ChuÈn bÞ thi vµo ®¹i häc

Gi¶i Ph¬ng Tr×nh chøa c¨n nh thÕ nµo?
Khi c¸c b¹n gi¶i ph¬ng tr×nh (PT) d¹ng ax + b = cx + d , chóng ta
®Òu biÕt b×nh ph¬ng 2 vÕ ®Ó khö c¨n bËc hai, vËy víi PT
ax + b = cx 2 + dx + e cã gi¶i ®îc b»ng ph¬ng ph¸p ®ã ®îc n÷a
kh«ng? Xin tr¶ lêi trõ mét sè trêng hîp ®Æc biÖt. VËy th× cã ph¬ng ph¸p gi¶i chung kh«ng ? §©y lµ c©u hái mµ nhiÒu b¹n ®äc
cha tr¶ lêi ®îc, VÝ dô khi gi¶i PT sau:
9 x − 5 = 3 x 2 + 2 x + 3 ,ta
x 2 − x − 2004

®Æt

1 +16032 x = 2004

9 x − 5 = 3 y + 1, y ≥ −

, ta ®Æt

1
,
3

råi khi gi¶i PT:

1 + 16032 x = 2t −1, t ≥

1
.
2

VËy b¹n ®· tù hái xem t¹i sao l¹i cã ®îc phÐp ®Æt nh vËy( §· cã
mét chuyªn ®Ò ®îc ®¨ng trªn To¸n häc vµ tuæi trÎ nãi vÒ ph¬ng ph¸p gi¶i). §Æc biÖt víi c¸c b¹n ®· häc vÒ ®¹o hµm th× ph¬ng ph¸p sau sÏ gi¶i quyÕt bíc chän ®Æt nhanh h¬n rÊt nhiÒu.
Sau ®©y lµ néi dung ph¬ng ph¸p cô thÓ:
1 2
a 2c 
c
x + cx + d , (a ≠ 0) vµ tháa m·n b + ad =
1 +  (*). XÐt
2 
2
a
1 2
2
ac
y = x + cx + d => f ' ( x) = x + c = 0 <=> x = −

, khi ®ã b»ng
a
a
2
ac
®Æt ax + b = y + 2 , ta sÏ ®a PT d¹ng 1 vÒ hÖ ®èi xøng

D¹ng 1:
hµm
phÐp

ax + b =

quen thuéc.
Chó ý: Khi bµi to¸n ®· cho th× ®iÒu kiÖn sÏ tháa m·n. Do vËy ta
còng kh«ng ph¶i kiÓm tra ®iÒu kiÖn ®ã.
VÝ dô: Gi¶i PT sau:

3x 2 + x −

Lµm nh¸p: f ( x) = 3x 2 + x −
Gi¶i: §Æt

29
6

29
12 x + 61
=
6
36

1

=> f ' ( x) = 6 x + 1 = 0 <=> x = − 6 .

1
12 x + 61
1
= y + , y ≥−
6
36
6

<=>

12 x + 61
1
1
= y2 + y +
36
3
36

<=> 12x+61 = 36y 2 +12y +1 <=> 3y2 + y = x +5
(1)
Mµ theo c¸ch ®Æt ta cã:

3x 2 + x −

29
1
= y + <=>
6
6

3x2 + x = y +5 (2)

 3 y 2 + y = x + 5
Tõ (1) vµ (2) ta cã hÖ: 
=> 3(y
2
 3x + x = y + 5

2

– x2) + ( y – x) = x – y

<=> (x-y)(3y + 3x +2) = 0 <=> y = x hoÆc
5
3

* Víi y = x => 3y2 = 5 =>y = x =
* Víi
=>

y =−
x1, 2 =

3x + 2
3

=> 3x2 + x =

− 3 ± 126
9

3x + 2
3

y =−

3x + 2
3

.

1

,( y ≥ − 6 ).

+5 <=> 9x2 +6x - 13 = 0

. Tõ ®©y ta t×m ®îc y vµ kÕt luËn ®îc nghiÖm

cña PT ®· cho.
1
ax + b = cx 2 + dx + e, (a ≠ 0, c ≠ 0, a ≠ )
c

D¹ng 2:

XÐt f(x) = cx2 + dx + e => f’(x) = 2cx + d = 0 =>

x =−

d
2c

, khi

®ã b»ng phÐp ®Æt ax +b = 2cy + d .
VÝ dô1: Gi¶i PT sau: 9 x − 5 = 3x 2 + 2 x + 3
Lµm nh¸p: f(x) = 3x2 + 2x + 3 =>f’(x) = 6x + 2 = 0 =>x = - 1/3.
Gi¶i: §Æt

9 x − 5 = 3 y + 1, y ≥ −

1
3

=> 9x – 5 = 9y2 +6y + 1 <=> 9y2 + 6y = 9x – 6 <=> 3y2 + 2y
= 3x – 2 (1)
MÆt kh¸c ta cã: 3x2 + 2x + 3 = 3y +1 <=> 3x2 + 2x = 3y – 2
(2)
Tõ (1) vµ (2) ta cã hÖ

 3 y 2 + 2 y = 3x − 2
 2
 3x + 2x = 3 y − 2

®Õn ®©y xin dµnh cho b¹n

®äc tù gi¶i nh vÝ dô trªn.
VÝ dô 2: Gi¶i PT sau: x 2 − x − 2004 1 +16032 x = 2004
(Thi chän HSG B¾c Giang n¨m häc
2003 – 2004).
Lµm nh¸p: XÐt hµm sè f(x) = x2 – x – 2004 => f’(x) = 2x – 1 = 0
1
2

<=> x =
Do

a≠

1
,
c

nªn ta sö dông ph¬ng ph¸p ®Æt:

Gi¶i: §Æt

1 + 16032 x = 2t −1, t ≥

1
2

=> t2 – t = 4008x, (1)

MÆt kh¸c do tõ PT ta cã: x2 – x – 2004 = 2004( 2t – 1) => x2 – x
= 4008t,(2)

 t 2 − t = 4 0 0x 8
Tõ (1) vµ (2) ta cã hÖ PT sau: 
 x 2 − x = 4 0 t0 8

=> (t2 – x2) – (t – x) = 4008(x – t)
<=> (t – x)[ t + x – 1 + 4008] = 0
<=> t = x hoÆc t = - x – 4007.
* Víi t = x ta cã: x2 – 4009x = 0 <=> x = 0 vµ x = 4009. Ta cã x
= 0 kh«ng tháa m·n.
* Víi t = - x – 4007=> x2 – x = 4008(- x- 4007) <=> x2 +4007x –
4007.4008 = 0 => PT v« nghiÖm.
KL: PT ®· cho cã nghiÖm duy nhÊt x = 4009.
1
ax + b = cx 3 + dx 2 + ex + m, (a ≠ 0, c ≠ 0, a = )
c
3
2
XÐt hµm sè f(x) = cx + dx + ex + m => f’(x) = 3cx2 + 2dx + e
d
=> f’’(x) = 6cx + 2d = 0 => x = − 3c , Khi ®ã b»ng phÐp ®Æt:
d
3
ax + b = y +
3c
63
x3 3
9
VÝ dô: Gi¶i PT sau: 3 3x − = − x 2 + x
8
3 2
4
3
x
3
9
− x 2 + x => f’(x) = x2 - 3x +9/4
Lµm nh¸p: XÐt hµm sè f(x) =
3 2
4

D¹ng 3:

3

=>
f’’(x) = 2x – 3 = 0 <=>
Gi¶i: §Æt

3

3x −

<=>

x=

3
2

.

63
9
27
27
63
3
= y3 − y2 +
y−
= y − => 3 x −
8
2
4
8
8
2
9
9
27
3x − = y 3 − y 2 +
y <=> 12x – 18 =
2
2
4

4y3 – 18y2 +

27y, (1).
Tõ PT ®· cho vµ theo c¸ch ®Æt ta cã:

y−

3 x3 3 2 9
=
− x + x
2
3 2
4

<=>12y – 18 = 4x3 – 18x2
+ 27x, (2).

 1 2x − 1 8= 4 y 3 − 1 8y 2 + 2 7y
Tõ (1) vµ (2) ta cã hÖ: 
( viÖc gi¶i hÖ nµy xin
3
2
 1 2y − 1 8= 4x − 1 8x + 2 7x
dµnh cho ®éc gi¶)
D¹ng 4:
XÐt hµm
=> f’’(x)
3

1
ax + b = cx 3 + dx 2 + ex + m, (a ≠ 0, c ≠ 0, a ≠ )
c
3
2
sè f(x) = cx + dx + ex + m => f’(x) = 3cx2 + 2dx + e
d
= 6cx + 2d = 0 => x = − 3c , Khi ®ã b»ng phÐp ®Æt:

3

ax + b = 3cy + d

VÝ dô: ( To¸n häc vµ Tuæi trÎ Th¸ng 6 n¨m 2001) Gi¶i PT sau:
3

81 x − 8 = x 3 − 2 x 2 +

Lµm nh¸p: XÐt hµm sè f(x) =

4
x −2
3

x3 − 2 x 2 +

4
x − 2 =>
3

f’(x) = 3x2 – 4x +

4/3
=> f’’(x) = 6x – 4 = 0 <=>
Gi¶i: §Æt

3

81 x − 8 = 3 y − 2 =>

x=

2
3

do

a≠

1
.
c

4

3x = y3 – 2y2 + 3 y ,( BiÕn ®æi t¬ng

tù ta cã hÖ)


3
2 4
3
y
=
x

2
x
+ x

3
=> (x – y)( x2 + xy +y2 - 2x – 2y

 3x = y 3 − 2 y 2 + 4 y

3
Do x2 + xy +y2 - 2x – 2y +

13
3

=

nªn tõ (*) ta cã x = y => 3x = x3

+

13
3

) = 0(*),

1
1
1
1
( x + y ) 2 + ( x − 2) 2 + ( y − 2) 2 + > 0 ,
2
2
2
3
4
– 2x2 + 3 x => x1= 0 ; x2,3 =

3 ±2 6
3

Trªn ®©y chØ lµ mét sè vÝ dô ®iÓn h×nh.§Ó thµnh th¹o h¬n
c¸c b¹n luyÖn tËp qua mét sè vÝ dô díi ®©y. Hy väng r»ng ph¬ng ph¸p trªn ®em l¹i cho b¹n thµnh c«ng khi gi¶i ph¬ng tr×nh
chøa c¨n. Chóc c¸c b¹n ®¹t kÕt qu¶ cao trong häc tËp !
Bµi tËp tù luyÖn:
Gi¶i c¸c ph¬ng tr×nh sau:
1) x 2 = 2 − x + 2

2)
3)
4)
5)
6)

x 2 − 4x − 3 =

x +5

x + 2 = 3 3x − 2
3

3

3 x +1 = −4 x 2 +13 x − 5
x +1 = x 2 + 4 x + 5

4x + 9
= 7x2 + 7x
28

Phan Hoµng Ninh

GV Trêng THPT Lôc Ng¹n sè 1 – B¾c
Giang

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful