1/ B i c nh ra i h c thuy t Chính danh: Kh ng t sinh th i c a ngài th ng nói v i h c trò r ng ³(Ngô) thu t nhi b t tác, tín nhi hi u c ´ [1] ngh a là: Ta ch thu

t l i mà không tr c tác, tin vào o lý i x a. Các nhà nghiên c u v Nho giáo và Kh ng t ngày nay u cho r ng, trong các tác ph m nh Kinh Thi, Kinh D ch, Kinh Xuân Thu, Lu n Ng « thì ch có quy n Lu n Ng c xem là áng tin c y nh t [2] vì nh ng l i phát bi u c a Kh ng t trong sinh th i mà ph n l n là àm tho i v i h c trò c a ngài. Do âu mà Kh ng t ra h c thuy t Chính danh? Trong th i i c a mình, Kh ng T nh n th y tình tr ng r i ren, ph c t p c a xã h i phong ki n th i Chu. Xã h i mà tôn ti tr t t b r i ren, o l n. Ngài l y làm ti c cái th i u nhà Chu nh Chu Võ V ng, Chu Công« sao mà th i i t i p, phong hóa t t t i n th ! Ngài nhìn th y tình c nh ³tôi thí vua, con gi t cha không ph i nguyên nhân c a m t sáng m t chi u´ [3]. M i s vi c, nguyên nhân u có cái c c a nó. Mà cái c này không t d ng mà có mà nó c tích t p d n d n qua th i gian mà n m t th i i m nào ó, chúng ta t m g i ó là i m nút thì s x y ra k ch tính nh trên. Kinh d ch có câu ³ i trên s ng mà b ng giá t i´ (Lý s ng kiên b ng chí) là thu n v i l di n ti n t nhiên c a m i s v y. Kh ng t th y tình tr ng xã h i th i ngài h n lo n n n i ³tôi gi t vua, con gi t cha´ là t h i l m r i, nh ng ngài là ng i không thích b o l c, không thích làm cu c thay i tri t tri t tiêu cái t trên b ng b o l c cho nên ngài m i ra h c thuy t chính danh nh m c i t o xã h i, giáo hóa xã h i d n d n. B n tính ngài thích ôn hòa, thích giáo hu n d n d n h n là b o l c, mà b o l c ch a ch c gì ã gi i quy t tri t cái t ³tôi gi t vua, con gi t cha´ nói trên mà b t quá ch thay th cu c thí quân này b ng cu c thí quân khác ho c v gi t cha này b ng v gi t cha khác. B o l c b t quá ch gi i quy t vi c tr c m t, t c th i, ch tr c ng n ch làm sao tr c g c c a tình hình trên, ch có cu c cách m ng t t ng m i tr c g c c a cái t tôi gi t vua, con gi t cha nói trên. C ng theo H Thích ³Kh ng t ch tr ng chính danh chính t , m t m t mu n c võ hành ng con ng i m t m t mu n c m dân làm b y.´ [4] 2/ H c thuy t Chính danh, m t phát ki n c a Kh ng T . H u h t các nhà Nho, các nhà nghiên c u v Nho giáo và Kh ng t u th a nh n r ng h c thuy t Chính danh là m t phát ki n m i c a Kh ng t . Do chính ngài quan sát th y c tình tr ng l n x n, m t tôn ti tr t t , trên cho ra trên, d i cho ra d i; vua cho ra vua, tôi cho ra tôi,« nên ngài m i ra h c thuy t chính danh. Th c ch t, h c thuy t chính danh không nh ng ch có giá tr th i ông. Nói theo

ông i u ch nh l i quy n l i. Ng i quân t nói ra i u gì nên dè d t không c u th c! H c gi Nguy n Hi n Lê vi t trong H i Ký c a mình r ng ³Thuy t chính danh c a ông (Kh ng T -hienhiendichsac) ra thuy t gi t m t b o chúa là gi t m t tên th t phu c a M nh. m t ngu n c m h ng cho các i sau không. T t ng h tiên? T vi t: T t dã chính danh h ! T L vi t: H u th tai.áp c a th y trò Kh ng t trong Lu n Ng . t chi vu dã. Hình ph t b t trúng t c dân vô s th th túc. h u h t các nhà nghiên c u v Nho giáo và Kh ng t u trích d n m t s câu v n. b t b n c m quy n ph i có c. L i nói mà không thu n t t vi c ch ng thành. Ngôn b t thu n t c s b t thành. xem nó có gi i quy t c nh ng v n c a th i ó không. th y làm gì tr c? Kh ng t áp: T t ph i l y chính danh làm tr c v y! T L h i: Có vi c y sao? Th y vu khoát l m! Th nào g i là chính danh? Kh ng t áp: Anh Do quê mùa này! Ng i quân t có i u gì mình không bi t thì b qua mà không nói. ph i th ng dân. Danh b t chính t c ngôn b t thu n. h k chính? T vi t: Dã tai Do dã! Quân t k s b t tri. L nh c b t h ng t c hình ph t b t trúng. quân t k ngôn vô s c u nhi d h . có là m t ti n b so v i các th i tr c. cái khuy t nh dã. C quân t danh chi t t kh ngôn dã. Và n u sau m i th h .cách nói c a h c gi Nguy n Hi n Lê khi vi t l i mào cho cu n Kh ng T ã phát bi u r ng ³Tri t thuy t nào c ng ch c u cái t c a m t th i thôi. L nh c không h ng th nh thì t t hình ph t ch ng úng phép. ³T L vi t: V quân ãi T nhi vi chính. ng i ta th y nó v n còn làm cho c trí con ng i c nâng cao thì ph i coi nó là m t c ng hi n l n cho nhân lo i r i. Ngôn chi t t kh hành dã. Mu n ánh giá m t tri t thuy t thì ph i t nó vào th i c a nó.´ [5] Ngh a là: T L h i: N u vua n c V m i th y v giúp cai tr n c. Nay danh b t chính t t l i nói không thu n. Vi c ch ng thành thì t t l nh c không h ng th nh. Chúng tôi nh n th y. thiên T l vì cho r ng ó là câu chìa khóa c a h c thuy t chính danh. Cho nên ng i quân t quan ni m c danh t nói ra c. Chúng tôi c ng xin chép ra ây tham kh o. ngh a v c a vua tôi.´ 3/ N i dung c a h c thuy t chính danh. mà nói ra ct t làm c. S b t thành t c l nh c b t h ng. ông l i ào t o m t giai c p m i:K s tr . hình ph t mà không úng khuôn phép thì t t dân không bi t t tay chân vào âu nh c y.

´ [6] H c thuy t chính danh c a Kh ng t không ch ch c áp d ng trong chính tr . do ó. ông không xét h c thuy t chính danh theo m t m c riêng mà ch xem chính danh là ph vào l và m c ích c a chính danh là gi l . s cai tr . hình ph t không trúng thì dân không bi t ph i làm gì? T C nh công h i Kh ng t v chính tr . thi u c. 4/ H c thuy t chính danh th c hành trong th i Kh ng T . ngôn thu n ng hoàn.´ Chính danh là ti n l nh c h ng v ng lên. mà t t ng này ã có tr c th i Kh ng t r i. ph i tuân theo phép t c. thì vi c u tiên là ph i l p m t công t khác làm vua. t t . cha ph i ra cha. Còn n u không thì gán cho nó m t cái tên m i mà không g i là cái cô n a. danh chính. N u làm không c nh v y thì xã h i s o l n nh tr ng h p c a n c V . ch c u sao cho có . Ch vì l nh c không h ng v ng. N c V mu n c yên. Kh ng t không hài lòng v tên g i này vì theo ông. n u tr dân thì dân không ph c vì danh b t chính thì nói làm sao mà dân nghe l t tai c. NXB V n Hóa 1995]. Kh ng t nói: ³Quân quân. Xu t Công Tri p và Khoái Quý n c V . không cl n l n. m i m y n m bôn ba. n u cái bình ng r u mu n c g i là cái ³cô´ thì ph i ph c h i hình d ng c c a nó. trên d i. a ch m i và th ng nhân mà ra. v t. cai tr mà còn c ông áp d ng trong cách g i tên s v t.´ Ngh a là vua ph i ra vua.n c. ông xi n d ng h c thuy t chính danh s a tr l i tr t t xã h i. ph ph . hai cha con mà tranh nhau ngôi vua. tr t t . thay th b n quý t c thi u tài. giai c p ó a s s ng trong gi i bình dân. Nhà nghiên c u Nguy n Tôn Nhan trong quy n Nho Giáo Trung Qu c. t t . con ph i ra con. hình ph t m i không trúng. quy c c a xã h i ã quy nh. i h t n c này n n c kia. mà dân không ph c thì n c s lo n. b tôi ph i ra b tôi. ³Quân quân. khi vi t v Kh ng t và nh ng t t ng c a ngài. n i Kh ng t . t s v t v i úng tên g i c a nó (tr ng h p cái ³cô´). ng i ta làm cái bình ng r u b c nh góc i mà v n g i là cái ³cô´. th n th n. ph ph . T c là ng i nào v trí nào thì ph i ng x v trí ó. Sách Nho giáo có câu chuy n v cái bình ng r u c g i là cái ³cô´. l nh c h ng v ng chính là cái b n tr n c. th n th n. Th i tr c Kh ng t . Nó b bi n d ng d i th i ông. không c tùy ti n. C hai cha con u thi u t cách nh v y cho nên. theo Kh ng t . cái bình ng r u có c nh góc ng i ta g i là cái ³cô´. Kh ng t . Qua hai d n ch ng trên chúng ta th y Kh ng t r t coi tr ng tôn ti. Nguy n Hi n Lê. L c a k trên i v i ng i d i và ng c l i. [Kh ng T .

Có l n ông và h c trò còn b vây kh n suýt ch t n c Tr n và Thái vì h cho r ng. n u ó là m t ông vua ác c. không th l ng h t c. Mu n làm b c chính danh quân t thì l i nói và hành ng ph i úng n. còn ph i siêng n ng lên n a làm tròn trách nhi m c a m t ông vua. thì t c là ông vua ác ó ã ánh m t chính danh và có th s b m t luôn ngôi vua và m nh tr i và nhân dân có quy n chính áng n i d y. h i ngh a là quân tàn t c. Mu n nh v y ông vua. M nh t có nói thêm m t chút c c oan thì ông c ng là thay dân mà phát bi u v y. Dân có oán ông vua th t c ó c ng ph i l thôi. ch ch a nghe nói gi t vua. nh ng âu c ng là phù h p v i tình hình Trung Hoa th i ông. c tìm cách cho h dùng mình nh ng r t c c ngài ã th t b i. Th t v y. m t ông vua khác lên thay. Nghe nói gi t m t tên th t phu tên là Tr . Ngh a là mu n c chính danh thì l i nói và hành ng ph i úng n. Th t là chua xót cho th y trò ông! ³Chính gi . dân b tai v . chính dã´ là m t châm ngôn b t h c a Kh ng t . 5/ Các t t ng có liên quan n thuy t chính danh. N u không ph i thì cu c kh i ngh a ó th t b i. l t ông vua ác c ó và c ng i khác lên thay th . nhân dân d i quy n cai tr c a vua c h ng hòa bình và h nh phúc thì ó là vua hi n. tìm cách này hay cách n truy n i b n ý c a ngài n các ông vua. Tr ng h p c a hai ông vua Ki t. ch ng h n. Thay b c i ngôi c ng là do m nh tr i. m t tên dân quèn. i h t n c này n n c n . N u cu c kh i ngh a thành công. gi t quân tàn t c là gi t m t a th t phu. Ng i c m quy n nào bi t theo ng ngay chính s a o nhân thì vi c gì c ng thành ra . Các t hi u ng m là chính danh: Kh ng t cho r ng. ông s làm cho n c ó c ng th nh. vi c chính tr hay hay d là do ng i c m quy n. Ch ng nào mà vua còn làm tròn thiên m nh. M nh t sau này b o ³H i nhân. thì ó c ng h p chính danh và h p v i m nh tr i. làm vua mà m t c thì gây tác h i r t l n cho dân chúng.´ [7] M nh t cao thuy t chính danh m t cách c c oan. Tr là i n hình vì không làm tròn trách nhi m c a ông vua. Trái l i.ông vua nào dùng mình. vì ông tin r ng n u có ông vua nào dùng mình thì ch vài n m thôi. Nh ng th c t th y trò ông. ông có tài nh v y. n u n giúp n c nào thì n c ó m nh lên thì h s nguy m t. i kh cho nên m t danh ph n làm vua và m nh tr i r i còn b gi t. Nói suông e không c âu! L i nói và vi c làm có úng n thì ng i m i theo v . mà s cai tr hà kh c làm cho nhân dân iêu ng kh s . con ng i vua là thiêng liêng và b t kh xâm ph m.

theo chúng tôi ngh . Có t gia gi i thì m i có th tr qu c t t. n u lãnh o c a chúng ta tham nh ng. không còn c u vãn c n a và ã n lúc d t b vai trò lãnh o c a nó thì ngài không ng n ng i . Tuy h c thuy t là c a ng i Trung Hoa nh ng chúng ta có th áp d ng c tùy theo hoàn c nh c th c a dân t c ta. ó là ý t trong câu b n ch c a Kh ng t ³chính gi . chính dã´. th m t ông vua tr c sau không thay i cho dù ông vua ó ã m t thân ph n làm vua do làm b y. qu n lý xã h i. Lê L i. t gia. Vua mà ngay chính thì không sai khi n ng i ta c ng làm theo i u ph i. V n này chúng ta th y có nhi u t m g ng sáng trong l ch s dân t c ta nh tr ng h p c a S V n H nh. ngày nay có th g i là lãnh o qu c gia. b t l nh nhi hành. tuy l nh b t tòng. th c c m b t chính. ng i c m quy n th i nào c ng ph i nêu cao cái c c a mình. Theo Kh ng t . h ng i trên ngay th ng thì ng i d i b t ch c mà làm theo. thiên T L ) Theo chúng tôi ngh . Lu n Ng . r i sau ó m i có quy n b t ng i trong nhà khuôn theo phép t c mà ông ta a ra t c là t gia. Ngài b o Quý Khang t r ng ³Chính gi chính dã. S V n H nh r t sáng su t. chính danh không có ngh a là ngu trung theo ki u tuy t i trung thành theo ch nhân. Tr ng h p nh v y h ã m t chính danh. Ng i c m quy n theo Kh ng t ph i là ng i quân t . làm m t luôn ch c v c ng gi ng nh các vua chúa th i x a m t khi ã m t chính danh thì m t luôn thân ph n làm vua. tr qu c. h c thuy t chính danh tuy là c Kh ng t phát ki n cách ây h n 2. vì ng i quân t t ph i rèn c t c là tu thân. Nh th thì h có t cách gì lãnh o qu c gia.ngay chính h t th y. ông l y ngay th ng mà khi n ng i.v« và sau này là ng C ng S n Vi t Nam lãnh o nhân dân làm cu c kh i ngh a thành công.´ Ngh a là: làm chính tr là làm cho m i vi c ngay th ng. Do ó. còn vua mà không ngay chính thì có sai khi n ng i ta c ng không ai theo c (k thân chính. Ta th ví d . ng i c m quy n tr c h t ph i s a mình cho oan chính cái ã. Theo ý ki n cá nhân chúng tôi. thu t ³tu thân. m t c thì nói ai nghe? Con cái trong nhà h ch a ch c là nghe h n a là. bình thiên h ´ c hi u là nh v y. Quang Trung v. Có tr qu c t t thì thiên h m i theo v mình thì coi nh ã bình c thiên h r i. k thân b t chính. thì ai dám không ngay th ng? Cho nên. Chúng tôi còn hi u r ng. khi ngài th y tri u Ti n Lê ã th i nát. lãnh o xã h i n a? L i càng không có t cách ng trên tr ng qu c t phát bi u. t su t d chính.500 n m nh ng v n còn giá tr c a nó. 6/ M t s ánh giá chung v h c thuy t chính danh.

h Tr n ch m d t vai trò c a h trên v ài chính tr là i u t t y u. n không no. lãnh o nhân dân ch ng quân Thanh xâm l c khi dân t c b lâm nguy.gì mà v t b nó. mu n c lòng dân ng h ông c ng ã tìm con cháu h Tr n v l p làm vua danh chính ngôn thu n mà quy t l c l ng ch ng l i b n xâm l c Minh và ông quy t tâm oàn k t các l c l ng và kiên trì. b n b chi n u t i ngày th ng l i. Ông chính danh b c lên v ài chính tr . t do cho dân t c t tay phát xít Nh t và sau này ti p t c ch ng Pháp thành công. Chính ngh a ây chính là chính danh v y. ó là m t hành ng anh hùng c a b c chính danh quân t . th m chí c m t b ph n l n nhân dân ti n b M . Nhân dân Vi t Nam nghèo nàn. v sau ông x ng áng làm vua khai sáng m t tri u i m i mà không ph i là con cháu h Tr n mà ông ã l p làm vua bù nhìn. l c h u. h t lòng ng h hoàng Quang Trung mà không ng h vua Lê n a. m c không m nh ng r t cu c. Nguy n Hu lên ngôi hoàng l y hi u là Quang Trung quy t c l c l ng ánh u i xâm l ng. Hoàng Quang Trung Nguy n Hu c ng v y. Lê L i khi kh i ngh a. Ngài ng h ngay Lý Công U n lúc ó ang c lòng ng i. k c nh ng qu n th n tr c kia phò tá vua Lê. Vai trò lãnh o c a ng C ng S n Vi t Nam do Ch t ch H Chí Minh sáng l p và lãnh o sau này c ng là chính danh. L n th ba ra B c. Chúng ta chi n th ng vì chúng ta có chính ngh a. ông ng h nhà Lê M t vì nhà Lê M t còn danh ngh a làm vua. c u vi n quân ngo i xâm ánh nhân dân mình. Do ó. ngài th y Lý Công U n r t x ng áng (chính danh) nên ng h h Lý vì l i ích chung c a dân t c. M là c ng qu c m nh nh t mang quân i xâm l c Vi t Nam d i chiêu bài này n . N u ngài ngu trung v i nhà Ti n Lê thì có c l i ích gì cho nhân dân ngoài cái ti ng trung th n (có th hi u là t này ây là ngu trung) c ghi l i trong s sách? Theo chúng tôi ngh . Nhân dân yêu chu ng hòa bình kh p n i trên toàn th gi i u ng h nhân dân Vi t Nam. Nh ng l n ra B c th hai thì ông ch m d t ngay vai trò làm vua c a vua Lê Chiêu Th ng vì ông này có hành vi bán n c. Do ó. Nhân dân r t ng h ông. không còn có ng nào khác s c và uy tín ng ra lãnh o nhân dân giành c l p. Vì ngoài ng C ng S n Vi t Nam ra. cu c chi n tranh vì chính ngh a c a dân t c ta ã dành c th ng l i.500 n m t th i Trung Qu c còn ang ch phong ki n phân quy n v i lòng mong mu n c a . L n ra B c th nh t. ó c ng là lý do vì sao nhân dân ta l i ca t ng. 7/ Bài h c l ch s c a h c thuy t Chính danh. H c thuy t chính danh do c Kh ng t phát ki n cách ây h n 2.

158). bu c k thù ph i ch p nh n s th t b i tr c ý chí và chính ngh a c a dân t c ta. Chúng tôi ngh r ng. [3] Trung Qu c Tri t H c S i C ng. Lê L i. [2] H c gi Nguy n Hi n Lê khi vi t v Kh ng t thì ch dùng b Lu n Ng mà thôi. có ch phiên âm Hán-Vi t thi u và sai (tr. tuy có t t ng cách m ng nh không thích chi n tranh.156. vi c t t tiêu bi u thu ph c c lòng tin c a nhân dân. Theo cách nói c a h c gi Nguy n Hi n Lê thì ³N u sau m i th h . Nguy n Hu «. Thiên T L trong b n in T Th c a d ch gi . tuy có bi t n h c thuy t chính danh c a Kh ng t nh ng l i v n dung nó r t uy n chuy n c u dân. Chính danh là làm vi c không m ám. ch ng quân xâm l c. [4] S tr. c u n c. nhà nào c ng ph i công nh n r ng h c thuy t chính danh là m t phát ki n c a ông và ó là óng góp quan tr ng c a ông cho Trung Qu c nói riêng và nhân lo i nói chung. nêu cao nh ng t m g ng ng i t t. 158 [5] o n nguyên b n này trong b n d ch Trung Qu c Tri t H c S i C ng có ch ch Hán sai ho c thi u. Minh c d ch. NXB V n Hóa Thông Tin 2004. Nh t. chúng có nham hi m n âu i ch ng n a thì chúng ta c ng giành c th ng l i chung cu c. r i M c c dân t c và nhân dân ti n b hòa bình th gi i ng h vì cu c chi n u c a dân t c Vi t Nam là cu c chi n u chính ngh a. gi i phóng dân t c. ch ng xâm l ng i n hình qua m t s v anh hùng trung l ch s dân t c nh S V n H nh. chúng ta còn ph i ti p t c nêu cao chính ngh a.ông ph c h i l i ch . Nghiên c u v c Kh ng t . do ó chúng tôi tham kh o b n Lu n Ng . ng i ta th y nó v n còn làm cho c trí con ng i c nâng cao thì ph i coi nó là m t c ng hi n l n cho nhân lo i r i. dù k thù có m nh c nào.´ Dân t c Vi t Nam. H Thích. ng C ng S n Vi t Nam nêu cao chính ngh a chi n u vì c l p t do. nên cu i cùng. Pháp. Ông v n là ng i khoan hòa. tr.NXB Thu n Hóa 2006). m t tôn ti tr t t . thiên Thu t Nhi (rút ra t t p T Th . oàn Trung Còn d ch . CHÚ THÍCH: [1] Lu n Ng . l l c t t p c a th i nhà Chu ban u khi ông nh n th y tình tr ng xã h i khá l n x n. không che d u s th t ho c bóp méo s th t. do ó ông m i ra h c thuy t chính danh c i t o xã h i m t cách d n d n.

NXB Thu n Hóa 2006. Khi n dân làm vi c ph i h p th i (s dân d th i ± I.5) B t dân làm xâu là m t cách thu thu . 4/ Kh ng H c ng c a c Phan B i Châu. [6] Xem H i Ký Nguy n Hi n Lê. H Thích. TÀI LI U THAM KH O: 1/ Trung Qu c Tri t H c S i C ng. ng i nào không làm xâu thì tùy giàu hay nghèo ph i n p m t s ti n nhi u hay ít nhà n c l y ti n ó m n ng i làm thay. 6/ Nho Giáo Trung Qu c c a nhà nghiên c u Nguy n Tôn Nhan. Làm sao cho dân no .164] Nuôi dân thì ph i: 1. NXB TP. tr. NXB V n Hóa Thông Tin 1998. H Chí Minh 2001. 3/ Nho Giáo quy n th ng c a c Tr n Tr ng Kim.164- . nuôi dân thì có ân hu (kì d ng dân dã hu ). V ng An Th ch m i t ra th ti n mi n d ch.oàn Trung Còn tr. NXB V n Hóa 1995. b n d ch c a d ch gi Minh c. 140. [7] D n l i t quy n Kh ng T . NXB V n H c 2006 tái b n l n th 6. oàn Trung Còn d ch . NXB V n Hóa Thông Tin 2004. ánh thu nh dân. nh bài XI. mãi n i T ng. th i ó n c nào c ng áp d ng vì không có cách nào khác. 5/ L ch S Tri t H c Ph ng ông t p I c a h c gi Nguy n ng Th c. ho c vì dân d ch p nh n h n là b t h góp ti n. 2. nh v y thêm công n vi c làm cho m t s dân th t nghi p. [tr.16 ã d n. góp lúa.7. NXB V n H c tái b n l n VI 2006. r i c ng ph i b . th k XI.722. CHÍNH SÁCH TR DÂN C A KH NG T g i b i hienhiendichsac » 29 Tháng 1 2008 23:01 M t là:D ng dân. th vua thì kính c n. 7/ H i Ký Nguy n Hi n Lê. ông bao T C ng r ng phép tr dân ph i làm cho dân ³túc th c´ ã r i m i t i ³túc binh´. 8/ T Th . T S n có b n i u h p v i o ng i quân t : gi mình thì khiêm cung. có khi r t n ng. Nguy n Hi n Lê. 3. sai dân thì h p ngh a (h p tình h p lý)´ [tr. mà l i b t công vì th thu ó ch ánh vào u dân en. Trung Tâm H c Li u xu t b n 1971. NXB Thu n Hóa 2006. tr. 2/ Kh ng T c a h c gi Nguy n Hi n Lê. giàu: Bài XII. nh ng bi n pháp c a V ng b phe th c u ph n i. 196-198.

tuy có lý nh ng ch a h n ã úng. h n là nh ng ng i ³h u ti n´.6) [tr.1. Chính gi . vua ph i ra vua. không c t t. chính dã (XII. Cách t t nh t là làm g ng cho dân. ó là nh ng i u th ng th c v phép tr dân. Ba là: nhà c m quy n ph i h c Không xem dân nh v t thí nghi m. ó ch là m t h c thuy t. càng g n v i t nhiên ch ng nào thì t t ch ng y. ng i nào có a v . r n b o tr c mà mu n có thành tích. bi t làm i u ph i mà ch ng ph i can thi p (có th hi u là dùng hình pháp. ch u nhi u th t b i r i m i khôn c. nh chính nhân hà (XIII. NXB V n hóa 1995. Nguy n Hi n Lê. (XII. d tr (th ng hi u l t c dân d s dã ± XIV.170] Kh ng t c ng nói vô vi (vô vi nhi tr ) nh ng s không gi ng v i vô vi c a Lão t . Quân t chi c phong. ph ph . khi cho dân cái gì mà so o.29). [tr. nh v y là tàn ng c. thì ã m t nhi u thì gi . cha ph i ra cha. m t ni m vui l n c a ng i có c nhân. Nhà c m quy n có hai cách giáo hóa dân.170] Dân c giáo hóa thì d sai b o. ti u nhân c chi th o. tôi ph i ra tôi. Không th coi dân nh v y thí nghi m c. b o l c) vào i s ng c a h . [tr.171] M t cách n a là d y d dân. ngh a là ph i làm m i vi c cho ngay th ng. công vi c chính hình s nh i nhi u. th o th ng chi phong t t y n. Vì hai l : D y dân là m t cách yêu dân: mình mu n t l p thì c ng thành l p cho ng i. nh v y là h i dân. nh v y là có thói nh nhen c a m t viên ch c th p´. trên d i. 11). b n ph n chính áng c a ng i y c th mà làm.42). không h c không th bi t c. nh v y là thành nhân chi m . Còn vô vi c a Kh ng t là giáo d c dân n n i n ch n r i dân t bi t suy ngh . t c h ng ng i làm quan r i m i h c l nh c (h ng quý t c).13). Nhan Uyên. Vô vi c a Lão t là không can thi p sâu vào i s ng c a nhân dân. con ph i ra con.184] Sách tham kh o: Kh ng T . mình mu n thành công thì c ng giúp ng i thành công (k d c l p nhi l p nhân. làm nh v y là làm h i n dân: Nhà c m quy n có b n i u x u là: ³Không giáo hóa dân. t c h ng h c l nh c r i m i ra làm quan (h ng bình dân). k d c t nhi t nhân ± VI. sai r i s a. n u mu n v a làm v a h c. có ng i hi u Kh ng t thích dùng nh ng ng i ³tiên ti n´ v l nh c. nh v y là hung b o. dân ph m t i r i gi t. ch ng v tr t t c phân minh.148] Ph i h c r i m i ra làm quan: Bài XI.17) B t n ng chính kì thân.19) Kì thân chính. và dân chúng ph i gánh h t h u qu . [tr. t rút kinh nghi m. N i dung thuy t "chính danh" c a Kh ng T c cô ng trong tám ch "quân quân. vua tôi. mà cho dân có i s ng r t ch t phác. t t " (Lu n ng . th n th n. b t bu c h ph i theo. b t l nh nhi hành (XIII. n u k t qu c a s giáo hóa c c t t thì nhà c m quy n ch ng ph i làm gì mà n c c ng tr (vô vi nhi tr ). khi ra l nh thì không b o là c p bách r i t nhiên b t dân ph i làm xong trong m t k h n g p. b n x n v i dân. lu t pháp. [tr. . cha con.166] Hai là: Giáo dân Kh ng t xem nhi m v d y dân quan tr ng ngang v i nhi m v nuôi dân.

T L . v i ngh a. . thì ph i tùy theo ó mà làm´ (Lu n ng . mu n xã h i n nh và phát tri n thì ph i giáo hoá o c và th c hi n ³chính danh. 3). nh ph n´.Kh ng T cho r ng. dân tình kh s là do không ³chính danh´. Kh ng t áp: Mu n tr n c. nguyên nhân làm cho xã h i lo n l c. tr c h t ph i th c hi n ³chính danh´. ã x ng danh úng v i danh ph n. Khi T L h i v chính tr . l i nói không úng n s d n n vi c thi hành sai« Cho nên nhà c m quy n x ng danh thì úng v i ph n. b i vì ³n u không chính danh thì l i nói s không úng n.

Không ch t h c. nhân viên mang th ng hi u T n. m t ch c quan nh trông coi vi c s sách.Kh ng T là ng i sáng l p ra Nho Giáo c a Trung Qu c v i 3 i u nòng c t c a Nho Gia là chính tâm. t nh S n ông.. còn khi ông trông coi gia súc. th . Sau ó. Kh ng T tinh thông l c ngh (sáu ngh : l . s sách c a ông rõ ràng âu vào y. kho l m. bình thiên h Nói v Lu n Ng c a Kh ng T .CV S l c v cu c i Kh ng T Kh ng T (551-479 tr c Công nguyên) tên Kh ng Khâu. ông sang làm Th ng i n. thì i u ó có ngh a là quý v ã luy n n c nh gi i. Ông th ng n n th t Khúc Ph (kinh ô c a n c L ) quan sát các nghi th c c c hành t i ây và tr v nhà b t ch c làm theo. có ng i c xong l i th y thích thú m t vài câu . T nh . s ). tên Tr ng T i. Khi Kh ng T trông coi kho. bao gi chúng c ng c n no. M ông h Nhan. mu n h c th võ công này thì tr c h t ph i. n khi nào c m th y mình i ra ng mà c c i nói huyên thuyên. Kh ng T c c làm y l i. Sau ây xin trân tr ng gi i thi u v i quý v i bi u bài ti u lu n v h c thuy t Chính Danh c a Kh ng T và ng d ng c a h c thuy t Chính Danh trong tuy n ch n cán b . cha là Kh ng Ng t hay Thúc L ng Ng t. coi vi c nuôi bò. Trung Qu c). x . Sau này.. t Tr ng Ni. M ông m t mình nuôi con khôn l n và luôn khuy n khích con mình h c hành ng th i cho con n tr ng.. hoa chân múa tay mà không h hay bi t. tu i ôi m i. dê. N m Kh ng T 30 tu i. Tr ng Ho ng. ng . ông còn theo h c àn nh c v i S T ng và h c l v i Lão T . ông cho d ng b c d i cây m c th trong v n nhà và b t . tu thân . lúc Kh ng T m i lên 3. nói nh th th có ngh a r ng bà con c nghiên c u lu n ng c a Kh ng T . t ng làm ch c T p Trâu (nay thu c ông Nam Khúc Ph .. Túm l i.. t gia và tr qu c. m t nhà nho i T ng ã nói r ng: "Có ng i c xong Lu n Ng mà không th y gì c . súc v t dùng trong vi c t t . b n thân là k s thu c giai c p h t ng quý t c. Kh ng T r t thông minh và ch m ch h c t p. Cha Kh ng T qua i n m 549 tr c Công nguyên. ã t c chân kinh r i ó . Kh ng T ã r t thích các l nghi. mi ng c i khúc khích chân á ng b . nh c. có ng i c xong thì r t thích thú n múa tay múa chân mà không hay bi t ".

Will Durant. Ông là nhà giáo d c v i u tiên trong l ch s Trung Qu c. d n d n ng i ta hóa ra thích ánh nhau và gi i quý t c thì càng ngày càng thích gi t ng i. thi n. ông quan tâm n t t ng ³chính danh´ (bi t ch ng c a mình trong xã h i). Kinh Xuân Thu ã c cho là: ³khi n nh ng b y tôi b t trung. ng i d ch Nguy n Ti n Lê. H i y. Theo Xuân Thu (L S ) thì trong 242 n m có t i 483 l n hành quân. tôi gi t chúa b ông nghiêm kh c ch trích. l u truy n cho n ngày nay. Quan i m c a ông v úng. Trong th i o n này. có khi ch t u c ch c ngàn ng i. bên b sông T Th y. (D ch ngh a: vi c n ch i.u thâu nh n môn sinh truy n th . Kh ng T qua i. vi c làm c a Kh ng T thành t p sách Lu n Ng . có n trên 3. ti p t c gi ng d y và ch lý biên so n sách Kinh Thi. m t là vi c hôm nay b qua. hai là i này ch ng h c. kéo dài trên 500 n m (770 TCN . Có ng i túc tr c h ng khói n 6 n m. 72 ng i trong s ó ã l u danh s sách là Th t th p nh hi n. v n hóa giáo d c là c quy n c a các b c quy n quý. còn các v con gi t cha. . Kh ng T ã phá v truy n th ng này khi l p tr ng t và truy n th tri th c cho c nh ng ng i bình dân. có 36 v Tôi gi t Vua. lo n l c tri n miên (L ch s v n minh Trung Qu c. Trong th i gian tang th y. Nh ng n m cu i i. Nh ng hành ng ph n lo n nh con gi t cha. th 73 tu i. c r t rõ ràng. Kinh Xuân Thu.225). xã h i h n lo n. Các h c trò khóc than th ng ti c và bên m th y báo hi u. không bao gi dân chúng yên n liên ti p c m i n m. gái gú hôm nay mà b qua thì há ch ng ph i là m t i u quá là áng ti c hay sao ) Kh ng T sinh ra và l n lên trong th i Xuân Thu chi n qu c. Ông c an táng Khúc Ph . sai. Theo i C ng Tri t h c Trung Qu c c a Gi n Chi và Nguy n Hi n Lê thì không n m nào không có chi n tranh. Kh ng T nh n lo i ng i làm h c trò. nh ng k x u ph i s hãi´. Trong nh ng công trình c a mình. ba là thân này l h ´ . Kh ng T làm quân s cho vua n c L .000 ng i. h nh và ghi chép l i nh ng l i nói. trang 28). chi n tranh tri n miên. Kh ng T nói: ³ i có 3 i u áng ti c. N m 479 tr c công nguyên. anh em v ch ng sát h i nhau thì không bi t bao nhiêu mà k (trang 28).

ti c r ng ã sinh ra i. chi m c ng i.T Hãn. Kh ng T nh n th y cái th gi i mà ông ang s ng ang phân rã ghê g m. nguyên nhân u có cái c c a nó. Ng i ta ngao ngán. Chu Công« sao mà th i i t i p. kh vì chi n tranh. không câu n nh ng vi c hèn h . B n h không cày c y mà v n có lúa y v a. Will Durant. M i ng i u iêu ng. trang 29. ng i d ch Nguy n Ti n Lê. thiên 9 . Lý do ra c ãi nh th . phong hóa t t t i n th . Nh ng kinh nghi m gian lao c a tu i th ã giúp ông nh n ra n i th ng kh c a dân nghèo và ông b t u suy t sâu s c v nó. th m chí t i c cây c ng ph i khô xám vì b tàn phá. bóc l t. B n c m quy n dùng uy quy n chi m t. Ông l y làm ti c nu i cái th i u nhà Chu nh Chu Võ V ng. nên ph i làm vi c h ti n´ (Lu n Ng . mà cái c này không t d ng mà có. Kinh d ch c ng có câu ³ i trên s ng mà b ng giá t i là thu n v i l di n ti n t nhiên c a m i s v y´ (Lý s ng kiên b ng chí). ru ng t b hoang. con gi t cha«´ không ph i là nguyên nhân c a m t sáng m t chi u. giai c m nô l còn thê th m h n n a. nh th mà ông có th h c t p c. tu i th c a Kh ng T c ng ph i ch u th ng kh nh bao ng i dân khác. dân en l i kh vì b àn áp. Ông nhìn th y tình c nh ³tôi gi t vua. nh t là chính ph . b i i và m c ích c a h c thuy t Chính Danh C ng là m t ng i s ng trong th i k lo n l c ó. ó là m t s tích l y d n d n v l ng theo th i gian n m t gi i h n thì xu t hi n b c nh y và n y sinh ra k ch tính nh trên c a th i k quá t xã h i chi m h u nô l sang xã h i phong ki n. ch ng 9:6).Kinh thi còn ghi l i cho ta nh ng l i th than c a dân chúng vì n n chi n tranh b t t n ó. o l n và vì th r t c n có nh ng thay i quy t li t. không s n không b n mà v n có ch n heo y sân. 30). Chi n tranh tri n mi n. . Dân en b bóc l t ng x nh súc v t. m i s vi c. có k ói quá ph i i con cho nhau mà n th t (L ch s v n minh Trung Qu c. tôn ti tr t t b r i ren. Ông ã ph i b n ch i m u sinh. ông t thu t r ng ông ã tr i qua m t tu i th nghèo kh : ³Thu bé ta ch u c nh nghèo.

con gi t cha´ nói trên mà cùng l m c ng ch thay th cu c thí quân này b ng cu c thí quân khác ho c v gi t cha này b ng v gi t cha khác. h n n a b o l c ch a ch c gì ã gi i quy t tri t cái t ³tôi gi t vua. con ph i ra con´ (Lu n Ng . C hai cha con u thi u t cách nh v y cho nên n u tr dân thì dân không ph c vì danh b t chính thì nói làm sao mà dân nghe l t tai c. trên d i. Vì v y.Kh ng T th y tình tr ng xã h i th i c a ông h n lo n n n i ³tôi gi t vua. V y tr dân. vua tôi. Kh ng T ã nói r ng:³N u nhà c m quy n dùng pháp ch và hình ph t tr dân thì dân s mà không ph m pháp ó thôi. ng i nào có a v . b n ph n chính áng c a ng i ó thì c th mà làm. Không T nói: ³Thiên h vô d ng giáo hóa´ Chính danh là gì? N i dung h c thuy t chính danh c a Kh ng T c cô ng trong câu ³Vua ph i ra vua. nhà c m quy n ph i dùng c h nh và l ti t. thiên 2 .Vi Chính. Trong m t tn c thì vua ph i ra vua. và r i dân s tr nên t t lành´ (Lu n Ng . B o l c ch gi i quy t c vi c tr c m t. cha con. không c l n l n. dân không nh ng bi t h th n. cha ph i ra cha. N c V mu n c yên. quy c c a xã h i ã quy nh. con gi t cha´ là t h i l m r i. Nh v y. cho nên ông không mu n làm cu c thay i tri t nh m tri t tiêu cái t trên b ng b o l c. theo Kh ng T thì vi c u tiên là ph i l p m t công t khác làm vua. thiên 12 ± Nhan Uyên. ngh a là ph i làm m i vi c cho ngay th ng. Tr i l y Kh ng T làm mõ g tuyên . ch ng 12:11). dân tình ã ch u ng c nh kh do chi n tranh liên miên quá nhi u r i. b tôi ph i ra b tôi làm tròn b n ph n o lâu r i. danh chính ngôn thu n ng hoàn. ch ng 2:3). N u làm không c nh v y thì xã h i s o l n nh tr ng h p c a n c V : Xu t Công Tri p và Khoái Quý n c V . mà còn c c m hóa b i c c a nhà c m quy n. ch ng v tr t t c phân minh. ch có cu c cách m ng t t ng m i tr c g c c a cái t n n nói trên. hai cha con mà tranh nhau ngôi vua. ph i tuân theo phép t c. mà dân không ph c thì n c s lo n. tôi ph i ra tôi. nh ng ông là ng i không thích b o l c. ch tr c ng n ch làm sao tr c g c c a tình hình trên. không c tùy ti n. t c th i. ch th t lòng h không bi t x u h . giáo hóa xã h i d n d n. do ó Kh ng T ã ra h c thuy t chính danh nh m c i t o xã h i. và c ng có th do th i c a ông ã ph i ch ng ki n c nh binh bi n b o l c.

hình ph t mà không úng khuôn phép thì t t dân không bi t t tay chân vào âu nh c y. th y làm gì tr c? áp: T t ph i l y chính danh làm tr T L h i: Có vi c y sao? Th y vu khoát l m! Th nào g i là chính danh? Kh ng T áp: Anh Do quê mùa này! Ng i quân t có i u gì mình không bi t thì b qua mà không nói. nguyên nhân làm cho xã h i lo n l c. Kh ng T nói r ng: ³Danh-t không chính thì làm vi c gì ch ng có ngh a lý rõ r t. mu n . ngôn b t thu n t c v n s b t thành´ (Lu n Ng . gia ình có yên n thì xã h i m i phát tri n. L nh c không h ng th nh thì t t hình ph t ch ng úng phép. cái riêng là toàn b . ch ng 13:3). l nh c h ng v ng chính là cái b n tr n c. T L h i: N u vua n Kh ng T c L m i th y v giúp cai tr n c v y! c. Nh v y. mu n t c cái chung thì ph i gi i quy t cái riêng tr c. dân tình kh s là do không chính danh. gia ình là h t nhân c a xã h i. còn danh ph n ch ng nh ± danh b t chính t c ngôn b t thu n. Cho nên ng i quân t quan ni m c danh t nói ra c. mà nói ra ct t làm c. i cùng v i các danh x ng vua và b tôi là nh ng quy n l i t ng ng v i nó. thiên 13 ± T L . mu n xã h i yên n thì tr c h t các m i quan h trong gia ình ph i chu n m c. b n ph n c a b tôi là phò vua xây d ng t n c. Tri t h c Mác c ng nói r ng. nh ph n. úng phép t c. Kh ng T cho r ng. Vi c ch ng thành thì t t l nh c không h ng th nh. Ng i quân t nói ra i u gì nên dè d t không c u th c! Nh v y. cái chung ch là b ph n c a cái riêng. mu n c nh v y thì tr c h t ph i chính tâm và tu thân. Còn trong m t gia ình. Nay danh b t chính t t l i nói không thu n. Kh ng T quan ni m gia ình là m t xã h i thu nh . chính danh là ti n l nh c h ng v ng lên. Ch vì l nh c không h ng v ng. B n ph n c a vua là ph i ch m lo cho dân.phép t c c a mình thì t n c ó m i th nh v ng. mu n xã h i n nh và phát tri n thì ph i giáo hóa o c và th c hi n chính danh. Mu n tr qu c và bình thiên h thì ph i t gia. Ng i có danh x ng là ³con´ thì c n ph i có ngh a v kính tr ng và ph ng d ng ng i có danh x ng là ³cha´. L i nói mà không thu n t t vi c ch ng thành. hình ph t không trúng thì dân không bi t ph i làm gì. hình ph t m i không trúng.

NXB V n Hóa 1995). thì ó c ng h p chính danh và h p v i m nh tr i. Trái l i. thì t c là ông vua ác ó ã ánh m t chính danh và có th s b m t luôn ngôi vua theo m nh tr i và nhân dân có quy n chính áng n i d y l t ông vua c ác ó r i c ng i khác lên thay th . ch ng 3:19). vi c ã qua ch trách c ´ (Lu n Ng . N u cu c kh i ngh a thành công. n th i Kh ng T . Kh ng T nói: ³B chúng tôi ph c v vua ph i h t lòng´ (Lu n Ng . Kh ng T không hài lòng v tên g i này vì theo ông. Mu n nh v y thì vua ph i siêng n ng h n n a làm tròn trách nhi m c a m t ông vua. còn n u không thì gán cho nó m t danh x ng m i mà không g i là cái ³cô´ n a (Kh ng T . ch ng 3:21). và khi ó ph i bi t u tranh khi vua làm sai ³H t lòng v i ng i mà không ch b o h theo i u hay l ph i ´ (Lu n Ng . M t s tài li u vi t v Kh ng T c ng có k câu chuy n v cái bình ng r u c g i là cái ³cô´. Ch ng nào mà vua còn làm tròn thiên m nh. ch ng 14:8). thiên 3 ± Bát D t. Kh ng T nói: ³Ng i c g i là i th n thì l y o mà ph ng s vua. thiên 11 ± Tiên Ti n. thiên 3 ± Bát D t. ph i i cho mình m t cái danh x ng khác và i kèm theo là m t quy n l i khác phù h p v i danh x ng m i này.c chính danh thì l i nói và hành ng ph i úng n. n u ó là m t ông vua c ác mà s cai tr hà kh c làm cho nhân dân iêu ng kh s . Thay b c i ngôi c ng là do m nh tr i. Còn n u không ph i thì cu c kh i ngh a ó s th t b i. . m t ông vua khác lên thay. nói suông e không c. ng i ta làm cái bình ng r u b c nh góc i mà v n g i là cái ³cô´. N u danh mà ã không chính thì l i nói s không thu n lòng ng i và làm vi c gì c ng không thành công. không c l n l n. Tr c th i Kh ng T . l i nói và hành ng ph i úng n thì ng i m i theo v . n u cái bình ng r u mu n c g i là cái ³cô´ thì ph i ph c h i hình d ng c c a nó. Theo úng danh ph n thì các b tôi ph i h t lòng v i vua. N u không c nh v y. N u làm không tròn b n ph n trách nhi m c a mình thì t c là ng i ó không phù h p v i danh x ng ó. khi ó con ng i vua là thiêng liêng và b t kh xâm ph m. vi c ã qua thì không nh c l i: ³Vi c ã xong ch can gián. Nguy n Hi n Lê. cái bình ng r u có c nh góc c ng i ta g i là cái ³cô´. nhân dân d i quy n cai tr c a vua c h ng hòa bình và h nh phúc thì ó là vua hi n. thì hãy rút lui t quan´ (Lu n Ng . thiên 14 ± Hi n V n. ch ng 11:23). Và khi làm vi c thì vi c nào ra vi c n y rõ ràng.

Ông i u ch nh l i quy n l i. chính danh. b n ph n« th c hi n b n tính c a nó. Kh ng T ã nói:³ t ph i s a cái danh cho chính v y´ (Lu n Ng . danh mang tính phê phán kh ng nh chân lý. do ó ông nêu cao h c thuy t chính danh s a l i tr t t xã h i. Danh và ph n c a m t ng i tr c h t do nh ng m i quan h xã h i quy nh (ng luân và ng th ng). chính danh là Danh (tên g i. ông c ng ào t o m t giai c p m i mà ó k s là tr n c thay th cho b n quý t c thi u tài. thiên 13 ± T L . có th th y Kh ng T r t coi tr ng tôn ti tr t t . Th hai là ph i phân bi t cho úng danh ph n. ph i th ng dân. nó b bi n d ng d i th i ông. Ý ngh a sâu xa c a chính danh th ng th hi n m t d ng v i ba khía c nh. o c i u hành xã h i. Danh không phù h p thì là lo n danh. Tr c h t là ph i phân bi t cho úng tên g i. ngôi v . quy n l i) ph i phù h p v i nhau. Nh v y. t s v t v i úng tên g i c a nó. m i s v t c ng nh con ng i ph i th hi n úng b n tính c a mình. x u« H c thuy t chính danh c a Kh ng T b t b n c m quy n ph i có c. Th ba. mà t t ng này ã có t nh ng th i tr c r i. giai c p ó a s s ng trong gi i bình dân. t c là dùng luân lý. vì v y ph i h c làm quan. ch c v . ngh a v c a vua tôi. trên d i. phân bi t úng. s cai tr . nho giáo không dùng pháp tr mà dùng c tr . th b c«) và Ph n (ph n s . thi u c. m i cái tên bao hàm thái . a ch m i và th ng nhân mà ra.Nh v y. trách nhi m. a v . ch ng 13:3). sai. ngh a v . . t t.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful