Cân Bằng Hóa Học

CÂN BẰNG HÓA HỌC. GIẢNG DẠY NỘI DUNG CÂN BẰNG HÓA HỌC Ở LỚP 10

Chương I. Cơ Sở Lí Thuyết
I.1. Khái niệm về phản ứng thuận nghịch và không thuận nghịch, cân bằng hóa học I.1.1. Phản ứng không thuận nghịch Là phản ứng xảy ra đến cùng cho đến khi tiêu thụ hết hoàn toàn một trong các chất tham gia phản ứng. Ví dụ: Zn + 4HNO3(đ) → Zn(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O Khi lượng aixt HNO3 đặc thì phản ứng sẽ kết thúc khi lượng kẽm tan hết, ngược lại nếu sục khí NO2 vào dung dịch thì cũng không thu được kim loại và axit I.1.2. Phản thuận nghịch. Có những phản ứng mà sau một thời gian phản ứng ta còn tìm thấy cả chất đầu và sản phẩm, nghĩa là phản ứng không xảy ra đến cùng.

Những phản ứng này gọi là phản ứng thuận nghịch. Trong loại phản ứng này người ta dùng dấu hai mũi tên ngược chiều nhau thường chiều từ trái sang phải là chiều thuận, chiều ngược lại là chiều nghịch. Đặc điểm của phản ứng thuận nghịch là không bao giờ hết các chất ban đầu vì vậy nói phản ứng thuận nghịch là phản ứng không hoàn toàn. I.1.3. Cân bằng hóa học

-1-

Cân Bằng Hóa Học

-2-

Cân Bằng Hóa Học

I.2. Hằng số cân bằng. I.2.1. Hằng số cân bằng Kc

Kc được gọi là hằng số cân bằng của phản ứng liên hệ đến nồng độ (mol/l). K c chỉ phụ thuộc nhiệt độ và bản chất của phản ứng, mà không phụ thuộc vào nồng độ các chất phản ứng. Hệ thức cân bằng trên biểu diễn sự liên hệ giữa nồng độ hóa chất lúc cân bằng , nó chính là nội dung của định luật tác dụng khối lượng. Có thể phát biểu định luật nầy như sau: Khi một phản ứng đồng thể đạt trạng thái cân bằng thì tỉ số tích số nồng độ sản phẩm với tích số nồng độ tác chất là một hằng số ở một nhiệt độ xác định. I.2.2. Hằng số cân băng Kp

-3-

xC .xD lần lược là phân số .3. xD = nD / n Với n = nA + nB + nC + nD. Hằng số cân bằng Kx Hằng số cân bằng này liên hệ đến phân số mol của các chất trong phản ứng. PAV = nART → PA = nART / V = nART / (nRT/P) = nAP / n = xA.xB.B. Xét phản ứng aA + bB mol của A. xA = nA/n . Là tổng số mol hỗn hợp khí của các khí A.D lúc cân bằng.B. xB = nB / n . aA + bB cC + dD I. Phân số mol x của cấu tử i trong hỗn hợp gồm nhiều cấu tử là tỉ số giữa số mol của i với tống số mol của các cấu tử có trong hỗn hợp. Xi = ni / ∑ni 0 ≤ xi ≤ 1.C.P → PA = xAP -4- cC + dD Gọi P là áp suất của hỗn hợp khí lúc cân bằng .C. xA. ∑xi =1.Cân Bằng Hóa Học Với một phản ứng tổng quát ta có.2. xC = nC / n .D lúc cân bằng.

P ) = c C a D D b ( xA .4. Quan hệ giữa KC và KP Từ phương trình:PV = nRTvới pi: áp suất riêng phần của khí.PC.PA ) ( xB .P ) ( x . I. Ta có: PiV = niRT → → pi = ciRT Thay các giá trị của pi vào biểu thức tính Kp ta có: -5- . Mối liên hệ giữa các hằng số cân bằng Kc. PB.Cân Bằng Hóa Học Tương tự cho : PB = xBP P C = x CP PD = xDP Thay PA.PΔv.PB ) c d = ( xC ) c ( x D ) d ( x A ) a ( xB ) b P ( c+ d ) −( a +b ) Đặc Kx = ( xC ) c ( x D ) d ( x A ) a ( xB ) b khi đó ta có: KP = Kx. PD. 1. Kp . Với Δv = (c+d) .Kx. vào biểu thức KP của phản ứng: (P ) (P ) Kp = C a D b ( PA ) ( PB ) c d ( x .(a+b) là tổng số mol sản phẩm – tổng số mol tác chất Như vậy hằng số cân bằng K phụ thuộc vào nhiệt độ T và áp suất tổng quát P của hỗn hợp khí lúc cân bằng.2.

ta có Ka. Kb .(a + b) .Đối với cân bằng kết tủa ta có tích số tan T -6- . Ví dụ: * Chú ý: Đối với các loại cân bằng khác nhau thì hằng số cân bằng có tên gọi khác nhau.Với ∆ n ∆ n = 0 tức là số phân tử khí ở 2 vế bằng nhau thì KP = KC ∆ n ≠ 0 thì KP ≠ KC * Nếu chất phản ứng hoặc sản phẩm là chất rắn thì nồng độ hoặc áp suất riêng phần xem như không đổi nên các chất này không có mặt trong biểu thức hằng số cân bằng.Cân Bằng Hóa Học Vậy : KP = KC.Đối với cân bằng axit bazơ. .(RT) ∆ n = (c + d) .

PH  2 2 ' p    cb Với : Kp’ = Kp2. Như vậy: Trong phương trình hằng số cân bằng các sản phẩm đặt ở tử số.PΔv.KC .P 2  N H " Kp =  2 2   PNH 3   cb NH 3( k ) € " Với : K p = K ở cùng nhiệt độ. 2. Nếu phản ứng được viết ngược lại : 1 3 N2( k ) + H2( k ) 2 2 3 1  P 2 . p 1 Cách tính tương tự cho các hằng số cân bằng khác. Nếu khi Δv = 0 tức là (c + d ) = ( a + b ) thì lúc đó ta có. Kx Ta thấy rằng : KP = KC. KP = KC = Kx Lưu ý : Các hằng số cân bằng K gắn liền với phương trình phản ứng cụ thể : Ví dụ : 1 3 N 2( k ) + H 2( k ) € NH3( k ) 2 2  P  NH Kp =  1 3   P 2 .Đối với phức chất ta có hằng số không bền: Kkhông bền.P 3 2   N2 H2  cb Nếu viết : N 2( k ) + 3H 2( k ) € 2 NH3( k ) 2  PNH 3 K = 3  PN .Cân Bằng Hóa Học . -7- . Mối liên hệ giữa : KP .(RT) ∆ n = Kx. các chất phản ứng đặt ở mẫu số.Đối với chất điện li ta có hằng số điện li : Kđl .

2. nếu trong phản ứng có mặt chất lỏng không hoà lẫn với các chất khác thì nó cũng không có mặt trong biểu thức hằng số cân bằng. Ví dụ : 2 HgO(tt ) → 2 Hg (l ) + O2( k ) K p = PO2 ( ) cb I. D là các chất tan trong dung dịch loãn của chúng người ta đã chứng minh được: -8- .5. B. nghĩa là : 0 µCaCO3(tt) = µCaCO3(tt) 0 µCaO (tt ) = µCaO (tt ) Từ đó thiết lập phương trình tính ΔGT . C.2.khí: CaCO3(tt) € CaO( tt ) + CO2( k ) Vì áp suất ảnh hưởng rất ít đến tính chất của chất rắn. ∆GT = − RT ln ( PCO 2 ) cb = − RT ln K p Nghĩa là : K p = ( PCO 2 ) cb Như vậy : nếu trong phản ứng có mặt chất rắn không hoà lẫn với các chất khác thì nó không có mặt trong biểu thức hằng số cân bằng. nên nếu chất rắn không hoà lẫn với chất trong phản ứng (như tạo dung dịch rắn) thì hoá thế nó chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ. Tương tự chất rắn.Cân Bằng Hóa Học I. ∆GT = ∆GT0 + RT ln P 2 CO 0 Khi cân bằng : ΔGT = 0 nên. Xét phản ứng tổng quát : * Nếu A. Hằng số cân bằng trong hệ dị thể : Xét phản ứng sau trong hệ rắn . Hằng số cân bằng và các đại lượng nhiệt động.6.

56TlgKp Đây là biểu thức quan hệ giữa hằng số cân bằng và các đại lượng nhiệt động như sau: lg K p = − ∆G 0 ∆G 0 hay K = 10− 4.3RTlgKp ∆ G phản ứng = 0.56T I. Các yếu tố ảnh hưởng đế hằng số cân bằng.3. ∆ G0 = -2.Cân Bằng Hóa Học hay ∆ G = ∆ G0 + RTlnKp Chuyển sang logarit thập phân ta có: ∆ G = ∆ G0 + 2.3 RTlgKp ∆ G Thay R = 1.98 vào ta có: ∆ G0 = -4. I.56T p 4.1.3. Khi đạt hệ trạng thái cân bằng thì. Nguyên lí Lơ Satơlie -9- .

Chiều phản ứng phát nhiệt .Hạ áp suất .Hạ nhiệt độ .10 - .Tăng nồng độ chất tham gia .Chiều phản ứng thu nhiệt .Tăng áp suất .Tăng nồng độ sản phẩm .Chiều giảm số ph tử khí (giảm P) .Cân Bằng Hóa Học Ta có thể cụ thể hoá sự chuyển dịch cân bằng như sau: Yếu tố tác dụng .Chiều nghịch .Chiều tăng số phân tử khí (tăng P) I.3. Ảnh hưởng của nồng độ Xét phản ứng: Cân bằng chuyển về phía .Chiều thuận .Tăng nhiệt độ .2.

Nếu tăng nồng độ FeCl 3 hoặc KSCN thì tốc độ phản ứng thuận tăng còn tốc độ phản ứng nghịch chưa tăng do đó tạo thành nhiều Fe(SCN)3 hơn nên ta thấy màu đỏ của dung dịch tăng lên.sẽ gây kết quả ngược lại. . phản ứng theo chiều từ trái sang phải tiếp tục xảy ra cho đến khi ΔG = 0. chiều giảm nồng độ KCl. Khi cho KCl vào. lúc cân bằng người ta thấy tạo thành 2/3mol este.Khi tăng nồng độ của các chất sản phẩm phản ứng cân bằng sẽ chuyển dịch từ phải sang trái. hệ không còn ở trạng thái cân bằng nữa. tốc độ của phản ứng nghịch tăng nên màu đỏ của dung dịch giảm hơn so với ban đầu vì vậy cân bằng chuyển theo chiều nghịch.Cân Bằng Hóa Học Đang ở trạng thái cân bằng. Q = K [ C ] [ D] + RT ln a b [ A] [ B ] Nếu tăng nồng độ chất phản ứng ( [ A] hoăc [ B ] ). Sự tăng nồng độ của các chất sản phẩm ( [ C ] hoăc [ D ] ). Như vậy: . cân bằng chuyển theo chiều giảm nồng độ của FeCl3 và KSCN. cho rằng thể tích của hệ là cố định. biểu thức sau dấu logarit (ln) sẽ giảm.11 - . Ví dụ: Khi trộn 1mol C2H5OH với 1mol CH3COOH và để cho phản ứng xảy ra ở nhiệt độ thường . Một cách tổng quát : Giả sử có phản ứng : 0 aA + bB € 0 cC + c dD d Ta có : ∆G = ∆G + RT ln Q = ∆G Lúc cân bằng : ΔG = 0. ΔG trở nên âm. Nếu trộn 3mol C 2H5OH với 1mol CH3COOH thì bao nhiêu mol este sẽ tạo thành lúc cân bằng ?.Khi tăng nồng độ cảu các chất phản ứng cân bằng sẽ chuyển dịch từ trái sang phải. .

9 và x = 4. [ CH 3COOC2 H5 ] [ H2 O ] = 3V . Đặc V là thể tích củ hệ.9. Nhận xét : Khi tăng nồng độ của rượu (chất phản ứng) lượng este được tạo thành lớn hơn. (1 − x) V V x x Giải phương trình bậc hai này ta có : x = 0.Cân Bằng Hóa Học Giải Phương trình phản ứng este hoá : C2 H 5OH + CH3 COOH € CH3 COOC2 H5 + H2 O a. phù hợp với nguyên lí La Chatelier. tức là cân bằng đả chuyển dịch từ trái sang phải . Tức là số mol este được tạo thành khi trộn 3mol C2H5OH với 1mol CH3COOH là 0. Vì lượng este tạo thành không thể lớn hơn lượng axit CH 3COOH ban đầu. cân bằng sẽ chuyển dịch từ trái sang phải . [ CH 3COOC2 H5 ] [ H2 O ] = V V Kc = =4 [ C2 H 5OH ] [ CH3COOH ] (3 − x) . . tức là tăng nồng độ C2H5OH trong hệ phản ứng . số mol este được tạo thành sẽ lớn hơn trong trường hợp dầu. 3V Kc = [ C2 H 5OH ] [ CH3COOH ] 1 .4. Thật vậy : gọi x là số mol este tạo thành khi cân bằng mới được thiết lập : C2 H 5OH t =0 t = tcb 3mol (3 − x) mol + CH3 COOH 1mol (1 − x )mol € CH3 COOC2 H5 + H2 O 0mol xmol 0mol xmol . do đó nghiệm thích hợp là x = 0. 1 3V 3V 2 2 =4 Hằng số cân bằng của phản ứng este hoá ở nhiệt độ thường bằng 4 b.12 - . Khi tăng số mol .9mol.

3. Do đó ảnh hưởng cảu sự thay đổi áp suất riêng phần của các chất đến sự chuyển dịch cân bằng háo học cũng tương tự như ảnh hưởng của sự thay đổi nồng độ. . sự tăng nồng độ cảu một chất cũng chính là sự tăng áp suất riêng phần của chất đó. [O2] = b . [NO2] = c vt = kn (2a)2 (2b) = 8kta2b (Tốc độ phản ứng thuận tăng lên 8 lần) vn = kn (2c)2 = 4knc2 (Tốc độ phản ứng nghịch tăng lên 4 lần) Vậy vt tăng nhanh hơn vn và cân bằng chuyển theo chiều thuận. Ảnh hưởng của áp suất Xét phản ứng thuận nghịch: đang ở trạng thái cân bằng.Cân Bằng Hóa Học Đối với các phản ứng ở pha khí.3.13 - . Cân bằng sẽ chuyển theo chiều nào nếu ta tăng áp suất của hệ lên 2 lần và giảm áp suất của hệ xuống 2 lần? Giả sử hệ đang ở trạng thái cân bằng nào đó ứng với nồng độ các chất là: [NO] = a khi đó ta có: vt = kt [NO]2 [O2] vn = kn [NO2]2 tại trạng thái cân bằng: vt = vn nên: kta2b = knc2 * Khi tăng áp suất của hệ lên 2 lần thì nồng độ các chất tăng lên gấp đôi nghĩa là: [NO] = 2a khi đó: [O2] = 2b [NO2] = 2c . I.

giả sử hệ ở trạng thái cân bằng ta có: .Cân Bằng Hóa Học Ngược lại nếu giảm áp suất của hệ xuống 2 lần. nồng độ của các chất giảm còn 1/2 so với ban đầu. xi: phần mol của khí i P : áp suất chung cho hổn hợp khí. * Chú ý: Trong trường hợp tổng số phân tử khí ở 2 vế của phương trình bằng nhau. xB Δn = (c+d) . Một cách tổng quát ta xét sự thay đổi áp suất chung cho cả hệ đến sự chuyển dịch cân bằng hoá học.(a+b) = biến thiên số mol khí trong hệ phản ứng.14 - . ( xC P ) ( xD P ) Từ đây ta có: K p = a b ( x A P ) ( xB P ) c d = c d xC .P∆n a b x A .P Pi : là áp suất riêng phần của khí i trong hổn hợp. Việc tăng hoặc giảm áp suất của hệ không ảnh hưởng đến trạng thái cân bằng. khi đó: [NO] = a/2 Khi đó: [O2] = b/2 [NO2] = c/2 vt = kt (a/2)2 (b/2) = 1/8kta2b (Tốc độ phản ứng thuận giảm 8 lần) vn = kn (c/2)2 = 1/4knc2 (Tốc độ phản ứng giảm 4 lần) Vậy vn lớn hơn vt do đó phản ứng chuyển theo chiều nghịch. Đối với phản ứng tổng quát ở pha khí ta có: aA + bB € cC + dD d PCc PD Kp = a b PA PB Vì : Pi = xi.xD ( c + d ) −( a +b ) .P = Kx . chiều tăng áp suất của hệ.

giá trị PΔn tăng lên. Phản ứng sẽ xảy ra theo chiều từ phải sang trái. cân bằng chuyển dịch về phía có số phân tử khí ít hơn. Dĩ nhiên sự giảm áp suất chung của cả hệ sẽ đưa đến kết quả ngược lại I. giá trị của PΔn giảm xuống. cân bằng chuyển dịch về phía có số phân tử khí ít hơn.P ∆n = 0 ở nhiệt độ cố định. cân bằng sẽ chuyển dịch về phía có số phân tử khí ít hơn để chống lại sự tăng áp suất”. giá trị ΔG chỉ phụ thuộc vào PΔn . Nói cách khác. nghĩa là số phân tử khí ở hai vế của phương trình phản ứng là bằng 0 nhau.3. Khi áp suất chung P của cả hệ tăng lên. nghĩa là số phân tử khí ở vế trái của phương trình phản ứng là lớn hơn ở vế phải.Cân Bằng Hóa Học ∆G = ∆G 0 + RT ln K p = ∆G0 + RT ln K x .Khi Δn < 0.Khi Δn = 0. . nếu thay đổi áp suất chung của cả hệ . chúng ta phân biệt các trường hợp sau: .4. Nói cách khác. . Điều này cũng phù hợp với nguyên lí La Chatelier. biến thiên thế đẳng áp ΔG của hệ trở thành âm (ΔG < 0). ∆G = ∆G + RT ln K x = 0 . phản ứng thu nhiệt (cần năng lượng) được tăng cường. sự thay đổi áp suất chung của cả hệ không làm chuyển dịch cân bằng. Trạng thái cân bằng của hệ không thay đổi.Khi Δn > 0. khi đó vận tốc của phản ứng thu nhiệt tăng hơn tốc độ của phản ứng phát nhiệt. Phản ứng sẽ xảy ra theo chiều từ trái sang phải. kết quả phản ứng chạy theo chiều phản ứng thu nhiệt.15 - . biến thiên thế đẳng áp ΔG của hệ trở thành dương (ΔG > 0). Khi áp suất chung P của cả hệ tăng lên. Ảnh hưởng của Nhiệt độ Khi tăng nhiệt độ nghĩa là ta đã cung cấp thêm năng lượng cho hệ. Như vây: “Khi tăng áp suất chung của cả hệ. Nói cách khác. Ví dụ: Khi tăng nhiệt độ của phản ứng . nghĩa là số phân tử khí ở vế phải của phương trình phản ứng lớn hơn ở vế trái.

chiều tăng nhiệt độ (phản ứng phát nhiệt) màu nâu nhạt dần. tức là chiều nghịch (chiều phản ứng thu nhiệt) ta thấy khí NO2 được tạo nên nhiều hơn.16 - . Cũng giả thiết rằng trong khoảng nhiệt độ từ T1 đến T2 thì ∆S 0 . màu nâu đậm dần.Cân Bằng Hóa Học thì phản ứng sẽ chuyển theo chiều chống lại sự tăng nhiệt độ. ∆Η 0 là thay đổi không đáng kể. ta có: ln K1 = ln K 2 = −∆Η 0 ∆S 0 + (1) RT1 R −∆Η 0 ∆S 0 + (2) RT2 R Lấy (2) trừ đi (1) ta có. cân bằng chuyển về phía tạo N 2O4 nhiều hơn Ảnh hưởng của nhiệt độ lên hằng số cân bằng được liên hệ qua hệ thức sau: Từ công thức: ∆G 0 = ∆Η − T ∆S 0 = − RT ln K Khi phản ứng đạt cân bằng ta có: −∆Η 0 ∆S 0 ln K = + RT R Giả sử ở nhiệt độ T1 hằng số cân bằng của phản ứng là K1. −∆Η 0  −∆Η 0  −  RT2  RT1   K  −∆Η 0  1 1  ln  2  =  −  (*) R  T2 T1   K1  ln K 2 − ln K1 = Biểu thức (*) gọi là công thức Van’t Hoff. Ngược lại khi hạ nhiệt độ. Sử dụng biểu thức này người ta có thể xác định được giá trị của cân bằng ở nhiệt độ T2 khi biết giá trị của nó ở nhiệt độ . còn có nhiệt độ T2 hằng số cân bằng của phản ứng là K2. cân bằng chuyển theo chiều thuận.

. tức là phản ứng thu nhiệt. K   45. số hạng −∆Η 0 RT giảm. Ví dụ: Đối với phản ứng: H 2 + I 2 € 2 HI người ta thu được kết quả sau: T (K ) 731 764 Kp 49. và do đó K giảm.T1.731.  K1   R   T2 T1  Qua một số biến đổ ta được.ln  2  8. khi nhiệt độ tăng. ∆Η 0 là không phụ thuộc vào nhiệt độ.314.2.Cân Bằng Hóa Học T1 và hiệu ứng nhiệt của phản ứng khi biết giá trị của hằng số cân bằng ở hai nhiệt độ khác nhau. Khi đó ta thấy: - Đối với phản ứng phát nhiệt (ΔΗ0 < 0).9 Xác định hiệu ứng nhiệt của phản ứng Giải: Theo công thức Van’t Hoff. Ta có  K 2   −∆Η 0   1 1  ln  =   − .8  0 ∆Η = ( T2 − T1 ) ( 764 − 731) = − 112968 j / mol Áp dụng nguyên lí dịch chuyển cân bằng vào phương trình : −∆Η 0 ∆S 0 ln K = + RT R giả thiết rằng ∆S 0 . Điều đó có nghĩa là cân bằng chuyển dịch về phía phản ứng nghịch.764.T2 .303log    K1  =  49.17 - .9  R.8 45.

Ví dụ: Để dặc trưng cho mức độ chuyển dịch cân bằng trong một quá trình nào đó người ta dùng đại lượng độ tiến triển dn. và do đó giảm (chống lại) sự tăng nhiệt độ. biết ∆Η 0 3 = −46. tức là phản ứng thu nhiệt. N2 450 C amol 455 C da = a − dn 0 0 + 3H 2 bmol € 2 NH3 cmol c+2dn db = b − 3dn Tổng số mol khí : N = (a+b+c) = a . .’’ - Dĩ nhiên sự giảm nhiệt độ gây ra hiệu quả ngược lại. Điều này phù hợp với nguyên lí Le Chatelier: “Khi tăng nhiệt độ thì cân bằng chuyển dịch về phía phản ứng thu nhiệt để hấp thụ bớt lượng nhiệt đưa vào hệ. Ở áp suất cố định là 300atm. người ta tăng nhiệt độ từ 4500C lên 4550C. khi nhiệt độ tăng số hạng tăng.18 - . hãy xác định độ tiến triển dn của phản ứng. chúng ta có thể xem nó như là yếu tố vi phân của nhiệt độ. - Như vậy: “Trong cả hai trường hợp.Cân Bằng Hóa Học −∆Η 0 RT - Đối với các phản ứng thu nhiệt ( ∆Η 0 > 0 ). ở trạng thái cân bằng người ta đả thu được: N2 + 3H 2 b = 30mol € 2 NH3 c = 12mol a = 10mol Tổng số mol khí là: N = 52mol. Điều đó có nghĩa là cân bằng chuyển dịch về phía phản ứng thuận. khi tăng nhiệt độ thì cân bằng đều chuyển dịch về phía phản ứng thu nhiệt”.dn + b . Giải.3dn + c + 2dn = N – 2dn = dN Vì sự thay đổi nhiệt độ từ 4500 C → 4550 C là rất bé.1kJ / mol . Giả thiết là hiệu ứng nhiệt của phản ứng là không phụ thuộc NH vào nhiệt độ. Đó là biến thiên số mol tính theo một mol cảu các chất phản ứng trong quá trình. dT. Đối với phản ứng tổng hợp amoniac ở 4500C và 300atm. do đó K tăng.

phù hợp với nguyên lí chuyển dịch cân bằng của La Chatelier.(450 + 273) 2 → dn = −0.Cân Bằng Hóa Học Áp dụng công thức Van’t Hoff dưới dạng tổng quát: d ln K p dT = ∆Η RT 2 Chúng ta có: d ln K p = ∆Η dT RT 2 2 Mặt khác : 2  Pc  2 2 c N   PNH3 N  Kp = = = 3 2 3 PN 2 . Hiện tượng chuyển dịch cân bằng hoá học được sử dụng rộng rãi trong các quá trình công nghệ hoá học khác nhau. Chúng ta xét một vài ví dụ minh hoạ.(−46. 2kJ . I. Ví dụ 1: Quá trình tổng hợp HCl. .1) = −92. Ứng dụng của hiện tượng chuyển dịch cân bằng. 2. Tổ hợp các kết quả trên ta có: −92.103.5 = dn( 4 + 1 + 9 − 4 ) 12 10 30 52 8.19 - .PH 2  Pa  Pb 3 ab P     N  N  ln K p = 2 ln c + 2 ln N − ln a − 3ln b − 2 ln P d ln K p = 2dc da 3db 2dN 2dP − − + − c a b N P Vì áp suất không thay đổi nên dP = 0: d ln K p = 2dc da 3db 2dN − − + c a b N  2dn   dn   3dn   2dn  = 2  −  −  − 3 −  + 2 −   c   a   b   N  = dn 4 + 1 + 9 − 4 12 10 30 52 ( ) Vì phương trình phản ứng viết cho 2mol NH3 nên: ∆Η = 2.4.315.16mol Nhận xét : Việc tìm được dn < 0 chứng tỏ rằng phản ứng tiến hành theo chiều nghịch.

người ta phải thực hiện quá trình tổng hợp ở áp suất càng cao càng tốt. Sự giới hạn về áp suất là do yếu tố kỉ thuật quyết định.Cân Bằng Hóa Học HCl là một trong những sản phẩm quan trọng nhất của công nghệ hoá học. nghĩa là dùng hỗn hợp ban đầu có tỉ lệ H2 : Cl2 > 1. Việc dùng dư hiđro còn có một tác dụng khác là. còn sự giới hạn về nhiệt độ là do yếu tố động học quyết định. Việc dùng dư hiđro. người ta dùng dư hiđro. tức là tăng nồng độ hiđro. . làm cho cân bằng chuyển dịch về phía bên phải. Trong thực tế người ta thực hiện quá trình này ở áp suất khoảng 2000atm và ở nhiệt độ khoảng 4000C.31kJ / mol Để tăng hiệu xuất của phản ứng thu HCl phải tạo điêug kiện để cân bằng chuyển dịch từ trái sang phải. nhờ hiệu xuất sử dụng clo cao mà trong hổn hợp khí thải là giảm được mức độ ô nhiễm môi trường. Một trong những phương pháp điều chế HCl trong công nghiệp là phương pháp tổng hợp trực tiếp từ các nguyên tố bằng cách đốt hiđro trong clo theo phản ứng: H 2( k ) + Cl2( k ) € HCl( k ) ∆Η = −92. 2kJ / mol Nhìn vào phương tình phản ứng thấy ngay rằng để tăng hiệu xuất của NH 3. Phương pháp chủ yếu để sản xuất amoniac là cho hiđro và nitơ phản ứng với nhau dưới tác dụng của xúc tác bột sắt khử. N 2( k ) + 3H 2( k ) € 2 NH3( k ) ∆Η = −46. Δn = 0. trong thực tế việc đốt hiđro trong clo được thực hiện ở áp suất thường. Điều này được thực hiện bằng cách làm nguội nhanh hổn hợp khí sau khi ra khỏi buồng đốt. nên việc tăng hay giảm áp suất không ảnh hưởng gì đến trạng thái cân bằng của hệ. vì số phân tử khí ở hai vế là như nhau. Muốn vậy. và do đó làm tăng hiệu suất thu HCl (theo clo). Amoniac cũng là một trong những sản phẩm quan trọng của ngành công nghiệp hoá học. Về phương diện áp suất. Để làm cho cân bằng chuyển dịch từ trái sang phải người ta cũng có thể giàm nhiệt độ của hổn hợp phản ứng.20 - . Ví dụ 2: Quá trình tổng hợp Amoniac. vì vậy nó được sản xuất nhiều và ở quy mô rất lớn.

Hằng số cân bằng Kp. gọi độ phân huỷ của N2O4 ở 270C và 1atm là α. Độ phân huỷ của một mẩu N2O4 có khối lượng 69g. 1. Giải A. Độ phân huỷ ở 270Cvà dưới áp suất 0.1atm. Theo điều kiện bài toán thì ta có α = 0. chứa trong một bình thể tích 20l ở 270C. Bài tập 1.2 N 2O4( k ) khi t = 0 1 mol khi t = tcb ( 1 − α ) mol . N2O4(k) phân huỷ theo phản ứng: N 2O4( k ) € 2 NO2( k ) Ở 270Cvà 1atm độ phân huỷ là 20%.21 € 2 NO2( k ) 0 mol 2α mol . b. và giảm đến mức thấp nhất sự ô nhiễm môi trường. tiết kiệm nhiên liệu và năng lượng. Xác định : a. Một số dạng bài tập thường gặp. để tăng tốc độ của phản ứng người ta còn dùng chất xúc tác là bột sắt khử. c. tận dụng các nguyên liệu quý hiếm. khi đó cái lợi về mặt nhiệt động học không bù lại được cái bất lợi về mặt động học. Giảng dạy mội dung cân bằng hóa học trong chương trình hóa học lớp 10.Cân Bằng Hóa Học Ở nhiệt độ thấp hơn nữa tốc độ của quá trình sẽ rất bé . Chương II. Nói chung: Trong các quá trình công nghệ hoá học người ta cố gắng sử dụng hiện tượng chuyển dịch cân bằng hoá học để đạt được hiệu suất cao nhất. Ngoài ra.

0. 2 '2 ch ' 1−α 1− ( α ' ) 2 c. 75mol t = tcb 0.55. Khi Pch = 0.17 = P = .Cân Bằng Hóa Học Tổng số mol khí trong hỗn hợp lúc cân bằng n = 1 − α + 2α = 1 + α Áp suất riêng của các khí trong hỗn hợp lúc cân bằng là : PN 2O4( k ) = PN O2 ( k ) = 2 1−α Pch 1+ α 2α P ch 1+α Kp = 2 pNO2 pN2O4  2α  Pch   4α 2 Pch 4α 2 1+ α  = = = P 1−α ( 1 + α ) ( 1 − α ) 1 − α 2 ch Pch 1+ α 4. 2 ) . ( 0. PV = n ' RT → P = n' RT V .1atm.2 vào biểu thức trên ta có: 2 2 Kp = 1 − ( 0.17.1 → α ' = 0.2α " = 0. Kp vẫn giữ nguyên giá trị 0. Gọi độ phân huỷ của N2O4 ở điều kiện mới này là α ' . ta có: 4( α ' ) 4α '2 0.22 - . 2 ) Thay Pch bằng 1atm và α = 0. Số mol N2O4 : n = 69/92 = 0. 75(1 − α " ) € 2 NO2( k ) 0mol 0.1 = 0. 75(1 + α" ) Áp suất của hỗn hợp khí (với giả thiết các khí là khí lí tưởng).2α " Tổng số mol khí trong hỗn hợp lúc cân bằng là: n ' = 0. Gọi độ phân huỷ của N2O4 ở điều kiện đả cho là α " : N 2O4( k ) t =0 0. Vì hằng số cân bằng Kp chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ cho nên ở 270C.75mol. 75. sử dụng kết quả thu được ở câu a.17 b. 75(1 − α " ) + 0. 75.

2 2 ( 1. 0. 75.20 Giải phương trình ra ta được: chọn α " > 0 → α " = 0. Hỏi chiều của phản ứng này? b.96 = 1.292 mol H2(khí). Nếu Q < K thì ΔG < 0 : Phản ứng đi theo chiều thuận.(27 + 273) ( 1 − α " ) .23 - .17 = = 1− ( α" ) 4( α" ) 2 . K c = 54. 082.292 = 0.98mol / l. Giải: a.98) QC = ( 0.292 mol I2(khí) và 3. [ HI ] QC = [ H 2 ] [ I2 ] 2 [ H 2 ] = [ I2 ] = [ HI ] = 0.146 ) ( 0.96mol HI(khí) vào một bình dung tích 2lít ở 4300C xảy ra như sau: H 2 (k ) + I 2 ( k ) € 2 HI (k ) .9 QC > KC phản ứng xảy ra theo chiều nghịch. .3 a.Cân Bằng Hóa Học Lí luận tương tự phần b ta có: K p = 0.0. Nếu Q = K thì ΔG = 0 : Phản ứng ở trạng thái cân bằng. 75(1 + α " ) RT ( 1+ α " ) ( 1−α" ) V 4α "2 . Tính nồng độ các chất khí lúc đạt tới trạng thái cân bằng. Từ phương trình đẳng nhiệt Van’t Hoff: ∆GT = RT ln Q K Nếu Q > K thì ΔG > 0 : Phản ứng đi theo chiều nghịch.146 ) = 183.146mol / l 2 3.0.0.P = 2 4α "2 .19 Bài tập 2: Trộn 0.

Caân baèng hoaù hoïc laø gì ? .146 0. Giáo án lên lớp.98 1.98-2x ) 2 2.146+x € 2 HI( k ) 1. 3. Thaùi ñoä nhaän thöùc : Hieåu roû veà phaûn öùng moät chieàu.146+x ⇒ 7. Veà kæ naêng : Söû duïng bieåu thöc’ haèng soá caân baèng ñeå tính toaùn. 79M 2 ( 1. Ñoà duøng daïy hoïc : .146 0. II.146 + x ) ⇒ x = 0.24 - .37 = 1.3= 0. Muïc tieâu : 1. phaûn öùng thuaän nghòch.98 − 2x 0.146 + x = 0.146+x + I2( k ) 0. H 2( k ) ndbd: ndcb: 54.242 M [ HI ] = 1. CAÂN BAÈNG HOAÙ HOÏC I. hieåu caân baèng hoaù hoïc. 096 ⇒ [ H 2 ] = [ I 2 ] = 0.98-2x ( 0. Veà kieán thöùc : - HS hieåu : .Cân Bằng Hóa Học b.Haèng soá caân baèng laø gì ? YÙ nghóa cuûa haèng soá caân baèng ? 2.

Duøng moät muõi teân * Hoaït ñoäng I : . STK. Phaûn öùng moät chieàu Phaûn öùng chæ xaûy ra theo moät chieàu töø traùi sang phaûi ñöôïc goïi laø phaûn öùng moät chieàu. baøi 2 SGK ( ñaùp aùn : B) 2. Giaûng baøi môùi : TG NOÄI DUNG HOAÏT ÑOÄNG CUÛA GV 5’ I. Duøng moät muõi teân chæ chieàu phaûn öùng. Ví duï : 2KClO3 ---> 2KCl + 3O2 2H2O2 --> 2H2O + O2 . Kieåm tra baøi cuõ : . .GV choát laïi : Phaûn öùng chæ xaûy ra theo moät chieàu töø traùi sang phaûi ñöôïc . III. Phaûn öùng moät chieàu.Hoïc baøi cuû vaø xem tröôùc baøi .SGK. baûng 7. phaûn öùng thuaän nghòch vaø caân baèng hoaù hoïc 1.Yeâu caàu HS nghieân cöùu SGK vaø cho bieát theá naøo laø phaûn öùng moät chieàu ? döïa vaøo thí duï SGK ñeå giaûi thích.25 - HOAÏT ÑOÄNG CUÛA HS Phaûn öùng chæ xaûy ra theo moät chieàu töø traùi sang phaûi ñöôïc goïi laø phaûn öùng moät chieàu.2 . Caùc hoaït ñoäng leân lôùp : 1.Cân Bằng Hóa Học GV : .Toác ñoä phaûn öùng laø gì ? . HS : .

* Hoaït ñoäng II : .Trong cuøng ñieàu kieänphaûn öùng xaûy ra theo hai chieàu traùi ngöôïc nhau. goïi laø phaûn öùng moät chieàu. chieàu muõi teân töø phaûi sang traùi laø chieàu phaûn öùng nghòch. Phaûn öùng ñoù ñöôïc goïi laø phaûn öùng thuaän nghòch. .GV neâu vaán  . Duøng moät muõi teân chæ chieàu phaûn öùng.Yeâu caàu HS nghieân cöùu SGK vaø traû lôøi caâu hoûi sau : + Theá naøo laøphaûn öùng thuaän nghòch ? + Bieåu dieãn nghòch nhö theá naøo ? + Ñaëc ñieåm cuûa phaûn öùng thuaän nghòch laø gì ? + So vôùi phaûn öùng moät chieàu coù gì khaùc ? * Hoaït ñoäng III : . phaûn öùng thuaän sang phaûi laø .Chieàu muõi teân töø traùi sang phaûi laø chieàu phaûn öùng thuaän. Ví duï : 2KClO3 ---> 2KCl + 3O2 2H2O2 --> 2H2O + O2  2.26 - .Cân Bằng Hóa Học chæ chieàu phaûn öùng.Caân baèng . . Phaûn öùng ñoù ñöôïc goïi laø phaûn öùng thuaän nghòch.Chieàu muõi teân töø traùi chieàu phaûn öùng thuaän. Phaûn öùng thuaän nghòch .Trong cuøng ñieàu kieänphaûn öùng xaûy ra theo hai chieàu traùi ngöôïc nhau. chieàu muõi teân töø phaûi sang traùi laø chieàu phaûn öùng nghòch.

. Ñieàu naøy coù nghæa laø trong cuøng moät ñôn vò thôøi gian. .786 mol HI.Caân baèng hoaù hoïc laø traïng thaùi cuûa phaûn öùng thuaän nghòch khi toác ñoä phaûn öùng thuaän baèng toác ñoä phaûn öùng nghòch.ÔÛ traïng thaùi caân baèng.5 mol H2 vaø 0. noàng ñoä caùc chaát phaûn öùng giaûm ñi bao nhieâu theo phaûn öùng thuaän nghæa laø trong . Ñieàu naøy coù cuøng moät ñôn vò thôøi gian. Haõy giaûi thích.Ñaët vaán ñeà : Taïi sao ôû traïng thaùi caân baèng noàng ñoä caùc chaát trong heä phaûn öùng khoâng thay ñoåi theo thôøi gian ? ( höôùng daån HS döïa vaøo SGK so saùnh toác ñoä vaø phaûn öùng nghòch ).ÔÛ traïng thaùi caân baèng.27 - . phaûn öùng khoâng döøng laïi.nhöng vôùi toác ñoä baèng nhau ( vt = vn ).Cân Bằng Hóa Học ñeà : Thí nghieäm 3. vieát pthh vaø tính löôïng moãi chaát coù trong heä. cho 0. Caân baèng hoaù hoïc .5 mol I2 vaøo bình kín ôû 4300C chæ thu ñöôïc 0.Caân baèng hoaù hoïc laø gì ? Taïi sao noùi caân baèng hoaù hoïc hoaù hoïc laø traïng thaùi cuûa phaûn öùng thuaän nghòch khi toác ñoä phaûn öùng thuaän baèng toác ñoä phaûn öùng nghòch.nhöng vôùi toác ñoä baèng nhau ( vt = vn ). maø phaûn öùng thuaän vaø phaûn öùng nghòch vaãn xaûy ra. phaûn öùng khoâng döøng laïi. . . maø phaûn öùng thuaän vaø phaûn öùng nghòch vaãn xaûy ra.

. Do ñoù caân baèng hoaù hoïc laø caân baèng ñoäng. neân trong heä caân baèng luoân luoân coù maët caùc chaát phaûn öùng vaø caùc saûn phaåm.28 - .Ñaëc ñieåm cuûa phaûn öùng thuaän nghòch * Hoaït ñoäng IV .Ñaëc ñieåm cuûa phaûn öùng thuaän nghòch laø caùc chaát phaûn öùng khoâng chuyeån hoaù hoaøn toaøn thaønh caùc saûn phaåm. .Cân Bằng Hóa Học noàng ñoä caùc chaát phaûn öùng giaûm ñi bao nhieâu theo phaûn öùng thuaän laïi ñöôïc taïo ra baáy nhieâu theo phaûn öùng nghòch. neân trong heä caân baèng luoân luoân coù maët caùc chaát phaûn öùng vaø caùc saûn phaåm. Do ñoù caân baèng hoaù hoïc laø caân baèng ñoäng. . laø caân baèng ñoäng ? . .Xeùt phaûn öùng thuaän nghòch : N2O4(k)  2NO2(k) vaø nghieân cöùu baûng 7. So saùnh caùc tæ soá : [NO2]2/ [N2O4] töông öùng vôùi caùc giaù trò noàng ñoä [NO2] vaø [N2O4] taïi caùc thôøi ñieåm khaùc nhau.2 SGK.So saùnh phaûn öùng moät chieàu vôùi phaûn öùng thuaän nghòch ? phaûn öùng thuaän laïi ñöôïc taïo ra baáy nhieâu theo phaûn öùng nghòch.HS nhaän xeùt laø caùc chhaát phaûn öùng khoâng chuyeån hoaù hoaøn toaøn thaønh caùc saûn phaåm.

. duø noàng ñoä ban ñaàu cuûa N2O4 vaø NO2 bieán ñoåi. haõy vieát bieåu thöùc tính haèng soá caân baèng vaø giaûi thích caùc ñaïi löôïng trong bieåu thöùc.Cho phöông trình cuûa phaûn öùng thuïaân nghòch daïng toång quaùt : aA + bB  cC + dD trong ñoù A. Haèng soá caân baèng 1.Ta thaáy tæ soá noàng ñoä luùc caân baèng : [NO2]2 / [N2O4] haàu nhö khoâng ñoåi.Ta thaáy tæ soá noàng ñoä luùc caân baèng : [NO2]2 / [N2O4] haàu nhö khoâng ñoåi.Xeùt heä caân baèng sau : N2O4(k)  2NO2 (k) .Giaù trò ñoù goïi baèng cuûa phaûn öùng treân. Caân baèng trong heä ñoàng theå . laø haèng soá caân baèng sau : . neân ñöôïc goïi laø haèng soá caân baèng cuûa phaûn öùng ôû veà tæ soá ñoù ? . duø noàng ñoä ban ñaàu cuûa N2O4 vaø NO2 bieán ñoåi. neân ñöôïc goïi laø haèng soá caân baèng cuûa phaûn öùng ôû 250C. Giaù trò khoâng ñoåi naøy ñöôïc xaùc ñònh ôû 250C vaø noàng ñoä caùc chaát luùc caân baèng.Cân Bằng Hóa Học II. C.B . . D laø chaát khí hay chaát tan trong dung dòch. Giaù trò khoâng ñoåi naøy ñöôïc xaùc ñònh ôû 250C vaø noàng ñoä caùc chaát luùc caân baèng.Xeùt heä caân N2O4(k)  2NO2 (k) . kí hieäu laø K. Haèng soá caân baèng ñöôïc kí hieäu baèng chöû K.29 - .

Cân Bằng Hóa Học 25 C. .Haèng soá caân baèng Kc cuûa phaûn öùng xaùc ñònh chæ phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä.63. Kc = [NO2]2 / [N2O4] = 4.30 - . Soá muû 2 ôû noàng ñoä NO2 vaø soá muû 1 ôû noàng ñoä N2O4 öùng ñuùng vôùi heä soá tæ löôïng. Haèng soá 0 Kc = [NO2]2 / [N2O4] = 4.Toång quaùt : aA + bB  cC + dD A. Soá muû 2 ôû noàng ñoä NO2 vaø soá muû 1 ôû noàng ñoä N2O4 öùng ñuùng vôùi heä soá tæ löôïng.10-3 ôû 250C . [N2O4] laø noàng ñoä mol/l cuûa NO2 vaø N2O4 oû traïng thaùi caân baèng. . .Haèng soá caân baèng Kc cuûa phaûn öùng xaùc ñònh chæ phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä. B. . . [N2O4] laø noàng ñoä mol/l cuûa NO2 vaø N2O4 oû traïng thaùi caân baèng.63. D laø nhöõng chaát khí hoaëc nhöõng chaát tan trong caân baèng ñöôïc kí hieäu baèng chöû K. B. C. D laø .Trong ñoù [NO2]. .10-3 ôû 250C .Trong ñoù [NO2].Toång quaùt : aA + bB  cC + dD A. C.

B. c.Cân Bằng Hóa Học nhöõng chaát khí hoaëc nhöõng chaát tan trong dung dòch.Xeùt heä caân baèng hoaù hoïc sau : Fe2O3 (r) + 3CO (k)  2Fe (r) + 3CO2 (k) . 2. d laø heä soá tæ löôïng caùc chaát trong phöông trình hoaù hoïc cuûa phaûn öùng. a. b. d laø heä soá tæ löôïng caùc chaát trong phöông trình hoaù hoïc cuûa phaûn öùng. b. [C] vaø [D] laø noàng ñoä mol/l cuûa caùc chaát A. B. Caân baèng trong heä dò theå .31 - dung dòch. C vaø D ôû traïng thaùi caân baèng . [C] vaø [D] laø noàng ñoä mol/l cuûa caùc chaát A. c. Kc = [C]c[D]d/ [A]a[B]b Trong ñoù : [A]. [B]. a. [B]. Kc = [C]c[D]d/ [A]a[B]b Trong ñoù : [A]. C vaø D ôû traïng thaùi caân baèng . .

Cân Bằng Hóa Học Kc = [CO2]3 / [CO]3 . [ CO2] .103 . Giaûi : Kc = [ CO2] .102 thu ñöôïc ôû moåi nhieät ñoä vaø cho nhaän xeùt. neân noù khoâng coù maët trong bieåu thöùc haèng soá caân baèng Kc.10-3 .Noàng ñoä cuûa chaát raén laø moät haèng soá. Kc = 4. Tính löôïng CO2 laø Kc = 1.Ví duï 1 : Phaûn öùng nung CaCO3(r)  CaO (r) + CO2 (k) coù haèng soá caân baèng ôû 8200C laø Kc = 4.28. . vaø ôû 8800C .06.32 - .ÔÛ 8200C .28.

10-3 mol/l . Kc = 1.Cân Bằng Hóa Học = 4. khi phaûn öùng ôû traïng thaùi caân baèng.10-3 mol/l .10-2. .33 - . [CO2] = 1.28. . Noàng ñoä ban ñaàu cuûa H2 vaø .06. ÔÛ nhieät ñoä cao hôn.ÔÛ 8800C. nghóa laø ôû nhieät ñoä cao hôn hieäu suaát chuyeån hoaù CaCO3 thaønh CaO vaø CO2 lôùn hôn.06. phaûn öùng : H2 + I2  2HI coù haèng soá caân baèng laø 36.Ví duï 2 : ÔÛ nhieät ñoä nhaát ñònh. löôïng CO2 taïo thaønh theo phaûn öùng nhieàu hôn.

Tính noàng ñoä mol cuûa caùc chaát luùc caân baèng.015 = .02 –x) = 36 Giaûi ra.015 [H2] = [ I2] = 0.02 mol/l .Cân Bằng Hóa Học I2 baèng 0.02 –x ) ( 0. ta ñöôïc : x = 0.02 -0.34 - . Suy ra coù x mol/l I2 tham gia phaûn öùng vaø coù 2x mol/l HI taïo thaønh. [HI] = 2x 2x2 / (0. Luùc caân baèng : [H2] = [I2] = ( 0. Giaûi : Kc = [HI]2/ [H2][I2] =36 Goïi x laø noàng doä H2 tham gia phaûn öùng.005 mol/l [HI] = 2* 0.015 = 0.02 – x ) .

4.Xem tröôùc baøi : III vaø hoïc baøi .Cân Bằng Hóa Học 0. Daën doø : .03 mol/l 3 . Cuûng coá : Baøi 3 (SGK ) . . .Laøm baøi GSK .35 - .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful