Tổ chức trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Phùng Gia Thế

Tìm hiểu tổ chức trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi nhận thấy, sáng tạo của nhà văn trước hết bộc lộ ở khả năng khai thác các trạng huống trần thuật đa dạng nhằm tạo ra sự đa dạng của các điểm nhìn nghệ thuật.
Điểm nhìn trần thuật, ở đây, vừa như một phương thức tổ chức văn bản, vừa là một cơ chế phát ngôn tinh thần thời đại của nhà văn. Sự khai thác điểm nhìn thể hiện trình độ xử lý mối quan hệ giữa chủ thể kể chuyện với cái được kể, cũng là sự thể hiện chiều sâu cái nhìn nghệ thuật của nhà văn.

Tác phẩm đã xuất bản của Nguyễn Huy Thiệp.

Trong nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, chủ thể kể chuyện được đặt ở ngoài câu chuyện. Hình thức kể ở ngôi thứ ba. Câu chuyện đời sống được diễn ra “tự nhiên” qua lời của một người kể chuyện “vô hình”. Đây là mô hình tự sự có từ truyền thống. Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, hiển nhiên không đoạn tuyệt với truyền thống. Song, với sự sáng tạo nhiều mặt của nhà văn, sự khai thác đời sống vẫn được thực hiện phong phú ngay ở kiểu lựa chọn này. Chủ thể kể chuyện có thể là người “đứng ngoài” chuyện nhưng đóng vai trò như một “người biết hết”, dẫn dắt bạn đọc vào thế giới nhân vật, sự kiện. Các tác phẩm: Không có vua, Giọt máu, Thương cả cho đời bạc, Những ngọn gió Hua Tát nằm trong trường hợp này. Chối bỏ lối hành văn trang trọng, có đôi phần thống thiết thường thấy trong văn học sử thi, ở đây, không có tụng

về sự băng hoại đạo đức và sự nghiệt ngã với đồng tiền đến đáng thương của con người. đó là sự day dứt khôn nguôi về lối sống tha hoá. Nguyễn Thị Lộ đã thể hiện sâu sắc những cảm thức của Nguyễn Trãi về nỗi cô đơn và bi kịch của chính mình. nhân vật Xuân Hương được soi chiếu từ nhiều góc độ. sự miên man của tâm trạng nhân vật trong đây gợi ra cái miên man vô lối của kiếp người. cảm biết của chính nhân vật. Chút thoáng Xuân Hương.nhân vật xưng “anh” là một cách chọn điểm nhìn có chủ ý. Trong Muối của rừng. Triển khai truyện từ điểm nhìn bên trong. đổ vỡ. đầy mặc cảm đáng thương.thời gian khác nhau. Muối của rừng còn thấy một biến thể khác của kiểu trạng huống kể này. Mưa là một truyện ngắn giàu sáng tạo trong nghệ thuật kể. Nguyễn Thị Lộ. cõi đời ngổn ngang. chủ thể kể đứng ngoài chuyện. sự kiện hỗn độn. ào ạt buồn đau. góc nhìn trong trục kết cấu của văn bản. Trong các truyện ngắn Tâm hồn mẹ. mà còn được thể hiện sinh động ngay trong sự cảm thấy. Trong Tâm hồn mẹ. con người méo mó. ấm Huy. mặc dầu không xuất hiện trực tiếp. đáng thương thì Giọt máu lại là sự “lắp ghép” phóng túng những mảnh đời. từ nhiều quãng cách không . nhiều tầng nghĩa. Mưa. cũng không có những lời phán xét. mổ xẻ. Do vậy. Lại có thể nhận thấy trong Chút thoáng Xuân Hương một sự chuyển hoá liên tục các điểm nhìn. bạn đọc vẫn bị cuốn vào những điều mình quan tâm một cách tự nhiên. Người kể chuyện qua đây như đứng về phía bạn đọc để mà bình phẩm.một đứa trẻ mồ côi mẹ. nhưng đồng thời qua đó. Chủ thể kể vẫn “vắng bóng” song lại biết nhìn đời sống theo những quan điểm mang ý nghĩa đạo lý phổ quát. Đây cũng cách để nhà văn khéo khơi sâu vào thế giới tâm tư nhân vật của mình. đời sống được cảm nhận qua Đăng . Qua hình thức viết nhật ký để thổ lộ tình cảm với đối tượng tâm tình “em”. Thương cả cho đời bạc có một thời gian của chuyện xa hơn nhưng câu chuyện vẫn được hiện tại hoá nhờ tính liên tục của sự kiện. mảnh người trong kiếp nhân sinh thác loạn. dù có một khoảng cách rất xa với nhân vật. Như một cái tôi khác được kể ra.ca. luôn khao khát lòng độ lượng bao dung. mà chỉ thấy ào ạt sự kiện. rồi qua anh nhà thơ sẽ vào vai Chiêu Hổ. Đọc Huyền thoại phố phường. phân tích nhân vật. Dù nhân vật không đóng vai trò người thực hiện hành động kể song cái được kể đã không đơn giản chỉ là những điều xảy ra bên ngoài người kể. bình luận của chủ thể kể. Nếu Không có vua được ví như một thước phim cận cảnh. không can thiệp. chủ thể kể vẫn là người “giấu mặt” song điểm nhìn đã có sự chuyển hoá liên tục từ người kể sang nhân vật. Từ người kể chuyện qua Tổng Cóc. Trong Huyền thoại phố phường. nhếch nhác. người kể chuyện và bạn đọc như cùng hồi hộp nín thở theo dõi . Trong Những ngọn gió Hua Tát. trở thành một hình tượng sinh động. “anh” lại khéo đưa người đọc vào những câu chuyện đời sống khác. Ngôi kể .

Và đấy cũng là lúc nhà văn có nhu cầu bộc bạch thế giới nội cảm. Sự phi tâm hoá của tổ chức trần thuật một mặt giúp nhà văn mở rộng ngưỡng cửa sáng tạo. Đọc Nguyễn Huy Thiệp. một mặt khác đó còn là hệ quả của sự đề kháng của nhà văn đối với sự áp đặt của cái chính thống. một biểu hiện của tinh thần nhân văn hậu hiện đại. Cái nhìn của người kể dường như đi cùng sự dịch chuyển của con đò sang sông. Trường hợp thứ nhất có thể tìm thấy trong Chảy đi sông ơi.cuộc đi săn của ông Diểu. Có thể nói. lối sống. Chủ thể kể không đứng từ trên cao nhìn xuống mà đóng vai trò như là người tường thuật tại chỗ một cách khách quan về những gì mà nó chứng kiến. chủ thể kể chuyện trong trường hợp này được đặt vào trong chính các sự kiện. Có thể nhận thấy. cái nhìn nghệ thuật đó lại được cụ thể hoá thành chuỗi các điểm nhìn nghệ thuật. Những người thợ xẻ. góp phần vào việc khắc phục những “giới hạn” của tự sự truyền thống. Tướng về hưu. thấy hàng loạt truyện ngắn của ông xuất hiện hình thức “nhân vật kể chuyện”. khơi sâu hiện thực tâm tư. Cái “vờ vĩnh” khéo léo của nhà văn trong đây khiến câu chuyện hấp dẫn bởi những sự kiện bất ngờ. Khác với hình thức tự sự ngôi thứ ba. Đến lượt mình. tình tiết với tâm thế người trong cuộc. những tìm tòi sáng tạo ở kiểu lựa chọn trạng huống kể chuyện có từ truyền thống này đã mang lại cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp những khả năng khai thác nghệ thuật riêng với đời sống. . Trường hợp thứ hai chủ yếu xuất hiện trong Con gái thuỷ thần. Sự đa dạng về tính chất xã hội . suy đoán. Hình thức nhân vật kể chuyện thường xuất hiện ở hai dạng chính: nhân vật kể chuyện kể mọi việc và nhân vật kể chuyện chủ yếu kể về mình. Sự lựa chọn hình thức kể này mang lại cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp một ưu thế riêng. về quan điểm đạo đức.thẩm mỹ. Hình thức kể theo ngôi thứ nhất. Thương nhớ đồng quê. mỗi nhân vật kể chuyện trong trường hợp tốt nhất có thể tạo ra một cái nhìn nghệ thuật độc đáo. Chủ thể kể được đặt bên ngoài chuyện song nó không phải người “biết tất” mà chỉ chạy theo. ở những chân trời khác. hay các sự kiện tâm tư của mỗi chủ thể phong phú hơn và trực tiếp hơn. Sang sông có một hình thức kể đặc biệt. cuối cùng đều hả hê mãn nguyện về kết cuộc của cái cách mà ông hành xử với tự nhiên. cá tính của nhân vật kể chuyện khiến cái nhìn đời sống của nhà văn được thực hiện phong phú hơn gấp nhiều lần. Chủ thể xưng “tôi” trong tác phẩm. Sự vắng mặt của điểm nhìn đánh giá tư tưởng đạo đức khiến văn bản có thêm những ý nghĩa mới.

Trong Chảy đi sông ơi. Người kể như đứng bên ngoài những sóng gió mà kể lại. Mở đầu và kết thúc truyện. chủ thể kể giấu mình trong vai một cậu bé mộng mơ.anh kỹ sư ở Viện Vật lý giàu tình cảm với cha song có phần cả nể. điểm nhìn trần thuật được tổ chức theo lối “kính vạn hoa”. bạc nhược với vợ. gây hiệu quả “gián cách” và dẫn dụ bạn đọc. Trong nhiều tác phẩm của ông. chiêm nghiệm khiến bạn đọc cay đắng nhận ra cái trớ trêu của cuộc đời. rồi qua ba đoạn kết mà tác giả . đa nghĩa. Nó có thật trong cuộc đời này.. Vàng lửa là một thí dụ. Huyền thoại là sự bịp bợm trắng trợn. là cái gì đó luôn đồng hành với bơ vơ lạc loài. trong sự lựa chọn đa dạng của nhà văn. mà chỉ nhảy ra sân khấu để thuyết minh. có khi trái với khát vọng của tác giả và bạn đọc. chủ thể kể là Thuấn . Trong Tướng về hưu. vừa khiến họ tin hơn vào câu chuyện được kể. hấp dẫn và cũng gây ra nhiều tranh cãi. Chỉ có điều. nó luôn bị ngược đãi. Cái được kể trong đây là một hiện thực đầy biến động. thiếu quyết đoán đó khiến dòng đời với những thác lũ tha hóa và sự trơ khấc của cảm xúc dường như thêm phần bạo liệt. qua hồi ký của một người Bồ Đào Nha vô danh. chỉ kín đáo suy tư. Câu chuyện được hình dung qua Phăng. Cảm giác bất lực dâng trào. lịch sử. nhưng không tham gia vào chuyện. cờ bạc... vừa chống sự mê hoặc. bất hạnh khổ đau. Từ bỏ sách vở giáo điều. với bao khao khát đầy huyễn hoặc về cái phi phàm. ở những phần căn bản. Niềm tin trẻ thơ bị lừa phỉnh. Tuy nhiên. Dòng hồi ức của một cái tôi suy tư. không thuần nhất trong suy cảm của mỗi người. ngoài sự xót xa. Sự giản đơn đồng quy tác giả vào những hình tượng . hình thức nhân vật kể chuyện có khả năng tạo ra nhiều cái nhìn nghệ thuật ở cùng một tác giả. Cuộc săn tìm chẳng mang lại điều gì. xưng “tôi”. thức tỉnh. Rõ ràng. của một số rất ít người. song cái cậu nhận được ở đây toàn là sự bịp bợm. Lối trần thuật nhiều chủ thể này khiến đời sống.. nhiều quan điểm khác nhau. và chỉ có ở lòng bao dung của con người. vượt lên nỗi sợ hãi để tự kiếm tìm sự thật. Cái đẹp thực ra không chỉ là thứ tồn tại trong huyền thoại.. giả trá. Đây cũng là một lý do để giải thích tại sao truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp lại nhiều giọng. câu chuyện lại được kể qua lời của một người kể chuyện “vô hình”. huyền thoại.“tôi” hiến tặng để bạn đọc “tuỳ ý lựa chọn”. thấy có sự xuất hiện của tác giả với tư cách là người dẫn chuyện. Đẹp. trong khi ăn cướp. Các điểm nhìn nghệ thuật ở đây liên tục được gia tăng dịch chuyển. nhân vật được soi chiếu từ nhiều phía. lại là hiện thực. Sự xuất hiện của trạng huống kể “đa thức” khiến truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có thêm một diện mạo mới. Cách kể của con người hơi thiếu tự tin. ngoại tình.

nhiều giọng kể với sự dịch chuyển đa chiều các điểm nhìn nghệ thuật khiến đời sống luôn được cắt nghĩa ở những chiều sâu mới. luôn diễn ra ở nhiều lớp lang. cái thê thảm của tâm hồn. Sự phối hợp nhiều người kể. cũng có khi đậm chất thơ và màu sắc triết lí. do thế. do thế thường âm ba vọng động. Câu chuyện của nhà văn. và việc đưa lên cùng một mặt sân giá trị các phát ngôn. Các đối thoại giàu tính kịch. giàu sáng tạo. Diễn tả những mảng tối của cuộc đời. nhiều khi trơ trụi. việc khéo lựa chọn các trạng huống trần thuật nhằm tạo ra sự đa dạng của các điểm nhìn nghệ thuật là yếu tố độc đáo thứ nhất mang lại sự hấp dẫn cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. xen cài của hai kiểu giọng độc đáo. về cuộc đời. Và. Trước hết..người kể chuyện (“không đáng tin”) trong đây khiến một số bạn đọc có những đánh giá thiếu công bằng với các truyện ngắn của ông. Kiếm sắc. chạm sâu vào thế giới tâm tư của con người. thái độ khác biệt nhau trong đây là một biểu hiện của tinh thần dân chủ và nhân văn trong sáng tác của nhà văn. hàm súc. Vàng . Tính hấp dẫn của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn thể hiện các thủ pháp kỹ thuật kể độc đáo. đọc xong mà không đọc hết. tha thiết buồn đau khi nhà văn diễn tả cái trớ trêu của cuộc đời. truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp hấp dẫn bởi sự pha trộn. đặc trưng. Bàn tay giải phẫu trực tiếp và chính xác của vị bác sĩ khiến các ung nhọt đời sống vỡ ra tung toé. Có thể nói. đề cao sự sáng tạo của người đọc. tạo thành một biểu hiện của phong cách. gần với ngôn ngữ đời sống. Giọng kể lại trở nên trữ tình. nhà văn có giọng kể sắc lạnh. những thế giới nghệ thuật mới mẻ.. Ngôn ngữ trần thuật Nguyễn Huy Thiệp sắc gọn. Lời kể thường ít thành phần phụ. việc tổ chức trần thuật đa điểm nhìn. Mưa Nhã Nam… Có thể khẳng định. những khám phá. hấp dẫn được hình thành. nhiều khi lại có thể "tháo dỡ" được. đó là một lối kể trùng phức thường xuyên được sử dụng như một thủ pháp “mô tả mang tính lập thể”. dồn nén thông tin. là một hình tượng tác giả hàm ẩn với bao chiêm nghiệm suy tư về thân phận con người. dung hợp những từ ngữ thông tục. thú vị. Truyện của ông. Hình thức trần thuật độc đáo này còn có thể tìm thấy trong các truyện ngắn lịch sử khác như: Phẩm tiết. Và.. trong sự tìm tòi. sáng tạo không ngừng của nhà văn. Và có lẽ chính lối hành ngôn hàm súc như thế này khiến Nguyễn Huy Thiệp luôn gặp khó khăn khi viết tiểu thuyết. thể hiện đời sống ngày càng được thực hiện phong phú hơn ở những chân trời mới. đằng sau tất cả các câu chuyện của Nguyễn Huy Thiệp. Đặc điểm này có thể tìm thấy trong hầu hết các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp. sự bơ vơ lạc loài của cái đẹp. Từ đây. Nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định. Có thể tìm tìm thấy điều này trong Chút thoáng Xuân Hương. Phẩm tiết.

tô đậm chiều sâu tâm lý nhân vật vừa gợi ra được những suy tư lắng đọng cho bạn đọc trước khi bị cuốn vào những tình tiết mới. những cách tân trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. đã làm thay đổi một phần cách đọc của công chúng văn học. theo các chiều hướng khác nhau. rất dễ nhận ra” [1].lửa.. Trong một cốt truyện vốn đã nhiều sự kiện. Người kể trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp luôn làm chủ cuộc chơi.N. Chẳng hạn. .. còn có khá nhiều các truyện hoàn chỉnh khác về sư Thiều. Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn hấp dẫn bởi sự dung hợp nhiều bài thơ.. ông giáo Quỳ. Các bài thơ hoặc thơ văn xuôi này có ý nghĩa lớn trong việc làm nổi bật tiết đoạn cảm xúc. hấp dẫn được nhiều đối tượng. những suy tư. truyện trong truyện độc đáo. Filimonova cho rằng thủ pháp này làm cho lời văn Nguyễn Huy Thiệp trở nên “rất đặc biệt. Vậy nên.tư liệu (Thương cả cho đời bạc). Nhà nghiên cứu người Nga T. Tất nhiên. Thương nhớ đồng quê. từ một góc nhìn khác có thể nhận thấy nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp có xu hướng “phì đại”. truyện ngắn . tính chỉnh thể trong cấu trúc tự sự của một truyện ngắn truyền thống thường xuyên bị phá vỡ.chân dung (Chút thoáng Xuân Hương). Một số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp có thể được ví như một cuộc “chơi" thể loại. Kiếm sắc. nhà văn sinh ra là để kể chuyện. ngoài mạch chính là truyện Nhâm.. Con gái thuỷ thần. trong Thương nhớ đồng quê. vừa mới trong kỹ thuật.nhật ký (Mưa). vừa luôn gợi sâu vào những buồn vui của kiếp người. tìm tòi nghệ thuật của Nguyễn Huy Thiệp. Cái được kể tràn ra khỏi chiếc khung thể loại. nhà văn còn sử dụng các hình thức truyện xen truyện. ở một chừng mực nào đó. Nguyễn Huy Thiệp tâm đắc: “. Mưa Nhã Nam. truyện ngắn . Trong một bài viết cách đây không lâu. những “câu nói thơ” mà phần lớn do tác giả đặt lời. một sự tìm tòi thử nghiệm các hình thức độc đáo: truyện ngắn .. Chúng tôi cho rằng. Giới hạn của một truyện ngắn bị đứt gãy. truyện ngắn . Tiếp theo.dòng chảy ý thức (Không khóc ở California). Những ngọn gió Hua Tát đều là những truyện ngắn mang dáng dấp tiểu thuyết.. Chút thoáng Xuân Hương. chú Phụng. truyện ngắn . Nếu kể được xem là “thiên chức” của người viết văn xuôi thì Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn đã hoàn thành “thiên chức” đó trong truyện ngắn một cách xuất sắc.phóng sự (Tội ác và trừng phạt). truyện của ông luôn mang nghĩa. Ở đây. Kể chuyện hay! Có thế thôi” [2]. dù mới mẻ đến đâu thì cũng không bắt đầu trên một mảnh đất trống.

hay. tham luận. Khi xuất hiện trên văn đàn. Thơ trong văn Nguyễn Huy Thiệp. nhà văn Nguyễn Huy Thiệp và tác phẩm của ông đã tạo ra những ấn tượng mạnh mẽ có sức thu hút các nhà phê bình dày công khám phá. Để có những trang viết đạt chuẩn.N. Trò chuyện với hoa thuỷ tiên hay những nhầm lẫn của nhà văn. ý kiến của mình về tác phẩm ấy nhằm chia sẻ với mọi người. Vậy phê bình thuộc lĩnh vực tiếp nhận nhưng không dừng lại ở hành động “đọc” thuần túy mà còn đi tới hành động “viết”. Nhiều người viết báo. . đòi hỏi ở người phê bình sự rung cảm nghệ thuật và cả lý trí tỉnh táo. trong sách: Giăng lưới bắt chim (Phê bình.Hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp cho I. Vậy nhà phê bình dựa vào lý thuyết lý luận và tác phẩm văn học nhưng phải vượt lên trên. khó khăn. tr. Với chiếc chìa khóa là kiến thức lý luận. tiểu luận. chê. giới thiệu). khen.[1] T. [2] Nguyễn Huy Thiệp. trong sách: Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp (Phạm Xuân Nguyên sưu tầm. quả thật rất tinh tế khi đưa ra nhận xét: “ Đi tìm cái đẹp trong tự nhiên là nghệ thuật và đi tìm cái đẹp trong nghệ thuật là phê bình”. có cái nhìn khái quát. Nxb Văn hoá thông tin. biên soạn). họ đã tìm ra con đường thâm nhập vào thế giới tác phẩm. nhà phê bình không chỉ ghi lại những rung cảm tự nhiên. cắt nghĩa. Bắt đầu của phê bình là lòng khát khao thưởng thức tác phẩm cùng cảm hứng được nói lên những cảm xúc.… có những cây bút chuyên nghiệp lẫn không chuyên…. Filimonova. 2005. suy nghĩ. Nxb. Hội nhà văn. Tạo nên không khí sôi động của phê bình văn học cuối thập niên 80 của thế kỷ XX. 2001. thú vị. tr. Đó là một công việc hết sức lý thú nhưng cũng đầy gian nan. 267 þÿ Select View Mode / 29 þÿ Download this Document for Free Hòai Thanh. trực giác mà còn phải lí giải. khoa học để đem ra những đánh giá khái quát có giá trị chính xác nhất về tác phẩm. chọn những thông tin khác nhau ở những điểm nhìn khác nhau…. LỜI MỞ ĐẦU . 168. dùng khoa học để tiếp cận nghệ thuật. khách quan.

thế sự . Bài viết “Đọc Nguyễn Huy Thiệp” của Văn Tâm Trong bài viết của mình. về cấu tạo là một chỉnh thể hữu cơ cao độ. và cảm hứng đồng tác giả. Có thể chia truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp làm 4 loại :cổ tích.Một nhãn quan khẩu thị xuyên tầng. Phải dùng “biệt nhãn” để thẩm định đúng đắn hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp. theo ông là hợp lý nhất. VÀI SUY NGHĨ VỀ NHỮNG BÀI VIẾT TRONG TUYỂN TẬP “ĐI TÌM NGUYỄN HUY THIỆP” 1. huyền thoại và lịch sử với bốn nét phong cách lớn : . tác phẩm văn chương về nội dung thường có tính đa tầng.Cảm hứng đồng tác giả (“Kẻ thưởng ngoạn thì vạch văn từ ra mà rót tình cảm vào”. một sự lĩnh hội toàn khối.Lưu Hiệp) Vậy không thể đọc truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp (những sáng tạo thẩm mĩ) bằng đôi mắt sử kí giáo khoa thư như nhà nghiên cứu Tạ Ngọc Liễn đã làm. một sự lĩnh hội toàn khối (“Văn bản được xếp gọn vào tâm trí người đọc ngay lập tức trong một giây”-Sêkhốp) .đến nay đã có phần lắng dịu nhưng những vấn đề trong cuộc tranh luận này đã để lại rất nhiều điếu thú vị khi khám phá được những khía cạnh. với quan niệm: Khác với các trước tác khoa học xã hội. cách tiếp cận mới về tác phẩm. Văn Tâm đã chỉ ra cách đọc Nguyễn Huy Thiệp. về xu thế là một hệ thống mở… dẫn đến quy luật về cảm thụ mỹ học phổ biến là một nhãn quan khẩu thị xuyên tầng. Quy luật cảm thụ mĩ học phổ biến là : . 1 II. Điều đó được tổng hợp trong tuyển tập “ Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp” (Nhiều tác giả / NXB Văn Hóa – Thông tin / 2001).

1. Tính hệ thống mở có khẩu độ lớn: Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp thường dành ra một vùng trống. Sắc độ hiện đại thẫm: Không chỉ truyện ngắn tràn ngập ý vị hiện đại mà “Dẫu là kể truyện cổ tích. thẳm sâu … …. Nguyễn Huy Thiệp trước sau vẫn viết về cuộc sống ngày hôm nay (Hoàng Ngọc Hiến – Lời giới thiệu tập Tướng vê hưu)” 2 1. Nếu như chủ nghĩa hiện thực chân phương kiểm soát chặt chẽ lí trí thì bút pháp huyền thoại tạo nên những “giấc mơ ban ngày” của nghệ sĩ. Phẩm tiết và thế sự Chảy đi sông ơi. Tính nhiều tầng đa nghĩa cao: Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có phong cách thơ : chữ nghĩa chắt lọc.2. Cảm hứng huyền thoại mạnh : Sương mù huyền thoại bao phủ hầu hết những trang sách Nguyễn Huy Thiệp . không những bao phủ dày đặc trong hai loại truyện huyền thọai Con gái thủy thần và cổ tích Những ngọn gió Hua tát mà còn bập bềnh mờ mịt giữa khá nhiều dòng truyện lịch sử Kiếm sắc. sức khái quát lớn với những câu triết lí sắc ngọt .3. Khi nghiên cứu không nên dừng lại ở phần “lộ thiên” mà cần lưu ý các ẩn ngôn “bên trên” và các vô ngôn “phía sau”. mặc nhiên hỗ trợ đọc ra một số tín hiệu thuộc miền tinh thần tiềm ẩn. nghệ sĩ bất giác bị “lộ vở” nhiều nhất. đặc biệt phần kết thúc tác phẩm không khép kín mạch truyện mà còn mở ra những chân trời bát ngát mơ hồ trong Con gái . Chính ở những sáng tác huyền thoại đắc ý tưởng như mơ hồ kín đáo nhất.4.1. Đặng nhận diện họ thấu triệt hơn . 1. siêu thực.1.

nhà văn lại có vẻ như sao y bản chính lịch sử bằng hàng loạt 3 những tín hiệu phụ như: lối dẫn truyện y như thật. Khi tác giả nói nhiều đến cái ác thì mặc nhiên ý tưởng thiện cũng được xác lập làm cơ sở đối chiếu và phản ứng. Truyện Nguyễn Huy Thiệp tính lịch sử không cao. Thêm nữa. lớp từ cổ được sử dụng rộng rãi nhân vật ngôi thứ nhất tuy hư cấu nhưng người đọc truyện lại có cảm giác như là người thật việc thật. khi nó được mã hoá. các độc giả – đồng tác giả sẽ nắm bắt nội dung ý nghĩa tác phẩm theo cảm hứng và suy luận của riêng mình dẫn đến nhiều thái độ khen chê khác nhau. . xây dựng những nhân vật lịch sử có tầm hoạt động lớn. mang thông điệp gửi đến mọi người để báo động về sự suy vi của xã hội. Nhà văn đã đưa vào tác phẩm của mình vô số những tình tiết hoang đường. của Khảm trong Không có vua). Thứ nhất: Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp nhân bản hay phi nhân bản? Văn Tâm nhận định. khi nó hiện ra sừng sững là tín hiệu sự cố lịch sử. nhận thức của con người phương Đông thường mang tính nhị nguyên. Văn Tâm kết luận: Nguyễn Huy Thiệp không xuyên tạc lịch sử mà đã đề cập một hằng số lịch sử. Ông nhận xét: Nguyễn Huy Thiệp không chủ định viết về lịch sử. cấu tạo tác phẩm. thiện-ác. Đằng sau những dòng chữ lạnh giá là một nỗi đau nhân tình. có khi lại “rủ rê người đọc sáng tác chung với mình trong Vàng lửa. lẽ ra sử sách không thể không nói tới. Hiện trạng con người bị tha hóa lần lượt hiện ra trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp nhiều khi quái đản ghê rợn khiến người đọc rùng mình. chứa đựng tinh thần “ dĩ cố vi kim” cực lớn. Trước những sáng tạo nghệ thuật kiểu đó. hữu-vô…. ngược lại. nhà văn xây dựng những hình tượng nghệ thuật. nhưng tác giả tự nói luôn: không sử sách nào nhắc đến. Theo logic đối đãi : con người biết kinh hòang trước cái bất nhân thì trong tâm cũng đã có lí tưởng nhân .thủy thần. Mộng mị của các nhân vật cũng thật quái đản (ác mộng của Chương trong Con gái thủy thần. Nguyễn Huy Thiệp không nằm ngoài quy luật đó. Hằng số này lúc biến lúc hiện. Và.

một người đầy tớ của ông Lù”(Nạn dịch). thái độ nhà văn khá lạnh lung. nhà văn có tài mà cũng có tâm. Mã số lớn nhất trong hệ thống mã hóa trên là nhân vật nửa thực nửa hư. Thu 7 tuổi nhưng có khả năng giải nguy lớn vì có “ tâm hồn mẹ”. người mẹ. Hằng nữ của thi hào Gớt …. Văn Tâm bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc trước hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp. đằng sau nó lại là một nỗi đau nhân tình. Thực sự. Kết thúc bài viết của mình. Mẹ Cả “con gái thủy thần ” thường xuyên hiện ra trên dòng nước xiết để cứu vớt biết bao con người chìm đắm . vợ nhưng đồng thời là “người chị.từ.Thánh Mẫu Cơ Đốc Giáo. tổng hòa hiện với ẩn. khiến độc giả có cảm giác như tác giả vô tình. tinh thần nhân bản… … được mã hóa qua hiện tượng nổi bật: tuyệt đại đa số nhân vật nữ đều có phẩm chất ưu mĩ tuyệt vời . Nàng Bua đầu tắt mặt tối hoàn toàn quên mình vì chín đứa con hoang. Nàng Sinh cổ tích vất vả khốn khó với cô Sinh thế sự nhân hậu sống giữa gia đình lão Kiến đầy những kẻ tật nguyền về thểxác hoặc tâm hồn. Đọc Nguyễn Huy Thiệp cần phải nắm bắt toàn khối “cơ cấu nghệ thuật”. con ong hút mật… Thứ hai: Có thể nói cảm hứng huyền thoại mạnh trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp. Đây là thiên đạo mà cũng là nhân đạo: “Nhất âm nhất dương chi vị đạo” (Kinh dịch). Phật Bà Quan âm. Ông cho rằng. cách cảm nhận xuyên tầng . Văn Tâm đã nhận xét: Sương mù huyền thoại bao phủ hầu hết những trang sách Nguyễn Huy Thiệp. cái tâm thức lâu mới biết đêm dài. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp sáng tạo nghệ thuật như con chim làm tổ. tuy khổ nhục nhưng không đang tâm lìa bỏ. … Nói về cái ác. chị Thắm thánh thiện suốt đời cứu người chết đuối – nhưng khi chị 4 chết thì không ai cứu cả. Mẹ nhiệm mầu (Huyền Tẫn ) trong Đạo Đức Kinh của Lão Tử. Đó là Hếch. không những bao phủ dày đặc trong . Các cảm hứng tích cực.

thuộc về tính chân thật của hiện thực. Nếu như chủ nghĩa hiện thực chân phương kiểm soát chặt chẽ lý trí.thế sự trong đời sống hiện tại. tưởng chừng là những con người lịch sử. mà còn bập bềnh mờ mịt giữa khá nhiều dòng truyện lịch sử Kiếm sắc. và thế sự Chảy đi sông ơi. Thật vậy. tưởng như mơ hồ kín đáo nhất. Phẩm tiết. mặc nhiên hỗ trợ độc giả đọc ra một số tín hiệu thuộc miền tinh thần tiềm ẩn. trong một trí tưởng tượng vượt thoát khỏi những khái niệm thuộc về lịch sử. Chất huyền thoại là một đặc điểm nghệ thuật nổi bật nhất trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp. thoải mái đàm đạo với độc giả về những quan niệm chính thống hoặc phi chính thống. yếu tố huyền thọai rất đắc dụng dưới ngòi bút của nhà văn. Đặc biệt. Chính ở những sáng tác huyền thoại đắc ý. Chính tính chất này đã khiến những nhân vật của nhà văn. Chỉ trừ có tên gọi. nhà văn tự do. và cổ tích Những ngọn gió Tua Hát. thì bút pháp huyền thoại tạo nên những giấc mơ ban ngày của nghệ sĩ. nghệ sĩ bất giác lại bị lộ vở nhiều nhất. đã khiến ta suy nghĩ về tính chất huyền thoại trong trang viết của Nguyễn Huy Thiệp.hai loại truyện huyền thoại Con gái thuỷ thần. những phần còn lại trong hệ thống nhân vật bị coi là con người lịch sử ấy. Nó giải mã những ẩn số trong tác phẩm. về những giá trị đích thực của cuộc sống. Những chi tiết hoang đường là những phương tiện nghệ thuật để nhà văn chuyển tải đến người đọc những vấn đề nhân sinh. Nó khiến người đọc tự rút ra cái phần được xem là tinh tuý nhất của tác phẩm: . cái mà Văn Tâm gọi là giấc mơ ban ngày của người nghệ sĩ. siêu thức thẳm sâu… đặng nhận diện họ thấu 5 triệt hơn. biến dạng trong một bút pháp mang cảm hứng huyền thoại. hoá ra lại là phi lịch sử. hoàng toàn được hư cấu. trong những truyện về thế sự. Ở đó.