Tổ chức trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Phùng Gia Thế

Tìm hiểu tổ chức trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi nhận thấy, sáng tạo của nhà văn trước hết bộc lộ ở khả năng khai thác các trạng huống trần thuật đa dạng nhằm tạo ra sự đa dạng của các điểm nhìn nghệ thuật.
Điểm nhìn trần thuật, ở đây, vừa như một phương thức tổ chức văn bản, vừa là một cơ chế phát ngôn tinh thần thời đại của nhà văn. Sự khai thác điểm nhìn thể hiện trình độ xử lý mối quan hệ giữa chủ thể kể chuyện với cái được kể, cũng là sự thể hiện chiều sâu cái nhìn nghệ thuật của nhà văn.

Tác phẩm đã xuất bản của Nguyễn Huy Thiệp.

Trong nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, chủ thể kể chuyện được đặt ở ngoài câu chuyện. Hình thức kể ở ngôi thứ ba. Câu chuyện đời sống được diễn ra “tự nhiên” qua lời của một người kể chuyện “vô hình”. Đây là mô hình tự sự có từ truyền thống. Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, hiển nhiên không đoạn tuyệt với truyền thống. Song, với sự sáng tạo nhiều mặt của nhà văn, sự khai thác đời sống vẫn được thực hiện phong phú ngay ở kiểu lựa chọn này. Chủ thể kể chuyện có thể là người “đứng ngoài” chuyện nhưng đóng vai trò như một “người biết hết”, dẫn dắt bạn đọc vào thế giới nhân vật, sự kiện. Các tác phẩm: Không có vua, Giọt máu, Thương cả cho đời bạc, Những ngọn gió Hua Tát nằm trong trường hợp này. Chối bỏ lối hành văn trang trọng, có đôi phần thống thiết thường thấy trong văn học sử thi, ở đây, không có tụng

góc nhìn trong trục kết cấu của văn bản. “anh” lại khéo đưa người đọc vào những câu chuyện đời sống khác. chủ thể kể vẫn là người “giấu mặt” song điểm nhìn đã có sự chuyển hoá liên tục từ người kể sang nhân vật. chủ thể kể đứng ngoài chuyện. không can thiệp. nhân vật Xuân Hương được soi chiếu từ nhiều góc độ. đó là sự day dứt khôn nguôi về lối sống tha hoá. phân tích nhân vật. mảnh người trong kiếp nhân sinh thác loạn. bình luận của chủ thể kể. về sự băng hoại đạo đức và sự nghiệt ngã với đồng tiền đến đáng thương của con người. Đọc Huyền thoại phố phường. Chủ thể kể vẫn “vắng bóng” song lại biết nhìn đời sống theo những quan điểm mang ý nghĩa đạo lý phổ quát. Trong các truyện ngắn Tâm hồn mẹ. Dù nhân vật không đóng vai trò người thực hiện hành động kể song cái được kể đã không đơn giản chỉ là những điều xảy ra bên ngoài người kể. cũng không có những lời phán xét. Muối của rừng còn thấy một biến thể khác của kiểu trạng huống kể này. Chút thoáng Xuân Hương. đổ vỡ. Lại có thể nhận thấy trong Chút thoáng Xuân Hương một sự chuyển hoá liên tục các điểm nhìn. đáng thương thì Giọt máu lại là sự “lắp ghép” phóng túng những mảnh đời. Do vậy. cảm biết của chính nhân vật. Mưa. sự kiện hỗn độn. người kể chuyện và bạn đọc như cùng hồi hộp nín thở theo dõi . từ nhiều quãng cách không . mổ xẻ. Như một cái tôi khác được kể ra.ca. Nguyễn Thị Lộ đã thể hiện sâu sắc những cảm thức của Nguyễn Trãi về nỗi cô đơn và bi kịch của chính mình. nhếch nhác. Nguyễn Thị Lộ.nhân vật xưng “anh” là một cách chọn điểm nhìn có chủ ý. ấm Huy. rồi qua anh nhà thơ sẽ vào vai Chiêu Hổ. Người kể chuyện qua đây như đứng về phía bạn đọc để mà bình phẩm. đầy mặc cảm đáng thương. Ngôi kể . mặc dầu không xuất hiện trực tiếp. đời sống được cảm nhận qua Đăng . Nếu Không có vua được ví như một thước phim cận cảnh. sự miên man của tâm trạng nhân vật trong đây gợi ra cái miên man vô lối của kiếp người.thời gian khác nhau. ào ạt buồn đau. Thương cả cho đời bạc có một thời gian của chuyện xa hơn nhưng câu chuyện vẫn được hiện tại hoá nhờ tính liên tục của sự kiện. luôn khao khát lòng độ lượng bao dung. bạn đọc vẫn bị cuốn vào những điều mình quan tâm một cách tự nhiên. mà chỉ thấy ào ạt sự kiện. Qua hình thức viết nhật ký để thổ lộ tình cảm với đối tượng tâm tình “em”. Trong Những ngọn gió Hua Tát. Mưa là một truyện ngắn giàu sáng tạo trong nghệ thuật kể. Từ người kể chuyện qua Tổng Cóc. Trong Tâm hồn mẹ. Trong Muối của rừng. Triển khai truyện từ điểm nhìn bên trong. Trong Huyền thoại phố phường.một đứa trẻ mồ côi mẹ. mà còn được thể hiện sinh động ngay trong sự cảm thấy. trở thành một hình tượng sinh động. con người méo mó. nhiều tầng nghĩa. Đây cũng cách để nhà văn khéo khơi sâu vào thế giới tâm tư nhân vật của mình. dù có một khoảng cách rất xa với nhân vật. cõi đời ngổn ngang. nhưng đồng thời qua đó.

hay các sự kiện tâm tư của mỗi chủ thể phong phú hơn và trực tiếp hơn. Hình thức nhân vật kể chuyện thường xuất hiện ở hai dạng chính: nhân vật kể chuyện kể mọi việc và nhân vật kể chuyện chủ yếu kể về mình. Trường hợp thứ hai chủ yếu xuất hiện trong Con gái thuỷ thần. một mặt khác đó còn là hệ quả của sự đề kháng của nhà văn đối với sự áp đặt của cái chính thống. Và đấy cũng là lúc nhà văn có nhu cầu bộc bạch thế giới nội cảm. Có thể nhận thấy. Cái “vờ vĩnh” khéo léo của nhà văn trong đây khiến câu chuyện hấp dẫn bởi những sự kiện bất ngờ. khơi sâu hiện thực tâm tư. chủ thể kể chuyện trong trường hợp này được đặt vào trong chính các sự kiện. một biểu hiện của tinh thần nhân văn hậu hiện đại. Sự vắng mặt của điểm nhìn đánh giá tư tưởng đạo đức khiến văn bản có thêm những ý nghĩa mới. Hình thức kể theo ngôi thứ nhất. Khác với hình thức tự sự ngôi thứ ba. Sự lựa chọn hình thức kể này mang lại cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp một ưu thế riêng. Chủ thể xưng “tôi” trong tác phẩm. cuối cùng đều hả hê mãn nguyện về kết cuộc của cái cách mà ông hành xử với tự nhiên.cuộc đi săn của ông Diểu. Đến lượt mình. Những người thợ xẻ. suy đoán. góp phần vào việc khắc phục những “giới hạn” của tự sự truyền thống.thẩm mỹ. những tìm tòi sáng tạo ở kiểu lựa chọn trạng huống kể chuyện có từ truyền thống này đã mang lại cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp những khả năng khai thác nghệ thuật riêng với đời sống. thấy hàng loạt truyện ngắn của ông xuất hiện hình thức “nhân vật kể chuyện”. cái nhìn nghệ thuật đó lại được cụ thể hoá thành chuỗi các điểm nhìn nghệ thuật. lối sống. về quan điểm đạo đức. Cái nhìn của người kể dường như đi cùng sự dịch chuyển của con đò sang sông. Tướng về hưu. Trường hợp thứ nhất có thể tìm thấy trong Chảy đi sông ơi. Sang sông có một hình thức kể đặc biệt. cá tính của nhân vật kể chuyện khiến cái nhìn đời sống của nhà văn được thực hiện phong phú hơn gấp nhiều lần. Có thể nói. ở những chân trời khác. Thương nhớ đồng quê. Chủ thể kể được đặt bên ngoài chuyện song nó không phải người “biết tất” mà chỉ chạy theo. tình tiết với tâm thế người trong cuộc. Đọc Nguyễn Huy Thiệp. mỗi nhân vật kể chuyện trong trường hợp tốt nhất có thể tạo ra một cái nhìn nghệ thuật độc đáo. . Sự phi tâm hoá của tổ chức trần thuật một mặt giúp nhà văn mở rộng ngưỡng cửa sáng tạo. Sự đa dạng về tính chất xã hội . Chủ thể kể không đứng từ trên cao nhìn xuống mà đóng vai trò như là người tường thuật tại chỗ một cách khách quan về những gì mà nó chứng kiến.

trong sự lựa chọn đa dạng của nhà văn. song cái cậu nhận được ở đây toàn là sự bịp bợm. thức tỉnh. bất hạnh khổ đau.anh kỹ sư ở Viện Vật lý giàu tình cảm với cha song có phần cả nể. xưng “tôi”. bạc nhược với vợ. Cảm giác bất lực dâng trào. qua hồi ký của một người Bồ Đào Nha vô danh. Người kể như đứng bên ngoài những sóng gió mà kể lại. Các điểm nhìn nghệ thuật ở đây liên tục được gia tăng dịch chuyển. Đây cũng là một lý do để giải thích tại sao truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp lại nhiều giọng. Cách kể của con người hơi thiếu tự tin. Huyền thoại là sự bịp bợm trắng trợn. và chỉ có ở lòng bao dung của con người. Cuộc săn tìm chẳng mang lại điều gì. Nó có thật trong cuộc đời này. chủ thể kể là Thuấn . Cái được kể trong đây là một hiện thực đầy biến động. Trong Tướng về hưu..Trong Chảy đi sông ơi. ngoài sự xót xa. nhân vật được soi chiếu từ nhiều phía. Dòng hồi ức của một cái tôi suy tư.. Sự giản đơn đồng quy tác giả vào những hình tượng . lịch sử. vừa chống sự mê hoặc. nó luôn bị ngược đãi. huyền thoại. giả trá. Vàng lửa là một thí dụ. Tuy nhiên. cờ bạc. Đẹp. nhiều quan điểm khác nhau. vượt lên nỗi sợ hãi để tự kiếm tìm sự thật. điểm nhìn trần thuật được tổ chức theo lối “kính vạn hoa”.. rồi qua ba đoạn kết mà tác giả . Mở đầu và kết thúc truyện. hình thức nhân vật kể chuyện có khả năng tạo ra nhiều cái nhìn nghệ thuật ở cùng một tác giả. có khi trái với khát vọng của tác giả và bạn đọc. Sự xuất hiện của trạng huống kể “đa thức” khiến truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có thêm một diện mạo mới. Từ bỏ sách vở giáo điều. ngoại tình. không thuần nhất trong suy cảm của mỗi người. Niềm tin trẻ thơ bị lừa phỉnh.. Rõ ràng. Trong nhiều tác phẩm của ông. với bao khao khát đầy huyễn hoặc về cái phi phàm. Cái đẹp thực ra không chỉ là thứ tồn tại trong huyền thoại. thiếu quyết đoán đó khiến dòng đời với những thác lũ tha hóa và sự trơ khấc của cảm xúc dường như thêm phần bạo liệt. trong khi ăn cướp. câu chuyện lại được kể qua lời của một người kể chuyện “vô hình”. ở những phần căn bản. đa nghĩa. nhưng không tham gia vào chuyện. Lối trần thuật nhiều chủ thể này khiến đời sống. thấy có sự xuất hiện của tác giả với tư cách là người dẫn chuyện. Chỉ có điều. gây hiệu quả “gián cách” và dẫn dụ bạn đọc. vừa khiến họ tin hơn vào câu chuyện được kể. là cái gì đó luôn đồng hành với bơ vơ lạc loài.“tôi” hiến tặng để bạn đọc “tuỳ ý lựa chọn”. của một số rất ít người. lại là hiện thực. chiêm nghiệm khiến bạn đọc cay đắng nhận ra cái trớ trêu của cuộc đời. chỉ kín đáo suy tư. Câu chuyện được hình dung qua Phăng. hấp dẫn và cũng gây ra nhiều tranh cãi. chủ thể kể giấu mình trong vai một cậu bé mộng mơ.. mà chỉ nhảy ra sân khấu để thuyết minh.

Có thể tìm tìm thấy điều này trong Chút thoáng Xuân Hương. việc khéo lựa chọn các trạng huống trần thuật nhằm tạo ra sự đa dạng của các điểm nhìn nghệ thuật là yếu tố độc đáo thứ nhất mang lại sự hấp dẫn cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. Diễn tả những mảng tối của cuộc đời. đằng sau tất cả các câu chuyện của Nguyễn Huy Thiệp. Truyện của ông. luôn diễn ra ở nhiều lớp lang.. trong sự tìm tòi. đó là một lối kể trùng phức thường xuyên được sử dụng như một thủ pháp “mô tả mang tính lập thể”. dồn nén thông tin. đề cao sự sáng tạo của người đọc. thể hiện đời sống ngày càng được thực hiện phong phú hơn ở những chân trời mới. Các đối thoại giàu tính kịch.. Và. cũng có khi đậm chất thơ và màu sắc triết lí. Và có lẽ chính lối hành ngôn hàm súc như thế này khiến Nguyễn Huy Thiệp luôn gặp khó khăn khi viết tiểu thuyết. Ngôn ngữ trần thuật Nguyễn Huy Thiệp sắc gọn.người kể chuyện (“không đáng tin”) trong đây khiến một số bạn đọc có những đánh giá thiếu công bằng với các truyện ngắn của ông. Từ đây. tạo thành một biểu hiện của phong cách. đặc trưng. về cuộc đời. chạm sâu vào thế giới tâm tư của con người. những thế giới nghệ thuật mới mẻ. Câu chuyện của nhà văn. xen cài của hai kiểu giọng độc đáo. Có thể nói. những khám phá.. nhiều khi lại có thể "tháo dỡ" được. Giọng kể lại trở nên trữ tình. sáng tạo không ngừng của nhà văn. Phẩm tiết. Sự phối hợp nhiều người kể. truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp hấp dẫn bởi sự pha trộn. cái thê thảm của tâm hồn. do thế. sự bơ vơ lạc loài của cái đẹp. hàm súc. Hình thức trần thuật độc đáo này còn có thể tìm thấy trong các truyện ngắn lịch sử khác như: Phẩm tiết. hấp dẫn được hình thành. gần với ngôn ngữ đời sống. Nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định. Mưa Nhã Nam… Có thể khẳng định. Tính hấp dẫn của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn thể hiện các thủ pháp kỹ thuật kể độc đáo. đọc xong mà không đọc hết. Đặc điểm này có thể tìm thấy trong hầu hết các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp. Vàng . giàu sáng tạo. dung hợp những từ ngữ thông tục. Bàn tay giải phẫu trực tiếp và chính xác của vị bác sĩ khiến các ung nhọt đời sống vỡ ra tung toé. Trước hết. việc tổ chức trần thuật đa điểm nhìn. nhiều giọng kể với sự dịch chuyển đa chiều các điểm nhìn nghệ thuật khiến đời sống luôn được cắt nghĩa ở những chiều sâu mới. thái độ khác biệt nhau trong đây là một biểu hiện của tinh thần dân chủ và nhân văn trong sáng tác của nhà văn. và việc đưa lên cùng một mặt sân giá trị các phát ngôn. do thế thường âm ba vọng động. nhiều khi trơ trụi. Lời kể thường ít thành phần phụ. nhà văn có giọng kể sắc lạnh. thú vị. Và. là một hình tượng tác giả hàm ẩn với bao chiêm nghiệm suy tư về thân phận con người. tha thiết buồn đau khi nhà văn diễn tả cái trớ trêu của cuộc đời. Kiếm sắc.

Chút thoáng Xuân Hương.. theo các chiều hướng khác nhau.tư liệu (Thương cả cho đời bạc). tính chỉnh thể trong cấu trúc tự sự của một truyện ngắn truyền thống thường xuyên bị phá vỡ.N. hấp dẫn được nhiều đối tượng. Thương nhớ đồng quê. nhà văn sinh ra là để kể chuyện. Kể chuyện hay! Có thế thôi” [2]. nhà văn còn sử dụng các hình thức truyện xen truyện. tìm tòi nghệ thuật của Nguyễn Huy Thiệp. còn có khá nhiều các truyện hoàn chỉnh khác về sư Thiều. Một số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp có thể được ví như một cuộc “chơi" thể loại.lửa. Nhà nghiên cứu người Nga T.chân dung (Chút thoáng Xuân Hương). đã làm thay đổi một phần cách đọc của công chúng văn học. ngoài mạch chính là truyện Nhâm. những cách tân trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. Filimonova cho rằng thủ pháp này làm cho lời văn Nguyễn Huy Thiệp trở nên “rất đặc biệt. dù mới mẻ đến đâu thì cũng không bắt đầu trên một mảnh đất trống.dòng chảy ý thức (Không khóc ở California). truyện của ông luôn mang nghĩa. Kiếm sắc. vừa luôn gợi sâu vào những buồn vui của kiếp người. Những ngọn gió Hua Tát đều là những truyện ngắn mang dáng dấp tiểu thuyết. Trong một cốt truyện vốn đã nhiều sự kiện.. truyện trong truyện độc đáo. chú Phụng. Tất nhiên. những suy tư. Chúng tôi cho rằng. truyện ngắn . Giới hạn của một truyện ngắn bị đứt gãy. ông giáo Quỳ... ở một chừng mực nào đó. rất dễ nhận ra” [1]. Người kể trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp luôn làm chủ cuộc chơi. tô đậm chiều sâu tâm lý nhân vật vừa gợi ra được những suy tư lắng đọng cho bạn đọc trước khi bị cuốn vào những tình tiết mới. . Chẳng hạn. trong Thương nhớ đồng quê. Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn hấp dẫn bởi sự dung hợp nhiều bài thơ. truyện ngắn . Nếu kể được xem là “thiên chức” của người viết văn xuôi thì Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn đã hoàn thành “thiên chức” đó trong truyện ngắn một cách xuất sắc.phóng sự (Tội ác và trừng phạt). từ một góc nhìn khác có thể nhận thấy nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp có xu hướng “phì đại”. Mưa Nhã Nam. những “câu nói thơ” mà phần lớn do tác giả đặt lời. Nguyễn Huy Thiệp tâm đắc: “. Các bài thơ hoặc thơ văn xuôi này có ý nghĩa lớn trong việc làm nổi bật tiết đoạn cảm xúc.. Tiếp theo. một sự tìm tòi thử nghiệm các hình thức độc đáo: truyện ngắn . Cái được kể tràn ra khỏi chiếc khung thể loại. truyện ngắn . Trong một bài viết cách đây không lâu.. Ở đây. vừa mới trong kỹ thuật. Con gái thuỷ thần. Vậy nên.nhật ký (Mưa). truyện ngắn .

N. tr. Vậy nhà phê bình dựa vào lý thuyết lý luận và tác phẩm văn học nhưng phải vượt lên trên. Đó là một công việc hết sức lý thú nhưng cũng đầy gian nan. 267 þÿ Select View Mode / 29 þÿ Download this Document for Free Hòai Thanh. thú vị. 2001. suy nghĩ. Nxb. Thơ trong văn Nguyễn Huy Thiệp. trực giác mà còn phải lí giải. chê. Hội nhà văn. Tạo nên không khí sôi động của phê bình văn học cuối thập niên 80 của thế kỷ XX. Để có những trang viết đạt chuẩn. có cái nhìn khái quát. cắt nghĩa. khó khăn. Nhiều người viết báo. 168. Khi xuất hiện trên văn đàn.[1] T. dùng khoa học để tiếp cận nghệ thuật. chọn những thông tin khác nhau ở những điểm nhìn khác nhau…. ý kiến của mình về tác phẩm ấy nhằm chia sẻ với mọi người. 2005. tr. Trò chuyện với hoa thuỷ tiên hay những nhầm lẫn của nhà văn. Filimonova. Bắt đầu của phê bình là lòng khát khao thưởng thức tác phẩm cùng cảm hứng được nói lên những cảm xúc. trong sách: Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp (Phạm Xuân Nguyên sưu tầm. LỜI MỞ ĐẦU . tham luận. đòi hỏi ở người phê bình sự rung cảm nghệ thuật và cả lý trí tỉnh táo. khen. quả thật rất tinh tế khi đưa ra nhận xét: “ Đi tìm cái đẹp trong tự nhiên là nghệ thuật và đi tìm cái đẹp trong nghệ thuật là phê bình”. trong sách: Giăng lưới bắt chim (Phê bình. khách quan. nhà phê bình không chỉ ghi lại những rung cảm tự nhiên.Hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp cho I. Nxb Văn hoá thông tin. . [2] Nguyễn Huy Thiệp. hay. Vậy phê bình thuộc lĩnh vực tiếp nhận nhưng không dừng lại ở hành động “đọc” thuần túy mà còn đi tới hành động “viết”.… có những cây bút chuyên nghiệp lẫn không chuyên…. Với chiếc chìa khóa là kiến thức lý luận. giới thiệu). nhà văn Nguyễn Huy Thiệp và tác phẩm của ông đã tạo ra những ấn tượng mạnh mẽ có sức thu hút các nhà phê bình dày công khám phá. biên soạn). họ đã tìm ra con đường thâm nhập vào thế giới tác phẩm. khoa học để đem ra những đánh giá khái quát có giá trị chính xác nhất về tác phẩm. tiểu luận.

và cảm hứng đồng tác giả. theo ông là hợp lý nhất. Quy luật cảm thụ mĩ học phổ biến là : . một sự lĩnh hội toàn khối (“Văn bản được xếp gọn vào tâm trí người đọc ngay lập tức trong một giây”-Sêkhốp) . một sự lĩnh hội toàn khối. Văn Tâm đã chỉ ra cách đọc Nguyễn Huy Thiệp.đến nay đã có phần lắng dịu nhưng những vấn đề trong cuộc tranh luận này đã để lại rất nhiều điếu thú vị khi khám phá được những khía cạnh. về xu thế là một hệ thống mở… dẫn đến quy luật về cảm thụ mỹ học phổ biến là một nhãn quan khẩu thị xuyên tầng. Điều đó được tổng hợp trong tuyển tập “ Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp” (Nhiều tác giả / NXB Văn Hóa – Thông tin / 2001). về cấu tạo là một chỉnh thể hữu cơ cao độ. thế sự . VÀI SUY NGHĨ VỀ NHỮNG BÀI VIẾT TRONG TUYỂN TẬP “ĐI TÌM NGUYỄN HUY THIỆP” 1. Có thể chia truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp làm 4 loại :cổ tích. với quan niệm: Khác với các trước tác khoa học xã hội. cách tiếp cận mới về tác phẩm. tác phẩm văn chương về nội dung thường có tính đa tầng. huyền thoại và lịch sử với bốn nét phong cách lớn : .Cảm hứng đồng tác giả (“Kẻ thưởng ngoạn thì vạch văn từ ra mà rót tình cảm vào”. 1 II. Bài viết “Đọc Nguyễn Huy Thiệp” của Văn Tâm Trong bài viết của mình. Phải dùng “biệt nhãn” để thẩm định đúng đắn hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp.Lưu Hiệp) Vậy không thể đọc truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp (những sáng tạo thẩm mĩ) bằng đôi mắt sử kí giáo khoa thư như nhà nghiên cứu Tạ Ngọc Liễn đã làm.Một nhãn quan khẩu thị xuyên tầng.

1. 1. Đặng nhận diện họ thấu triệt hơn . Tính hệ thống mở có khẩu độ lớn: Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp thường dành ra một vùng trống. thẳm sâu … …. đặc biệt phần kết thúc tác phẩm không khép kín mạch truyện mà còn mở ra những chân trời bát ngát mơ hồ trong Con gái . không những bao phủ dày đặc trong hai loại truyện huyền thọai Con gái thủy thần và cổ tích Những ngọn gió Hua tát mà còn bập bềnh mờ mịt giữa khá nhiều dòng truyện lịch sử Kiếm sắc. Sắc độ hiện đại thẫm: Không chỉ truyện ngắn tràn ngập ý vị hiện đại mà “Dẫu là kể truyện cổ tích. sức khái quát lớn với những câu triết lí sắc ngọt .4. mặc nhiên hỗ trợ đọc ra một số tín hiệu thuộc miền tinh thần tiềm ẩn. Chính ở những sáng tác huyền thoại đắc ý tưởng như mơ hồ kín đáo nhất. Nguyễn Huy Thiệp trước sau vẫn viết về cuộc sống ngày hôm nay (Hoàng Ngọc Hiến – Lời giới thiệu tập Tướng vê hưu)” 2 1.1.1.2.3. Khi nghiên cứu không nên dừng lại ở phần “lộ thiên” mà cần lưu ý các ẩn ngôn “bên trên” và các vô ngôn “phía sau”. siêu thực. Tính nhiều tầng đa nghĩa cao: Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có phong cách thơ : chữ nghĩa chắt lọc. Phẩm tiết và thế sự Chảy đi sông ơi. Nếu như chủ nghĩa hiện thực chân phương kiểm soát chặt chẽ lí trí thì bút pháp huyền thoại tạo nên những “giấc mơ ban ngày” của nghệ sĩ. nghệ sĩ bất giác bị “lộ vở” nhiều nhất. Cảm hứng huyền thoại mạnh : Sương mù huyền thoại bao phủ hầu hết những trang sách Nguyễn Huy Thiệp .

lẽ ra sử sách không thể không nói tới. Đằng sau những dòng chữ lạnh giá là một nỗi đau nhân tình. Ông nhận xét: Nguyễn Huy Thiệp không chủ định viết về lịch sử.thủy thần. lớp từ cổ được sử dụng rộng rãi nhân vật ngôi thứ nhất tuy hư cấu nhưng người đọc truyện lại có cảm giác như là người thật việc thật. chứa đựng tinh thần “ dĩ cố vi kim” cực lớn. xây dựng những nhân vật lịch sử có tầm hoạt động lớn. cấu tạo tác phẩm. Hiện trạng con người bị tha hóa lần lượt hiện ra trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp nhiều khi quái đản ghê rợn khiến người đọc rùng mình. Truyện Nguyễn Huy Thiệp tính lịch sử không cao. Trước những sáng tạo nghệ thuật kiểu đó. thiện-ác. Văn Tâm kết luận: Nguyễn Huy Thiệp không xuyên tạc lịch sử mà đã đề cập một hằng số lịch sử. của Khảm trong Không có vua). Theo logic đối đãi : con người biết kinh hòang trước cái bất nhân thì trong tâm cũng đã có lí tưởng nhân . các độc giả – đồng tác giả sẽ nắm bắt nội dung ý nghĩa tác phẩm theo cảm hứng và suy luận của riêng mình dẫn đến nhiều thái độ khen chê khác nhau. nhưng tác giả tự nói luôn: không sử sách nào nhắc đến. Và. nhà văn lại có vẻ như sao y bản chính lịch sử bằng hàng loạt 3 những tín hiệu phụ như: lối dẫn truyện y như thật. Hằng số này lúc biến lúc hiện. Mộng mị của các nhân vật cũng thật quái đản (ác mộng của Chương trong Con gái thủy thần. . nhận thức của con người phương Đông thường mang tính nhị nguyên. hữu-vô…. khi nó được mã hoá. Khi tác giả nói nhiều đến cái ác thì mặc nhiên ý tưởng thiện cũng được xác lập làm cơ sở đối chiếu và phản ứng. Nhà văn đã đưa vào tác phẩm của mình vô số những tình tiết hoang đường. khi nó hiện ra sừng sững là tín hiệu sự cố lịch sử. mang thông điệp gửi đến mọi người để báo động về sự suy vi của xã hội. Nguyễn Huy Thiệp không nằm ngoài quy luật đó. Thứ nhất: Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp nhân bản hay phi nhân bản? Văn Tâm nhận định. ngược lại. có khi lại “rủ rê người đọc sáng tác chung với mình trong Vàng lửa. Thêm nữa. nhà văn xây dựng những hình tượng nghệ thuật.

Thực sự. Đọc Nguyễn Huy Thiệp cần phải nắm bắt toàn khối “cơ cấu nghệ thuật”.từ. Các cảm hứng tích cực. … Nói về cái ác. Đây là thiên đạo mà cũng là nhân đạo: “Nhất âm nhất dương chi vị đạo” (Kinh dịch). cái tâm thức lâu mới biết đêm dài. chị Thắm thánh thiện suốt đời cứu người chết đuối – nhưng khi chị 4 chết thì không ai cứu cả. Văn Tâm bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc trước hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp. nhà văn có tài mà cũng có tâm. thái độ nhà văn khá lạnh lung. Phật Bà Quan âm. Mẹ nhiệm mầu (Huyền Tẫn ) trong Đạo Đức Kinh của Lão Tử. Hằng nữ của thi hào Gớt …. tổng hòa hiện với ẩn. một người đầy tớ của ông Lù”(Nạn dịch). Đó là Hếch. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp sáng tạo nghệ thuật như con chim làm tổ. tinh thần nhân bản… … được mã hóa qua hiện tượng nổi bật: tuyệt đại đa số nhân vật nữ đều có phẩm chất ưu mĩ tuyệt vời . Mã số lớn nhất trong hệ thống mã hóa trên là nhân vật nửa thực nửa hư. cách cảm nhận xuyên tầng . Thu 7 tuổi nhưng có khả năng giải nguy lớn vì có “ tâm hồn mẹ”. Văn Tâm đã nhận xét: Sương mù huyền thoại bao phủ hầu hết những trang sách Nguyễn Huy Thiệp. Ông cho rằng. không những bao phủ dày đặc trong . người mẹ. Nàng Sinh cổ tích vất vả khốn khó với cô Sinh thế sự nhân hậu sống giữa gia đình lão Kiến đầy những kẻ tật nguyền về thểxác hoặc tâm hồn. vợ nhưng đồng thời là “người chị. Mẹ Cả “con gái thủy thần ” thường xuyên hiện ra trên dòng nước xiết để cứu vớt biết bao con người chìm đắm . Nàng Bua đầu tắt mặt tối hoàn toàn quên mình vì chín đứa con hoang. Kết thúc bài viết của mình. tuy khổ nhục nhưng không đang tâm lìa bỏ. đằng sau nó lại là một nỗi đau nhân tình. con ong hút mật… Thứ hai: Có thể nói cảm hứng huyền thoại mạnh trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp.Thánh Mẫu Cơ Đốc Giáo. khiến độc giả có cảm giác như tác giả vô tình.

Chính tính chất này đã khiến những nhân vật của nhà văn. tưởng như mơ hồ kín đáo nhất. Chỉ trừ có tên gọi. hoàng toàn được hư cấu. thuộc về tính chân thật của hiện thực. và cổ tích Những ngọn gió Tua Hát. về những giá trị đích thực của cuộc sống. Đặc biệt. hoá ra lại là phi lịch sử. Ở đó. đã khiến ta suy nghĩ về tính chất huyền thoại trong trang viết của Nguyễn Huy Thiệp. cái mà Văn Tâm gọi là giấc mơ ban ngày của người nghệ sĩ. biến dạng trong một bút pháp mang cảm hứng huyền thoại. mặc nhiên hỗ trợ độc giả đọc ra một số tín hiệu thuộc miền tinh thần tiềm ẩn.hai loại truyện huyền thoại Con gái thuỷ thần. Thật vậy. tưởng chừng là những con người lịch sử. Những chi tiết hoang đường là những phương tiện nghệ thuật để nhà văn chuyển tải đến người đọc những vấn đề nhân sinh.thế sự trong đời sống hiện tại. Nó khiến người đọc tự rút ra cái phần được xem là tinh tuý nhất của tác phẩm: . thoải mái đàm đạo với độc giả về những quan niệm chính thống hoặc phi chính thống. Chất huyền thoại là một đặc điểm nghệ thuật nổi bật nhất trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp. Nếu như chủ nghĩa hiện thực chân phương kiểm soát chặt chẽ lý trí. Nó giải mã những ẩn số trong tác phẩm. nghệ sĩ bất giác lại bị lộ vở nhiều nhất. mà còn bập bềnh mờ mịt giữa khá nhiều dòng truyện lịch sử Kiếm sắc. và thế sự Chảy đi sông ơi. siêu thức thẳm sâu… đặng nhận diện họ thấu 5 triệt hơn. nhà văn tự do. Chính ở những sáng tác huyền thoại đắc ý. Phẩm tiết. thì bút pháp huyền thoại tạo nên những giấc mơ ban ngày của nghệ sĩ. trong một trí tưởng tượng vượt thoát khỏi những khái niệm thuộc về lịch sử. yếu tố huyền thọai rất đắc dụng dưới ngòi bút của nhà văn. những phần còn lại trong hệ thống nhân vật bị coi là con người lịch sử ấy. trong những truyện về thế sự.