Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông Ch ng I IC NG V HÓA H U C 1.1. HÓA H C H U C VÀ H P CH T H U C : 1.1.1. H p ch t h u c và hóa h c h u c : a.

Khái ni m v h p ch t h u c và hóa h c h u c : H p ch t h u c là nh ng h p ch t c a các bon ( tr CO, CO 2, mu i cacbonat, xianua, cacbua,«) H p ch t h u c là ch các ch t c t o ra t c th s ng, t c là t sinh v t ( phân bi t h p ch t vô c c t o ra t các khoáng ch t ). Ng i ta còn cho r ng ³l c s ng´ Hóa h c h u c là m t ngành khoa h c t nhiên chuyên nghiên c u v các h p ch t ch t h u c . b. c i m chung c a các h p ch t h u c : - V thành ph n c u t o: trong thành ph n c a h p ch t h u c nh t thi t ph i có cacbon và th ng có hi ro, oxi và có th có nit , photpho, l u hu nh, các halogen. Liên k t ch y u trong h p ch t h u c là liên k t c ng hóa tr , r t ít khi có liên k t ion Nguyên t cacbon không ch lien k t v i nguyên t c a các nguyên t khác mà còn lien k t v i nhau b ng các liên k t t ng i b n và r t a d ng - V tính ch t v t lý: các h p ch t h u c th ng có nhi t nóng ch y, nhi t sôi th p, không tan ho c ít tan trong n c nh ng tan trong dung môi h u c - V tính ch t hóa h c: a s các ch t h u c cháy khi b t, các h p ch t h u c th ng kém b n i v i nhi t và các ch t oxi hóa m nh. Các ph n ng hóa h c trong có h p ch t h u c tham gia th ng x y ra v i t c ch m không hoàn toàn và không theo m t h ng nh t nh nên th ng sinh ra nhi u s n ph m ph 1.1.2. Ph ng pháp tách chi c và tinh ch h p ch t h u c : - P ng pháp ch ng c t: tách các ch t l ng có nhi t sôi khác nhau ta dung ch ng c t th ng ho c ch ng c t phân o n - Ph ng pháp chi t: khi hai ch t l ng không hòa tan vào nhau ch t l ng có kh i l ng riêng nh h n phía trên, ch t l ng có kh i l ng l n h n phía d i dung ph u chi t tách. - Ph ng pháp tinh ch t: g m các ph ng pháp hòa tan, l c nóng, k t tinh, l c hút 1.2. PHÂN LO I H P CH T H U C : 1.2.1. Phân lo i h p ch t h u c a. Phân lo i: H p ch t h u c c phân thành hi rocacbon và d n xu t c a hi rocacbon Hi rocacbon là nh ng h p ch t h u c c t o thành t hai nguyên t C và H: g m hi rocacbon no, hi rocacbon không no và hi rocacbon th m. D n xu t c a hi rocacbon là nh ng h p ch t h u c trong phân t ngoài C, H còn có m t hay nhi u nguyên t c a các nguyên t khác nh O, N, S, halogen«:g m d n xu t halogen, ancol, an ehit, axit«. b. Nhóm ch c: là nhóm nguyên t gây ra nh ng ph n ng hóa h c c tr ng c a phân t h p ch t h u c Ví d : R ± OH

C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c

Trang 1

Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông V i R ( ph n g c ra ical có hóa tr 1) là kí hi u là g c hi rocac bon OH là nhóm ch c (hy roxyl ) 1. CÔNG TH C PHÂN T H P CH T H U C : 1. theo ph ng pháp t ng h p« nh khí m (t m ). danh pháp IUPAC ( International Union of Pure and Applied Chemistry 1957 )« a. Kí hi u : C xHyOzNt ( x.Công th c t ng quát: cho bi t trong phân t h p ch t h u c ch t h u c có nh ng lo i nguyên t nào. z.i v i ch t khí và ch t l ng d hóa h i: xác nh kh i l ng mol phân t d a vào t kh i: M A = MB. t nguyên d ng ) . dung ph ng pháp ph kh i l ng b.2.Công th c n gi n nh t: cho bi t t l s nguyên t c a các nguyên t có trong phân t ( bi u di n b ng t l các s nguyên t t i gi n ) b. Công th c n gi n nh t: a. công th c phân t và công th c n gi n nh t .3. Thi t l p công th c n gi n nh t: T k t qu phân tích h p ch t C xHyOzNt l p t l chuy n v t l t i gi n nh t: x : y : z : t = %C/12 : %H/1 : %O/16 : %N/14 = «= p : q : r : t 1. Công th c t ng quát. danh pháp IUC ( International Union Chemistry 1950 ). danh pháp th ng m i. Thi t l p công th c phân t a.Công th c phân t : cho bi t s l ng nguyên t c a các nguyên t t o nên phân t phân t ch t h u c . axit focmic (ki n). danh pháp Gi -ne-v ( 1892 ). y.1. Thi t l p công th c phân t H3C ± CH3 ( et + an ) etan H3C ± CH2 ± Cl ( clo + et + an ) cloetan H2C = CH2 ( et + en ) eten C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 2 .d A/KK i v i ch t r n và ch t l ng khó bay h i: do gi m nhi t ông c ho c o t ng nhi t sôi. vanilin ( vani ± cây vani )«Nhi u ch t c g i tên theo nhà bác h c tìm ra chúng. Danh pháp h p ch t h u c : Trong hóa h u c t n t i nhi u danh pháp khác nhau nh danh pháp thông th ng.2.dA/B . b.3. Xác nh kh i l ng mol phân t : .Tên g c ± ch c: Tên ph n g c Tên ph n nh ch c CH3CH2 ± Cl CH3CH ± O ± COCH3 CH3CH2 ± O ± CH3 (etyl clorua) ( etyl axetat ) (eyl metyl ete) . Tên h th ng theo danh pháp IUPAC . Tên thông th ng: G i tên các h p ch t theo l ch s thu nh n c theo ngu n g c nguyên li u ban u. MA = 29.2.3.Tên thay th : Ph n thay th Tên m ch cacbon chính Tên ph n nh th c (có th không có) (ph n b t bu t ph i có) (b t bu t ph i có) CH2 = CH ± Cl ( clo + et + en ) clo eten OH 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 CH2 = CH ± CH2 ± CH3 CH3 ± CH = CH ± CH3 CH3 ± CH ± CH = CH2 but ± 1 ± en but ± 2 ± en but ± 3 ± en ± 2 ± ol Chú ý :êtylen (H2C = CH2 ) và allen ( CH = C = CH ) không theo h th ng IUPAC 1.

C U TRÚC PHÂN T H P CH T H U C : 1.Thuy t ki u c a Zerar: các h p ch t h u c phân b theo ki u H 2O. Liên k t trong phân t h p ch t h u c : a.Thuy t c u t o c a A. H3N. a.Buttlerop: N m 1861 thuy t c u t o hóa h c c a Buttlerop ra i là n n t ng cho s phát tri n hóa h c h u c .t c là các ra icalcó kh n ng thay th 2 ho c nhi u hy rô trong các ki u.Tính ch t c a các ch t ph thu c vào thành ph n phân t ( b n ch t và s l ng các nguyên t ) và c u t o hóa h c ( th t liên k t các nguyên t ) .Lewis ) .2.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông .Các nguyên t trong phân t h p ch t h u c không ph i s p x p h n n.Buttlerop ) . Th t liên k t ó c g i là c u t o hóa h c.Liên k t c ng hóa tr : c hình thành gi a các nguyên t do s dùng chung các c p electron hóa tr . vô tr t t mà các nguyên t liên k t v i nhau theo úng hóa tr và theo m t th t nh t nh. t c là thay i c u t o hóa h c s t o ra ch t khác . Các nguyên t trong phân t có nh h ng qua l i l n nhau b. H2 thay thê hy rô c a các ki u b ng g c h u c s thu c ch t khác nhau VD H CH 3 C2H5 C2H3O O O O O H H H H n c metanol êtanol axit axetic N m 1851 Viliamx n a ra thuy t ra ical c a nhi u nguyên t . C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 3 .M.ng ng: ng ng là hi n t ng các ch t có c u t o và tính ch t t ng t nhau. ng phân hình h c ) 1. Nh ng ch t ó c g i là ng ng . S thay i th t liên k t ó.Kosell ± 1926 ) và thuy t liên k t c ng hóa tr ( G. . cacbon có hóa tr 4.Trong phân t h p ch t h u c . Các lo i ông phân: ng phân c u t o.M.4. HCl. ng phân: . ng ng. Có hai thuy t c b n là thuy t liên k t ion ( W.ng phân: Nh ng h p ch t khác nhau nh ng có cùng công th c phân t là nh ng ch t ng phân.4. ng phân l p th ( ng phân quang h c.Thi t l p công th c phân t qua không qua công th c n gi n 1. Thuy t c u t o hóa h c: Trong các thuy t a ra gi i thích c u t o h p ch t h u c thu c nhi u th h khác nhau áng chú ý là các thuy t: . Nguyên t cacbon không nh ng có th liên k t v i nguyên t c a các nguyên t khác mà còn liên k t v i nhau t o thành m ch cac bon .1.Thi t l p công th c phân t qua công th c n gi n .4.N. ây là b t nh y v t v thuy t hóa h ch uc . N i dung thuy t c u t o hóa h c ( A. Các lo i liên k t trong phân t h p ch t h u c : S phát tri n c a các thuy t v liên k t hóa h c ± t c là l c gi a các nguyên t v i nhau trong phân t . .Liên k t ion (liên k t i n hóa tr ): c hình thành do s chuy n m t ho c nhi u electron t nguyên t này sang nguyên t kia t o ra các ion ng và âm liên k t v i nhau b ng l c hút t nh i n.Nh ng v thành ph n phân t khác nhau m t hay nhi u nhóm ± CH2 ( metylen ).

Khái ni m ng phân c u t o: Nh ng h p ch t h u c có cùng công th c phân t nh ng có c u t o hóa h c khác nhau g i là nh ng ng phân c u t o C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 4 .3.Công th c khai tri n: H H H H H H H H H H ± C ± C ± C ±C ±H H C H H H ± C ±C ± C = C ± H H H H H±C±C±H C H H H H H .Công th c thu g n: CH3 ± CH ± CH2 ± CH3 CH3 . Các lo i công th c c u t o: . Liên k t ôi g m 1 liên k t và 1 liên k t › Liên k t 3 t o b i 3 c p electron dùng chung và c bi u di n b i 6 d u ch m hay 3 g ch n i.Công th c r t thu g n: CH3CH2CH = CH2 CH2 ± CH2 CH2 1. ng phân c u t o: a.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông + Liên k t n: t o b i m t c p electron dùng chung và c bi u di n b i 2 d u ch m hay 1 g ch n i gi u 2 nguyên t .4. Liên k t 3 g m 1liên k t và 2 liên k t › Nguyên t C s d ng obitan lai hóa t o liên k t theo ki u xen ph tr c: và s d ng obitan p t o liên k t › theo ki u xen ph bên: b. Liên k t n thu c lo i liên k t + Liên k t b i: Liên k t ôi: t o b i 2 c p electron dùng chung và c bi u di n b i 4 d u ch m hay 2 g ch n i.

C u trúc hóa h c: bi t c c u t o hóa h c và c u trúc không gian c a phân t ch t h uc . .4.icloeten trans .C u t o hóa h c: bi t c th t liên k t. ng phân l p th : a. Công th c ph i c nh: H H H H Cl CH3Cl H H Cl H ClCH2 ± CH2Cl Cl b. ng phân hình h c và ng phân c u d ng b.4. Mô hình phân t : Mô hình r ng: Mô hình c: CH3 ± CH3 CH3 ± CH3 1. các lo i liên k t và s liên k t trong phân t ch t h u c nh ng không bi t c u trúc không gian cua chúng . Cách bi u di n c u trúc không gian phân t h u c : a.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông b.icloeten Hi n nay ng phân l p th chia thành 3 lo i: ng phân quang h c. C u t o hóa h c và c u trúc hóa h c: . ng phân l p th : là nh ng ng phân c u t o hóa h c nh nhau ( cùng công th c c u t o ) nh ng khác nhau v s phân b không gian c a các nguyên t trong phân t (t c khác nhau v c u trúc không gian c a phân t ) Ví d : icloeten H C C Cl H Cl C C H Cl Cl H cis . C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 5 . Nh ng ng phân khác nhau v v trí c a nhóm ch c g i là ng phân v trí nhóm ch c.4. 1. Phân lo i: Nh ng ng phân khác nhau v b n ch t nhóm ch c g i là ng phân nhóm ch c.5. Nh ng ng phân khác nhau v s phân nhánh m ch cacbon g i là ng phân m ch cacbon.

Ph n ng tách: (kí hi u E t ch Elimination t c là tách ) CH3 ± CH2OH H+. II.1. b n nguyên t cacbon khác.Ph n ng thê: ( kí hi u S t ch Substiution t c là th ) R±H + Cl ± Cl as R ± Cl + HCl R±X + YR±Y + X. IV là nguyên t cacbon liên k t v i m t.1.có công th c chung C nH2n + 2 .Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông 1.5. ng phân và danh pháp : a. c.Nguyên t cacbon b c I. ông phân: Cùng v i s t ng lên c a s l ng nguyên t cacbon trong phân t s làm t ng s l ng nh ng kh n ng phân b khác nhau c a nguyên t cacbon d n n s t o thành các ng phân khác nhau nên ankan có ng phân c u t o là ng phân v m ch cacbon. III. VD: H H H H H H CH3H I II II I I III IV I H±C±C±C±C±H H±C±C±C±C±H H H H H H CH3 CH3H C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 6 . ba. PH N NG H U C : 1. ng ng: g m các ch t: mêtan CH4(n=1).Chúng h p thành dãy ng ng g i là dãy ng ng metan b.2. .1. etan C2H6(n=2) propan C3H8(n=3)«. Các ki u phân c t liên k t c ng hóa tr : a. ng ng. hai. 2. 1.5.ANKAN Là nh ng hi rocacbon no m ch h ( tr c ây g i là parafin t ch la tinh parumaffinnis t c là ái l c hóa h c y u ) 2.Phân c t d li: nguyên t có âm i n l n h n chi m c c p electron dùng chung t o thành anion và nguyên t có âm i n bé h n b m t m t electron thành cation . B c c a cacbon: B c c a m t nguyên t cacbon là s nguyên t cacbon liên k t tr c ti p v i nó. HI ROCABON Hi rocacbon là h p ch t h u c n gi n nh t ch ch a hai nguyên t cacbon và hi ro d a vào c u t o khác nhau chia làm hai lo i chính là h p ch t không th m và h p ch t th m ho c có th chia thành h p ch t no và không no. Ch ng 2: HI RÔCACBON NO Hi rocacbon no ( còn g i là hi rocacbon b o hòa ) là lo i hi rocacbon mà trong phân t ch có liên k t n và c chia làm hai lo i là ankan và xicloankan.1.1700C CH2 = CH2 + H2 O Ngoài ra còn ph n ng phân h y phá h y các phân t thành các nguyên t ho c phân t nh h n.5.Ph n ng c ng: ( kí hi u A t ch Addition t c là c ng h p ) H2C = CH2 + H2 Ni t0 H3C ± CH3 . b. Phân lo i ph n ng h u c : . Phân c t ng li: ôi electron dùng chung c chia u cho hai nguyên t t o các ti u phân mang electron c thân g i là g c t do.

5 ± trimetylheptan (không c 2. ánh s th t các nguyên t cacbon trên m ch chính sao cho s ch v trí nhóm th nh nh t. G i tên nhóm th theo th t quy t t ( t tr c tên nhánh theo th t b ng ch cái ) . Ch n m ch cacbon dài nh t và có nhi u nhánh nh t làm m ch chính.5. tetra ( b n ).. . d u .Ankan phân nhánh: .. ch s l ng nhóm cùng tên. D u ± n i các ch s v i tên nhánh. . CH3 ± CH(CH3) ± CH2 ± CH3 . tri ( ba ). S ch v trí ± Tên nhánh + Tên m ch chính + an Ví d : 7 6 5 4 3 2 1 CH3 ± CH2 ± CH ± CH2 ± CH ± CH ± CH3 CH3 CH2 ± CH3 CH3 CH3 3 ± etyl ± 2.5 trimetyl ± 3 ± etylheptan) IUPAC ch p nh n tên thong th ng c a các AnKan phân nhánh 4 ho c 5 nguyên t cacbon: CH3 ± CH(CH3) ± CH3 .5. CH3 ± C(CH3)2 ± CH3 Isobutan isopentan neopentan C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 7 . N u có nhi u nhánh cùng tên thì sau t t c các s ch v trí tr c tên nhóm ta thêm các ti n t nh i ( hai ). . penta ( n m ) .Danh pháp không phân nhánh: theo IUPAC Nhóm nguyên t còn l i sau khi b t i 1 nguyên t hi ro t phân t ankan nhóm ankyl Tên c a m t s ankan và nhóm ankyl không phân nhánh n c g i là CnH2n +2: Ankan CnH2n +1: Ankyl Công th c Tên Công th c Tên 1 CH4 Mêtan CH3Metyl 2 CH3CH3 Etan CH3CH2Etyl 3 CH3CH2CH3 Propan CH3CH2CH2Propyl 4 CH3(CH2)2CH3 Butan CH3(CH2)2CH2Butyl 5 CH3(CH2)3CH3 Pentan CH3(CH2)3CH2Pentyl 6 CH3(CH2)4CH3 Hexan CH3(CH2)4CH2Hexyl 7 CH3(CH2)5CH3 Heptan CH3(CH2)5CH2Heptyl 8 CH3(CH2)6CH3 Octan CH3(CH2)6CH2Octyl 9 Nonan Nonyl CH3(CH2)7CH3 CH3(CH2)7CH210 CH3(CH2)8CH3 ecan ecyl CH3(CH2)8CH211 CH3(CH2)9CH3 Un ecan Un ecyl CH3(CH2)9CH212 CH3(CH2)10CH3 o ecan o ecyl CH3(CH2)10CH220 CH3(CH2)18CH3 Eicosan Eicosyl CH3(CH2)18CH2. Danh pháp: .Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông ( ankan không phân nhánh ) ( ankan phân nhánh ) d. phân cách hai ch s c nh nhau .

2 ± imetylpropyl ) tr ng thái lai hóa sp 3.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông M t s nhóm anlyl phân nhánh: Công th c (CH3)2CH ± (CH3)2CHCH2 ± CH3CH2(CH3)CH ± (CH3)3C ± (CH3)3CCH2 ± Tên g i isopropyl isobutyl ( 2 ± metylprppyl ) sec ± butyl ( 1 ± metyl propyl ) tert ± butyl ( 1. C u trúc không gian c a AnKan: C u trúc r ng: CH3 CH3 ± CH2 ± CH3 C u trúc c: CH3 ± CH2 ± CH2 ± CH3 CH3 ± CH ± CH3 CH3 CH3 ± CH2 ± CH3 CH3 ± CH2 ± CH2 ± CH3 CH3 ± CH ± CH3 C u d ng: C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 8 . 2.Liên k t trong phân t ankan: là liên k t n b. C u trúc phân t và tính ch t v t lí: a.1 ± imetyletyl ) neopentyl ( 2.1.2. C u t o hóa h c: Nguyên t cacbon trong Ankan .

Ph n ng th : ( th g c ± SR ) C ch ph n ng: Ph n ng : R±H + X2 askt Giai o n 1: ( kh i mào ) X2 hf 2X * Giai o n 2: ( phát tri n ) R±H + X* R* + HX R* + X2 R ± X + X* Giai o n 3 : ( k t thúc ) X* + X* X2 * * R + X R±X * * R + R R±R CH4 + Cl2 hv CH3Cl + CH2Cl2 + CHCl3 + CCl4 + HCl Metylclorua Metylenclorua Clorofom Cacbontetraclorua Clometan iclometan Triclometan Tetraclometan b. vì c ng trong i u ki n ó c ng t o ph n ng hi rohoa anken Ankan t C5H12 có th t o ra xicloankan. a. kh n ng ph n ng y u.t C 5H12 n kho ng C18H38 là ch t lo ng. nhi t nóng ch y và nhi t sô thay i khi c u trúc thay i. CH3(CH2)3CH3 xt. Tính ch t v t lý: nhi t th ng. các Ankan t CH 4 n C4H10 tr ng thái khí. oxi hóa nh ng không bao gi tham gia ph n ng c ng.3. t 0 CH2 = CH2 + H2 0 CH3CH2CH2CH3 xt.t 0 C6H6 + 4H2 -Ph n ng Cracking: ( Ph n ng c t m ch ) CnH2n+2 xt. t0 CnH2n + H2 Áp d ng ch y u i v i các ankan có phân t kh i th p. t 0 CxH2x+2 + CyH2y ( V i n = x + y ) Ankan Ankan Anken C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 9 . Tính ch t hóa h c : Ankan có ái l c hóa h c y u. còn C 6H14 ± C8H18 có th t o aren. Ph n ng c a ankan th ng x y ra theo c ch g c. Nhi t nóng ch y và nhi t sô t ng d n khi kh i l ng phân t t ng. khi có xúc tác ho c nhi t cao.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông c.Ph n ng tách hi ro: ( ehi ro hóa ± dehydrogenation ) CnH2n+2 Ni. tách. ankan t ng i tr v m t hóa h c. Các Ankan t C 2H6 ± C4H10 b tách thành Anken: CH3 ± CH3 xt. t CH3 ± CH = CH ± CH3 + H2 Các ph n ng này thu n ngh ch.Ph n ng tách: ( Ph n ng nhi t phân ) . không có kh n ng k t h p v i hi rô nên c g i là hi rocacbon no nhi t th ng.1. Các Ankan không tan trong n c tan nhi u trong dung môi h u c . ankan tham gia ph n ng th . t 0 + H2 CH3(CH2)4CH4 xt. vì v y ankan không có tính hi rophin ( a n c ) mà có tính hi rophobic ( k n c ) 2. t kho ng C18H38 tr lên là ch t r n.

Oxi hóa không hoàn toàn: CH4 + O2 NO. t CH4 + Na2CO3 iên phân theo ph ng pháp Konb : 2R ± COONa + 2H2O i n phân R ± R + CO2 + 2NaOH + H2 Metan còn có th i u ch t nhôm cacbua: Al4C3 + 12H2O 3CH 4 + 4Al(OH) 3 2. Ph n ng oxi hóa: . ng phân và cách g i tên monoxicloankan: .Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông CH3(CH2)2CH3 xt. Trong phòng thí nghi m: Các ankan t CH4 ± C4H10 ta nhi t phân ho c i n phân mu i kim lo i c a axit ankanoic.C u trúc. Trong công nghi p: ch ng c t phân o n d u m thu c các ankan b.Quy t c: S ch v trí nhánh ± tên nhánh + xiclo + tên m ch chính + an C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 10 . danh pháp: a.600 HCH=O + H2O 2.2. t 0 c.2 XIClOANKAN : Là nh ng hi rocacbon no m ch vòng. Nhi t phân b ng h n h p ³vôi tôi xút´ (CaO +NaOH r n) R ± COONa + NaOH CaO.1. t R ± H + Na2CO3 CH3COONa + NaOH CaO. t 0 CH3(CH2)2CH3 xt.4.xicloankan có 1 vòng g i là monoxicloankan.1. C u trúc phân t m t s xicloankan: Công th c phân t C3H6 C4H8 C5H10 0 0 Công th c c u t o Mô hình r ng Mô hình c b. i u ch : a. Monoxicloankan có công th c chung là C nH2n (n• 3) 2. xicloankan có nhi u vòng g i là polixicloankan.Oxi hóa hoàn toàn: CnH2n +2 + CH4 + CH2 = CH ± CH3 CH3 ± CH3 + CH2 = CH2 3n  1 O2 2 0C nCO2 + ( n + 1 )H 2O CH4 + 2O2 CO2 + 2H2O . ng phân.

Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông M ch chính là m ch vòng.Ph n ng th : S R Ph n ng th xicloankan t + Cl2 + Br2 ng t ankan: Cl + HCl HBr Br + . 5000C + 3H2 + 3H2 > 5000C C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 11 . Tính tan c a xicloankan t ng t tính tan c a ankan. 120o C CH3 ± CH2 ± CH2 ± CH3 Butan . Tính ch t v t lý: Các xicloankan nói chung u nh h n n c . b.2 ± imetylxiclo Pentan Butan Propan Propan Propan 2.3 ± ibrompropan CH 3 ± CH2 ± CH2 ± Br 1 ± brompropan CH3 ± CH2 ± CH2 ± C6H5 nhi t cao h n xiclopropan: Xiclobutan có ph n ng c ng v i hi ro + H2 Ni. Tính ch t : a. Tính ch t hóa h c: .t 0 Ni.2. ph n ng này s d ng trong ph ng pháp refoming nh m t ng ch s octan c a x ng CH3 Pt/SiO2. ánh s sao cho t ng các s ch v trí nhánh là nh nh t Monoxicloankan có các ng phân v c vòng ho c v s p hân nhánh VD: Xicloankan C5H10 có 5 ng phân: CH3 CH2CH3 H3C CH 3 CH3 CH3 Xiclo Metylxiclo Etylxiclo 1. Xicloankan thu c lo i lipophin ( a d u m ) và hi rophobic (k n c).Ph n ng nhi t phân : Xicloankan b hi ro hóa thành hi rocacbon th m.Ph n ng m vòng c a xicloankan và xiclobutan: + + + H2 Br2 HBr Al2O3.1 ± imetylxiclo 1.2. và u n ng h n các ankan có cùng s nguyên t C. 800C + C6H6 CH3 ± CH2 ± CH3 propan Br ± CH2 ± CH2 ± CH2 ± Br 1.

CH2 = CH ± CH2 ± CH3.2. ANKEN Anken tr c kia g i là olefin (có ngh a là t o d u) là hi rocacbon không no có ch a m t liên k t ôi C = C 3. CH2 = CH ± CH3. ch a ng th i liên k t ôi và liên k t ba g i là ankenin. (CH3)2C=C(CH3)2 Propilen ± Butilen Isobutilen Trimetyletilen b.3 ± imetylbut ± 2 ± en C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 12 .Tên thông th ng: Anken có tên lích s là olefin nên m t s anken n gi n c g i tên b ng cách l y tên ankan t ng ng i uôi an thành uôi ilen. i u ch : Thông th ng dùng ph n ng óng vòng các h p ch t không vòng: .óng vòng ankan: 0 .G i tên m ch chính theo quy t c sau: ANKEN S ch v trí nhánh ± Tên nhánh +Tên m ch chính ± s ch v trí n i i ± en VD: CH2 = CH ± CH3. CH2 = C(CH3) ± CH3.Dãy ng ng g m các ch t : C2H4 (etilen).Tên thay th : (Danh pháp IUPAC) .1. Dãy ng ng và tên g i thông th ng c a anken: . 3.1. C3H6 (propilen).3.Ph n ng oxi hóa: CnH2n 3n O2 2 >5000C CH3 € €p nCO2 + nH2O € €p 6CO2 + 6H2O C6H12 + 9O2 Xicloankan không làm m t màu dung d ch KMnO 4 2. ng ng và danh pháp: a.1.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông CH3 . CH2 = CH ± CH2 ± CH3.G i tên nhánh (theo th t v n ch cái) s ch v trí t tr c tên . xt €t€ p € + H2 CH3[CH2]4CH3 Ch ng 3 HI ROCACBON KHÔNG NO Hi rocacbon không no ( còn g i là hi rocacbon không b o hòa ) là lo i hi rocacbon mà trong phân t có ch a liên k t ôi ( C = C ) ho c liên k t ba ( C C ) ho c có c hai lo i liên k t ó. (CH3)2C=C(CH3)2 propen but ± 1 ± en 2 ± metylpropen 2.óng vòng d n xu t ihalogen b ng Na ho c Zn ( gi ng ph n ng Vuy c ): Br(CH2)nBr +Na € + NaBr €p (CH2)n . ch a 1 liên k t ba C C là ankin. C4H8 (butilen) « u có m t liên k t ôi C = C và có công th c chung là CnH2n (n • 2) g i là dãy ng ng c a etilen . Hi rocacbon không no ch a 1 liên k t ôi C = C g i là anken.M ch chính là m ch cacbon dài nh t có ch a liên k t ôi ánh s C m ch chính b t u t phía g n liên k t ôi . CH2 = C(CH3) ± CH3.

1. CH3 ± CH = CH ± CH3 . vuông ph ng v i m t ph ng phân t g i là m t ph ng ›. Liên k t › c hình thành do s xen ph bên c a 2 orbital p thuân ki t H C H C H H Hai nguyên t C liên k t ôi và 4 nguyên t H liên k t tr c ti p v i chúng n m trên cùng m t m t ph ng g i là m t ph ng phân t .C u trúc: Mô hình r ng Mô hình c CH2 = CH2 CH2 = CH2 Hai nguyên t mang n i ôi c a anken tr ng thái lai hóa sp 2. các ng phân có hai nhóm th ho c hai nguyên t gi ng nhau n m v cùng m t phía c a m t ph ng là ng phân cis.ng phân c u t o: Các anken t C4H8 tr lên có ng phân v m ch cacbon và ng phân v v trí liên k t ôi: VD: C4H10 có các ng phân CH2 = CH ± CH2 ± CH3 . VD C4H10 cis ± but ± 2 ± en C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 13 . n u khác phía là ng phân trans.C u trúc và ng phân : a. b.ng phân hình h c: ( ng phân không gian) ng phân hình h c là lo i ng phân xu t hi n do s c n tr quay g c t do c a các nguyên t xung quanh liên k t ôi C = C. ng phân: .Liên k t c hình 2 thành do s xen ph tr c c a hai orbital lai hóa sp . CH2 = C(CH3) ± CH3 .Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông 3. M t ph ng ch a orbital › và tr c liên k t C ± C.2.

c i m c a ng phân hình h c là có các tính ch t v t lí khác nhau. Các Cis ± anken có nhi t nóng ch y th p h n nh ng có nhi t sôi cao h n so v i ng phân trans ± anken. Ph n ng c ng axit và c ng n c . anken t C 2 n C4 là ch t khí. Ni.Ph n ng c ng axit: CnH2n + HA C nH2n+1A Ph n ng x y ra theo c ch c ng electrophin (AE): >C = C< + H±A ch m >CH ± C+< + A+ >CH ± C < + A nhanh >CH ± CA< VD: CH2 = CH2 + H ± Cl CH 3CH2Cl (etylclorua) CH2 = CH2 + H2SO4 CH3CH2OSO3H (etyl hi rosunfat) . còn (Cl)HC=CH(Cl) có 2 ông phân cis ± icloeten và trans ± icloeten. 3. Ph n ng c ng halogen: CnH2n + X2 €CCl 4 p € € CnH2nX2 Ph n ng x y ra theo c ch A E (c ng electrophin) g m hai giai o n: R ± CH = CH ± R + Br2 ch m R ± CH ± CH ± R + Br/Br /+ R ± CH ± CH ± R + Br nhanh R ± CHBr ± CHBr ± R CCl 4 VD: CH2 = CH2 + Cl2 €€ p ClCH2 ± CH2Cl ( icloetan) € Phân t X2 bình th ng không phân c c nh ng i tác d ng c a n i ôi và xúc tác nó b phân c c.1. Ph n ng công hi ro: (ph n ng hi ro hóa) khi có m t ch t xúc tác nh Pt. Tính ch t hóa h c: Liên k t › n i ôi c a anken kém b n v ng. Nh ng th ng nh h n so v i các xicloankan t ng ng. ph n ng oxi hóa. i u kiên th ng. tan t t trong các dung môi không ho c ít phân c c.Ph n ng c ng n c: C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 14 .CH = CH2 .t 0 C2H4 + H2 €€ p € C2H6 b. c.Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông trans ± but ± 2 ± en ng phân hình h c ch xu t hi n khi nào các nhóm th các nguyên t cacbon nôi ôi khác nhau: VD: CH3 ± CH = CH2 . c ng H2) ngoài ra còn ph n ng trùng h p(polime hóa). Pd. có tính ch t hóa h c t ng t nhau nh ng m c tham gia ph n ng hóa h c khác nhau do phân b không gian khác nhau. nhi t nóng ch y và kh i l ng riêng c a anken không khác nhi u so v i ankan t ng ng. nghi n nh d ng tinh ki t: Ni . C2H5 . Các anken th ng là nh ng ch t không màu.1. Anken có các ph n ng hóa h c c tr ng là ph n ng c ng (c ng theo ki u phân c c: AE. Hiên t ng này g i là s phân c c hóa . CH2 = C(CH3)2 không có ông phân hình h c. nên trong ph n ng b t ra t o thành liên k t nên nhóm C = C quy t nh tính ch t hóa h c c tr ng c a anken.4. Anken có tên l ch s là olefin (có ngh a là t o d u) nên tan t t trong d u m . Các anken u nh h n n c.t 0 €€ p € CnH2n + 2 CnH2n + H2 Ni . 3. Các anken không tan trong n c.3 Tính ch t v t lí: Nhi t sôi. a. công không phân c c: A R.

phân t mang i n tích d ng (tác nhân electrophin) u tiên c ng vào C mang nhi u H h n (cacbon b t th p h n).H ng c a ph n ng c ng electrophin vào anken: Ph n ng công axit ho c n c vào anken không i x ng th ng t o ra h n h p hai ng phân trong ó có m t s n ph m chinh (s n ph m chính là s n ph m nhi u nh t) sau khi nghiêm c u n m 1870 Maccopnhicop ã a ra quy t c v s nh h ng c a ph n ng c ng electrophin(A E): Trong ph n ng c ng axit ho c n c vào liên k t C = C c a anken.t CH3 ± CH2 ± OH (ancol etylic) .t CnH2n+1OH CH2 = CH2 +H2O H. M i m t xích c hình thành t monome (hay các phân t nh ): + 0 + 0 C Nhân S ph m : Tr n Qu c Qu c Trang 15 .Giáo trình c s hóa h c h u c trung h c ph thông nhi t thích h p có xúc tác axit anken ph n ng c ng A E(c ch t ng t c ng axit) v i n c t o thành ancol (r u) : CnH2n + H2O H. Ph n ng trùng h p: Polime (hay h p ch t cao phân t ) là nh ng h p ch t có kh i l ng phân t r t l n do nhiêu m t xích liên k t v i nhau. còn ph n t mang i n tích âm (tác nhân nucleophin) u tiên c ng vào C có ít H h n (cacbon b t cao h n) VD: CH3 ± CH ± CH3 (s n ph m chính) CH2 = CH ± CH3 + HCl Cl CH2 ± CH2 ± CH3 (s n ph m ph ) Cl CH3 ± CH ± CH3 (s n ph m chính) CH2 = CH ± CH3 + H2O OH CH2 ± CH2 ± CH3 (s n ph m ph ) OH d.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful