P. 1
Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

|Views: 539|Likes:
Được xuất bản bởiThuỳ Hoa Nguyễn

More info:

Published by: Thuỳ Hoa Nguyễn on Dec 03, 2010
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/03/2010

pdf

text

original

Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Trần Xuân Trường (Cập nhật: 22/1/2007)

Vấn đề định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam đã được làm rõ dần qua các kỳ đại hội Đảng, đặc biệt là qua Đại hội IX. Trong bài viết này, tôi xin bổ sung và lý giải thêm vài điểm. 1 - Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình độ phát triển nhất định của văn minh nhân loại. Là một kiểu tổ chức kinh tế, kinh tế thị trường vừa là vấn đề của lực lượng sản xuất, vừa là vấn đề của quan hệ sản xuất. Phải đạt đến một trình độ phát triển nhất định, nền sản xuất xã hội mới thoát khỏi tình trạng tự cung tự cấp, mới có sản phẩm dư thừa để trao đổi. Cũng phải trong những quan hệ xã hội như thế nào của sản xuất mới nảy sinh cái tất yếu kinh tế: người sản xuất hàng hóa phải mang sản phẩm dư thừa ra thị trường; kẻ mua và người bán trao đổi sản phẩm với nhau trên thị trường. Kinh tế thị trường thuộc phạm trù quan hệ sản xuất, nhưng nó không bao giờ tự sản sinh ra một hệ thống quan hệ sản xuất đầy đủ, độc lập với các phương thức sản xuất mà trong đó nó vận động. Nó bao giờ cũng gắn bó hữu cơ với hệ thống các quan hệ sản xuất và trao đổi của từng thời đại kinh tế, với các quan hệ sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối của từng phương thức sản xuất trong lịch sử. Sự gắn bó đó chặt chẽ đến mức chúng ta có thể nói đến nền kinh tế hàng hóa của xã hội nô lệ; nền kinh tế hàng hóa giản đơn trong lòng xã hội phong kiến. Đến chủ nghĩa tư bản, kinh tế hàng hóa giản đơn trở thành kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa, trở thành kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa. Và, trong chủ nghĩa tư bản, những quan hệ kinh tế của kinh tế thị trường và của chủ nghĩa tư bản thâm nhập vào nhau thành một thể thống nhất. Điều đó gây nên rất nhiều sự nhầm lẫn của kinh tế học tầm thường. Chỉ có sự trừu tượng hóa khoa học của những người mác-xít mới phân tích được bản chất và đặc điểm của kinh tế thị trường của từng phương thức sản xuất trong lịch sử. 2 - Cho đến nay, nhân loại mới chỉ biết đến nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa như là nền kinh tế phát triển ở trình độ cao. Nhân loại chưa biết đến nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bởi vì ở nơi mà chủ nghĩa xã hội hiện thực đã ra đời thì lại không phát triển thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; còn ở nơi phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì chủ nghĩa xã hội chưa phát triển hoàn chỉnh. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Đây là một điểm đột phá lý luận, một mô hình thực tiễn đang trong quá trình thử nghiệm, là sự phủ định con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội tập trung, quan liêu, bao cấp. Đương nhiên, đó không phải là nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, tuy rằng nó có thể học hỏi nhiều điều từ nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa hiện đại. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có bản chất kinh tế khác với nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa. Bản chất đó được quy định bởi các quan hệ kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Bàn về bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam chính là bàn về bản chất của những thành phần kinh tế của nền kinh tế quốc dân trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam. Những thành phần kinh tế đó tạo thành cơ sở kinh tế của định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. Ở đây, có một câu hỏi đặt ra: Phải chăng định hướng chính trị quy định bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa? Vấn đề mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị của cách mạng Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là vấn đề không đơn giản chút nào. Chắc chắn rằng, trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam, chính trị phải đóng vai trò hàng đầu và chi phối toàn bộ sự phát triển của đất nước, kể cả sự phát triển kinh tế.

Đương nhiên. Kinh tế tư bản tư nhân là một bộ phận tích cực. Nhưng. Theo một nghĩa nào đấy. không thể xóa nhòa ranh giới giữa chúng. Ở đây. có biện pháp hữu hiệu trong việc củng cố và hoàn thiện nó. Chế độ công hữu dưới hình thức kinh tế nhà nước hiện nay là tiêu biểu cho nhân tố . đi lên chủ nghĩa xã hội theo cách này hay cách khác. chắc chắn phải làm cho nó tiến triển một cách kinh tế. chứ không bằng biện pháp hành chính. Hiện nay. Vậy cái gì là nhân tố xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta? Nền kinh tế nhiều thành phần dựa trên nhiều hình thức sở hữu. đâu là chế độ tư hữu. Để hình thức công hữu tiến lên chiếm ưu thế tuyệt đối. tạo điều kiện cho nó phát triển. khi trả lời câu hỏi. nhất là đánh giá vai trò của họ cao hơn vai trò của những giai cấp và tầng lớp đang là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. trong xã hội ta hiện nay vẫn có mâu thuẫn giữa công hữu và tư hữu. định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ ở nước ta không phải chỉ do định hướng chính trị chi phối. Cách giải thích rằng. thì việc phát triển mạnh mẽ các thành phần kinh tế theo hình thức sở hữu tư nhân sẽ phục vụ cho chủ nghĩa xã hội. nó làm cho các nhân tố xã hội chủ nghĩa ngày càng lớn mạnh lên. phân biệt đối xử. là phức tạp nhất về mặt lý luận và thực tiễn. không nên phiến diện. kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể là nền tảng của nền kinh tế quốc dân. chúng ta thấy kinh tế tư bản của thời kỳ đổi mới ở nước ta là sản phẩm của đường lối đổi mới của Đảng ta. thu hẹp hình thức tư hữu là thực hiện yêu cầu định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường là không đúng với lý luận Mác . Nó không hoàn toàn giống với kinh tế tư bản của chủ nghĩa tư bản. từ nay đến đấy còn xa. để qua đó. thì phải thật sự phân biệt được đâu là chế độ công hữu. một chiều trong việc đánh giá vai trò của các tầng lớp đại diện cho thành phần kinh tế này. Vì vậy. và do đó. Đại hội IX của Đảng xác định: Chế độ công hữu sẽ từng bước được xác lập và "sẽ chiếm ưu thế tuyệt đối khi chủ nghĩa xã hội được xây dựng xong về cơ bản"(1). chỉ cần bảo đảm cho kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo. cho nên việc nhanh chóng mở rộng hình thức công hữu. Khi lý giải mối quan hệ giữa các hình thức sở hữu đó. cho dù trước mắt còn gặp vô vàn khó khăn. cần chống định kiến xấu với kinh tế tư nhân. mà phải khuyến khích. người ta đã lạm dụng luận đề trong Văn kiện Đại hội IX của Đảng: Các thành phần kinh tế "đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa"(2). kinh tế của Đảng ta trong thời kỳ quá độ. giữa lao động và bóc lột. đi đúng định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ ở nước ta hiện nay. nhưng không hạn chế. Tuy nhiên. khắc phục mặt tiêu cực của thành phần kinh tế này. năng động trong nền kinh tế quốc dân nước ta. Có thể khẳng định rằng. cách mạng đối với kinh tế tư bản chủ nghĩa. việc lý giải mối quan hệ giữa hình thức công hữu và hình thức tư hữu. tự nó có xu hướng xã hội chủ nghĩa. được bảo đảm bởi một kết cấu kinh tế mà trong quá trình vận động. Làm thế nào để kinh tế nhà nước thực sự đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân là một vấn đề lớn cần được bàn luận nhiều. cái gì là nhân tố xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần?. nhưng cũng cần chống định kiến xấu với kinh tế nhà nước. chúng ta có thể yên tâm thực hiện nhất quán một chính sách tích cực. hầu như coi các thành phần kinh tế đều có cùng một bản chất xã hội chủ nghĩa.Con đường chính trị xã hội chủ nghĩa là một tất yếu khách quan của cách mạng Việt Nam trong thời đại cả loài người vẫn tiếp tục vượt qua chủ nghĩa tư bản.Lê-nin và đường lối chính trị. chỉ có hình thức công hữu mới mang bản chất xã hội chủ nghĩa. mà còn được chi phối bởi cơ sở kinh tế bên trong. đặc biệt là hình thức tư hữu tư bản chủ nghĩa. và Nhà nước đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng. Phân tích một cách lịch sử cụ thể. song điều đó không có nghĩa là nó không còn là kinh tế tư bản chủ nghĩa nữa. hình thức sở hữu tư nhân còn tồn tại lâu dài và còn đóng vai trò tích cực trong nền kinh tế thị trường nước ta. như một quá trình lịch sử tự nhiên. Lại có cách giải thích xóa nhòa ranh giới giữa hình thức công hữu và hình thức tư hữu. và phải xem xét mối quan hệ giữa chúng một cách biện chứng. Cần lãnh đạo và quản lý chặt chẽ. Như vậy. tồn tại lâu dài và phục vụ định hướng xã hội chủ nghĩa. nhưng đó là những mâu thuẫn có thể giải quyết được một cách êm thấm dưới sự lãnh đạo của Đảng.

nhưng có một lý do chính là. chế biến quy mô lớn nào đấy chuyên để xuất khẩu là cần thiết.. khai phá ra. Tuy nhiên. đòi hỏi rất cao về chất lượng. Lấy việc xuất khẩu nông. 3 . Nền kinh tế hàng hóa nhỏ Việt Nam trở thành nền kinh tế thị trường lớn. giản đơn. Chúng ta sẽ không đi lại con đường từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa kiểu tập trung. thủy sản ở nước ta. trong lĩnh vực kinh tế thị trường. làm cho chế độ công hữu trở thành một hệ thống các hình thức quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa sinh động. hiện đại thì nền kinh tế thị trường nước ta sẽ không thể khắc phục được sự lạc hậu. cũng có quy luật phát triển rút ngắn. Tuy rằng việc xây dựng những tổ hợp sản xuất. tạo nên những mầm mống xã hội chủ nghĩa trong lòng các thành phần kinh tế tư nhân. xâm nhập vào các thành phần kinh tế khác. Vì sao vậy? Có nhiều lý do. một nền kinh tế có sự liên kết các cơ sở sản xuất. phát triển. chất lượng. thủy sản làm ví dụ.Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta không chỉ khác kiểu với nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa thế giới mà còn khác về trình độ phát triển. theo con đường kinh tế thị trường. đón đầu.. . chế biến nông. nền kinh tế thị trường nước ta còn sơ khai. khoa học và quản lý. thành một hệ thống kinh tế lớn. học tập và sử dụng tối đa các thành tựu của nền kinh tế hàng hóa lớn tư bản chủ nghĩa. nhưng theo tư duy mới.. bao cấp trước đây. Mác nói đến không còn chỉ là những tư liệu tiêu dùng. nhưng sản xuất lớn không có nghĩa là quy mô mọi thứ phải lớn. bởi vì càng hội nhập nhanh chóng bao nhiêu thì chúng ta càng sớm có chủ nghĩa xã hội bấy nhiêu. một con đường mà chúng ta phải tìm tòi. nền kinh tế hàng hóa nước ta chưa thật sự trở thành nền kinh tế hàng hóa lớn. thì đó chính là cách sản xuất lớn của nền kinh tế thị trường hiện đại. đi tắt.. quy cách và mẫu mã sản phẩm. chúng ta gặp lại vấn đề từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn. hàng hóa Việt Nam đi vào thế giới còn kém về năng suất. hiện đại là một vấn đề của lực lượng sản xuất. Cần lưu ý rằng. thì liệu chúng ta có thể nghĩ đến những hình thức mới của chế độ công hữu? Những người mác-xít cần đặt cho mình nhiệm vụ đa dạng hóa chế độ công hữu. Con đường đi lên sản xuất lớn của chúng ta hiện nay là con đường thị trường. mà đan xen. Hiện nay. đồng thời cũng là một vấn đề của quan hệ sản xuất. kể cả kinh tế gia đình. nhưng nếu biết biến các cơ sở nhỏ lẻ của nó thành những mắt khâu của nền kinh tế thị trường lớn. mà phải tìm tòi những hình thức kinh tế quá độ giữa chế độ tư hữu và chế độ công hữu.xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường nước ta. sáng tạo trên con đường hoàn thiện chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta. nhân tố đó không tồn tại biệt lập. nhưng tiếp thu. Vậy trong nền kinh tế thị trường hiện đại Việt Nam định hướng xã hội chủ nghĩa. nói chung còn lạc hậu. Ở đây. trong khi thị trường quốc tế lại khó tính. Không tiến lên trình độ sản xuất lớn. Cơ sở sản xuất. Chúng ta sẽ đi từ nền kinh tế hàng hóa nhỏ lên nền kinh tế hàng hóa lớn mang bản chất xã hội chủ nghĩa. khi sở hữu cá nhân của người lao động mà C. quan liêu. Tư duy biện chứng không cho phép chúng ta dựng một hàng rào siêu hình giữa chế độ công hữu và chế độ tư hữu. khi có sự liên kết tất cả các cơ sở kinh tế. Từ nền kinh tế thị trường Việt Nam tiến tới hội nhập với nền kinh tế thị trường thế giới. Hiện nay. khi công nghệ thông tin làm cho việc lao động tại gia đình trở thành một hình thức lao động hiện đại. chế độ công hữu được thực hiện ở kinh tế nhà nước. Chúng ta cần nhanh chóng hội nhập nền kinh tế thị trường nước ta vào nền kinh tế thị trường thế giới. sức cạnh tranh. vừa và nhỏ thành một hệ thống thống nhất để tạo ra những sản phẩm ổn định. trong khi nền kinh tế thị trường thế giới đã ở trình độ phát triển cao. các cơ sở sản xuất lớn. kinh tế tập thể và một phần ở các thành phần kinh tế khác khi liên doanh với kinh tế nhà nước. thông qua những hình thức kinh tế quá độ của chủ nghĩa tư bản nhà nước. có chất lượng và sức cạnh tranh cao. hiện đại. xét từ góc độ kinh tế hàng hóa là từ kinh tế hàng hóa giản đơn của những người sản xuất nhỏ tiến tới hội nhập với nền kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa hiện đại. Vẫn là kinh tế gia đình.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->