ng tác xu t s c c a M. K.Gandhi trong cu c ñ u tranh giành ñ c l p. Th lĩnh ð ng Qu c ð i, th tư ng ñ u tiên c a nư c n ð ñ c l p (1947). ð xư ng ñư ng l i chi n lư c phát tri n n n kinh t - xã h i c a nư c c ng hoà. Là m t trong nh ng ngư i ñ ra 10 nguyên t c chung s ng hoà bình t i h i ngh Băngñung (1955) và kh i xư ng Phong trào các nước không liên kết. Ông ñư c coi là nhà ki n trúc xã h i m i c a nhân dân n ð .

21

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Bài 5: CÁC NƯ C CHÂU PHI VÀ MĨ LATINH VƯƠNG TRIỀU PHARÚC

Vua Pharúc I (11/2/1920 - 18/3/1965) Ông là v vua cu i cùng c a Ai C p. Năm 16 tu i ông lên ngôi. L ñăng quang c a ông ñư c truy n trên radio. ðây cũng là l n ñ u tiên m t v vua tr c ti p nói v i th n dân c a mình. Trong th i gian chi n tranh th gi i th 2, ông b ch trích là ngư i có l i s ng lãng phí. S m c nát c a tri u ñình c ng v i th t b i trong cu c chi n tranh Israel – Ar p d n ñ n cu c ñ o chính c a quân ñ i vào ngày 23/7/1952. Vua Pharúc I b ñày t i Mondaco. Hoàng t còn nh ñư c lên ngôi (vua Puad II) nhưng không có th c quy n. Ngày 18/6/1953, nư c C ng hòa Ai C p chính th c ñư c thành l p ch m r t vương tri u Pharúc. NELSON MANDELA (1918)

Nenxơn Manđêla (Nelson Mandela) - nhà ho t ñ ng cách m ng c a nhân dân da ñen Nam Phi ch ng ch nghĩa phân bi t ch ng t c Apacthai, Ch t ch ð i h i dân t c Phi (ANC), T ng th ng ñ u tiên c a Nam Phi sau khi ch ñ Apacthai b xóa b . Nenxơn Manñêla sinh trư ng trong m t gia ñình tù trư ng b l c Tanbu. Trong th i gian h c ñ i h c, ông r i b ñ a v th a k ch c tù trư ng và tham gia Liên minh thanh niên ð i h i dân t c Phi và làm Ch t ch Liên minh này. Năm 1942, ông t t nghi p ñ i h c lu t khoa. Năm 1952, ông m văn phòng lu t sư thành ph Giôhannexbơc nh m bênh v c nh ng ngư i da ñen Nam Phi ñang b nh ng ngư i da tr ng áp b c. Chính quy n Prêtôria Nam Phi ñã c m ông không ñư c t t p nhân dân, không ñư c tham gia ho t ñ ng chính tr . Chính sách hà kh c ñó càng thúc ñ y ông ch ng ñ i m nh m hơn. Ông xây d ng l c lư ng vũ trang và ñư c c gi ch c Phó Ch t ch ð i h i dân t c Phi (ANC) kiêm T ng tư l nh l c lư ng vũ trang c a ð i h i dân t c Phi (ANC).

22

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Năm 1962, ông b chính quy n Prêtôria b t giam v i t i âm mưu l t ñ chính quy n và k t án tù chung thân. Nh cu c ñ u tranh c a nhân dân Nam Phi và s ñ ng tình ng h c a nhân dân và các chính ph ti n b trên th gi i, sau 27 năm giam c m, chính ph Prêtôria ñã ph i tr t do cho ông vào tháng 2.1990. Sau khi ra tù, Nenxơn Manñêla ti p t c ñ u tranh ch ng ch nghĩa Apacthai m nh m hơn. Ngày 17.6.1991, qu c h i Nam Phi ñã phê chu n ñ o lu t h y b s c l nh phân bi t ch ng t c. V m t pháp lý ch nghĩa Apacthai Nam Phi ñã cáo chung. Tháng 7/1991, ð i h i dân t c Phi (ANC) ñã h p ñ i h i và ñã b u Nenxơn Mañêla làm Ch t ch. Ông nh n gi i thư ng Nôben v hoà bình năm1993. Ngày 10.5.1994, sau khi giành ñư c th ng l i trong cu c t ng tuy n c b u t ng th ng ñ u tiên g m c ngư i da ñen và da tr ng Nam Phi, Nenxơn Manñêla nh m ch c T ng th ng. Năm 1999, ông r i kh i ch c v t ng th ng. Vào d p sinh nh t l n th 90 c a mình (2008), c u T ng th ng Mandela tuyên b rút kh i các ho t ñ ng xã h i. Tuyên b này ñư c ñưa ra trư c s hi n di n c a nhi u nhân v t n i ti ng. Ngày 18/7/2009, t i New York ñã có bu i t ch c hòa nh c m ng sinh nh t l n th 91 c a Nelson Mandela. Ông ñư c ngư ng m như ngư i anh hùng ch ng ch ñ phân bi t ch ng t c trên toàn th gi i. Nelson Mandela: 8 bài học lãnh đạo 1. Can đảm không phải là thiếu vắng sự sợ hãi mà là làm người khác vượt qua sợ hãi 2. Dẫn đầu, nhưng đừng bỏ bạn bè lại sau 3. Dẫn dắt từ phía sau và làm người khác tin rằng họ đang ở phía trước 4. Học biết kẻ thù và môn thể thao ưa thích của người ấy 5. Sống gần gũi với bạn và với cả đối thủ của mình 6. Bề ngoài là quan trọng và hãy nhớ cười tươi 7. Không có gì chỉ là đen hoặc trắng 8. Rời chức cũng là lãnh đạo.

23

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
PHIĐEN CAXTƠRÔ (1927)

Phiđen Caxtơrô (Fidel Castro) - nhà ho t ñ ng cách m ng c a Cuba, Bí thư th nh t ð ng C ng s n, Ch t ch H i ñ ng Nhà nư c, Ch t ch H i ñ ng B trư ng và T ng tư l nh l c lư ng vũ trang Cuba. Phiñen Caxtơrô sinh ngày 13-8-1927, t i t nh Ôrientê trong m t gia ñình ch ñ n ñi n. Năm 1945, ông h c lu t trư ng ñ i h c La Habana và năm 1950, ñ ti n sĩ lu t h c. Năm 1952, Phiñen Caxtơrô ñã cùng m t s thanh niên Cuba yêu nư c và cách m ng t p h p nhau l i trong m t t ch c g i là Phong trào cách m ng ñ ch ng l i chính quy n ñ c tài quân s c a Batixta. Ngày 26-7-1953, Phiñen Caxtơrô ñã cùng các ñ ng chí trong Phong trào cách m ng t ch c cu c t n công vào tr i lính Mônñaca Xanchiagô (tr i lính l n th hai c a quân ñ i Batixta). Cu c kh i nghĩa b th t b i. Phiñen Caxtơrô b b t và b k t án 15 năm tù. Năm 1955, ñ xoa d u phong trào cách m ng ñang lên cao, chính quy n Batixta ñã tr l i t do cho ông và nhi u chi n sĩ cách m ng. Ông cùng m t s ñ ng chí sang Mêhicô ñ chu n b l c lư ng. trong nư c, t ch c Phong trào cách m ng ñ i tên là Phong trào 26 tháng B y cũng t ch c l i ñ i ngũ, t p h p l c lư ng ti n hành ho t ñ ng cách m ng trong nư c. Năm 1956, Phiñen Caxtơrô cùng 82 chi n sĩ cách m ng Cuba t Mêhicô vư t bi n trên tàu Granma tr v T qu c, xây d ng căn c du kích vùng Xiera Maextơra. Tr i qua ba năm chi n ñ u gian kh , ngày 1-1-1959, ph i h p ch t ch v i cu c t ng bãi công chính tr c a công nhân và cu c ñ u tranh c a các t ng l p nhân dân, nghĩa quân ñã ti n vào th ñô La Habana, l t ñ ch ñ ñ c tài Batixta. Sau khi cách m ng th ng l i, dư i s lãnh ñ o c a chính ph cách m ng do Phiñen Caxtơrô ñ ng ñ u, nhân dân Cuba ñã ti n hành nh ng c i cách dân ch nh m hoàn thành nh ng nhi m v cơ b n c a cu c cách m ng dân t c dân ch và ti n hành xây d ng ch nghĩa xã h i. ð qu c M ñã phá ho i công cu c xây d ng ch nghĩa xã h i c a nhân dân Cuba trên m i lĩnh v c chính tr , kinh t , quân s . Ngày 17-4-1961, quân lính ñánh thuê c a M ñã ñ b lên bãi bi n Hirôn. Quân dân Cuba dư i s ch huy c a T ng tư l nh Phiñen Caxtơrô ñã tiêu di t hoàn toàn b n xâm lư c. Phiñen Caxtơrô ñã ñ xư ng vi c th ng nh t các chính ñ ng và cách m ng (Phong trào 26 tháng B y, ð ng xã h i nhân dân và Phong trào 13 tháng Ba) thành T ch c cách m ng th ng nh t (26-71961) và ñ n ngày 3-10-1965, ñ i tên thành ð ng C ng s n Cuba. Phiñen Caxtơrô ñư c b u làm Bí thư th nh t c a Ban ch p hành trung ương ð ng C ng s n Cuba. Ngày 19/2/2008, Ch t ch Cuba Fidel Castro ñã tuyên b s không ti p t c ñ m nhi m cương v lãnh ñ o ñ t nư c sau 49 năm c m quy n.

24

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Phiñen Caxtơrô là bi u tư ng c a ch nghĩa anh hùng cách m ng, ngư i kiên quy t ñ u tranh ch ng m i th l c ph n ñ ng, ñ ng ñ u là ñ qu c M , lãnh ñ o nhân dân Cuba ñi theo con ñư ng xã h i ch nghĩa. Ông là ngư i anh hùng trong lòng nhân dân Cuba và b n bè th gi i. Fidel Castro - Người bạn lớn của nhân dân Việt Nam V t m lòng c a Ch t ch Fidel Castro nói riêng và nhân dân Cuba nói chung dành cho Vi t Nam trong nh ng năm tháng khó khăn nh t c a cu c ci n ch ng M th hi n qua câu nói c a ông: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!” Câu nói ñó còn vang v ng mãi trong tâm trí nhân dân Vi t Nam. b i nó th c s phát ra t trong tim c a Fidel và nhân dân Cuba ñó là ngu n ñ ng viên vô cùng l n lao ñ i v i nhân dân Vi t Nam gi a lúc bom ñ n ác li t, khó khăn ñ b vì cu c chi n tranh kéo dài…Fidel và nhân dân Cuba ñã xem cu c kháng chi n ch ng M c a Vi t Nam như c a chính mình. Vào tháng 9/1973, chính Fidel là nhà lãnh ñ o qu c gia nư c ngoài duy nh t ñã vào t n vĩ tuy n 17, Qu ng Tr ñ ng viên ñ ng bào, chi n sĩ ta nơi tuy n l a trong th i kỳ kháng chi n ch ng M ác li t.

BATIXTA (1901 – 1973)

Tướng Fulgencio Batixta (16/1/1901 – 6/8/1973) là m t nhà lãnh ñ o quân s Cuba t năm 1933 ñ n năm 1940. Sau khi ñ c c năm 1940, ông là T ng th ng Cuba ñ n năm 1944. Sau chi n tranh th gi i th hai, Mĩ dùng tay sai ti n hành ñ o chính ngày 10-3-1952, l p ch ñ ñ c tài do Batixta c m ñ u. Chính quy n Batixta gi i tán Qu c h i, xoá b b n Hi n pháp ti n b ñư c ban hành năm 1940, c m các ñ ng ph i ho t ñ ng và ch trong 6 năm (1952- 1958) ñã tàn sát hơn 20 ngàn chi n sĩ yêu nư c và c m tù hàng ch c v n ngư i. Ch ñ Batixta tay sai Mĩ, thi hành chính sách ñ c tài kh ng b ñã ñưa ñ t nư c Cuba vào tình c nh nghèo ñói, nhân dân Cuba c c kh l m than. Phong trào ñ u tranh ch ng ch ñ Batixta lan r ng trong c nư c. Khi phe n i d y chi m Santa Clara, phía ñông Havana, Batixta cho r ng chi n ñ u là vô ích và b ch y kh i ñ t nư c t i B ðào Nha và sau này là Tây Ban Nha. Ngày 1-1-1959, ph i h p ch t ch v i cu c t ng bãi công chính tr c a công nhân và cu c ñ u tranh c a các t ng l p nhân dân ñã l t ñ ch ñ ñ c tài Batixta.

25

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
CHƯƠNG IV Bài 6: NƯ C MĨ Các tổng thống Mĩ giai đoạn 1945-2000 FRANKLIN D. ROOSEVELT (32)

Franklin Delano Roosevelt (30 tháng 1 năm 1882 – 12 tháng 4 năm 1945), thư ng ñư c g i t t là FDR, là t ng th ng th 32 c a Hoa Kỳ ñ ng Dân ch . ð c c b n l n, Roosevelt ph c v t năm 1933 ñ n năm 1945. Ông là T ng th ng Hoa Kỳ duy nh t t ng t i ch c hơn hai nhi m kỳ. Là nhân v t trung tâm c a th k 20, Roosevelt thư ng ñư c xem là m t trong ba t ng th ng Hoa Kỳ ki t xu t d a trên k t qu c a các cu c thăm dò trong gi i h c thu t (hai ngư i kia là George Washington và Abraham Lincoln). Trong giai ño n ð i Suy thoái x y ra trong th p niên 1930, Roosevelt thi t l p chương trình New Deal (Chính sách kinh tế mới) nh m cung ng c u tr cho ngư i th t nghi p, ph c h i kinh t , và c i cách h th ng kinh t . Trong các di s n c a ông, ñáng k nh t là h th ng an sinh xã h i, và công cu c ch nh lý th trư ng tài chính Wall Street. Cung cách t n d ng s c m nh tích c c c a chính quy n liên bang ñã giúp tái t o hình nh năng ñ ng cho ð ng Dân ch . Liên minh New Deal ñư c ki n t o b i Roosevelt ñã th ng tr chính trư ng Hoa Kỳ mãi cho ñ n th p niên 1960. Sau năm 1938, Roosevelt v n ñ ng cho l p trư ng tái vũ trang và lãnh ñ o ñ t nư c tách kh i ch trương t cô l p khi th gi i ñang ti n g n ñ n hi m h a chi n tranh. Ông ñã cung c p nh ng h tr c n thi t cho Winston Churchill và nh ng n l c c a nư c Anh trong chi n tranh trư c khi cu c t n công Trân Châu C ng lôi kéo nư c M vào cu c chi n. Trong th i kỳ chi n tranh, Roosevelt ñưa ra nh ng quy t ñ nh quan tr ng c p lãnh ñ o ch ng l i ð c Qu c Xã, và bi n Hoa Kỳ thành nhân t m u ch t trong công cu c ti p li u và cung ng tài chính cho phe ð ng minh nh m ñánh b i ð c, Ý và Nh t. ð n ñ u năm 1945 khi quân ð ng minh ti n vào ð c và Liên Xô ñã ki m soát Ba Lan, n i dung cu c h i ki n ñư c ti t l cho công chúng. Trong tháng 1, dù s c kh e ñang suy s p, Roosevelt ñ n Yalta, Liên Xô, ñ g p Stalin và Churchill. Ông ch trích H i ngh Yalta là ñã h p pháp hóa vi c Liên Xô chi m ñóng ðông Âu. Roosevelt ñ n H i ngh v i t t c hi v ng ñ t vào vi c thương th o v i Stalin sau khi chi n tranh ch m d t. Ngày 30 tháng 3 năm 1945, Roosevelt ñ n Warm Springs ñ ngh ngơi trư c khi ñ n tham d h i ngh sáng l p Liên Hi p Qu c theo như d ñ nh. Sáng ngày 12 tháng 4, ông kêu lên “Tôi bị đau đầu kinh khủng”. T ñó ông không còn nói ñư c. Bác sĩ ch n ñoán ông b xu t huy t não. Roosevelt t tr n, th 63 tu i.

26

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
HARRY S. TRUMAN (33)

Harry S. Truman (8 tháng 5 năm 1884 – 26 tháng 12 năm 1972) là Phó t ng th ng th 34 (1945) và là T ng th ng th 33 c a Hoa Kỳ ngư i ñ ng Dân ch (1945–1953), k nhi m Nhà Tr ng sau cái ch t c a Franklin D. Roosevelt. Trong ñ i n i Truman ñ i phó v i m t giai ño n h n lo n c a n n kinh t , ñư c ñánh d u v i nhi u thi u h t nghiêm tr ng, hàng lo t v ñình công và s thông qua ñ o lu t Taft-Hartley vư t qua s ph quy t c a ông. Ông tái ñ c c vào năm 1948 nhưng không ki m soát ñư c Qu c h i và không th thông qua m t chương trình Th a thu n Công b ng (Fair Deal) c a ông. Ông ñã s d ng quy n hành pháp c a mình ñ b t ñ u s xóa b n n phân bi t ch ng t c trong quân ñ i Hoa Kỳ và b t ñ u cu c "báo ñ ng ñ " th hai ñ lo i b hàng ngàn ngư i thân v i c ng s n trong các cơ quan nhà nư c. Hàng trăm ngư i ñư c ông b nhi m b bu c ph i t ch c trong hàng lo t các v bê b i v tài chính. Nhi m kì t ng th ng c a Truman có nhi u s ki n x y ra trong ñ i ngo i, b t ñ u v i chi n th ng ð c qu c xã, v th bom nguyên t Hiroshima và Nagasaki, s ñ u hàng c a phát xít Nh t và s k t thúc Th chi n th hai, s thành l p c a Liên Hi p Qu c, k ho ch Marshall ñ tái thi t l i châu Âu, h c thuy t Truman ñ ki m soát ch nghĩa c ng s n, s b t ñ u c a Chi n tranh L nh, s thành l p c a kh i NATO và Chi n tranh Tri u Tiên. S ki n cu i cùng làm hao t n 44.000 lính Hoa Kỳ, hy sinh hay m t tích, và làm cho Truman không ñư c tái ñ c c nhi m kì th 3. DWIGHT D. EISENHOWER (34)

Dwight David Eisenhower (14 tháng 10, 1890 – 28 tháng 3, 1969) là m t ngư i lính và là m t nhà chính tr . Là ng c viên c a ð ng C ng hòa ông ñã ñư c b u ñ tr thành T ng th ng th 34 c a Hoa Kỳ (1953–1961). Eisenhower ñư c sinh ra Denison, Texas, là con th ba trong b y ngư i con trai c a David Jacob Eisenhower và Ida Elizabeth Stover. Eisenhower t t nghi p Trư ng Trung h c Abilene vào năm 1909. 27

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
John Eisenhower ph c v trong quân ñ i Hoa Kỳ, sau ñó tr thành nhân viên ð i s Hoa Kỳ t i B . Sau khi Nh t t n công Trân Châu C ng (Pearl Harbor), Eisenhower ñư c phân công v Washington, nơi ông ph c v cho ñ n tháng 6 năm 1942 v i nhi m v v ch ra nh ng k ho ch tác chi n ñ ñánh b i phát xít Nh t và ð c Qu c xã. Ông ñư c b nhi m ch c v Phó tham mưu trư ng ch u trách nhi m v vi c phòng th Thái Bình Dương dư i quy n Tham mưu trư ng C c Tác chi n, tư ng Leonard Gerow, và sau ñó k nhi m Gerow làm Tham mưu trư ng c a C c Tác chi n. Sau ñó ông ñư c b nhi m ch c v Phó Tham mưu trư ng ñi u hành Ban Hành quân (Operations Division) dư i quy n Ch t ch H i ñ ng Tham mưu trư ng Liên quân, tư ng George C. Marshall. Trong năm 1942, Eisenhower ñư c b nhi m T ng tư l nh c a b ch huy Chi n d ch châu Âu (European Theater of Operations, ETOUSA) và ñóng t i Luân ðôn. Vào tháng 11, ông cũng ñư c b nhi m T ng tư l nh quân ð ng minh (Supreme Commander Allied Force) c a Chi n d ch hành quân B c Phi (North African Theater of Operations, NATOUSA) thông qua B ch huy A(E)FHQ v a m i ñi vào ho t ñ ng. Vào tháng 2 năm 1943, quy n h n c a ông ñư c m r ng như là tư l nh c a AFHQ tr i d c mi n ð a Trung H i ñ bao g m c Sư ñoàn 8 c a quân ñ i Anh, dư i quy n c a Tư ng Bernard Montgomery.Vào tháng 12 năm 1943, Eisenhower ñư c công b là T ng tư l nh c a quân ð ng minh châu Âu. Vào tháng 1 năm 1944, ti p t c ch huy ETOUSA và m t tháng sau ñó là chính th c T ng tư l nh c a quân ð ng minh châu Âu. ð công nh n nh ng v trí ch huy c a ông trong quân ñ i ð ng minh, vào ngày 20 tháng 12 năm 1944, ông ñư c phong c p b c Th ng tư ng l c quân (General of the Army), m t c p b c tương ñương v i Th ng ch trong các quân ñ i châu Âu. Trong v trí này cũng như các v trí cao trư c ñó, Eisenhower ñã ch ng t tài lãnh ñ o cũng như kh năng ngo i giao c a ông. Eisenhower ph c v như là Tham mưu trư ng c a Quân ñ i Hoa Kỳ t 1945–1948. Vào tháng 12 năm 1950, ông ñư c phong là T ng tư l nh c a NATO, và ñư c trao quy n ch huy c a quân ñ i NATO châu Âu. Eisenhower r i quân ñ i vào 31 tháng 5 năm 1952 ñ bư c vào chính trư ng. Sau nhi u thành công trong giai ño n chi n tranh, Tư ng Eisenhower quay l i M như là m t anh hùng vĩ ñ i. Không lâu sau ñó nh ng ngư i ng h v n ñ ng ông tranh c T ng th ng. Eisenhower h a là s ñích thân ñ n Tri u Tiên và k t thúc chi n tranh. Ông và ngư i cùng tranh c Richard Nixon ñã ñánh b i d dàng Adlai Stevenson trong m t k t qu áp ñ o, và ñánh d u ng viên C ng hòa ñ u tiên tr l i Nhà Tr ng trong vòng 20 năm. Ông cũng là v tư ng duy nh t ph c v như là T ng th ng trong th k 20. Vào ngày 29 tháng 11 năm 1952, T ng th ng tân c Dwight D. Eisenhower gi l i h a trong chi n d ch tranh c ñi thăm Tri u Tiên ñ xem có th làm ñư c gì ñ k t thúc cu c chi n. V i s ch p nh n c a Liên Hi p Qu c v ñ ngh c a n ð v m t cu c ñình chi n Tri u Tiên, ñình chi n ñư c thi t l p vào ngày 27 tháng 7 năm 1953. Tháng 11-1956 Eisenhower trúng c T ng th ng l n th hai (nhi m kỳ 1957 - 1960). ð u năm 1957, ông ñ ra "ch nghĩa Aixenhao" nh m ch ng l i phong trào gi i phóng dân t c trên th gi i. Cu c ñ u tranh c a nhân dân mi n Nam Vi t Nam ch ng M - Di m ñ c bi t là cu c ñ ng kh i 1959 - 1960, ñã làm cho "ch nghĩa Aixenhao" b phá s n. Eisenhower qua ñ i ngày 28 tháng 3 năm 1969 t i Washington. 28

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
JOHN FITZGERALD KENNEDY (35)

John Fitzgerald Kennedy thư ng ñư c g i là Jack Kennedy hay JFK, là t ng th ng th 35 c a Hi p ch ng qu c Hoa Kỳ (1961–1963). Kennedy chào ñ i ngày 29 tháng 5 năm 1917 t i Brooklin, Massachusetts, con trai c a Joseph P. Kennedy, Sr. và Rose Fitzgerald. Kennedy h c t i trư ng Choate. Mùa thu năm 1935, Kennedy theo h c t i ð i h c Princeton, nhưng bu c ph i ngh h c su t mùa Giáng sinh vì m c b nh hoàng ñ n. Mùa thu năm sau, John nh p h c t i ð i h c Harvard. Kennedy t t nghi p v i văn b ng chuyên ngành quan h qu c t tháng 6 năm 1940. Mùa xuân năm 1941, Kennedy tình nguy n gia nh p L c quân Hoa Kỳ, nhưng b t ch i vì nh ng sang ch n lưng. H i quân Hoa Kỳ ch p nh n Kennedy vào tháng 9 năm y. Sau khi gi m t vài ch c v ch huy t i chi n trư ng Thái Bình Dương, Kennedy ñư c phong quân hàm ñ i uý h i quân và ñư c giao ch huy m t thuy n tu n ti u cao t c có trang b ngư lôi. ð u năm 1945, Kennedy ñư c gi i ngũ trong danh d v i các lo i huân chương, ch vài tháng trư c khi Nh t ñ u hàng ð ng minh. Sau ð Nh Th Chi n, Kennedy b t ñ u tham gia chính trư ng. Năm 1952, Kennedy ra tranh gh thư ng ngh sĩ v i kh u hi u "Kennedy s làm nhi u hơn cho Massachusetts." Ông bư c vào thư ng vi n sau khi ñánh b i thư ng ngh sĩ ñương nhi m thu c ñ ng C ng hòa Henry Cabot Lodge. Năm 1956, Kennedy v n ñ ng ð i h i toàn qu c ñ ng Dân ch cho v trí ng c viên phó t ng t ng, song ñ i h i ch n thư ng ngh sĩ Estes Kefauver t ti u bang Tennessee thay vì Kennedy. Dù v y, nh ng n l c này ñã giúp c ng c ti ng tăm c a v thư ng ngh sĩ tr tu i trong vòng ð ng Dân ch . Năm 1960, Kennedy công b ý ñ nh ra tranh c t ng th ng Hoa Kỳ. Tháng 9 và tháng 10, l n ñ u tiên c tri M có th theo dõi trên màn nh truy n hình các cu c tranh lu n gi a hai ng viên t ng th ng, Kennedy thu c ñ ng Dân ch và Richard M. Nixon thu c ñ ng C ng hòa. Ngày 8 tháng 11 năm 1960, Kennedy th ng hơn Nixon v i s cách bi t r t sít sao. Ngày 20 tháng 1 năm 1961, Kennedy tuyên th nh m ch c t ng th ng th 35 c a Hoa Kỳ. Ngày 17 tháng 4 năm 1961, Kennedy ra l nh ti n hành k ho ch xâm lư c Cuba. V i s tr giúp c a CIA, trong cái g i là cuộc xâm lăng vịnh con heo, 1.500 ngư i t n n Cuba ñư c hu n luy n t i Hoa Kỳ thu c "L ñoàn 2506", quay l i ñ o qu c v i hi v ng s l t ñ Fidel Castro. Nhưng CIA ñã th m ñ nh sai tinh th n ñ kháng c a ngư i dân Cuba, cùng m t s sai l m trong khi ti n hành cu c xâm lăng, ñã khi n k ho ch tr thành m t th t b i th m h i. Ngày 19 tháng 4, h u h t nh ng ngư i ñ b lên ñ o ho c b gi t ho c b b t gi , và Kennedy bu c ph i thương th o ñ 1189 ngư i ñư c tr t do. ðây là m t v t trong chính sách ñ i ngo i c a chính ph Kennedy.

29

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Ngày 13 tháng 8 năm 1961, chính quy n ðông ð c b t ñ u cho xây d ng b c tư ng Berlin phân cách ðông Berlin kh i khu v c phía tây c a thành ph vì c s hi n di n c a quân ñ i Hoa Kỳ t i khu v c này. Kennedy không ti n hành bi n pháp nào ñ tháo d b c tư ng và hành ñ ng r t ít ñ ñ o ngư c ho c ngăn ch n vi c xây d ng kéo dài b c tư ng ñ n 155 km. Cu c kh ng ho ng tên l a Cuba b t ñ u vào ngày 14 tháng 10 năm 1962 khi máy bay thám thính U-2 c a Hoa Kỳ ch p nh ñ a ñi m h a ti n ñ n ñ o t m trung ñang ñư c xây d ng t i Cuba. Kennedy b ñ t vào m t tình th nan gi i: n u Hoa Kỳ t n công ñ a ñi m ñ t h a ti n, chi n tranh h t nhân có th bùng n . N u không làm gì ñ ñ i phó v i hi m h a vũ khí h t nhân ñang c n k , và n u b t n công trư c, Hoa Kỳ s không có kh năng tr ñũa. M t m i lo n a là nh hư ng c a Hoa Kỳ ñang suy y u t i Tây Bán C u. Nhi u viên ch c quân s và thành viên n i các gây áp l c nh m ti n hành m t cu c t n công b ng không l c vào các ñ a ñi m này, nhưng Kennedy ra l nh m m t cu c phong t a b ng h i quân và b t ñ u ñàm phán v i Liên Xô. Bi n c này, ñem toàn th gi i ñ n g n v i nguy cơ bùng n m t cu c chi n tranh h t nhân hơn bao gi h t, ñã giúp Kennedy h c bi t dè d t hơn khi ñ i ñ u v i Liên bang Xô vi t. Và cam k t không bao gi xâm lăng Cuba v n ñư c tôn tr ng cho ñ n ngày nay. mi n Nam Vi t Nam, chính quy n Ngô ðình Di m ngày càng m t ni m tin ñ i v i nhân dân và c ngư i M . V i chi n lư c “Chi n tranh ñ c bi t” âm mưu cơ b n là dùng ngư i Vi t ñánh ngư i Vi t, Kennedy duy trì l c lư ng t i thi u ñ ng th i bí m t rút d n quân v . Ngày 2/10/1963, Kennedy nh n b n báo cáo v chuy n ñi Sài Gòn c a b trư ng Qu c phòng Robert McNamara và ch t ch H i ñ ng Tham mưu trư ng liên quân Maxwell Taylor. ð xu t ñư c ñưa ra trong b n báo cáo là M rút quân t ng ph n, ñ n cu i năm 1965 thì rút toàn b và B Qu c phòng nên thông báo trong tương lai r t g n k ho ch rút 1.000 trong s kho ng 16.000 ngư i M ñang Vi t Nam trong năm 1963. Sau cu c ñ o chính Di m – Nhu, t i m t cu c h p báo ngày 12/11, Kennedy công khai tuyên b l i m c ñích ñ i v i Vi t Nam là thúc ñ y cu c chi n, giúp chính quy n Vi t Nam C ng hoà ñánh C ng s n thông qua ho t ñ ng h tr hu n luy n và ñưa ngư i M ra kh i nơi này. Ngày 22 tháng 11 năm 1963, T ng th ng Kennedy b ám sát t i thành ph Dallas, ti u bang Texas lúc 12:30 gi trung tâm (CST) khi ñang thăm vi ng ti u bang này.

30

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
LYNDON BAINES JOHNSON (36)

Lyndon Baines Johnson (27 tháng 8 năm 1908 – 22 tháng 1 năm 1973), thư ng ñư c g i t t là LBJ, là T ng th ng Hoa Kỳ th 36, gi ch c t năm 1963 ñ n 1969. Sau khi ph c v nhi u năm t i Qu c h i Hoa Kỳ, Johnson ñư c b u làm Phó t ng th ng th 37; năm 1963 ông nh n ch c t ng th ng sau khi T ng th ng John F. Kennedy b ám sát. Ông là m t nhà lãnh ñ o quan tr ng c a ð ng Dân ch . Chiến tranh Việt Nam T ng th ng Johnson tăng cư ng t p trung vào c g ng c a quân ñ i M Vi t Nam. Ông ta tin ch c ch n r ng chính sách Ki m ch ñòi h i Hoa Kỳ ph i có m t s c g ng ñáng k trong vi c ch n ñ ng s bành trư ng c a ch nghĩa c ng s n. Vào lúc Kennedy ch t, có kho ng 16.000 c v n Hoa Kỳ Vi t Nam. Johnson ñã tăng cư ng s lư ng ñó và m r ng vai trò c a h sau s ki n V nh B c B (kho ng 3 tu n sau khi H i ngh c a ð ng C ng hòa năm ñ 1964 ñ c Barry Goldwater tranh c T ng th ng). Ông ta ñã gia tăng n l c chi n tranh liên t c t 1964 ñ n 1968. S lư ng t vong c a binh sĩ Hoa Kỳ cũng tăng lên. Trong hai tu n tháng 5 năm 1968, s lư ng ñó là 1.800 v i t ng c ng thương vong là 18.000. Vi n d n thuy t Domino ông nói: N u chúng ta cho phép Vi t Nam th t th , ngày mai chúng ta s chi n ñ u Hawaii, tu n t i San Francisco... Johnson s r ng quá nhi u t p trung vào Vi t Nam s làm ông m t chú ý các chính sách Xã h i L n (Great Society) c a ông. Nhưng sau chi n d ch t n công T t tháng 1 năm 1968, nhi m kì T ng th ng c a ông ñã b chi m h t b i Chi n tranh Vi t Nam hơn lúc nào h t. Vì có nhi u binh sĩ Hoa Kỳ t tr n. Sinh viên ñ i h c và nh ng ngư i khác t ch c ph n ñ i, ñ t th quân d ch và hô lên nh ng kh u hi u như là, "Hey, hey, LBJ, bao nhiêu ñ a tr ñã b ông gi t trong ngày hôm nay?" Vào năm cu i c a nhi m kì, Johnson không th ñi ñ n b t c m t nơi nào mà không b ph n ñ i. Sau ñó trong m t bài di n văn cu i tháng 3, ông ch n ñ ng c nư c khi tuyên b s không tái tranh c : "Tôi s không tìm cách, và s không ch p nh n s ñ c c a ð ng tôi cho nhi m kì T ng th ng k ti p", ch vài ngày sau khi trưng c u dân ý cho th y ch có 29% dân M ng h chi n tranh. Cũng trong cái g i là s ng c nhiên tháng 10, Johnson tuyên b v i nư c M r ng vào ngày 31 tháng 10 năm 1968 r ng ông ñã ra l nh hoàn toàn ng ng các cu c oanh t c trên không, trên bi n và ñ i pháo vào B c Vi t Nam, hi u l c t 1 tháng 11 n u chính quy n Hà N i s n sàng thương lư ng và d n ch ng nh ng ti n b trong quá trình ñàm phán hòa bình Paris.

31

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
RICHARD MILHOUS NIXON (37)

Richard Milhous Nixon (9/1/1913 – 22/4/1994) là T ng th ng th 37 c a Hoa Kỳ nhi m kì ph c v t 1969 ñ n 1974. Ông là T ng th ng duy nh t ñã t ch c kh i nhi m s . Vụ Watergate V Watergate là m t v bê b i chính tr trên chính trư ng M , t năm 1972 ñ n năm 1974, d n ñ n vi c T ng th ng Richard Nixon ph i t ch c. V vi c x y ra vào th i ñi m Chi n tranh Vi t Nam, khi chính quy n Nixon ñã l m d ng quy n l c ñ ngăn c n phong trào ph n chi n và l c lư ng chính tr ñ i l p là ð ng Dân ch . Có th tóm t t v vi c như sau. Sau khi b t 5 "tên tr m" ñ t nh p văn phòng c a ð ng Dân ch t i Khách s n Watergate (Washington D.C.) vào ngày 17 tháng 6 năm 1972, C c ði u tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI) l n ra manh m i c a chi n d ch do thám này: chính các nhân v t thân c n c a T ng th ng Nixon, cùng v i y ban v n ñ ng b u c c a ông ñã t ch c v ñ t nh p này nh m vào ñ i th chính tr là ð ng Dân ch . Tuy nhiên, các k t qu ñi u tra c a FBI ñã b m ñi dư i nh ng âm mưu che ñ y c a Nhà Tr ng cho t i khi hai nhà báo Bob Woodward và Carl Bernstein c a t Washington Post công b trên m t báo. Qu c h i M bèn l p y ban ñi u tra. Trư c nguy cơ b qu c h i ph tru t, ngày 9 tháng 8 năm 1974, T ng th ng Nixon tuyên b t ch c. Nhân v t gi u tên cung c p thông tin có m t danh "Deep Throat" ñã ñư c công b danh tính vào tháng 5 năm 2005, ñó là m t c u nhân viên FBI, ông W. Mark Felt.

GERALD RUDOLPH FORD (38)

Gerald Rudolph Ford, Jr. (tên sinh Leslie Lynch King, Jr.; 14 tháng 7 năm 1913 – 26 tháng 12 năm 2006) là T ng th ng th 38 c a Hoa Kỳ (1974–1977) và là Phó t ng th ng th 40 (1973– 1974). Ông là ngư i ñ u tiên ñư c ch ñ nh vào ch c v Phó T ng th ng dư i Tu chính án th 25 c a Hi n pháp Hoa Kỳ. Ông tr thành T ng th ng vào ngày 9 tháng 8 năm 1974 sau khi Richard 32

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Nixon t ch c vì v Watergate. Khi tr thành t ng th ng, ông là ngư i ñ u tiên (và cho ñ n nay, là ngư i duy nh t) trong l ch s tr thành T ng th ng Hoa Kỳ mà không ph i thông qua m t cu c b u c vào ch c Phó T ng th ng hay T ng th ng. Khi làm T ng th ng, Ford ñã ký Hi p ư c Helsinki làm cho Chi n tranh L nh b t căng th ng hơn. So v i các b c ti n nhi m, các chính sách c a Ford có xu hư ng ít can thi p tr c ti p vào Chi n tranh Vi t Nam hơn. Ford ñã lãnh ñ o ñ t nư c vư t qua th i kỳ kinh t t i t nh t k t khi ð i Kh ng ho ng. M t trong nh ng hành ñ ng gây nhi u tranh cãi nh t c a ông là vi c xá t i cho T ng th ng ti n nhi m Richard Nixon liên quan ñ n v Watergate. Trong nhi m kỳ c a Ford, vai trò c a Qu c h i trong chính sách ñ i ngo i tăng lên, trong khi quy n l c c a T ng th ng gi m ñi. Năm 1976, Ford vư t qua Ronald Reagan trong vi c b u ch n ng viên T ng th ng c a ð ng C ng hòa, nhưng sau ñó thua sít sao Jimmy Carter. Kỳ b u T ng th ng ti p theo, khi Ronald Regan tranh c ñã có ý m i Ford làm liên danh vào v trí Phó T ng th ng, nhưng Ford t ch i. C T ng th ng Gerald Ford qua ñ i hôm 26/12/2006, Kỳ s ng lâu nh t k t trư c t i nay. tu i 93. Ông tr thành v T ng th ng Hoa

Phát bi u trong l tang Gerald Ford, T ng th ng Bush nói: “Thế giới được nhìn thấy hình ảnh nước Mỹ bình yên và tốt đẹp nhất dưới thời ông Gerald Ford, người đã ổn định tình hình và hàn gắn mọi mâu thuẫn nghi ngờ sau vụ scandal lịch sử Watergate.”

33

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
JAMES EARL "JIMMY" CARTER (39)

James Earl "Jimmy" Carter (sinh ngày 1 tháng 10 năm 1924) là chính khách, và là T ng th ng th 39 c a Hi p Chúng Qu c Hoa Kỳ (1977–1981), cũng là quán quân Gi i Nobel Hòa bình năm 2002. Trư c ñó ông là th ng ñ c th 76 c a Ti u bang Georgia (1971-1975). Năm 1976, Carter giành ñư c s ñ c c a ð ng Dân ch , ñư c xem là "ng a ô" trong cu c ñua, r i vư t qua T ng th ng ñương nhi m Gerald Ford v i chi n th ng sít sao trong cu c b u c t ng th ng năm 1976. Nhi m kỳ t ng th ng c a Carter ñánh d u v i s suy thoái sau khi nư c M gánh ch u nh ng v t thương nh c nh i như Chi n tranh Vi t Nam, cùng v i s trì tr kinh t trong nư c. V i v kh ng ho ng con tin t i Iran, và s ki n quân ñ i Liên Xô ti n chi m Afghanistan năm 1979, Hoa Kỳ ch ng ki n nh hư ng c a mình ñang b suy gi m trên trư ng qu c t . L m phát và lãi su t lên ñ n ñ nh ñi m k t ð Nh Th chi n, khi chính ph cho ñóng băng giá d u n i ñ a h u ñ i phó v i vi c tăng giá d u t OPEC; các ch s l m phát và th t nghi p tăng 50% trong b n năm. Trong s các thành t u chính ph Carter ñ t ñư c c n k ñ n Tho ư c Kênh ñào Panama, Hòa ư c Tr i David, Hi p ư c SALT II v i Liên Xô, và vi c thi t l p bang giao ñ y ñ v i Trung Qu c. Bên c nh ñó, Carter tích c c tranh ñ u cho nhân quy n trên qui mô toàn c u và xem nhân quy n là tâm ñi m cho chính sách ñ i ngo i c a chính ph ông. Carter theo ñu i chính sách khuy n khích các nư c khác tuân theo nh ng tiêu chu n ñ o ñ c kh dĩ cao nh t, là chu n m c ñ o ñ c mà ông tin r ng ngư i dân M cũng mu n tuân th .[2] Nhưng Carter th t b i trong n l c c i cách thu , và thu h p b máy hành chánh c a chính quy n, như ông ñã h a khi ra tranh c năm 1976. Carter cũng không th thông qua ñ o lu t thi t l p ngày qu c l k ni m Martin Luther King, Jr., dù ð ng Dân ch c a ông ñang n m quy n ki m soát t i lư ng vi n Qu c h i l n Tòa B ch c. Nhi m kỳ này c a T ng th ng Carter ch ng ki n s ra ñ i c a hai b năng lư ng và giáo d c, cũng như s thông qua các ñ o lu t b o v môi trư ng. Ông thi t l p chính sách năng lư ng qu c gia,[3] và c ng c các cơ quan chính quy n, ban hành nh ng ñ o lu t ng h m nh m ch trương b o v môi trư ng; ñi u ch nh các qui ñ nh v v n t i ñư ng b , hàng không, ho xa, tài chính, truy n thông và công nghi p d u m cũng như h tr h th ng an sinh xã h i; ông l p k l c trong vi c b nhi m ph n và các nhân v t thu c ch ng t c thi u s vào các v trí hành pháp và tư pháp. Nh ng ngư i ch trích xem s ki n kh ng ho ng con tin t i Iran là ñòn chí t ñánh vào lòng t hào dân t c; Carter ñã ph i liên t c tranh ñ u trong 444 ngày tìm ki m s phóng thích cho các con tin. S th t b i trong n l c gi i thoát con tin d n ñ n s t ch c c a B trư ng Ngo i giao Cyrus Vance. Các con tin ch ñư c tr t do sau khi Carter r i b ch c v , năm phút sau l nh m ch c c a Ronald Reagan. Tuy nhiên, sau khi r i Tòa B ch c, Carter nh n ñư c nhi u s kính tr ng trong vai trò trung gian hòa gi i và ki n t o hòa bình trên chính trư ng qu c t . Ông cũng hành ñ ng tích c c v i cương v 34

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
m t c u t ng th ng Hoa kỳ trong n l c phát tri n các ho t ñ ng t thi n. Ông ñi ñ n nhi u nơi trên th gi i ñ quan sát các cu c b u c , xúc ti n nh ng vòng ñàm phán cho hòa bình, và thi t l p nhi u ñ án c u tr . Năm 1982, ông thành l p Trung tâm Carter như là m t di n ñàn cho các v n ñ liên quan ñ n dân ch và nhân quy n. Năm 2002, Carter ñư c trao t ng Gi i Nobel Hòa bình cho "nh ng n l c c a ông nh m tìm ki m các gi i pháp hòa bình cho các cu c xung ñ t qu c t , nh m thăng ti n dân ch và nhân quy n, và thúc ñ y s phát tri n kinh t và xã h i". Carter ti p t c duy trì s h p tác tích c c và lâu dài v i T ch c H tr Gia cư (Habitat for Humanity), m t t ch c t thi n Cơ ð c v i m c tiêu xây d ng nhà cho ngư i nghèo. Carter vi t nhi u, ông là tác gi c a 28 cu n sách. ð n nay, ông là c u t ng th ng cao tu i nh t hi n còn s ng.

RONALD WILSON REAGAN (40)

Ronald Reagan (6 tháng 2 năm 1911 – 5 tháng 6 năm 2004) sinh ra trong m t căn h g n tòa cao c ngân hàng ñ a phương Tampico, Illinois vào ngày 6 tháng 2 năm 1911, ông là con c a ñôi v ch ng John "Jack" Reagan và Nelle Wilson Reagan. Thu nh , ông có tên là "Dutch", b i tư ng m o c a Reagan lúc bé r t béo cùng v i ki u tóc "Dutchboy" n tư ng. Chính tên g i thân m t này ñã theo ông trong su t th i niên thi u. Gia ñình Reagan s ng m t th i gian th tr n Illinois (bao g m Monmouth, Galesburg và Chicago) ñ n năm 1919, khi h quay l i Tampico và s ng H.C. Pitney Variety Store. Sau khi th ng c t ng th ng, sinh s ng t i Nhà Tr ng, ông t ng ñùa r ng ông ñang "một lần nữa sống trên các cửa hàng". R.Reagan t t nghi p trư ng Cao ñ ng Eureka, thu c bang Illinois vào năm 1932. Th i gian t năm 1932 ñ n năm 1966, ông làm ngh bình lu n th thao, sau ñó tr thành di n viên ñi n nh. Trư c khi làm chính tr , Reagan ñư c bi t ñ n là m t di n viên ñi n nh, song ông cho r ng mình ch là m t tài t h ng B "th nh tho ng ñư c ñóng phim h ng A". T năm 1947 ñ n 1952 ông là Ch t ch H i di n viên ñi n nh. Năm 1962, R.Reagan tham gia chi n d ch b u c cùng R. Nixon. T năm 1967 ñ n 1974, ông trúng c và tr thành Th ng ñ c bang California. Vào năm 1976, ông th t b i trong cu c ch y ñua vào v trí ng viên ñ ng C ng hòa vào Nhà Tr ng trư c Gerald Ford. 35

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Năm 1980, ñánh b i Jimmy Carter ñ tr thành T ng th ng th 40 c a H p chúng qu c Hoa Kỳ và làm T ng th ng Hoa Kỳ 2 nhi m kỳ li n. Khi ñ c c và tr thành T ng th ng l n th nh t vào năm 1980, ông ñã quá tu i v hưu b n năm, l p m t k l c m i trong l ch s chính tr c a Hoa Kỳ. B n năm sau, vào năm 1984, ông l i phá ti p k l c này c a chính mình b ng cách th ng c ti p nhi m kỳ hai. Ông r i Nhà Tr ng tháng 1/1989 tu i 78 Ngày 30/3/1981, ông suýt ch t trong m t v mưu sát b ng súng. Không ít ngư i ñã m a mai ngu n g c xu t phát c a ông là m t ñi n viên ñi n nh; l i còn là di n viên h ng B. Tuy nhiên, th c t cho th y c tri M ñã ñúng và Reagan ñã tr thành m t trong nh ng T ng th ng M gi i nh t l ch s . M t trong nh ng ý tư ng b coi là ñiên r nh t c a ông là "chiến tranh giữa các vì sao" trên th c t ñã thay ñ i toàn b quan ni m v chi n tranh, thay ñ i t m nhìn, cách hành x c a ph n l n th gi i. Ý tư ng "ñiên r " này c a ông cũng thúc ñ y s phát tri n m nh m c a m t lo t các ngành khoa h c, công nghi p... như khoa h c vũ tr , không gian, k thu t hình nh, vũ khí chính xác... S lãng m n và táo b o c a Ronald Reagan ñã làm ông tr thành m t trong nh ng t ng th ng M vĩ ñ i nh t. Ông qua ñ i tu i 93 vào ngày 6/6/2004 t i nhà riêng Bel Air, Los Angeles.

36

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
GEORGE HERBERT WALKER BUSH (41)

George Herbert Walker Bush, GCB, (sinh ngày 12 tháng 6, 1924) là T ng th ng th 41 c a Hi p Ch ng Qu c Hoa Kỳ (1989–1993). George Herbert Walker Bush ñư c sinh ra Milton, Massachusetts cha là Prescott Bush và m là Dorothy Walker Bush. C u ñư c ñ t tên theo ông ngo i là George Herbert Walker, Sr.. Bush b t ñ u ñi h c Trư ng ban ngày Greenwich Country Greenwich, Connecticut, r i theo h c Phillips Academy Andover, Massachusetts t 1936 ñ n 1942. Sau khi t t nghi p Phillips Academy vào tháng 6 năm 1942, Bush gia nh p H i quân Hoa Kỳ vào ngày c u tròn 18 tu i và mu n tr thành m t phi công. Sau m t khóa h c kéo dài 10 tháng, Bush ñư c phân công v D b H i quân vào tháng 6 năm 1943, vài ngày trư c khi tròn 19 tu i, ñư c xem như là phi công h i quân tr tu i nh t lúc ñó. Sau khi ñư c hu n luy n, Bush ñư c phân công v phi ñ i Torpedo (VT-51) v i vai trò sĩ quan không nh vào tháng 9 năm 1943, phi ñ i này thu c Hàng không M u h m USS San Jacinto vào năm 1944. Vào ngày 2 tháng 9 năm 1944, Bush lái m t trong 4 chi c máy bay c a phi ñ i VT-51 t n công vào nh ng ñ a ñi m ñóng quân c a Phát xít Nh t Chichi Jima. Máy bay c a Bush b b n rơi nhưng Bush ñư c c u s ng. Bush sau ñó quay v l i San Jacinto vào tháng 11 năm 1944 và tham gia các tr n chi n Philippines. Khi San Jacinton quay l i Guam, phi ñ i, ñã t n th t n ng n , ñư c thay th và ñư c g i v Hoa Kỳ. Cho ñ n h t 1944, Bush ñã bay 58 phi v không kích và ñư c ñón nh n huân chương Distinguished Flying Cross, 3 Huân chương Không l c (Air Medals), Presidential Unit Citation ñư c trao t ng trên San Jacinto. Sau nh ng kinh nghi m chi n trư ng quý báu này, Bush ñư c phân công v căn c H i quân Norfolk và ñư c hu n luy n ñ tr thành phi công phóng th y lôi (torpedo). Sau ñó Bush ñư c phân công v i vai trò là m t phi công trong phi ñ i torpedo m i, VT-153. V i vi c ñ u hàng c a phát xít Nh t, Bush ñư c gi i ngũ trong danh d vào tháng 9 năm 1945 và vào ð i h c Yale. Trư c khi tr thành T ng th ng, Bush ñã là m t Dân bi u Hoa Kỳ c a ti u bang Texas (19671971), ð i s c a M t i Liên H p Qu c (1971-1973), Ch t ch y ban Qu c gia c a ð ng C ng hòa (1973-1974), Trư ng Văn phòng ð i di n c a Hoa Kỳ t i Trung Qu c (1974-1976), Giám ñ c

37

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
c a C c tình báo liên bang CIA (1976-1977), Ch t ch c a Ngân hàng Qu c t I t i Houston (19771980), và là Phó T ng th ng th 43 c a Hoa Kỳ dư i th i T ng th ng Ronald Reagan (1981-1989). George Bush thành hôn v i Barbara Pierce vào ngày 6 tháng 1, 1945. H có 6 ngư i con: George W., Pauline Robinson ("Robin") (1949–1953, m t vì leukemia), John (Jeb), Neil, Marvin, và Dorothy Walker. 12/06/2009, c u t ng th ng M George H.W. Bush ñã k ni m sinh nh t tu i 85 v i m t màn nh y dù ñáng nh g n nhà riêng Kennebunkport, bang Manine. Ông nói nh y dù vì hai lý do: để trải nghiệm cảm giác rơi tự do và để chứng tỏ rằng người già vẫn nhanh nhẹn và có thể làm những việc vui vẻ. Phát bi u sau khi "h cánh", c u t ng th ng Bush "cha" cho bi t ông r t thích màn nh y dù và d ñ nh s làm vi c này m t l n n a vào d p sinh nh t tu i 90.

BILL CLINTON (42)

William Jefferson Clinton (tên khai sinh là William Jefferson Blythe III) sinh ngày 19 tháng 8 năm 1946, là t ng th ng th 42 c a Hoa Kỳ t năm 1993 ñ n năm 2001. Clinton chào ñ i v i tên William Jefferson Blythe III t i Hope, ti u bang Arkansas và l n lên t i Hot Spring, Arkansas. Clinton ñư c ñ t tên theo tên cha, William Jefferson Blythe Jr., m t ngư i chào hàng lưu ñ ng, qua ñ i trong m t tai n n xe hơi t i h t Scott, ti u bang Missouri, ba tháng trư c khi con trai c a ông chào ñ i. M ông, Virginia Dell Cassidy, tái hôn vào năm 1950 v i Roger Clinton. Billy ñư c nuôi dư ng b i m và cha k , s d ng h Clinton cho mình su t nh ng năm ti u h c, nhưng không ch u chính th c ñ i h cho ñ n năm 14 tu i. C u bé l n lên trong m t gia ñình truy n th ng, nhưng cha k c a c u, nghi n c rư u và c b c, thư ng ngư c ñãi m c u, và ñôi khi, c ngư i em cùng m khác cha v i c u, Roger Clinton, Jr. Năm 1963, x y ra hai s ki n khi n Clinton quy t ñ nh tr thành ngư i c a công chúng. ðó là khi c u ñư c ch n vào ñoàn h c sinh trung h c ñ n thăm Tòa B ch c và g p T ng th ng John F. Kennedy. S ki n th hai là khi c u nghe bài di n văn "Tôi có một giấc mơ" c a Martin Luther King, Jr. ñ c trong cu c Tu n hành vì T do và Vi c làm t i Washington, D.C.. Clinton theo h c t i trư ng ngo i giao Edmund A. Walsh thu c ð i h c Georgetown t i Washington, D.C., t i ñây Clinton làm vi c cho thư ng ngh sĩ J. William Fullbright, r i dành ñư c h c b ng Rhodes ñ theo h c t i ð i h c Oxford. Tr v t Oxford, Clinton ñ n h c t i trư ng lu t thu c ð i h c Yale, nơi ông g p ngư i b n cùng l p và sau này là v c a ông, Hillary Rodham. 38

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Sau khi t t nghi p t Yale, Clinton v d y môn lu t t i ð i h c Arkansas. Trong th i gian này, ông ra tranh c dân bi u năm 1974, ñ i ñ u v i John Paul Hammerschmidt, m t dân bi u ñương nhi m, và th t c . Năm 1976, ông ñư c b u làm b trư ng tư pháp ti u bang Arkansas; hai năm sau, năm 1978, ông ñ c c th ng ñ c ti u bang Arkansas, tr thành th ng ñ c ti u bang tr tu i nh t vào lúc y. Năm 1992, Clinton chu n b tranh c ch ng l i t ng th ng ñương nhi m George H. W. Bush. Sau cu c Chi n tranh vùng V nh, Bush ñư c xem như b t kh chi n b i. ð t mình vào v trí c a m t ngư i ñơn ñ c thích nói th ng, Clinton khéo léo dành ñư c s ñ c c a ð ng Dân ch . Ngày 9 tháng 7 năm 1992, Clinton ch n thư ng ngh sĩ Albert A. Gore, Jr. là ngư i ñ ng cùng liên danh v i mình. Lúc ñ u, s ch n l a này b ch trích b i nhi u nhà chi n lư c v i lý do Gore ñ n t ti u bang Tennessee k c n v i ti u bang quê hương c a Clinton. Nay nhìn l i, nhi u ngư i nh n th y Gore là nhân t h u d ng d n ñ n s thành công c a chi n d ch tranh c năm 1992. Nh ch n l a chi n lư c thích h p cho chi n d ch tranh c , t p chú vào các v n ñ trong nư c, ñ c bi t là tình tr ng suy thoái kinh t trong giai ño n ngay trư c cu c tuy n c năm 1992, Clinton tr thành ngư i chi n th ng v i 42,9% s phi u b u; George H. W. Bush dành ñư c 37,4%, và ng c viên ñ c l p H. Ross Perot ñư c 18,9% Sau hai năm c m quy n dư i s lãnh ñ o c a Clinton, ð ng Dân ch th t b i th m h i trong cu c b u c gi a nhi m kỳ năm 1994. H m t quy n ki m soát t i hai vi n qu c h i l n ñ u tiên trong su t 40 năm, ph n l n là do nh ng d lu t ñang b c m gi t i qu c h i như vi c không th xây d ng m t h th ng chăm sóc s c kh e ph thông trong khuôn kh c a k ho ch ñư c thi t l p b i ð nh t Phu nhân Hillary Rodham Clinton. Sau cu c tuy n c năm 1994, s quan tâm c a công lu n chuy n sang sáng ki n Kh ư c v i nư c M (Contract with America) ñang ñư c ñ y m nh b i Ch t ch H vi n Newt Gingrich. V i qu c h i ñang trong tay c a ð ng C ng hòa, Clinton ph i ch ng ñ d d i ñ b o v ngân sách, d n ñ n s tê li t c a chính quy n, vì chính ph Clinton và Qu c h i không ñ ng ý ñư c v i nhau v m t bi n pháp tho hi p. Trong cu c b u c t ng th ng năm 1996, Clinton tái ñ c c v i 49,2% s phi u ph thông, ng viên ð ng C ng hòa Bob Dole nh n ñư c 40,7% và ng viên ð ng C i cách Ross Perot 8,4%, trong khi ð ng C ng hòa v n duy trì quy n ki m soát qu c h i dù m t m t ít gh . Năm 1999, qua nh ng n l c c a Clinton, Hoa Kỳ có ñư c th ng dư ngân sách liên bang l n ñ u tiên k t năm 1969. Trong nhi m kì t ng th ng, Clinton quan tâm ñ n các cu c b o ñ ng x y ra t i B c Ireland; ông ñã ba l n ñ n thăm B c Ireland nh m c vũ cho hòa bình t i vùng ñ t này. S can thi p c a ông giúp thúc ñ y ti n trình gi i gi i PIRA b t ñ u t ngày 23 tháng 10 năm 2001. V v n ñ Vi t Nam, chính ph Clinton g b l nh c m v n kinh t và thương m i (vào tháng 1/1994); ñ n tháng 5 năm 1994, hai bên tuyên b thi t l p văn phòng liên l c t i Hà N i và Washington, D.C.. Ngày 11 tháng 7 năm 1995, Hoa Kỳ thi t l p bang giao ñ y ñ v i Vi t Nam.

39

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Ngày 17 tháng 11 năm 2000, Bill Clinton, cùng v i v và con gái, Hillary và Chesea Clinton, b t ñ u chuy n vi ng thăm Vi t Nam kéo dài b n ngày. Clinton là t ng th ng Hoa Kỳ ñ u tiên ñ n thăm ñ t nư c ta k t lúc ch m d t cu c chi n Vi t Nam 25 năm trư c. Ngày 18 tháng 1 năm 2001, t i Phòng B u d c, Clinton ñ c bài di n văn trư c toàn th qu c dân l n cu i cùng, hai ngày trư c khi bàn giao cho George W. Bush, con trai c a ngư i ti n nhi m mà Clinton ñã ñánh b i trong cu c tuy n c năm 1992. Gi ng các t ng th ng ti n nhi m, sau khi r i v trí lãnh ñ o, Bill Clinton ho t ñ ng tích c c trong cương v m t di n gi v các ñ tài khác nhau. Trong nh ng chuy n du hành di n thuy t trên kh p th gi i, Clinton ti p t c nh n ñ nh v nh ng khía c nh c a n n chính tr ñương ñ i. M t trong nh ng ch ñ ông thích ñ c p là các gi i pháp ña phương nh m gi i quy t các v n n n ñang thách th c th gi i Ngày 06/12/ 2006, C u t ng th ng M Bill Clinton ñã ñ n Vi t Nam nh m thúc ñ y h p tác theo chương trình Sáng kiến Toàn cầu phòng chống HIV/AIDS. ðây là l n vi ng thăm Vi t Nam th hai c a v T ng th ng th 42 c a nư c M . Ngày 19/5/2009, Liên H p Qu c b nhi m Bill Clinton làm ñ c phái viên c a t ch c này Haiti, nơi nhi u ngư i bi t ñ n v c u T ng th ng M hơn là bi t ñ n l c lư ng gìn gi hòa bình ñang ñ m b o an ninh cho qu c ñ o b t n này.

40

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Bài 7: TÂY ÂU ĐƠ GÔN (1890 - 1970)

Saclơ Đơ Gôn (Charles De Gaulle) - ngư i ñ ng ñ u phong trào kháng chi n ch ng phát xít ð c c a nhân dân Pháp nư c ngoài. T ng th ng ñ u tiên c a nư c Pháp sau ngày gi i phóng năm 1945. ðơ Gôn sinh ngày 22-11-1890 t i th tr n Linlơ (mi n ðông B c Pháp). Năm 1912, ông t t nghi p H c vi n l c quân Xanh Xia và tr thành sĩ quan. Trong Chi n tranh th gi i I, ông tham gia tr n Vecñoong, b thương và b b t làm tù binh. Sau chi n tranh, ông ñư c tha. T 1932 - 1936, ông làm vi c H i ñ ng qu c phòng, có vi t m t vài tác ph m quân s c vũ vi c s d ng xe thi t giáp. Khi phát xít ð c t n công nư c Pháp, ông là thi u tư ng, th trư ng B Qu c phòng trong chính ph "Râynô". Ông không ch p nh n ñình chi n và ñ u hàng, nên ñã ch y sang Luân ðôn (Anh), kêu g i nhân dân Pháp ti p t c kháng chi n (6-1940). Ông d n d n tr thành ngư i ñ ng ñ u nư c Pháp t do. Năm 1943, ông thành l p Angiê (Angiêri) y ban gi i phóng dân t c Pháp ch ng phát xít. Nh cu c kháng chi n anh dũng c a các ñ i du kích do ð ng C ng s n Pháp t ch c và lãnh ñ o, và sau ñó quân ð ng minh ñ b vào Pháp (6-1944), nư c Pháp ñư c gi i phóng. Nh ng ngư i Pháp lưu vong tr v , tìm m i cách ño t l y thành qu c a nhân dân. Chính ph lâm th i c a nư c C ng hòa Pháp do ðơ Gôn ñ ng ñ u, ñư c thành l p Pari (8-1944). Tháng 1-1946, ông t ch c t ng th ng, vì không gi i quy t ñư c cu c tranh ch p quy t li t gi a các ñ ng phái. T 1947 - 1953, ông sáng l p và lãnh ñ o t ch c T p h p nhân dân Pháp (R P F) và vi t H i ký chi n tranh (1954 1959). Tháng 5-1958, nhân cu c kh ng ho ng chính ph do b n th c dân ph n ñ ng Pháp làm ñ o chính Angiêri, Qu c h i ñã trao chính quy n cho tư ng ðơ Gôn. Ông ñưa ra Qu c h i thông qua m t b n Hi n pháp m i, quy n hành c a t ng th ng ñư c m r ng. N n C ng hòa th 5 c a Pháp ñư c xác l p v i b n Hi n pháp 1958 và ch ñ ñ c tài c a ðơ Gôn. Chính quy n ðơ Gôn v m t ñ i n i d a vào b n tư b n ñ c quy n ñ phát tri n kinh t ; v m t ñ i ngo i, th c hành chính sách ngo i giao ñ c l p t ch , rút kh i kh i NATO và yêu c u tri t thoái quân ñ i và các căn c quân s M trên ñ t Pháp, ch m d t cu c chi n tranh và công nh n n n ñ c l p c a Angiêri (1962). ðơ Gôn ñư c b u T ng th ng hai nhi m kỳ 1959 - 1965. Trong th i gian ông c m quy n, tuy kinh t phát tri n, nhưng ñ i s ng nhân dân v n không ñư c c i thi n. Phong trào ñ u tranh c a công nhân và thanh niên sinh viên ti p t c phát tri n. Sau cu c trưng c u ý dân v ñ a phương phân tr và c i t Thư ng ngh vi n th t b i, ngày 28-4-1969, ðơ Gôn ñã t tr n.

41

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
BÀI 8: NH T B N THIÊN HOÀNG

Thiên hoàng là t ch hoàng ñ c a nư c Nh t B n. Sau 1945, Nh t hoàng không còn th c quy n mà ch là ngư i ñ ng ñ u qu c gia theo ch ñ quân ch l p hi n. Thiên hoàng ñư c xem như là bi u tư ng c a ñ t nư c Nh t B n và ñư c s tôn kính c a ngư i dân Nh t. ðương kim Thiên hoàng là Akihito (明仁 - Minh Nhân), niên hi u Bình Thành. Ông lên ngôi năm 1989 sau cái ch t c a cha ông là Hirohito (昭和天皇 - Chiêu Hòa Thiên hoàng). V i truy n th ng tôn sùng hoàng ñ , Thiên hoàng ñư c coi là thiên t - con c a tr i. Thiên hoàng ñư c xem là con cháu c a Thái Dương Th n N và do ñó cũng ñư c xem là th n trư c ð Nh Th Chi n. Cho ñ n năm 1945, tri u ñình Nh t ñã luôn luôn là ch huy c a các l c lư ng quân s . Tuy nhiên, h u như th i nào, Thiên hoàng cũng b ñi u khi n b i các th l c chính tr , v i m c ñ cao hay th p. Các tri u ñ i Thiên hoàng t 1868 ñ n nay: - 1868 – 1912: - 1912 – 1926: - 1926 – 1989: - 1989 – nay: Th i Meiji Th i Taisho Th i Showa Th i Heisei: Akihoto lên ngôi và là Thiên hoàng th 125

42

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
HAYATO IKEDA (1899 – 1965)

Hayato Ikeda (3/12/1899 – 13/8/1965) t i Takehara, Hiroshima, ông là m t chính tr gia. Th tư ng Chính ph c a Nh t B n t năm 1960 ñ n 1964. Ông là ngư i ñã d n d t Nh t B n th i h u chi n tr thành ñ i cư ng qu c kinh t . Ngoài s tăng trư ng kinh t , ñi m quan tr ng nh t c a ông trong th i gian lãnh ñ o ñ t nư c ông ñã th o ra "K ho ch g p ñôi thu nh p" trong ñó ông ñã dương cao lý tư ng ñưa Nh t B n lên hàng "ñ i cư ng qu c kinh t ." Ikeda Hayato sinh năm 1899 (niên hi u Minh Tr th 32) t i t nh Hiroshima. Năm 1925, tu i 25, ông t t nghi p Trư ng Ð i h c lu t, thu c Ð i h c qu c gia Kyoto T t nghi p ñ i h c xong, ông l p t c vào làm công ch c B Kho b c Cu c chi n Thái bình dương bùng n 1, r i năm 1942, tu i 42, ông ñư c thăng trư ng phòng Phòng Thu s 1, C c Thu . Năm 1945, ông ñã ñư c thăng ch c c c trư ng C c Thu . V a lúc y, cu c chi n tranh ch m d t, r i b T ng ch huy quân ñ i chi m ñóng b t ñ u cu c thanh tr ng "công ch c". Cán b cao c p B Kho b c nhi u ngư i b thanh tr ng. Năm 1947, Ikeda Hayato ñư c nâng lên làm chánh văn phòng B Kho b c. Năm sau, 1949, nhân có cu c t ng tuy n c H ngh vi n ngày 23 tháng 1, ông ng c và ngay l n ñ u tiên ñã ñ c c . R i ngày 26 tháng 2, th tư ng Yoshida Shigeru thành l p n i các l n th ba, ông ñã m t bư c nh y v t lên ch c b trư ng B Kho b c. Năm 1951, ñ ng th i v i Hòa ư c San Francisco, Hi p ư c An ninh Nh t-M cũng ñư c ký k t v i th i h n là mư i năm. Tháng 2 năm 1957, nh m ch c th tư ng, Kishi Nobusuke ñã s a ñ i hi p ư c cho tương x ng v i hai nư c ñ c l p và tìm cách kéo dài hi p ư c thêm mư i năm. Nhưng, nh ng cu c bi u tình ñã di n ra quanh v n ñ này. Cu c ñ u tranh ph n ñ i Hi p ư c An ninh Nh t - M năm 1960 d n ñ n n i n i các Kishi b ñ . Ngày 19/7 n i các Ikeda ra ñ i, thì ch m t tháng rư i sau, t c là ngày 5/9/1960, ông ñã tuyên b "K ho ch g p ñôi thu nh p." "K ho ch g p ñôi thu nh p," chính sách trung tâm c a n i các Ikeda, chính sách ñã có nh hư ng tr ng y u ñ i v i Nh t B n.

43

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
V i k ho ch này ñông ñ o qu c dân ñã tr thành "ngư i xí nghi p". Nh th , "g p ñôi thu nh p" ñư c c gi i kinh doanh l n gi i làm công hư ng ng, ng h . Trong th p niên 1950, kinh t Nh t B n ñã tăng trư ng v i t l bình quân hàng năm là 9,6%. Sang ñ n th p niên 1960, t l này là 10,3%. Cu i năm 1964, Ikeda ñã m c b nh ung thư cu ng h ng. ông ph i t ch c th tư ng. Ngày 13 tháng 8 năm 1965, ông m t. Ikeda Hayato làm th tư ng v n v n có 4 năm 3 tháng. Th nhưng, trong kho ng th i gian ng n ñó, tư tư ng kinh t ưu tiên do ông c y tr ng và cơ ch quan liêu lãnh ñ o ñ th c hi n tư tư ng ñó, thì ngày nay cũng không h suy suy n. "K ho ch g p ñôi thu nh p" thành công l n là vì ñã ñi ñúng con ñư ng t t nh t mà toàn dân mong ch .

TAKEO FUKUDA (1905 – 1995)

Fukuda Takeo (14/1/1905-5/7/1995) là m t chính tri gia Nh t B n và là Th tư ng Nh t B n th 67 (t ngày 24 tháng 13 năm 1976 ñ n ngày 6 tháng 12 năm 1978). Ông sinh thành ph Takazaki, t nh Gunma trong m t gia ñình ñ a ch giàu có. Sau khi t t nghi p trư ng ð i h c Tokyo ông làm vi c t i B Tài chính. Năm 1952, ông l n ñ u tiên ñ c c ngh viên. Ông gi ch c B trư ng B Nông nghi p, lâm nghi p, và Thu s n (1959-1969), B trư ng B Tài chính ( 1969-1971), B trư ng B Ngo i giao (1971-1973), và Giám ñ c Cơ quan K ho ch kinh t (1974-1976). Năm 1976, ông làm Th Tư ng Nh t B n. Hai năm sau, khi k t thúc nhi m kỳ, ông tuyên b tham gia b u c l n n a nhưng th t b i trư c Masayoshi Ohira Con trai trư ng c a ông là Yasuo Fukuda cũng là th tư ng ñ i th 91 (Nhiệm kỳ 26 tháng 12 năm 2007 – 24 tháng 9 năm 2008).

44

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
Học thuyết Fukuda: Tháng 8 năm 1977, trong chuy n thăm ðông Nam Á, Th tư ng Takeo Fukuda ñã ñưa ra Manila, phương châm chính sách v i ðông Nam Á c a Nh t B n sau chi n tranh Vi t Nam. Phương châm này có 3 ñi m chính:
• • •

Nh t B n không tr thành cư ng qu c quân s l n. Xây d ng "lòng tin" trên m i lĩnh v c. H p tác tích c c ñ tăng cư ng quan h v i các nư c ASEAN và t o d ng hi u bi t l n nhau v i 3 nư c ðông Dương.

Quan h v i các nư c ðông Dương b ñình tr trong m t th i gian dài, nhưng t khi chi n tranh Cămpuchia k t thúc, quan h ASEAN-ðông Dương m t thi t tr l i, H c thuy t Fukuda v n có kh năng tr thành hi n th c.

45

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
TOSHIKI KAIFU (1931)

Toshiki Kaifu (Sinh ngày 2 tháng 1 năm1931). Ông là th tư ng Chính ph c a Nh t B n t 1989 ñ n 1991. Toshiki Kaifu sinh ra t i thành ph Nagoya. Ông theo h c t i Trư ng ð i h c Chuo và Trư ng ð i h c Waseda. Ông là thành viên c a ð ng Dân ch (LDP). T ngày 27.4.1991 ñ n ngày 6.5.1991, Toshiki Kaifu ñã ñi thăm chính th c các nư c ASEAN. T i Singapore ông ñã ñ c bài phát bi u quan tr ng v chính sách khu v c c a Nh t B n, trong ñó Nh t B n ñã t ra ăn năn h i l i v nh ng hành vi xâm lư c c a mình trong chi n tranhth gi i th hai, cam k t không tr thành cư ng qu c quân s , s ñóng vai trò tích c c hơn trong các v n ñ chính tr , kinh t châu Á Thái Bình Dương, tham gia gi i quy t v n ñ Campuchia, bán ñ o Tri u Tiên, tăng cư ng h p tác khu v c thông qua ñ u tư, chuy n giao công ngh và ñóng vai trò thúc ñ y h p tác ñ các nư c ASEAN và ðông Dương cùng phát tri n và tr thành b n hàng t t c a nhau. Bài phát bi u c a th tư ng Kaifu ñã làm s ng l i h c thuy t Fukada năm 1977 và ñư c coi là “h c thuy t Fukuda 2” hay “h c thuy t Kaifu”. ð i v i các nư c ðông Dương, Kaifu nói: “Vi c tăng cư ng n ñ nh và phát tri n c a khu v c ðông Dương sau khi ñ t ñư c hòa bình Campuchia là m t chính sách quan tr ng nh hư ng tr c ti p ñ n s n ñ nh và th nh vư ng c a Nh t B n, các nư c ASEAN và toàn b châu Á. ði u quan tr ng là ph i ñưa ðông Dương b chi n tranh tàn phá tham gia vào s phát tri n kinh t năng ñ ng c a châu Á. Trư c h t các nư c ASEAN m r ng quan h v i ðông Dương và Nh t B n ng h tích c c quá trình này”.

46

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
KIICHI MIYAZAWA (1919 – 2007)

Kiichi Miyazawa (8/10/1919 – 28/6/2007). Ông là th tư ng th 78 c a Nh t B n (Nhi m kỳ t 5/11/1991 – 9/8/1993) Miyazawa sinh trư ng trong m t gia ñình có dòng dõi làm chính tr gia Fukuyama, Hiroshima. Cha c a ông là m t ñ i bi u qu c h i. M t anh trai là th ng ñ c, m t anh trai khác là ñ i s . Sau khi k t hôn, ông còn có m i quan h h hàng v i 2 c u th tư ng Nh t B n khác. Miyazawa h c t p trong Trư ng ñ i h c Tokyo danh ti ng, sau khi t t nghi p ông vào làm trong B tài chính. Là m t sinh viên gi i ti ng Anh, ông ñã vinh d ñư c ch n làm phiên d ch cho B trư ng tài chính Nh t khi ñó trong cu c ñàm phán Washington v i Ngo i trư ng M th i ñó là ông John Foster Dulles sau Th chi n th II. Ông ñư c b u làm ngh s qu c h i năm 1953. Vào cu i nh ng năm 1980, ông tr thành B trư ng tài chính Nh t. Nhưng trong giai ño n ñ u làm b trư ng tài chính, Miyazawa ñã dính l u vào m t s v bê b i trong ñó có m t thương v mua bán ch c quy n, bu c ông ph i t ch c. Nhưng sau ñó ông l i tr l i chính trư ng c p cao. Tháng11/1991, ông gi ch c th tư ng Nh t B n. Tuy nhiên, nhi m kỳ th tư ng c a ông không kéo dài bao lâu (1991-1993), nó k t thúc khi ông dính vào m t v bê b i và b ph tru t kh i v trí lãnh ñ o ð ng dân ch t do c m quy n. Năm 1998, ông m t l n n a l i ñư c Th tư ng Nh t B n (khi ñó là ông Keizo Obuchi) b nhi m làm B trư ng tài chính. Ông ngh hưu vào năm 2003. M c dù gi cương v th tư ng trong su t th i kỳ kinh t khó khăn kéo dài c a Nh t B n, nhưng Miyazawa l i ñư c xem là kiến trúc sư c a các k ho ch c u cánh cho h th ng ngân hàng n ch ng ch t c a chính ph . V ñ i ngo i, chính ph c a ông ti p t c duy trì liên minh ch t ch v i M . Nh t B n dư i th i ông ñã thông qua m t lu t pháp quan tr ng, theo ñó cho phép Nh t B n g i l c lư ng gìn gi hòa bình nư c ngoài. T ñây ñánh d u n l c vươn lên c a Nh t B n tr thành m t cư ng qu c chính tr ñ tương x ng v i v trí siêu cư ng kinh t c a mình. Ngày 28/6/2007, c u Th tư ng Kiichi Miyazawa t tr n, hư ng th 87 tu i.

47

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
HASHIMOTO (1937 – 2006)

Hashimoto Ryūtarō (29/7/1937 – 1/7/2006) là m t chính tr gia Nh t B n quê Sōja, Okayama, ngư i t ng gi ch c Th tư ng Nh t B n th 82 và 83 t 11/1/1996 t i 30/7/1998. Ông ñư c b u vào h vi n Nh t năm 1963. V i k năng phân tích và ho ch ñ nh ñư ng l i chính tr ñã giúp ông có ñư c r t nhi u v trí cao trong N i các Nh t, trong ñó có nh ng ch c như b trư ng thương m i, b trư ng tài chính, và b trư ng giao thông. Hashimoto cũng giành ñư c r t nhi u l i khen ng i trong gi i ngo i giao c a mình. Ông ñã gi i quy t ñư c r t nhi u v ngo i giao hóc búa. Năm 1997 ông ñã làm ngu i ñư c s ph n ñ i ñ i v i các căn c quân s c a M ñóng ñ o Okinawa, mi n b c Nh t. Ông cũng ñã h a s giúp ñ xây d ng n n kinh tế khó khăn c a hòn ñ o này. Ông là ngư i lãnh ñ o c a m t trong nh ng phe cánh l n nh t ñi u hành ñ ng LDP trong ph n l n th p niên 1990 và sau ñó v n là m t nhân v t quy n l c c a chính trư ng nư c Nh t cho t i khi m t v bê b i ñã bu c ông ph i r i b v trí lãnh ñ o năm 2004. Hashimoto không tham gia ng c trong cu c b u c th tư ng năm 2005, và t b s nghi p chính tr t ñó. Ông qua ñ i ngày 1 tháng 7 năm 2006 t i m t b nh vi n Tokyo. Học thuyết Hashimoto: a) Coi trọng Đông Nam Á: Trong chuy n thăm 5 nư c ASEAN (Bruney, Malaysia, Indonesia, Vi t Nam, Singapo) t ngày 7 ñ n 14 tháng 1 năm 1997, Th tư ng Hashimoto ñã phát bi u h c thuy t c a mình trong di n văn chính sách t i Singapo ngày 14 tháng 1. N i dung có 3 ñi m chính:
• • •

Tăng cư ng ñ i tho i c p nguyên th . H p tác văn hoá ña d ng theo hư ng chung s ng và k th a truy n th ng. Cùng nhau ñ i phó v i nh ng v n ñ toàn c u như môi trư ng, kh ng b ...

b) Ngoại giao Âu-Á: Ngày 24 tháng 7 năm 1997, trong di n văn ñ c t i Keizaidòyukai (m t trong hai t ch c kinh t l n c a Nh t B n), Th tư ng Hashimoto ñã x d ng t "Ngo i giao Âu-Á" ñ di n t ch trương xúc ti n ngo i giao v i Nga, Trung Qu c và hơn n a là các nư c vùng Trung Á. Tuy cũng là ñư ng l i coi tr ng ðông Nam Á, nhưng H c thuy t Hashimoto có nhi u ñi m khác v i H c thuy t Fukuda.

48

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
CHƯƠNG V Bài 9: QUAN H QU C T TRONG VÀ SAU TH I KÌ CHI N TRANH L NH LÝ THỪA VÃN (1875 – 1965)

Yi Seung Man (1875 - 1965), t ng th ng Hàn Qu c (1948 - 1960). Thi hành ñư ng l i ch ng c ng, ph n dân ch , theo ñuôi Mĩ. Bu c ph i t ch c do nhân dân ph n ñ i. KIM NHẬT THÀNH (1912 – 1994)

Kim IL Sung (1912 - 1994), nhà ho t ñ ng ð ng và Nhà nư c nư c C ng hoà Dân ch Nhân dân Tri u Tiên. Nguyên soái (1953). Gia nh p ð ng C ng s n t 1931. Năm 1932, t ch c ñ i du kích ðông B c Trung Qu c, ti n hành cu c ñ u tranh vũ trang ch ng Nh t. Năm 1936, thành l p và lãnh ñ o H i Ph c hưng T qu c. Ch t ch U ban Nhân dân Lâm th i B c Tri u Tiên (1946 1947). Năm 1946, phó ch t ch U ban Trung ương ð ng Lao ñ ng Tri u Tiên. T 1947 ñ n 1948, ch t ch U ban Nhân dân Tri u Tiên. ðã lãnh ñ o nhân dân và quân ñ i chi n ñ u trong cu c chi n tranh ch ng Mĩ và Hàn Qu c (1950 m953). Th tư ng Chính ph C ng hoà Dân ch Nhân dân Tri u Tiên (1948 - 1972). T 1972, Ông là ch t ch nư c C ng hoà Dân ch Nhân dân Tri u Tiên. Ch t ch U ban trung ương ð ng Lao ñ ng Tri u Tiên (1949 - 1966), t ng bí thư ð ng Lao ñ ng Tri u Tiên (1966 1994).

49

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
CHƯƠNG VI Bài 10: CÁCH M NG KHOA H C – CÔNG NGH VÀ XU TH TOÀN C U HOÁ N A SAU TH K XX CỪU DOLLY

Keith Campbell

Ian Wilmut

Cừu Dolly (5/7/1996 – 14/2/2003) là ñ ng v t có vú ñ u tiên ñư c nhân b n vô tính trên th gi i. Nó dư c t o ra b i Ian Wilmut, Keith Campbell và các c ng s t i Vi n Roslin Edinburgh, Scotland. Dolly là ñ ng v t nhân b n vô tính ñ u tiên ñư c t o ra t t bào sinh dư ng trư ng thành áp d ng phương pháp chuy n nhân. Vi c t o ra Dolly ñã ch ng t r ng m t t bào ñư c l y t nh ng b ph n cơ th ñ c bi t có th tái t o ñư c c m t cơ th hoàn ch nh. ð c bi t hơn, ñi u này ch ra, nh ng t bào soma ñã bi t hóa và trư ng thành t cơ th ñ ng v t dư i m t s ñi u ki n nh t ñ nh có th chuy n thành nh ng d ng toàn năng (pluripotent) chưa bi t hóa và sau ñó có th phát tri n thành nh ng b ph n c a cơ th con v t. Cái tên Dolly b t ngu n t vi c nó ñư c t o ra t tuy n vú c a m t con c u cái, do ñó nó ñư c ñ t theo tên c a Dolly Parton, n ca sĩ nh c ñ ng quê n i ti ng. Dolly s ng ñ n h t cu c ñ i Vi n Roslin. Nó ñã ba l n sinh n v i m t con c u ñ c gi ng Welsh Mountain (tên là David) và có t ng c ng sáu ñ a con.

50

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
DỰ ÁN BẢN ĐỒ GENE NGƯỜI

Quá trình t nhân ñôi ADN

James D. Watson

Dự án Bản đồ gen Người (ti ng Anh: Human Genome Project - HGP) là m t d án nghiên c u khoa h c mang t m qu c t . M c ñích chính c a d án là xác ñ nh trình t c a các c p cơ s (base pairs) t o thành phân t DNA và xác ñ nh kho ng 25.000 gen trong b gen c a con ngư i. D án kh i ñ u vào năm 1990 v i s ñ ng ñ u c a James D. Watson. B n phác th o ñ u tiên c a b gen ñã ñư c cho ra ñ i vào năm 2000 và hoàn thi n vào năm 2003. M t d án song song cũng ñư c th c hi n b i m t công ty tư nhân tên là Celera Genomics. Tuy nhiên, h u h t trình t chu i ñư c xác ñ nh là t i các trư ng ñ i h c và các vi n nghiên c u t các nư c M , Canada, và Anh. Vi c xác ñ nh toàn b b gen Ngư i là m t bư c ti n quan tr ng trong vi c phát tri n thu c và các khía c nh chăm sóc s c kh e khác. Trong khi m c ñích chính c a d án là tìm hi u s c u thành v m t di truy n c a loài ngư i, d án cũng t p trung vào các sinh v t khác như vi khu n Escherichia coli, ru i d m (fruit fly), và chu t trong phòng thí nghi m. Bộ gen c a b t kì cá nhân nào (ngo i tr trư ng h p sinh ñôi cùng tr ng (identical twin) và nhân b n) ñ u là duy nh t. Vì th d án t p trung vi c ánh x ñ n bộ gen người bao g m c vi c xác ñ nh trình t c a nhi u bi n th c a m i gen. D án không nghiên c u toàn b DNA tìm th y trong t bào con ngư i; m t s vùng heterochromatic (chi m kho ng 8%) v n chưa ñư c xác ñ nh trình t . Dù vi c tìm hi u n i dung c a d li u genome ñã xác ñ nh chu i v n còn bư c kh i ñ u, nhưng ngư i ta có th tiên ñoán ñư c nh ng l i ích to l n nó ñem l i trong ñ t phá y khoa và công ngh sinh h c

51

NHÂN VẬT LNCH SỬ THẾ GIỚI 12 (NC) Sưu tầm
CON NGƯỜI ĐẶT CHÂN LÊN MẶT TRĂNG Hai phi hành gia tàu Apollo 11 - Neil Armstrong và Edwin E. Aldrin - ñang c m qu c kỳ M lên b m t M t trăng ngày 20-7-1969 - Ảnh: NASA

NEIL ARMSTRONG (1930)

Neil Armstrong (sinh 5/8/1930) là m t phi hành gia ngư i M , ngư i ñ u tiên ñ t chân lên M t Trăng ngày 20 tháng 7 năm 1969, trong chuy n du hành trên tàu Apollo 11 cùng Buzz Aldrin & Michael Collins. Khi ñ t chân xu ng M t trăng, ông ñã nói m t câu b t h : "Đây là bước chân nhỏ bé của một người, nhưng là bước tiến khổng lồ của nhân loại". BUZZ ALDRIN (1930)

Buzz Aldrin tên khai sinh Edwin Eugene Aldrin, sinh ngày 20 tháng 1 năm 1930 t i Glen Ridge, New Jersey là m t phi công và phi hành gia Hoa Kỳ, phi công c a Module M t Trăng trên tàu Apollo 11, chuy n du hành ñ u tiên h cánh xu ng M t Trăng. Ông là ngư i th hai ñ t chân lên M t Trăng, ch sau phi công ch huy Neil Armstrong. 52

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful