P. 1
Sang Kien Kinh Nghiem Mon Vat Li

Sang Kien Kinh Nghiem Mon Vat Li

|Views: 730|Likes:
Được xuất bản bởithungancva

More info:

Published by: thungancva on Dec 17, 2010
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/17/2010

pdf

text

original

PhÇn mét : 1..

Lý do chän ®Ò tµi :

Më ®Çu

Trong thùc tÕ d¹y häc vËt lý th× bµi tËp vËt lý ®îc hiÓu lµ mét vÊn ®Ò ®îc ®Æt ra ®ßi hái ph¶i gi¶i quyÕt nhê nh÷ng suy luËn logic nh÷ng phÐp to¸n vµ thÝ nghiÖm dùa trªn c¬ së c¸c ®Þnh luËt c¸c ph¬ng ph¸p vËt lý. HiÓu theo nghÜa réng th× mçi vÊn ®Ò xuÊt hiÖn do nghiªn cøu tµi liÖu gi¸o khoa còng chÝnh lµ mét bµi tËp ®èi víi häc sinh. Sù t duy mét c¸ch tÝch cùc lu«n lu«n lµ viÖc vËn dông kiÕn thøc ®· häc ®Ó gi¶i bµi tËp. Trong qu¸ tr×nh d¹y häc m«n vËt lý, c¸c bµi tËp vËt lý cã tÇm quan träng ®Æc biÖt. HiÖn nay ®Ó viÖc thùc hiÖn tèt ch¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa míi vµ d¹y häc theo ph¬ng ph¸p ®æi míi cã hiÖu qu¶ th× viÖc híng dÉn häc sinh biÕt ph©n lo¹i, n¾m v÷ng ph¬ng ph¸p vµ lµm tèt c¸c bµi tËp trong ch¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa ®· gãp phÇn kh«ng nhá trong viÖc thùc hiÖn thµnh c«ng c«ng t¸c d¹y häc theo ph¬ng ph¸p ®æi míi. ë ch¬ng I: “§iÖn häc”: lµ mét trong nh÷ng ch¬ng quan träng cña ch¬ng tr×nh vËt lý líp 9 nh»m gióp häc sinh n¾m ®îc kiÕn thøc vÒ: §Þnh luËt «m; c¸ch x¸c ®Þnh ®iÖn trë cña d©y dÉn; sù phô thuéc cña ®iÖn trë vµo chiÒu dµi tiÕt diÖn vµ vËt liÖu lµm d©y dÉn; biÕn trë- ®iÖn trë dïng trong kû thuËt; x¸c ®Þnh ®îc c«ng suÊt cña dßng ®iÖn, c«ng cña dßng ®iÖn, ®Þnh luËt Junlex¬; sö dông an toµn vµ tiÕt kiÖm ®iÖn n¨ng; kü n¨ng thùc hµnh thÝ nghiÖm ®Ó rót ra kiÕn thøc míi, vËn dông c¸c ®Þnh luËt ®Ó gi¶i bµi tËp. V× vËy ®Ó

1

gióp häc sinh n¾m v÷ng c¸c kiÕn thøc trong ch¬ng nµy vµ vËn dông c¸c kiÕn thøc ®· häc ®Ó lµm tèt c¸c d¹ng bµi tËp vËt lý trong ch¬ng I, t«i ®· chän ®Ò tµi : “Ph©n lo¹i vµ híng dÉn häc sinh líp 9 lµm bµi tËp vËt lý trong ch¬ng I: “§iÖn häc ” ®Ó lµm ®Ò tµi nghiªn cøu. 2.NhiÖm vô cña ®Ò tµi : §Ò tµi nªu vµ gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò sau : 2.1 C¬ së lý luËn liªn quan ®Õn ®Ò tµi : 2.2 C¬ së thùc tÕ vµ hiÖn tr¹ng cña viÖc gi¶ng d¹y vµ híng dÉn häc sinh lµm bµi tËp vËt lý ë trêng THCS ThiÖu Long. 2.3 Ph©n lo¹i vµ híng dÉn häc sinh líp 9 lµm bµi tËp vËt lý ch¬ng I : §iÖn häc. 2.4 KÕt qu¶ ®¹t ®îc. 3. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu : 3.1 §èi tîng nghiªn cøu : Ph©n lo¹i vµ híng dÉn häc sinh lµm bµi tËp vËt lý líp 9 ch¬ng I: §iÖn häc. 3.2 Ph¹m vi nghiªn cøu : Häc sinh líp 9A, 9B trêng THCS ThiÖu Long 4. Gi¶ thuyÕt khoa häc: §Ó thùc hiÖn tèt ch¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa míi m«n vËt lý líp 9 vµ d¹y - häc theo ph¬ng ph¸p ®æi míi ®¹t hiÖu qu¶ cao th× ®ßi hái gi¸o viªn ph¶i nghiªn cøu, t×m tßi ®Ó ®Ò ra ®îc nh÷ng ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cã hiÖu qu¶ nh»m híng dÉn häc sinh biÕt ph©n lo¹i, n¾m v÷ng ph¬ng ph¸p vµ lµm tèt c¸c d¹ng bµi tËp trong ch¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa. 5. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu :

2

Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu t«i ®· sö dông mét sè ph¬ng ph¸p sau : - Ph¬ng ph¸p ®iÒu tra gi¸o dôc. - Ph¬ng ph¸p quan s¸t s ph¹m - Ph¬ng ph¸p thèng kª, tæng hîp, so s¸nh. - Ph¬ng ph¸p m« t¶. - Ph¬ng ph¸p vËt lý. 6. Thêi gian nghiªn cøu : §Ò tµi thùc hiÖn tõ th¸ng 9 n¨m 2006. PhÇn hai: Néi dung 1. C¬ së lý luËn cña vÊn ®Ò nghiªn cøu : Ph¬ng ph¸p d¹y häc lµ mét bé phËn hîp thµnh cña qu¸ tr×nh s ph¹m nh»m ®µo t¹o thÕ hÖ trÎ cã tri thøc khoa häc, vÒ thÕ giíi quan vµ nh©n sinh quan, thãi quen vµ kü n¨ng thùc hµnh, vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tÕ. Ph¬ng ph¸p d¹y häc cã mèi liªn hÖ biÖn chøng víi c¸c nh©n tè kh¸c cña qu¸ tr×nh d¹y häc. Nh÷ng ph¬ng ph¸p d¹y häc ph¶i thèng nhÊt biÖn chøng gi÷a viÖc gi¶ng d¹y cña gi¸o viªn víi viÖc häc tËp cña häc sinh. §ång thêi gãp phÇn cã hiÖu qu¶ vµo viÖc thùc hiÖn tèt c¸c kh©u cña qu¸ tr×nh d¹y häc. X¸c ®Þnh kÕ ho¹ch gi¸o dôc, gi¸o dìng, ph¸t triÓn bé m«n mét c¸ch nhÞp nhµng, cô thÓ ho¸ nhiÖm vô d¹y häc trªn c¬ së ®Æc ®iÓm cña häc sinh, ®iÒu chØnh kÕ ho¹ch d¹y häc cho s¸t víi diÔn biÕn thùc tÕ, tæ chøc vµ híng dÉn häc sinh häc tËp ë trªn líp còng nh ë nhµ phï hîp víi dù ®Þnh s ph¹m. 2005 ®Õn th¸ng 3 n¨m

3

§èi víi m«n vËt lý ë trêng phæ th«ng, bµi tËp vËt lý ®ãng mét vai trß hÕt søc quan träng, viÖc híng dÉn häc sinh lµm bµi tËp vËt lý lµ mét ho¹t ®éng d¹y häc, lµ mét c«ng viÖc khã kh¨n, ë ®ã béc lé râ nhÊt tr×nh ®é cña ngêi gi¸o viªn vËt lý trong viÖc híng dÉn ho¹t ®éng trÝ tuÖ cña häc sinh, v× thÕ ®ßi hái ngêi gi¸o viªn vµ c¶ häc sinh ph¶i häc tËp vµ lao ®éng kh«ng ngõng. Bµi tËp vËt lý sÏ gióp häc sinh hiÓu s©u h¬n nh÷ng qui luËt vËt lý, nh÷ng hiÖn tîng vËt lý. Th«ng qua c¸c bµi tËp ë c¸c d¹ng kh¸c nhau t¹o ®iÒu kiÖn cho häc sinh vËn dông linh ho¹t nh÷ng kiÕn thøc ®Ó tù lùc gi¶i quyÕt thµnh c«ng nh÷ng t×nh huèng cô thÓ kh¸c nhau th× nh÷ng kiÕn thøc ®ã míi trë nªn s©u s¾c hoµn thiÖn vµ trë thµnh vèn riªng cña häc sinh. Trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò, t×nh huèng cô thÓ do bµi tËp ®Ò ra häc sinh ph¶i vËn dông c¸c thao t¸c t duy nh so s¸nh ph©n tÝch, tæng hîp kh¸i qu¸t ho¸....®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, tõ ®ã sÏ gióp gi¶i quyÕt gióp ph¸t triÓn t duy vµ s¸ng t¹o, ãc tëng tîng, tÝnh ®éc lËp trong suy nghÜ, suy luËn.... Nªn bµi tËp vËt lý g©y høng thó häc tËp cho häc sinh. 2. C¬ së thùc tÕ vµ thùc tr¹ng cña viÖc híng dÉn häc sinh lµm bµi tËp vËt lý ë trêng THCS ThiÖu Long. 2.1 §Æc ®iÓm t×nh h×nh nhµ trêng : - Trêng THCS ThiÖu Long cã c¬ së vËt chÊt phôc vô cho viÖc gi¶ng d¹y t¬ng ®èi tèt, phßng häc vµ phßng thùc hµnh vËt lý kiªn cè, s¹ch sÏ ®óng qui c¸ch, cã ®å dïng ®Çy ®ñ cho c¸c khèi líp.

4

- Häc sinh trêng THCS ThiÖu Long ®a phÇn lµ c¸c em ngoan chÞu khã trong häc tËp, c¸c em cã ®Çy ®ñ s¸ch gi¸o khoa, s¸ch bµi tËp. - §éi ngò gi¶ng d¹y m«n vËt lý ë trêng cã 2 gi¸o viªn. 2.2 Thùc tr¹ng cña viÖc híng dÉn häc sinh lµm bµi tËp vËt lý t¹i trêng THCS ThiÖu Long. Trong ch¬ng I : §iÖn häc vËtlý líp 9 yªu cÇu ®èi víi häc sinh vÒ kiÕn thøc lµ : n¾m v÷ng ®Þnh luËt «m, ®iÖn trë cña mét d©y dÉn hoµn toµn x¸c ®Þnh vµ ®îc tÝnh b»ng th¬ng sè gi÷a hiÖu ®iÖn thÕ ®Æt vµo hai ®Çu d©y dÉn vµ cêng ®é dßng ®iÖn ch¹y qua nã. §Æc ®iÓm cña cêng ®é dßng ®iÖn vµ hiÖu ®iÖn thÕ ®èi víi ®o¹n m¹ch m¾c nèi tiÕp vµ ®o¹n m¹ch m¾c song song, mèi quan hÖ gi÷a ®iÖn trë cña d©y dÉn víi chiÒu dµi tiÕt diÖn vµ vËt liÖu lµm d©y dÉn. BiÕn trë vµ ®iÖn trë trong kü thuËt- ý nghÜa cña c¸c con sè ghi trªn c¸c thiÕt bÞ tiªu thô ®iÖn. ViÕt c«ng thøc tÝnh c«ng suÊt ®iÖn vµ ®iÖn n¨ng tiªu thô ®iÖn cña mét ®o¹n m¹ch, x©y dùng c«ng thøc Q = I2Rt - ph¸t biÓu ®Þnh luËt Junlen¬. VÒ kü n¨ng häc sinh biÕt tiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm kiÓm tra hay thÝ nghiÖm nghiªn cøu ®Ó rót ra kiÕn thøc, vËn dông ®îc c¸c c«ng thøc ®Ó gi¶i bµi tËp. Gi¶i thÝch ®îc mét sè hiÖn tîng vÒ ®o¶n m¹ch vµ mét sè hiÖn tîng cã liªn quan ®Õn ®Þnh luËt Junlenx¬.... Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y m«n vËt lý gi¸o viªn thêng sö dông ph¬ng ph¸p chia nhãm ®Ó häc sinh th¶o luËn vµ t×m ra kÕt qu¶ cho c©u hái vµ gi¸o viªn thêng kÕt luËn ®óng, saivµ kh«ng híng dÉn g× thªm, viÖc gi¶ng d¹y vËt lý nhÊt lµ

5

bµi tËp vËt lý nh thÕ sÏ kh«ng ®¹t ®îc kÕt qu¶ cao, v× trong líp cã c¸c ®èi tîng häc sinh giái, kh¸, trung b×nh, yÕu, kÐm nªn kh¶ n¨ng t duy cña c¸c em rÊt kh¸c nhau, ®èi víi häc sinh yÕu, kÐm hay trung b×nh kh«ng thÓ t duy kÞp vµ nhanh nh häc sinh kh¸, giái nªn khi th¶o luËn c¸c em cha thÓ kÞp hiÓu ra vÊn ®Ò vµ nhÊt lµ khi th¶o luËn nhãm, gi¸o viªn l¹i h¹n chÕ thêi gian hoÆc thi xem nhãm nµo ®a ra kÕt qu¶ nhanh nhÊt th× thêng c¸c kÕt qu¶ nµy lµ t duy cña c¸c häc sinh kh¸, giái trong nhãm. V× thÕ nÕu gi¸o viªn kh«ng chó träng ®Õn viÖc híng dÉn häc sinh ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp vËt lý th× häc sinh sÏ ®o¸n mß kh«ng n¾m v÷ng ®îc kiÕn thøc trong ch¬ng. Thùc tÕ vÒ tr×nh ®é häc tËp cña häc sinh qua kh¶o s¸t ®Çu n¨m m«n vËt lý ë hai líp 9A,9B nh sau: Sè Sè liÖ u Líp 9A 9B bµi kiÓ m tra 41 44 SL 2 2 % 4, 9 4, 5 SL 8 9 % 19, 5 20, 5 SL 22 22 % 53, 7 50 SL 5 6 % 12, 1 13, 5 SL 4 5 % 9,8 11, 5 Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu KÐm

3. Ph©n lo¹i vµ híng dÉnhäc sinh líp 9 lµm bµi tËp vËt lý trong ch¬ng I “§iÖn häc” 3.1 D¹ng bµi tËp ®Þnh tÝnh hay bµi tËp c©u hái:

6

§ã lµ nh÷ng bµi tËp vËt lý mµ khi gi¶i häc sinh kh«ng cÇn tÝnh to¸n hay chØ lµm nh÷ng phÐp to¸n ®¬n gi¶n cã thÓ nhÈm ®îc. Bµi tËp ®Þnh tÝnh cã tÇm quan träng ®Æc biÖt v× nhiÒu bµi tËp tÝnh to¸n cã thÓ gi¶i ®îc ph¶i th«ng qua nh÷ng bµi tËp ®Þnh tÝnh....V× vËy viÖc luyÖn tËp, ®µo s©u kiÕn thøc vµ më réng kiÕn thøc cña häc sinh vÒ mét vÊn ®Ò nµo ®ã cÇn ®îc b¾t ®Çu tõ bµi tËp ®Þnh tÝnh. §©y lµ lo¹i bµi tËp cã kh¶ n¨ng trau dåi kiÕn thøc vµ t¹o høng thó häc tËp cña häc sinh. §Ó gi¶i quyÕt ®îc bµi tËp ®Þnh tÝnh ®ßi hái häc sinh ph¶i ph©n tÝch ®îc b¶n chÊt cña c¸c hiÖn tîng vËt lý. Víi c¸c bµi tËp ®Þnh tÝnh ta cã thÓ chia ra lµ hai lo¹i: Lo¹i bµi tËp ®Þnh tÝnh ®¬n gi¶n vµ lo¹i bµi tËp ®Þnh tÝnh phøc t¹p. 3.1.1 Lo¹i bµi tËp ®Þnh tÝnh ®¬n gi¶n: - Gi¶i bµi tËp ®Þnh tÝnh ®¬n gi¶n häc sinh chØ cÇn vËn dông mét hai kh¸i niÖm hay ®Þnh luËt ®· häc lµ cã thÓ gi¶i quyÕt ®îc d¹ng bµi tËp nµy nªn dïng ®Ó cñng cè, kh¾c s©u kh¸i niÖn hay ®Þnh luËt nh c¸c vÝ dô sau : VÝ dô 1: §Þnh luËt Jun-lenx¬ cho biÕt ®iÖn n¨ng biÕn ®æi thµnh : A. C¬ n¨ng îng ¸nh s¸ng C. Ho¸ n¨ng n¨ng H·y chän ®¸p ¸n ®óng ? D. NhiÖt B. N¨ng l-

7

- Víi bµi tËp nµy gi¸o viªn nªn ®a ngay sau khi häc sinh häc xong ®Þnh luËt Jun-lenx¬. + (§¸p ¸n D lµ ®óng ) VÝ dô 2: Cã ba d©y dÉn cã chiÒu dµi nh nhau, tiÕt diÖn nh nhau, ë cïng ®iÒu kiÖn. D©y thø nhÊt b»ng b¹c cã ®iÖn trë R1, d©y thø hai b»ng ®ång cã ®iÖn trë R2, d©y thø ba b»ng nh«m cã ®iÖn trë R3. Khi so s¸nh c¸c ®iÖn trë ta cã : (Chän ®¸p ¸n ®óng) A. R1>R2>R3 B. R1>R3>R2 C. R2>R1>R3 D. R3>R2>R1 + §¸p ¸n ®óng lµ D Víi bµi nµy gióp häc sinh n¾m ®îc c¸ch so s¸nh ®iÖn trë cña c¸c d©y dÉn kh¸c nhau khi chóng ë cïng ®iÒu kiÖn vµ cã chiÒu dµi, tiÕt diÖn lµ nh nhau. VÝ dô 3 : NÕu hiÖu ®iÖn thÕ U ®Æt vµo hai ®Çu bãng ®Ìn t¨ng liªn tôc, th× cêng ®é dßng ®iÖn I qua bãng ®Ìn ®ã còng t¨ng liªn tôc, ta nãi nh vËy cã hoµn toµn ®óng kh«ng ? + Víi c©u hái nµy häc sinh dÔ nhÇm lÉn khi vËn dông ®Þnh luËt ¤m lµ cêng ®é dßng ®iÖn tØ lÖ thuËn víi hiÖu ®iÖn thÕ, mµ häc sinh chó ý tíi hiÖu ®iÖn thÕ ®Þnh møc cña bãng ®Ìn, còng nh cêng ®é ®Þnh møc cña bãng ®Ìn- nÕu vît qu¸ giíi h¹n ®Þnh møc th× bãng cã thÓ ch¸y vµ nh thÕ th× cêng ®é dßng ®iÖn kh«ng t¨ng liªn tôc. 3.1.2 D¹ng bµi tËp ®Þnh tÝnh phøc t¹p :

8

§èi víi c¸c bµi tËp d¹ng ®Þnh tÝnh phøc t¹p th× viÖc gi¶i c¸c bµi tËp nµy lµ gi¶i mét chuçi c¸c c©u hái ®Þnh tÝnh. Nh÷ng c©u hái nµy ®ßi hái häc sinh ph¶i dùa vµo viÖc vËn dông mét ®Þnh luËt vËt lý, mét tÝnh chÊt vËt lý nµo ®ã. Khi gi¶i c¸c bµi tËp ®Þnh tÝnh phøc t¹p nµy ta thêng ph©n tÝch ra ba giai ®o¹n : + Ph©n tÝch ®iÒu kiÖn c©u hái. + Ph©n tÝch c¸c hiÖn tîng vËt lý m« t¶ trong c©u hái, trªn c¬ së ®ã liªn hÖ víi ®Þnh luËt vËt lý, ®Þnh nghÜa, mét ®¹i lîng vËt lý hay mét tÝnh chÊt vËt lý liªn quan. + Tæng hîp c¸c ®iÒu kiÖn ®· cho vµ kiÕn thøc t¬ng øng ®Ó gi¶i. VÝ dô 4: Cã hai d©y dÉn mét b»ng ®ång, mét b»ng nh«m, cïng chiÒu dµi vµ cïng tiÕt diÖn ë cïng mét ®iÒu kiÖn. Hái nÕu m¾c hai d©y ®ã nèi tiÕp vµo m¹ch ®iÖn th× khi cã dßng ®iÖn ®i qua, nhiÖt lîng to¶ ra ë d©y nµo lµ lín h¬n? + §©y lµ mét c©u hái khã, ®ßi hái häc sinh ph¶i t duy vËn dông c¸c kiÕn thøc ®· häc trong ch¬ng ®Ó gi¶i quyÕt, nªn gi¸o viªn cã thÓ ®a ra mét sè c©u hái gîi ý ®Ó häc sinh suy nghÜ vµ gi¶i quyÕt lÇn lît : + Gi¸o viªn cã thÓ híng b»ng c¸ch ®a ra mét sè c©u hái sau : Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn sinh Ho¹t ®éng cña häc

- GV : NhiÖt lîng to¶ ra ë mét - HS : Häc sinh ph¶i nªu ®îc d©y dÉn khi cã dßng ®iÖn ®Þnh luËt Jun-lenx¬ ®i qua phô thuéc yÕu tè nµo ? Q=I2 R t - HS: Thêi gian dßng ®iÖn

9

- GV : Ta cã thÓ nãi g× vÒ ch¹y qua hai d©y dÉn lµ nh thêi gian dßng ®iÖn ch¹y qua nhau. hai d©y dÉn? - HS : V× nèi tiÕp nªn cêng dßng ®iÖn qua d©y - GV : Ta cã thÓ nãi g× vÒ c- ®é d©y dÉn.

êng ®é dßng ®iÖn qua hai ®ång vµ d©y nh«m vµ b»ng nhau. - HS: §iÖn trë hai d©ynµy tØ - GV : §iÖn trë cña hai d©y lÖ thuËn víi chiÒu dµi tØ lÖ nµy nh thÕ nµo ? Chóng phô nghÞch víi tiÕt diÖn vµ phô thuéc vµo yÕu tè nµo? thuéc b¶n chÊt d©y dÉn vµ nhiÖt ®é. - GV: So s¸nh chiÒu dµi hai - HS : b»ng nhau d©y, tiÕt diÖn cña hai d©y. - GV: NhiÖt ®é hai d©y tríc - HS : b»ng nhau khi m¾c vµo m¹ch ? - GV : So s¸nh ®iÖn trë xuÊt - HS: ρ nh«m >ρ ®ång cña nh«m vµ ®ång. + Trªn ®©y lµ mét sè c©u hái gîi ý ph©n tÝch gióp c¸c ®èi tîng häc sinh yÕu, trung b×nh, cã thÓ t×m ra c©u tr¶ lêi gi¶i nhanh chãng vµ dÔ hiÓu sau ®ã gi¸o viªn cã thÓ ®a ra c©u hái mang tÝnh tæng hîp. GV: D©y nµo cã ®iÖn trë lín h¬n : HS : D©y nh«m GV : D©y nµo cã nhiÖt ®é to¶ ra lín h¬n khi cã dßng ®iÖn ch¹y qua ?

10

HS: D©y nh«m v× cïng cêng ®é dßng ®iÖn, trong cïng mét kho¶ng thêi gian nªn nhiÖt lîng to¶ ra nhiÒu h¬n ë d©y cã ®iÖn trë nhiÒu h¬n. + Trªn c¬ së ®ã ta cã thÓ dÇn dÇn trang bÞ cho häc sinh ph¬ng ph¸p suy nghÜ logic vµ lËp luËn cã c¨n cø. 3.2 D¹ng bµi tËp tÝnh to¸n : §ã lµ d¹ng bµi tËp muèn gi¶i ®ù¬c ph¶i thùc hiÖn mét lo¹t c¸c phÐp tÝnh : §Ó lµm tèt lo¹i bµi tËp nµy gi¸o viªn cÇn híng dÉn häc sinh ®äc kü ®Ò, t×m hiÓu ý nghÜa thuËt ng÷ míi (nÕu cã), n¾m v÷ng c¸c d÷ kiÖn ®©u lµ Èn sè ph¶i t×m. - Ph©n tÝch néi dung bµi tËp, lµm s¸ng tá b¶n chÊt vËt lý cña c¸c hiÖn tîng m« t¶ trong bµi tËp. - X¸c ®Þnh ph¬ng ph¸p gi¶i vµ v¹ch ra kÕ ho¹ch gi¶i bµi tËp. §èi víi bµi tËp tÝnh to¸n ta cã thÓ ph©n lµm hai lo¹i: Bµi tËp tËp dît vµ bµi tËp tæng hîp. 3.2.1 Bµi tËp tËp dît : Lµ lo¹i bµi tËp ®¬n gi¶n sö dông khi nghiªn cøu kh¸i niÖm, ®Þnh luËt hay mét qui t¾c vËt lý nµo ®ã. §©y lµ lo¹i bµi tËp tÝnh to¸n c¬ b¶n gióp häc sinh n¾m v÷ng hiÓu ®Çy ®ñ h¬n, s©u s¾c h¬n mét ®Þnh lîng cña c¸c bµi tËp vËt lý. D¹ng bµi tËp nµy gi¸o viªn nªn ®Ó híng dÉn häc sinh cñng cè vËn dông sau bµi häc.

VÝ dô 5 : Cho m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ 1 v«n kÕ chØ 12V, R1=15Ω , R2=10Ω .

11

a, TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña ®o¹n m¹ch MN. b, TÝnh chØ sè cña c¸c AmpekÕ A1,A2 vµ A. + Híng dÉn häc sinh ghi cho biÕt : Cho biÕt R1=15Ω , R2=10Ω . UMN=12V R1//R2 a, RMN? b, A1=?,A2=? vµ A=? - GV: Muèn t×m dßng ®iÖn qua A1,A2 ta cÇn biÕt d÷ kiÖn nµo? - GV : HiÖu ®iÖn thÕ U1,U2 ®· biÕt cha? t×m I1,I2,I Ho¹t ®éng cña gi¸o H×nh 1 Ho¹t ®éng cña häc sinh

viªn -GV: M¹ch ®iÖn ®· cho -HS: R1//R2 cã bao nhiªu ®iÖn trë? Chóng m¾c nh thÕ nµo? -GV: Bµi to¸n cÇn t×m -HS: RMN=? A1=?,A2=? vµ nh÷ng yÕu tè nµo? A=? m¹ch
1 1 1 = + RMN R1 R2

TÝnh -GV: TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña ®o¹n -HS: hay
= 6 (Ω )

m¾c // nh thÕ nµo?

RMN = R + R = 15 +10 1 2

R1 R2

15 .10

- HS : U hai ®Çu R1 vµ R2 - HS: v× R1//R2 => UMN = U1 = U2=12V
U1
12 = 4 5

-HS: I1= R = 15 - GV: H·y ¸p dông ®Ó 1 I2= I=

(A)

U2 12 6 = 10 = 5 (A) R2

U MN 12 = 6 = 2 (A) RMN 1

12

VÝ dô 6: Cho m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ 2. Trong ®ã R1=5Ω . Khi ®ãng kho¸ K v«nkÕ chØ 6V, Ampekª chØ 0,5A. a, TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña ®o¹n m¹ch? b, TÝnh ®iÖn trë R2? Cho biÕt R1=5Ω UV=6V IA=0,5A R1nt R2 a,RAB? b,R2=? -GV: Ta cã thÓ tÝnh ®iÖn -HS: ¸p dông ®Þnh luËt trë toµn m¹ch AB nh thÕ nµo? «m: I=
U R
U I

Ho¹t ®éng cña gi¸o

H×nh 2 Ho¹t ®éng cña häc sinh R1=5Ω ,

viªn -GV: M¹ch ®iÖn trªn cho -HS: chóng ta biÕt nh÷ng g×?

UV=6V,IA=0,5A,R1nt R2

 RAB= -GV: Ta cã thÓ tÝnh ®iÖn trë R2 nh thÕ nµo ?

= 0,5

6

= 12

(Ω )

- HS: VËn dông c«ng thøc tÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch nèi tiÕp ta cã: Rt®=R1+R2 =>R2=Rt®-R1 R2=12-5=7 Ω

3.2.2: Bµi tËp tæng hîp : Lµ nh÷ng bµi tËp phøc t¹p mµ muèn gi¶i ®îc chóng ta ph¶i vËn dông nhiÒu kh¸i niÖm, nhiÒu ®Þnh luËt hoÆc qui t¾c, c«ng thøc n»m ë nhiÒu bµi nhiÒu môc. Lo¹i bµi tËp nµy cã môc ®Ých chñ yÕu lµ «n tËp tµi liÖu gi¸o khoa, ®µo s©u më

13

réng kiÕn thøc gióp c¸c em häc sinh thÊy ®îc mèi quan hÖ gi÷a nh÷ng phÇn kh¸c nhau. Bµi tËp d¹ng nµy gi¸o viªn cÇn híng dÉn cÆn kÏ ®Ó gióp c¸c ®èi tîng häc sinh trong líp cã thÓ n¾m b¾t kÞp thêi. VÝ dô 7: Cho mét m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ 3: R3=10Ω ,R1=20Ω , ampekÕ A1 chØ 1,5A ampekÕ A2 chØ 1A. C¸c d©y nèi vµ ampekÕ cã ®iÖn trë kh«ng ®¸ng kÓ. TÝnh: a. §iÖn trë R2 vµ ®iÖn trë t¬ng ®¬ng toµn m¹ch? H×nh 3 * §èi víi lo¹i bµi nµycã thÓ ®a ra mét sè c©u hái ®Ó gîi ý gióp b. HiÖu ®iÖn thÕ cña m¹ch AB? c¸c em nhËn râ c¸c yÕu tè cÇn t×m, t duy logic ®Ó t×m ra lêi gi¶i nhanh chãng chÝnh x¸c. Cho biÕt Ho¹t ®éng cña gi¸o Ho¹t ®éng cña häc viªn sinh -GV: M¹ch ®iÖn cã bao -HS: Cã 3 ®iÖn trë vµ nhiªu ®iÖn trë vµ m¾c ®©y lµ d¹ng m¹ch hçn nh thÕ nµo? R3=10Ω ,R1=2 0Ω , I1=1,5A I2=1,0A (R1//R2) nt R3 a. R2=? RAB=? b. UAB =? -GV: Nh÷ng yÕu tè -HS: R1,R3,I1,I2 -HS: R2=? RAB=? UAB=? -HS: V× R1//R2 nªn U1=U2 nµo ®· biÕt? -GV: CÇn t×m nh÷ng yÕu tè nµo? -GV: Em cã nhËn xÐt g× vÒ U1 vµ U2? -GV: Ta cã thÓ tÝnh U1 hîp (R1//R2) nt R3

14

®îc kh«ng?

-HS:

§îc:

U1=I1.R1=1,5.20=30(V) -GV: VËy ta cã thÓ U2=U1=30V tÝnh ®iÖn trë R2 b»ng c¸ch nµo? -GV: Muèn tÝnh ®iÖn trë t¬ng nµo? -GV: TÝnh ®iÖn ®¬ng trªn -HS: RAB=RMN+R3 -HS:
RR 20.30 600
2 -HS: R2= I = 1 = 30 Ω 2

U

30

m¹ch AB ta tÝnh nh thÕ
= = 12 trë RMN = 1 2 = R1 + R2 20 + 30 50 ®o¹n MN b»ng c¸ch Ω nµo? RMN=12Ω

-GV: Tõ ®ã h·y tÝnh ®iÖn AB? -GV: Muèn tÝnh hiÖu ®iÖn thÕ toµn m¹ch AB ta cÇn biÕt thªm yÕu tè nµo? -GV: Cêng ®é dßng ®iÖn toµn m¹ch ®· trë toµn m¹ch

-HS: RAB=RMN+R3=12+10=22 Ω -HS: CÇn biÕt thªm cêng ®é m¹ch. -HS: §· biÕt v× : I=I1+I2=1,5+1=2,5A -HS: UAB =IAB.RAB =2,5.22=55V dßng ®iÖn toµn

biÕt cha? -GV : VËy hiÖu ®iÖn thÕ m¹ch AB lµ bao nhiªu?

15

VÝ dô 8: Mét d©y xo¾n cña bÕp ®iÖn dµi 8m, tiÕt diÖn 0,1mm2 vµ ®iÖn trë suÊt lµ a, §iÖn trë cña d©y xo¾n? b, NhiÖt lîng to¶ ra trong 5 phót khi m¾c bÕp ®iÖn vµo hiÖu ®iÖn thÕ 220V? c, Trong thêi gian 5 phót bÕp nµy cã thÓ ®ua s«i bao nhiªu lÝt níc tõ 27OC, biÕt nhiÖt dung riªng cña níc lµ C=4200J/kgK. Sù mÊt m¸t nhiÖt ra m«i trêng coi nh kh«ng ®¸ng kÓ? Cho biÕt l= 8m Ho¹t ®éng cña Ho¹t ®éng cña häc sinh l,s, ρ ,u,t,t1=270C, gi¸o viªn -GV : Bµi to¸n cho -HS:

ρ =1,1.10-6Ω m. H·y tÝnh.

ρ =1,1.10-6Ω m
S=0,1mm2=0,1. 10-6m U=220V t= 5 phót =300s t1=270C t2=1000C C=4200J/kgk a,Rd=? b, Q1=? c, V=?

biÕt nh÷ng d÷ kiÖn C=4200J/kgk nµo? -HS: Rd=?, Q1=?, V=? -GV: CÇn ph¶i t×m nh÷ng d÷ kiÖn nµo? -GV: TÝnh ®iÖn trë cña d©y xo¾n b»ng c¸ch nµo? -HS:
1,1.10 −6.8 = 88 (Ω ) 0,1.10 −6

Rd=ρ

l s

=

-GV: NhiÖt lîng to¶ -HS:

Q1=

U2 220 2.300 .t = R 88

ra trªn ®o¹n d©y khi =165000(J) m¾c vµo U=220V ë thêi gian 5 phót -HS: Q=mC(t2-t1) =>m= C (t
Q 2 − t1 )
165000 = 0,5kg − 27 )

b»ng bao nhiªu? -GV: Víi nhiÖt lîng Q1

nh trªn th× cã thÓ => m= 4200 (100

®un s«i bao nhiªu lÝt 0,5 kg t¬ng ®¬ng 0,5 lÝt níc tõ 270C?

16

=> V=0,5 (lÝt)

3.3 D¹ng bµi tËp ®å thÞ: §ã lµ nh÷ng bµi tËp mµ trong d÷ kiÖn ®· cho cña ®Ò bµi vµ trong tiÕn tr×nh gi¶i cã sö dông vÒ ®å thÞ. Lo¹i bµi tËpnµy cã t¸c dông tríc hÕt gióp häc sinh n¾m ®îc ph¬ng ph¸p quan träng biÓu diÔn mèi quan hÖ gi÷a sè vµ c¸c ®¹i lîng vËt lý, t¹o ®iÒu kiÖn lµm s¸ng tá mét c¸ch s©u s¾c b¶n chÊt vËt lý. Trong ch¬ng I vËt lý 9 bµi tËp ®å thÞ tuy kh«ng nhiÒu nhng híng dÉn lo¹i bµi tËp nµy gióp häc sinh n¾m ®îc ph¬ng ph¸p ®å thÞ trong viÖc x¸c ®Þnh sè liÖu ®Ó tr¶ lêi c¸cH×nh hái. c©u 4 VÝ dô 9: Trªn h×nh 4 vÏ ®å thÞ kiÓu biÓu diÔn sù phô thuéc cña cêng ®é dßng ®iÖn vµo hiÖu ®iÖn thÕ cña hai d©y dÉn kh¸c nhau. a, Tõ ®å thÞ h·y x¸c ®Þnh gi¸ trÞ cêng ®é dßng ®iÖn ch¹y qua mçi d©y dÉn khi hiÖu ®iÖn thÕ ®Æt giõa hai ®Çu d©y dÉn lµ 3V.

b, D©y dÉn nµo cã ®iÖn trë lín nhÊt? Nhá nhÊt? Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh -GV: Quan s¸t ®å thÞ chØ ra -HS: 3 ®êng: R1,R2,R3 trªn ®å thÞ cã mÊy ®êng biÓu diÔn ®iÖn trë? -GV: X¸c ®Þnh cêng dßng ®iÖn ch¹y qua thÕ hai ®Çu d©y lµ 3V -HS: Tõ trôc hµnh biÓu diÔn ®é hiÖu ®iÖn thÕ U t¹i vÞ trÝ 3V ta giãng ®êng th¼ng song ta cã: I1=5mA; I2=2mA; I3=1mA

5

4 3

mçi ®iÖn trë khi hiÖu ®iÖn song víi trôc tung biÓu diÔn I

17

-GV: §iÖn trë nµo cã gi¸ trÞ lín nhÊt? Nhá nhÊt?

-HS: R1= I

U
1

=

3 = 600 Ω 0,005

2 R2= I = 0,002 = 1500 Ω 2 3 R3= I = 0,001 = 3000 Ω 3

U U

3

3

3.4 D¹ng bµi tËp thÝ nghiÖm: Lµ d¹ng bµi tËp mµ trong khi gi¶i ph¶i tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, nh÷ng quan s¸t hoÆc kiÓm chøng cho lêi gi¶i lý thuyÕt hoÆc t×m sè liÖu, d÷ kiÖn dïng cho viÖc gi¶i bµi tËp. ThÝ nghiÖm cã thÓ do gi¸o viªn lµm biÓu diÔn hoÆc do häc sinh thùc hiÖn lµm. C¸c thÝ nghiÖm cã thÓ mang tÝnh chÊt nghiªn cøu kh¶o s¸t, t×m hiÓu mét khÝa c¹nh míi cña kiÕn thøc ®· häc hoÆc nghiÖm l¹i c¸c vÊn ®Ò ®· ®îc rót ra tõ lý thuyÕt. VÝ dô 10: §Ó x©y dùng c«ng thøc tÝnh c«ng suÊt ®iÖn gi¸o viªn cã thÓ tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, häc sinh quan s¸t vµ rót ra c«ng thøc. -GV: m¾c s¬ ®å m¹ch ®iÖn nh h×nh 5. -HS: nªn lµm c¸c ®å dïng trong s¬ ®å. -GV: V«nkÕ ®o hiÖu ®iÖn thÕ ë ®©u? -GV: Sè chØ cña AmpekÕ cho ta biÕt ®iÒu g×? H×nh + Sau ®ã gi¸o viªn lµm thÝ nghiÖm víi hai bãng 5 ®Ìn 6V-5W vµ 6V-3W. LÇn 1: Lµm víi bãng ®Ìn 6V-5W, ®ãng kho¸ K ®Ìn s¸ng, ®iÒu chØnh biÕn trë ®Ó V«nkÕ cã chØ sè 6V, ®äc kÕt qu¶ cña AmpekÕ.

18

LÇn 2: Lµm víi bãng ®Ìn 6V-3W tiÕn hµnh t¬ng tù ®äc sè chØ cña AmpekÕ. Ta cã kÕt qu¶ trong b¶ng sau: Sè liÖu C«ng suÊt (W HiÖu thÕ (V) Sè ghi trªn bãng ®Ìn Cêng ®iÖn dßng ®o ®îc (A) ®é ®iÖn

LÇn thÝ nghiÖm LÇn 1 5 6 0,82 LÇn 2 3 6 0,51 -HS: tÝnh tÝch U.I ®èi víi mçi bãng ®Ìn sau ®ã so s¸nh tÝch nµy víi c«ng suÊt ®Þnh møc ghi trªn bãng ®Ìn. -GV: híng dÉn häc sinh bá qua sai sè do phÐp ®o ®Ó rót ra c«ng thøc : P=U.I 4. KÕt qu¶ ®¹t ®îc: Th«ng qua tiÕn hµnh nghiªn cøu trªn líp 9B víi ®Ò tµi ph©n lo¹i vµ híng dÉn häc sinh lµm bµi tËp v¹t lý 9 ch¬ng I: §iÖn häc, t«i ®· thu ®îc mét sè kÕt qu¶ ®ã lµ häc sinh n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n cña ch¬ng, biÕt c¸ch lµm c¸c bµi tËp vËn dông trong s¸ch bµi tËp. §Ó chøng minh t«i xin ®a ra mét sè kÕt qu¶ sau: - KÕt qu¶ kh¶o s¸t chÊt lîng m«n vËt lý 9 ®Çu n¨m: Sè liÖ u Líp 9A Sè bµi kiÓ m tra 41 SL 2 % 4,9 SL 8 % 19, SL 22 % 53, SL 5 % 12, SL 4 % 9,8 Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu KÐm

19

9B

44

2

4,5

9

5 20,

22

7 50

6

1 13,

5

11,

5 5 5 - Sau khi tiÕn hµnh nghiªn có trªn líp 9B cßn líp 9A ®Ó ®èi chøng, khi kiÓm tra kÕt thóc ch¬ng I t«i ®· thu ®îc kÕt qu¶ sau: Sè liÖ u Líp 9A 9B Sè bµi kiÓ m tra 41 44 SL 3 7 % 7,3 15, 9 SL 10 16 % 24, 4 36, 4 SL 23 19 % 56, 1 43, 2 SL 3 2 % 7,3 4,5 SL 2 0 % 4,9 0 Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu KÐm

PhÇn Ba : KÕt luËn §èi víi gi¸o viªn ®Ò tµi nµy gióp cho viÖc ph©n lo¹i mét sè d¹ng bµi tËp trong ch¬ng I: “ §iÖn häc” cña ch¬ng tr×nh vËt lý 9 ®îc dÔ dµng vµ híng dÉn häc sinh gi¶i bµi tËp ®¹t kÕt qu¶, nh»m n©ng cao chÊt lîng d¹y- häc m«n vËt lý theo ph¬ng ph¸p ®æi míi. Gióp häc sinh n¾m v÷ng c¸c d¹ng bµi tËp, biÕt c¸ch suy luËn logic, tù tin vµo b¶n th©n khi ®øng tríc mét bµi tËp hay mét hiÖn tîng vËt lý, cã c¸ch suy nghÜ ®Ó gi¶i thÝch mét c¸ch ®óng ®¾n nhÊt. Tõ kÕt qu¶ nghiªn cøu trªn t«i ®· rót ra nh÷ng bµu häc kinh nghiÖm sau:

20

- ViÖc ph©n lo¹i c¸c d¹ng bµi tËp vµ híng dÉn häc sinh lµm tèt c¸c d¹ng bµi tËp ®· gióp cho gi¸o viªn n¾m v÷ng môc tiªu, ch¬ng tr×nh tõ ®ã n©ng cao chÊt lîng gi¶ng d¹y m«n vËt lý. - Gióp gi¸o viªn kh«ng ngõng t×m tßi, s¸ng t¹o nh÷ng ph¬ng ph¸p ph©n lo¹i vµ gi¶i bµi tËp phï hîp víi ®èi tîng häc sinh, tõ ®ã nh»m n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n vµ nghiÖp vô cña ngêi gi¸o viªn. * Mét sè kiÕn nghÞ: ViÖc d¹y häc m«n vËt lý trong trêng phæ th«ng lµ rÊt quan träng, gióp c¸c em biÕt c¸ch t duy logic, biÕt ph©n tÝch tæng hîp c¸c hiÖn tîng trong cuéc sèng. V× vËy gi¸o viªn gi¶ng d¹y m«n vËt lý cÇn kh«ng ngõng häc hái, s¸ng t¹o ®Ó t×m ra nh÷ng ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y phï hîp nhÊt víi tõng ®èi tîng häc sinh.§èi víi b¶n th©n t«i kinh nghiÖm nghiªn cøu khoa häc cha nhiÒu nªn trong ®Ò tµi nµy cã khiÕm khuyÕt g× mong c¸c ®ång chÝ ®ång nghiÖp tiÕp tôc nghiªn cøu, bæ sung ®Ó ®Ò tµi cã thÓ ®¹t ®îc kÕt qu¶ cao h¬n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n. C¸c môc lôc: 1.Tµi liÖu tham kh¶o: - S¸ch gi¸o khoa vËt lý 9 -NXB_GD N¨m 2005 - S¸ch bµi tËp vËt lý 9 - NXBGD n¨m 2005 - S¸ch gi¸o viªn vËt lý 9 - NXBGD n¨m 2005 - Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y vËt lý ë trêng phæ th«ng, tËp 1 NXBGD-1979 - Ph¬ng ph¸p d¹ng bµi tËp vËt lý - NXBGD 2. Môc lôc tæng qu¸t

21

PhÇn mét: më ®Çu : Tõ trang 1 ®Õn trang 2 PhÇn hai: néi dung: Tõ trang 2 ®Õn trang 16 PhÇn ba: kÕt luËn: Tõ trang 17 ®Õn trang 17.

22

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->