Nội dung chính của tọa đàm - giao lưu trực tuyến diễn ra trên VnEconomy về ảnh hưởng

của khủng hoảng tài chính.
Bắt đầu từ 14 giờ và kết thúc khi đã gần 18 giờ ngày 16/10, vượt quá thời gian dự kiến, cuộc tọa đàm - giao lưu trực tuyến tập trung nhận định về tác động của cuộc khủng hoảng tài chính - hiện đang lan rộng trên toàn cầu - đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và một số lĩnh vực cụ thể, đặc biệt trong các lĩnh vực xuất nhập khẩu và hoạt động tài chính… Đồng thời, những đề xuất về giải pháp hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của khủng hoảng đối với kinh tế trong nước cũng là một nội dung quan trọng. Khách mời của chúng tôi là các chuyên gia đầu ngành, các nhà nghiên cứu độc lập đang hoạt động trong và ngoài nước, có mặt tại các "đầu cầu" trực tuyến tại Hà Nội, Tp.HCM, Mỹ và Australia: - Ông Đào Nguyên Cát, Giáo sư kinh tế, Tổng biên tập Thời báo Kinh tế Việt Nam; - Ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương), thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia; - Ông Cao Sỹ Kiêm, nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia; - Ông Bùi Kiến Thành, Chuyên gia tài chính độc lập; - Ông Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc phụ trách nghiên cứu Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright; - Ông Huỳnh Thế Du, Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright, hiện đang có mặt tại Mỹ; - Ông Mạc Quang Huy, Chuyên gia tài chính độc lập, hiện đang có mặt tại Australia;

Ông Đào Ông Trương Ông Cao Sỹ Nguyên Cát Đình Tuyển Kiêm

Ông Bùi Kiến Thành

Ông Vũ Thành Tự Anh

Ông Huỳnh Thế Du

Ông Mạc Quang Huy

Sau đây, chúng tôi xin giới thiệu những nội dung chính của cuộc tọa đàm - giao lưu trực tuyến này: Nhiều bạn đọc: Đến thời điểm này cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ và ảnh hưởng của nó vẫn đang diễn biến phức tạp. Các chuyên gia nhận định thế nào về tác động của nó đối với Việt Nam, xét ở phương diện vĩ mô?

Ông Bùi Kiến Thành: Nguồn gốc của cuộc khủng hoảng, tôi đã phác họa qua trong một bài báo gần đây trên VnEconomy (http://vneconomy.vn/20081006102144637P0C6/kinh-te-viet-nam-co-vuot-qua-conbao-tai-chinh-my.htm). Bắt đầu từ khủng hoảng các hợp đồng cho vay bất động sản thế chấp, tổng số khoảng 12 ngàn tỷ USD, trong đó 3 đến 4 ngàn tỷ USD là dưới chuẩn, khó đòi. Những người không có khả năng trả nợ cũng được cho vay. Những hợp đồng đó được chuyên gia tài chính Phố Wall gom lại và phát hành chứng khoán phái sinh, được bảo đảm bởi những hợp đồng cho vay thế chấp này để bán ra trên khắp các thị trường quốc tế. Khi các chứng khoán này mất giá thảm hại, thị trường không có người mua, nên các ngân hàng, công ty bảo hiểm, các tổ chức tài chính nắm hàng ngàn tỷ USD chứng khoán đó không bán được, mất khả năng thanh khoản, và mất khả năng thanh toán, đi đến gục ngã hoặc phá sản. Chính phủ Mỹ đã đưa ra các gói giải pháp để mua những tài sản nhiễm độc đó, nay đổi hướng một phần 250 tỷ USD (trong gói 700 tỷ USD) mua cổ phần của các ngân hàng... Điều này không chỉ có ở Mỹ mà các thị trường tài chính nhiều nước châu âu cũng bắt chước Mỹ phát hành các trái phiếu phái sinh tương tự, tổng số chứng khoán phái sinh này hiện nay trên toàn thế giới chưa thể ước lượng được, vì vậy tác động của nó trên toàn thế giới cũng chưa thể đo lường hết được. Nhiều ngân hàng vì mất khả năng thanh khoản đã co lại, rút lại tín dụng, điều này đã khiến các doanh nghiệp khó tiếp cận thị trường vốn và bị ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất kinh doanh. Về phía Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp thì cũng có giới hạn vì Việt Nam chưa tham gia nhiều vào thị trường tài chính thế giới và không tham gia mua bán chứng khoán phái sinh này. Nhưng khủng hoảng tài chính toàn cầu đã ảnh hưởng đến lãi suất tín dụng cho vay giữa các ngân hàng (Libor và Sibor, tức London Inter Bank offer rate, Singapore Inter Bank Offer rate, thường được dùng làm lãi suất cơ sở để cho các xí nghiệp và ngân hàng Việt Nam vay). Ngoài ra đầu tư trực tiếp (FDI) của Việt Nam cũng bị ảnh hưởng vì FDI vào Việt Nam phần lớn là vốn vay chứ không phải vốn tự có, nên nếu các nhà đầu tư không dàn xếp được khoản vay sẽ khó giải ngân được. Đối với thị trường chứng khoán, có khả năng nhà đầu tư nước ngoài phải thu hồi nguồn vốn và bán chứng khoán. Điều này tác động đến dự trữ ngoại hối và giá cả trên thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư nước ngoài bán ra nhiều hơn mua vào sẽ làm giảm giá chứng khoán của Việt Nam. Gián tiếp, thì hoạt động nhập khẩu của các nước sẽ co lại, vì vậy ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam. Chúng ta xuất khẩu đến 60% GDP vì vậy chắc chắn sẽ ảnh hưởng. Các xí nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất, công xuất thừa ra sẽ như thế nào? Thị trường lao động bị ảnh hưởng sẽ nảy sinh các vấn đề về xã hội... Thời gian tới, các cơ quan của Nhà nước, hiệp hội cần ngồi lại với nhau để làm một nghiên cứu và đưa ra dự báo ảnh hưởng đến mức nào, lĩnh vực nào ảnh ưởng nhiều nhất để có biện pháp xử lý. Ông Huỳnh Thế Du:

Theo tôi, với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đang diễn ra sẽ không có nhiều tác động trực tiếp đến hệ thống tài chính Việt Nam, nhưng nền kinh tế có khả năng sẽ bị ảnh hưởng lớn. Vấn đề thứ nhất, do hệ thống tài chính Việt Nam dường như chưa hội nhập chung với hệ thống tài chính toàn cầu, chúng ta chỉ mới mở cửa tài khoản vốn vào mà hầu như chưa mở cửa dòng ra, do vậy lượng tiền Việt Nam đầu tư ra bên ngoài dường như không đáng kể và dòng vốn gián tiếp đổ vào Việt Nam chưa nhiều nên hệ thống tài chính của Việt nam sẽ không chịu nhiều tác động từ cuộc khủng hoảng này so với các nước có mức độ hội nhập tài chính sâu rộng. Những tác động chính từ cuộc khủng hoảng hiện tại đối với hệ thống tài chính Việt Nam chủ yếu là yếu tố tâm lý. Thấy Dow Jones sụp thì VN-Index cũng xuống theo, trong khi hai thứ dường như không liên quan nhiều với nhau. Đối với nền kinh tế, tôi nghĩ sẽ có ba khả năng có thể xảy ra. Thứ nhất, thâm hụt thương mại gia tăng. Trong thời gian tới, kinh tế Mỹ nói riêng, kinh tế toàn cầu nói chung sẽ rơi vào tình trạng suy thoái, tốc độ tăng trưởng giảm sút. Điều này sẽ dẫn đến hệ luỵ là cầu đối với các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sẽ giảm, trong khi cung đối với các mặt hàng nhập khẩu sẽ tăng do các nhà sản xuất bị giảm thị trường ở các nước phát triển sẽ tìm cách mở rộng các thị trường khác. Như vậy, khả năng xuất khẩu bị giảm mạnh là rất cao trong khi nhập khẩu nếu có giảm cũng sẽ giảm ít hơn so với xuất khẩu. Điều này sẽ làm cho thâm hụt ngoại thương của Việt nam sẽ gia tăng, nhất là trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam đã rất mở với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã vượt quá 160% GDP. Cũng có thể một số mặt hàng của Việt Nam thuộc loại hàng khiếm dụng có nghĩa là khi thu nhập giảm xuống thì cầu sẽ gia tăng. Tuy nhiên, có lẽ loại này không nhiều lắm. Thứ hai, sụt giảm đầu tư do sự giảm sút của dòng vốn từ bên ngoài chảy vào. Nhìn vào số liệu qua khứ sẽ thấy dòng vốn từ bên ngoài gồm: vốn đầu tư trực tiếp, vốn đầu tư gián tiếp, vay nợ và kiều hối chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng vốn đầu tư của Việt Nam. Với tình hình hiện tại, do chi phí vốn trở nên đắt đỏ hơn và thị trường xuất khẩu có khả năng bị thu hẹp nên dòng vốn đầu tư chảy vào Việt Nam có khả năng sẽ giảm sút. Thêm vào đó, hầu hết các dự án đầu tư nói chung, dự án FDI nói riêng, phần nợ vay thường chiếm một tỷ phần rất lớn trong tổng vốn đầu tư nên khi mà các tổ chức tài chính đang gặp khó khăn sẽ làm cho nhiều hợp đồng vay vốn sẽ không được ký kết hoặc không thể giải ngân. Mặt khác, do phần còn lại của thế giới gặp khó khăn, thu nhập của người lao động sẽ giảm sút, cuộc sống khó khăn hơn nên lượng kiều hối chuyển về có khả năng sẽ giảm và hoạt động xuất khẩu bị giảm sút. Thứ ba, tiêu dùng giảm sút. Khi sản xuất bị thu hẹp, một số người có khả năng mất việc làm, hay chí ít là thu nhập bị giảm sút cộng với dòng kiều hối chảy vào sụt giảm sẽ kéo theo sụt giảm trong tiêu dùng của các hộ gia đình. Như vậy với khả năng giảm chi tiêu, đầu tư và xuất khẩu trong khi nhập khẩu tăng hoặc giảm chậm hơn sẽ tác động làm cho GDP sụt giảm và đương nhiên nhiều người có khả năng sẽ mất việc làm, hay chí ít thu nhập cũng rơi vào tình trạng bấp bênh. Ông Vũ Thành Tự Anh:

. sớm hay muộn thì cuộc khủng hoảng này sẽ tạo ra những “sang chấn” đáng kể đổi với nền kinh tế vĩ mô của Việt Nam.Cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ không chỉ gây chấn động hệ thống tài chính Mỹ mà cơn “địa chấn tài chính” này đang lan rộng và đe dọa sự ổn định của nhiều quốc gia khác. Việc bán tháo chứng khoán khỏi thị trường Việt Nam là có thể. Một khía cạnh khác của đầu tư gián tiếp là các giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) nhằm hưởng chênh lệch lãi suất giữa 2 đồng tiền trong khi tỷ giá ổn định. (ii) Nguồn tín dụng đang dần trở nên cạn kiệt của thế giới sẽ làm cho hoạt động đầu tư trực tiếp và gián tiếp suy giảm trên phạm vi toàn cầu. (iii) Tác động tới khu vực ngân hàng có vẻ như khó nhận thấy hơn. Suy thoái kinh tế sẽ kéo theo nhu cầu tiêu thụ sụt giảm trên phạm vi toàn cầu. Trong một thế giới toàn cầu hóa như ngày nay. Khủng hoảng kinh tế hiện đang lan sang châu Á. song chủ yếu là tác động tiêu cực tới nền kinh tế toàn cầu cũng như của Việt Nam. (iv) Thâm hụt tài khoản vãng có thể bị nới rộng. kiều hối) lại ít đi sẽ làm cán cân thanh toán trở nên xấu đi. Đồng thời các dòng vốn đổ vào (FDI. Theo tôi. con đường phía trước vẫn sẽ còn nhiều khó khăn. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu sụt từ 5% năm 2007 xuống 3. và Việt Nam không phải là một ngoại lệ. Vì mức độ và trình độ liên kết của các ngân hàng thương mại Việt Nam đối với hệ thống tài chính quốc tế còn rất hạn chế nên chúng sẽ ít chịu tác động trực tiếp. điều đáng lo ngại là tình trạng cạn kiệt tín dụng trên thế giới lại xảy ra đúng vào lúc tín dụng dành cho khu vực doanh nghiệp dân doanh ở Việt Nam đang khan hiếm và lãi suất vay vẫn đang được duy trì ở mức tương đối cao. Chi phí huy động vốn toàn cầu ngày càng tăng do biên độ tín dụng gia tăng. Hơn nữa do nhu cầu tiêu thụ sụt giảm nên việc giải ngân FDI sẽ chậm lại đáng kể. Các giao dịch này thường mang tính đầu cơ ngắn hạn cao. do bản thân các công ty mẹ là các tập đoàn đa quốc gia với hoạt động toàn cầu. FPI. Ông Mạc Quang Huy: Tác động của cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ là tác động mang tính hai chiều.9% năm 2008 và 3% năm 2009. Chúng ta cần nhìn nhận sự khó khăn ở góc độ toàn cầu thay vì các quốc gia đầu tư vào Việt Nam. Điều này có nghĩa là đối với các doanh nghiệp dân doanh của Việt Nam. Huy động vốn gián tiếp vào thị trường cổ phiếu Việt Nam trong thời gian tới sẽ rất khó khăn do các nhà đầu tư sẽ hướng tới các kênh đầu tư an toàn (flight to quality). v) Đối với khu vực doanh nghiệp. Do sự hội nhập ngày càng sâu và rộng của nền kinh tế Việt Nam vào thế giới nên Việt Nam chịu những tác động nhất định. các tác động cụ thể của cuộc khủng hoảng này có thể bao gồm: (i) Nhu cầu đối với sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam sẽ bị thu hẹp (hơn 50% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam là sang thị trường Mỹ. Tác động thứ hai là đầu tư trực tiếp. tuy không trực tiếp. mặc dù xác suất không cao do tính thanh khoản và quy mô của thị trường. Ảnh hưởng lớn nhất đối với Việt Nam trước hết là về xuất khẩu sang các thị trường như Mỹ và châu Âu (chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu). EU và Nhật Bản). Tác động thứ ba là đầu tư gián tiếp. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường chứng khoán và quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước lớn trong các năm tới. Việc huy động vốn thông qua thị trường vốn khó khăn trong khi thị trường tín dụng thắt chặt sẽ chặn dòng vốn và đẩy chi phí tài chính của các doanh nghiệp lên cao.

đặc biệt thời kỳ kinh tế Việt Nam đã mở cửa. có giải pháp nào tốt hơn không để giải quyết mâu thuẫn về lợi ích này. có đợt lên tới 4500 đồng/lít nhưng khi giá thế giới giảm thì mức giảm giá trong nước lại ít. Các tác động trên kết hợp với khó khăn hiện tại trong nước sẽ tạo nên một tác động kép và làm cho tình hình thêm phức tạp. cần xem xét mối quan hệ giữa kinh tế Việt Nam với thế giới. có quan hệ đan xen với Mỹ và cả thế giới. Trong đó. Theo tôi tình hình này do những nguyên nhân sau đây: Thứ nhất. ở mối quan hệ thứ nhất. Tình hình này gây thắc mắc trong người tiêu dùng và theo tôi biết. Ở mối quan hệ thứ hai. Ông Cao Sỹ Kiêm: Để xem xét ảnh hưởng của khủng hoảng ở Mỹ tới Việt Nam. Tác động thứ năm là về kiều hối với doanh số 8-10 tỷ USD/năm là một nguồn thu rất quan trọng của Việt Nam. Tất cả các mối quan hệ này đều ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Việt Nam. có thể dòng vốn này sẽ chảy vào trong một số giai đoạn nhất định nhằm khai thác cơ hội chênh lệch. Mối quan hệ này bao gồm quan hệ về tất cả các lĩnh vực khi hội nhập có liên quan tới Mỹ. Tien Hue (tienhuetran@yahoo. Tôi nghĩ có lẽ đây sẽ là một thử thách đáng kể. máy móc. nhất là giúp doanh nghiệp hạ chi phí đầu vào để tồn tại và tăng sức cạnh tranh? Ông Trương Đình Tuyển: Đúng là đang có thực tế là khi giá thế giới tăng. mặc dầu có nhiều đợt điều chỉnh giá nhưng vẫn rất chậm so với sự thay đổi trên thị . Trong những trường hợp thoái vốn. hiện nay ở Việt Nam người tiêu dùng được hưởng mức giảm giá xăng dầu hết sức hạn chế. đặc biệt là với Mỹ. Chính phủ Việt Nam hiện có kế hoạch phát hành 1 tỷ USD và Vinashin có kế hoạch huy động 400 triệu USD trên thị trường quốc tế vào 2009. do giá xăng dầu trên thế giới giảm mạnh. dòng vốn này có thể tạo áp lực tỷ giá cho VND. Tác động thứ tư là việc phát hành chứng khoán huy động vốn trên thị trường quốc tế cũng sẽ khó khăn và chi phí tăng cao.com): Thưa ông Trương Đình Tuyển. trong đó hai lĩnh vực chính là xuất nhập khẩu và quan hệ về vốn. khủng hoảng tài chính khiến nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm trong đó có xăng dầu sụt giảm và cũng có lợi cho người tiêu dùng (cá nhân và doanh nghiệp).Với lãi suất toàn cầu sụt giảm và chính sách tỷ giá neo VND vào USD của Việt Nam trong khi lãi suất VND vẫn ở mức cao. các đầu mối nhập khẩu cũng phải chịu sức ép rất lớn. ta tiếp nhận vốn FDI và các luồng vốn gián tiếp do các quỹ đầu tư Mỹ đổ vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Do một phần lớn nguồn kiều hối từ Mỹ nên chắc chắn nguồn này cũng giảm sút nhất định. họ cũng rất muốn thoát nhanh khỏi tình thế này. thì giá trong nước tăng lên. Việt Nam chủ yếu xuất hàng nông sản sang Mỹ và nhập từ Mỹ các loại thiết bị. không tương xứng với mức giảm giá thế giới. Tuy nhiên. Theo ông.

có thể là đồ trang trí nội thất. hiện tại doanh nghiệp vẫn đang bán hàng tồn kho nhập vào thời điểm giá thế giới tăng cao. nay nhà nước cũng tính toán đưa thuế vào để bảo đảm các nhu cầu chi. Mặt khác. Với Việt Nam những mặt hàng này không nhiều.( quy định này là cần thiết nếu không. Vấn đề đặt ra là phải công khai thông tin về chi phí kinh doanh và giá thành. các lần điều chỉnh dù có đợt khá cao nhưng vẫn không đủ mức nghĩa là các doanh nghiệp nhập khảu vẫn bị lỗ lớn. xác định rõ thời gian bán hết lượng tồn kho là bao nhiêu (cũng là thời gian quá độ). Theo như tôi được biết thì Kiểm toán Nhà nước cũng đã kiểm toán Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam. Vũ Thế Tuân (tuanvuthe9@gmail. sẽ có nguy cơ đứt nguồn vì mất cân đối cung cầu trên thị trường thế giới rất khó nhập khẩu). sau đó là hàng điện tử nhưng nếu chúng ta mở rộng xuất khẩu sang các thị trường khác mà ở đó thu nhập dân cư khá cao.trường thế giới.000 đồng/lít tiền lãi để hình thành quỹ bù lỗ. Đây là ba lý do mà giá trong nước không giảm tương ứng với mức giảm của giá thế giới. Tôi gọi đây là thời kỳ quá độ. Các doanh nghiệp cần tận dụng cơ hội này. coi thuế nhập khẩu là nguồn thu quan trọng của ngân sách nhà nước. Nhưng khi nào tăng và tăng bao nhiêu doanh nghiệp không biết được nên cũng không thể chủ động giảm giá. ảnh hưởng của khủng hoảng không lớn thì có thể hạn chế được sự suy giảm xuất khẩu. Thời gian này kéo dài đến đâu phụ thuộc vào lượng tồn kho và thời gian giải phóng số tồn kho này nhưng chắc chắn nhiều hơn 20 ngày. Thứ ba. Thứ hai. Cơ chế đó là cho phép doanh nghiệp trích ra 1. Trong khi nhà nước tuyên bố không bù lỗ mặt hàng xăng nhưng lại bắt doanh nghiệp bán theo giá bị lỗ thì phải có cơ chế để doanh nghiệp bù lại khoản lỗ đó. Năm 2009 chúng ta sẽ có hiệp định đối tác kinh tế toàn diện với Nhật mà hai nước vừa kết thúc đàm phán. trong đó có lượng tồn kho dự trữ lưu thông bắt buộc theo quy chế kinh doanh xăng dầu bằng 20 ngày cung ứng bình quân của mỗi đầu mối. Nếu chúng ta tính bình quân gia quyền giá nhập khẩu cong với các khoản phải nộp và chi phí kinh doanh rồi so với bình quân gia quyền gia bán trong nước trong cùng thời gian đủ dài cho đến thời điểm này thì bình quân gia quyền giá bán trong nước vẫn thấp hơn giá ngập khẩu cọng với các khoản phải nộp và chi phí kinh doanh. Nghĩa là người tiêu dùng vẫn còn mua với gia thấp hơn giá thành thục tế (lưu ý là tôi nói giá bình quan gia quyền trong một thời gian đủ dài cho đến nay). khi nguồn thu từ dầu thô xuất khẩu bị giảm do giá giảm. Đây là cơ hội mới cho hàng xuất khẩu Việt nam vì được hưởng thuế suất ưu đãi theo hiệp định. Và Bộ Tài chính là cơ quan có đủ tư cách để làm việc này. Do giá thế giới tăng cao.com): Xin được hỏi ngành xuất khẩu nào của nước ta sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất và dự báo xuất khẩu của ta trong năm 2009 như thế nào? Ông Trương Đình Tuyển: Mặt hàng nào giá trị cao sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn. hầu hết các nước đều đánh thuế nhập khẩu xăng dầu. . nhà nước đã phải giảm thuế tất cả các mặt hàng xăng dầu xuống 0% trong một thời gian dài. Nếu càng giảm giá thì số lỗ do hàng tồn kho này càng lớn.

lãi suất ngân hàng. dù có được điều chỉnh vẫn ở mức cao. các thiết bị công nghệ cũng sẽ bị giảm mạnh… Mặt khác năm 2009 chúng ta vẫn tiếp tục ưu tiên kiềm chế lạm phát.com): Xin các chuyên gia nhận định ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính đến tình hình nhập siêu của Việt Nam 6 tháng đầu năm 2009 như thế nào? Ông Trương Đình Tuyển: Do khủng hoảng tài chinh đang lan rộng ra trên quy mô toàn cầu. Việc tăng tỷ giá thực này. tất nhiên là với các mức độ khác nhau. cũng như tỷ giá giữa VND với một số ngoại tệ mạnh khác? Ông Vũ Thành Tự Anh: Xu thế chung là đồng Đô la Mỹ sẽ yếu đi. Tuy nhiên mức độ ảnh hưởng lại tuỳ thuộc vào tính chất của từng mặt hàng. lại thường dùng hàng ngày ảnh hưởng ít hơn. Nguyen The Anh (theanhcamel@gmail. kinh tế thế giới đang phải đối đầu với nguy cơ suy thoái. suy thoái kinh tế cũng làm cho giá nhiều loại nguyên liệu giảm mạnh.com): Với các biện pháp bơm tiền ra để cứu hệ thống tài chính của Mỹ và châu Âu trong những ngày gần đây. và đó cũng là một nguyên nhân quan trọng làm kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới có thể bị giảm sút. đến lượt nó. Do đó. và đó cũng là một nguyên nhân quan trọng làm kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới có thể bị giảm sút. như Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ. đầu tư công và đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước vẫn phải được kiểm soát chặt chẽ.Ngoài ra cần mạnh dạn xuất khẩu sang các thị trường mới như các nước Đông Âu và Liên Xô cũ. Tuy có nhiều khó khăn. hiện chúng ta đang chứng kiến sự giảm giá dầu mỏ. Vì xuất khẩu giảm thì nhập khẩu cũng giảm do chúng ta đã phải nhập khẩu 70-80% nguyên liệu để làm hàng xuất khẩu. tăng cường công tác xúc tiến thương mại. các sản phẩm hoá dầu. mặt hàng ít tiền. Việc tăng tỷ giá thực này. tôi nghĩ không ảnh hưởng nhiều. Nguyễn (thenghiep_va@yahoo. theo các chuyên gia sẽ ảnh hưởng thế nào tới tỷ giá USD/VND. sẽ làm suy giảm sức cạnh tranh của sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam. sẽ làm suy giảm sức cạnh tranh của sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam. Về mức nhập siêu. Điều này nhìn chung cũng đúng cho các ngoại tệ của các nước chịu tác động tiêu cực của khủng hoảng tài chính Mỹ. tôi tin rằng tỷ lệ nhập siêu năm 2009 sẽ được kiềm chế ở tỷ lệ so với kim ngạch xuất khẩu . tất nhiên là với các mức độ khác nhau. đến lượt mình. Điều này nhìn chung cũng đúng cho các ngoại tệ của các nước chịu tác động tiêu cực của khủng hoảng tài chính Mỹ. phôi thép và thép xây dựng. và nếu Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì chính sách tỷ giá như hiện nay. đồng thời lạm phát giá vẫn duy trì ở mức 25-27% như hiện nay thì tỷ giá thực của VND so với USD sẽ tăng. mặt hàng có giá trị lớn ảnh hưởng nhiều hơn. Một trong các lĩnh vực bị ảnh hưởng là hoạt động xuất khẩu. nhưng tôi nghĩ năm nay chúng ta vẫn có thể tăng tổng kim ngạch xuất khẩu lên khoảng 18%. Tình hình này sẽ tác động tiêu cực đến kinh tế nước ta. các doanh nghiệp cần phấn đấu hạ giá thành.

Hai. Trong những nghiên cứu này.300 tỷ đồng tín phiếu bắt buộc và áp . Việt Nam cũng phải tiếp tục theo dõi sát tình hình trong và ngoài nước để xử lý linh hoạt và ứng xử hợp lý. chúng tôi có cơ sở để cho rằng số liệu chính thức do các cơ quan nhà nước công bố chưa chính xác.com): Việt Nam có thể có hay không những cơ hội tốt để phát triển kinh tế do cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ mang lại bên cạnh những tác động tiêu cực của nó. Theo tôi. chúng tôi luôn tìm cách đối chiếu các nguồn dữ liệu khác nhau để từ đó có thể sử dụng các nguồn dữ liệu có sự nhất quán nội tại cao. chúng tôi sử dụng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau. Một ví dụ khá điển hình là việc yêu cầu 41 tổ chức tín dụng mua 20. cơ hội trong thu hút vốn đầu tư. Tôi muốn biết khi thực hiện báo cáo này. Việt Nam đang có những lợi thế trong hai nhân tố này. Dòng vốn trên thế giới sẽ tập trung vào những nơi có môi trường chính trị và kinh doanh ổn định. xử lý dữ liệu và đưa ra sự khác biệt trong ước tính của mình so với số liệu chính thức. công nghệ hiện mà các nước phát triển phải bán đi do kinh tế đi xuống. chỉ trừ một số trường hợp hy hữu khi số liệu thống kê chính thức không tồn tại (chẳng hạn như về giá bất động sản ở khu vực Nam Sài Gòn trong 2 năm trở lại đây) thì chúng tôi mới tự tiến hành điều tra. được công bố rộng rãi. chọn lọc nhập khẩu. Lê Đức Thắng (thang_leduc68@yahoo. Thứ nhất. chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước vẫn đi sau thị trường. Tranh thủ nhập khẩu các mặt hàng.thấp hơn năm 2008. Về câu hỏi thứ hai của bạn về cách điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Trong những trường hợp này. tôi được biết các ông là những chuyên gia tham gia các báo cáo về tình hình kinh tế Việt Nam dưới danh nghĩa Trường Đại học Harvard thực hiện theo đơn đặt hàng của Chính phủ Việt Nam. trong đa số trường hợp. và trên thực tế. Một số bạn đọc: Thưa ông Huỳnh Thế Du và ông Vũ Thành Tự Anh. Trên thực tế. chúng tôi luôn có một số nguyên tắc nhất định. cả bên trong và bên ngoài. chúng tôi sẽ trình bày cẩn thận cách chúng tôi thu thập. các số liệu mà cơ quan chức năng cung cấp cho các ông có thực sự đủ độ tin cậy? Ông đánh giá thế nào về điều hành chính sách tiền tệ hiện nay của Ngân hàng Nhà nước? Ông Vũ Thành Tự Anh: Đúng là Chương trình Việt Nam (tại trường Harvard Kennedy) và Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright (trường Fulbright) gần đây có đưa ra một số báo cáo về nền kinh tế Việt Nam. Tất nhiên. chịu nhiều sức ép của thị trường. Ba. Và nếu có thì chúng ta phải làm gì để nắm bắt những cơ hội trên? Ông Cao Sỹ Kiêm: Tôi nghĩ. Và tất nhiên. Khi sử dụng số liệu thống kê. đặc biệt là các vấn đề kinh tế vĩ mô và có tính cơ cấu. và do vậy có thể không nhất quán. qua cuộc khủng hoảng này chúng ta có thể có những cơ hội sau: Một. Thứ hai. theo nghĩa tăng mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng mà Việt Nam có lợi thế so sánh. trong một số trường hợp. chúng tôi chủ yếu chỉ sử dụng các nguồn dữ liệu chính thức. cơ hội trong tăng xuất khẩu.

tiền đồng đã tăng giá rất mạnh. Với việc các quốc gia bảo lãnh hệ thống ngân hàng thì chúng ta cũng không lo các khoản tiền gửi liên ngân hàng tại thị trường quốc tế. theo tôi. khả năng cạnh tranh cũng như kinh tế Việt Nam nói chung sẽ ở vào vị thế rất bất lợi. nhân sự.đặt lãi suất trần (tức là đi ngược lại tiến trình tự do hóa lãi suất). những lĩnh vực nào cần lưu ý. Một số bạn đọc: . Ông Huỳnh Thế Du: Về phần dữ liệu. Theo xác nhận của Ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng Nhà nước nên tìm cách giải bài toán tỷ giá để giảm khó khăn cho các đơn vị xuất khẩu. Huyền Nhung (dohuyennhung76@yahoo. tiền tệ Quốc gia cũng đóng vai trò hết sức quan trọng. có một điểm tôi vẫn đang cảm thấy băn khoăn mà như anh Tự Anh đã nêu là vấn đề tỷ giá. Do vậy.com): Xét cụ thể về tác động của cuộc khủng hoảng này. nhưng xét về mức độ lạm phát khác nhau giữa tiền đồng và đồng đô-la thì với tỷ giá như hiện nay. trong bối cảnh hiện tại. theo các chuyên gia. Đồng ý là trong thời gian qua dòng ngoại tệ đổ vào nhiều cộng với việc chính sách tiền tệ thắt chặt làm cho tiền đồng có xu hướng tăng giá. và chính sách) thì rất khó có thể điều hành chính sách tiền tệ một cách chuyên nghiệp và hiệu quả. Tôi vẫn giữ ý kiến trước đây của mình rằng mặc dù Ngân hàng Nhà nước phải chịu trách nhiệm trước những quyết định chính sách của mình cũng như hệ quả của chúng đối với nền kinh tế. hoạt động mà khả năng sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong thời gian tới. nguồn dự trữ ngoại tệ của Việt Nam được gửi tại các ngân hàng an toàn. Cũng cần nói thêm rằng. Các doanh nghiệp Việt Nam chưa đầu tư nhiều ra quốc tế. việc điều hành chính sách tiền tệ ở Việt Nam không chỉ được giao cho Ngân hàng Nhà nước mà Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính. nhưng nếu không giải nó thì hoạt động ngoại thương nói riêng. các tác động tới Việt Nam mang tính gián tiếp chứ không dẫn đến đổ vỡ mang tính hệ thống. tuy nhiên trong điều kiện Ngân hàng Nhà nước không được độc lập (về mặt tài chính. chúng ta có thể “mất” ở những khả năng nào? Ông Mạc Quang Huy: Như tôi đã phân tích ở trên. Đây là bài toán khó. đó là vấn đề lạm phát và nguy cơ bùng phát nợ xấu ảnh hưởng đến hệ thống ngân hàng và toàn bộ nền kinh tế. Theo quan điểm cá nhân tôi. Tôi xin trao đổi trước câu hỏi về chính sách tiền tệ. Việt Nam cần ưu tiên nguồn lực để giải quyết các vấn đề của riêng Việt Nam. Tuy nhiên tác động của khủng hoảng quốc tế trong khi tình hình trong nước còn khó khăn thì chúng ta cũng phải hết sức thận trọng. Tuy nhiên. anh Tự Anh đã đề cập. Điều này tác động rất lớn đến hoạt động xuất khẩu. Nếu so với thời điểm đầu năm hay trước đó thì dường như Ngân hàng Nhà nước đã có sự linh hoạt và uyển chuyển hơn trong việc điều hoà dòng chảy của tiền đồng và đã có những can thiệp cần thiết trên thị trường ngoại hối.

Sau khi thị trường tài chính điều chỉnh giảm về vùng đáy thì sẽ là tác động suy thoái kinh tế. Tôi tin rằng chúng ta đang trải qua những thời khắc nguy kịch nhất và chúng ta sẽ phải đi tiếp quãng đường còn lại. Suy thoái kinh tế có thể dẫn đến thất nghiệp. Theo quan điểm cá nhân. Do đó tôi cho rằng chu kỳ phục hồi diễn ra cũng có những điểm nhạy cảm. có những phương thuốc được cho là mạnh nhưng lại không có tác dụng. tôi tin rằng cuộc khủng hoảng đã đi được một nửa quãng đường cần thiết. nếu không thì sẽ trầm trọng hơn. Nói chung tình hình hiện tại đang ở trong giai đoạn thử thách. biên độ tín dụng tăng cao. Khi giá nhà đất và chứng khoán đến giảm đến một mức nào đó thì sẽ có sức cầu đón mua. những con số sẽ được đưa ra. nhưng đến thứ Ba thì thị trường chựng lại và đến hôm nay khi mà các số liệu kinh tế Mỹ được công bố lộ ra nguy cơ suy thoái đã làm cho chỉ số chứng khoán Hoa Kỳ nói riêng. Hiện tại các tài sản này được coi là tài sản xấu (distressed assets). Ví dụ cách thức giải cứu các ngân hàng do chính phủ Anh khởi xướng đã có tác động mạnh vào ngày thứ Hai. Trong thời gian tới sẽ như thế nào phụ thuộc rất nhiều vào các chính sách tiếp theo của các nước. điều này sẽ làm giá trị các chứng khoán hình thành từ chứng khoán hóa bất động sản cũng tăng theo. nên sự phục hồi của nền kinh tế sẽ dẫn đến sự phục hồi của thị trường chứng khoán. Do thị trường chứng khoán luôn đi trước nền kinh tế khoảng 6 tháng. và đang đi tiếp quãng đường còn lại. Trong giai đoạn tới có thể là chính sách nới lỏng tiền tệ nhằm kích thích nền kinh tế phục hồi. chúng ta vừa chứng kiến giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc khủng hoảng khi các nhà đầu tư bị thua lỗ lớn. Ngoc Anh: . Sau khi xảy ra sụt giảm mạnh thị trường bất động sản tại Mỹ dẫn đến sự sụt giảm chứng khoán. Thị trường nhà đất phục hồi sẽ kích thích nhu cầu đầu tư. thị trường tín dụng gần như đóng băng tạo ra sự đổ vỡ nhiều định chế tài chính trên phạm vi toàn cầu. Ông Mạc Quang Huy: Cám ơn bạn nhưng đây thực sự là một câu hỏi khó. nợ xấu và tác động ngược lại thị trường tài chính tại từng thời điểm trong chu kỳ phục hồi. chi phí huy động vốn cao và sức cầu suy giảm toàn cầu nên sẽ mất nhiều năm để nền kinh tế khôi phục. lòng tin của thị trường cũng như những số liệu. Nếu đoán đúng bệnh và kê đúng đơn thuốc thì khả năng sẽ dứt bệnh. chứng khoán toàn cầu xuống dốc. rất khó nói là nó đã đến đỉnh điểm hay chưa. cũng có phương thuốc thoạt đầu có vẻ tác dụng nhưng sau một vài ngày đã lờn. Do nguồn vốn cạn kiệt.Theo các chuyên gia đánh giá thì cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đang ở giai đoạn nào của tiến trình khủng hoảng? Ông Huỳnh Thế Du: Đây là một câu hỏi rất khó trả lời vì nó giống như một cơ thể đang bị bệnh hiểm nghèo chưa có tiền lệ nên các thầy thuốc vừa chuẩn đoán vừa kê đơn. Đó là cái giá phải trả cho bất kỳ cuộc khủng hoảng nào. Trên thực tế. Các chính phủ hiện đang làm hết sức mình để tạo niềm tin đối với thị trường và giữ hệ thống tài chính khỏi sụp đổ.

Điều này không xảy ra là do cũng giống như các nước đang phát triển hay thị trường mới nổi khác. Với những gì đang xảy ra. rút về như vậy có ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động ngân hàng? Ông Cao Sỹ Kiêm: Việc chuyển đổi cơ cấu các đồng tiền ở nước ngoài. ngoại tệ trong nước so với ngoại tệ nước ngoài đã xảy ra. ngay cả đối với các nhà đầu tư trong nước. Thứ nhất.Xin hỏi ông Cao Sĩ Kiêm. Thực ra tâm lý này xảy ra đối với hầu hết các nước chứ không riêng gì Việt Nam. Việt Nam hưởng lợi gì và thiệt hại gì từ việc này? Các ngân hàng 100% vốn nưóc ngoài với lợi thế có lượng USD lãi suất thấp sẽ tác động thế nào tới thị trường tài chính Việt Nam? Áp lực lên tỷ giá VND/USD bị ảnh hưởng ra sao? Ông Huỳnh Thế Du: Thực ra không phải đến giờ này mà trong một thời gian qua khe hở giữa lãi suất tiền đồng so với ngoại tệ trong nước. việc này đảm bảo cho hoạt động kinh doanh của các ngân hàng này được an toàn và hiệu quả hơn. Nhiều bạn đọc: . cho dù tỷ giá giữa VND và USD đã được giữ ổn định trong nhiều năm nhưng dường như cũng chưa đủ thuyết phục để những người có ngoại tệ chuyển sang tiền đồng vì họ lo ngại khả năng đồng tiền bị mất giá. Thứ hai.com): Do chênh lệch lãi suất tiền gửi USD trên thế giới và Việt Nam. Vũ Khánh Bình (khoabui1973@yahoo. Vừa rồi qua báo chí tôi có biết được rằng hiện đã có một số ngân hàng Việt Nam rút tiền gửi tại các ngân hàng nước ngoài về. Nếu điều này xảy ra cộng với chính sách tỷ giá gần như cố định hiện này vẫn được duy trì thì sức ép đối với đồng tiền trong nước sẽ gia tăng. ngay cả ở những thời điểm kinh tế Việt Nam rất ổn định. các thị trường đang lên mà trong đó có Việt Nam sẽ giảm do khẩu vị về rủi ro của các nhà đầu tư đã giảm đi rất nhiều và họ có xu hướng đầu tư vào những loại tài sản có tính an toàn cao hơn thay vì phiêu lưu mạo hiểm như trước đây. các nhà đầu tư lo ngại những rủi ro có thể xảy ra đối với nền kinh tế. Việc rút và chuyển tiền này không ảnh hưởng gì tới hoạt động của các ngân hàng ở Việt Nam. nên có thể sẽ có làn sóng người nước ngoài vay tiền từ Mỹ đem sang Việt Nam gửi tiết kiệm để hưởng chênh lệch lãi suất khoảng 4%/năm. nhưng tôi cho rằng dòng vốn chảy vào Việt Nam để hưởng chênh lệch lãi suất không nhiều. Do vậy. Hơn thế nữa. lãi suất ở Mỹ chỉ vài ba phần trăm trong khi lãi suất USD ở Việt Nam gấp vài ba lần nhưng các nhà đầu tư bên ngoài cũng không đổ nhiều tiền vào Việt Nam vì kinh nghiệm của họ cho thấy khi có vấn đề gì xảy ra các nước đang phát triển thường áp dụng những biện pháp hành chính mạnh làm họ không được rút tiền ra nên họ lo ngại. theo dự báo dòng vốn chảy vào các nước đang phát triển. gửi tiền ở các ngân hàng nước ngoài hay rút tiền gửi đó về nước là nghiệp vụ bình thường trong kinh doanh của các ngân hàng. tôi cảm thấy lo ngại sự giảm sút của dòng vốn chảy vào nhiều hơn. ông có thể giải thích kỹ thêm về tiền gửi này ở dạng nào. Từng là Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Việc một số ngân hàng rút tiền gửi ở nước ngoài về để phục vụ cho nhu cầu kinh doanh trong nước cũng như chuyển sang các ngân hàng khác ở các khu vực khác an toàn hơn cũng là bình thường. ở vấn đề này.

song Việt Nam đã giải quyết khủng hoảng một cách sắc nét. Việt Nam nên rút kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng này để thận trọng hơn trong các họat động tài chính. Chỉ đến đầu tuần qua khi các chính phủ nhiều nước đứng ra cam kết đảm bảo thanh toán hệ thống ngân hàng và cam kết bơm nguồn vốn lớn vào thị trường thì niềm tin mới quay trở lại. nhưng điều này thì rất nguy hại cho nền kinh tế Mỹ và toàn cầu. Mặc dù lúc đầu dường như khá lúng túng. Để ngăn chặn khủng hoảng niềm tin. chúng ta có thể rút ra những kinh nghiệm nào cho Việt Nam? Ông Bùi Kiến Thành: Trong một thời gian dài. Việt Nam cũng đã học được các bài học trên từ cuộc khủng hoảng trong nước diễn ra hồi tháng 6. Tại đầu nguồn. Cơ quan giám định đã không làm hết chức năng của mình để tìm hiểu thực sự các sản phẩm làm tài sản thế chấp cho các trái phiếu phát hành. các cơ quan giám sát tài chính của Mỹ đã không quan tâm đến việc giám sát các công ty tài chính của Phố Wall. tránh "ngủ gục" trên "tay lái" của mình.Nhìn lại sự ứng phó của Chính phủ Mỹ và những quốc gia lớn trên thế giới. triệt để. được thế giới đánh giá cao. Bài học quan trọng nhất là các cơ quan quản lý nhà nước phải giám định chặt chẽ hoạt động của các định chế tài chính. cần có các hành động quyết đoán. trong khi đó các nhà đầu tư dựa trên hệ số tín nhiệm của sản phẩm này để quyết định đầu tư. Chính phủ Mỹ đang rất lo ngại về việc mất thanh khoản của thị trường tài chính và sự co hẹp của thị trường tín dụng là một yếu tố đưa đến suy trầm và suy thoái kinh tế Mỹ. thắt chặt tín dụng đang được triển khai và ảnh hưởng của nó đối với nền kinh tế Việt Nam. Ví dụ như đánh giá hệ số tín nhiệm (Credit Rating) các sản phẩm phái sinh này là có vấn đề. Các hợp đồng cho vay này đã hỗ trợ cho thị trường bất động sản Mỹ phát triển rất mạnh trong suốt 10 năm. các tổ chức tài chính cho vay thế chấp bất động sản đã bất chấp người vay không có khả năng thanh toán mà vẫn tạo điều kiện cho vay. Việc phê chuẩn sau đó cũng như việc cắt giảm lãi suất toàn cầu đã không ngăn chặn được làn sóng bán tháo. Vì vậy. . kịp thời và thống nhất trên cơ sở minh bạch thông tin. và sự sống còn của các xí nghiệp lớn. Việt Nam vẫn cần thực hiện triệt để các giải pháp đưa ra như việc minh bạch hóa các kết quả cắt giảm dự án công. Thứ hai. nhỏ. Tuy nhiên. Việt Nam cần xem lại chính sách tiền tệ. Như chúng ta thấy khi Hạ nghị viện Mỹ từ chối phê chuẩn gói cứu trợ 700 tỷ USD đã tạo ra làn sóng bán tháo cổ phiếu. Nhóm giải pháp toàn diện chống lạm phát được đưa ra cùng các thông tin minh bạch như dự trữ ngoại hối đã giúp khôi phục niềm tin. đặc biệt là cho vay kinh doanh bất động sản ở Việt Nam. các định chế tài chính Phố Wall phát hành ra các trái phiếu phái sinh nhưng lại không kiểm tra và đánh giá các hợp đồng cho vay thế chấp dùng làm tài sản bảo đảm có đủ tiêu chuẩn chất lượng hay không. Ông Mạc Quang Huy: Những gì diễn ra trong thời gian qua cho thấy bài học về khủng hoảng niềm tin.

suy thoái kinh tế toàn cầu như hiện nay sẽ tác động đến Việt Nam. mà cụ thể là tiếp tục đặt ưu tiên cao nhất cho nhiệm vụ chống lạm phát và bình ổn kinh tế vĩ mô. Thiết nghĩ ở cấp quốc gia. đối với Việt Nam nói riêng các nước nói chung.com): Kính gởi ông Vũ Thành Tự Anh. thâm hụt ngân sách v. Trong câu chuyện này. Từ phương diện chính sách của nhà nước. Như tôi được biết. tôi cho rằng Chính phủ cần kiên trì với những định hướng chính sách lớn trong năm 2008. vì khi đám cháy xảy ra việc cần làm duy nhất là dập tắt lửa trước đã. nhưng nếu can thiệp vào nó một cách thô bạo thì hậu quả cũng không kém phần nghiêm trọng. Ông Huỳnh Thế Du: Theo tôi. Vậy ở góc độ của một nhà kinh tế. tôi cho rằng trong giai đoạn này. Từ những điều phân tích ở trên. Letoan (le_toan11011@yahoo. thì những diễn biến mới đây trong nền kinh tế toàn cầu sẽ đặt ra những thách thức mới cho nền kinh tế Việt Nam. các giải pháp chống khủng hoảng ngày nay đòi hỏi sự thống nhất giữa các quốc gia. tốc độ tăng trưởng GDP của thế giới sẽ giảm từ 5% trong năm 2007 xuống còn 3. Sự nỗ lực của các quốc gia trên phạm vi toàn cầu trong đợt khủng hoảng vừa qua là một ví dụ minh chứng.Hơn nữa do sự hội nhập của nền kinh tế toàn cầu. nếu để nó hoàn toàn tự do sẽ gây ra những tác động tiêu cực. Trong hoàn cảnh này. ông có những ý kiến đóng góp gì nhằm tháo gỡ những khó khăn đó cho các nhà hoạch định chiến lược của Chính phủ Việt Nam? Ông Vũ Thành Tự Anh: Theo báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố ngày 8/10/2008 của IMF. nhập siêu. trong thời gian tới các quy định hay luật lệ chế tài hoạt động của các tổ chức tài chính ở Hoa Kỳ cũng như nhiều nước khác sẽ chặt chẽ là hà khắc hơn. theo tôi. Vấn đề ở đây là cần theo dõi chặt chẽ sự vận hành khó lường hay sự biến ảo của thị trường để có những uốn nắn hợp lý. tôi cho rằng ngay cả tốc độ tăng trưởng 6. và chỉ còn 3% trong năm 2009. trong tình huống này. điều quan trọng là cần xác định ưu tiên thật đúng đắn.9% trong năm 2008. mà tác động tổng hợp có thể sẽ là tốc độ tăng trưởng chậm lại và thất nghiệp gia tăng.) chưa được giải quyết triệt để.v. bài học lớn nhất có thể rút ra là tại sao nước Mỹ nói riêng và các nước phát triển nói chung lại để cuộc khủng hoảng tồi tệ như vậy lại có thể xảy ra. Nhiều người cho rằng. Với những bất ổn vĩ mô trong nước (lạm phát. trong đó tầng lớp công nhân lao động như anh nói sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. bài học từ việc cứu thị trường khỏi sụp đổ là không nhiều. Việt Nam cũng cần xây dựng các chiến lược xử lý khủng hoảng trên cơ sở phân tích tình huống nhằm chuẩn bị tốt hơn cho tương lai. Chúng ta phải chấp nhận tăng trưởng chậm lại trong một vài năm để bình ổn vĩ mô và đảm bảo cho tăng trưởng dài hạn. Điều này chắc chắn sẽ tác động tới mọi tầng lớp dân cư của Việt Nam. Thị trường luôn có những thất bại của nó.5% và 7%. Sự suy giảm chung của nền kinh tế thế giới chắc chắn sẽ ảnh hưởng tới nền kinh tế Việt Nam. mục tiêu tăng trưởng GDP trong năm 2009 của chính phủ dao động giữa hai mức 6.5% .

com): Ông Mạc Quang Huy có nói. Hơn nữa chứng khoán toàn cầu suy yếu kéo dài cũng có nghĩa là nền kinh tế toàn cầu suy thoái mạnh hơn dự kiến. những dự báo này dựa trên một giả định là quỹ đạo chính sách của Việt Nam vẫn giữ nguyên như hiện nay. trong khi các thị trường khác chỉ khoảng 10 lần hoặc thấp hơn. đây không phải là nhận định của cá nhân tôi. Đinh Ngọc Thủy (bachdang_360@yahoo.3% và và dự báo cho năm 2009 là 4.1%. Vậy nếu thị trường chứng khoán thế giới suy yếu kéo dài. Nếu thị trường chứng khoán quốc tế suy yếu kéo dài thì sẽ làm cho quá trình hồi phục của chứng khoán Việt Nam chậm hơn do ảnh hưởng đến nguồn vốn đầu tư gián tiếp và ảnh hưởng yếu tố tâm lý. để trên cơ sở đó bình ổn kinh tế vĩ mô thì tôi tin tưởng rằng với tiềm năng của mình. liệu thị trường chứng khoán Việt Nam sắp tới sẽ ra sao? Ông Mạc Quang Huy: Tôi cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam chịu hai tác động cùng lúc đó là tình hình khó khăn trong nước và ảnh hưởng từ thị trường quốc tế. Tương tự như vậy. tác động của cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đến Việt Nam mang tính gián tiếp và tâm lý là chủ yếu. The Economists dự báo rằng tốc độ tăng trưởng của Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2020 là khoảng 5. Cụ thể HSBC dự báo P/E của Việt Nam khoảng 15 lần. Nếu so với thời điểm đầu năm hay trước đó thì dường như Ngân hàng Nhà nước đã có sự linh hoạt và uyển chuyển hơn trong việc điều hoà dòng chảy của tiền đồng và đã có những can thiệp cần thiết trên thị trường ngoại hối. Tất nhiên. có tính cơ cấu của nền kinh tế. Báo cáo về Triển vọng Thế giới của Deutsche Bank (3/10/2008) cho rằng tốc độ tăng trưởng GDP củaViệt Namtrong năm 2008 là 6. Xin nói thêm một chút về vấn đề tỷ giá mà tôi đã nhắc đến ở trên. Việt Nam hoàn toàn có thể tăng trưởng như mức của các con rồng. Ngoài ra nguy cơ nợ xấu do thắt chặt tiền tệ có thể xảy ra sau 3-6 tháng nữa. Còn nếu như Chính phủ thực sự quyết tâm trong việc sửa chữa những vấn đề cơ bản. tập trung vào nội dung điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Do đó chỉ tính đến các yếu tố riêng của Việt Nam. thâm hụt cán cân thương mại và đã đạt được những thành tựu ban đầu.1%. con hổ trong khu vực trong một thời gian dài. theo ông Huy. tôi cho rằng không có lý do gì để thị trường chứng khoán chúng ta hồi phục mạnh trong 12 tháng tới (mặc dù tôi nhận định sẽ đi theo hướng phục hồi cùng với những biến chuyển tích cực vĩ mô của nền kinh tế). những vấn đề nào cần chú ý khi Việt Nam đang có những tổ chức đi theo mô hình này? . Tất nhiên. Trong khi đó khi chứng khoán toàn cầu sụt giảm mạnh trong thời gian qua làm cho giá chứng khoán Việt Nam trở nên đắt tương đối so với các thị trường khác.cũng là một mục tiêu không dễ gì đạt được. Riêng về khó khăn trong nước chúng ta vừa trải qua cuộc chiến chống lạm phát. Tuy nhiên khả năng suy thoái kinh tế vẫn còn đó dẫn đến việc tăng trưởng của các doanh nghiệp trong 2009 sẽ rất khó khăn. Ha Le: Là người hoạt động nhiều năm trong một ngân hàng đầu tư và chứng kiến sự đổ vỡ của nó. Điều này sẽ ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam như đã phân tích trên và như vậy tăng trưởng của các doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng.

áp dụng các chuẩn mực kế toán tiên tiến. Đây là một định hướng đúng đắn trong thời điểm hiện tại nhằm ngăn chặn truyền dẫn rủi ro từ thị trường vốn sang thị trường tiền tệ và do đó rủi ro hệ thống. Để tránh sự đổ vỡ thì điều quan trọng nhất vẫn là một chiến lược kinh doanh bền vững cùng với một hệ thống quản trị rủi ro tiên tiến. Theo ông Huy. chỉ khác nhau ở cách thức thể hiện. Cụ thể. . Ngân hàng Nhà nước đã có quy định ngân hàng mẹ không được cho vay công ty chứng khoán trực thuộc.vn/20080926022117524P0C7/pho-wall-danh-doi-tu-do-de-ton-tai. Nhiều bạn đọc: Điểm xuất phát của cuộc khủng hoảng hiện nay có từ hoạt động cho vay dưới chuẩn tại Mỹ. Việt Nam hiện nay cũng tiềm ẩn rủi ro tín dụng rất lớn song hoàn cảnh của Việt Nam có nhiều điểm khác so với Mỹ. Thứ 2. công ăn việc làm không ổn định.Ông Mạc Quang Huy: Các công ty chứng khoán và quản lý quỹ của Việt Nam vẫn là một dạng sơ khai của mô hình ngân hàng đầu tư trên thế giới. tại Việt Nam đã có hiện tượng này chưa? Ông Mạc Quang Huy: Bản chất của rủi ro tín dụng ở các thị trường đều giống nhau. Trong một bài báo trước đây: “Phố Wall: Đánh đổi tự do để tồn tại?” trên VnEconomy (http://vneconomy. Điều quan trọng tiếp theo là bản thân các ngân hàng thương mại cần tự ý thức chấp hành rủi ro và xây dựng các rào cản nội bộ (chinese wall) nhằm ngăn chặn tương tác ảnh hưởng giữa hoạt động ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư. tôi đã có dịp phân tích về mô hình ngân hàng đầu tư độc lập cũng như ngân hàng tổng hợp (universal bank) và xu hướng phát triển trên thế giới. Việt Nam chưa có nghiệp vụ chứng khoán hóa là công cụ truyền dẫn phát tán rủi ro tín dụng từ thị trường tín dụng sang thị trường vốn cũng như việc phát tán rủi ro ra phạm vi quốc tế.htm). Chính 3 điểm khác biệt này giúp hạn chế mức độ nghiêm trọng và tầm ảnh hưởng của rủi ro tín dụng tại Việt Nam. tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo (loan-to-value) tại Việt Nam không quá cao (70%) tuy nhiên định giá tại Việt Nam lại chưa minh bạch. có mức độ rủi ro tín dụng cao). Tuy nhiên thị trường tín dụng Việt Nam có những diễn biến tương đồng với khủng hoảng tín dụng tại Mỹ. Ví dụ ngân hàng thương mại có thể chấp nhận cho vay các khoản vay dưới chuẩn cho các doanh nghiệp trong tình trạng khó khăn hay chuẩn bị phá sản chỉ vì ngân hàng đầu tư đang nắm giữ chứng khoán nhằm cứu giá. Do tính chất rủi ro cao của hoạt động ngân hàng đầu tư nên Uỷ ban Chứng khoán cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống kiểm soát đối với công ty chứng khoán như các quy định an toàn vốn. Thứ 3. Trước hết Việt Nam chưa có cho vay dưới chuẩn (cho vay nhóm đối tượng có thu nhập thấp. Mâu thuẫn lợi ích giữa hai mảng nghiệp vụ này có thể dẫn đến việc lạm dụng quyền lực. Việt Nam hiện cho phép phát triển mô hình ngân hàng tổng hợp song duy trì sự ngăn cách tương đối giữa hoạt động ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư.

Do đó. Nhiều khả năng là chúng ta sẽ chứng kiến sự suy giảm của dòng đầu tư trực tiếp và gián tiếp. đầu 2008. Với việc thị trường bất động sản sụt giảm mạnh và đóng băng như hiện nay thì đây là các tín hiệu đáng lo ngại cho thị trường tín dụng. Các ông nhận định thế nào về khả năng có sự xáo trộn đó ở Việt Nam? Ông Vũ Thành Tự Anh: Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đối chắc chắn có những tác động quan trọng đối với sự lưu chuyển các dòng vốn ở Việt Nam. nguồn tín dụng đang dần trở nên cạn kiệt của thế giới sẽ làm cho hoạt động đầu tư trực tiếp và gián tiếp suy giảm trên phạm vi toàn cầu. các doanh nghiệp cần chủ động thay đổi các kế hoạch niêm yết hay phát hành trên thị trường quốc tế đến khi bức tranh toàn cầu sáng sủa hơn. tại thời điểm bùng nổ tín dụng. các nhà đầu tư thường tìm đến các kênh đầu tư an toàn (flight to quality).Hai: Trong nước. tâm lý chung của các nhà đầu tư là hướng đến những thị trường ít rủi ro. một số doanh nghiệp cũng đang lên kế hoạch niêm yết và phát hành chứng khoán tại một số thị trường lớn trên thế giới. Đáng lưu ý ngoài mục đích hỗ trợ thân nhân và đầu tư vào kinh doanh trong nền kinh tế thực (real economy). Việc các nhà đầu tư nước ngoài không mặn mà lắm với thị trường chứng khoán. do đó thị trường cổ phiếu sẽ không được ưa chuộng. dòng vốn đầu tư gián tiếp cũng sẽ có nguy cơ giảm sút vì trong điều kiện đầy rủi ro như hiện nay. đâu là những thuận lợi và khó khăn nếu doanh nghiệp triển khai? Ông Mạc Quang Huy: Những gì diễn ra trên thị trường thế giới cho thấy đây là thời điểm rất bất lợi để niêm yết hay huy động vốn. Thưa ông Mạc Quang Huy. trong bối cảnh ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng. Thứ 2. đồng thời liên tục bán ra trái phiếu chính phủ trong những ngày gần đây cũng cho thấy khả năng rút vốn khỏi Việt Nam là hoàn toàn hiện thực. và Việt Nam không phải là một ngoại lệ. Trong thời kỳ khủng hoảng. T. đặc biệt là giai đoạn cuối năm 2008 và quý 1/2009. Ngoài ra. Việt Nam đang bị coi là một điểm đầu tư có mức độ rủi ro cao. thì một phần không nhỏ của dòng kiều hối này có mục đích đầu tư chứng . Một số bạn đọc: Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng đang và sẽ dẫn đến sự xáo trộn nhất định của các dòng vốn. ngay cả trong thời kỳ kinh tế toàn cầu có khó khăn. Thị trường này cần một khoảng thời gian đủ dài để có thể hồi phục cùng với các chuyển biến kinh tế vĩ mô. Tương tự như vậy. Thêm vào đó.Thứ nhất là tăng trưởng tín dụng nóng. Dòng kiều hối từ trước đến nay vẫn là một dòng ngoại tệ tương đối ổn định. Việt Nam cần theo dõi chặt chẽ tình hình nợ xấu trong 6 tháng tới. và do vậy sẽ càng trở nên bất lợi trong điều kiện khan hiếm tín dụng. Trong một vài năm trở lại đây. dòng kiều hối về Việt Nam tăng mạnh. Đối với dòng vốn vào. trong khi đó thì mức độ rủi ro của Việt Nam trong năm qua lại tăng lên do lạm phát cao và bất ổn vĩ mô. lãi suất trên thị trường rất thấp (khoảng 12-13%). đặc biệt là bùng nổ tín dụng bất động sản và tín dụng tiêu dùng cuối năm 2007. với tình trạng lạm phát và bất ổn vĩ mô như hiện nay. Việt Nam còn bị tác động của lạm phát dẫn đến thu nhập của người vay vốn giảm sút. sau đó 6 tháng điều chỉnh lên mức rất cao (21%) do chính sách thắt chặt tiền tệ.

Giá bất động sản hiện cũng đang trong chu kỳ giảm. Trong vài năm vừa qua khi nền kinh tế toàn cầu bùng nổ và giá hàng hóa cơ bản tăng cao (commodities). xong tôi cho rằng mức độ và tốc độ dòng vốn chảy ra khỏi Việt Nam là không quá lớn. Mặc dù hệ thống tài chính Úc không bị đe dọa trực tiếp song Chính phủ Úc cũng đã có những hành động mạnh và kịp thời như cắt giảm lãi suất cơ bản 100 bps (1%) xuống 6% và cam kết bơm hàng tỷ đô vào hệ thống tài chính cũng như cam kết bảo đảm thanh toán cho các ngân hàng. đầu tư). Khi nền kinh tế suy thoái dẫn đến AUD giảm giá thì các dòng tiền này quay ngược ra rất nhanh chóng. đặc biệt là Mỹ. Mặc dù có những dấu hiệu cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài muốn rút vốn khỏi Việt Nam. Một nguyên nhân nữa làm AUD giảm mạnh có sự đóng góp của các giao dịch đầu cơ chênh lệch lãi suất (carry trade). Tôi cho rằng nước Úc đang lâm vào suy thoài và cũng sẽ phải mất vài năm để khôi phục nền kinh tế. Úc đã được hưởng lợi lớn từ xuất khẩu. vàng. Do tỷ lệ dân Úc đầu tư chứng khoán cao nên nhiều người dân bị thua lỗ nặng. Úc thu hút lượng tiền thông minh lớn từ Nhật và một số quốc gia khác để đầu tư vào AUD với lãi suất cao. Tuy nhiên khi cuộc khủng hoảng diễn ra với lo ngại nhu cầu tiêu thụ toàn cầu sụt giảm làm cho giá dầu và hàng hóa cơ bản giảm nhanh chóng.com): Xin hỏi ông Huỳnh Thế Du. Cũng phải nói thêm là sự suy giảm này không nhất thiết do sự khủng hoảng tài chính thế giới gây ra. vậy theo ông có đúng không? Ông Huỳnh Thế Du: . Nguyễn Thị Nga (hn. Ông Mạc Quang Huy: Cám ơn bạn đã quan tâm đến nước Úc. Đồng AUD đã mất giá 30% trong 2 tháng gần đây so với USD. Giá chứng khoán trên thị trường ASX cũng giảm mạnh khoảng 35% trong 4 tháng gần đây. Xin cảm ơn ông. vì Việt Nam chưa tự do hóa tài khoản vốn hoàn toàn nên việc rút vốn ra của các nhà đầu tư nước ngoài hay việc đầu tư ra nước ngoài của cá nhân và tổ chức Việt Nam không hoàn toàn dễ dàng. quặng.khoán và bất động sản – là những lĩnh vực hiện nay không còn nóng như trước. vv) và ngành dịch vụ tài chính (ngân hàng. Điều này cũng có nghĩa là dòng kiều hối trong năm tới có thể cũng sẽ suy giảm. Đối với các dòng vốn ra. Nguyễn Lương Ngọc (ngoc21071976@yahoo. mà có lẽ chủ yếu là do các nguyên nhân nội tại trong nền kinh tế Việt Nam. Đặc điểm của nền kinh tế Úc là phụ thuộc vào ngành tài nguyên khoáng sản (than đá. khiến AUD giảm sâu hơn. Chính điều đó làm cho nền kinh tế Úc tăng trưởng tốt và đồng AUD tăng mạnh lên đến đỉnh gần bằng USD vào tháng 8 qua. Úc là một quốc gia cũng đang gánh chịu những hậu quả nhất định từ cuộc khủng hoảng này. bảo hiểm.com): Xin chào ông Mạc Quang Huy! Xin ông cho biết người dân Ausatralia đón nhận cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay như thế nào.bluechipp@gmail. Vừa qua giới truyền thông cho rằng Việt Nam vẫn ở xa tâm bão khủng hoảng thế giới. dầu.

liệu có phải chính do gia nhập WTO mà chúng ta phải chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới? Cháu cám ơn bác và chúc bác sức khoẻ ạ! Ông Trương Đình Tuyển: Chào cháu. Phạm Thành Bảo (tb_index@yahoo. Nhưng các nước này có thể sẽ hưởng lợi từ xuất khẩu. nếu xét về một khía cạnh nào đó thì chúng ta may mắn. Nhưng thực sự kể từ đó kinh tế Việt Nam phát triển chậm lại. Trong thực tế Chính phủ Mỹ có thể còn phải bơm thêm nhiều vốn vào trong nền kinh tế. Loan (loan. lãi suất nóng. lạm phát tăng cao dần. Tôi cũng đồng ý với anh Vũ Thành Tự Anh về xu hướng mất giá của USD.vn): Chào anh Huy. Toàn cầu hoá. Nếu xét về góc độ hoạt động ngoại thương.. huống chi là cơn bão hiện tại. người dân cũng như sinh viên tụi cháu hết sức phấn khởi. đặc biệt khi Chính phủ Mỹ sẽ phát hành 700 tỷ USD giải cứu hệ thống tài chính.com): Cháu có một câu hỏi gửi bác Trương Đình Tuyển: Thưa bác. nhập siêu tăng mạnh.. điều này sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam.Tran@ipa. chúng ta đã nhận thức khá rõ những cơ hội và những thách thức đặt ra cho nước ta khi tham gia tổ chức này. Cuộc khủng hoảng tài chính ở khu vực năm 1997-1998 đã làm cho Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn sau đó rồi. hệ thống tài chính của Việt Nam chưa hội nhập nhiều hay nói cách khác là chưa nằm trong mắt xích của hệ thống tài chính toàn cầu nên nếu chỉ xét riêng về lĩnh vực tài chính thì Việt Nam không phải nằm xa mà là nằm ngoài tâm bão.com. Hầu hết các quốc gia mới nổi cũng chịu hoàn cảnh tương tự như Việt Nam. Ở đây tôi chỉ nêu những cơ hội và những thách thức có liên quan đến câu hỏi của cháu. tăng thâm hụt ngân sách. sau khi Việt Nam trở thành thành viên WTO ngày 11/1/2007. con số này là hơn 160%) thì sắp tới Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng lớn do kinh tế Mỹ nói riêng và kinh tế toàn cầu suy thoái. Trong giai đoạn qua. Trước khi nộp đơn gia nhập WTO. ở vị trí thuộc những nước có độ mở ngoại thương lớn nhất thế giới (theo chỉ tiêu tổng kim ngạch xuất nhập khẩu so với GDP. anh đánh giá thế nào về sự ảnh hưởng biến động tỷ giá của các nước trong khu vực emerging markets ở châu Á và tính cạnh tranh xuất khẩu của Việt nam so với các nước trong khu vực khi đồng tiền Việt Nam vẫn neo vào đồng Đô la? Ông Mạc Quang Huy: Cám ơn câu hỏi của bạn. chúng ta cũng chứng kiến đồng KRW của Hàn Quốc và AUD giảm mạnh so với USD (30%) vì nhiều lý do khác nhau. nhưng may mắn dựa trên mức độ phát triển và hội nhập thấp thì cũng không hay lắm. Về cơ hội: Đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài sẽ tăng lên nhờ phải cải cách hệ thống luật pháp cho .Như tôi đã phân tích ở những câu hỏi trước. Vậy theo bác. Do đó với chính sách neo tỷ giá hiện nay của Việt Nam thì tỷ giá thực của VND sẽ tăng lên so với USD. Điều này. Có 5 cơ hội lớn và 5 thách thức lớn. hội nhập kinh tế thế giới có mặt thuận. cũng có mặt nghịch.

khả năng phản ứng chính sách không tốt.vn): Giai đoạn hiện nay các ngân hàng đua nhau cắt giam lãi suất nhằm ngăn chạn cơn bão khủng hoảng. Nếu khả năng dự báo và phân tích kinh tế yếu kém. ước cả năm nay vốn FDI đăng ký đạt 60 tỷ USD . chậm được khắc phục và một phần do những hạn chế yếu kém trong quản lý và điều hành . nhất là đầu tư nước ngoài kèm theo chuyển giao vốn. Xuất khẩu tăng nhanh. Đây là 2 yếu tố cơ bản hấp dẫn các nhà đầu tư. chính sách tiền tệ của Việt Nam vẫn phải tiếp tục được thắt chặt. đặc biệt đối với một nước mà kim ngạch xuất khẩu chiếm hơn 60% GDP như nước ta. Tuy nhiên cần nhấn mạnh rằng nguyên nhân của lạm phát và tăng trưởng chậm lại chủ yếu vẫn là do các nhân tố bên trong. thị trường dầu mỏ. chúng ta sẽ tạo đựơc môi trường đầu tư và kinh doanh thông thoáng cùng với thị trường xuất khẩu được mở rộng do là thành viên của WTO.com. công nghệ sản xuất. Tăng trưởng kinh tế đi đôi với xoá đói giảm nghèo. đó là sự yếu kém của bản thân nền kinh tế của cơ cấu kinh tế và đầu tư kém hiệu quả đã tồn tại từ nhiều năm. 6 tháng đầu năm 2009 xuất khẩu tăng đến 39%. Để hạn chế tác động tiêu cực này chúng ta phải có chính sách phát triển đúng đắn. thúc đẩy tăng trưởng và tạo công ăn việc làm. từ việc hội nhập. những biến động trên thị trường thế giới tác động rất nhanh rất mạnh đến thị trường trong nước. Những gì diễn ra ở nước ta sau 2 năm gia nhập WTO. Vì sản xuất ra phải có nơi tiêu thụ.mức cao nhất từ trước đến nay. nhất là năm 2008 khẳng định sự đúng đắn trong nhận định của Trung ương Đảng. đặc biệt là những yếu tố có tính ổn định kém của kinh tế toàn cầu như dòng vốn đầu tư. Đầu tư. . thậm chí khủng hoảng. Lê Thị Hồng Phương (lephuong275@yahoo. Vậy Việt Nam có nên hành động như vậy trong giai đoạn lạm phát cao như thời gian qua? Ông Cao Sỹ Kiêm: Trong những tháng cuối năm 2008 và cả năm 2009. một bộ phận dân cư dễ bị tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường. Thị trường xuất khẩu được mở rộng. thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển. nền kinh tế chúng ta cũng phải chịu tác động của lạm phát và khủng hoảng tài chính toàn cầu gây cho chúng ta những khó khăn và phức tạp trong quản lý và điều hành kinh tế. Nhưng trong điều hành lại có những biện pháp linh hoạt để khai thác những thời cơ thuận lợi để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế phù hợp. Việc ngân hàng trung ương các nước đua nhau hạ lãi suất là để cứu nền kinh tế tránh khỏi suy thoái. cơ chế ngăn ngừa rủi ro không bảo đảm sẽ dễ dẫn đến rối loạn thị trường. đầu tư nước ngoài tăng cao. Về thách thức: Phân hoá giàu nghèo sẽ "doãng" ra nhanh hơn. Nhưng mặt khác. do chính sách tài khoá và tiền tệ bị nới lỏng nhiều năm. Tham gia vào tiến trình toàn cầu hoá. WTO không phải là nguyên nhân của tình hình này. phải quan tâm đến hệ thống các chính sách an sinh xã hội nhằm hỗ trợ những đối tượng gặp khó khăn. công nghệ quản lý tạo điều kiện cho chúng ta chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Về yêu cầu này chúng ta đã làm tốt được một số việc nhưng vẫn còn nhiều việc chưa làm tốt và còn phải làm nhiều hơn nữa. trình độ cán bộ bất cập.phù hợp với cam kết. gia nhập WTO. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển sản xuất. Cơ hội cũng rất lớn và thách thức cũng không nhỏ cơ hội và thách thức không còn ở dạng nguy cơ mà là hiện hữu. thị trường tài chính.

2% lên 5% và thanh toán các trái phiếu cho các ngân hàng thương mại để cải thiện khả năng thanh khoản cũng như giảm bớt chi phí cho ngân hàng thương mại. đồng thời ứng phó hiệu quả với tác động của kinh tế thế giới tới kinh tế trong nước.vn): Giai đoạn hiện nay các ngân hàng đua nhau cắt giam lãi suất nhằm ngăn chạn cơn bão khủng hoảng. Đây là việc làm vừa phục vụ cho nhu cầu chống lạm phát. nhất là các ngân hàng thương mại. Ngân hàng Nhà nước đã có các biện pháp như nâng lãi suất dự trữ bắt buộc từ 1. Tất nhiên. Khôi: Thưa ông Cao Sỹ Kiêm. Như vậy. hiệu quả và thích hợp cho mọi tình huống. chứ không còn là “nếu” nữa. hanoimoi: . giúp các ngân hàng thương mại có điều kiện giảm lãi suất cho vay. Lê Thị Hồng Phương (lephuong275@yahoo. Đây là cách đối phó khủng hoảng có hiệu quả nhất. Đây là việc làm vừa phục vụ cho mục tiêu chống lạm phát. giúp các ngân hàng thương mại có điều kiện giảm lãi suất cho vay. Vậy Việt Nam có nên hành động như vậy trong giai đoạn lạm phát cao như thời gian qua? Ông Cao Sỹ Kiêm: Việc ngân hàng trung ương các nước đua nhau hạ lãi suất là để cứu nền kinh tế tránh khỏi suy thoái. đang tích cực giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ và giảm bớt khó khăn cho các doanh nghiệp. vừa khai thác tốt khả năng để tăng trưởng hợp lý. Cuộc khủng hoảng này kéo dài bao lâu còn phụ thuộc vào khả năng ứng cứu của các quốc gia cũng như sự đồng tâm và thống nhất xử lý của cộng đồng thế giới. vừa khai thác tốt khả năng để tăng trưởng hợp lý. Cách đối phó tốt nhất của Việt Nam là thực hiện thành công các giải pháp chống lạm phát đã có trong những tháng còn lại của năm 2008 và cả năm 2009 để nhanh chóng trở lại với tốc độ lạm phát một con số vào năm 2010.2% lên 5% và thanh toán các trái phiếu cho các ngân hàng thương mại để cải thiện khả năng thanh khoản cũng như giảm bớt chi phí cho ngân hàng thương mại. Việt Nam cũng đang hành động tương tự khi mà các ngân hàng. chúng ta cần theo dõi sát sao tình hình diễn biến thế giới cũng như trong nước để có những giải pháp linh hoạt. Nhưng chắc chắn. chúng ta mới có thể phát huy được những tiềm năng và sự chủ động trong nước. nếu khủng hoảng tài chính lan rộng và kéo dài thì Việt Nam cần phải đối phó như thế nào? Ông Cao Sỹ Kiêm: Khủng hoảng tài chính và suy yếu kinh tế đã lan rộng từ Mỹ ra khắp thế giới. Ngân hàng Nhà nước đã có các biện pháp như nâng lãi suất dự trữ bắt buộc từ 1.com. nhất là các ngân hàng thương mại.Việt Nam cũng đang hành động tương tự khi mà các ngân hàng. đang tích cực giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ và giảm bớt khó khăn cho các doanh nghiệp. họ sẽ không thể để khủng hoảng kéo dài.

Nếu Việt Nam không kịp thời có những điều chỉnh để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển thì phải đối mặt với những khó khăn gì? 300 ngàn doanh nghiệp phần nào tồn tại sẽ bị ảnh hưởng. Mỹ cũng đang trong kỳ bầu cử và từ 20/1/2009 sẽ có chính phủ mới. nền kinh tế Việt Nam bị tác động gì và sẽ phát huy được phần nào của nền kinh tế chúng ta? Về phía Việt Nam. chúng ta đặt ưu tiên xuất khẩu (đến 60% GDP) và ta bị lệ thuộc vào nó. không đồng thời làm cùng nghiệp vụ huy động vốn và nhận tài khoản. Trong thời kỳ kinh tế suy thoái như thế này. Nếu kinh tế thế giới suy thoái thì sẽ mất bao lâu thời gian để phục hồi và tăng trưởng . năm 2009 sẽ khó làm được gì nhiều.Xin hỏi nền kinh tế thế giới đã bước vào giai đoạn suy thoái. Hệ thống đó đã bị tan vỡ. điều này ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế của một nước đang phát triển ở trình độ thấp như Việt Nam trong vòng 1-2 năm tới ? Ông Bùi Kiến Thành: Khủng hoảng tài chính Mỹ dẫn tới cuộc suy thoái kéo dài và không biết sẽ đi đến đâu. Phải phát huy nội lực và tiềm năng thị trường từ thành thị đến nông thôn. và từng là một thị trường tài chính hàng đầu thế giới. các ông đánh giá thế nào về kinh tế thế giới 2009.. Từ lĩnh vực quản lý nhà nước đến lĩnh vực doanh nghiệp. FED cho phép một số ngân hàng sáp nhập hoặc chuyển đổi từ ngân hàng đầu tư thành ngân hàng thương mại. trong một tuần có thể dàn xếp các khoản vay đến vài chục tỷ USD. sắp xếp lại nên việc nước Mỹ trở lại đà tăng trưởng kinh tế. đứng số 10 trên thế giới về dân số. về nhân lực... từ 1930. đặc biệt là cần quan tâm đến người Việt Nam ở nước ngoài. Với tình hình này. Phải nghiên cứu ưu thế dân số của ta là về cái gì.. Các ngân hàng đầu tư của Mỹ có khả năng huy động vốn rất lớn. về trí tuệ. thì phải làm sao khai thác được ưu thế về dân số. thì cần phải có thời gian. từ trước đến giờ. vì vậy khủng hoảng có thể kéo dài đến 2010. Nay thị trường xuất khẩu co lại thì chúng ta phải nghĩ đến việc phát triển thị trường nội địa. Trước mắt. Tran Trong Kien: Tôi có một câu hỏi nữa: Việc ECB... FED cùng một số ngân hàng trung ương khác tuyên bố bơm tiền không hạn chế vào hệ thống tài chính theo các ông điều này tạo ra những hệ lụy nguy hiểm nào cho kinh tế toàn cầu. có thể mất 6 tháng. Chính phủ này sẽ cần thời gian để tổ chức lại cơ cấu nhân sự. Cả hệ thống đang trong thời kỳ phải cơ cấu. Quốc gia trên 80 triệu dân. trong năm 2009 nước Mỹ sẽ phải cơ cấu lại toàn bộ nền tài chính. thậm chí sợ rằng chưa ra khỏi. Việt Nam cần phải quan tâm đặc biệt đến vấn đề đào tạo và quản lý nhân sự. Ngoài vấn đề tài chính ra. việc này có đồng nghĩa là suy thoái kinh tế đã đến không. Trở lại lịch sử nước Mỹ. yếu tố nhân sự là yếu tố quyết định cho việc thành bại. Mỹ tách ra ngân hàng đầu tư và ngân hàng thương mại riêng.

liệu điều này có xảy ra không? Ông Cao Sỹ Kiêm: Tình hình nợ xấu trong ngân hàng có nhiều khả năng sẽ tăng. Tất nhiên. nhiều người dự đoán tỉ lệ nợ xấu sẽ tăng mạnh vào giai đoạn cuối năm 2008 đến hết quý 1/2009 là khoảng 10%. năm 2009. có phát triển và có phá sản. cọ xát. Chắc chắn. Mức tăng chắc chắn là sẽ hơn con số hiện nay. Và chúng ta cũng phải chấp nhận theo quy luật của kinh tế thị trường. Cung Thị Mai Loan: Các diễn giả nhận định như thế nào về tình hình nợ xấu trong các ngân hàng Việt Nam hiện nay. Nguyen Van Anh: Có thể nói việc hệ thống ngân hàng Việt Nam chưa tham gia hội nhập sâu với thế giới là một may mắn không. thì vẫn có khả năng phá sản. khó khăn vốn có của hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn là vấn đề công nghệ. rất nhiều doanh nghiệp nhỏ đang trong giai đoạn khó khăn và nhiều doanh nghiệp phá sản. với tình trạng đó. Hiện nay. Vì muốn hay không chúng ta phải vẫn hội nhập để có sự cạnh tranh. Do đó. kinh tế thế giới sẽ phục hồi. những chương trình này cần phải có thời gian để phát huy tác dụng. cũng như khả năng phấn đấu thực hiện mục tiêu của các doanh nghiệp. nhưng đây là những biện pháp phải có để chặn khủng hoảng và suy yếu của nền kinh tế. kinh tế thế giới vẫn sẽ phải đối mặt với khó khăn. Những khó khăn này đang được Chính phủ từng bước tháo gỡ. Nếu những giải pháp này cùng với các giải pháp khác được thực thi có hiệu quả thì trong vòng một vài năm tới. Tất nhiên. khả năng quản trị kinh doanh còn khoảng cách so với các nước trong khu vực và . năng lực quản trị kinh doanh. các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp nhiều khó khăn cả về vốn.Ông Cao Sỹ Kiêm: Việc bơm tiền của các ngân hàng trung ương cũng như việc hạ lãi suất là những biện pháp chặn suy thoái và những diễn biến xấu đi của khủng hoảng tài chính. đội ngũ nhân lực. Nếu những giải pháp tháo gỡ của Chính phủ đồng bộ và có kết quả cùng với sự tự tháo gỡ điều chỉnh của từng doanh nghiệp cũng như sự hỗ trợ tích cực của cộng đồng thì khả năng dừng sản xuất hoặc phá sản của một số doanh nghiệp sẽ được hạn chế và tình hình của các doanh nghiệp này sẽ được phục hồi dần. Tuy nhiên. Có như vậy ngành ngân hàng của ta mới phát triển được. trình độ nghề nghiệp. Thời điểm tăng sẽ là những tháng cuối năm 2008 và đầu năm 2009. các biện pháp này cũng sẽ ảnh hưởng tới lạm phát. Về khó khăn. công nghệ. những doanh nghiệp mà có khó khăn tồn tại lâu dài và nó không phải chủ yếu do tác động của lạm phát gây nên. thưa ông Kiêm? Ông Cao Sỹ Kiêm: Việc hệ thống ngân hàng của Việt Nam chưa hội nhập sâu với thế giới không thể hoàn toàn được coi là may mắn. việc tỷ lệ này có tăng tới mức 10% hay không còn phụ thuộc khả năng kiềm chế lạm phát và xử lý linh hoạt trong đầu tư tín dụng của các ngân hàng.

Đây có lẽ là cơ hội tốt nhất để chúng ta có thể làm được điều này. đây là cơ hội tốt để củng cố lại hệ thống tài chính trong nước vốn đang có rất nhiều vấn đề và trục trặc. bài học cho các ngân hàng tại Việt Việt Nam. trong thời gian tới. dòng vốn chảy vào Việt Nam sẽ có sự thay đổi.trên thế giới. chúng ta cũng rút ra được những bài học về nguyên nhân của cuộc khủng hoảng này. giờ đây chúng ta có thể biết những gì có thể xảy ra để tránh trên con đường phía trước. chi phí hoạt động tăng. qua cuộc khủng hoảng này. Nhưng cần phải lưu ý là có lẽ trật tự tài chính quốc tế sẽ không có sự thay đổi nhiều và những nước như Trung Quốc chẳng hạn sẽ có vai trò lớn hơn là điều khó có thể xảy ra. trước hết là các ngân hàng Mỹ. Chương trình của Mỹ và các nước khác để hỗ trợ chống suy thoái phải cần tới vài ba năm để phát huy tác dụng. quản lý cũng như tính hiệu quả của các khoản tín dụng này. những nước khác có thể sẽ có vai trò nhiều hơn. hệ thống tài chính thế giới sẽ hồi phục.com): Khủng hoảng tài chính thế giới có ảnh hưởng như thế nào đến hệ thống ngân hàng Việt Nam. nhưng cuộc khủng hoảng này cũng đem đến những điều tích cực cho Việt Nam ở những điểm sau: Thứ nhất. lợi nhuận sẽ giảm. Ngoài ra. Đặc biệt. Đây chính là cơ hội cho nhiều nước. vai trò của những ông lớn hiện tại có khả năng sẽ giảm sút. Có lẽ đây là điểm có lợi nhất cho Việt Nam ở cuộc khủng hoảng này. trong tình hình khủng hoảng hiện nay. phân bổ vốn một cách hiệu quả thì nền kinh tế sẽ tăng trưởng lành mạnh và phát triển bền vững.vn): Kính thưa ông Huỳnh Thế Du. Việt Nam không thể không bị tác động. Nhưng đâu là những cơ hội cho Việt Nam? Ông Huỳnh Thế Du: Tác động tiêu cực là điều khó tránh khỏi. nhưng ảnh hưởng này chỉ giới hạn ở mức độ hạn chế của quan hệ giữa các ngân hàng Việt Nam với các ngân hàng nước ngoài. Sau đó. Thứ ba. Nhưng dù sao. Thứ hai. Khi có một hệ thống tài chính đúng nghĩa. còn có một số khó khăn mới như khả năng huy động hạn chế. Nhung (tcnh7@yahoo. Bên cạnh đó là việc tập trung quá nhiều vào cho vay bất động sản và khả năng kiểm soát. Đặng Văn Dũng (dangvdung@vnn. Đặc biệt là về điều hành chính sách tiền tệ. Bao lâu nữa thì thị trường tài chính sẽ hồi phục và kỷ nguyên mới của thị trường tài chính và nền kinh tế toàn cầu sẽ như thế nào? Ông Cao Sỹ Kiêm: Khủng hoảng tài chính và sự suy yếu của kinh tế thế giới đã có ảnh hưởng tới Việt Nam. cấu trúc tài chính quốc tế có sẽ thay đổi. . nhất là khối lượng tín dụng tung ra quá dễ dãi và lãi suất thấp “dưới chuẩn”.

ngâ n hàng muốn chứng khoán hóa sẽ thành lập một công ty có mục đích đặc biệt (Special Purpose Vehicle .htm). Ngân hàng đầu tư sẽ phân loại đóng gói và hình thành SPV để phát hành MBS. Như vậy cả ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư đều có những phần việc của mình trong chuỗi giá trị chứng khoán hóa. thực lòng mà nói việc tìm kiếm những cơ hội sẽ rất khó khăn khi mà những người xung quanh. Tuy nhiên. Danh mục tín dụng được bán cho công ty SPV này và như vậy SPV có tài sản là danh mục tín dụng.SPV) để phát hành trái phiếu MBS ra thị trường. ngân hàng thương mại chỉ là vai trò giám sát và hỗ trợ hoạt động cho SPV. những đối tác chính của mình đang gặp khó khăn. đó là in tiền. SPV gần như không có vốn. Le Thanh: Xin ông Huỳnh Thế Du cho biết Mỹ và Nhật lấy tiền đâu để có thể "bơm tiền không giới hạn cứu các ngân hàng" của họ? Ông Huỳnh Thế Du: Có một kênh không giới hạn. Vai trò của ngân hàng đầu tư. kết nối thị trường tín dụng và thị trường vốn một cách hoàn hảo. Hàng tháng công ty SPV nhận tiền thanh toán gốc. Ví dụ như gói ngân sách 700 tỷ Đô la ở Mỹ. Trong khi đó ngân hàng thương mại lại là chủ thể trên thị trường tín dụng nên họ sẵn có các danh mục tín dụng. Thậm chí ngân hàng đầu tư còn sẵn sàng ứng vốn trước cho ngân hàng thương mại để giải ngân tín dụng. . lãi trái phiếu cho các trái chủ nắm giữ MBS theo thứ tự ưu tiên định sẵn.Trong tình huống này. Chính phủ phải vất vả lắm mới thuyết phục được Quốc hội thông qua. Các gói trái phiếu được đảm bảo bởi tín dụng bất động sản (MBS) có thể do cả ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư phát hành. Bạn có thể tham khảo hơn về quy trình phát hành MBS theo một bài viết trước đây trên VnEconomy: "Khủng hoảng nợ dưới chuẩn tại Mỹ: Từ A đến Z" (http://vneconomy. thường là vốn tượng trưng 1 USD. trong tình huống này họ không làm như vậy vì như thế sẽ làm cho tình trạng lạm phát gia tăng rất khủng khiếp và ảnh hưởng đến tín nhiệm quốc gia (làm như vậy chẳng ai còn dám mua trái phiếu Chính phủ Hoa Kỳ nữa). lãi của người đi vay và thanh toán gốc.vn/62186P0C6/khung-hoang-no-duoi-chuan-tai-my-tu-a-den-z. đối ứng với nguồn vốn chính là MBS phát hành. Sau khi thu hồi hết khoản vay và thanh toán cho trái chủ thì SPV tự giải thể.com): Em vẫn chưa hiểu khoản MBS là do ngân hàng thương mại hay là ngân hàng đầu tư phát hành? Ông Mạc Quang Huy: Cám ơn bạn Chiến. Lý do ngân hàng đầu tư tham gia nhiều hơn vào nghiệp vụ chứng khoán hóa hơn ngân hàng thương mại vì họ là thực thể trên thị trường vốn do đó có thuận lợi để phân phối MBS ra các khách hàng và quỹ đầu cơ (hedge funds). Ở đây với mỗi kế hoạch người ta đều tính toán cẩn thận. Nói chính xác hơn.404@gmail. Do đó trong thực tế ngân hàng thương mại thường thực hiện công việc giải ngân tín dụng cho người mua nhà sau đó bán danh mục tín dụng sang ngân hàng đầu tư. Họ tính toán từng đồng lấy nguồn ở đâu và trong thời gian tới sẽ thâm hụt ngân sách bao nhiêu chứ họ không in tiền như Zimbawe đã làm. Nguyễn Văn Chiến (nguyenchien.

Cũng thời gian này. trong thời gian tới sẽ có vô số nghiên cứu về sự kiện này. uy tín của ông Tổng thống hiện tại xuống thấp chưa từng có trong lịch sử. Vào những ngày thị trường căng thẳng. điều mà nhiều người Mỹ quan tâm nhất hiện nay không phải là cuộc khủng hoảng hiện tại mà là bầu cử Tổng thống vào tháng 11 này. trường Đại học Princeton cũng tổ chức một buổi thảo luận tương tự mà trong đó có Giáo sư Paul Krugman. đó chỉ là những đánh giá phân tích ban đầu. người đoạt giải Nobel kinh tế năm nay tham dự. cho dù chỉ số chứng khoán đang trồi sụt thất thường. trường đại học nơi tôi học đã tổ chức một buổi thảo luận giữa những người am hiểu.MBS) và mua bán. Merton. do sự ổn định diễn ra trong một thời gian quá dài tạo ra niềm tin trong dân chúng. ông có thể cho biết tâm lý và ứng xử chung trong đời sống của những người xung quanh trong bối cảnh khủng hoảng tài chính không? Ông Huỳnh Thế Du: Ở những nơi khác tôi chỉ có điều kiện tìm hiểu qua các phương tiện thông tin đại chúng nên không cảm nhận được rõ tâm lý như thế nào. mọi chuyện vẫn bình thường. xin được chuyển đến các chuyên gia câu hỏi sau: Có thể nói. trong đó mấu chốt của vấn đề là việc chứng khoán hóa các khoản cho vay này để tạo ra sản phẩm mới là các chứng khoán bất động sản (Mortgage Backed Securities . Khi thôi chức họ lại trở thành một giáo sư bình thường. Những buổi thảo luận như vậy thường rất cởi mở và đa chiều. trong đó có cả Giáo sư Robert C. Chắc chắn. người đoạt giải Nobel kinh tế về mô hình quyền chọn năm 1997. do ngân hàng trung ương của các nước này có tính độc lập rất cao nên họ có thể can thiệp bằng cách tung tiền ra trong những thời điểm thị trường thiếu thanh khoản sau đó sẽ thu về vào những thời điểm cần thiết. Có lẽ đây là một trong những điều đặc biệt của hệ thống giáo dục đại học của Hoa Kỳ. khủng tài chính toàn cầu hiện nay bắt nguồn từ các khoản cho vay thế chấp bất động sản thứ cấp (Subprime Mortgage Loans) của các tổ chức tài chính Mỹ. Một giáo sư đại học có thể đường hoàng trở thành thống đốc ngân hàng trung ương hay bộ trưởng tài chính. Tuy nhiên. Có lẽ đây là một trong những yếu tố hết sức quan trọng tạo nên sự ổn định của xã hội Hoa Kỳ và cũng có thể ngược lại.com): Kính chào các chuyên gia kinh tế. nhưng sau đó đi vào các bài giảng như không có điều gì đang xảy ra. Dang Long: Hiện ông Du đang công tác tại Mỹ. theo quan sát của tôi.Thực ra. Về thái độ của công chúng. riêng ở khu vực tôi đang ở. . Theo tôi. Phan Duy Tuấn (duytuanp@yahoo. thị trường đang chao đảo. nhiều người cảm thấy bi quan hơn so với trước đây. kéo theo các khoản nợ xấu gia tăng. học thuật gắn liền chứ không tách rời cuộc sống. Mỗi khi lên lớp các giáo sư cũng có những bình luận đánh giá ở một số khía cạnh. Không chừng sẽ có người đoạt giải Nobel kinh tế nhờ giải thích tại sao cuộc khủng hoảng hiện tại lại xảy ra (sau khi nó đã xảy ra rồi) cũng nên. ai vào việc đó. trao đổi chúng trên thị trường tài chính toàn cầu. Đến khi thị trường bất động sản xuống dốc. cho dù tình hình có vẻ như đang rất khó khăn. nhưng dường như không có tâm lý hoảng loạn xảy ra mà hầu hết mọi người dường như vẫn tin vào một nước Mỹ mạnh. Khi một vấn đề gì đó xảy ra thì mọi người vẫn bình tĩnh.

Vấn đề quan trọng là phát triển thế nào. Thị trường vốn sẽ kết nối người thừa vốn và người thiếu vốn đến với nhau một cách trực tiếp và hiệu quả. tốc độ đô thị hóa cao. Như đã trả lời trong câu hỏi trước. Đối với các quốc gia châu Âu khác. Và những động thái từ phía Chính phủ Mỹ cũng như các quốc gia châu Âu có gì khác nhau? Ông Mạc Quang Huy: Tôi nghĩ cuộc khủng hoảng ở Mỹ và châu Âu mà cụ thể là Anh Quốc có những điểm tương đồng nhất định. thì nhu cầu tài chính nhà ở của Việt Nam rất lớn và tiềm năng. Nguyễn Vĩnh Bình (vinhbinh_nguyen@yahoo. Vậy theo ý kiến các chuyên gia. • Việt Nam chưa có các tổ chức định mức tín nhiệm (credit rating agencies). Bradford & Bingley đều rơi vào tình trạng khó khăn và phải được can thiệp. Những yếu tố trên sẽ làm cho việc định giá và cơ cấu các gói trái phiếu hình thành từ chứng khoán hóa trở nên vô cùng khó khăn. trong tương lai chúng ta có nên khuyến khích phát triển loại hình sản phẩm tài chính nói trên để đáp ứng yêu cầu của xã hội hay không? Xin chân thành cám ơn. • Hệ thống dữ liệu lịch sử về tín dụng bất động sản ở Việt Nam (tỷ lệ nợ xấu. . Với cơ cấu dân số trẻ.vn): Xin các chuyên gia có thể đưa ra những so sánh một cách khái quát những điểm giống và khác nhau giữa khủng hoảng ở Mỹ và ở châu Âu trong thời gian vừa qua.com. hàng loạt ngân hàng cho vay thế chấp như Northern Rock. giá nhà đất leo thang và các khoản tín dụng rủi ro cao. thiết nghĩ chúng ta còn quá nhiều việc phải làm mà quan trọng nhất là quá trình giáo dục nhận thức của thị trường cũng như xây dựng khung pháp lý giám sát. Khi rủi ro phát sinh. Việc phát triển thị trường chứng khoán hóa sẽ giảm gánh nặng cho thị trường tín dụng truyền thống trong khi chúng ta chưa có một thị trường tài chính nhà ở (housing finance) theo đúng nghĩa của nó. Tuy nhiên. các tổ chức tài chính sẽ lâm vào tình trạng phá sản như chúng ta đã chứng kiến trong những ngày vừa qua. phong cách sống ngày càng độc lập. Ông Mạc Quang Huy: Câu hỏi của bạn rất thú vị. Để chứng khoán hóa phát triển và phát huy hiệu quả tại thị trường Việt Nam. đó là nguyên nhân khủng hoảng bắt nguồn từ sự phát triển tín dụng quá nóng. với sự hỗ trợ của nghiệp vụ chứng khoán hóa. Thật may đối với Việt Nam khi chúng ta chưa có loại sản phẩm tài chính kiểu này nên không chịu tác động dây chuyền khi có sự đổ vỡ của thị trường bất động sản. lộ trình ra sao.và khi tỉ lệ nợ xấu vượt quá giới hạn chịu đựng. Việt Nam có một số khó khăn để thực hiện thành công thị trường tài chính nhà ở và chứng khoán hóa: • Hệ thống dữ liệu lịch sử tài chính cá nhân của Việt Nam rất nghèo nàn. MBS cũng là một phương thức rất tốt để tái huy động vốn phục vụ nhu cầu của thị trường. theo thiển nghĩ. khả năng thu hồi) chưa đủ dài và tin cậy. • Thị trường bất động sản ở Việt Nam chưa minh bạch. nhất là tình trạng nhà ở còn thiếu thốn như ở Việt Nam ta. Tại Anh Quốc. dẫn đến nhu cầu giả tạo. và cơ chế giám sát thế nào là điều cần bàn. Nếu nhà đầu tư thực sự hiểu họ mua rủi ro gì trong sản phẩm tài chính và được cảnh báo trước thì sẽ tránh được phát triển quá nóng và những hậu quả của nó. giá nhà đất và chứng khoán sụt giảm dẫn đến khủng hoảng tín dụng. tôi đồng tình với quan điểm là chúng ta nên phát triển nghiệp vụ chứng khoán hóa tại Việt Nam.

cẩn trọng hợp lý. Việc phát tán rủi ro tín dụng được chuyển giao cho các nhà đầu tư trên thị trường vốn (bao gồm cả các nhà đầu tư có tổ chức và cá nhân) nắm giữ trực tiếp các gói trái phiếu được đảm bảo bởi các danh mục tín dụng (MBS. chủ yếu do sự liên thông chặt chẽ giữa các thị trường tài chính lớn. Ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư chỉ đóng vai trò trung gian kết nối người thiếu vốn trên thị trường tín dụng và người thừa vốn trên thị trường vốn. Đồng thời do xu hướng toàn cầu hóa nên chứng khoán hóa còn phát tán rủi ro ra phạm vi toàn cầu. Trong cuộc khủng hoảng này. Điểm khác giữa khủng hoảng của Mỹ và châu Âu chủ yếu là quy mô và sức tàn phá. Mỹ đươc coi là trung tâm của cuộc khủng hoảng lần này và chịu nhiều tổn thất nhất. Lan Anh (phamhoanglananh@gmail. Để phát triển bền vững. Một sự khác biệt nữa là châu Âu trong thời gian vừa qua còn chịu áp lực mạnh từ cuộc chiến chống lạm phát do giá dầu và lương thực thế giới tăng cao. Đúng là chứng khoán hóa đã trở thành một công cụ truyền dẫn rủi ro từ thị trường tín dụng ngân hàng sang thị trường vốn.khủng hoảng mang tính chất gián tiếp hơn. các ngân hàng trung ương châu Âu đã không thể cắt giảm lãi suất mạnh mẽ như Mỹ đã làm trong năm qua. vấn đề là lòng tham của thị trường đã lạm dụng nghiệp vụ này để gây nên hậu quả khôn lường trong khi hệ thống giám sát chưa đủ . Khi không thể huy động vốn trên thị trường và cũng không thể bán tài sản thì ngân hàng này bị tê liệt. Câu hỏi đặt ra là Việt Nam có nên thực hiện nghiệp vụ chứng khoán hóa để chia sẻ rủi ro hay không? Theo quan điểm cá nhân tôi thì rất nên bởi chứng khoán hóa là một công cụ tài chính rất thông minh và nó giúp tăng cường hiệu quả hoạt động của thị trường vốn.com): Cuộc khủng hoảng cho vay thế chấp dưới tiêu chuẩn Mỹ có thể mang lại các bài học gì cho các ngân hàng Việt Nam (đặc biệt trong lĩnh vực cho vay bất động sản)? Được biết. Do sự phát tán rủi ro tín dụng thông qua các gói chứng khoán có gốc bất động sản của Mỹ và Anh Quốc nên các ngân hàng và quỹ đầu tư của châu Âu cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Vậy hệ thống tài chính Việt Nam có nên phát triển các tổ chức tài chính dạng ngân hàng đầu tư và hướng tới thực hiện chứng khoán hóa để chia sẻ rủi ro trên thị trường hay không? Ông Mạc Quang Huy: Tôi cho rằng bài học lớn nhất từ cuộc khủng hoảng này đối với các ngân hàng Việt Nam có lẽ là việc kìm chế lòng tham. chứng khoán hóa là một công cụ rât hiện đại giúp chia sẽ rủi ro trên thị trường. ngân hàng không còn là người phải chịu rủi ro chính đối với các món nợ xấu (điều này khác với ở Việt Nam). Bạn là người rất am hiểu về nghiệp vụ chứng khoán hóa. hệ thống quản trị rủi ro. Phản ứng domino xảy ra khi thị trường tín dụng liên ngân hàng bị khủng hoảng và làn sóng bán tháo chứng khoán toàn cầu. Chỉ đến khi cuộc khủng hoảng lên tới đỉnh điểm và lan rộng ra toàn cầu thì thực sự châu Âu mới vào cuộc. MBO. các ngân hàng cần xây dựng chiến lược xử lý khủng hoảng và các kế hoạch duy trì kinh doanh (business continuity planning). Chính vì vậy. áp dụng các chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh. giảm gắng nặng cho thị trường tín dụng truyền thống. CDO). Ngoài ra. chứng khoán hóa không có tội. quản trị doanh nghiệp. giám sát độc lập có vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện các rủi ro tiềm ẩn. Cuối cùng. tránh tăng trưởng quá nóng và chạy theo lợi nhuận trước mắt. Ngân hàng Fortis của Bỉ bị quốc hữu hóa không phải do cho vay dưới chuẩn mà do bị thương nặng sau khi bỏ ra số tiền quá lớn cùng mua ABN AMRO Bank. các ngân hàng cần có một chiến lược kinh doanh dài hạn.

Xin được hỏi bác Cao Sỹ Kiêm. sát với tình hình hiện nay hơn. Theo chủ trương của Chính phủ. vấn đề phải được theo sát để có quyết định linh hoạt. và tăng cường hệ thống giám sát và cảnh báo rủi ro tài chính. Như trên tôi đã nói. . các cơ quan chỉ đạo quản lý đang tìm mọi biện pháp để hỗ trợ cho thị trường khôi phục và phát triển. Những vấn đề này.mạnh. Áp dụng các chế tài phạt nặng đối với các tổ chức tài chính trung gian không cung cấp đầy đủ thông tin trung thực và không giải thích rõ về rủi ro của sản phẩm đến nhà đầu tư. trước ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng mới. Tính ổn định của thị trường cũng chưa cao. • Tăng cường giám sát hoạt động định mức tín nhiệm đối với các gói trái phiếu hình thành từ chứng khoán hóa. rất chú ý những nguồn tin không chính thống hoặc có ý đồ lợi dụng để kiếm lợi hoặc đồn thổi để có sự phân biệt khi ra quyết định. Rõ ràng là vấn đề tâm lý đang tác động rất mạnh. • Tăng cường tính minh bạch thông tin của các sản phẩm tài chính.com): Xin hỏi bác Cao Sỹ Kiêm. Thực tế chứng khoán hóa có lịch sử phát triển từ năm 1977 và được sử dụng rất an toàn và hữu hiệu. Sau đây là một số giải pháp nhằm hạn chế lạm dụng nghiệp vụ chứng khoán hóa. Hơn nữa do tính chất phức tạp của sản phẩm mà nhà đầu tư không hiểu hết bản chất chính họ là người cho vay tín dụng dưới chuẩn (ngân hàng phát hành chỉ đóng vai trò trung gian). Nếu những đơn vị nào đủ các điều kiện mới này. Cảm ơn bác! Ông Cao Sỹ Kiêm: Rõ ràng là thị trường chứng khoán của chúng ta đang có những diễn biến theo nhịp độ của nền kinh tế cũng những tác động từ bên ngoài. Nhadautu (hotstock@@yahoo. ngăn ngừa khủng hoảng: • Tăng cường giáo dục nhận thức thị trường để nhà đầu tư thực sự hiểu bản chất và rủi ro tiềm ẩn trong từng sản phẩm tài chính. chúng ta sẽ dừng lại để xây dựng những tiêu chí an toàn hơn. chúng ta đã nhận thấy việc thành lập mới ngân hàng trong mấy năm gần đây quá dồn dập và có thể gây ra những bất lợi và rủi ro đối với nền kinh tế. • Tăng cường các quy định an toàn chất lượng tài sản với một số loại nhà đầu tư có tổ chức. Vũ Hưng (hungvu17@gmail. việc cấp phép thành lập ngân hàng mới có nên tiếp tục dừng lại không? Ông Cao Sỹ Kiêm: Việc dừng cấp phép ngân hàng mới không có liên quan gì tới khủng hoảng tài chính của Mỹ. Chính sự thiếu hiểu biết này cùng với mức lãi suất hấp dẫn đã kích hoạt lòng tham của tất cả các chủ thể tham gia thị trường. vì trước khi xảy ra khủng hoảng. đặc biệt là về tâm lý. có thể vẫn sẽ được cấp phép hoạt động.com): Tôi là một nhà đầu tư chứng khoán. kịp thời. bác có thể cho tôi lời khuyên trước bối cảnh thị trường chứng khoán hiện nay không. nhất là trong điều kiện thông tin của chúng ta chưa hoàn chỉnh và có chỗ thiếu minh bạch.

Xin ông cho biết nhận định về ý kiến trên? Các ngân hàng thương mại sẽ đối phó với việc này như thế nào? Ông Bùi Kiến Thành: Trong năm vừa qua. Vì vậy. số cho vay bất động sản của các ngân hàng rất lớn. DJ thể hiện sức khỏe của nền kinh tế Mỹ và khả năng suy giảm. dù giá thị trường thế giới đã xuống thấp. giá nhà sẽ giảm. Hôm nay DJ Mỹ xuống 7. các cơ quan quản lý nhà nước cần phải thanh tra về giá thành nhập khẩu của các doanh nghiệp và điều phối việc giảm giá cho phù hợp. Ngân hàng nhà nước báo cáo dư nợ cho vay trực tiếp là 115 ngàn tỷ. như vậy sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam. việc chưa giảm giá xăng dầu đã được các cơ quan chức năng "đồng thuận". Chân thành cám ơn ông Ông Bùi Kiến Thành: Về thị trường xăng dầu Việt Nam. Theo tôi. Chưa thể nói là thị trường xăng dầu đã hoạt động theo cơ chế thị trường.8% thì Topix đã xuống đến 10%. Chỉ số đi xuống cũng là điều hợp lý. một viên chức nhà nước lý giải trên phương tiện thông tin đại chúng rằng các cơ quan kinh doanh xăng dầu dự đoán giá dầu có thể lên 200 USD/thùng nên một số doanh nghiệp đã nhập khẩu tồn kho một lượng rất lớn với giá trên 100 USD/thùng. việc cập nhật với sự lên xuống của giá dầu thế giới là chưa được thực hiện. . Cách đây vài ngày. DJ xuống mạnh thì kinh tế Mỹ đi vào thời kỳ suy thoái trầm trọng. Vì lượng tồn kho này phải được xử lý với giá mua vào rất cao nên chưa áp dụng được việc điều chỉnh giá xăng dầu trong nước. nhưng giới đầu tư chưa thực sự an tâm. Lý giải như thế có thể cho chúng ta nhận định rằng. theo tôi là hợp lý. Bên cạnh đó còn có yếu tố tâm lý. suy thoái của doanh nghiệp Mỹ. nhưng vì sao chỉ số chứng khoán Việt Nam hiện tại lên xuống luôn dựa vào chỉ số Dow Jones của Mỹ. Thị trường chứng khoán toàn Á châu cũng giảm trong sáng nay. hiện nay do 11 công ty làm đầu mối nhập khẩu và phân phối. Mặc dù nhiều chính phủ đã đưa ra các biện pháp giải cứu. Việc định giá còn tuân thủ nhiều yếu tố chưa được rõ ràng.Ha Nguyen: Thưa ông Bùi Kiến Thành: ông nghĩ như thế nào khi giá dầu thế giới hiện nay đã giảm rất thấp nhưng giá xăng tại Việt Nam vẫn chưa giảm. nhưng điều này không chỉ có ở Việt Nam. Khi kinh tế vĩ mô Việt Nam bị ảnh hưởng thì sẽ ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán. do doanh nghiệp lập luận vì phải bù lỗ? Hiện nay theo nhiều chuyên gia kinh tế thì Việt Nam không chịu ảnh hưởng nhiều bởi khủng hoảng tài chính thế giới. Về việc chứng khoán Việt Nam lên xuống theo Dow Jones (DJ). Lê Thị Thanh Huyền: Đối với giới đầu tư tài chính Việt Nam trong lĩnh vực bất động sản thì cuộc khủng hoảng chịu tác động như thế nào? Theo một số nhận định thì khi giá hàng hóa giảm. tỷ lệ nợ xấu sẽ gia tăng. tổng số cho vay bất động sản kể cả cho vay thế chấp khoảng trên 600 ngàn tỷ đồng.

Giá bất động sản hiện nay là giá ảo. Cung nhiều nhưng cầu thì giá giảm mạnh. Trong suy thoái. Với lãi suất cơ bản 14%. và nền kinh tế Nhật đến nay chưa hồi phục hoàn toàn. Ngân hàng cần rút kinh nghiệm vỡ bong bóng của thị trường bất động sản Nhật trong những năm 1990. Ngân hàng lúc này bị kẹp giữa hai vấn đề: không cho vay được và nợ khó đòi có khả năng phát sinh nhiều. do mua đi bán lại chứ không phải giá thật của hàng hóa. Nhiều ngân hàng lãnh trách nhiệm trả lãi suất 17-19% cho khách hàng trong một thời gian dài. T. chính sách tiền tệ hiện nay đã vô tình gây thêm áp lực cho nền kinh tế Việt Nam.com): . Dai Duong (Libra9999fls@yahoo. Hiện tượng này đã được các hiệp hội doanh nghiệp và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cảnh báo. vì có tiền mà không cho vay được. bong bóng bất động sản sẽ bị "xì". Doanh nghiệp không vay được thì bị đổ vỡ hàng loạt. có thể nói. Ngân hàng siết nợ thì có thể sở hữu bất động sản nhưng giá trị tài sản thì đi xuống. Các ngân hàng thương mại phải xem khả năng giảm nợ cho vay bất động sản đến mức đảm bảo an toàn. Một số không vay để tránh đổ vỡ. Đối với những khoản cho vay với lãi suất 21% trở lên rất dễ biến thành nợ khó đòi. Sự cố này đã dẫn tới sự phá sản của nhiều ngân hàng. Việc này gây khó khăn cho ngân hàng. Nếu là chủ sở hữu bất động sản thì phải xem đến khả năng bán bất động sản để thu hồi vốn. vì nếu bán hàng loạt thì sẽ đưa giá bất động sản "tuột dốc". Với lãi suất cơ bản 14% thì các ngân hàng phải huy động vốn với lãi suất rất cao. Ngân hàng đã cam kết trả lãi suất cao cho người gửi mà không cho vay được thì tình hình kinh doanh của ngân hàng rất nguy hiểm. Như vậy giá nhà sẽ phải xuống. nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn. Các xí nghiệp không chịu nổi lãi suất 21% hoặc cao hơn nữa thì phải thu hẹp hoạt động sản xuất kinh doanh.Huyền: Xin ông cho biết chính sách tiền tệ hiện nay có thể giúp giảm nhẹ ảnh hưởng của khủng hoảng như thế nào? Ông Bùi Kiến Thành: Đối với chính sách tiền tệ của Việt Nam hiện nay. cho vay 19-21% thì rõ ràng các doanh nghiệp không thể hoạt động được. tuy rằng kiềm chế lạm phát là một ưu tiên. Điều này ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ khó đòi trên tổng tài sản của các ngân hàng. Kết quả là nền kinh tế bị chậm lại. nhưng cũng phải quan tâm đến việc phát triển bền vững của nền kinh tế. Nhưng cần phải thận trọng "giải hàng". không có người mua. Giá bất động sản xuống thì nợ cho vay bất động sản trở thành khó đòi. Theo tôi. cần phải nhanh chóng thu hồi các khoản vay có thể thu hồi được.

chúng tôi đã nhận được hàng nghìn câu hỏi từ độc giả. Do tình hình diễn biến rất nhanh. Những tư tưởng chỉ đạo trên đây được thể hiện rõ trong báo cáo của Thủ tướng Nguyễn tấn Dũng trình Quốc hội trong phiên khai mạc sáng nay. Trong quản lý điều hành thì cùng với tiếp tục ưu tiên kiềm chế lạm phát. các phó thủ tướng và các bộ trưởng kinh tế đã nhiều lần nghe ý kiến của các chuyên gia trong và ngoài nước phân tích về cuộc khủng hoảng tài chính và tác động của noa đến nền kinh tế Việt nam. nhưng ảnh hưởng ở cấp độ nào mới quan trọng? Tôi nhớ rằng. Sau gần 4 tiếng đồng hồ làm việc tích cực. thậm chí là cả ODA trong hai năm tới hay chưa? Nếu có thì phương hướng giải quyết như thế nào? Tại sao cho đến tuần trước. đi đôi với khai thác tốt hơn thị trường nội địa. các câu hỏi đề cập đến nhiều khía cạnh.Tôi muốn hỏi đến thời điểm hiện nay. Tòa soạn Thời báo Kinh tế Việt Nam cùng các chuyên gia tham dự giao lưu trực tuyến hy vọng đã đáp ứng được phần nào những quan tâm của độc giả. Nhiệm vụ đầu tiên là phải bảo đảm an toàn hệ thống không để cuộc khủng hoảng tác động đến hệ thống tài chính ngân hàng của chúng ta. Kể từ thời điểm Việt Nam chính thức gia nhập WTO thì hiện tại đang chính là thời điểm các doanh nghiệp của chúng ta nhìn nhận rõ . Chính phủ đã có một đánh giá chi tiết nào về tác động cụ thể của khủng hoảng tài chính đến xuất khẩu. Giáo sư Đào Nguyên Cát: Trong 4 ngày qua. rất mong bạn đọc thông cảm! Như các chuyên gia đã phân tích. ảnh hưởng từ các cuộc khủng hoảng đến Việt Nam là có. hạ giá thành để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nhằm duy trì ở mức cao nhất thị phần xuất khẩu. Đó cũng là truyền thống và bản lĩnh của nhân dân ta. trong vòng hai năm trước. cập nhật thông tin và đưa ra những đánh giá về tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu đến thị trường trong nước. nhân dân ta sẽ có nhiều sáng kiến mới. Các doanh nghiệp phải triệt để tiết kiệm trong sản xuất là lưu thông. Thứ hai phải đa dạng hoá thị trường xuất khẩu. Thủ tướng. Và theo tôi được biết cho đến nay hệ thống tài chính ngân hàng của chúng ta vẫn giữ được độ an toàn. vẫn có một quan chức khẳng định khủng hoảng sẽ không có ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam khi mà Mỹ là một thị trường xuất khẩu lớn của chúng ta? Ông Trương Đình Tuyển: Tôi có thể khẳng định Chính phủ theo dõi rất chặt. giảm chi phí trung gian. giải quyết những ách tắc để tăng mức vốn thực hiên của các dự án đầu tư trong đó có đầu tư nước ngoài. Thủ tướng chính phủ giao cho uỷ ban giám sát tài chính Quốc gia họp hàng tuần với các chuyên gia kinh tế để cập nhật đánh giá diễn biến của khủng hoảng và đề xuất giải pháp báo cáo Thủ tướng Chính phủ. FDI. Và tôi tin rằng trong khó khăn doanh nghiệp ta. Đến thời điểm này các cân đối vĩ mô tốt hơn hồi giữa năm. góc độ khác nhau xung quanh cuộc khủng hoảng tài chính này. Thường trực Chính phủ đã có nhiều cuộc họp bàn về vấn đề quan trọng này. Hiện đã vượt quá xa thời gian chúng ta dự kiến dành cho cuộc trực tuyến này. điều đó là tất yếu vì chúng ta đã hội nhập. nếu thống kê đã có tới hàng trăm cuộc hội thảo với nội dung đại loại như “Gia nhập WTO: Cơ hội và thách thức”. Chúng tôi rất tiếc đã không đủ thời gian trả lời tất cả các câu hỏi của quý bạn đọc. phải chủ động hạn chế tác động của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu đến nền kinh tế nước ta. Thứ ba là phát huy nội lực coi đây là yếu tố quyết định trên cơ sở khuyến khích mạnh khu vực tư nhân phát triển đầu tư và kinh doanh.

những nhà nghiên cứu kinh tế trẻ Vũ Thành Tự Anh. Nội dung buổi tọa đàm và giao lưu này sẽ được Tòa soạn tóm lược và tiếp tục đăng trên ấn phẩm Thời báo Kinh tế Việt Nam số cuối tuần ngày 18/10/2008. thời gian giao lưu trực tuyến đúng vào lúc nửa đêm theo giờ Mỹ. anh Mạc Quang Huy (bút danh Mạc San trên VnEconomy). rất bận. Với ý kiến phân tích của các chuyên gia. Cao Sỹ Kiêm và ông Bùi Kiến Thành đã dành trên thời gian bên cạnh các phóng viên. mà giải pháp tốt lại là con đường mới mở ra dẫn chúng ta đến với những cơ hội mới. đặc biệt là đồng chí Trương Đình Tuyển. những biện pháp thắt chặt nâng cao năng lực cạnh tranh ngay tại từng doanh nghiệp và quan trọng hơn là những biện pháp xử lý của nhà nước. Mỗi người một công việc khác nhau. Thay mặt Tòa soạn Thời báo Kinh tế Việt Nam. những công nghệ mới. Huỳnh Thế Du. nhưng các chuyên gia đều nhiệt tình dành cho độc giả VnEconomy những chia sẻ cởi mở. ví dụ ở đây là những thị trường xuất khẩu mới. tôi trân trọng cảm ơn sự tham gia của các chuyên gia. Xin chân thành cảm ơn sự quan tâm của quý độc giả. anh Huy ở Úc. . anh Tự Anh ở tại Tp. anh Du đang hoàn thiện công trình nghiên cứu của mình tại Mỹ. trải nghiệm thách thức là gì và cơ hội ở đâu.HCM. tôi tin tưởng rằng chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được tình hình và vượt qua khó khăn này. biên tập viên.nét nhất. Trước những khó khăn đòi hỏi phải có những giải pháp. những phương pháp làm ăn mới.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful