Chuyªn ®Ò ®¹i sè líp 9

®Þnh lý vi – et vµ mét sè øng dông
Ngêi viÕt : T¹ Ph¹m H¶i
Gi¸o viªn THCS ThÞ trÊn Hng hµ , Th¸i b×nh
A. KiÕn thøc cÇn nhí:
I. Nh¾c l¹i mét sè kiÕn thøc cã liªn quan
• mét sè h»ng ®¼ng thøc ®¸ng nhí:
1) (a + b)2 = a2 + b2 + 2ab
⇒ a2 + b2 = (a
+ b)2 – 2ab
2) (a - b)2 = a2 + b2 - 2ab = (a + b)2 – 4ab
⇒ a2 + b2 = (a
+ b)2 – 2ab
3) (a + b)3 = a3 + b3 + 3ab(a + b)
⇒ a3 + b3 = (a + b)3
– 3ab(a + b)
• Nh¾c l¹i mét sè kiÕn thøc cã liªn quan:
Cho 2 sè A vµ B, khi xÐt dÊu cña 2 sè nµy ta cã c¸c trêng hîp
sau ®©y:
1) A vµ B tr¸i dÊu ⇔ AB < 0
2) A vµ B cïng dÊu ⇔ AB > 0
3) A vµ B cïng d¬ng

AB > 0
A+B>0
4) A vµ B cïng ©m

AB > 0
A+B<0
* NÕu A + B > 0 th× Ýt nhÊt mét trong 2 sè ph¶i d¬ng.
* NÕu A + B < 0 th× Ýt nhÊt mét trong 2 sè ph¶i ©m.
II. §Þnh lý Vi – et:
NÕu x1, x2 lµ hai nghiÖm cña ph¬ng tr×nh ax2 + bx + c = 0 ( a
−b
≠ 0) th×:
a
S = x 1 + x2 =
c
P = x1.x2 =
a
III. Mét sè øng dông cña ®Þnh lý Vi – et:
1) TÝnh nhÈm nghiÖm cña ph¬ng tr×nh bËc hai( cã 2 trêng hîp thêng sö dông)

1

v. 3) T×m hai sè khi biÕt tríc tæng vµ tÝch: NÕu hai sè u vµ v cã tæng u + v = S vµ tÝch uv = P th× u vµ v lµ nghiÖm cña ph¬ng tr×nh x2 – Sx + P = 0 ( §K ®Ó cã hai sè u vµ v lµ: S2 – 4P ≥ 0) 4) XÐt dÊu c¸c nghiÖm cña ph¬ng tr×nh bËc hai: Cho ph¬ng tr×nh bËc hai: ax2 + bx + c = 0 ( a ≠ 0) (1) a) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm tr¸i dÊu ⇔ ac < 0 b) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm cïng dÊu ⇔ ∆ ≥ 0 vµ P > 0 c) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm cïng d¬ng ⇔ ∆ ≥ 0 vµ P > 0 vµ S>0 d) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm cïng ©m ⇔ ∆ ≥ 0 vµ P > 0 vµ S <0 e) Ph¬ng tr×nh cã Ýt nhÊt 1 nghiÖm d¬ng ⇔ ∆ ≥ 0 vµ S > 0 f) Ph¬ng tr×nh cã Ýt nhÊt mét nghiÖm ©m ⇔ ∆ ≥ 0 vµ S < 0 B.Cho ph¬ng tr×nh bËc hai: ax2 + bx + c = 0 ( a c ≠ 0) (1) a a) NÕu a + b + c = 0 th× ph¬ng tr×nh (1) cã 2 nghiÖm c lµ: x1 = 1 vµ x2 = a b) NÕu a . VÝ dô: • x12 + x22 = (x1 + x2)2 – 2x1x2 • (x1 – x2)2 = (x1 + x2)2 – 4x1x2 • (x1 – x2)3 = (x1 + x2)3 – 3x1x2(x1 + x2 ) . Mét sè bµi to¸n ®iÓn h×nh: 2 .v.1 vµ x2=2) TÝnh gi¸ trÞ mét sè biÓu thøc liªn quan ®Õn c¸c nghiÖm cña ph¬ng tr×nh bËc hai mµ kh«ng cÇn t×m nghiÖm.b + c = 0 th× ph¬ng tr×nh (1) cã 2 nghiÖm lµ: x1 =.

x2 th× tam thøc f(x) = ax2 + bx + c ph©n tÝch ®îc nh sau: f(x) = ax2 + bx + c = a(x – x1)(x – x2) Bµi gi¶i c a b a Ta cã f(x) = ax2 + bx + c = a[ x2 – (x2 ) )2 + ] = a(x – x1)(x – *øng dông cña bµi to¸n trªn: • Ph©n tÝch ®a thøc ax2 + bx + c thµnh nh©n tö: VD: Ph©n tÝch c¸c ®a thøc sau thµnh nh©n tö: a) 2x2 – 5x + 3 b) 3x2 + 8x + 2 Bµi gi¶i a) Tríc hÕt ta gi¶i ph¬ng tr×nh: 2x2 – 5x + 3 = 0 Cã a + b + c = 0 ⇒ x1 = 1 . Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm −4 + 10 x1 = 3 −4 − 10 . x2 = 3/ 2 * ¸p dông kÕt qu¶ bµi to¸n trªn ta ®îc: 2x2 – 5x + 3 = 2(x – 1)(x – 3/ 2) b) Tríc hÕt ta gi¶i ph¬ng tr×nh: 3x2 + 8x + 2 = 0 ∆ ’ = 42 – 3 . 2 = 10 > 0. tuy nhiªn víi ph¬ng ph¸p nµy ®«i khi thùc hiÖn sÏ gÆp khã kh¨n (vÝ dô nh c©u b). Song trong trêng hîp tam thøc bËc hai cã nghiÖm. nÕu sö dông kÕt qu¶ bµi to¸n trªn th× bÊt kú tam 3 .• Bµi to¸n 1: Chøng tá r»ng nÕu ph¬ng tr×nh ax2 + bx + c = 0 ( a ≠ 0) (1) Cã nghiÖm x1 . x2 = 3 4 + 10 10 VËy 3x2 + 8x + 2 4=− 3( x+ )(x + 3 3 ) * NhËn xÐt: Víi bµi to¸n nµy ë líp 8 ta ®· biÕt c¸ch gi¶i ®ã lµ: ph©n tÝch ®a thøc thµnh nh©n tö b»ng ph¬ng ph¸p t¸ch.

®«i khi dÉn ®Õn kÕt qu¶ sai. • Bµi to¸n 2: TÝnh nhÈm nghiÖm cña c¸c ph¬ng tr×nh sau: a) 2007x2 – 2008x + 1 = 0 b) x2 – ( 2 + 3 )x + 6= 0 Bµi gi¶i a) Ta cã a + b + c = 2007 – 2008 + 1 = 0 VËy ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm lµ x1 = 1 . dÔ dµng h¬n. Song nhê øng dông cña ®Þnh lý Vi – et nªn viÖc gi¶i ph¬ng tr×nh trªn trë nªn nhanh gän.x2 5) x13 – x23 1 x1 6) x1(1 – x2) + 2)+ 1 x2 x2( 1 – x1) 3) x12 + x22 7)* A = x14+ 2x23 + 3x12 + 8x2-8 4) x12. x2 = 1 / 2007 * NhËn xÐt: Víi bµi to¸n nµy. x2 ( gi¶ sö x2 < 0) b) Kh«ng gi¶i h·y tÝnh gi¸ trÞ c¸c biÓu thøc sau: 1) x1 + x2 . nÕu dïng c¸ch gi¶i b»ng c«ng thøc nghiÖm th× viÖc tÝnh to¸n sÏ cång kÒnh.x – 1 = 0 (1) a) Chøng minh r»ng ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm x1 .thøc bËc hai nµo còng ph©n tÝch ®îc thµnh nh©n tö mét c¸ch thuËn lîi.x22 8)* B = x18 + 10 x1 + 13 + x1 Bµi gi¶i 7) x1 lµ nghiÖm cña ph¬ng tr×nh (1) nªn ta cã: x12 – x1 – 1 = 0 ⇔ x12 = x1+ 1 x14 = (x1+ 1)2 = x1+ 2x1+ 2 = 3x1 +2 4 . x1. • Bµi to¸n 3: Cho ph¬ng tr×nh : x2 .

h·y tÝnh:( 1 − 3A) = 1 1 += B 4 4 (2 − 2) 5 (2 + 2) . * NhËn xÐt: Víi bµi to¸n nµy nÕu dïng c¸ch gi¶i th«ng thêng: tÝnh cô thÓ nghiÖm råi thay vµo biÓu thøc cÇn t×m th× viÖc tÝnh to¸n rÊt cång kÒnh. • Bµi to¸n 4: LËp ph¬ng tr×nh bËc hai cã hai nghiÖm lµ: a) 2 + 1 vµ 2 − 1 b) 2 vµ 3 2 + 1 vµ 2 − 1 c) 0. ta biÓu diÔn c¸c biÓu thøc nµy th«ng qua tæng vµ tÝch c¸c nghiÖm. 1 + 6 x2 – 11− =5 5 +166( )= 2 2 8 4 2 2 8) x1 = (x1 ) = 9x1 + 12x1 + 4 = 21x1 + 13 47 − 21 5 1− 5 = 21( ) + 13 = 2 2 * Chó ý: Tríc khi thùc hiÖn c¸c yªu cÇu cña bµi to¸n ph¶i kiÓm tra xem ph¬ng tr×nh cã nghiÖm hay kh«ng.2 2 x +1=0 • Bµi to¸n 5: Cho ph¬ng tr×nh ax2 + bx + c = 0 ( a ≠ 0) (1). phøc t¹p. chÝnh x¸c h¬n nhiÒu. Gi¶ sö ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm lµ x1 vµ x2. VD: ph¬ng tr×nh c −b x2 – 2x + 2 = 0 v« nghiÖm song vÉn tån t¹i biÓu thøc vµ a a biÓu thøc . v× vËy viÖc tÝnh to¸n sÏ ng¾n gän.2x23 = 2x22 + 2x2 = 4x2 +2 VËy A = 3x1 + 2 + 4x2+ 2 + 3x1 + 3 + 8x2 – 8 = 6x1 + 12x2 – 1 = 6( x1 + x2) + 6x2 – 1 −6 5 = 6. dµi dßng. song nhê ®Þnh lý Vi – et. sau ®ã míi thùc hµnh tÝnh to¸n trªn c¸c con sè. §Æt Sn = x1n + x2n (n ∈ N) a) Chøng minh r»ng: a Sn+2 + bSn+1 + cSn = 0 7 7 + ( 1+ 3) b) ¸p dông: Kh«ng khai triÓn.5 vµ 2 Bµi gi¶i a) Ta cã S = 2 + 1 + 2 − 1 = 2 2 P = ( 2 + 1 )( 2 − 1 ) = 1 VËy 2 + 1 vµ 2 − 1 lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng tr×nh x2 .

¸p dông kÕt qu¶ bµi to¸n trªn ta cã: Sn+2 – 2 Sn+1 – 2Sn = 0 ⇒ Sn+2 = 2Sn+1 + 2Sn 0 0 Ta cã S0 = x1 + x2 = 2 S1 = x1 + x2 = 2 ⇒ S2 = 2S1 + 2S0 = 4 + 4 = 8 S3 = 2S2 + 2S1 = 16 + 4 = 20 S4 = 2S3 + 2S2 = 40 + 16 = 56 S5 = 2S4 + 2S3 = 112 + 40 = 152 S6 = 2S5 + 2S4 = 304 + 112 = 416 A = S7 = 2S6 + 2S5 = 832 + 304 = 1136. Nhng nÕu tÝnh trùc tiÕp b»ng c¸ch gi¶i ph¬ng tr×nh bËc hai ®Ó t×m nghiÖm.x2 = 2 ⇒ x1 vµ x2 lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng tr×nh: x2 – 2x – 2 = 0. dÔ sai sãt. mÊt nhiÒu thêi gian. Ta cã x1 + x2 = 2. x1. ta ®· tÝnh ®îc gi¸ trÞ cña biÓu thøc A kh«ng mÊy khã kh¨n.Bµi gi¶i a) V× x1 vµ x2 lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng tr×nh (1) nªn ta cã: ax21 + bx1 + c = 0 vµ ax22 + bx2 + c = 0 Ta cã: a Sn+2 + bSn+1 + cSn = a(x1n+2 + x2n+2) + b(x1n+1 + x2n+1) + c(x1n + x2n) = = (ax1n+2 + bx1n+1 + cx1n) + (ax2n+2 + bx2n+1 + cx2n) = = x1n(ax21 + bx1 + c) + x2n(ax22 + bx2 + c) = 0 (®pcm) c) §Æt x1 = 1. x2 tho¶ m·n: 6 . T¬ng tù ta còng tÝnh ®îc gi¸ trÞ cña biÓu thøc B * NhËn xÐt: Víi c¸ch lµm trªn(øng dông cña ®Þnh lý Vi – et).3 vµ x2 = 1 + 3 . råi khai triÓn luü thõa bËc 7 cña nhÞ thøc bËc nhÊt th× viÖc tÝnh to¸n rÊt phøc t¹p. • Bµi to¸n 6: Chøng minh ®iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ ®Ó ph¬ng tr×nh ax2 + bx + c = 0(1) ( a ≠ 0) cã nghiÖm nµy gÊp k lÇn nghiÖm kia lµ (k + 1)2 ac = kb2 Bµi gi¶i * §iÒu kiÖn cÇn: Gi¶ sö ph¬ng tr×nh ®· cho cã 2 nghiÖm lµ x1.

⇒ (x2 – k x1)(x1 – k x2) = 0 ⇒ x2 = kx1 hoÆc x1 = kx2(®pcm) • Bµi to¸n 7: Cho Parabol (P) y = x2. Gäi A vµ B thuéc (P) cã hoµnh ®é lÇn lît lµ . x2 lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng tr×nh(1).1 ⇒ yA = 1⇒ A(.1 vµ 2. Gäi x1.x1 = kx2 hoÆc x2 = k x1 −b c Ta cã: (k + 1) ac = kb ⇔ (k + 1)  a  a  2 2 2 =k ⇔ (k + 1)2kx22 = k(kx2 + x2)2 ⇔ (k + 1)2kx22 = k(k + 1) x22 (hiÓn nhiªn ®óng) * §iÒu kiÖn ®ñ: kb2 = 0 VËy (k + 1)2ac = kb2 Gi¶ sö cã (k + 1)2ac = kb2 ⇔ (k + 1)2ac 4k (k + 1) Ta cã ∆ = b2 – 4ac = b22 – b  k −1     k +1 2 2 = b2 ≥0 Do ®ã ph¬ng tr×nh lu«n cã nghiÖm. 4) 7 .k2x12 + k2x1x2 = x1x2 – k[(x1 + x2)2 – 2x1x2] + k2x1x2  b2 c c 2c + k −k = − 2  2 a a a a = (ac – kb2 + 2kac + k2ac ): a2 (k + 1)2 ac − kb2 = a2 = 0. Ta cã: (x2 – k x1)(x1 – k x2) = x1x2 – kx22. Ta cã A ∈(P) vµ xA = . Bµi gi¶i • C¸ch 1: (gi¶i th«ng thêng).1) B∈(P) vµ xB = 2⇒ yB = 4 ⇒ B( 2.1. ViÕt ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng AB.

b = . xA. ViÕt ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng 4 tiÕp xóc víi (P) t¹i ®iÓm A cã hoµnh ®é lµ 2 Bµi gi¶i * C¸ch 1 (Gi¶i th«ng thêng) *Ta cã A ∈ (P) vµ xA = 2 ⇒ yA = 1. xB = 2 lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng tr×nh. Gi¶i hÖ trªn ta ®îc a = 1 vµ b=2 VËy ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng AB lµ: y = x + 2 • C¸ch 2: (Sö dông ®Þnh lý Vi . Ta cã hÖ ph¬ng tr×nh: -a+b=1 2a + b = 4.et).Ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng AB cã d¹ng y = ax + b.1 * C¸ch 2: (Sö dông ®Þnh lý Vi – et).2 VËy ph¬ng2 tr×nh ®êng th¼ng AB lµ: y = x + 2 x • Bµi to¸n 8: Cho (P): y = .1 . 1) Ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng cÇn t×m cã d¹ng y = ax + b (d) Ta cã A ∈ (d) ⇒ 2a + b = 1 ⇒ b = 1 – 2a x2 4 XÐt ph¬ng tr×nh hoµnh ®é giao ®iÓm : ax + b = 4ax – 4b = 0 (1) ⇔ x2 – *(d) tiÕp xóc (P) ⇔ ph¬ng tr×nh (1) cã nghiÖm kÐp ⇔ ∆ ’ = 0 ⇔ 4a2 + 4b = 0 ⇔ 4a2 – 8a + 4 = 0 ⇔a = 1 ⇒b = . XÐt ph¬ng tr×nh hoµnh ®é giao ®iÓm cña (d) vµ (P): x2 – ax – b = 0 (1) Cã xA = . 8 .1 + 2 = 1 .1 VËy ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng cÇn t×m lµ y = x . Theo ®Þnh lý Vi – et ta cã: xA + xB = a = . xB = . Ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng AB cã d¹ng y = ax + b. A(2.

chiÒu réng h×nh ch÷ nhËt lµ 10 m • Bµi to¸n 10: Cho 2 ph¬ng tr×nh bËc hai: x2 – 2x – m2 = 0 (1) a) Chøng minh r»ng ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm tr¸i dÊu víi mäi m ≠ 0.Ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng cÇn t×m cã d¹ng y = ax + b (d) V× (d) tiÕp xóc (P) nªn ph¬ng tr×nh hoµnh ®é giao ®iÓm cã nghiÖm kÐp vµ nghiÖm kÐp ®ã lµ xA = 2. Khi ®ã theo ®Þnh lý Vi – Ðt cã: 4a = 4 ⇔ . VËy ph¬ng tr×nh lu«n cã 2 nghiÖm tr¸i dÊu ∀ m ≠ 0 b)* C¸ch 1(Gi¶i th«ng thêng): 9 .1 • Bµi to¸n 9: T×m ®é dµi 2 c¹nh cña h×nh ch÷ nhËt. t2 = = 10 VËy chiÒu dµi h×nh ch÷ nhËt lµ 15 m. y lµ nghiÖm cña ph¬ng tr×nh t2 – 25 t + 150 =0 ∆ ’ = 252 – 4. Bµi gi¶i Gäi x vµ y lµ ®é dµi c¸c c¹nh cña h×nh ch÷ nhËt ( §K: x > y > 0) Theo bµi ra ta cã hÖ ph¬ng tr×nh: x + y = 25 xy = 150 VËy x.m2 < 0 ∀ m ≠ 0. b) Chøng minh r»ng nghiÖm cña ph¬ng tr×nh (1) lµ nghÞch ®¶o c¸c nghiÖm cña ph¬ng tr×nh: m2x2 + 2x – 1 = 0 (2) Bµi gi¶i a) Ta cã ac =.4b 4= a=1 b=-1 VËy ph¬ng tr×nh ®êng th¼ng cÇn t×m lµ y = x .150 = 25 > 0 Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm lµ t1 = 25 + 5 2 25 − 5 2 = 15. biÕt chu vi lµ 50 m vµ diÖn tÝch lµ 150 m2.

Khi ®ã theo ®Þnh lý Vi – et ta cã: x1+x2 = 2 x1. =. Khi ®ã ta cã: x21 – 2x1 – m2 = 0.m2 x +x 1 1 1 −1 . Bµi tËp ®Ò nghÞ: Bµi 1: Cho ph¬ng tr×nh mx2 – 2 (m – 2)x + m – 3 = 0 (1). T×m c¸c gi¸ trÞ cña m ®Ó: a) Ph¬ng tr×nh cã Ýt nhÊt 1 nghiÖm ©m 10 . khi ®ã chia c¶ 2 vÕ cña ph¬ng tr×nh cho m2 ta ®îc: 1− 2 m2 − x1 x1 m2 x1 1 x1 2 x1 =0⇔ + −1 ph¬ng tr×nh (2) = 0 chøng tá lµ nghiÖm cña * C¸ch 2( øng dông ®Þnh lý Vi – et): Gi¶ sö ph¬ng tr×nh (1) cã 2 nghiÖm lµ x1 vµ x2. V× m ≠ 0 nªn x1 ≠ 0 vµ x2 ≠ 0. c) Ph¬ng tr×nh chØ cã 1 nghiÖm ©m. Bµi 2: Cho ph¬ng tr×nh x2 + mx + 2m – 4 = 0. e) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm lµ 2 sè nghÞch ®¶o cña nhau f) Ph¬ng tr×nh cã nghiÖm nµy gÊp ®«i nghiÖm kia. d) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm ®èi nhau. b) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm d¬ng ph©n biÖt. x2 = . = 2 x1 x2 x1 x2 m −1 −2 lµ nghiÖm cña ph¬ng tr×nh x222 m m 1 1 −2 1 2 Ta cã:x + x = x x = m 2 1 2 1 2 VËy 1 x1 1 x1 vµ x+ =0⇔ m2x2 + 2x – 1 = 0 VI. T×m gi¸ trÞ cña m ®Ó: a) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm tr¸i dÊu.Gi¶ sö ph¬ng tr×nh (1) cã 2 nghiÖm lµ x1 vµ x2.

b/ a < 0 c /a>0 11 .b) Ph¬ng tr×nh cã Ýt nhÊt 1 nghiÖm d¬ng c) Ph¬ng tr×nh cã 2 nghiÖm x1. • Trêng hîp 2: Ph¬ng tr×nh chØ cã 1nghiÖm ©m ⇔ ac < 0.C©u c). m = 3. Bµi 5: Gi¶ sö x1 vµ x2 lµ 2 nghiÖm cña ph¬ng tr×nh x2 + ax + b = 0. yA) vµ B(xB. yB) sao cho: a) (xA – 1)2 + (xB – 1)2 ®¹t gi¸ trÞ nhá nhÊt b) §é dµi AB lµ ng¾n nhÊt. Ta xÐt 3 trêng hîp: • Trêng hîp 1: XÐt m = 0. * Gîi ý: Bµi 1. T×m gi¸ trÞ nhá nhÊt ®ã. X¸c ®Þnh m ®Ó (d) c¾t (P) t¹i 2 ®iÓm ph©n biÖt A(xA. a) Kh«ng gi¶i h·y tÝnh theo a vµ b c¸c biÓu thøc: x x2 * A =1 + x2 x1 * B = x1 − x2 * C = (2x1 + x2)(2x2 + x1) * D = x13 + x23 b) LËp ph¬ng tr×nh bËc hai cã c¸c nghiÖm lµ: * 2x1 + x2 vµ 2x2 + x1 * x13 + x23 vµ x12 + x22. Bµi 3: Chøng minh ®iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ ®Ó ph¬ng tr×nh (a ≠ 0) cã bËc hai ax2 + bx + c = 0 nghiÖm nµy gÊp 2008 lÇn nghiÖm kia lµ 20092ac = 2008 b2 Bµi 4: Cho Parabol(P): y = x2 vµ ®êng th¼ng (d): y = mx + 1. x2 tho¶ m·n T = x12 + x22 ®¹t gi¸ trÞ nhá nhÊt. • Trêng hîp 3: Ph¬ng tr×nh chØ cã 1nghiÖm ©m ⇔ m≠ 0 ∆ =0 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful