P. 1
Phuong Phap Giai Bai Tap Vat Ly 11

Phuong Phap Giai Bai Tap Vat Ly 11

|Views: 938|Likes:
Được xuất bản bởiminh147113

More info:

Published by: minh147113 on Sep 12, 2010
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/20/2011

pdf

text

original

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11

PHÖÔNG PHAÙP GIAÛI BAØI TAÄP
VAÄT LYÙ 11
DAÏNG IV : TÓNH ÑIEÄN
I. Töông t¸c gi÷a hai ®iÖn tÝch ®iÓm:
1. §Þnh luËt b¶o toµn ®iÖn tÝch.
Trong mét hÖ c« lËp vÒ ®iÖn, tæng ®¹i sè c¸c ®iÖn tÝch lµ mét h»ng sè.
- §Þnh luËt Coulomb

2
) 2 1
.
. (
r
q q k
F
ε
·
Víi k = 9.10
9
(Nm
2
/c
2
)
r: kho¶ng c¸ch gi÷a hai ®iÖn tÝch ®iÓm (m)
2 1
; q q
lµ ®é lín hai ®iÖn tÝch ®iÓm (c)
ε h»ng sè ®iÖn m«i
• VÐc t¬ lùc töông t¸c gi÷a hai ®iÖn tÝch ®iÓm cã.
+ §iÓm ®Æt : trªn mçi ®iÖn tÝch.
+ Ph¬ng: Trïng víi ñöôøng th¼ng ®i qua 2 ®iÓm ®Æt ®iÖn tÝch.
+ ChiÒu: Höôùng ra xa hai ®iÖn t Ých nÕu chóng cïng dÊu höôùng tõ ®iÖn
tÝch nä ®Õn ®iÖn tÝch kia nÕu chóng tr¸i dÊu.
Chó ý:
Khi x¸c ®Þnh c¸c lùc t¸c dông, ¸p dông ®iÒu kiÖn c©n b»ng

·
·
n
i
i
F
1
0
• ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn ®iÖn tÝch khi hai qu¶ cÇu kim lo¹i gièng nhau tÝch
®iÖn, tiÕp xóc nhau.
• §iÖn tÝch cña mçi qu¶ cÇu sau tiÕp xóc
q =
2
2 1
q q +
2. Töông t¸c gi÷a nhieàu ®iÖn tÝch ®iÓm:
(1) Mét ®iÖn tÝch ®iÓm chÞu t¸c dông cña nhiÒu lùc
2 1
, F F
… th× hîp lùc t¸c dông
lªn ®iÖn tÝch ®ã ñöôïc x¸c ®Þnh theo qui t¾c céng vÐc t¬
...
2 1
+ + · F F F
(2) VËt c©n b»ng :
...
2 1
+ + · F F F
= 0
Tröôøng hîp riªng, chØ cã 2 lùc
2 1
F F − ·
Tröôøng hîp 3 lùc. T¹o thµnh tam gi¸c
lùc ®ãng kÝn. ¸p dông ®Þnh lý hµm sè
Sin hoÆc c«sin.
(3) Sö dông c«ng thøc
2
2 1
.
r
q q k
F
ε
·
Trang 14
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11

3. Cöôøng ®é ®iÖn tröôøng
• Cöôøng ®é ®iÖn tröôøng
E
g©y ra bôûi mét ®iÖn tÝch ®iÓm q t¹i mét ®iÓm
M c¸ch nã mét kho¶ng r lµ mét vÐc t¬ cã:
§iÓm ®Æt: T¹i M
Phöông : ñöôøng th¼ng nèi ®iÖn tÝch vµ ®iÓm ®ã.
ChiÒu: Híng ra xa q nÕu q> 0
Höôùng vÒ q nÕu q < 0
§é lín E =
2
r
q k
ε
(V/m)
• Cöôøng ®é ®iÖn tröôøng do nhiÒu ®iÖn tÝch ®iÓm.
...
2 1
+ + · E E E
• Lùc t¸c dông lªn ®iÖn tÝch ®Æt trong ®iÖn tröôøng:
E q F . ·
Chó ý: - VÏ c¸c vÐct¬ cöôøng ®é ®iÖn tröôøng thµnh phÇn.
• Sö dông quy t¾c ñöôøng chÐo h×nh b×nh hµnh vÏ vÐct¬ tæng.
• ¸p dông ®Þnh lý hµm sè cosin ®Ó tÝnh ®é lín vÐct¬ tæng.
4. C«ng, ®iÖn thÕ, hiÖu ®iÖn thÕ
• C«ng cña lùc ®iÖn tröôøng ®Òu
A = qEd
d : H×nh chiÕu cña ®é dêi trªn mét ñöôøng søc bÊt kú.
• §iÖn thÕ t¹i ®iÓm B.
V
B
=
q
A
B

• HiÖu ®iÖn thÕ gi÷a 2 ®iÓm M. N
U
MN
= V
M

–V
N
=
qu A
q
A
· ⇒
• Liªn hÖ gi÷a C§§T ®Òu E vµ hiÖu ®iÖn thÕ u
E =
d E u
d
u
. · ⇔
Trang 15
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
Chó ý: - Cã thÓ sö dông ®Þnh lý ®éng n¨ng
A
mv mv
· −
2 2
2
1
2
2
- Khèi löôïng cña ®iÖn tö
m
e
= 9,1.10
-31
(kg)
5. ChuyÓn ®éng cña ®iÖn tÝch trong ®iÖn tröôøng ®Òu.
a. ChuyÓn ®éng däc theo ñöôøng søc ®iÖn tröôøng
X =
;
2
2
at
t v
o
+
a=
m
F
• NÕu chØ cã lùc tÜnh ®iÖnF = qE
• NÕu kÓ c¶ träng lùc
P E q F + ·
b. ChuyÓn ®éng nÐn nghiªng.
• Phöông trình chuyÓn ®éng
x = v
o
. cosα
y =
2
2
1
sin . at v
o
+ α
α =
( ) x v
o
0 ;
• Phöông trình quü ®¹o
Y =
α
α
cos . 2
.
2
2
o
v
ax
x tg +
Trang 16
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
• Phöông trình vËn tèc. V
x
= v
o
cosα ; v
y
= v
o
sin α + at; v=
y v vx
2 2
+
Chó ý: Thöôøng t×m gia tèc cña ®iÖn tÝch b»ng c«ng thøc
md
qu
a ·
u = ? Dùa vµo ph¬ng tr×nh quü ñaïo → a → u
6. §iÖn dung, ®iÖn tÝch, hiÖu ®iÖn thÕ cña bé tô ®iÖn.
• Tô ®iÖn:
HÖ gåm 2 vËt dÉn ®Æt rÊt gÇn nhau vµ c¸ch ®iÖn nhau. Hai vËt dÉn gäi lµ 2
b¶n tô ®iÖn. §iÖn tÝch cña 2 b¶n tr¸i dÊu vµ b»ng nhau vÒ ®é lín. §iÖn tÝch trªn b¶n
tÝch ®iÖn döông lµ ®iÖn tÝch cña tô ®iÖn.
• §iÖn dung cña tô ®iÖn
) (
) (
) (
v u
C Q
F C ·
1 µ F = 10
-6
F; 1pF =10
-12
F
• §iÖn dung cña tô ®iÖn ph¼ng.
d K
S
C
. 4π
ε
·
Víi S: §iÖn tÝch phÇn ®èi diÖn nhau gi÷a 2 b¶n (m
2
)
D: kho¶ng c¸ch 2 b¶n (m)
ε
: hÖ sè ®iÖn m«i
• Gheùp tô ®iÖn
- GhÐp song song
u
b
= u
1
= u
2
= ...
Q
b
= Q
1
+ Q
2
+ ...
C
b
= C
1
+ C
2
+ ...
• GhÐp nèi tiÕp (ban ®Çu chöa tÝch ®iÖn)
U
b
= u
1
+ u
2
+ ....
Q
b
= Q
1
+ Q
2
+ ...
...
1 1 1
2 1
+ + ·
C C C
b
Mét sè mÑo:
• Dïng ph¬ng ph¸p thay thÕ tuÇn tù ®Ó tÝch ®iÖn dung cña bé tô ®iÖn C
b
.
XÐt 2 tô ®iÖn C
A
, C
B
.
+ NÕu ®Æt vµo cuøng hiÖu ®iÖn thÕ th× C
A
// C
B
C
AB
= C
A
+ C
B
+ NÕu gi÷a C
A
vµ C
B
kh«ng cã nh¸nh rÏ th× C
A
nèi tiÕp C
B
B A
B A
AB
C C
C C
C
+
·
Thay C
A
, C
B
b»ng C
AB
råi lÆp l¹i thao t¸c trªn ®Õn khi tÝnh ñöôïc C
b
• TÝnh u
b
: q
b
=C
b
.u
b

b j
q q qi · · ⇒
Trang 17
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
j
i
j
i
i
i
C
q
u
C
q
u · · ⇒ ;
LÆp l¹i thao t¸c cho ®Õn hÕt
• §èi víi bµi to¸n cho q
i
hoÆc kh«ng thÓ tÝnh ñöôïc C
b
ta lËp hÖ phöông trình .
q
i
= q
j
= q
k
= ... ( m¾c nèi tiÕp)
q
L
= q
M
= q
N
= ... ( m¾c //)
b
b
n
n
n
i
i
C
q
C
q
C
q
C
q
u u · + + + ⇒ ·

·
...
2
2
1
1
1
Gi¶i hÖ phöông trình sÏ thu ®îc kÕt qu¶.
Sù thay ®æi hiÖu ®iÖn thÕ khi ng¾t tô ®iÖn ra khái nguån.
I.Trêng hîp chØ cã hai tô ®iÖn (hoÆc nhiÒu tô ®iÖn) m¾c song song,
1- TÝnh ®iÖnt Ých thÕ cña tõng tô ®iÖn tröôùc khi ng¾t nguån (q
1
, q
2
).
2- Sau khi 2 tô ®iÖn m¾c song song.
a) §iÖn tÝch cña bé tô.
Q
b
= q
1
+ q
2
(nèi 2 b¶n cïng dÊu víi nhau)
Q
b
=
2 1
q q +
(Nèi 2 b¶n tr¸i dÊu víi nhau)
b) §iÖn dung cña bé tô
C
b
= C
1
+ C
2
c) C«ng thøc ®iÖn dung.
C
b
=

b
b
u
q
2 1
q q t
= (C
1
+ C
2
).u
d) §iÖn tÝch cua rtô ®iÖn lÇn lît lµ:
q
1
' = C
1
.u q
2
' = C
2
.u
II. Trêng hîp 3 haynhiÒu tô ®iÖn m¾c thµnh m¹ch kÝn .
1- TÝnh ®iÖnt Ých cña tõng tô ®iÖn khi ng¾t nguån q
1
, q
2
, q
3
.
2- Sau khi ba (hoÆc nhiÒu) tô ®iÖn m¾c thµnh m¹ch kÝn.

a) §Þnh luËt b¶o toµn ®iÖnt Ých.
q' - q
1
' = q
2

t
q
1
(1)
q
3
' - q
2
' = q
3

t
q
2
(2)
b) §Þnh luËt ph©n bè ®iÖn thÕ.
u
1
' + u
2
' + u
3
' = 0
0
' ' '
3
3
2
2
1
1
· + + ⇒
C
q
C
q
C
q
(3)
Gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh 1, 2, 3 ta sÏ tÝnh ®îc q
1
' ; q
2
', q
3
'.
Trang 18
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
c) TÝnh
1
'
1 '
1
C
q
u ·
;
2
'
2 '
2
C
q
u ·
;
3
'
3 '
3
C
q
u ·
Chó ý: NÕu q
1
' , q
2
' hay q
3
' ©m th× tô ®iÖn tÝch ®iÖn tr¸i dÊu víi h×nh vÏ trªn.
DAÏNG V : NHÖÕNG ÑÒNH LUAÄT CÔ BAÛN CUÛA DOØNG ÑIEÄN KHOÂNG
ÑOÅI
1. §iÖn trë - GhÐp ®iÖn trë.
• §iÖn trë cña mét d©y dÉn ®ång chÊt cã chiÒu dµi l, thiÕt diÖn S

s
l
R ρ · ⇒
;
ρ
: §iÖn trë suÊt
• §iÖn trë R

cña

mét kim lo¹i ë t
o
C
R
1
= R
o
(1+ ∝t);
R
o
: §iÖn trë cña d©y dÉn ë 0
o
C
∝: HÖ sè nhiÖt ®iÖn trë.
• §iÖn trë töông ñöông cña hÖ ghÐp nèi tiÕp.
R
b
= R
1
+ R
2
+ …

R
n
• §iÖn trë töông ñöông cña hÖ ghÐp // .
n b
R R R R
1
....
1 1 1
2 1
+ + + ·
ChØ cã 2 ®iÖn trë: R
b
=
2 1
2 1
.
R R
R R
+
• TÝnh ®iÖn trë töông ñöông.
• XÐt tõng 2 ®iÖn trë.
NÕu kh«ng cã nh¸nh th× 2 ®iÖn trë m¾c nèi tiÕp ta thay b»ng mét ®iÖn trë
töông ñöông
R
12
= R
1
+ R
2
NÕu hai ®iÖn trë ®ã ®Æt gi÷a 2 ®iÓm nghÜa lµ cïng hiÖu ®iÖn thÕ th×
chóng m¾c //
R
12
=
2 1
2 1
.
R R
R R
+
L¾p l¹i thao t¸c cho ®Õn hÕt

R

2. §Þnh luËt ¤m ®èi víi ®o¹n m¹ch chØ cã c¸c ®iÖn trë
• §Þnh luËt ¤m
I(A) =
) (
) (
Ω R
V u
• §Þnh luËt nót m¹ch( Kieùc Choáp )
I
1
+
2
= I
3
+ I
4
+ I
5
X¸c ®Þnh cöôøng ®é dßng ®iÖn vµ hiÖu ®iÖn thÕ.
• TÝnhR

Trang 19
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
• TÝnh cöôøng ®é dßng ®iÖn I =
td
R
u
• XÐt m¹ch xem nhö gåm hai ®iÖn trë R
A

. R
B
.
NÕu R
A
// R
B


R
A
I
A
= R
B
I
B



B A
B
A
B A A
B
B
A
R R
R
I I
R R
I
R
I
R
I
+
· ⇒
+
· · .

• X¸c ®Þnh ®iÖn trë cña m¹ch
Tæng qu¸t:
TÝnh I qua R. TÝnh u ë 2 ®Çu R. ¸p dông ®Þnh luËt ¤m. HoÆc tÝnh u, I toµn m¹ch
suy ra R
tb
=
R
I
u

Tröôøng hîp ®Æc biÖt.
• Cho cöôøng ®é dßng ®iÖn m¹ch chÝnh I vµ m¹ch nh¸nh I
A
I
A
=
B A
B
R R
R
I
+
.
Cho hiÖu ®iÖn thÕ tõng phÇn vµ hiÖu ®iÖn thÕ toµn m¹ch (R
a
nèi tiÕp R
B
).
U
A
= u.
B A
A
R R
R
+
3. Ñieän trôû phuï trong caùc duïng cuï ño : Ampe V«n kÕ
Nguyªn nh©n M¾c s¬n (Shunt) trong ampekÕ do ampekÕ m¾c nèi tiÕp trong
m¹ch, ®Ó Ýt ¶nh höôûng ®Õn cöêng ®é dßng ®iÖn trong m¹ch ®ång thêi ®Ó ®o
cöêng ®é dßng ®iÖn lín. M¾c ®iÖn trë phô R
p
trong v«n kÕ m¾c song song víi
®o¹n m¹ch cÇn ®o ®Ó Ýt ¶nh höôûng ®Õn hiÖu ®iÖn thÕ cÇn ®o ®ång thêi ®Ó do
hiÖu ®iÖn thÕ lín
Trang 20
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
C¸ch m¾c
C«ng thøc

,
`

.
|
+
·

,
`

.
|
+
·
s
g g s
s
g
R
R
I
R R
R
I I
1
1
.

) 1 (
1
1
1
.
m u u
R
R
m
R
R
u
R R
R
u u
g
g
P
g
P P g
g
g
+ ·
> ·

,
`

.
|
+
·
+
·

1 > ·
s
g
R
R
n

) 1 ( + · n I I
g
§iÖn trë cña ampekÕ §iÖn trë cña v«n kÕ

s
s g
s g
A
R
R R
R R
R <
+
·
.

P P g v
R R R R > + ·
4. M¹ch cÇu.
I- §iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ ®Ó m¹ch cÇu c©n b»ng.
0
4
3
2
1
· ⇔ ·
MN
u
R
R
R
R
§iÒu kiÖn cÇn:
( ) ( )
¹
'
¹
+ · +
·
⇔ ·
4 3 3 2 1 1
# 3 1 1
0
R R I R R I
R I R I
u
M N
3
4
1
2
R
R
R
R
· ⇒
§iÒu kiÖn ®ñ
Trang 21
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
¹
'
¹
· +
+ ·
⇒ · ·
3 3 5 5 1 1
4 4 5 5 2 2
4
2
2
1
R I R I R I
R I R I R I
k
R
R
R
R
( ) ( )
¹
'
¹
− · + +
− ·

k I I R R R R I
I k I R R I
2 4 3 5 3 1 5
4 2 4 5 5
) (
0 0
5
· ⇒ · ⇒
MN
u I
II- C¸c d¹ng ®Æc biÖt
a) R
5
= 0 (ampekÕ hoÆc nèi t¾t MN)
AB
AB
R
u
I ·
; .
3 1
3
1
R R
R
I I
+
· ; .
4 2
4
2
R R
R
I I
+
·
4 2
4
3 1
3
2 1 5
R R
R
R R
R
I I I I
+

+
· − ·

b) R
5
=

( v«n kÕ cã R
V
=

m¾c gi÷a M, N)
2 1
1
R R
R
u u
AB AM
+
·
4 3
3
R R
R
u u
AB AN
+
·
Trang 22
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11

,
`

.
|
+

+
· + ·
2 1
1
4 3
3
R R
R
R R
R
u u u u
AB AN MA MN

5. §Þnh luËt ¤m cho ®o¹n m¹ch cã chøa nguån ®iÖn.
1) Nguån ®iÖn: Lµ mét c¬ cÊu ®Ó t¹o ra vµ duy tr× hiÖu ®iÖn thÕ. Søc ®iÖn
®éng E cña nguån ®iÖn lµ ®¹i löôïng ®Æc tröng cho kh¶ n¨ng sinh c«ng cña c¸c
nguån ®iÖn vµ E = A/q.
2) M¸y thu ®iÖn: (¾c qui ®ang n¹p ®iÖn ;®éng c¬ ®iÖn). SuÊt ph¶n ®iÖn E' lµ
®¹i löôïng vËt lý ®o n¨ng löôïng h÷u Ých mµ m¸y ®ã chuyÓn ho¸ thµnh d¹ng
n¨ng löôïng kh¸c khi moät ®¬n vÞ ®iÖn tÝch dung chuyÓn qua m¸y.
3) §Þnh luËt ¤m cho toµn m¹ch.
( ) ' '
'
'
r r I IR
r r R
I
n
n
+ + · − ⇒
+ +

· ε ε
ε ε
( ) ' ' r r I u + + · −ε ε

·
·
n
i
Ei
1
ε
Søc ®iÖn ®éng tæng céng cña c¸c nguån ph¸t

·
·
n
i
i E
1
' ' ε
Tæng cña c¸c suÊt ph¶n ®iÖn
u: HiÖu ®iÖn thÕ m¹ch ngoµi.
I (r+r') §é gi¶m ®iÖn thÕ tæng céng cña nguån ph¸t nguån thu.
R
n
: §iÖn trë tæng céng cña m¹ch ngoµi.

·
·
n
i
ri r
1
§iÖn trë tæng céng cña c¸c m¸y ph¸t.

·
·
n
i
i r r
1
' '
§iÖn trë tæng céng cña c¸c m¸y thu
4) §Þnh luËt ¤m tæng qu¸t.
§èi víi mét ®o¹n m¹ch kh«ng ph©n nh¸nh cã chøa nguån ®iÖn, m¸y thu, ®iÖn
trë.
BiÓu thøc cã d¹ng
AB
n
i
i AB
IR E u t ·

·1
Qui íc: Chän mét chiÒu ®i tõ A →B
• Trªn ñöôøng ®i gÆp cùc nµo cña nguån E
i
tríc th× ghi dÊu cùc ®ã cho E
i
• NÕu chiÒu "®i" cïng chiÒu víi chiÒu dßng ®iÖn th× ghi dÊu (+) tröôùc I vµ ngöôïc
l¹i th× ghi dÊu (-)
• ChiÒu dßng ñieän nÕu kh«ng biÕt tröôùc ta cã thÓ gi¶ sö lµ mét chiÒu nµo ®ã.
NÕu kÕt qu¶ I < 0 th× dßng ®iÖn cã chiÒu ngöôïc l¹i.
Trang 23
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
I = (U
AB
+ Σξ – Σξ’)/
ΣR
Maïch Kín (A ≡ B U
AB
= 0) Ñoaïn maïch
chæ chöùa maùy phaùt
I = (Σξ – Σξ’)/ΣR I =
(U
AB
+ Σξ )/ΣR
Maïch kín chæ chöùa maùy phaùt Ñoaïn
maïch chæ chöùa maùy thu
I = Σξ/ΣR I =
(U
AB
+ Σξ’ )/ΣR
5) Mét sè d¹ng thöôøng gÆp.
a) X¸c ®Þnh cöôøng ®é dßng ®iÖn, hiÖu ®iÖn thÕ.
• TÝnh ®iÖn trë töông ñöông cña m¹ch ngoµi (R
n
) vµ ®iÖn trë néi cña c¸c nguån.
∑ ∑
+ ·
o i t
r r r '
• Sö dông ®Þnh luËt «m
t n
r R
I
+

·
' ε ε
• TÝnh cöôøng ®é dßng ®iÖn qua c¸c m¹ch nh¸nh cña m¹ch ngoµi.
Tröôøng hîp R
1
// R
2
2 1
2
1
R R
R
I I
+
·
; I
2
= I + I
1
¸p dông ®Þnh luËt nót m¹ch t×m sè chØ ampekÕ
• TÝnh hiÖu ®iÖn thÕ:
U
AB
= I.R
AB
b) X¸c ®Þnh ®iÖn trë m¹ch ngoµi.
1- X¸c ®Þnh I
Cho u
AB
: Dïng c«ng thøc.
AB
n
i
AB
IR E u t ·

·1
1
Sö dông theo chiÒu doøng ®iÖn hoÆc chiÒu ngöôïc l¹i ®Ó tÝnh I.
Cho I nh¸nh (R
A
// R
B
)
Trang 24
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11

,
`

.
|
+ · ⇒
+
·
A
B
A
B A
B
A
R
R
I I I
R R
R
I I
2- TÝnh R
n
b n
r
I
R −

·
' ε ε
c) X¸c ®Þnh E, r cho R
n
biÕn thiªn.
• §Þnh luËt ¤m cho toµn m¹ch
E = I
1
(r + R
n1
)
E = I
2
(r + R
n2
)
• gi¶i hÖ phöông trình suy ra E, r
Chó ý: Ph¶i tÝnh ñöôïc ®iÖn trë m¹ch ngoµi trong 2 trêng hîp R
n1
R
n2
.
• Cã thÓ bµi to¸n kh«ng cho trùc tiÕp I vµ cho u
AB
AB
R
u
I ·
vµ thay vµo phöông trình trªn
• §«i khi bµi to¸n cho ®iÖn trë m¹ch ngoµi kh«ng ®æi mµ ®æi cùc cña hai nguån
®iÖn th×.
E
1
+ E
2
= I
1
(r + R)
( ) R r I E E + · −
1 2 1
Gi¶i phöông trình suy ra E
1
r
6. GhÐp nguån ®iÖn
• GhÐp hçn hîp ®èi xøng: GhÐp N nguån gièng nhau thµnh m d·y mçi d·y cã n
nguån.
+ SuÊt ®iÖn ®éng cña bé nguån E = n.e
+ §iÖn trë trong töông ñöông cña bé nguån
m
r n
r
b
.
·
+ Cêng ®é dßng ®iÖn:
R m r n
e n
R r
E
I
b
. .
.
+
·
+
·
+ Cêng ®é dßng ®iÖn cùc ®¹i: I
max
khi nr + mR cùc tiÓu
nghÜa lµ n.r = mR
r
R N
n
.
· ⇒
• ¸p dông ®Þnh luËt ¤m cho ®o¹n m¹ch cã chøa nguån ®iÖn
2
.
.
.
. .
. . n
m
r I
e n
m
r n I
e n r I E u
d d
b d d
− · − · − ·
d
d
d
u
P
I ·
Cêng ®é ®Þnh møc cña ®Ìn
0 .
.
2
· + −
,
`

.
|
d
d
u ne n
N
r I
(nE:N
p
)
0
. .
. 4
2
≥ − · ∆
N
u r I
e
d d
+ NÕu cho N hái c¸ch m¾c nguån th× ta tiÕp tôc gi¶i phö¬ng tr×nh.
Trang 25
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
+ NÕu hái sè nguån tèi thiÕu th×
2
min
2
4 . . . 4
0
e
Rr
N
e
u r I
N
d
· ⇒ ≥ ⇒ ≥ ∆
• NÕu N<N
min
th× ®Ìn kh«ng s¸ng b×nh thöôøng.
• NÕu N > N
min
mµ n

N
p
th× ®Ìn kh«ng s¸ng b×nh thöôøng.
Chó ý: Tröôøng hîp
r
R N
n
.
·
Kh«ng ph¶i lµ sè nguyªn hoÆc kh«ng ph¶i lµ öíc sè cña
N th× ta ph¶i chän m lµ öíc sè cña N kÒ cËn N sao cho I cùc ®¹i.
7. §Þnh luËt Joule-Lenx.
• C«ng vµ c«ng suÊt cña dßng ®iÖn ë mét ®o¹n m¹ch ®iÖn.
A = uI.t; P = u.I
• §Þnh luËt Joule-lenx.
Q = RI
2
t;
R
t u
t uI Q
.
.
2
· ·
• C«ng vµ c«ng suÊt cña nguån ®iÖn.
A = EI.t; P
e
= E.I
• C«ng suÊt cña m¹ch ngoµi.
P = u.I = E.I = r.I
2

rI
2
- EI + P = 0
• C«ng suÊt to¶ nhiÖt.
( )
R
r R
e
R
u
RI P .
2
2 2
2
+
· · ·
• C«ng suÊt cùc ®¹i mµ nguån ®iÖn cã thÓ cung cÊp cho m¹ch ngoµi.
r
e
I R r
r
e
P
2 4
2
max
· ⇒ · ⇒ ·
• HiÖu suÊt cña nguån ®iÖn.
e
P
P
H ·
h÷u Ých
Tröôøng hîp m¹ch ngoµi chØ cã R
( )
r R
R
E
u
H
I r R
RI
I E
I u
H
+
· · ⇒
+
· ·
2
2
.
.
• Tröôøng hîp P < P
max
r
P
I I ·
2 1
R
1
R
2
= r
2
Chó ý : Bãng ®Ìn cã I
®m
=
d
d
d
d
P
u
R
u
Pd
2
; ·
I
®m
; u
®
; P
®
cöôøng ®é; hiÖu ®iÖn thÕ; c«ng suÊt ®Þnh møc.
§Ìn s¸ng b×nh thöôøng I
®m
= I
8. §iÖn ph©n cã döông cùc tan
Trang 26
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
§Þnh luËt Farad©y
It
n
A
F
m . .
1
·
F = 9,65.10
7
.C/kg;
A: Nguyªn tö löôïng
n: ho¸ trÞ cña chÊt tho¸t ra
n
A
: ñöông löôïng ho¸ häc
I: Cöôøng ®é dßng ®iÖn qua b×nh ®iÖn ph©n
t: Thêi gian (s)
m: Khèi löôïng chaát ñöôïc gi¶i phãng (kg)
Chó ý:
B×nh ®iÖn ph©n coi nhö mét ®iÖn trë
§iÖn ph©n kh«ng cã döông cùc tan.
• B×nh ®iÖn ph©n ®îc coi nh m¸y thu ®ienÑ.
• Cã suÊt ph¶n ®iÖn E' vµ ®iÖn trë trong r'
Chó ý: b×nh ®iÖn ph©n ®· biÕn mét phÇn lín n¨ng löôïng tiªu thô thµnh ho¸ n¨ng
vµ nhiÖt löôïng
DAÏNG VI : TÖØ TRÖÔØNG
1. X¸c ®Þnh c¶m øng tõ cña mét dßng ®iÖn
• VÐc t¬ c¶m øng tõ cã ®é lín cña
Dßng ®iÖn th¼ng dµi: B = 2.10
-7
r
I
Dßng ®iÖn trßn B =
R
I
7
10 . 2

π
( t¹i t©m O)
èng d©y dµi B =
nI
7
10 . 4

π
• X¸c ®Þnh vÐc t¬ c¶m øng tõ; ®é lín, phöông, chiÒu, ®iÓm ®Æt.

Chó ý: Qui t¾c ®inh èc 1 cho dßng ®iÖn th¼ng dµi, qui t¾c ®inh èc 2 cho dßng
®iÖn trßn hoÆc dßng ®iÓn trong èng dµi.
Qui t¾c ®inh èc 1: §Æt c¸c ®inh èc däc theo d©y dÉn vµ quay c¸c ®inh èc
däctheo d©y dÉn vµ quay c¸c ®inh èc sao cho nã tiÕn theo chiÒu dßng ®iÖn, khi
®ã chiÒu quay cña c¸c ®inh èc lµ chiÒu cña c¸c ñöôøng c¶m øng tõ.
Qui t¾c ®inh èc 2: §Æt c¸c ®inh èc däc theo trôc vu«ng gãc víi mÆt ph¼ng
khung d©y vµ quay theo chiÒu dßng ®iÖn trong khung khi ®ã chiÒu tiÕn cña c¸c
Trang 27
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
®inh èc lµ chiÒu cña c¸c ñöôøng c¶m øng tõ xuyªn qua ph©n mÆt ph¼ng giíi h¹n
bëi khung d©y .
2. X¸c ®Þnh c¶m øng tõ tæng hîp.
• ¸p dông sù chång chÊt tõ tröôøng.

..... 3 2 1 + + + · B B B B
Dïng qui t¾c h×nh b×nh hµnh hoÆc ®a gi¸c lùc
Chó ý: VÐc t¬ c¶m øng tõ cña tõng dßng ®iÖn riªng biÖt g©y ra t¹i ñieåm ta
®ang xÐt.
3. X¸c ®Þnh lùc tõ.
• §é lín F =IBLsin ∝
Phöông :

víi mÆt ph¼ng (
B l;
ChiÒu : Theo qui t¾c bµn tay tr¸i
§iÓm ®Æt: Trung ®iÓm do¹n l.
∝: Gãc gi÷a
B
vµ híng cña I
• Quy t¾c bµn tay tr¸i: XoÌ bµn tay tr¸i cho c¸c ®êng c¶m øng höôùng vµo lßng bµn
tay, chiÒu tõ cæ tay ®Õn ngãn tay lµ chiÒu dßng ®iÖn, chiÒu cña ngoùn c¸i cho·i
ra 90
o
lµ chiÒu cña lùc
F
.
4. Lùc Lorenz
• §é lín f = q.v.B.sinθ
• Ph¬ng: vu«ng gãc víi mÆt ph¼ng (
B v;
)
• ChiÒu: Theo qui t¾c bµn tay tr¸i ( h¹t mang ®iÖn döông)
Chó ý: Lùc höôùng t©m
R
v
m F
ht
2
. ·
R- b¸n kÝnh quü ®¹o.
Qui t¾c bµn tay tr¸i: xoÌ bµn tay tr¸i cho c¸c ñöôøng c¶m øng híng vµo lßng
bµn tay, chiÒu tõ cæ tay ®Õn ngãn tay lµ chiÒu chuyÓn ®éng cña h¹t mang ®iÖn,
chiÒu ngãn c¸i cho·i ra 90
o
lµ chiÒu cña
F
®Æt lªn h¹t mang ®iÖn döông (víi h¹t
mang ®iÖn ©m, lùc cã chiÒu ngöôïc l¹i).
DAÏNG VII : HIEÄN TÖÔÏNG CAÛM ÖÙNG ÑIEÄN TÖØ
1. Tõ th«ng - suÊt ®iÖn ®éng c¶m øng.
• Tõ th«ng φ =N.B.S.cos∝
(∝=
n B;
)
Ω : vªbe (Wb); B: Tesla (T); S=m
2
N: Sè vßng d©y
Trang 28
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
• SuÊt ®iÖn ®éng c¶m øng.
t
N E
c


·
φ
.
(N vßng d©y)
∆ φ = φ
2
- φ
1
- Dßng ®iÖn c¶m øng:
R
E
I
c
·
R: §iÖn trë cña cuén d©y
2. HiÖn töôïng tù c¶m
- SuÊt ®iÖn ®éng tù c¶m
t
I
L E
tc


· .
L: §é tù c¶m (H)
∆ I: §é biÕn thiªn cöôøng ®é dßng ®iÖn trong m¹ch.
• N¨ng löôïng töø tröôøng cña èng d©y
2
2
1
LI W ·
PHAÀN II : QUANG HÌNH HOÏC
DAÏNG I : SÖÏ PHAÛN XAÏ AÙNH SAÙNG
1. T×m kÝch thíc vËt, bãng ®en, bãng mê trong BTAS truyÒn th¼ng.
Thêng dùa vµo tam gi¸c ®ång d¹ng hay gãc trong. NÕu vËt cã kÝch thíc rÊt
nhá so víi kho¶ng c¸ch l tõ m¾t ®Õn n¬i quan s¸t, ta cã thÓ lÊy;
α . l h ·
Víi α lµ gãc tr«ng vËt.
2. VÏ ®êng ®i cña tia s¸ng qua g¬ng ph¼ng.
Tia ph¶n x¹ vµ tia tíi tho¶ ®Þnh luËt ph¶n x¹ ¸nh s¸ng (i'=i)
Tia ph¶n x¹ vµ tia tíi n»m trªn hai ®êng th¼ng ®i qua hai ®iÓm ®èi xøng
nhau qua g¬ng ph¼ng.
§Þnh luËt ph¶n x¹ ¸nh s¸ng.
Tia ph¶n x¹ n»m trong mÆt ph¼ng tíi.
Gãc ph¶n x¹ b»ng gãc tíi (i'=i)
Trang 29
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
3. T×m thÞ trêng cña g¬ng.
§Þnh vÞ trÝ M' cña m¾tM
Nèi M' víi hai mÐp A,B cña g¬ng. Suy ra thÞ trêng lµ vïng kh«ng gian tríc g¬ng
n»m trong kho¶ng hai ®êng th¼ng M'A vµ M'B
4. G¬ng quay
Khi g¬ng quay 1 gãc α quanh mét trôc vu«ng gãc mÆt ph¼ng tíi th× tia ph¶n
x¹ quay mét gãc 2α theo chiÒu quay cña g¬ng.
5. T×m sè ¶nh t¹o bëi hai g¬ng ph¼ng hîp víi nhau mét gãc anpha.
Ta cã hai qu¸ tr×nh t¹o ra ¶nh.
1)
. . .
1 2 1
2 1
÷ → ÷ ÷ → ÷ ÷ → ÷
G G G
S S S
2)
. . .
2 2
1 1
÷ → ÷ ÷ → ÷ ÷ ÷ → ÷
G
b
G
a
G
S S S

§Ó nhËn biÕt sè ¶nh tríc khi gi¶i, ta cã thÓ lµm nh sau.
a- lËp tØ sè
0
0
180
α
b- Trêng hîp chia ®óng, nghÜa lµ
N n ∈ ·
0
0
180
α
th× sè ¶nh lµ 2n+1
Trêng hîp chia kh«ng ®óng víi phÇn nguyªn lµ n phÇn lÎ lµ
b. Tuú theo vÞ trÝ vËt, sè ¶nh 2n hay 2n+1 nÕu b≤ 0,5 sè ¶nh lµ 2n+1 hay
2n+2 nÕu b>0,5.
C¸c ¶nh n»m trªn vßng trßn t©m O, bna kÝnh OS (lý do ®èi xøng) víi mçi
qu¸ tr×nh ta x¸c ®Þnh ®Õn ¶nh cuèi lµ ¶nh n»m sau hai g¬ng. Sau ®ã t×m
xem ¶nh cuèi cña hai qu¸ tr×nh cã trïng nhau kh«ng, råi míi kÕt luËn tæng sè
¶nh x¸c ®Þnh bëi hai g¬ng.
Lu ý: Víi bµi to¸n t×m sè ¶nh mµ m¾t nh×n thÊy ®îc trong hai g¬ng th×
ta chØ nhËn nh÷ng ¶nh nµo cã tia ph¶n x¹ tíi m¾t ®îc,nghÜa lµ ®êng th¼ng
nèi m¾t vµ ¶nh ®ã ph¶i c¾t g¬ng.
7. X¸c ®Þnh ¶nh cho bëi g¬ng cÇu.
VÞ trÝ ¶nh cho bëi
Trang 30
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
f d
f d
d

·
.
'
Víi d, d' lµ kho¶ng c¸ch tõ g¬ng ®Õn vËt, ®Õn ¶nh
f lµ tiªu cù cña g¬ng (

,
`

.
|
·
2
R
f
§é phãng ®¹i lµ:
d
d
K
'
− ·
K>0: ¶nh cïng chiÒu vËt
K<0: ¶nh ngîc chiÒu vËt
Quy íc: ChiÒu d¬ng lµ chiÒu ¸nh s¸ng ph¶n x¹. Khi ®ã vËt thËt th× d>0, vËt ¶o
th× d<0.
¶nh thËt th× d'>0 ¶nh ¶o th× d'<0
g¬ng lâm f>0,g¬ng låi f<0
8. To¸n vÏ
Dùa vµo ®êng ®i cña tia s¸ng ®Ó x¸c ®Þnh tËm, ®Ønh, tiªu ®iÓm chó ý
r»ng tia tíi qua vËt sÏ cho tia ph¶n x¹ (hoÆc ®êng kÐo dµi cña tia ph¶n x¹)
qua ¶nh cña vËt cho bëi g¬ng.
9. T×m vÞ trÝ vËt
Kho¶ng c¸ch gi÷a vËt vµ ¶nh cho bëi g¬ng cÇu lµ L th×
L d d · − '
Muèn t×m vÞ trÝ vËt hay ¶nh, ta dïng c«ng thøc
f d
df
d
f d
f d
d

·

· ' ;
'
'
10. T×m kÝch thíc vÕt s¸ng trªn mµn
ViÕt s¸ng trªn mµn lµ phÇn giao cña tia ph¶n x¹ víi mµn. Ta chØ cÇn
dudngf hai tia ph¶n x¹ ë mÐp g¬ng víi mµn ®Ó suy ra kÝch thíc vÕt s¸ng.
11. VËt dêi - ¶nh dêi.
VËt vµ ¶nh di chuyÓn trªn trôc chÝnh theo hai chiÒu ngîc nhau. (Kh«ng
®æi b¶n chÊt).
VÞ trÝ 1: d
1
= d vµ d'
1
= d'
VËt dêi mét ®o¹n a th× ¶nh rêi mét ®o¹n b. Do ®ã ë vÞ trÝ 2
a d d − ·
2
th×
b d d + · '
'
2
hoÆc
a d d + ·
2
th×
b d d − · '
'
2
12. HÖ hai g¬ng ®ång trôc
Mét vËt ®Æt trong kho¶ng hai g¬ng thêng cho v« sè ¶nh. Ta chØ xÐt
¶nh sau hai lÇn ph¶n x¹, nghÜa lµ chØ xÐt ®Õn ¶nh thø hai.
2 2
2
1
1 1
1
1
B A
O
G
B A
O
G
AB → → ·
Trang 31
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
Gäi l lµ kho¶ng c¸ch gi÷a hai g¬ng, chiÒu d¬ng lµ chiÒu ¸nh s¸ng ph¶n x¹ trªn
mçi g¬ng, ta cã:
0
1 1
> · A O d
(vËt thËt)
;
1 1
1 1
1 1
'
1
f d
f d
A O d

· ·
;
'
1 1 2
'
2
d l A O d − · ·
;
2 2
2 2
2 2
'
2
f d
f d
A O d

· ·
0
'
2
> d
¶nh A
2
B
2
thËt
0
'
2
< d
¶nh A
2
B
2
¶o
§é phãng ®¹i:
( )( )
1 1 2 2
1 2
1
'
1
2
'
2
1 2
2 2
. .
f d f d
f f
d
d
d
d
K K
AB
B A
K
− −
· · · ·
Lu ý: Kháng c¸ch tõ A
2
B
2
®Õn g¬ng (G
1
) lµ:
'
2 2 1 3
d l A O d − · ·
NÕu g¬ng (G
2
) lµ g¬ng ph¼ng th×:
2
'
2
d d − ·
DAÏNG II : SÖÏ KHUÙC XAÏ AÙNH SAÙNG
1. T×m gãc tíi i vµ gãc khóc x¹ R.
Gãc tíi i trong m«i trêng chiÕt suÊt n
1
vµ gãc khóc x¹ r trong m«i trêng
chiÕt suÊt n
2
th×:
n
1
sin i =n
2
sinr
nÕu m«i trêng chøa gãc i lµ kh«ng khÝ th×
sin i = sin r
Víi n lµ chiÕt suÊt cñ n«i trêng chøa gãc r.
2. §iÒu kiÖn cã ph¶n x¹ toµn phÇn.
§Ó cã ph¶n x¹ toµn phÇn cÇn cã 2 ®iÒu kiÖn.
¸nh s¸ng ®i tõ m«i trêng chiÕt quang h¬n sang m«i trêng chiÕt quang kÐm
(n
1
>n
2
)
Gãc tíi lín h¬n gãc giíi h¹n igh víi
1
2
sin
n
n
igh ·
3. T×m ®é réng cña chïm tia song song
§é réng chÝnh lµ kho¶ng c¸ch gi÷a hai tia ngo¹i biªn cña chïm tia.
4. Lìng chÊt ph¼ng.
Lìng chÊt ph¼ng lµ hai m«i trêng trong suèt ng¨n c¸ch bëi mét mÆt
ph¼ng. Khi ®ã vËt thËt cho ¶nh ¶o vµ ngîc l¹i. NÕu vËt lµ 1 ®o¹n th¼ng th×
vËt vµ ¶nh cã ®é lín b»ng nhau.
Trang 32
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11

1
2
'
'
2 1
n
n
HA
HA
A
H
A
·

5. L¨ng kÝnh.

Dùa vµo c¸c c«ng thøc
Sin t
1
= n.sin r
1
Sin i
2
= n.sin r
2
A = r
1
+ r
2
D = i
1
+ i
2
- A
NÕu A vµ i nhá: D
( ) A n 1 − ≈
§iÒu kiÖn gãc lÖch cùc tiÓu
D= D
min
khi i
1
= i
2
6. B¶n song song
Qua b¶n mÆt song song ®é dêi cña ¶nh lµ
( )
n
n e
x
1 −
·
e: BÒ dµy b¶n
n: ChiÕt suÊt b¶n
VËt vµ ¶nh cïng ®é lín, cïng chiÒu, b¶n chÊt kh¸c nhau.
7. X¸c ®Þnh ¶nh
Trang 33
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
VÞ trÝ ¶nh:
f d
f d
d

·
.
;
Víi d vµ d' lµ kho¶ng c¸ch tõ thÊu kÝnh ®Õn vËt vµ ®Õn ¶nh f lµ tiªu cùc cña
thÊu kÝnh.
Quy íc: VËt thËt: d>0; vËt ¶o d<0
¶nh thËt: d'>0; ¶nh ¶o d' <0
TK héi tô f>0; TK ph©n kú: f<o
§é phãng ®¹i
d
d
K
'
− ·
K>0: ¶nh cïng chiÒu vËt.
K<0: ¶nh ngîc chiÒu vËt.
8. X¸c ®Þnh ¶nh cña vËt ë v« cùc.
¶nh ë trªn tiªu diÖn ¶nh cña thÊu kÝnh lµ ¶nh thËt nÕu thÊu kÝnh lµ thÊu
kÝnh héi tô vµ lµ ¶nh ¶o nÕu thÊu kÝnh lµ thÊu kÝnh ph©n k×.
§é lín ¶nh lµ:
α . ' f h ≈
(α lµ gãc tr«ng vËt) rad/
9. T×m tiªu cù vµ ®é tô
Dùa vµo c¸c c«ng thøc
( )

,
`

.
|
+ − ·
2 1
1 1
1
1
R R
n
f
vµ D (di «p)
) (
1
met f
·
Víi n lµ chiÕt suÊt cña thÊu kÝnh (®èi víi m«i trêng ngoµi)
R
1
vµ R
2
lµ b¸n kÝnh c¸c mÆt giíi h¹n (mÆt låi R>0; mÆt lâm R<0 mÆt ph¼ng
R
∞ →
d d f
1
'
1 1
+ ·
10. To¸n vÏ.
Dùa vµo ®êng ®i cña tia s¸ng ®Ó gi¶i bµi to¸n vÏ, nh x¸c ®Þnh quang
t©m, c¸c tiªu ®iÓm chÝnh.
11. Ph¬ng ph¸p Bessel
Dïng ®Ó x¸c ®Þnh tiªu cù cña thÊu kÝnh.
VËt vµ mµn c¸ch nhau mét kho¶ng L. Mét thÊu kÝnh héi tô ®Æt trong
kho¶ng tõ vËt ®Õn mµn vµ cã hai vÞ trÝ cña thÊu kÝnh cho ¶nh râ nÐt cña vËt
trªn mµn. Hai vÞ trÝ nµy c¸ch nhau mét ®o¹n l th× tiªu cù cña thÊu kÝnh lµ.
L
l L
f
4
2

·
(ph¶i c/m)
12 . HÖ ghÐp cã thÊu kÝnh
Trang 34
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
Theo chiÒu truyÒn ¸nh s¸ng, ta x¸c ®Þnh ¶nh lÇn lît cho bëi tõng quang cô cho
tíi quang cô cuèi cïng.
a) Víi hÖ thÊu kÝnh ghÐp s¸t, ®é tô cña thÊu kÝnh t¬ng ®¬ng cho bëi:
D= D
1
+ D
2
+ D
3
+ ..
Víi D
1
, D
2
, D
3
lµ ®é tô cña tõng thÊu kÝnh.
b) Víi hÖ hai thÊu kÝnh ®ång trôc ghÐp c¸ch nhau 1 kho¶ng l, ta nªn chøng
minh c«ng thøc sau, råi ¸p dông:
( ) [ ]
( ) ( )
) 1 (
1 1 2
1 1 2 '
2
df f d l f
df f d l f
d
− + − −
− + − −
·
Trong ®ã d> 0 lµ kho¶ng c¸ch tõ vËt thÊt ®Õn thÊu kÝnh thø nhÊt.
§é phßng ®¹i
( )( )
) 2 (
.
1 1 2
1 2
df f d l f
f f
K
− + − −
·
Lu ý: Hai c«ng thøc (1) vµ (2) cã thÓ ¸p dông cho hÖ hai g¬ng ®Ó kiÓm so¸t
kÕt qu¶ nÕu chØ xÐt ¶nh sau 2 lÇn ph¶n x¹. nÕu mét trong hai g¬ng lµ g¬ng
ph¼ng th× ta cho tiªu cù cña g¬ng ®ã lµ
∞ → f
.
13. HÖ thÊu kÝnh v« tiªu
Khi hai thÊu kÝnh ®Æt ®odßng trôc cã tiªu ®iÓm ¶nh chÝnh F
1
trïng víi
tiªu ®iÓm vËt chÝnh
'
2
F
th× chóng hîp thµnh mét hÖ thèng v« tiªu. Ta sÏ t×m
®îc tÝnh chÊt sau ®©y.
Chïm tia tíi song song cho chïm tia lã song song
Kho¶ng c¸ch gi÷a hai thÊu kÝnh lµ
2 1 f f l + ·
§é phãng ®¹i:
1
2
f
f
K − ·
BÊt chÊp vÞ trÝ vËt ®Æt tríc thÊu kÝnh O
1
vµ vu«ng gãc víi quang trôc.
DAÏNG III : MAÉT VAØ CAÙC DUÏNG CUÏ QUANG HOÏC
1. T×m tiªu cù m¾t kÝnh ®eo söa tËt.
KÝnh ®eo cho ¶nh ¶o ë cùc viÔn
2. T×m ®é béi gi¸c cña kÝnh lóp vµ kÝnh hiÓn vi.
Dïng ®Þnh nghÜa
O
G
α
α
·
α : lµ gãc tr«ng ¶nh
α
O
: Gãc tr«ng vËt ë cùc cËn
Víi
D
AB
tg
o o
· · α α
D: lµ kho¶ng cùc cËn
KÝnh lóp ta cßn cã.
Trang 35
PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11
OM d
B A
tg
+
· ·
'
' '
α α
OM lµ kho¶ng c¸ch tõ m¾t ®Õn kÝnh vµ kÝnh hiÓn vi
M O d
B A
tg
2
'
2
' '
+
· ≈ α α
O
2
M lµ kho¶ng c¸ch tõ thÞ kÝnh ®Õn m¾t
• Trêng hîp ng¾m chõng ë v« cùc
a) KÝnh lóp:
f
D
G ·

(cßn dïng khi m¾t =
'
KL
F
b) KÝnh hiÓn vi:
2 1
. f f
dD
G ·

f
1
vµ f
2
lµ tiªu cù cña vËt kÝnh vµ thÞ kÝnh
δ
lµ ®é dµi quang häc :
( )
2 1
'
2 1
f f l F F − − · · δ
3. KÝnh thiªn v¨n èng nhßm
T×m ®é béi gi¸c:
o o
tg
tg
G
α
α
α
α
· ·
Víi α lµ gãc tr«ng ¶nh.
α
o
lµ gãc tr«ng vËt (ë vÞ trÝ vËt, chø kh«ng ë ®iÓm C
c
nh kÝnh hiÓn vi)
Trêng hîp ng¾m chõng v« cùc
ChiÒu dµi kÝnh:
2 1
f f l + ·
§é béi gi¸c:
2
1
f
f
G ·

Trang 36

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11

3. Cöôøng ®é ®iÖn tröôøng • Cöôøng ®é ®iÖn tröôøng E g©y ra bôûi mét ®iÖn tÝch ®iÓm q t¹i mét ®iÓm M c¸ch nã mét kho¶ng r lµ mét vÐc t¬ cã: §iÓm ®Æt: T¹i M Phöông : ñöôøng th¼ng nèi ®iÖn tÝch vµ ®iÓm ®ã. ChiÒu: Híng ra xa q nÕu q> 0 Höôùng vÒ q nÕu q < 0
kq r §é lín E = ε (V/m) Cöôøng ®é ®iÖn tröôøng do nhiÒu ®iÖn tÝch ®iÓm. E = E1 + E 2 + ...
2

• Lùc t¸c dông lªn ®iÖn tÝch ®Æt trong ®iÖn tröôøng: F =q.E Chó ý: - VÏ c¸c vÐct¬ cöôøng ®é ®iÖn tröôøng thµnh phÇn. • Sö dông quy t¾c ñöôøng chÐo h×nh b×nh hµnh vÏ vÐct¬ tæng. • ¸p dông ®Þnh lý hµm sè cosin ®Ó tÝnh ®é lín vÐct¬ tæng. 4. C«ng, ®iÖn thÕ, hiÖu ®iÖn thÕ • C«ng cña lùc ®iÖn tröôøng ®Òu A = qEd d : H×nh chiÕu cña ®é dêi trªn mét ñöôøng søc bÊt kú. • §iÖn thÕ t¹i ®iÓm B.
AB ∞ VB = q

HiÖu ®iÖn thÕ gi÷a 2 ®iÓm M. N UMN Liªn hÖ gi÷a C§§T ®Òu E vµ hiÖu ®iÖn thÕ u
u ⇔ u = E.d E= d
A ⇒ A = qu = VM –VN = q

Trang 15

• X= NÕu chØ cã lùc tÜnh ®iÖnF = qE F = q E +P NÕu kÓ c¶ träng lùc ChuyÓn ®éng nÐn nghiªng.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 Chó ý: . a. cosα y= v o .10 (kg) 5.Cã thÓ sö dông ®Þnh lý ®éng n¨ng 2 mv 2 mv12 − =A 2 2 . ChuyÓn ®éng cña ®iÖn tÝch trong ®iÖn tröôøng ®Òu. ChuyÓn ®éng däc theo ñöôøng søc ®iÖn tröôøng • • b.Khèi löôïng cña ®iÖn tö -31 me = 9. Phöông trình chuyÓn ®éng x = vo. 2 F a= m • α = vo .1. cos α ( ) 1 2 at 2 Y= Trang 16 . sin α + vo t + at 2 . 0 x Phöông trình quü ®¹o tg α.x + ax 2 2 2vo .

vy = vo sin α + at.. εS C= 4πK .. Cb = C1 + C2 + ... Qb = Q1 + Q2 + . • GhÐp nèi tiÕp (ban ®Çu chöa tÝch ®iÖn) Ub = u1 + u2 + .. + NÕu ®Æt vµo cuøng hiÖu ®iÖn thÕ th× CA // CB CAB = CA + CB + NÕu gi÷a CA vµ CB kh«ng cã nh¸nh rÏ th× CA nèi tiÕp CB C AC B C AB = C A + CB Thay CA. • §iÖn dung cña tô ®iÖn C(F ) = Q(C ) u (v ) • -6 -12 1 µ F = 10 F. • Tô ®iÖn: HÖ gåm 2 vËt dÉn ®Æt rÊt gÇn nhau vµ c¸ch ®iÖn nhau. §iÖn dung... §iÖn tÝch cña 2 b¶n tr¸i dÊu vµ b»ng nhau vÒ ®é lín. §iÖn tÝch trªn b¶n tÝch ®iÖn döông lµ ®iÖn tÝch cña tô ®iÖn. 1pF =10 F §iÖn dung cña tô ®iÖn ph¼ng.d • 2 Víi S: §iÖn tÝch phÇn ®èi diÖn nhau gi÷a 2 b¶n (m ) D: kho¶ng c¸ch 2 b¶n (m) ε : hÖ sè ®iÖn m«i Gheùp tô ®iÖn GhÐp song song ub = u1 = u2 = . Cb C1 C 2 Mét sè mÑo: • Dïng ph¬ng ph¸p thay thÕ tuÇn tù ®Ó tÝch ®iÖn dung cña bé tô ®iÖn Cb.. XÐt 2 tô ®iÖn CA. 1 1 1 = + + .PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 • Phöông trình vËn tèc. Vx = vocosα . hiÖu ®iÖn thÕ cña bé tô ®iÖn... ®iÖn tÝch.ub ⇒ qi = q j = qb Trang 17 .. Qb = Q1 + Q2 + . CB b»ng CAB råi lÆp l¹i thao t¸c trªn ®Õn khi tÝnh ñöôïc Cb • TÝnh ub : qb =Cb. Chó ý: Thöôøng t×m gia tèc cña ®iÖn tÝch b»ng c«ng thøc a = qu m d v= vx 2 +v 2 y u=? Dùa vµo ph¬ng tr×nh quü ñaïo → a → u 6. Hai vËt dÉn gäi lµ 2 b¶n tô ®iÖn.. CB..

q' q ' q ' ⇒ 1 + 2 + 3 =0 C1 C 2 C 3 u1' + u2' + u3' = 0 (3) Gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh 1. q' . 2. Trêng hîp 3 haynhiÒu tô ®iÖn m¾c thµnh m¹ch kÝn . 1. q3. q2).PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 ⇒ ui = qi q . I. Trang 18 .u q2' = C2. Qb = q1 + q2 (nèi 2 b¶n cïng dÊu víi nhau) Qb = q1 +q 2 (Nèi 2 b¶n tr¸i dÊu víi nhau) b) §iÖn dung cña bé tô C b = C1 + C2 c) C«ng thøc ®iÖn dung. q2. qi = qj = qk = .Sau khi ba (hoÆc nhiÒu) tô ®iÖn m¾c thµnh m¹ch kÝn. Sù thay ®æi hiÖu ®iÖn thÕ khi ng¾t tô ®iÖn ra khái nguån. 2. ( m¾c nèi tiÕp) qL = qM = qN = .q1' = q2 ± q1 (1) q3' .q2' = q3 ± q2 (2) b) §Þnh luËt ph©n bè ®iÖn thÕ.Sau khi 2 tô ®iÖn m¾c song song. qb ⇒ q1 ± 2 q ub Cb = = (C1 + C2). a) §Þnh luËt b¶o toµn ®iÖnt Ých.TÝnh ®iÖnt Ých cña tõng tô ®iÖn khi ng¾t nguån q1.u j = i Ci Cj LÆp l¹i thao t¸c cho ®Õn hÕt • §èi víi bµi to¸n cho qi hoÆc kh«ng thÓ tÝnh ñöôïc Cb ta lËp hÖ phöông trình ..TÝnh ®iÖnt Ých thÕ cña tõng tô ®iÖn tröôùc khi ng¾t nguån (q1. q2'... 1. a) §iÖn tÝch cña bé tô. 3 ta sÏ tÝnh ®îc q1' .Trêng hîp chØ cã hai tô ®iÖn (hoÆc nhiÒu tô ®iÖn) m¾c song song.u II. 2.u d) §iÖn tÝch cua rtô ®iÖn lÇn lît lµ: q1' = C1... + n = b C1 C 2 C n Cb i =1 Gi¶i hÖ phöông trình sÏ thu ®îc kÕt qu¶. q3'.. ( m¾c //) n q q q q u = ∑ u i ⇒ 1 + 2 + .

R2 ChØ cã 2 ®iÖn trë: Rb = R1 +R2 • • TÝnh ®iÖn trë töông ñöông. 1 1 1 1 = + + . • TÝnhRt® Trang 19 u (V ) ) = R (Ω . Rb = R1 + R2 + … Rn §iÖn trë töông ñöông cña hÖ ghÐp // .R2 R12 = R1 + R2 L¾p l¹i thao t¸c cho ®Õn hÕt ⇒ Rt® 2. • • R1 . NÕu kh«ng cã nh¸nh th× 2 ®iÖn trë m¾c nèi tiÕp ta thay b»ng mét ®iÖn trë töông ñöông R12 = R1 + R2 NÕu hai ®iÖn trë ®ã ®Æt gi÷a 2 ®iÓm nghÜa lµ cïng hiÖu ®iÖn thÕ th× chóng m¾c // R1 . thiÕt diÖn S ⇒R=ρ ρ : §iÖn trë suÊt • §iÖn trë R cña mét kim lo¹i ë toC R1 = Ro (1+ ∝t)..GhÐp ®iÖn trë. o Ro: §iÖn trë cña d©y dÉn ë 0 C ∝: HÖ sè nhiÖt ®iÖn trë. §Þnh luËt ¤m ®èi víi ®o¹n m¹ch chØ cã c¸c ®iÖn trë • §Þnh luËt ¤m I(A) • §Þnh luËt nót m¹ch( Kieùc Choáp ) I1 + 2 = I3 + I4 + I5 X¸c ®Þnh cöôøng ®é dßng ®iÖn vµ hiÖu ®iÖn thÕ. DAÏNG V : NHÖÕNG ÑÒNH LUAÄT CÔ BAÛN CUÛA DOØNG ÑIEÄN KHOÂNG ÑOÅI 1. C3 c) TÝnh Chó ý: NÕu q1' .. q2' hay q3' ©m th× tô ®iÖn tÝch ®iÖn tr¸i dÊu víi h×nh vÏ trªn. + Rb R1 R2 Rn l s. C2 .. §iÖn trë töông ñöông cña hÖ ghÐp nèi tiÕp. §iÖn trë .PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 q' q' q' ' ' u1' = 1 u2 = 2 u3 = 3 C1 . XÐt tõng 2 ®iÖn trë. • §iÖn trë cña mét d©y dÉn ®ång chÊt cã chiÒu dµi l.

TÝnh u ë 2 ®Çu R. ®Ó Ýt ¶nh höôûng ®Õn cöêng ®é dßng ®iÖn trong m¹ch ®ång thêi ®Ó ®o cöêng ®é dßng ®iÖn lín. • Cho cöôøng ®é dßng ®iÖn m¹ch chÝnh I vµ m¹ch nh¸nh IA RB I. Ñieän trôû phuï trong caùc duïng cuï ño : Ampe V«n kÕ Nguyªn nh©n M¾c s¬n (Shunt) trong ampekÕ do ampekÕ m¾c nèi tiÕp trong m¹ch. I toµn m¹ch u ⇒R suy ra Rtb = I Tröôøng hîp ®Æc biÖt. RB. ¸p dông ®Þnh luËt ¤m. R A + RB NÕu RA // RB ⇒ RA IA = RBIB ⇒ R B R A R A + R B u Rtd I= • X¸c ®Þnh ®iÖn trë cña m¹ch Tæng qu¸t: TÝnh I qua R. RA UA = u.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 • • TÝnh cöôøng ®é dßng ®iÖn XÐt m¹ch xem nhö gåm hai ®iÖn trë RA . M¾c ®iÖn trë phô Rp trong v«n kÕ m¾c song song víi ®o¹n m¹ch cÇn ®o ®Ó Ýt ¶nh höôûng ®Õn hiÖu ®iÖn thÕ cÇn ®o ®ång thêi ®Ó do hiÖu ®iÖn thÕ lín Trang 20 . IA I RB I = B = ⇒ I A = I. IA = R A + R B Cho hiÖu ®iÖn thÕ tõng phÇn vµ hiÖu ®iÖn thÕ toµn m¹ch (Ra nèi tiÕp RB). HoÆc tÝnh u. R A + R B 3.

R s Rg + Rs < Rs §iÖn trë cña v«n kÕ Rv = R g + R P > R P 4. I§iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ ®Ó m¹ch cÇu c©n b»ng. M¹ch cÇu.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 C¸ch m¾c u g = u.  R +R g  s m= RP >1 Rg C«ng thøc n= Rg Rs u = u g (1 + m) >1 I = I g ( n +1) §iÖn trë cña ampekÕ RA = R g . R1 R 3 = ⇔ u MN = 0 R 2 R4 §iÒu kiÖn cÇn:  I1R1 = I3 R# u M =N 0 ⇔   I1 ( R1 + R2 ) = I 3 ( R3 + R4 ) R2 R 4 = R1 R3 §iÒu kiÖn ®ñ ⇒ Trang 21 .     = I 1   R  1 + g  Rs         Rg Rg + RP    1 = u R 1 + P  Rg         Ig  Rs = I .

R1 + R3 R2 + R 4 I 5 = I1 − I 2 = I R3 R4 − R1 + R3 R2 + R4 b) R5 = u AM u AN ( v«n kÕ cã RV = R1 = u AB R1 + R2 R3 = u AB R3 + R4 ∞ ∞ m¾c gi÷a M. . N) Trang 22 .PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 R1 R2  I2R2 = I5R5 + I4R4 = = k⇒  R2 R4  I1R1 + I5R5 = I3R3  I 5 R5 = R 4 ( I 2 k − I 4 ) ⇒  I 5 ( R1 + R3 + R5 ) = R3 ( I 4 − I 2 k ) ⇒ I 5 = 0 ⇒ u MN = 0 IIa) C¸c d¹ng ®Æc biÖt R5 = 0 (ampekÕ hoÆc nèi t¾t MN) u I = AB R AB R3 R4 I1 = I . . I 2 = I.

§èi víi mét ®o¹n m¹ch kh«ng ph©n nh¸nh cã chøa nguån ®iÖn.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11  R3 R1  u MN = u MA + u AN = u AB  R +R − R +R   4 1 2   3 5. ε −ε' I= ⇒ ε − ε ' = IR n + I ( r + r ') Rn + r + r ' ε − ε ' = u + I ( r + r ') ε = ∑ Ei i =1 n Søc ®iÖn ®éng tæng céng cña c¸c nguån ph¸t Tæng cña c¸c suÊt ph¶n ®iÖn u: HiÖu ®iÖn thÕ m¹ch ngoµi.®éng c¬ ®iÖn). §Þnh luËt ¤m cho ®o¹n m¹ch cã chøa nguån ®iÖn. §iÖn trë tæng céng cña c¸c m¸y thu 4) §Þnh luËt ¤m tæng qu¸t. m¸y thu. NÕu kÕt qu¶ I < 0 th× dßng ®iÖn cã chiÒu ngöôïc l¹i. SuÊt ph¶n ®iÖn E' lµ ®¹i löôïng vËt lý ®o n¨ng löôïng h÷u Ých mµ m¸y ®ã chuyÓn ho¸ thµnh d¹ng n¨ng löôïng kh¸c khi moät ®¬n vÞ ®iÖn tÝch dung chuyÓn qua m¸y. r ' = ∑r ' i n u AB = ∑ Ei ± IR AB n • • • Trang 23 . i =1 ε ' = ∑E ' i n r = ∑ ri i =1 n §iÖn trë tæng céng cña c¸c m¸y ph¸t. ®iÖn trë. 3) §Þnh luËt ¤m cho toµn m¹ch. Rn: §iÖn trë tæng céng cña m¹ch ngoµi. I (r+r') §é gi¶m ®iÖn thÕ tæng céng cña nguån ph¸t nguån thu. i= 1 i =1 BiÓu thøc cã d¹ng Qui íc: Chän mét chiÒu ®i tõ A →B Trªn ñöôøng ®i gÆp cùc nµo cña nguån Ei tríc th× ghi dÊu cùc ®ã cho Ei NÕu chiÒu "®i" cïng chiÒu víi chiÒu dßng ®iÖn th× ghi dÊu (+) tröôùc I vµ ngöôïc l¹i th× ghi dÊu (-) ChiÒu dßng ñieän nÕu kh«ng biÕt tröôùc ta cã thÓ gi¶ sö lµ mét chiÒu nµo ®ã. Søc ®iÖn ®éng E cña nguån ®iÖn lµ ®¹i löôïng ®Æc tröng cho kh¶ n¨ng sinh c«ng cña c¸c nguån ®iÖn vµ E = A/q. 1) Nguån ®iÖn: Lµ mét c¬ cÊu ®Ó t¹o ra vµ duy tr× hiÖu ®iÖn thÕ. 2) M¸y thu ®iÖn: (¾c qui ®ang n¹p ®iÖn .

Tröôøng hîp R1// R2 R2 I1 = I R1 + R2 . I = ε − ε' Rn + rt Sö dông ®Þnh luËt «m TÝnh cöôøng ®é dßng ®iÖn qua c¸c m¹ch nh¸nh cña m¹ch ngoµi. I2 = I + I1 ¸p dông ®Þnh luËt nót m¹ch t×m sè chØ ampekÕ • TÝnh hiÖu ®iÖn thÕ: UAB= I. Cho I nh¸nh (RA// RB) Trang 24 . a) X¸c ®Þnh cöôøng ®é dßng ®iÖn.RAB b) X¸c ®Þnh ®iÖn trë m¹ch ngoµi. • TÝnh ®iÖn trë töông ñöông cña m¹ch ngoµi (Rn) vµ ®iÖn trë néi cña c¸c nguån. • • u AB = ∑ E1 ± IR AB i =1 n Sö dông theo chiÒu doøng ®iÖn hoÆc chiÒu ngöôïc l¹i ®Ó tÝnh I.X¸c ®Þnh I Cho uAB : Dïng c«ng thøc.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 I = (UAB + Σξ – Σξ’)/ ΣR Maïch Kín (A ≡ B UAB = 0) chæ chöùa maùy phaùt Ñoaïn maïch I = (Σξ – Σξ’)/ΣR (UAB + Σξ )/ΣR Maïch kín chæ chöùa maùy phaùt maïch chæ chöùa maùy thu I= Ñoaïn I = Σξ/ΣR (UAB + Σξ’ )/ΣR rt = ∑ri + ∑r ' o I= 5) Mét sè d¹ng thöôøng gÆp. hiÖu ®iÖn thÕ. 1.

n − ne + u d = 0  N  p (nE:N ) I d .r I .r  2  . E1 + E2 = I1 (r + R) E1 − E 2 = I 1 ( r + R ) Gi¶i phöông trình suy ra E1r 6.r + m.u d ≥0 N + NÕu cho N hái c¸ch m¾c nguån th× ta tiÕp tôc gi¶i phö¬ng tr×nh. • §Þnh luËt ¤m cho toµn m¹ch E = I1 (r + Rn1) E = I2 (r + Rn2) • gi¶i hÖ phöông trình suy ra E.r m + Cêng ®é dßng ®iÖn: + Cêng ®é dßng ®iÖn cùc ®¹i: Imax khi nr + mR cùc tiÓu nghÜa lµ • n.e + §iÖn trë trong töông ñöông cña bé nguån I = rb = n.R ¸p dông ®Þnh luËt ¤m cho ®o¹n m¹ch cã chøa nguån ®iÖn I .e − d .r u d = E − I d . r cho Rn biÕn thiªn.e − d = n.r = mR ⇒n = N .n 2 m m Pd Id = ud Cêng ®é ®Þnh møc cña ®Ìn  I d .R r E n. Trang 25 ∆ = e2 − 4. + SuÊt ®iÖn ®éng cña bé nguån E = n. . • Cã thÓ bµi to¸n kh«ng cho trùc tiÕp I vµ cho u u I = AB R AB vµ thay vµo phöông trình trªn • §«i khi bµi to¸n cho ®iÖn trë m¹ch ngoµi kh«ng ®æi mµ ®æi cùc cña hai nguån ®iÖn th×. r Chó ý: Ph¶i tÝnh ñöôïc ®iÖn trë m¹ch ngoµi trong 2 trêng hîp Rn1 Rn2. GhÐp nguån ®iÖn • GhÐp hçn hîp ®èi xøng: GhÐp N nguån gièng nhau thµnh m d·y mçi d·y cã n nguån.rb = n.e = rb + R n.n.r.TÝnh Rn ε − ε' Rn = I − rb c) X¸c ®Þnh E.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11  RB R  IA = I ⇒ I = IAI + B   R A + RB RA    2.

EI + P = 0 C«ng suÊt to¶ nhiÖt. Pmax = e2 e ⇒r=R⇒I = 4r 2r H = P Pe h÷u Ých HiÖu suÊt cña nguån ®iÖn. c«ng suÊt ®Þnh møc.t = u 2 . P = RI 2 = u2 e2 = . P = u. Chó ý: Tröôøng hîp N th× ta ph¶i chän m lµ öíc sè cña N kÒ cËn N sao cho I cùc ®¹i. A = EI. • C«ng vµ c«ng suÊt cña dßng ®iÖn ë mét ®o¹n m¹ch ®iÖn. §Þnh luËt Joule-Lenx. u®. Pe = E. 7.I • §Þnh luËt Joule-lenx. p • NÕu N > N min mµ n ∈ N th× ®Ìn kh«ng s¸ng b×nh thöôøng.t. §iÖn ph©n cã döông cùc tan Trang 26 . A = uI. P® cöôøng ®é.t R n= N .R r Kh«ng ph¶i lµ sè nguyªn hoÆc kh«ng ph¶i lµ öíc sè cña • • • • • C«ng suÊt cùc ®¹i mµ nguån ®iÖn cã thÓ cung cÊp cho m¹ch ngoµi.r. §Ìn s¸ng b×nh thöôøng I®m = I 8. C«ng vµ c«ng suÊt cña nguån ®iÖn.I RI 2 = E. Rd = d Pd Chó ý: Bãng ®Ìn cã I®m= u d I®m. 2 P = u.R R ( R + r)2 Q = uI .I C«ng suÊt cña m¹ch ngoµi.u d 4 Rr ∆≥0⇒ N ≥ ⇒ N min = 2 2 e e • NÕu N<Nmin th× ®Ìn kh«ng s¸ng b×nh thöôøng. 2 Q = RI t.I = r.I = E.t.I ⇒ rI2 .PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 + NÕu hái sè nguån tèi thiÕu th× 4.I ( R + r)I 2 u R ⇒H = = E R +r H = • Tröôøng hîp P < Pmax I1 I 2 = P r R1R2 = r 2 u2 Pd .I . Tröôøng hîp m¹ch ngoµi chØ cã R u. hiÖu ®iÖn thÕ.

Qui t¾c ®inh èc 2: §Æt c¸c ®inh èc däc theo trôc vu«ng gãc víi mÆt ph¼ng khung d©y vµ quay theo chiÒu dßng ®iÖn trong khung khi ®ã chiÒu tiÕn cña c¸c Trang 27 .It F n I: Cöôøng ®é dßng ®iÖn qua b×nh ®iÖn ph©n t: Thêi gian (s) m: Khèi löôïng chaát ñöôïc gi¶i phãng (kg) Chó ý: B×nh ®iÖn ph©n coi nhö mét ®iÖn trë §iÖn ph©n kh«ng cã döông cùc tan.10 −7 I R −7 I ( t¹i t©m O) nI B = 4π.C/kg. chiÒu. • B×nh ®iÖn ph©n ®îc coi nh m¸y thu ®ienÑ. .10 .10 X¸c ®Þnh vÐc t¬ c¶m øng tõ.10 r Dßng ®iÖn trßn B = èng d©y dµi • 2π. • Cã suÊt ph¶n ®iÖn E' vµ ®iÖn trë trong r' Chó ý: b×nh ®iÖn ph©n ®· biÕn mét phÇn lín n¨ng löôïng tiªu thô thµnh ho¸ n¨ng vµ nhiÖt löôïng DAÏNG VI : TÖØ TRÖÔØNG 1.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 §Þnh luËt Farad©y 7 F = 9.65. Chó ý: Qui t¾c ®inh èc 1 cho dßng ®iÖn th¼ng dµi. ®iÓm ®Æt. X¸c ®Þnh c¶m øng tõ cña mét dßng ®iÖn • VÐc t¬ c¶m øng tõ cã ®é lín cña -7 Dßng ®iÖn th¼ng dµi: B = 2. phöông. khi ®ã chiÒu quay cña c¸c ®inh èc lµ chiÒu cña c¸c ñöôøng c¶m øng tõ. qui t¾c ®inh èc 2 cho dßng ®iÖn trßn hoÆc dßng ®iÓn trong èng dµi. ®é lín. Qui t¾c ®inh èc 1: §Æt c¸c ®inh èc däc theo d©y dÉn vµ quay c¸c ®inh èc däctheo d©y dÉn vµ quay c¸c ®inh èc sao cho nã tiÕn theo chiÒu dßng ®iÖn. A: Nguyªn tö löôïng n: ho¸ trÞ cña chÊt tho¸t ra A n : ñöông löôïng ho¸ häc m= 1 A .

chiÒu tõ cæ tay ®Õn ngãn tay lµ chiÒu chuyÓn ®éng cña h¹t mang ®iÖn.B.suÊt ®iÖn ®éng c¶m øng.cos∝ (∝= B. • ¸p dông sù chång chÊt tõ tröôøng. N: Sè vßng d©y S=m 2 Trang 28 .n ) Ω : vªbe (Wb). • Tõ th«ng φ =N. Fht = m. Lùc Lorenz • §é lín f = q. B: Tesla (T). B Phöông : ChiÒu : Theo qui t¾c bµn tay tr¸i §iÓm ®Æt: Trung ®iÓm do¹n l. 4.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 ®inh èc lµ chiÒu cña c¸c ñöôøng c¶m øng tõ xuyªn qua ph©n mÆt ph¼ng giíi h¹n bëi khung d©y . o chiÒu ngãn c¸i cho·i ra 90 lµ chiÒu cña F ®Æt lªn h¹t mang ®iÖn döông (víi h¹t mang ®iÖn ©m. DAÏNG VII : HIEÄN TÖÔÏNG CAÛM ÖÙNG ÑIEÄN TÖØ 1. • §é lín F =IBLsin ∝ ⊥ víi mÆt ph¼ng ( l.b¸n kÝnh quü ®¹o. B ) • ChiÒu: Theo qui t¾c bµn tay tr¸i ( h¹t mang ®iÖn döông) Chó ý: Lùc höôùng t©m R. Dïng qui t¾c h×nh b×nh hµnh hoÆc ®a gi¸c lùc Chó ý: VÐc t¬ c¶m øng tõ cña tõng dßng ®iÖn riªng biÖt g©y ra t¹i ñieåm ta ®ang xÐt.S.sinθ • Ph¬ng: vu«ng gãc víi mÆt ph¼ng ( v. ∝: Gãc gi÷a B vµ híng cña I • Quy t¾c bµn tay tr¸i: XoÌ bµn tay tr¸i cho c¸c ®êng c¶m øng höôùng vµo lßng bµn tay. X¸c ®Þnh lùc tõ. chiÒu tõ cæ tay ®Õn ngãn tay lµ chiÒu dßng ®iÖn. Tõ th«ng . 3... Qui t¾c bµn tay tr¸i: xoÌ bµn tay tr¸i cho c¸c ñöôøng c¶m øng híng vµo lßng bµn tay. chiÒu cña ngoùn c¸i cho·i o ra 90 lµ chiÒu cña lùc F ..v.. X¸c ®Þnh c¶m øng tõ tæng hîp. lùc cã chiÒu ngöôïc l¹i). 2.B. v2 R B = B1 + B 2 + B3 +.

§Þnh luËt ph¶n x¹ ¸nh s¸ng.SuÊt ®iÖn ®éng tù c¶m L: §é tù c¶m (H) ∆ I: §é biÕn thiªn cöôøng ®é dßng ®iÖn trong m¹ch. ∆ I ∆ t PHAÀN II : QUANG HÌNH HOÏC DAÏNG I : SÖÏ PHAÛN XAÏ AÙNH SAÙNG 1.α Trang 29 . ta cã thÓ lÊy.φ 1 Ec R .Dßng ®iÖn c¶m øng: R: §iÖn trë cña cuén d©y 2. Thêng dùa vµo tam gi¸c ®ång d¹ng hay gãc trong. VÏ ®êng ®i cña tia s¸ng qua g¬ng ph¼ng. HiÖn töôïng tù c¶m . T×m kÝch thíc vËt.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 • SuÊt ®iÖn ®éng c¶m øng. bãng mê trong BTAS truyÒn th¼ng. • N¨ng löôïng töø tröôøng cña èng d©y W = 1 LI 2 2 E tc = L. Gãc ph¶n x¹ b»ng gãc tíi (i'=i) h = l. NÕu vËt cã kÝch thíc rÊt nhá so víi kho¶ng c¸ch l tõ m¾t ®Õn n¬i quan s¸t. 2. Tia ph¶n x¹ vµ tia tíi tho¶ ®Þnh luËt ph¶n x¹ ¸nh s¸ng (i'=i) Tia ph¶n x¹ vµ tia tíi n»m trªn hai ®êng th¼ng ®i qua hai ®iÓm ®èi xøng nhau qua g¬ng ph¼ng. bãng ®en. Víi α lµ gãc tr«ng vËt. ∆ φ ∆ t (N vßng d©y) I = ∆φ = φ 2 . Tia ph¶n x¹ n»m trong mÆt ph¼ng tíi. Ec = N .

Trêng hîp chia ®óng.5. nghÜa lµ α th× sè ¶nh lµ 2n+1 Trêng hîp chia kh«ng ®óng víi phÇn nguyªn lµ n phÇn lÎ lµ b.nghÜa lµ ®êng th¼ng nèi m¾t vµ ¶nh ®ã ph¶i c¾t g¬ng. 7. G G G 1) S  → S1   → S 2  → ..lËp tØ sè α0 180 0 = n∈N 0 b. 180 0 a. Sau ®ã t×m xem ¶nh cuèi cña hai qu¸ tr×nh cã trïng nhau kh«ng. VÞ trÝ ¶nh cho bëi Trang 30 . ta cã thÓ lµm nh sau. råi míi kÕt luËn tæng sè ¶nh x¸c ®Þnh bëi hai g¬ng. §Þnh vÞ trÝ M' cña m¾tM Nèi M' víi hai mÐp A. Lu ý: Víi bµi to¸n t×m sè ¶nh mµ m¾t nh×n thÊy ®îc trong hai g¬ng th× ta chØ nhËn nh÷ng ¶nh nµo cã tia ph¶n x¹ tíi m¾t ®îc.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 3. T×m sè ¶nh t¹o bëi hai g¬ng ph¼ng hîp víi nhau mét gãc anpha. X¸c ®Þnh ¶nh cho bëi g¬ng cÇu. bna kÝnh OS (lý do ®èi xøng) víi mçi qu¸ tr×nh ta x¸c ®Þnh ®Õn ¶nh cuèi lµ ¶nh n»m sau hai g¬ng. 1 2 1 G2 G G2 2) S   → S a  → S b   → . C¸c ¶nh n»m trªn vßng trßn t©m O... 5.B cña g¬ng. G¬ng quay Khi g¬ng quay 1 gãc α quanh mét trôc vu«ng gãc mÆt ph¼ng tíi th× tia ph¶n x¹ quay mét gãc 2α theo chiÒu quay cña g¬ng. Ta cã hai qu¸ tr×nh t¹o ra ¶nh.. T×m thÞ trêng cña g¬ng. Tuú theo vÞ trÝ vËt. sè ¶nh 2n hay 2n+1 nÕu b≤ 0. 1 1 §Ó nhËn biÕt sè ¶nh tríc khi gi¶i. Suy ra thÞ trêng lµ vïng kh«ng gian tríc g¬ng n»m trong kho¶ng hai ®êng th¼ng M'A vµ M'B 4.5 sè ¶nh lµ 2n+1 hay 2n+2 nÕu b>0.

HÖ hai g¬ng ®ång trôc Mét vËt ®Æt trong kho¶ng hai g¬ng thêng cho v« sè ¶nh. 9. VËt dêi . AB = G1 G → A1 B1 1 → A2 B2 O1 O2 Trang 31 . vËt ¶o th× d<0. ¶nh thËt th× d'>0 ¶nh ¶o th× d'<0 g¬ng lâm f>0.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 d'= d. Ta chØ xÐt ¶nh sau hai lÇn ph¶n x¹. (Kh«ng ®æi b¶n chÊt). ®Ønh. 11. Khi ®ã vËt thËt th× d>0. nghÜa lµ chØ xÐt ®Õn ¶nh thø hai. VËt vµ ¶nh di chuyÓn trªn trôc chÝnh theo hai chiÒu ngîc nhau. Ta chØ cÇn dudngf hai tia ph¶n x¹ ë mÐp g¬ng víi mµn ®Ó suy ra kÝch thíc vÕt s¸ng.d'= d '− f d−f 10. f d−f Víi d. T×m kÝch thíc vÕt s¸ng trªn mµn ViÕt s¸ng trªn mµn lµ phÇn giao cña tia ph¶n x¹ víi mµn. Do ®ã ë vÞ trÝ 2 d2 = d − a ' th× d 2 = d '+b ' d2 = d + a hoÆc th× d 2 = d '−b 12.¶nh dêi. VÞ trÝ 1: d1= d vµ d'1= d' VËt dêi mét ®o¹n a th× ¶nh rêi mét ®o¹n b. ®Õn ¶nh R  f =  2 f lµ tiªu cù cña g¬ng (  d' K =− d §é phãng ®¹i lµ: K>0: ¶nh cïng chiÒu vËt K<0: ¶nh ngîc chiÒu vËt Quy íc: ChiÒu d¬ng lµ chiÒu ¸nh s¸ng ph¶n x¹.g¬ng låi f<0 8. ta dïng c«ng thøc d = d' f df . tiªu ®iÓm chó ý r»ng tia tíi qua vËt sÏ cho tia ph¶n x¹ (hoÆc ®êng kÐo dµi cña tia ph¶n x¹) qua ¶nh cña vËt cho bëi g¬ng. d' lµ kho¶ng c¸ch tõ g¬ng ®Õn vËt. T×m vÞ trÝ vËt Kho¶ng c¸ch gi÷a vËt vµ ¶nh cho bëi g¬ng cÇu lµ L th× d '− =L d Muèn t×m vÞ trÝ vËt hay ¶nh. To¸n vÏ Dùa vµo ®êng ®i cña tia s¸ng ®Ó x¸c ®Þnh tËm.

d f ' d 2 = O2 A 2 = 2 2 . T×m gãc tíi i vµ gãc khóc x¹ R. d2 − f2 d 1' = O1 A1 = ' d 2 > 0 ¶nh A B thËt 2 2 ' d 2 < 0 ¶nh A B ¶o 2 2 §é phãng ®¹i: ' d 2 d1' f 2 f1 K= = K 2 . ' Gãc tíi i trong m«i trêng chiÕt suÊt n1 vµ gãc khóc x¹ r trong m«i trêng chiÕt suÊt n2 th×: n1sin i =n2sinr nÕu m«i trêng chøa gãc i lµ kh«ng khÝ th× sin i = sin r Víi n lµ chiÕt suÊt cñ n«i trêng chøa gãc r. ' d 1 − f 1 d 2 = O2 A1 = l − d1' . NÕu vËt lµ 1 ®o¹n th¼ng th× vËt vµ ¶nh cã ®é lín b»ng nhau. T×m ®é réng cña chïm tia song song §é réng chÝnh lµ kho¶ng c¸ch gi÷a hai tia ngo¹i biªn cña chïm tia. Lìng chÊt ph¼ng lµ hai m«i trêng trong suèt ng¨n c¸ch bëi mét mÆt ph¼ng. ta cã: d 1 = O1 A > 0 (vËt thËt) d1 f1 . Trang 32 . §iÒu kiÖn cã ph¶n x¹ toµn phÇn.K 1 = . ¸nh s¸ng ®i tõ m«i trêng chiÕt quang h¬n sang m«i trêng chiÕt quang kÐm (n1>n2) Gãc tíi lín h¬n gãc giíi h¹n igh víi sin igh = n2 n1 3.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 Gäi l lµ kho¶ng c¸ch gi÷a hai g¬ng. 2. Khi ®ã vËt thËt cho ¶nh ¶o vµ ngîc l¹i. chiÒu d¬ng lµ chiÒu ¸nh s¸ng ph¶n x¹ trªn mçi g¬ng. Lìng chÊt ph¼ng. 4. §Ó cã ph¶n x¹ toµn phÇn cÇn cã 2 ®iÒu kiÖn. = d 2 d1 ( d 2 − f 2 )( d1 − f 1 ) AB A2 B2 ' Lu ý: Kháng c¸ch tõ A2B2 ®Õn g¬ng (G1) lµ: d 3 = O1 A2 = l − d 2 NÕu g¬ng (G2) lµ g¬ng ph¼ng th×: d 2 = −d 2 DAÏNG II : SÖÏ KHUÙC XAÏ AÙNH SAÙNG 1.

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 1−2 A' H HA ' n 2 = HA n1 A 5. L¨ng kÝnh. cïng chiÒu. b¶n chÊt kh¸c nhau.sin r2 A = r1 + r2 D = i1 + i2 . Dùa vµo c¸c c«ng thøc Sin t1 = n.A NÕu A vµ i nhá: D ≈ ( n −1) A §iÒu kiÖn gãc lÖch cùc tiÓu D= Dmin khi i1 = i2 6. B¶n song song Qua b¶n mÆt song song ®é dêi cña ¶nh lµ x= e( n −1) n e: BÒ dµy b¶n n: ChiÕt suÊt b¶n VËt vµ ¶nh cïng ®é lín. X¸c ®Þnh ¶nh Trang 33 . 7.sin r1 Sin i2 = n.

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 d. f d−f VÞ trÝ ¶nh: Víi d vµ d' lµ kho¶ng c¸ch tõ thÊu kÝnh ®Õn vËt vµ ®Õn ¶nh f lµ tiªu cùc cña thÊu kÝnh. VËt vµ mµn c¸ch nhau mét kho¶ng L. ¶nh ë trªn tiªu diÖn ¶nh cña thÊu kÝnh lµ ¶nh thËt nÕu thÊu kÝnh lµ thÊu kÝnh héi tô vµ lµ ¶nh ¶o nÕu thÊu kÝnh lµ thÊu kÝnh ph©n k×. X¸c ®Þnh ¶nh cña vËt ë v« cùc. f = L2 − l 4 L (ph¶i c/m) 12 . c¸c tiªu ®iÓm chÝnh. mÆt lâm R<0 mÆt ph¼ng R→ ∞ 1 1 1 = + f d' d K =− d' d  1 1 1  = ( n − 1) R + R   f  1 2  = 1 f (m ) et 10. nh x¸c ®Þnh quang t©m. vËt ¶o d<0 ¶nh thËt: d'>0. Quy íc: VËt thËt: d>0. T×m tiªu cù vµ ®é tô Dùa vµo c¸c c«ng thøc vµ D (di «p) Víi n lµ chiÕt suÊt cña thÊu kÝnh (®èi víi m«i trêng ngoµi) R1 vµ R2 lµ b¸n kÝnh c¸c mÆt giíi h¹n (mÆt låi R>0. α §é lín ¶nh lµ: (α lµ gãc tr«ng vËt) rad/ 9. Mét thÊu kÝnh héi tô ®Æt trong kho¶ng tõ vËt ®Õn mµn vµ cã hai vÞ trÝ cña thÊu kÝnh cho ¶nh râ nÐt cña vËt trªn mµn. ¶nh ¶o d' <0 TK héi tô f>0. Dùa vµo ®êng ®i cña tia s¸ng ®Ó gi¶i bµi to¸n vÏ. Hai vÞ trÝ nµy c¸ch nhau mét ®o¹n l th× tiªu cù cña thÊu kÝnh lµ. 8. HÖ ghÐp cã thÊu kÝnh Trang 34 . K<0: ¶nh ngîc chiÒu vËt. TK ph©n kú: f<o §é phãng ®¹i K>0: ¶nh cïng chiÒu vËt. 11. h' ≈ f . = d. Ph¬ng ph¸p Bessel Dïng ®Ó x¸c ®Þnh tiªu cù cña thÊu kÝnh. To¸n vÏ.

§é phßng ®¹i K= ( f 2 . Víi D1. ta x¸c ®Þnh ¶nh lÇn lît cho bëi tõng quang cô cho tíi quang cô cuèi cïng. D3 lµ ®é tô cña tõng thÊu kÝnh. Chïm tia tíi song song cho chïm tia lã song song Kho¶ng c¸ch gi÷a hai thÊu kÝnh lµ l = f1+ f 2 ' §é phãng ®¹i: BÊt chÊp vÞ trÝ vËt ®Æt tríc thÊu kÝnh O1 vµ vu«ng gãc víi quang trôc. ®é tô cña thÊu kÝnh t¬ng ®¬ng cho bëi: D= D1 + D2 + D3+ . 13. Dïng ®Þnh nghÜa G= K =− f2 f1 α αO α : lµ gãc tr«ng ¶nh α O: Gãc tr«ng vËt ë cùc cËn AB D Víi KÝnh lóp ta cßn cã.PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 Theo chiÒu truyÒn ¸nh s¸ng. α o = tgα o = D: lµ kho¶ng cùc cËn Trang 35 . nÕu mét trong hai g¬ng lµ g¬ng ph¼ng th× ta cho tiªu cù cña g¬ng ®ã lµ f → ∞. DAÏNG III : MAÉT VAØ CAÙC DUÏNG CUÏ QUANG HOÏC 1. T×m ®é béi gi¸c cña kÝnh lóp vµ kÝnh hiÓn vi. KÝnh ®eo cho ¶nh ¶o ë cùc viÔn 2. D2. Ta sÏ t×m ®îc tÝnh chÊt sau ®©y. b) Víi hÖ hai thÊu kÝnh ®ång trôc ghÐp c¸ch nhau 1 kho¶ng l. HÖ thÊu kÝnh v« tiªu Khi hai thÊu kÝnh ®Æt ®odßng trôc cã tiªu ®iÓm ¶nh chÝnh F1 trïng víi tiªu ®iÓm vËt chÝnh F2 th× chóng hîp thµnh mét hÖ thèng v« tiªu. ta nªn chøng minh c«ng thøc sau. f1 ( 2) f 2 − l )( − d + f 1 ) − df 1 Lu ý: Hai c«ng thøc (1) vµ (2) cã thÓ ¸p dông cho hÖ hai g¬ng ®Ó kiÓm so¸t kÕt qu¶ nÕu chØ xÐt ¶nh sau 2 lÇn ph¶n x¹. a) Víi hÖ thÊu kÝnh ghÐp s¸t.. T×m tiªu cù m¾t kÝnh ®eo söa tËt. råi ¸p dông: f [ − l ( − d + f 1 ) − df1 ] d 2' = 2 (1) ( f 2 − l )( − d + f1 ) − df1 Trong ®ã d> 0 lµ kho¶ng c¸ch tõ vËt thÊt ®Õn thÊu kÝnh thø nhÊt.

chø kh«ng ë ®iÓm Cc nh kÝnh hiÓn vi) Trêng hîp ng¾m chõng v« cùc ChiÒu dµi kÝnh: l = f1 + f 2 §é béi gi¸c: G∞ = f1 f2 Trang 36 .PHƯƠNG PHÁP GIẢI BTVL 11 α = tg α = A' B' d ' + OM OM lµ kho¶ng c¸ch tõ m¾t ®Õn kÝnh vµ kÝnh hiÓn vi A' B ' α ≈ tg α = ' d 2 + O2 M • a) G∞ = O2M lµ kho¶ng c¸ch tõ thÞ kÝnh ®Õn m¾t Trêng hîp ng¾m chõng ë v« cùc KÝnh lóp: ' (cßn dïng khi m¾t = FKL D f b) KÝnh hiÓn vi: f1 vµ f2 lµ tiªu cù cña vËt kÝnh vµ thÞ kÝnh ' δ lµ ®é dµi quang häc : δ = F1 F2 = l − f1 − f 2 G∞ = dD f1 . α o lµ gãc tr«ng vËt (ë vÞ trÝ vËt. KÝnh thiªn v¨n èng nhßm T×m ®é béi gi¸c: G= α tgα = α o tgα o Víi α lµ gãc tr«ng ¶nh. f 2 ( ) 3.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->