P. 1
PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN

PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN

5.0

|Views: 1,125|Likes:
Được xuất bản bởituananhcc2

More info:

Published by: tuananhcc2 on Jan 19, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/09/2015

pdf

text

original

1

PHÁT TRIEN LÝ LUAN VÀ PHUONG PHÁP
DAY HOC BO MÔN TOÁN

I. NGUÒI GIÁO VIÊN TOÁN DAY HOC TRONG BÓI CÀNH HIEN NAY
1.1. Day hoc trong bôi cánh mói
Vân dê tri thuc (trong do co tri thuc toan hoc) cùng lâu doi nhu chinh con
nguoi vây. Thoi dai nao cùng thê, va o dâu cùng vây, con nguoi không thê sông
duoc nêu không co tri thuc. Dung nhu Francis Bacon noi, tri thuc la suc manh, la
quyên luc cua con nguoi.
Ngay nay, vân dê tri thuc duoc dát lai hoan toan moi, do su phat triên nhu vù
bão cua khoa hoc va biên dôi cach mang trong doi sông cua con nguoi. Xây dung
nên kinh tê tri thuc, tiên toi xã hôi tri thuc, dang la chu dê quan trong trong cac
chuong trinh phat triên cua cac quôc gia trên thê gioi. Tri thuc ngay nay dã tro
thanh nhân tô hang dâu cua táng truong kinh tê, la dông luc thuc su cua phat triên
kinh tê - xã hôi. Duong nhiên, tri thuc ma ta noi o dây khac hán vê chat voi tri thuc
cân cho con nguoi trong xà hũi nong nghiêp va xà hũi cong nghiêp. Ta dã hiêu ráng
khoa hoc la hê thông cac tri thuc vê tu nhiên ma con nguoi thu nhân duoc thông qua
kinh nghiêm va truc cam, suy luân logic, va duoc kiêm chung báng thuc nghiêm, tuc la
thu duoc báng cac 'phuong phap khoa hoc¨. Nhung tri thuc khoa hoc do la nhung tri
thuc dung dán môt cach khach quan, hoan toan co thê tin cây duoc dê lam co so cho
con nguoi nhân thuc dung dán cac dôi tuong thuc tê trong tu nhiên va xã hôi, phat
triên cac công nghê trong san xuât, xây dung cac kê hoach trong quan ly kinh tê,
hoach dinh cac giai phap trong viêc xu ly cac môi quan hê xã hôi,.v..v.
Xã hôi ngay nay la môt xã hôi liên tuc biên dôi. Do la môt xã hôi phuc tap va hôn
dôn, cua cac tuong tac bât dinh va phi tuyên, cua nhung trât tu dê bi xoi mon va sup dô,
va ca nhung su sup dô long tin vao quyêt dinh luân va kha náng tiên doan cua con
nguoi,v..v. Môi truong phuc tap va chua nhiêu bât dinh co nghia la no không con thuân
nhât, không doan truoc duoc, ma chi co thê biêt duoc cac bôi canh tuc thoi cua no
Day hoc noi chung, day hoc bô môn Toan noi riêng la môt khoa hoc thuc su.
Viêc day hoc la day cho hoc sinh cac quy luât khach quan, tinh hoa cua xã hôi loai
nguoi, viêc hoc tâp la dê nám vung quy luât khach quan va vân dung vao thuc tiên.
Theo Tu diên giao duc: Dʼnv la truyên lai nhung kiên thuc, kinh nghiêm, dua dên
2
nhung thông tin khoa hoc cho nguoi khac tiêp thu môt cach co hê thông, co phuong
phap nhám muc dich tu nâng cao trinh dô ván hoa, náng luc tri tuê va kÿ náng thuc
hanh trong doi sông thuc tê. Theo A.V. Ptrovski: Dʼnv hţc la qua trinh kich thich va
diêu khiên tinh tich cuc bên ngoai va bên trong cua hoc sinh ma kêt qua la o hoc sinh
hinh thanh duoc nhung tri thuc, kÿ náng va kÿ xao xac dinh. Day hoc, theo quan
niêm cù la day hoc trong môt xã hôi tât dinh.
Nhung nêu suy nghi thât kÿ thi viêc day hoc cua chung ta, trong do co day
hoc bô môn toan, truoc dây va hiên nay dang tiên hanh trong môt môi truong quy
gian, tuyên tinh, theo dinh nghia vê day nhu trên.
Do tri thuc duoc bôi canh hoa, nên co thê së không con co môt khoa hoc dôc
lâp, tu quan, san xuât ra nhung tri thuc khach quan, dôc lâp, thuân khiêt, môt cai lõi tri
thuc lam nong côt cua tri thuc luân. Bôi canh hoa cùng co nghia la cac bôi canh khac
nhau, tuc la xã hôi, táng cuong tac dông dôi dap lai khoa hoc, tham gia tich cuc hon
vao viêc san xuât ra tri thuc. Tiêu chi cho nhung san phâm tri thuc duoc tao ra nhu vây
së không con chi la nhung tri thuc dung, nhung 'chân ly khach quan¨, ma con phai kê
dên nhung 'tri thuc tin cây duoc¨, va nhung tri thuc thiêt thuc vê mát xã hôi.
Tât ca cac diêu noi trên së dân ta dên môt cach nhin moi, môt cach hiêu moi
vê day hoc, va khi ta noi 'tu duy lai day hoc¨ thi diêu do không co nghia la noi vê
môt phuong phap day hoc hiên tai 'duoc tu duy lai¨. Day hoc trong cach nhin moi
së không con la cai day hoc vôn co voi quyên uy tôi thuong cung câp va ban phat
cac chân ly khach quan, dinh doat tinh dung sai cua cac nhân thuc va ly giai cua con
nguoi, ma la day hoc trong tuong lai, day hoc së duoc phat triên trong su tuong tac
thuong xuyên voi cac bôi canh cua tu nhiên va xã hôi, cac bôi canh luôn luôn trong
tinh trang bi tac dông cua nhung xao trôn ngâu nhiên, bât dinh va không du doan
truoc duoc. Day hoc dê con nguoi tôn tai va sông.
Do la nhung diêu ma chung tôi suy nghi chua chin chán lám, boi do thoi gian
va náng luc co han. Nhung voi niêm tin cân thay dôi cach nhin vê giao duc, vê day
hoc theo quan diêm moi manh hon bây gio.
Trong Nghi quyêt Hôi nghi lân thu II BCH Trung uong Dang Công san Viêt
Nam khoa VIII co doan viêt: "Dôi moi manh më phuong phap giao duc - dao tao,
khác phuc lôi truyên thu môt chiêu, ren luyên thanh nêp tu duy sang tao cua nguoi
hoc. Tung buoc ap dung cac phuong phap tiên tiên va phuong tiên hiên dai vao qua
3
trinh day hoc, bao dam diêu kiên va thoi gian tu hoc, tu nghiên cuu cho hoc sinh,
nhât la sinh viên dai hoc.". Diêu nay dã co tac dông dên phong trao dôi moi
phuong phap day hoc. Song, trên thuc tê viêc chuyên biên theo su mong muôn cua
Nghi quyêt con rât châm, chua rõ net.
1.2. Môt sô quan diêm day hoc bô môn Toán
Theo quan diêm giao duc hiên dai, hoat dông day trong bô môn Toan la cân
thiêt phai uu tiên su dung cac phuong phap day hoc tich cuc, tô chuc va huong dân
hoc sinh thuc hiên cac hanh dũng nhŏn thųc dê ho tai tao lai kiên thuc, kinh nghiêm
xã hôi biên chung thanh tai san cua minh va biên dôi ban thân, hinh thanh va phat
triên o ho nhung phâm chât, náng luc chuyên môn, nghê nghiêp. Muôn vây, cân
quan triêt cac quan diêm sau:
1.2.1. Quan diêm thŽ nhât
Day hoc thuc chât la day tu hoc.
Ban chât côt lõi cua hoat dông day la phai hinh thanh va phat triên tinh tich cuc
trong hoat dông hoccua hoc sinh va ren luyên cho hoc sinh co duoc nhung kÿ náng co
ban cua náng luc tu hoc, lam cho sinh viên biêt chiêm linh toan bũ bũ mav khai niêm
cua mon hţc. cau truc logich cua mon hţc do. cac phuong phap dàc trung cua khoa
hţc. ngon ngŹ cua khoa hţc do va biśt ųng dung nhŹng hiêu biśt do vao viêc tiśp tuc
hţc tŏp va lao dũng. Day hoc thuc chât la day tu hoc. Dây la hai hoat dông co môi
quan hê biên chung voi nhau. Không thê co môt hoat dông hoc ma không co hoat dông
day. Nguoc lai, hoat dông day chi tôn tai trong hoan canh co hoat dông hoc dang duoc
triên khai. Nám vung quan diêm nay nguoi giao viên Toan cân quan triêt quan diêm hop
tac trong qua trinh Day Tu hoc. Nguoi giao viên day lam sao dê nhiêm vu cua hoc sinh
la phai doc nhiêu tai liêu tham khao khac nhau dê hoan thiên cac vân dê toan hoc va day
hoc toan phô thông dã dinh huong trong bai giang. Xu huong hiên dai cua cac chuong
trinh day hoc, phuong phap day hoc la chuyên tu dao tao kiên thuc la chu yêu sang dao
tao cac náng luc trong do co nàng lŻc tu duv. nàng lŻc tŻ hţc, tu nghiên cuu, bao dam
cho hţc sinh hanh dông co hiêu qua trong cac hoat dông nghê nghiêp tuong lai. Hinh
thanh va phat triên nàng lŻc tŻ hţc, tu nghiên cuu la mũt trong nhŹng muc tiêu quan
trţng cua công tac dʼnv hţc noi chung, day hoc Toan noi riêng.
Hoat dông hoc tâp cua hoc sinh la qua trinh tu giac, tich cuc, tu luc chiêm linh
tri thuc Toan hoc báng hanh dông cua chinh minh huong toi dê dat nhung muc dich
4
nhât dinh. Vi vây, qua trinh tô chuc day hoc phai lam cho hoat dông hoc cua hoc sinh
thuc su chu dông trong hoc tâp, ma cu thê la táng cuong nhiêu hon qua trinh tu hoc, tu
nghiên cuu cua hţc sinh. Hoat dông hoc tâp cua hoc sinh diên ra trong diêu kiên co kê
hoach, nôi dung chuong trinh dao tao, muc tiêu, phuong thuc dao tao, thoi gian dao tao
dã duoc xac dinh. Trong hinh thuc day hoc tâp trung, nguoi giao viên truc tiêp tô chuc
va huong dân qua trinh nhân thuc cua hoc sinh, con hoc sinh dong vai tro chu thê nhân
thuc, tich cuc huy dông moi phâm chât tâm ly ca nhân cua minh dê tiên hanh hoat
dông hoc tâp nhám chiêm linh tri thuc, hinh thanh kÿ náng va thai dô. Nêu hoc sinh thu
dông, không co su vân dông tich cuc cac thao tac tu duv cua ban thândê ren luyên kÿ
náng tu duy, thi không thê chiêm linh duoc tri thuc va không thê hoan thanh nhân cach
duoc. Môt thuc trang hiên nay la o truong pho thong, co giao viên thuong lam thay hoc
sinh theo kiêu câm tay chi viêc: tu khâu xac dinh nhiêm vu nhân thuc, trinh bay nôi
dung tri thuc, biên dôi bai toan,...dên cac buoc di, kê hoach hoc tâp cu thê. Cach day
hoc ap dát nhu vây tât yêu dân dên tinh y lai cua sô dông hoc sinh, së không phat triên
náng luc tu duy cho hoc sinh trong qua trinh hoc toan.
1.2.2. Quan diêm thŽ hai
Day hoc môt môn khoa hoc trong giao duc - dao tao thuc chât la day kÿ náng cho
hoc sinh. Kÿ náng day o dây la % náng tu duv. Day hoc sinh biêt tim toi nghiên cuu xây
dung kiên thuc toan hoc va kiên thuc dê sông, ren kÿ náng dác thu cua môn khoa hoc
Toan hoc, day cho hoc sinh biêt hoat dông theo phuong phap nhân thuc cua môn Toan
hoc, dông thoi vân dung, ren luyên nhung kÿ náng nghê day Toan cho ngay chinh ban
thân nguoi giao viên Toan. Voi vai tro nguoi cô vân, tô chuc huong dân hoc sinh hoat
dông nhân thuc, truoc hêt giao viên Toan phai nám chinh xac, sâu sác kiên thuc cân day,
lua chon duoc logic giang day thich hop dê chuyên tri thuc khoa hoc thanh tri thuc day
hoc phu hop voi trinh dô dôi tuong.
1.2.3. Quan diêm thŽ ba
Viêc day hoc môn Toan phai xuât phat tu kiên thuc trinh dô, kinh nghiêm
cua nguoi hoc sinh. Cân day theo cach sao cho hoc sinh nám vung tri thuc, kÿ náng
thuc hanh va sán sang vân dung vao thuc tiên. Muôn vây, cân tô chuc cho hoc sinh
hoc Toan trong hoat dông va báng hoat dông tu giac, tich cuc, chu dông va tu do
sang tao, thuc hiên trong hoat dông dôc lâp hay trong giao luu. Quan diêm day hoc
nay dua trên tu tuong cho ráng con nguoi phat triên trong hoat dông va hoc tâp diên
ra trong hoat dông. Voi quan diêm nay ap dung cho hoc sinh, co thê tô chuc day
5
hoc theo cach dŻ an, giao cho hoc sinh nghiên cuu trinh bay chuyên dê phu hop dôi
tuong, day hoc theo phuong phap du an, phuong phap diêu phôi,...
Ngay khi trong day hoc Toan o phô thông dê phu hop voi dôi tuong, cùng co
nhiêu dinh ly ma sach giao khoa chi trinh bay công nhân, không co chung minh. Dôi
voi nhung dinh ly nay giao viên cùng tim cach dân dát cho hoc sinh hiêu va nám
vung dinh ly, tranh su ap dát. Cháng han, cac dinh ly: Lagrange (Giai tich 12);
Bolzano Cauchy (Dai sô va Giai tich 11);,... không thê chung minh duoc môt cach
chát chë dôi voi trinh dô hoc sinh Trung hoc phô thông. Tuy nhiên, nhu ta biêt hai
dinh ly nay co vai tro cuc ky quan trong trong chuong trinh môn Toan, boi vây không
thê không dua hai dinh ly nay vao. Nhung voi giai phap la: nêu nôi dung dinh ly;
không chung minh ma chi minh hoa báng dô thi dê hoc sinh hiêu vi sao co dinh ly ây.
Theo quan diêm day hoc dua trên tu tuong cho ráng hoc sinh phat triên trong
hoat dông va hoc tâp diên ra trong hoat dông, nên khi day cac dinh ly noi trên cùng cân
tao ra co hôi dê hoc sinh duoc hoat dông. Day dinh ly Lagrange: 'Cho ham sô I(x) liên
tuc trên doan |a; b|, co dao ham trên khoang (a; b). Tôn tai môt sô c thuôc (a; b) sao
cho
a b
a f b f

) ( ) (
÷ I `(c)'. Giao viên co thê yêu câu hoc sinh tra loi cac câu hoi sau:
- Gia thiêt I(x) liên tuc trên |a; b| noi lên dác diêm gi vê dô thi cua I(x) trên |a; b|?
- Gia thiêt I(x) co dao ham trên (a; b) phan anh dác diêm gi vê tiêp tuyên voi dô
thi cua ham sô trên (a; b) y
I(b) B

I(c) C



I(a) A

O a c b x

6
Sau khi vë hinh biêu diên, giao viên co thê giai thich voi hoc sinh: 'Báng truc
quan ta nhân thây, trên dô thi thê nao cùng co môt diêm C sao cho tiêp tuyên tai do la
song song voi AB'. Giao viên yêu câu hoc sinh tim hê sô goc cua AB va hê sô goc cua
tiêp tuyên dê tu do rut ra dinh ly.
1.2.4. Quan diêm thŽ tĭ
Day hoc, dác biêt la bô môn Toan o truong phô thông phai coi trong viêc dʼnv
cach hţc cho hoc sinh. Do do, trong giang day cân chu y nhung diêm sau dây:
Vê dôi tuong va phuong phap nghiên cuu: Môi môn hoc trong chuong trinh
dêu co dôi tuong riêng va phuong phap nghiên cuu dác thu. Viêc dôi moi phuong
phap day hoc o truong phô thông doi hoi giao viên không chi chu y truyên thu cac
kiên thuc cua môn Toan, chu trong ren luyên cho hoc sinh không nhung nám vung
tông hop cac phuong phap, ma con nghiên cuu phuong phap dác thu cua môn hoc.
Mát khac, nhu dã phân tich o cac muc trên, Toan hoc nêu nhin duoi goc dô trinh bay
lai kêt qua dã dat duoc thi do la môt khoa hoc suy diên, nhung nêu xet trong qua trinh
hinh thanh va phat triên thi trong phuong phap nghiên cuu vân co du doan, 'thuc
nghiêm¨ va quy nap. Vi vây, trong giang day toan hoc, cân chu y ca hai khia canh do,
dác biêt khia canh thu hai giup ich rât nhiêu viêc phat triên nàng lŻc tu duv Toan hţc
cua hţc sinh.
Vê cac tinh huông ung dung toan hoc: Môt trong cac dác diêm cua toan
hoc la nhung tri thuc toan hoc không nhât thiêt bao gio cùng duoc ung dung truc
tiêp trong doi sông, ma nhiêu khi phai thông qua nhung nâc trung gian. Vi vây, day
cac ung dung toan hoc vao thuc tiên không phai chi dua ra cac ung dung truc tiêp
trong doi sông, hoác cac ung dung thông qua cac môn hoc khac, ma phai chu y khai
thac ca cac ung dung ngay trong nôi bô toan hoc.
- Xây dung dông co hoc tâp cho hoc sinh, boi vi 'dông co hoat dông hoc
quyêt dinh kêt qua hoc tâp cua hoc sinh¨.
Hoat dông hoc nhám muc tiêu cai tao, phat triên chinh hoc sinh la hoat dông
không ai co thê lam thay. Vi thê, doi hoi hoc sinh phai tu giac, tich cuc, sang tao,
phai co dũng co hţc tŏp. Cac nghiên cuu vê day hoc phat triên dã cho kêt qua ráng
trong qua trinh phat triên cua môi ca nhân dêu co tinh tich cuc bên ngoai va tinh
tich cuc bên trong. Tinh tich cuc bên ngoai thê hiên o y chi quyêt tâm thuc hiên cac
yêu câu hoc tâp cua giao viên, nha truong. Cac thao tac hanh vi bên ngoai co thê
7
kiêm soat duoc. Tinh tich cuc bên trong thê hiên o chô nguoi hoc sinh co dông co
hoc tâp, muc dich hoc tâp tiêp thu cac tac dông bên ngoai dê biên thanh nhu câu
nhân thuc, tich cuc dao sâu suy nghi môt cach chu dông tu giac, tu luc. Tinh tich
cuc bên trong dân dên su dôc lâp phat triên cua môi ca nhân hoc sinh, la co so cho
náng luc tu hoc suôt doi. Nguŭi giao viên Toan can quan triêt tu tuůng dʼnv hţc la
sŻ hop tac giŹa giao viên va hţc sinh.
Co thê co môt sô cach xây dung dông co hoc tâp cho hoc sinh phô thông trong
hoc toan nhu sau:
(1) Su dung tông hop gia dinh, nha truong, xã hôi dê xây dung dông co hoc
tâp cho hoc sinh.
(2) Lua tuôi hoc sinh la lua tuôi dang qua trinh phat triên nhanh, co nhiêu dôt
biên. Nêu nguoi giao viên Toan biêt duoc nhung biên dôi do anh huong dên thai dô
hoc tâp cua hoc sinh nhu thê nao thi ho së tô chuc duoc nhiêu hoat dông hoc Toan
co hiêu qua hon. Diêu nay cùng giup cho nguoi giao viên Toan hiêu va co cach tac
dông tich cuc dên dông co hoc tâp cua hoc sinh. Giao viên cân nám vung vê nhung
dác diêm tâm ly vê dông co hoc tâp cua hoc sinh.
(3) Lam cho hoc sinh nâng cao tŻ v thųc vŝ nàng lŻc va kha nàng cua minh:
Su nhin nhân vê ban thân co y nghia lon dên dông co hoc tâp cua hoc sinh. Dua vao
kinh nghiêm, vôn sông, nguoi thân, giang viên, ban be, hoc sinh y thuc la minh co
hay không co kha náng.
(4) Lam cho HS tŻ no lŻc va co sŻ tŻ tin: Môi môt nguoi dêu phai tu tin ráng
minh co y nghia va co gia tri. Moi nguoi dêu phai dâu tranh vi doi hoi cua ban thân
minh va cua ca nguoi khac. Co môt diêu dang tiêc hiên nay la nhiêu giao viên Toan,
Tô Bô môn, nha truong khi danh gia náng luc cua hoc sinh thuong co xu huong qua
thiên vê thi cu, kiêm tra, diêm hon la hop tac voi hoc sinh, vi thê, hoc sinh cam thây
kho xac dinh duoc minh la nguoi co náng luc.
Hiên nay, nha truong va cac giao viên vân dung cac quan niêm vê yêu tô
sang tao hay su thông minh con mang nghia hep, cháng han nhu 'sang tao la phai
moi, dôc dao, co ich¨. Cân co quan diêm lich su - toan diên khi quan niêm nhung
yêu tô nay trong qua trinh hoc tâp. Trong qua trinh hoc tâp, ren luyên o truong, hâu
nhu cac hoc sinh dêu co thê cho minh la co náng luc. Song trong qua trinh danh gia,
giao viên chua thây duoc su tiên bô cua môi hoc sinh, boi chung ta thuong lây cac
8
diêm kiêm tra dê danh gia kha náng. Co nhiêu hiên tuong hoc sinh, nhât la nhung
hoc sinh duoc goi la kem thuong quay cop, mo tâp, gian lân thi cu, do la nhung thu
thuât dôi pho voi nhung quan niêm trên.
(5) Hâu hêt hoc sinh cho ráng thanh công trong hoc tâp, ren luyên cua ho la
nho vao bôn yêu tô: kha nàng. tŻ no lŻc. vêu cau cao cua nhiêm vu va sŻ mav mőn.
Hoc sinh dat duoc thanh công báng cac cach khac nhau tuy thuôc vao viêc ho cho la
nguyên nhân cua su thanh công. Cháng han, nêu cach day cua giao viên lam cho
hoc sinh cam thây thuong la may mán moi dat kêt qua thi hoc sinh së không hai
long, dông co tu hoc së yêu di, boi vi su may mán la yêu tô không kiêm soat duoc.
Truoc cac ky thi, co nhung giao viên thuong cho hoc sinh môt sô cac bai tâp mâu
dê giai, hoác han chê cac kiên thuc cân thi, diêu do tât yêu dân dên hoc tu, hoc
thuôc va chu yêu la bát chuoc, su tu nô luc thâp, dân dên không hinh thanh dông co
hoc tâp cho hoc sinh.
(6) Lam cho hoc sinh nhân thuc rõ v nghia cua nhiêm vu hţc tŏp: Cân thua
nhân ráng: Bât ky môt ai do co muôn tham gia vao môt hoat dông hay không dêu
phu thuôc vao hoat dông do co y nghia nhu thê nao voi ho. Y nghia cua nhiêm vu
hoc tâp va dông co hoc tâp co liên quan chát chë voi nhau.
(7) Lam cho hoc sinh nâng cao tinh chu dũng va hop tac: Theo quan diêm
triêt hoc, dê tôn tai va phat triên, con nguoi phai hoat dông va dông thoi lam chu
cac hoat dông cua minh va hop tac voi nguoi khac. Trong hoat dông hoc cùng vây,
hoc sinh thuong muôn co quyên kiêm soat nhung hoat dông ma ho thuc hiên. Giao
viên cân tao cho hoc sinh co hôi lua chon quyên y nghia nay. Qua viêc huong dân
hoc sinh lâp kê hoach hoc ma ren cac kÿ náng xây dung, lua chon cac muc tiêu,
nhám nâng cao tinh chu dông va tinh quyêt doan. Diêu nay co y nghia dên viêc phat
triên náng luc tu duy cho hoc sinh nhu dã nêu o cac muc trên.
(8) Quan tam dên hoc sinh va dát vêu cau cao: Su quan tâm së lam cho hoc
sinh gán bo voi hoc tâp, gán bo voi nha truong, hoc sinh cam thây yên tâm va manh
dan hon trong hoc tâp. Dát va duy tri vêu cau cao dôi voi hoc sinh la môt cach dê
giao viên bôc lô su quan tâm dên hoc sinh. Nguoi giao viên kháng dinh kha náng
cua hoc sinh báng cach dát yêu câu cao hop ly. Nêu hoc sinh cang duoc yêu câu
cao, ho cang tu nô luc dê dat duoc nhung yêu câu do. Muôn phat triên náng luc tu
duy cho hoc sinh thi nguoi giao viênToan luôn dát yêu câu cao dôi voi hoc sinh cua
minh cua minh. Nêu nhu hoc sinh chi phai giai quyêt nhung nhiêm vu hoc tâp co
9
yêu câu trinh dô tôi thiêu va nguoi giao viên Toan sán sang châp nhân công viêc co
chât luong thâp thi hoc sinh së co dông co tu hoc yêu va së thiêu tu tin khi buoc vao
nhung bai toan thach thuc khac.
1.2.5. Day toán Ià tao co hôi cho hoc sinh tu do, day tu do trong suy nghï
Tu do vua mang ban chât tu nhiên (la quyên tu nhiên) vua la y chi, niêm
khao khat cua môi con nguoi, la náng luong, linh hôn tao nên doi sông con nguoi,
su tiên bô va phat triên.
Su phat triên miên cac náng luc cua ca nhân, trong do quan trong nhât la
náng luc tri tuê (náng luc tu duy), la côi nguôn cua su thinh vuong. Dê phat triên
duoc thi con nguoi cân nhân ra cac náng luc ca nhân cua minh va tim ra nhung
khoang không gian tu do dê phat triên cac náng luc ây.
Náng luc nhân ra cai tât yêu la quan trong nhung náng luc su dung, khai thac
va su dung tu do moi la náng luc quan trong nhât. Dác biêt khi chung ta day hoc
môn Toan trong bôi canh xã hôi nhu hiên nay.
Trong day hoc môn Toan, dê hoc sinh duoc tu do thi trong cach day cua thây
không duoc ap dát, hãy dê hoc sinh cua minh tu do nghi va dê cho hoc sinh cua minh
tu do chon cach nghi dung dán cua nguoi khac. Môi môt con nguoi it nhât phai phân
dâu dê tro thanh nha tu tuong cua chinh hanh dông cua minh, cua tu duy cua minh.
Nguoi lam thây phai tin tuong vao hoc sinh, tin vao thê hê tuong lai cua dân
tôc, dê trong day hoc luôn luôn tao co hôi suy nghi, co hôi hoat dông tri thuê cho
hoc sinh cua minh.
Vi du: Khi môt hoc sinh nao do giai bai toan
Giai phuong trinh sau: 15. 0 9 . 15 15 . 34 25
2 2 2
= +
x x x

Truoc khi em do trinh bay loi giai, thây co thê khuyên khich: Em hãy trinh
bay cach suy nghi cua em vê bai toan nay va cach dê giai bai toan nay.
Hoc sinh co thê trinh bay, dê giai bai nay, em thây ân x o sô mù nên dây la
phuong trinh mù, ta co thê di dên dát ân phu, em lai thây cac sco sô la 25; 15; 9
không giông nhau, nhung 25 va 9 la sô chinh phuong, con 15 ÷ 3.5, nên co nhân xet
la:
2
2 2
5 25
x
x = ,
2 2
3 . 5 15
2 x x
x = ,
2 2
2
3 9
x x
= , vi thê em co suy nghi dên viêc chia hai vê
cho
2
9
x
ta duoc 0 15
9
15
34
9
25
15
2 2
= + ¦
'
+

'

¦
'
+

'

x x
hay 0 15
3
5
34
3
5
15
2 2
2
= + ¦
'
+

'

¦
'
+

'

x x

10
Dát t ÷ 1
3
5
2
K ¦
'
+

'

x
, ta duoc 15t
2
34t ¹ 15 ÷ 0 giai phuong trinh bâc hai nay ta
duoc t ÷
3
5
va t ÷
5
3
(loai) , tu do
3
5
3
5
2
= ¦
'
+

'

x
x ÷ 1
Vây phuong trinh dã cho co hai nghiêm x ÷ 1 va x ÷ - 1
Ngay 04 thang 7 nám 1776, Thomas JeIIerrson, nguoi sau nay tro thanh vi
Tông thông Mÿ thu 3 dã mo dâu ban Tuyên ngôn Dôc lâp cua Hop chung quôc Hoa
Ky báng su kháng dinh: "Chung toi coi nhŹng chan lv sau dav la hiên nhiên. rœng
tat ca mţi nguŭi sinh ra dŝu binh dáng. rœng tʼno hoa cho hţ nhŹng quvŝn khong ai
co thê xam phʼnm duoc, trong nhŹng quvŝn av co Quvŝn duoc sŧng. Quvŝn tŻ do va
Quvŝn muu cau hʼnnh phuc".
Trong Tuyên ngôn dôc lâp ngay 2 thang 9 nám 1945 cua nuoc Viêt Nam Dân
chu Công hoa, Chu tich Hô Chi Minh dã trich dân lai câu noi do va kháng dinh
thêm: "Lŭi bat hu av trong ban Tuvên ngon Ðũc lŏp nàm 1776 cua nuūc Mv. Suv
rũng ra. cau av co nghia la. tat ca cac dan tũc trên thś giūi dŝu sinh ra binh dáng.
dan tũc nao cùng co quvŝn sŧng. quvŝn sung suūng va quvŝn tŻ do".

Day hoc sinh tu duy phê phán
Môt trong nhung viêc quan trong nhât môt giao viên co thê thuc hiên trong
lop hoc, không kê môn hoc nao hay lop nao, la lam cho hoc sinh cua minh y thuc
duoc cac qua trinh siêu nhân thuc (metathinking) riêng cua ho - day hoc sinh kiêm
tra cai ma ho dang nghi vê, phân biêt va so sanh, dê thây lôi trong cach ma ho tu
duy va ho tu duy nhu thê nao vê no, va dê tu kiêm tra sua lôi.
Nhiêu nguoi cho ráng tu duy co phê phan la môt hinh thuc cua tri thông
minh va co thê day duoc. Nhung nguoi dê xuât dung dâu cua truong phai nay la
Mathew Lipman, Robert Sternberg va Robert Ennis.
Lipman tim kiêm dê phat triên kha náng su dung cua hoc sinh vê cac khai
niêm, cach khai quat hoa, cac môi quan hê nhân qua, cach suy diên logic, tinh nhât
quan va mâu thuân, phep loai suy, cac môi liên hê tông thê - bô phân va bô phân -
tông thê, xây dung vân dê phan bac lai nhung nhân dinh logic, va ung dung cac
nguyên tác vao cac tinh huông doi thuc.
11
Trong chuong trinh cua Lipman dê day tu duy co phê phan, hoc sinh danh
môt phân dang kê thoi gian suy nghi vê cac cach trong do tu duy co hiêu qua khac
voi tu duy không hiêu qua.
Lipman phân biêt giua tu duy phô thông voi tu duy co phê phan. Tu duy
phô thông la tu duy don gian, thiêu cac tiêu chuân; tu duy co phê phan la tu duy
phuc tap hon va duoc dua vao cac tiêu chuân khach quan va tinh nhât quan. Ông
muôn giao viên giup hoc sinh thay dôi tu doan sang uoc doan, tu thich hon sang
danh gia, tu phân nhom sang phân loai, tu tin sang gia dinh, tu suy diên co ban sang
suy diên logic, tu liên hê cac khai niêm sang nám bát cac duoc nguyên tác, tu luu y
cac môi quan hê sang luu y cac môi quan hê cua cac quan hê, tu gia dinh sang gia
thuyêt, tu dua ra quan diêm không co ly do sang dua ra quan diêm co ly do, tu nhân
xet không co tiêu chi sang nhân xet co tiêu chi.
Sternberg tim kiêm dê cung cô nhiêu kÿ náng tuong tu, nhung theo môt
cach khac. Ông chi ra ba pham tru trong thanh phân cua tu duy co phê phan: Cac
siêu thanh phân (meta-components) (cac qua trinh tinh thân o bâc cao hon duoc
dung dê lâp kê hoach, giam sat va danh gia viêc ma ca nhân dang thuc hiên), Cac
thanh phân thuc hiên (perIormance components) (cac buoc ca nhân thuc hiên theo),
va cac thanh phân kiên thuc - thu dác (knowledge - acquisition components) (cac
qua trinh duoc dung dê liên hê tu liêu cù voi tu liêu moi va dê ung dung tu liêu
moi), Sternberg không cu thê hoa viêc day cac kÿ náng nay nhu thê nao; trai lai,
ông dua ra nhung huong dân khai quat dê phat triên hay lua chon môt chuong trinh.
Tuy nhiên, ông goi y ráng nêu giao viên su dung tât ca cac kÿ náng nay, thi hoc sinh
co thê xu ly thông tin co hiêu qua hon.
Bang cac kÿ náng tu duy co phê phan tao co so cho hanh vi tri tuê
1. Nhân ra va xac dinh duoc ban chât cua vân dê
2. Quyêt dinh cac qua trinh cân dê giai quyêt vân dê
3. Sáp xêp trinh tu cac qua trinh thanh môt chiên luoc tôi uu
4. Quyêt dinh viêc thê hiên thông tin nhu thê nao
5. Phân phôi cac nguôn luc vât chât va tinh thân dê giai quyêt vân dê
6. Giam sat va danh gia viêc xu ly cac giai phap
7. Phan ung lai môt cach dây du hôi âm tu bên ngoai
8. Nhâp mã cac thanh phân kich thich môt cach co hiêu qua
12
9. Suy diên cac môi quan hê giua cac thanh phân kich thich
10. Lâp ban dô quan hê giua cac môi quan hê
11. Ung dung cac môi quan hê cù vao cac tinh huông moi
12. So sanh cac thanh phân kich thich
13. Phan ung môt cach co hiêu qua dôi voi cac nhiêm vu va cac tinh huông
moi
14. Tu dông hoa co hiêu qua viêc xu ly thông tin
15. Diêu chinh co hiêu qua cho phu hop voi voi môi truong trong do minh
dang sông
16. Lua chon cac môi truong cân dê dat duoc su phu hop tôt hon nhung kha
náng va hung thu cua con nguoi
17. Tao cac môi truong cân dê táng cuong viêc su dung co hiêu qua cac kha
náng va hung thu cua hoc sinh.
(Nguôn: Robert J. Sternberg, 'How can we teach intelligence?' Educational
Leadership (Sternberg 1980)
Robert Ennis xac dinh muoi ba dác diêm cua nguoi co tu duy phê phan:
Nhung nguoi co tu duy phê phan co xu huong (1) coi mo, (2) giu quan diêm (hoác
thay dôi quan diêm) khi chung cu yêu câu, (3) xem xet toan bô tinh hinh, (4) tim
kiêm thông tin, (5) tim kiêm su chinh xac trong thông tin, (6) xu ly cac phân cua
tông thê phuc tap theo thu tu, (7) tim cac su lua chon khac, (8) tim kiêm cac ly do,
(9) tim kiêm su kháng dinh rõ rang cua vân dê, (10) giu trong dâu vân dê co ban,
(11) su dung cac nguôn co uy tin, (12) phu hop voi diêm dang noi vê, va (13) nhay
cam voi nhung tinh cam va trinh dô kiên thuc cua nguoi khac.
Nguoi ta co thê cãi lai ráng tât ca nhung diêm vê tu duy noi trên cháng co
khac gi ngoai cach giai quyêt vân dê theo kiêu cù- cai ma nhung giao viên goi la
day gioi dua vao nhung nám vua qua. Co thê co nguoi nghi ráng day tu duy la day
môt cach tông thê, không thê day theo tung mâu do Lipman, Sternberg va Ennis goi
y. 'Cŧ gőng phan chia cac kv nàng tu duv thanh cac don vš tach biêt co thê co loi
cho nhŹng goi v chŋn doan``. Co nguoi nhân dinh 'nhung no duong nhu không
phai la con duong dung dán trong viêc day cac kÿ náng do``. Tu duy co phê phan
qua phuc tap dê co thê chia thanh cac buoc hay cac qua trinh nho; day hoc phai bao
gôm 'hoat dông tri tuê tông thê cua hoc sinh, không phai môt tâp hop cac kÿ náng
13
duoc xac dinh môt cach han hep``. Tuong tu, Fred Newman cho ráng day tu duy
nhu vây di theo nguyên ly la qua don gian no quan tâm qua nhiêu dên cac bô phân
chu không dên tông thê. Cach day tu duy tôt nhât la yêu câu hoc sinh giai thich tu
duy cua chung, yêu câu chung phai hô tro nhung câu tra loi cua minh báng nhung
chung cu, va su dung câu hoi goi tu duy (câu hoi kiêu Socrat). Xây dung tu duy
thanh cac kÿ náng biêt lâp hay môt khoa hoc hay môt don vi bai hoc dác biêt la cach
lam không tu nhiên, va chia cac kÿ náng tu duy theo chu dê la cach lam may moc
va công kênh.
Su phê phan dôi voi cac chuong trinh day kÿ náng tu duy dã duoc chinh
Sternberg nêu ra. Ông thân trong khuyên cao ráng cac kiêu kÿ náng tu duy co phê
phan duoc nhân manh o truong hoc va cach ma chung duoc day 'chuân bi cho hoc
sinh môt cach không dây du cho cac vân dê ma chung gáp phai trong cuôc sông
hang ngay``.
Cân phai thân trong hon nua. Cac chuong trinh day kÿ náng tu duy thuong
nhân manh vao cac câu hoi 'dung`` va cac don vi bai kiêm tra 'co thê tinh diêm
duoc môt cach khach quan``; do do chung không phu hop voi thê gioi thuc tai. Hâu
hêt cac vân dê va cac quyêt dinh trong doi sông thuc dêu co nhung anh huong vê
tâm ly, kinh tê - xã hôi. Chung thu hut cac môi quan hê liên nhân va nhung su danh
gia vê con nguoi, cáng tháng ca nhân va khung hoang, va nhung thê luõng dao bao
gôm trach nhiêm va su lua chon. Môt nguoi giai quyêt nhu thê nao viêc ôm dau,
tuôi gia, hay cai chêt, hay voi cac su kiên it quan trong hon nhu bát dâu môt công
viêc hay gáp môt nguoi moi, co rât it voi cach ma anh ta tu duy trong lop va voi cac
bai kiêm tra vê tu duy phê phan. Nhung cac tinh huông trong cuôc sông nhu vây la
nhung vân dê rât quan trong. Trong khi nhân manh vao cac kÿ náng nhân thuc, cac
nha giao duc co xu huong la bo qua thuc tê cua cuôc sông. Co nhiêu yêu tô khac
liên quan dên kêt qua cua cuôc sông, va nhiêu kêt qua co liên quan rât it toi tu duy
co phê phan, thâm chi ca voi tri thông minh nua. Do do, chung ta phai luu y dên cac
thanh phân dao duc, tâm ly va xã hôi cua hoc, cùng nhu cua 'su may mán`` hay
cai ma môt sô nguoi chung ta goi la cac tham biên không luong dên trong cac kêt
qua cua cuôc sông.
Môt phân cua ly do tai sao tu duy co phê phan lai quan trong la, cac ban,
nhung giao viên không thê day duoc cho hoc sinh moi thu ma chung cân biêt. Ngay
ca khi chung ta la nhung giao viên gioi nhât, tuyêt voi nhât, thi hoc sinh ra truong
14
vân thiêu kiên thuc co ban. Công viêc cua nguoi giao viên la không phai day cho
hoc sinh moi thu, ma giup cho hoc sinh tao dung va bao dam kiên thuc cua ho.
Theo cach noi cua Janet Astington: Trong môt xã hôi dang thay dôi nhanh
chong, chung ta không thê day hoc sinh tât ca cac thuc tê chung së cân dên trong
cuôc sông cua chung. Nhung chung ta co thê day chung danh gia trang thai tri thuc
nhu thê nao, tim ra nhung vân dê cho chinh minh nhu thê nao, va danh gia cac
nguôn thông tin mâu thuân ra sao. Nhân manh vao lop hoc hiên dai duoc dát vao
viêc ghi nho cac thuc tê it hon la vao viêc thu duoc cac kÿ náng nhân thuc tu duy
va lâp luân. Môt khi trong tâm thay dôi thi viêc tim hiêu cua dua tre vê tri tuê tro
nên quan trong.
Ly thuyêt vê tri tuê ma cac tre em thu duoc trong cac nám hoc trong nha
truong cung câp co so khai niêm cho cac kÿ náng siêu nhân thuc chung yêu câu o
nha truong. Báng viêc gioi thiêu môt cach co y thuc va su dung ngôn ngu tu duy
trong lop hoc, nguoi giao viên co thê huong dân hoc sinh suy nghi va phat biêu rõ
tu duy cua ho. Noi chuyên siêu nhân thuc giup dua nhân thuc vao y thuc. No tao
kha náng cho su hiêu biêt vê xã hôi phuc tap ma hoc sinh co duoc vê con nguoi khi
cac co thê sông co tu duy duoc dua vao doi sông lop hoc, noi ma no thông bao cho
su hiêu biêt cua ho vê viêc ho phai hoc va tu duy o truong nhu thê nao.
'Moi giao viên dêu tin ráng ho day hoc sinh tu duy. Nêu ho không, ho dã thu
môt nghê khac. Nhung cach ma chung ta day hoc sinh o truong it co liên hê voi doi
sông hang ngay, va, thuc vây, cai co thê co hiêu qua trong tu duy o truong co thê
không co hiêu qua trong tu duy ngoai doi. Vi du, trong thê gioi hang ngay, chung ta
cân nhân ra vân dê khi gáp phai chung; con o truong giao viên giao nhung vân dê
do cho hoc sinh. Trong thê gioi hang ngay, chung ta phai hinh dung ra chinh xac
ban chât cua vân dê ma chung ta gáp phai o môt thoi diêm nhât dinh; con o truong,
giao viên quyêt dinh vân dê cho chung ta. Trong thê gioi hang ngay, cac vân dê co
ván canh (bôi canh) rõ rang. Co nhiêu thông tin nêu di vao giai phap giai quyêt vân
dê cua chung ta va quyêt dinh ma chung ta dua ra. Vi du thông tin liêu chung ta cân
dê quyêt dinh co nên mua môt chiêc xe ca hay không va nêu mua thi loai nao,
không thê duoc phat biêu trong môt vai câu duoc.
Nguoc lai, nhung vân dê o truong thuong không co ngôn canh, voi kêt qua la
hoc sinh thuong co xu huong suy nghi ráng nhung vân dê do co thê duoc nhân dinh
môt cach don gian hon thuc nhiêu. Hon nua cac vân dê o truong co câu truc chát
15
chë: thuong co duong huong rõ rang dê tao giai phap. Nguoc lai cac vân dê hang
ngay thuong co xu huong không co kêt câu chát chë, không co duong huong sán
dân dên câu tra loi. Thuc vây, trong cuôc sông hang ngay, thuong không co môt câu
tra loi dung don le, vi vây, không giông voi cac bai kiêm tra theo hinh thuc da lua
chon hay diên vao chô trông ma chung ta giao kiêm tra. Truong cùng không chuân
bi tôt cho chung ta dê chung ta lam viêc theo nhom, bât châp thuc tê la trong thê
gioi hang ngay co it vân dê duoc giai quyêt hang ngay theo ca nhân ma lai không
cân phai noi voi nhung nguoi khac vê nhung giai phap co thê. Côi nguôn cua vân
dê la phai day hoc sinh tu duy, chung ta cân phai day chung dê chuân bi chung cho
doi sông o ngoai truong, không phai chi doi sông trong lop hoc ma co thê giông rât
it voi nhung gi diên ra bên ngoai lop hoc``.
Day tu duy sáng tao
(1) Sang tʼno: Thuât ngu sáng tao (creativity) dã duoc su dung dê mô ta it
nhât ba kiêu kha náng khac nhau cua con nguoi: qua trinh qua do môt linh vuc
tuong trung duoc thay dôi ; cac kha náng giai quyêt vân dê theo cach moi ; va cach
thê hiên cua ca nhân thông qua nghê thuât. Trong cac cuôn sach mô ta cac công
trinh nghiên cuu vê cuôc doi cua nhung nguoi sang tao. Howard Gardner va Mihali
Csikszentmihalyi thây sang tao la môt kha náng tao dung hoác thay dôi môt quan
diêm vê thê gioi moi thông qua công viêc hay y tuong cua minh. Hai ông nay cùng
dua ra nhung y kiên vê hai thuât ngu su sang tao`` va tinh sang tao``, bao gôm
ca dê chi cac kha náng tu giai quyêt vân dê dên nhung thê hiên nghê thuât cua ca
nhân, hai ông dã không xem nhung kha náng nay la nhung kha náng ma ho không
tim thây trong công trinh nghiên cuu cua ho vê nhung nguoi co dâu oc sang tao cao.
Hai ông cùng chi ra ráng hai thuât ngu talent (tai náng va genius (thiên tai) thuong
duoc dung nhu la nhung tu dông nghia voi cum tu cac kha nàng sang tʼno. Nhung
ca nhân co dâu oc sang tao cao la kêt qua cua thoi gian, nên ván hoa, va su sang tao
ca nhân.
Lecne.I.Ia. cho ráng: 'Su sang tao la qua trinh con nguoi xây dung cai moi
vê chât báng hanh dông tri tuê dác biêt ma không thê xem nhu la hê thông cac thao
tac hoác hanh dông duoc mô ta thât chinh xac va duoc diêu hanh nghiêm ngát¨ .
Theo R.L. Solsor: 'Su sang tao la môt hoat dông nhân thuc dem lai môt cach nhin
nhân hay giai quyêt moi me dôi voi môt vân dê hay môt tinh huông¨. Theo Nguyên
Canh Toan: 'Nguoi co oc sang tao la nguoi co kinh nghiêm vê phat hiên va giai
16
quyêt vân dê dã dát ra¨. Tu diên Tiêng Viêt: 'Sang tao la tao ra nhung gia tri moi vê
vât chât hoác tinh thân; hay: tim ra cai moi, cach giai quyêt moi, không bi go bo,
phu thuôc vao cai dã co¨
(2) Qua trinh sang tʼno: Theo Pham Gia Duc - Pham Duc Quang dã nêu rât rõ
va chi tiêt qua trinh sang tao trai qua 4 giai doan theo Wallas: Giai doʼnn I: Giai doan
chuân bi cho công viêc co y thuc; Giai dţan II: Giai doan âp u; Giai doʼnn III: Giai
doan bung sang; Giai doʼnn IJ: Giai doan kiêm chung. 'Trong bôn giai doan kê trên
cua qua trinh sang tao thi hai giai doan âp u va bung sang la quan trong nhât, vi chinh
giai doan bung sang moi phat hiên ra cai moi; moi giai quyêt duoc vân dê va cùng
chinh hai giai doan nay chua duoc nghiên cuu dây du, con nhiêu tranh cãi.¨
(3) Hiêu thś nao la tu duv sang tʼno: Nêu tu duy bát chuoc la tu duy láp lai
nhung gi dã co truoc do, thi tu duy sang tao la tu duy tim môt cach giai quyêt moi
trong qua trinh di toi chân ly. Nhân thuc la qua trinh tiêp cân chân ly, la qua trinh
khác phuc nhung sai lâm. Do la qua trinh tim ra ban chât moi, hinh thuc moi, mô
hinh moi, qua trinh moi, phuong phap moi. Do do qua trinh nhân thuc vê ban chât la
co tinh sang tao. Sang tao la phâm chât tôi cao cua náng luc tu duy co tinh bâm sinh.
Tu duy sang tao la hat nhân cua hoc tâp toan sang tao. Cruxtexki dã quan niêm tu duy
sang tao la kêt hop cao nhât, hoan thiên nhât cua tu duy dôc lâp va tu duy tich cuc.
Qua nghiên cuu, nguoi ta dã khai quat yêu tô tao thanh tu duy sang tao
nhu: (1) Phuong phap giai quyêt khac thuong; (2) nhin truoc duoc cac vân dê; (3)
nám duoc môi liên hê co ban; (4) câu tao cac yêu tô tu do tao ra chuc náng moi; (5)
thay dôi huong nghiên cuu; (6) nhin thây cac con duong, cac cach giai quyêt khac
nhau môt cach tich cuc; (7) chuyên tu mô hinh nay sang mô hinh khac; (8) nhay
cam voi cac vân dê moi nay sinh tu cac vân dê cù dã giai quyêt xong; (9) biêt truoc
kêt qua; (10) nám duoc cac tu tuong khac nhau trong môt tinh huông nao do; (11)
phân tich cac su kiên theo môt trât tu tôi uu; (12) tu do tim ra tu tuong chung; (13)
giai dap duoc nhung tinh huông dác biêt.
Pham Gia Duc - Pham Duc Quang dã tông hop cac nghiên cuu vê câu truc
cua tu duy sang tao thây nôi lên 5 thanh phân co ban: 'Tinh mŝm dŗo: La kha náng
dê dang chuyên tu hoat dông tri tuê nay sang hoat dông tri tuê khac; Tinh nhuan
nhuvên: La kha náng tim duoc nhiêu giai phap trên nhiêu goc dô va tinh huông khac
nhau; Tinh dũc dao: La kha náng tim kiêm va giai quyêt phuong thuc la hoác duy
nhât. Tinh hoan thiên: La kha náng lâp kê hoach, phôi hop cac y nghi va hanh dông,
17
phat triên y tuong, kiêm tra va chung minh y tuong; Tinh nhʼnv cam van dŝ: La náng
luc nhanh chong phat hiên ra vân dê, mâu thuân, sai lâm, su thiêu logic, chua tôi
uu,.do do nay sinh y muôn câu truc hop ly, hai hoa, tao ra cai moi¨.
Robert Sternberg xac dinh sau dác diêm liên quan dên tinh sang tao : (1)
không theo quy uoc ; (2) thông minh ; (3) Tri tuong tuong va dâu oc thâm mÿ ; (4)
mêm deo va cac kÿ náng ra quyêt dinh ; (5) mach lac (trong khi chât vân cac chuân
xã hôi) ; (6) kha náng hoan thanh va công nhân. Ông cùng thuc hiên nhung su phân
biêt quan trong giua tinh sang tao, tri thông minh va su thông thai. Mác du chung la
cac pham tru kha tach biêt, nhung chung la cac câu truc co liên hê voi nhau. Thông
thai co quan hê voi tri thông minh rõ rang hon la tinh sang tao, nhung khac voi tri
thông minh o chô no nhân manh vao viêc danh gia chin chán va vao viêc su dung
kinh nghiêm trong cac tinh huông kho khán. Sang tao chông cheo voi tri thông
minh nhiêu hon voi thông thai, nhung no bao gôm tri tuong tuong va cac phuong
phap không theo quy uoc nhiêu hon. Tri thông minh xu ly cac câu truc logic va
phân tich.
Theo Carl Rogers, ban chât cua tinh sang tao la su moi me va do do chung ta
không co tiêu chi dê danh gia no. Trong thuc tê san phâm cang dôc dao bao nhiêu,
thi no cang co xu huong bi nhung nguoi duong thoi danh gia la ngu ngôc bây nhiêu.
Ca nhân sang tao ra luc dâu boi vi sang tao la môt cach tu thoa mãn va boi vi hanh
vi hay san phâm co tinh tu hiên thuc (dây la khia canh con nguoi cua sang tao, mác
du qua trinh va tri tuê tham gia vao trong khi sang tao vê ban chât co tinh nhân
thuc).
Erich Fromm dinh nghia quan diêm sang tao nhu la su tu nguyên dê bi la bôi
rôi (lam quen chinh minh voi môt cai gi do chua duoc biêt dên voi su kho chiu),
kha náng tâp trung, kha náng trai qua kinh nghiêm nhu la nguoi tao nguôn cho cac
hanh dông, su tu nguyên châp nhân mâu thuân va su cáng tháng do su thiêu kiên
nhân gây ra cho cac y tuong sang tao.
Nhu vây, tu cac quan diêm nêu trên chi ra ráng co rât it su nhât tri vê dinh
nghia vê sang tao, tru viêc cho ráng no la môt phâm chât cua tri tuê va co quan hê
voi tri thông minh.
18
Cai moi la tiêu chi rõ nhât cua tu duy sang tao. Không nhung san phâm la moi,
ma qua trinh tu duy cùng moi, thê hiên o chô qua trinh tu duy dôi moi, chuyên dôi quan
diêm, khác phuc nhung thoi quen không phu hop trong phuong thuc tu duy.
Tu duy sang tao co hai loai: Môt loai la tu duy sang tao cua cac nha khoa
hoc, nha nghê si, nha phat minh sang chê. Nhung san phâm moi, tu tuong moi do
ho sang tao ra la moi dôi voi xã hôi, moi dôi voi nhân loai, co tinh mo duong. Môt
loai nua la tinh tu duy sang tao, cach giai quyêt vân dê moi, san phâm moi, huong
di moi, kêt qua moi, tuy dôi voi xã hôi la không moi, nhung la moi dôi voi chu thê,
chua tung co dôi voi qua trinh phat triên cua chu thê.
Tri thuc co vai tro quan trong dôi voi tu duy sang tao. Tri thuc vua la nguôn luc
vua la kim chi nam cua sang tao. Hoat dông sang tao trong hoc toan cùng nhu trong thuc
hanh nghê day toan doi hoi phai co tri thuc chuyên môn cac bô môn nhu: cac bô môn
Dai sô, Giai tich, Hinh hoc, Xac suât thông kê,.cac môn nghiêp vu nhu: Phuong phap
day hoc môn Toan, Thuc hanh su pham Toan,.va phuong phap giai quyêt vân dê.
Cac bai kiêm tra chuân thuong không do duoc tinh sang tao môt cach chinh
xac ; trong thuc tê, chung ta gáp kho khán trong viêc nhât tri vê tinh sang tao la gi
va ai la nguoi sang tao. Tât ca nhung hoc sinh binh thuong dêu sang tao môt cach
tiêm tang, ây thê nhung nhiêu phu huynh va giao viên lai ap dát nhiêu gioi han vao
hanh vi tu nhiên cua hoc sinh dên muc ma chung thây sang tao tao phiên ha cho ban
thân minh, va duong nhiên không tao duoc su dông thuân tu hoc sinh. Phu huynh
thuong phan ung tiêu cuc voi su hiêu ky hiêu dông, bay bua cua con minh. Giao
viên va phu huynh ap dát cac quy tác trât tu, su tuân thu, va `trang thai binh
thuong`` dê phu hop voi ho, chu không phai la hoc sinh.
Co nhiêu kiêu sang tao nghê thuât, sân khâu, khoa hoc, diên kinh, va tay
chân vây nhung, chung ta co xu huong noi vê sang tao nhu la kha náng tông thê,
giông voi cach ma nhiêu nguoi dinh nghia vê tri thông minh. Nghia la giông nhu
cac nha giao duc danh gia con nguoi la thông minh hay dân dôn dua trên su thê hiên
cua ho trong môt hoác hai linh vuc cua tri thông minh, nhu kha náng toan hoc hay
kha náng ngôn ngu, giao viên cùng thuong co xu huong danh gia con nguoi co sang
tao hay không dua trên viêc ho thuc hiên o môt trong hai linh vuc. Trong thuc tê,
voi tu cach la giao viên muc dich cua chung ta không phai la chi thuc su danh gia
xem hoc sinh thông minh nhu thê nao, ma phai kham pha xem hoc sinh thông minh
báng cach nao va sau do dung cac cach do dê giup hoc sinh hoc nhu thê nao. Boi vi
19
quan diêm hep vê cac kha náng cua con nguoi va su thiêu nhay cam nay dôi voi
viêc cac ca nhân khac nhau nhu thê nao, cho nên cac truong hoc thuong han chê su
phat triên cua môt quan niêm tu thân tich cuc trong nhiêu hoc sinh co dâu oc sang
tao. Cac tai náng tiêm tang cua nhiêu hoc sinh co dâu oc sang tao bi mât boi vi viêc
chung ta cô dinh vao cac kiêu kiên thuc cu thê va bi han chê.
Dôi voi nguoi giao viên noi chung, giao viên toan noi riêng, khi bôi duõng
tinh sang tao cho hoc sinh qua day hoc, dinh nghia vê tinh sang tao phai o câp dô
nao, xuông toi bao nhiêu y tuong dê co thê vân dung duoc. Qua trinh sang tao ma ta
dê câp dên la qua trinh huu thuc va vô thuc, vua co thê quan sat duoc, vua co thê
không quan sat duoc. Cac qua trinh vô thuc không thê quan sat duoc, kho xu ly
trong lop hoc, cho nên thuong co hiêu nhâm giua giao viên va nhung hoc sinh sang
tao. Giao viên thuong yêu câu hoc sinh co tu duy phan ung`` (reactive thinking) ;
nghia la cac thây, cô cho doi hoc sinh phan ung lai cac câu hoi, cac bai tâp, hay cac
muc trong bai kiêm tra va dua ra câu tra loi mong doi ua chuông hon. Giao viên
thuong không co xu huong khuyên khich hoc sinh cua minh tu duy nguoc``
(proactive), nghia la tao ra cac câu hoi va câu tra loi moi. Cac truong Su pham dao
tao giao viên dang dao tao theo kiêu nay, giao viên thuong cam thây không vui,
không thoai mai khi không nhân duoc câu tra loi dung cua hoc sinh. Giao viên phai
thuc su phat triên tu duy phê phan cho hoc sinh, muôn thê ho phai vuot ra khoi tu
duy phan ung va thâm chi ra khoi tu duy phê phan va khuyên khich hoc sinh tao ra
cac y tuong. Xã hôi cân cac nha tao tu tuong dê lâp kê hoach, dê ra quyêt dinh, va
dê xu ly cac vân dê công nghê va xã hôi. Giao viên cân phai dê hoc sinh biêt ráng
co câu hoi dung va câu tra loi dung không phai luc nao cùng quan trong, ráng hiêu
sâu moi la diêu quan trong, ráng cac hoat dông khac nhau, yêu câu cac kha náng
khac nhau. Giao viên cân phai hiêu ráng hâu hêt moi hoc sinh dêu co tiêm náng cua
tu duy sang tao.
Dê khuyên khich tu duy sang tao, giao viên phai kich thich hoc sinh tâp
luyên tu duy logic, luyên tâp suy diên, khuyên khich tu duy truc giac, cac thu thuât
du doan, tim kiêm, kham pha.
(4) Tich cŻc tim toi. phat hiên tri thųc mūi dê boi duűng tu duv sang tʼno
Nhung dinh nghia, dinh ly, nguyên ly, công thuc toan hoc hoác quy tác tinh
toan trong cac giao trinh tai liêu la su kêt tinh tri tuê sang tao cua nhiêu thê hê cac
nha toan hoc. Rât nhiêu dinh nghia, dinh ly, công thuc quan trong hoác nhung
20
chung minh dêu la mâu muc cua tu duy sang tao. Tinh quan trong cua cac phuong
phap di dên cac tri thuc hay cac chung minh không kem ban thân cac tri thuc, dinh
ly. Vi thê, trong hoc tâp hoc sinh phai tich cuc tim toi, manh dan phat hiên, dát
minh o vi tri cac nha toan hoc dê nghiên cuu, hoc tâp. Thông qua hoc theo cach
phat hiên lai vân dê ma thu duoc kiên thuc moi va hiêu sâu y nghia cua phuong
phap, tu trong phat hiên ma hoc cach phat hiên. Hoc sinh phai tu minh tao ra con
duong di dên tri thuc. Viêc tâp luyên cho hoc sinh náng luc du doan nhu dã phân
tich o trên cùng la cho hoc sinh tich cu tim toi dê bôi duõng tu duy sang tao.
Vi du 41: Trong giai doan hiên nay trong day hoc môn Toan cang rât cân ren
luyên cho hoc sinh náng luc vân dung kiên thuc toan hoc dê giai cac bai toan thuc
tiên. Trong cac môn Toan o truong phô thông, co nhiêu chu dê dê khai thac ren
luyên cho hoc sinh náng luc vân dung kiên thuc toan hoc vao viêc giai cac bai toan
thuc tiên. Diên hinh nhu chuong Ung dung dao ham trong Giai tich lop 12, o lop 12
cuôi câp, cac kiên thuc vê Vât ly, Hoa hoc, Sinh hoc, Kÿ thuât, Hinh hoc không
gian, dã duoc hoc tuong dôi dây du. Mát khac, nhung ung dung cua dao ham cho
phep tim cuc tri ; tim gia tri lon nhân nho nhât cua ham sô môt cach co hiêu luc
hon. Thông qua viêc day giai tich lop 12, co thê cho hoc sinh giai nhung bai toan co
nôi dung liên môn va thuc tiên hon.
(5) Ren luvên nàng lŻc liên tuůng va huv dũng kiśn thųc dê giai quvśt van dŝ mũt
cach sang tʼno: Trong lich su phat triên toan hoc, nho co tinh sang tao, dôt pha trong cac
cach giai quyêt vân dê ma dã thuc dây su phat triên sâu sác cua toan hoc. Dôi voi hoc
sinh, tuy rât kho sang tao ra nhung ly thuyêt va phuong phap moi co y nghia nhu cac nha
toan hoc, nhung cân phai bát dâu tu nhung diêu nho, don gian. Cháng han, khi giai quyêt
vân dê, cân phai huy dông kiên thuc nao, phuong phap nao, không nên nghi giai quyêt
duoc la xong, ma phai suy nghi con co cach nao nua không? Con co cach nao hay hon
không? Phai huy dông toan bô tri luc dê giai quyêt vân dê môt cach sang tao.
Vai tro cua liên tuong trong tu duy rât quan trong. Náng luc liên tuong, huy
dông kiên thuc cua tung hoc sinh la không giông nhau. Truoc môt vân dê cân giai
quyêt, môt bai toan cu thê, co hoc sinh liên tuong duoc nhiêu kiên thuc, phuong
phap, dinh ly, bai toan dã giai quyêt,...giup cho viêc giai quyêt vân dê, giai bai
toan,.. Co em chi liên tuong duoc sô it, thâm chi không co liên tuong nao. Suc liên
tuong va huy dông kiên thuc phu thuôc vao tiêm náng tich lùy kiên thuc, phuong
phap va su nhay cam trong khâu phat hiên vân dê. Náng luc liên tuong va huy dông
21
kiên thuc o nguoi hoc sinh luôn luôn phat triên (giao viên Toan phai co tac dông su
pham vao qua trinh phat triên nay). J.A. Komenxki: 'Day hoc la môt qua trinh tu tu
va liên tuc, nhung diêu hôm nay phai cung cô cai hôm qua va mo ra con duong cho
ngay mai¨.
Không co náng luc liên tuong va huy dông kiên thuc thi së không co truc giac
va náng luc giai toan së han chê, së ngheo nan vê y tuong. Nhung, dê liên tuong va
viêc huy dông kiên thuc co hiêu qua thi phai co su sang loc liên tuong.
Vi du 42: Cháng han, xet bai toan: Chung minh ráng nêu a, b, c la dô dai cua
ba canh cua tam giac thi a
2
¹ b
2
¹ c
2
· 2(ab ¹ bc ¹ ac). Ta nhân thây, bai toan co dê
câp dên môi quan hê giua cac canh cua môt tam giac, hoc sinh phai huy dông dinh ly,
tinh chât dã biêt vê quan hê giua cac canh cua môt tam giac:
a ~ b c (1) a · b ¹ c (2)
a
2
÷ b
2
¹ c
2
2bccos A (3) a
2
÷
2 2
2
2
2
b m
c
c
+
(4)
Dê chon loc nhung kiên thuc thich hop, truoc hêt ta loai (3) va (4) vi chung dê
câp dên môi quan hê 'dáng thuc¨ chu không phai 'bât dáng thuc¨.
Hãy quan sat (1), hai vê cua (1) dêu bâc nhât, trong khi do diêu phai chung
minh lai liên quan dên bâc hai. Dê lam xuât hiên bâc hai, co thê binh phuong hai vê
hoácc nhân ca hai vê voi a.
Nêu tiên hanh theo cach binh phuong 2 vê, cân phai cân thân môt chut, boi vê
phai chua hán la sô duong, tuy nhiên cho du vê phai la âm thi cùng không thê a · - (b
c), do do ta vân co a
2
~ (b c)
2
, tuc la a
2
~ b
2
¹ c
2
2bc. Tiê tuc quan sat diêu phai
chung minh, ta nhân thây vai tro a, b, c la binh dáng, boi thê sau khi co duoc a
2
~ b
2
¹
c
2
2bc thi ta rut ra cac kêt qua tuong tu b
2
~ c
2
¹ a
2
2ac, c
2
~ a
2
¹ b
2
2ab. Công
theo vê cua bât dáng thuc nay ta co: a
2
¹ b
2
¹ c
2
~ 2(a
2
¹ b
2
¹ c
2
) - 2(ab ¹ bc ¹ ac) ÷
a
2
¹ b
2
¹ c
2
· 2(ab ¹ bc ¹ ac).
Nêu tiên hanh con duong nhân ca 2 vê voi a, ta co a
2
~ ab ac, tuong tu ta co
b
2
~ bc ba, c
2
~ ca cb. Nêu công theo vê ta co a
2
¹ b
2
¹ c
2
~ 0. Dây la bât dáng
thuc hiên nhiên dung, nhung không phai la diêu cân chung minh.
Bây gio ta chu y dên (2) va quan sat, tuong tu suy nghi nhu (1), dê xuât hiên a
2

ta co thê binh phuong 2 vê hoác nhân ca hai vê voi a.
22
* Nêu tiên hanh theo con duong binh phuong 2 vê ta co a
2
· b
2
¹ c
2
¹ 2bc,
tuong tu ta cùng co b
2
· c
2
¹ a
2
¹ 2ac, c
2
· a
2
¹ b
2
¹ 2ab. Công theo vê a
2
¹ b
2
¹ c
2
·
2(a
2
¹ b
2
¹ c
2
) ¹ 2(ab ¹ bc ¹ ac) ÷ a
2
¹ b
2
¹ c
2
~ -2(ab ¹ bc ¹ ac). Dây la bât dáng
thuc hiên nhiên dung nhung do không phai la diêu cân chung minh.
* Tiêp tuc thu khai thac (2) theo cach nhân ca hai vê voi a, khi do: a
2
· ab ¹
ac. Nhung vi vai tro a, b, c binh dáng nên b
2
· bc ¹ ba, c
2
· ca ¹ cb. Công theo vê ta
duoc a
2
¹ b
2
¹ c
2
· 2(ab ¹ bc ¹ ac).
Nhiêu khi, viêc giu nguyên bai toan së không xuât hiên liên tuong, nhung khi bai
toan duoc biên dôi, tuc la phat biêu bai toan duoi dang khac thi lâp tuc liên tuong xuât hiên.
Cháng han, xet bai toan: Chung minh ráng nêu 0 · a · b thi
a
a b
a
b
b
a b
· ·

ln
Nêu biên dôi bât dáng thuc phai chung minh thanh bât dáng thuc tuong duong
voi no lân luot qua tung buoc:
a
a b
a
b
b
a b
· ·

ln
a
a b
a b
b
a b
· ·

ln ln
a a b
a b
b
1 ln ln 1
·

·
Dên dây co thê liên tuong dên dinh ly Lagrange, nho do co thê giai duoc bai
toan báng cach: Xet ham sô I(x) ÷ lnx trên |a; b|, trên |a; b| ham I(x) liên tuc va co
dao ham, do do theo dinh ly Lagrange thi tôn tai môt sô c (a; b) sao cho I`(c) ÷
a b
a f b f

) ( ) (

a b
a b
c

=
ln ln 1
. Vi a · c · b nên
a c b
1 1 1
· · , tu do rut ra diêu phai chung
minh:
a
a b
a
b
b
a b
· ·

ln .
II. Môt sô huóng tiêp cân tu duy trong tâm Iý hoc
Tu duy la môt náng luc phuc tap va ky diêu cua con nguoi. Dã co nhiêu cach
tiêp cân dê nghiên cuu, kham pha ca chiêu sâu y thuc va trinh dô, phuong phap tu
duy, nhung dên nay, vân con phai tiêp tuc nghiên cuu.
2.1. Chång han, huóng tiêp cân Iiên tuóng vân dê tu duy, trí tuê
Ma dai biêu la cac nha triêt hoc, tâm ly hoc nguoi Anh: D. Ghatli (1705
1836), D. S. Milo (1806 -1873), H. Spenxo (1820 -1903). Vê sau, thuyêt liên tuong
dua vao co chê phan xa co diêu kiên do P.I. Pavlov phat hiên, lam co so sinh ly thân
kinh cua cac môi liên tuong tâm ly. Cac nha liên tuong cho ráng tu duy la qua trinh
thay dôi tu do tâp hop cac hinh anh, la liên tuong cac biêu tuong. Tu duy luôn la tu
23
duy hinh anh. Ho quan tâm chu yêu toi vân dê tai tao cac môi liên tuong tu duy, la tu
duy tai tao. Theo ho, co 4 loai liên tuong: liên tuong giông nhau, liên tuong tuong
phan, liên tuong gân nhau vê không gian va thoi gian, liên tuong nhân qua. Liên
tuong nhân qua co vai tro dác biêt quan trong trong qua trinh tu duy. Su phat triên tri
tuê la qua trinh tich lùy cac môi liên tuong. Thuyêt liên tuong chua thoat khoi tu duy
siêu hinh, moi chi nêu ra nguyên tác giai thich may moc vê tri tuê ma chua dê câp
dên ban chât, câu truc, vai tro cua tu duy trong hoat dông cua con nguoi.
2.2. Huóng tiêp cân hành dông tinh thân
La dác trung cua truong phai tâm ly hoc Vuxbua (Duc), theo thuyêt triêt hoc
duy ly, dai biêu: O. Quynpe (1862-1915), O. Denxo (1881-1944) va K. Biulo
(1897-1963). Tu tuong chu dao cua truong phai nay la nghiên cuu tu duy, tri tuê
thông qua thuc nghiêm giai bai toan tu duy. Phuong phap chu yêu su dung trong
thuc nghiêm la tu quan sat. Theo ho, tu duy la hanh dông bên trong cua chu thê
nhám xem xet cac môi quan hê. Viêc xem xet cac môi quan hê nay dôc lâp voi viêc
tri giac cac thanh phân tham gia quan hê. Hanh dông tu duy la công viêc cua cai
'tôi¨ chu thê, no chiu anh huong cua nhiêm vu tu duy (bai toan tu duy). Bai toan tu
duy dinh huong cho hanh dông tu duy. Khi chu thê nhân ra bai toan co nghia la dã
biên cac chi dân tu bên ngoai thanh tu chi dân bên trong trong qua trinh giai quyêt.
Tinh lua chon cua tu duy bi quy dinh boi su vân dông cua tu chi dân. Theo O.
Denxo dê giai bai toan tu duy thi thuc chât tu duy la su vân hanh cua cac thao tac tri
tuê. Qua trinh nay diên ra qua nhiêu giai doan, trong do nhân thuc dâu bai toan va
câu truc lai no, tao ra nhung tinh huông co vân dê cho tu duy la quan trong nhât. Co
thê noi, thuc chât cua qua trinh giai quyêt bai toan tu duy la qua trinh câu truc lai
bai toan do. Trong qua trinh giai cac bai toan, chu thê phai thuong xuyên su dung
cac thao tac tri tuê nhu phân tich, tông hop, truu tuong hoa, tao ra su giông nhau
(khai quat hoa). Huong tiêp cân hanh dông tinh thân dã dong gop nhiêu cho khoa
hoc tâm ly hoc tu duy. Viêc nghiên cuu tu duy nhu la môt hanh dông bên trong, la
qua trinh vân dông cua cac thao tac tri tuê la buoc tiên lon trên con duong tim hiêu
ban chât cua tu duy. Nhung, ho lai cuc doan cho ráng tu duy thuân tuy la hanh dông
bên trong, không liên quan gi toi cac nhân tô bên ngoai. Vân dê quan hê giua chu
thê tu duy voi cac diêu kiên bên ngoai cua chinh qua trinh tu duy dã bi loai ra khoi
tâm nghiên cuu cua cac nha tâm ly theo huong tiêp cân nay. Vi thê, vân dê ban chât
xã hôi va logic tâm ly cua tu duy vân con dê ngo.
24
2.3. Tiêp cân hành vi
Tâm ly hoc hanh vi, ma cac dai biêu xuât sác la cac nha tâm ly hoc kiêt xuât: J.
Watson (1878-1958), E. Tolmen (1886-1959), E. L. Toocdai (1874-1949), B. Ph.
Skinner (1904-1990),.. dã phu nhân viêc nghiên cuu y thuc con nguoi. Tâm ly hoc
chi nghiên cuu hanh vi con nguoi ma thôi. Hanh vi la tâp hop cac phan ung cua co
thê dap lai cac kich thich tu môi truong bên ngoai. Theo ho, hanh vi tri tuê (cua ca
nguoi va dông vât) la cac phan ung co hiêu qua ma ca thê (chu thê) hoc duoc, nhám
dap lai cac kich thich cua môi truong sông. J.Watson coi hanh vi tri tuê dông nhât voi
ngôn ngu bên trong. Tu do, ông chia tu duy thanh ba dang: thų nhat, la cac thoi quen,
kÿ xao, ngôn ngu don gian; thų hai, giai quyêt cac nhiêm vu tuy không moi, nhung it
gáp va phai co hanh vi ngôn ngu kem theo; thų ba, giai quyêt nhiêm vu moi, buôc co
thê lâm vao hoan canh phuc tap, doi hoi phai giai quyêt báng ngôn ngu truoc khi thuc
hiên môt hanh dông cu thê. Nhu vây, cac nha hanh vi coi tu duy giông nhu kÿ xao,
no duoc hinh thanh theo co chê phan xa va luyên tâp chung. Vân dê hoc tâp va kÿ
xao dat duoc la trung tâm cua tâm ly hoc hanh vi. Vê sau, khoang nhung nám giùa
thê ky XX, huong tiêp cân hanh vi phat triên nay sinh cac hoc thuyêt moi va phân
hoa thanh 3 nhanh: Tam lv hţc hanh vi bao thu, Tam lv hţc hanh vi mūi, Tam lv hţc
hanh vi chu quan.
Nhiêu luân diêm cua cac nha nghiên cuu tu duy theo huong tiêp cân hanh vi
không con phu hop voi tâm ly hoc hiên dai. Nhung, công lao to lon cua ho la dua tinh
khach quan, chát chë khoa hoc vao nghiên cuu tri tuê con nguoi, vôn di la rât phuc
tap. Muôn nghiên cuu khach quan tu duy con nguoi thi phai nghiên cuu hanh vi cua
no. Muôn huân luyên chuc náng tâm ly nao do phai dua chu thê vao trong cac diêu
kiên xac dinh, tuc la phai tuong minh hoa nôi dung day hoc theo môt quy trinh chát
chë dê qua do co thê quan sat va kiêm soat duoc qua trinh hinh thanh cac hanh vi tâm
ly nguoi hoc. Tuy nhiên, cuc doan hoa môi truong kich thich, coi nhe vai tro chu thê
cua nguoi hoc së dân dên su 'dinh mênh xã hôi¨ trong day hoc va phat triên.
2.4. Tiêp cân sinh hoc
Noi chung, cach tiêp cân hanh vi cùng bát nguôn tu huong tiêp cân sinh hoc, tuc la
chiu anh huong cua thuyêt tiên hoa hanh vi ca thê, thu duoc do tâp nhiêm va su phuc tap
hoa cac hanh vi ban náng cua cac ca thê. Tuy vây, tâm ly hoc hanh vi moi chu yêu khai
thac môi quan hê tuong tac giua hanh vi voi cac kich thich môi truong. Ngoai ra, nhiêu
công trinh cùng tiêp cân tâm ly tu goc dô sinh hoc, co cac công trinh nghiên cuu theo cac
25
huong chinh nhu: Nghiên cuu co so sinh ly-thân kinh cua tri tuê; Nghiên cuu vai tro va su
phat triên cua cac hanh vi ban náng va tu tao trong hoat dông tâm ly cua nguoi va vât;
nghiên cuu vai tro cua yêu tô di truyên tri tuê giua cac thê hê.
2.5. Tiêp cân phát sinh trí tuê (Tiêp cân kiên tao)
Huong tiêp cân phat sinh nhân thuc, phat sinh tri tuê tre em, dai diên chu yêu
la J. Piaget (1896-1980) va cac dông su cua ông. Tiêp cân kiên tao dã co anh huong
to lon dôi voi su phat triên tâm ly hoc cua thê ky XX va hiên nay.
J. Piaget dã xuât phat tu goc dô sinh hoc va logic hoc dê giai quyêt vân dê tri
tuê. Duoi dang chung nhât, tri tuê duoc J. Piaget hiêu la su phat triên tiêp tuc cua yêu
tô sinh hoc. Ca hoat dông sinh hoc va hoat dông tâm ly không tach biêt voi cuôc sông
cua ca thê va ca hai dêu la bô phân cua hoat dông toan bô, ma dác trung cua chung la
tinh to chųc kinh nghiêm va sŻ thich ųng. Dây la hai chuc náng co ban cua tri tuê.
Tinh to chųc cua tri tuê cho phep trong tung tinh tich cuc cua chu thê co thê tach
ra cai gi do tron ven, tach ra nhung phân tu va môi liên hê giua cac phân tu tham gia câu
truc nên cai tron ven do. Dê mô ta sŻ thich ųng cua chu thê, J. Piaget su dung 4 khai
niêm gôc sinh hoc: Ðong hoa (Assimilation), Ðiŝu ųng (Accommodation), Co cau hav
So do (Scheme) va Can bœng (Equilibrium). Ðong hoa la chu thê tai lâp lai môt sô dác
diêm cua khach thê duoc nhân thuc, dua chung vao trong cac so dô dã co. Ðiŝu ųng la
qua trinh thich nghi cua chu thê dôi voi nhung doi hoi da dang cua môi truong, báng
cach tai lâp lai nhung dác diêm cua khach thê vao cai dã co, qua do biên dôi câu truc dã
co, tao ra câu truc moi, dân dên trang thai cân báng. Can bœng, la su tu cân báng cua chu
thê, la qua trinh cân báng giua hai qua trinh dông hoa va diêu ung. Su mât cân báng
(Desequilibrium) cùng la mât cân báng giua hai qua trinh nay. Trong dong hoa, cac kich
thich duoc chê biên cho phu hop voi su ap dát cua câu truc. Con trong diŝu ųng, chu thê
buôc phai thay dôi câu truc dã co cho phu hop voi kich thich moi. Dông hoa la tàng
truůng, diêu ung la phat triên. Cau truc nhŏn thųc la nhung kinh nghiêm ma chu thê tich
lùy duoc trong môi giai doan nhât dinh. So do la môt câu truc nhân thuc bao gôm môt
lop cac thao tac giông nhau theo môt trât tu nhât dinh. Do la môt thê thông nhât, bên
vung cac yêu tô câu thanh (cac thao tac) co quan hê voi nhau. So dô la khai niêm then
chôt trong ly thuyêt phat sinh tri tuê va thê hiên rõ nhât tu tuong cua J. Piaget vê ban chât
tô chuc, ban chât cua thao tac tri tuê. J. Piaget cho ráng tri tuê co ban chât thao tac
(Operation) va duoc tre em xây dung nên báng chinh hanh dông (Action) cua minh. Su
phat triên tri tuê duoc hiêu la su phat triên cua hê thông thao tac. Thao tac do la hanh
26
dông bên trong, no duoc nay sinh tu cac hanh dông co dôi tuong bên ngoai. Tuy nhiên,
khac voi hanh dông, thao tac la hanh dông co tinh rut gon va dôi tuong cua no không
phai la nhung su vât co thuc, ma la nhung hinh anh, biêu tuong, ki hiêu. Thao tac co tinh
chat thuŏn nghšch (reversible); bao ton (conservation); tinh liên kśt (associative). Cac
thao tac duoc câu truc thanh hê thông nhât dinh (câu truc thao tac). Thao tac tri tuê
không co sán trong dâu dua tre, cùng không nám trong dôi tuong khach quan, ma nám
ngay trong su tac dông qua lai giua chu thê voi dôi tuong, thông qua hanh dông. Co
nghia la dua tre tu xây dung câu truc tri tuê cho minh. Thoi ky dâu, tre em tiên hanh thao
tac voi vât liêu la cac dang vât chât cu thê, cac hanh dông thuc tiên muc thao tac cu
thê. Sau do, cac vât liêu cu thê duoc thay báng cac ky hiêu, khai niêm, mênh dê,. tri tuê
duoc phat triên toi muc thao tac hinh thuc - muc truong thanh.
Theo J. Piaget, tri tuê ca nhân phat triên tu thâp dên cao duoc tuân theo trât tu
chát chë, háng dinh. Dây không phai la trât tu thoi gian ma la trât tu kê tiêp, moi ca
nhân phat triên binh thuong dêu phai tuân theo trât tu do. Dông thoi qua trinh phat triên
nay theo hai quy luât: táng truong liên tuc, tung ti, tung ti môt (theo co chê dông hoa)
va phat triên nhay vot chuyên giai doan theo nguyên ly thông hop. Chinh nhay vot cho
ta khai niêm giai doan. Môi lua tuôi co dác trung riêng vê chât luong tri tuê va duoc
coi la môt giai doan phat triên. Môt giai doan tri tuê co nhung dác trung sau: thų nhat,
cac thanh tuu tri khôn giai doan nay la su kê tiêp giai doan truoc; thų hai. la su thông
hop cac câu truc dã co tu giai doan truoc; thų ba, môi giai doan la môt câu truc tông
thê cac so dô chu không phai la su xêp chông cac so dô lên nhau; thų tu, môi giai doan
dêu gôm câu truc dã co, dang co va cac yêu tô chuân bi cho giai doan tiêp sau.
Ly thuyêt phat sinh tri tuê la môt trong nhung hoc thuyêt co anh huong va co uy tin
nhât trong tâm ly hoc thê ky XX. Cac khia canh cân quan tâm nhât cua hoc thuyêt nay la
cach tiêp cân phat sinh, phat triên khi giai quyêt vân dê co ban cua tâm ly hoc; cac phuong
phap nghiên cuu khach quan, dác biêt la phuong phap lâm sang; quan diêm nhân manh
hoat dông tri tuê không don thuân la hoat dông nhân thuc, la su tai lâp lai dác diêm cua cac
vât thê bên ngoai, ma chu yêu la thay dôi chinh chu thê nhân thuc. Su thay dôi do quy dinh
kha náng nhân thuc dôi tuong moi, tach ra cac giai doan phat triên cu thê,.
2.6. Tiêp cân hoat dông
2.6.1. Huong tiêp cân hoat dông la môt cuôc cach mang thuc su trong tâm ly
hoc noi chung, trong nghiên cuu su hinh thanh va phat triên cua tu duy, tri tuê ca
nhân noi riêng. Ly thuyêt hoat dông duoc hinh thanh tu nhung nám 1930, dat dinh
27
cao vao nhung nám 1970. Dai diên cho cach tiêp cân nay la cac nha tâm ly hoc Nga
nhu: L. X. Vugotxki va A. N. Leonchiev, X. L. Rubinstein, P. Ia. Galperin,..
2.6.2. Huong tiêp cân hoat dông tim cach khác phuc nhung thiêu sot cua cac
cach tiêp cân truoc dây, báng cach khai thac triêt dê thanh tuu cua triêt hoc duy vât
biên chung va lich su, lây triêt hoc nay lam nên tang phuong phap luân cho viêc
nghiên cuu tâm ly, tu duy con nguoi. Luân diêm co ban o dây la: Con nguŭi lam ra
chinh ban than minh bœng lao dũng va hoʼnt dũng xà hũi. Toan bũ dŭi sŧng tam lv. v
thųc cua con nguŭi la sŻ phan anh thŻc tiên dŭi sŧng vŏt chat cua no. Tam lv v thųc
duoc hinh thanh va duoc biêu hiên qua hoʼnt dũng. ma truūc hśt la lao dũng san xuat
va hoʼnt dũng xà hũi. Vi vây muôn nghiên cuu tâm ly, tu duy cua con nguoi môt cach
khach quan, tât yêu phai bát dâu tu nghiên cuu toan bô doi sông (câu truc, lich su
phat sinh hinh thanh va phat triên) cua hoat dông thuc tiên cua con nguoi. Công viêc
chu yêu cua cac nha tâm ly hoc la phân tich cac dang hoat dông trong doi sông thuc
tiên, xã hôi cua chung; phat hiên cac quy luât hinh thaanh va chuyên hoa tu dang hoat
dông vât chât bên ngoai thanh dang hoat dông tâm ly bên trong va nguoc lai, tu trong
ra ngoai. Chi co thê trên co so hiêu biêt dây du va sâu sác cac quy luât hinh thanh va
chuyên hoa do; hiêu biêt cac yêu tô liên quan va chi phôi qua trinh nay, thi khi do cac
nha tâm ly moi co hy vong hiêu biêt, kiêm soat, diêu chinh viêc hinh thanh tâm ly, tu
duy con nguoi. Nhu vây, chia khoa dê nghiên cuu tri tuê, theo huong tiêp cân hoat
dông la tim hiêu su hinh thanh hoat dông tri tuê tu hoat dông thuc tiên, vât chât bên
ngoai. Tuy nhiên, viêc nghiên cuu nay không giông cac nha hinh thai hoc quan sat,
mô ta hanh vi tri tuê cua con vât hay cua tre em theo kiêu 'o dây va bây gio¨. Cac
nha tâm li hoc hoat dông nghiên cuu tri tuê trong toan bô doi sông hiên thuc cua no.
Tu nghiên cuu chuc náng, câu truc cua no dên nguôn gôc, nôi dung xã hôi, lich su
phat sinh, hinh thanh va phat triên. O muc dô nhât dinh, cach tiêp cân hoat dông gân
giông tiêp cân phat sinh tri tuê cua J.Piaget. Ca hai cach tiêp cân dêu quan tâm va dê
cao thao tac, hanh dông tri tuê cua ca nhân, dêu tim hiêu va xac lâp qua trinh phat
sinh, phat triên tri tuê cua tre em. Diêm khac nhau co ban giua hai cach tiêp cân nay
la o chô, tiêp cân phat sinh chu yêu dua theo cac nguvên tőc sinh hţc va logic hţc dê
xac lâp quy luât phat sinh vê mát lôgic - tâm li cua tri tuê. Vi vây, mát cam xuc va nũi
dung xà hũi cua no bš bť qua. Môi quan hê giua chu thê voi môi truong xã hôi duoc
quy vê quan hê vât ly. Trong khi do mát ván hoa - xã hôi cua cac quan hê nay moi
thuc su anh huong toi chiêu huong va phuong thuc phat sinh, phat triên tri tuê cua tre
28
em trong cac nên ván hoa khac nhau va chung la nôi dung chinh cua hoc thuyêt lich
su - ván hoa vê su phat triên tâm li nguoi do L.X.Vugotxki sang lâp.
2.6.3. Theo cach tiêp cân hoat dông, viêc nghiên cuu tâm li, tri tuê phai dua
trên cac nguyên tác phuong phap luân triêt hoc duy vât lich su va biên chung: nguvên
tőc gian tiśp va nguvên tőc lšch sŷ - phat sinh. Tu cac nguyên tác phuong phap luân
nay, cac nha tâm li hoc hoat dông dã su dung nhiêu phuong phap khach quan dê phân
tich, mô ta, hinh thanh tri tuê cho tre em. Kêt qua la hang loat vân dê nan giai trong
tâm li hoc vê tri tuê dã duoc giai quyêt, dác biêt la viêc chu dông tô chuc, dinh
huong, diêu khiên, diêu chinh tre em hoat dông dê qua do hinh thanh va phat triên tri
tuê cua minh. Co thê nêu vân tát môt sô thanh tuu ma li thuyêt hoat dông dã dat duoc.
2.6.3.1. Vê tri tuê va câu truc cua tri tuê: Theo quan diêm cua L.X.Vugotxki,
cân tach ra hai muc tri tuê: tri tuê bŏc thap va tri tuê bŏc cao. Tri tuê bâc thâp co
phân giông voi tri tuê dông vât ma ta vân thây trong cac thuc nghiêm cua V.Kolo,
U.Stecno trên khi va tri tuê bâc cao chi co o con nguoi. Tri tuê bâc thâp duoc dác
trung boi môi quan hê trŻc tiśp kich thich - phan ung (nhu dã thây trong cac so dô
S R cua huong tiêp cân hanh vi); con tri tuê bâc cao duoc dác trung boi su tham
gia cua ngon ngŹ va cac môi quan hê gian tiśp giua chu thê voi dôi tuong thông
quan công cu tâm li (ki hiêu tâm ly).
2.6.3.2. Nguôn gôc khach quan cua tri tuê nguoi không nám trong co chê sinh
hoc ma o trong thuc tiên doi sông ván hoa xã hôi. Tri tuê nguŭi co nũi dung xà hũi
lšch sŷ. Môi truong xã hôi không phai la diêu kiên cua su phat triên tri tuê, ma la nguôn
gôc cua su phat triên. Su phat triên tri tuê cua tre em bao gio cùng chiu su chê uoc cua
xã hôi. Phuong thuc hoat dông tri tuê cua ca nhân la phuong thuc tri tuê cua xã hôi.
2.6.3.3. Tri tuê bâc thâp duoc hinh thanh theo co chś tiśn hoa. co chś thich
nghi. tu duoi di lên, theo con duong tâp nhiêm. Tri tuê câp cao co ban chat hoʼnt
dũng va duoc hinh thanh theo co chś linh hũi cac kinh nghiêm xà hũi lšch sŷ. Do
la qua trinh câu truc lai chuc náng tri tuê bâc thâp, dã co, báng cach chu thê su dung
cac công cu tâm li, dua vao cac câu truc do, cai tô lai chung, hinh thanh câu truc
moi. Su phat triên tri tuê tre em la qua trinh linh hôi kinh nghiêm cua loai nguoi; la
qua trinh hinh thanh hanh dông tri tuê cua cac em. Qua trinh hinh thanh nay diên ra
theo quy luât phô biên cho moi chuc náng tâm li câp cao. Quy luât do duoc phat
biêu nhu sau: Bat ki chųc nàng tam li cap cao nao cua trŗ em trong qua trinh phat
triên cùng dŝu duoc thê hiên hai lan. lan dau la hoʼnt dũng tŏp thê. hoʼnt dũng xà
29
hũi. tųc la chųc nàng tam li bên ngoai. Lan thų hai la hoʼnt dũng ca nhan. la
phuong phap bên trong cua tu duv trŗ em. la chųc nàng tam li bên trong. Qua trinh
chuyên hoa hoat dông vât chât, bên ngoai, thanh hoat dông tâm li, tri tuê bên trong
duoc diên ra qua môt sô khâu, môt sô buoc. Cac buoc chuyên hoa nay va viêc dinh
huong chung duoc nghiên cuu, mô ta kha ki trong công trinh nghiên cuu cua
P.Ia.Galperin.
2.6.3.4. Tri tuê cua tre em duoc hinh thanh báng chinh hoat dông cua no. Môi
giai doan phat triên cua tre co nhiêu hoat dông. Trong do, co hoat dông chu dao, la hoat
dông co vai tro chu yêu dôi voi su phat triên tri tuê va cua cac hoat dông khac trong
giai doan do. Su phat triên tri tuê cua tre em phu thuôc truoc hêt vao hoat dông nao giu
vai tro chu dao trong tung giai doan. Vi vây, hinh thanh va phat triên tri tuê cua tre em
gán liên voi viêc hinh thanh hoat dông chu dao trong môi giai doan phat triên cua no.
2.6.3.5.Tre em không thê tu minh hoat dông 'theo kiêu Rôbinxon¨. Hoʼnt
dũng cua trŗ em vūi thś giūi do vŏt bao giŭ cùng phai trŻc tiśp hoàc gian tiśp thong
qua nguŭi lūn. lav nguŭi lūn lam trung gian. Noi cach khac, tri tuê bâc cao cua tre
em la san phâm cua hoat dông va hop tac cua no voi nguoi lon. Vi vây, day hoc hop
tac giua nguoi day va nguoi hoc (day hoc tuong tac) la phuong thuc mang lai hiêu
qua nhât. Dʼnv hţc phai la mũt qua trinh tuong tac giŹa trŗ em va hţc phai la mũt
qua trinh tuong tac giŹa trŗ em va nguŭi lūn. nguŭi dʼnv va nguŭi hţc la hai chu thê
cua mũt hoʼnt dũng chung.
2.7. Môi quan hê giüa day hoc và su phát triên trí tuê (tu duy Toán hoc)
Day hoc, theo dung chuc náng cua no la dʼnv hţc phat triên. Muôn vây, no
không duoc di sau su phat triên, phu hoa cho su phat triên. Day hoc phai di truoc su
phat triên, keo theo su phat triên. Tuc la day hoc không huong vao trinh dô phat triên
hiên thoi ma phai tac dông vao vung phat triên gan nhat trong tri tuê cua hoc sinh.
Nhiêm vu cua cac nha giao duc hiên dai la phai chi ra duoc cach hiêu dung dán
vê môi quan hê giua day hoc voi su phat triên tri tuê, trên co so phê phan nhung quan
diêm lêch lac vê vân dê nay. Trong thuc tiên co ba nhom quan niêm: Thu nhât, day
hoc va phat triên duong nhu dôc lâp voi nhau, day hoc di song song va dua trên thanh
tuu cua su phat triên, lam bôc lô su phat triên do; thu hai, day hoc chinh la su phat
triên; quan niêm thu ba, day hoc di truoc su phat triên. Quan niêm nay la khoa hoc,
cach mang. Hai quan niêm trên không phan anh dung môi quan hê va vai tro cua day
hoc dôi voi su phat triên tri tuê.
30
Nhom quan niêm thu nhât chu truong qua trinh phat triên tri tuê cua tre em dôc
lâp voi qua trinh day hoc. Dôi voi ho, day hoc la qua trinh o bên ngoai su phat triên va
phu thuôc vao no. Day hoc luôn di sau su phat triên va co vai tro không lon dôi voi qua
trinh nay. Nhom quan niêm nay tâp hop rông rãi cac nha tâm ly hoc tiêp cân tri tuê dua
trên hoc thuyêt tiên hoa cua S. Darwin hay hoc thuyêt vê di truyên nhiêm sác thê, thâm
chi ca nhung nguoi theo quan diêm kiên tao cùng it nhiêu co tu tuong nay.
Dôi voi nhung nha tiên hoa luân thi hanh vi tri tuê cua con nguoi chi la kêt
qua cua qua trinh tiên hoa lâu dai theo con duong tâp nhiêm. Su phat triên cua cac
hanh vi nay dã duoc lâp trinh tu dâu trong ca cuôc doi cua môi ca thê. Con theo
nhung nguoi chu truong di truyên tri tuê, thi su phat triên va khac biêt vê tri tuê cua
ca nhân dã duoc quy dinh boi yêu tô gen. Trong ca hai cach tiêp cân trên, day hoc
chi la yêu tô lam bôc lô su phat triên dã tiêm tang trong co thê.
Trong cach tiêp cân kiên tao, quan hê giua day va hoc va phat triên tri tuê
duoc giai quyêt khac so voi quan niêm trên. Truoc hêt, tu tuong chu dao cua J.
Piaget la tim hiêu tri tuê tre em duoc phat sinh va phat triên (tu phat) nhu thê nao,
chu không quan tâm dên lam thê nao dê phat triên no. Kêt qua la, ông dã phat hiên
ra, mũt màt, tri tuê duoc phat sinh, phat triên la do su kiên tao cua ca nhân; màt
khac, qua trinh kiên tao nay duoc thuc hiên báng co chê dông hoa va diêu ung bên
trong, huong toi su cân báng nôi tai. Qua trinh nay diên ra theo trât tu háng dinh,
tuy thuôc vao su chin muôi, thuân thuc cua hê thân kinh. Tu cac kêt qua nghiên cuu
nay, xuât hiên quan niêm cho ráng day hoc không phai la nhung tac dông nhám
'dôt chay`` cac giai doan phat triên, ma lam cach nao dê cho chung duoc phat triên
nhu la no phai co, ca vê phuong diên muc dô, nhip dô va tôc dô phat triên. Nhu vây
chu trinh phat triên nôi tai cua tre vua la tiên dê, la co so cua tac dông day hoc, vua
la muc tiêu cua no. Day hoc va phat triên co môi quan hê song hanh va la diêu kiên
cua nhau. Di nhiên, nêu nhu ta phân tich duoc dây du, sâu sác, triêt dê va khach
quan toan bô chu trinh phat sinh, phat triên tri tuê cùng nhu cac yêu tô chi phôi qua
trinh nay, thi viêc xac lâp môi quan hê nhu vây la co khia canh hop ly.
Tuy nhiên, nhu dã phân tich, cac công trinh cua J.Piaget moi chu yêu xac lâp
duoc vê phuong diên câu truc logic tâm ly, con nhiêu khia canh nua trong doi
sông cua tri tuê ca nhân không duoc dê câp. Mát khac dã co không it nghiên cuu
thuc nghiêm chung minh duoc kha nàng thav doi nhšp dũ phat triên cua cac câu
truc tri tuê va nhân thuc cua tre, nêu co chuong trinh day hoc phat triên. Nhung su
31
kiên nêu trên lam cho quan diêm cho ráng giua su phat triên tri tuê voi day hoc co
quan hê song hanh tro nên kem thuyêt phuc.
Dai diên diên hinh cua quan niêm dông nhât day hoc voi phat triên tri tuê la
cac nha tâm ly hoc hanh vi. Dôi voi day hoc va phat triên duong nhu la môt. Diêu
nay bôc lô kha rõ trong công thuc (S ÷ R). Theo ho, day hoc nhu thê nao thi phat
triên së la nhu thê. Vê xu huong tiêp cân cua tâm ly hoc hanh vi dã nêu trong muc
(2.3) o trên va dã rõ tinh giao diêu cua xu huong nay.
Nhom quan diêm thu ba, cua L.X. Vugotxki va cac nha tâm ly hoc hoat
dông. Coi day hoc di truoc su phat triên va keo theo su phat triên. Quan niêm nay
gán voi khai niêm vung phat triên gan nhat do L.X. Vugotxki dê xuât.
Dôi voi L.X. Vugotxki, day hoc, theo dung chuc náng cua no, phai di truoc
va keo theo su phat triên. Theo Ông, truoc khi dên truong di hoc (theo dung nghia
hep cua no), tri tuê tre em dã duoc phat triên. Nhu vây, day hoc (theo nghia hep)
không phai la su phat triên va no duoc bát dâu tu môt trinh dô nao do cua su phat
triên. Tu dây xuât hiên cac kha náng quan hê giua day hoc voi su phat triên tri tuê
cua tre em. Day hoc co thê kim hãm hoác thuc dây su phat triên. Nêu di sau su phat
triên, day hoc së kim hãm su phat triên. Nguoc lai, nêu day hoc di truoc su phat
triên, no së thuc dây, keo su phat triên tri tuê di lên.
Cai côt lõi cua day hoc phat triên la xac dinh dung cac trinh dô phat triên cua
tre em. Theo L.X. Vugotxki, cân thiêt phai phân biêt hai trinh dô trong suôt qua trinh
phat triên cua tre: trinh dũ phat triên hiên thŭi va kha nàng phat triên gan nhat (vung
phat triên gân nhât). Trinh dô phat triên hiên thoi la trinh dô ma o do cac chuc náng
tâm ly dã dat o muc chin muôi, con vung phat triên gân nhât la vung trong do cac
chuc náng tâm ly dang truong thanh chua chin. Vê phuong diên chân doan, muc dô
hiên tai duoc biêu hiên qua tinh huông tre em dôc lâp giai quyêt nhiêm vu, không cân
su tro giup bên ngoai. Con kha náng phat triên gân nhât duoc thê hiên trong tinh
huông tre hoan thanh nhiêm vu khi co su hop tac, giup dõ cua nguoi khac, va nêu tu
minh thi dua tre së không thuc hiên duoc. Nhu vây, hai trinh dô phat triên cua tre, thê
hiên hai muc dô chin muôi cua cac chuc náng tâm ly o cac thoi diêm khac nhau.
Dông thoi chung luôn vân dông, vung phat triên ngay hôm nay thi ngay mai së tro
thanh trinh dô hiên tai va xuât hiên vung phat triên gân nhât moi.
Viêc phat hiên ra cac muc dô phat triên, truoc hêt liên quan toi su chŋn doan
tam lv va tac dũng cua dʼnv hţc.
32
Trong day hoc, nguoi giao viên, o goc dô tâm ly, nêu chi gioi han o viêc xac
dinh cai dã chin muôi ma không tinh dên cai dang hinh thanh va phat triên thi së
không xac dinh duoc dây du su phat triên cua hoc sinh. Noi cach khac, nguoi giao
viên day hoc không chi huong vao phat triên trinh dô hiên thoi ma con phai phat
hiên ra vung phat triên gân nhât, thông qua day hoc hop tac giua hoc sinh va giao
viên trong qua trinh day hoc. Tuc la, khi lam rõ kha náng cua hoc sinh trong tinh
huông co su hop tac, chung ta së xac dinh duoc cac chuc náng tâm ly dang chin
muôi, ma trong thoi gian gân nhât dê tât yêu dat toi trinh dô hiên tai. Theo L.X.
Vugotxki, nguyên tác hop tac nhám phat hiên vung phat triên gân nhât cho phep
truc tiêp nghiên cuu cai dã quy dinh su chin muôi vê tâm ly, tri tuê va diêu kiên dê
chung duoc hoan thiên trong tuong lai. Diêu nay co gia tri to lon trong day hoc phat
triên. Ông cho ráng moi y dô day hoc tach roi su phat triên, coi hai yêu tô nay dôc
lâp voi nhau va day hoc di sau su phat triên, hoác cho ráng day hoc trung khop voi
su phat triên, dêu dân dên sai lâm, lam han chê vai tro cua day hoc. Nêu hiêu dung
dán vân dê thi day hoc va phat triên phai thuong xuyên co quan hê huu co voi nhau,
nhung day hoc không phai la yêu tô di sau su phat triên, la diêu kiên dê bôc lô no.
Day hoc co tô chuc dung dán së keo theo su phat triên cua tre, tao ra su sông cho
hang loat qua trinh phat triên, ma dung ngoai day hoc thi së không thuc hiên duoc.
Chi co day hoc di truoc su phat triên moi tao ra vung phat triên gân nhât, moi thuc
su keo theo su phat triên, dinh huong va thuc dây no. Di nhiên, trong thuc tiên, phai
luu y day hoc không duoc di truoc qua xa so voi su phat triên, cang không duoc di
sau no. Day hoc va phat triên phai duoc cŏn kŝ nhau. Dông thoi phai quan triêt tu
tuong day hoc la su hop tac giua nguoi day va nguoi hoc. Hoat dông day va hoat
dông hoc la hoat dông hop tac giua thây va tro. Chi co nhu vây, day hoc noi chung,
day hoc Toan noi riêng moi dat hiêu qua tôi uu dôi voi su phat triên cua hoc sinh.
2.8. Các phuong huóng nâng cao hiêu quá day hoc phát triên trí tuê
Tu dâu nhung thâp niên cua thê ky XX, nguyên ly day hoc huong toi va thuc
dây tôi da su phat triên tri tuê cua hoc sinh dã duoc xac lâp va xã hôi ngay cang nhân
thây y nghia sông con cua viêc quan triêt nguyên ly nay trong day hoc. Dác biêt la
trong thoi dai phat triên gia tôc cua tri thuc khoa hoc va công nghê ngay nay.
Co rât nghiêu chuong trinh day hoc phat triên tu duy, tri tuê hoc sinh. Co hai
huong khai quat chuong trinh phat triên tri tuê: Phat triên tu duy, tri tuê hoc sinh
thông qua day tri thuc khoa hoc va day cac kÿ náng tu duy.
33
Môt phuong huong co tinh truyên thông la phat triên tu duy, tri tuê hoc sinh
thông qua day tri thuc khoa hoc. Huong nay phu hop voi quan niêm cho ráng tri tuê
co hai mát không thê tach roi: nôi dung tri thuc va cac thao tac tri oc dân dên tri
thuc do. Trong cac nghiên cuu va phân tich cua J. Piaget, P. Ia. Galperin, J. Bruner ,
A.V. Petrovski va cua nhiêu nha tâm ly hoc lon khac, cac câu truc tri tuê thuong
không tach roi câu truc tri thuc tuong ung. Theo cac nha tâm ly hoc noi trên, viêc
day tu duy, tri tuê thuong duoc tiên hanh thông qua viêc day hoc sinh linh hôi cac
câu truc nhân thuc khac nhau. Cháng han, trên co so phân tich tu duy, tri tuê tre em
theo quan diêm cua J. Piaget, J. Bruner dã xac dinh môt câu truc nhân thuc voi 3
muc thê hiên: hanh dũng, biêu tuong va khai niêm. Tu do, ông dê xuât chuong trinh
hoc tâp theo hinh 'xoay trôn ôc``, dua trên su phat triên cac câu truc nhân thuc va
kha náng vân dung chung. J. Bruner cho ráng, co thê phat triên kha náng phân tich
va hinh thanh khai niêm ly luân truu tuong cho moi dôi tuong hoc sinh cac lop
duoi, nêu nguoi giao viên co phuong phap day hoc phu hop. P. Ia. Galperin (1952),
cùng cung xu huong voi J. Bruner, nhung dây du va cu thê hon, trong ly thuyêt vê
cac buoc hinh thanh hanh dông tri tuê cua hoc sinh, dã phân tich co chê chuyên môt
khai niêm tu bên ngoai, cua xã hôi, vao bên trong cua cac ca nhân hoc sinh. Dông
thoi, ông cùng vach ra cac phuong phap dinh huong qua trinh chuyên, biên do trong
day hoc. L.V. Zankov (1970), trên co so nguyên ly day hoc phai tac dông vao vung
phat triên gân nhât cua L.X. Vugotxki, dã dê xuât phuong phap day hoc nhám phat
triên tinh tich cuc va kha náng nhân thuc, kha náng tri tuê cua hoc sinh. Petrovski
cho ráng co nhiêu cach day tu duy cho hoc sinh, môt trong nhung sô do la thông
qua day cac câu truc nhân thuc. Cac nha tâm ly hoc nhân thuc cùng dê xuât phuong
huong phat triên tu duy, tri tuê hoc sinh thông qua nôi dung môn hoc. Cháng han,
R. Fischer dê xuât mô hinh gôm ba thanh phân ren luyên cac kÿ náng khoa hoc giup
hoc sinh kha náng nhân thuc. Ba thanh phân la (1) hinh thanh y tuong, bao gôm cac
yêu tô thê hiên, thác mác, nêu luân dê; (2) thu thâp thông tin: Quan sat, giai thich,
trao dôi; (3) thu nghiêm ly thuyêt: khao sat, thi nghiêm, kiêm tra.
Phat triên tu duy, tri tuê thông qua viêc truc tiêp day cac kÿ náng tu duy ngay
cang duoc chu trong va ung dung rông rãi trên thê gioi, voi su tham gia cua cac linh vuc
khoa hoc: toan hoc, diêu khiên hoc, thông tin,...Ngay trong tâm ly giao duc hoc, nhiêu
chuong trinh huân luyên, bôi duõng tu duy, tri tuê dang duoc phô biên va ung dung,
cháng han: Chuong trinh huân luyên cac thu thuât tri tuê cua R. Sternberg (1987);
Chuong trinh day hoc nhám hinh thanh náng luc tu duy toan hoc cua V.V. Davudov,
34
chuong trinh day chiên luoc tu duy theo chiêu ngang va chiêu doc cua E. De Bono,... O
Viêt Nam, chua co môt chuong trinh chinh thuc dê day kÿ náng tu duy cho nguoi hoc.
Tuy nhiên môt sô chuong trinh liên kêt, nhu liên kêt Viêt Bi (DHSP Ha Nôi) co dê câp
dên vân dê nay, cac Du an dao tao giao viên THCS, Tiêu hoc va gân dây Du an Phat
triên Giao viênTHPT co môt sô chuong trinh dê câp dên kÿ náng tu duy.
2.9. Yêu tô cám xúc trong day hoc môn Toán
Môt sô nguoi thuong cho ráng môn Toan la môt môn hoc khô khan vi chi
lam viêc voi nhung con sô, cac hinh, cac suy luân chát chë. Do la môt suy nghi
hoan toan sai lâm. Chinh vi quan niêm do ma môt sô thây giao day Toan cua chung
ta vô tinh coi nhe viêc day yêu tô cam xuc trong qua trinh day hoc môn Toan,...
Trong khi diêm qua cac cach tiêp cân day hoc tri tuê, dác biêt la tiêp cân theo ly
thuyêt hoat dông, tiêp cân theo ly thuyêt kiên tao, chung ta dã nhân thây vai tro cua
môi quan hê giua yêu tô chu thê voi yêu tô sinh hoc va môi truong xã hôi, tao nên su
phat triên cua tri tuê ca nhân, thông qua hoat dông cua chu thê. Khi noi dên chu thê, la
phai dê câp nhiêu linh vuc cua nhân cach ca nhân: xu huong, hung thu, nhu câu, su say
mê, y chi, nghi luc,... Dác biêt, nhung nám gân dây, trong sô cac yêu tô cua chu thê co
anh huong truc tiêp toi tri tuê, vân dê cam xuc duoc quan tâm dê câp nhiêu hon.
Vân dê quan hê giua cam xuc va tri tuê la không don gian. Cam xuc không
chi anh huong tich cuc hay tiêu cuc dên tri tuê, báng cach truc tiêp tac dông toi qua
trinh hanh dông cua chu thê. Nguoc lai, su tham gia truc tiêp cua cac yêu tô tri tuê
vao viêc nhân thuc va kiêm soat cac qua trinh xuc cam cua chu thê va cua nguoi
khac trong hoat dông giao tiêp dã dân dên môt loai tri tuê: 'tri tuê cam xuc``. Noi
cach khac, cam xuc va tri tuê la hai mát cua môt hanh dông ca nhân. Khi dê câp toi
môi quan hê giua cam xuc va tri tuê nguoi ta thuong tach ra hai khia canh: (1) anh
huong cua cam xuc toi su hinh thanh, phat triên tri tuê, (2) tri tuê cam xuc va vai tro
cua no trong hoat dông ca nhân. Su tach biêt nay chi la tuong dôi. O dây, tri tuê la
tri tuê noi chung, tu nhung quan diêm nay hoc viên suy nghi vân dung cu thê vao
day hoc môn toan, phat triên tu duy, tri tuê toan hoc.
2.9.1. Ành huóng cúa cám xúc tói trí tuê
Vai tro cua cam xuc dôi voi hoat dông nhân thuc cua ca nhân duoc dê câp
dên trong cac công trinh nghiên cuu cua nhiêu nha tâm ly hoc lon nhu J. Piaget, P.
Janet, Claparede, L.X. Vugotxki... Cac nha tâm ly hoc nay dêu thông nhât cho ráng,
35
trong môi tac dông qua lai giua chu thê voi hoan canh duoc thông qua 'truong cu
xu¨, trong do cac cam xuc la dông luc cua cac ung xu, con tri giac, vân dông va tri
tuê la su câu truc hoa cua cac ung xu do. Cháng han, J. Piaget (1997) quan niêm,
môi ung xu bao ham hai mát: mát nàng luong va mát nhŏn thųc hay câu truc. Mát
náng luong la do cam xuc tao ra, con câu truc hay nhân thuc la kêt qua cua tri tuê.
Nhu vây, xuc cam va nhân thuc không thê tach roi nhau, mác du chung khac biêt
nhau. Theo J. Piaget môt hanh dông tri tuê bao ham su diêu tiêt náng luong liên
quan toi thao tac tri tuê. Tuong tu nhu J. Piaget, L.X. Vugôtxki cho ráng, trong tu
duy ngôn ngu, y không phai la diêm tân cung cua toan bô qua trinh. Y không phai
duoc nay sinh tu y nghi khac, ma tu linh vuc dông co cua y thuc. Dáng sau y la xu
huong, cam xuc, nhu câu, y chi. Ông vi y nghi nhu dam mây den mang con gio
lam dam mây chuyên dông va dô ra trân mua tu ngu do. Vi vây, ông cho ráng viêc
phân tich tâm ly môt y nghi nao do chi triêt dê khi phat hiên ra duoc chinh binh diên
dông co, cam xuc bên trong bi che lâp boi cac tu duy ngôn ngu.
Nhiêu nha nghiên cuu dã phat hiên co so sinh ly, sinh hoa cua cam xuc va vai
tro thuc dây hoác kim hãm cua no dôi voi hoat dông noi chung, tri tuê noi riêng cua
con nguoi. Daniel Goleman (1995), trên co so nghiên cuu môi quan hê giua chi sô
tri tuê (IQ) voi cac yêu tô tu tuong khac tao thanh tinh cach (character) cua cac nha
quan li, dã kêt luân su thanh công cua môi nguoi không phai chu yêu la do co chi sô
tri tuê cao, ma do cac yêu tô tao nên tinh cach do. Ông cho ráng, cac cam xuc chi
dao tri tuê, thâm chi no con manh hon ca kha náng lôgic toan, ma chung ta vân
thây trong cac trác nghiêm. Vi vây, ông dê nghi phai giao duc tinh cam cho tre em
ngay tu khi chung con nho.
Trong thuc tiên, cam xuc tham gia vao hoat dông tri tuê trên hai phuong
diên: la dũng lŻc thuc dây hoác kim hãm môt hanh dông tri tuê nao do va la nguoi
huūng dʼno cho hanh dông do. Vai tro huong dao cua cam xuc duoc biêu hiên it nhât
trên ba phuong diên sau: Thų nhat : Cam xuc nhu la yêu tô bên trong xâm nhâp vao
toan bô qua trinh hanh dông tri tuê tu tri giac su vât dên cac qua trinh tu duy truu
tuong. Toan bô qua trinh hanh dông tri tuê nay bi nhuôm mau va bi chi phôi boi
cam xuc cua ca nhân, trong tung tinh huông cu thê hoác gán liên voi dác trung tinh
cam cua ca nhân do. Thų hai : trong suôt qua trinh hanh dông tri tuê, ngay tu nhung
thao tac dâu tiên cho toi thao tac cuôi cung, môi khi xuât hiên môt thao tac, thi liên
36
ngay do xuât hiên môt cam xuc tuong ung va cam xuc nay tro thanh tâm thê, dân
chuôi thao tac tiêp theo di theo huong phu hop voi tâm thê do. Thų ba : kêt qua cua
môi thao tac, môi hanh dông tri tuê së mang dên cho chu thê môt cam xuc moi. Dên
luot no, cam xuc nay së chi phôi cac quyêt dinh tiêp theo cua chu thê, dác biêt la
trong viêc lua chon cac phuong an, cac kê hoach hanh dông tri tuê.
Noi tom lai, suv cho cung moi hanh dông tri tuê dêu co su tham gia cua cam
xuc. No thâm nhâp vao ngay tu cac hoat dông tri giac, dên viêc lua chon cac thao
tac va ra quyêt dinh tri tuê. Muc dô anh huong nay rât lon va trai ra trên môt phô
rông, tu nhung cam xuc don gian, dên tinh cam phųc hop va cuôi cung la su tham
gia cua nhung linh cam trŻc giac.
Viêc hiêu nhung vân dê nay dê tu do, môi giao viên day Toan nghiên cuu
vân dung vao tao lâp va bôi duõng cam xuc trong viêc phat triên tu duy, tri tuê toan
hoc trong qua trinh day hoc môn Toan.
2.9.2. Trí tuê cám xúc
Vê môi quan hê giua cam xuc va su phat triên tri tuê. Cac nha tâm ly hoc lon
nhu P. Janet, J. Piaget, L.X. Vugôtxki ...dêu kháng dinh vai tro cua cam xuc dôi voi
hoat dông tri tuê, hoat dông nhân thuc cua ca nhân. 'Moi hanh dông tri tuê dêu co su
tham gia cua cam xuc. No thâm nhâp ngay tu cac hoat dông tri giac, dên viêc lua
chon cac thao tac va ra quyêt dinh tri tuê. Muc dô anh huong nay rât lon va trai ra
trên môt phô rông, tu nhung cam xuc don gian, dên tinh cam phuc hop va cuôi cung
la su tham gia cua nhung linh cam truc giac¨. Tuy nhiên, nhiêu công trinh nghiên
cuu va duoc kiêm nghiêm trong thuc tiên, kêt qua hoat dông sông cua môi ca nhân
không hoan toan ty lê thuân voi náng luc tri tuê dã co cua ca nhân do. Trong da sô
truong hop, thanh công cua môi ca nhân phu thuôc nhiêu vao cac yêu tô phi tri tuê
logic, dác biêt phu thuôc vao muc dô thâu hiêu va kiêm soat duoc cam xuc cua minh
cùng nhu cua nguoi khac. Vi vây, nhung nám gân dây, nhiêu nha tâm ly hoc dã tâp
trung nghiên cuu kha náng thâm nhâp cua yêu tô tri tuê vao trong cac linh vuc cam
xuc tinh cam cua môi ca nhân; kha náng nhân thuc, kiêm soat va diêu khiên chung
trong hoat dông va giao tiêp. Tu do, hinh thanh môt khai niêm moi 'tri tuê cam
xuc¨. Hai nha tâm ly hoc Hoa Ky Peter Salovey va Jonh Mayer dua ra thuât ngu 'tri
tuê cam xuc¨ vao nám 1990. Cac ông dã dua ra quan diêm cua minh la 'tri tuê cam
xuc duoc hiêu la kha náng hiêu rõ cam xuc cua ban thân, thâu hiêu cam xuc cua
37
nguoi khac, phân biêt duoc chung va su dung chung dê huong dân suy nghi va hanh
dông cua ban thân¨. Dinh nghia nêu trên dã co su thay dôi va phat triên.
Daniel Golman (nha Tâm ly hoc Hoa Ky, 1995) cho ráng: Tri tuê cam xuc la
kha náng giam sat cac cam giac va cam xuc cua ban thân va cua nguoi khac, kha
náng phân biêt chung va kha náng su dung cac thông tin nhám dinh huong suy nghi
va hanh dông cua minh.
Nha tâm ly hoc H. Steve (1996) lai cho ráng, tri tuê cam xuc la su kêt hop
giua su nhay cam vê cam xuc co tinh chât tu nhiên voi cac kÿ náng quan ly cam xuc
co duoc do tu hoc hoi, nhám giup con nguoi dat duoc hanh phuc trong cuôc sông.
Vân Peter Salovey (1997) dã dinh nghia lai nhu sau: Tri tuê cam xuc bao
gôm kha náng tiêp nhân dung, danh gia va thê hiên cam xuc, kha náng danh gia va
phân loai nhung cam xuc giup dinh huong suy nghi, kha náng hiêu va diêu khiên,
dinh huong cam xuc nhám gia táng su phat triên cam xuc va tri tuê. Theo Edward
De Bono (nguoi Anh), tri tuê cam xuc la loai tri tuê giup ca nhân di sâu phân tich,
kham pha va lam bôc lô cam xuc cua chu thê ra ngoai. No la loai tri tuê truc giac,
linh cam va phi logic.
Vân dê câu truc va vai tro cua tri tuê cam xuc dã va dang duoc dê câp trong
nhiêu công trinh nghiên cuu cua cac nha Tâm ly hoc. Tuy nhiên, hiên thoi co thê
nhân manh nhung thanh phân chu yêu sau cua tri tuê cam xuc: Kha nàng nhŏn biśt.
danh gia va thê hiên cam xuc cua ban than, kha nàng nhŏn biśt va danh gia cam
xuc cua nguŭi khac, kha nàng diŝu chşnh cam xuc cua ban than va cua nguŭi khac,
sŷ dung cam xuc dê dšnh huūng hanh dũng. Vây thi, trong qua trinh day va hoc bô
môn Toan co hay cháng tri tuê cam xuc toan hoc không?
III. NHU CÀU VÀ ÐINH HUÓNG ÐOI MÓI PHUONG PHÁP DAY HOC
TOÁN Ò VIET NAM
3.1. Nhu câu
Viêc dôi moi phuong phap day hoc dê giai quyêt mâu thuân giua yêu câu dao
tao con nguoi moi voi thuc trang lac hâu noi chung cua phuong phap day hoc con
lac hâu o nuoc ta hiên nay. Nhu câu nay dã duoc thê hiên buc xuc trong cac nghi
quyêt cua Dang, cac ván ban chi dao cua Nha nuoc, Bô Giao duc. Dác biêt, dã viêt
thanh cac diêu khoan trong Luât Giao duc cua nuoc Công hoa Xã hôi Chu nghia
Viêt Nam.
38
Theo Giao su Nguyên ba Kim (2004): 'Phai thua nhân ráng trong tinh hinh
hiên nay, phuong phap day hoc o nuoc ta con co nhung nhuoc diêm phô biên:
O Thav thuvśt trinh tran lan,
O Tri thųc duoc truvŝn thu duūi dʼnng co sán. it vśu tŧ tim toi. phat hiên,
O Thav ap dàt. tro thu dũng,
O Thiên vŝ dʼnv. vśu vŝ hţc. thiśu hoʼnt dũng tŻ giac. tich cŻc va sang tʼno
cua nguŭi hţc,
O Khong kiêm soat duoc viêc hţc.``
Mâu thuân giua yêu câu dao tao con nguoi xây dung xã hôi công nghiêp hoa,
hiên dai hoa voi thuc trang lac hâu cua phuong phap day hoc dã lam nay sinh thuc
dây cuôc vân dông dôi moi phuong phap day hoc o tât ca cac câp trong nganh Giao
duc va Dao tao tu môt sô nám cuôi thâp ky thê ky XX dên nay. Nhung tu tuong chu
dao cua cuôc dôi moi duoc phat biêu duoi nhiêu hinh thuc khac nhau: 'Phat huy
tinh tich cuc``; 'Phuong phap day hoc tich cuc``; 'Phuong phap giao duc tich cuc``;
'Hoat dông hoa nguoi hoc``; 'Tich cuc hoa hoat dông hoc tâp; 'Day hoc lây nguoi
hoc lam trung tâm``,...
3.2. Bán chât cúa công cuôc dôi mói phuong pháp day hoc Toán
Vân dung nhung thanh tuu cua ly luân day hoc hiên dai trên thê gioi, dác biêt
la ly thuyêt hoat dông vân dung vao day hoc va môt sô quan diêm cua day hoc kiên
tao, day hoc kham pha, cac nha nghiên cuu giao duc Viêt Nam dã nêu bât duoc ban
chât cua công cuôc dôi moi phuong phap day hoc o Viêt Nam. Diên hinh la trong
cuôn 'Phuong phap Day hoc môn Toan`` cua Giao su Nguyên Ba Kim dã chi rõ:
'Phuong phap dʼnv hţc can huūng vao viêc to chųc cho nguŭi hţc hţc tŏp
trong hoʼnt dũng va bœng hoʼnt dũng tŻ giac. tich cŻc. chu dũng va sang tʼno``.
Dinh huong nay nêu bât ban chât cua dôi moi phuong phap day hoc la hoc
tâp trong hoat dông va báng hoat dông, hay noi gon: hoʼnt dũng hoa nguŭi hţc.
Theo Giao su Nguyên Ba Kim, môi nôi dung day hoc dêu liên hê voi nhung
hoat dông nhât dinh. Truoc hêt do la nhung hoat dông dã duoc tiên hanh trong qua
trinh lich su hinh thanh va ung dung nhung tri thuc duoc bao ham trong nôi dung
nay, cùng chinh la nhung hoat dông dê nguoi hoc co thê kiên tao va ung dung nhung
tri thuc trong nôi dung do. Tât nhiên, con phai kê toi ca nhung hoat dông co tac dung
cung cô tri thuc, ren luyên nhung kÿ náng va hinh thanh nhung thai dô co liên quan.
39
Ông cùng dã chi ra ráng, phat hiên duoc nhung hoat dông nhu vây trong môt nôi
dung la vach duoc môt con duong dê nguoi hoc chiêm linh nôi dung do va dat duoc
nhung muc tiêu day hoc khac, cùng dông thoi la cu thê hoa duoc muc tiêu day hoc
nôi dung do va chi ra duoc môt cach kiêm tra xem muc tiêu day hoc do co dat duoc
hay không va dat dên muc dô nao. Cho nên diêu cán ban cua phuong phap day hoc la
khai thac nhung hoat dông nhu trên tiêm tang trong môi nôi dung dê dat duoc muc
tiêu day hoc. Quan diêm nay thê hiên rõ net môi liên hê giua muc tiêu, nôi dung va
phuong phap day hoc. No hoan toan phu hop voi luân diêm co ban cua giao duc hoc
cho ráng con nguoi phat triên trong hoat dông va hoc tâp diên ra trong hoat dông.
Hoat dông liên hê voi cac yêu tô: chu thê, dôi tuong, muc tiêu, phuong tiên,
kêt qua; dôi voi hoat dông hoc, con liên hê dên môt yêu tô quan trong, do la nguoi
thây. Cu thê hoa ban chât nêu trên ta co môt sô dác trung sau dây
3.2.1. Xac lŏp vš tri chu thê cua nguŭi hţc. bao dam tinh tŻ giac. tich cŻc. chu dũng
va sang tʼno cua hoʼnt dũng hţc duoc thŻc hiên dũc lŏp hoàc trong giao luu
Nguoi hoc la chu thê kiên tao tri thuc, ren luyên kÿ náng, hinh thanh thai dô
chu không phai la nhân vât bi dông hoan toan lam theo lênh cua thây giao. Voi dinh
huong 'hoat dông hoa nguoi hoc``, vai tro chu thê cua nguoi hoc duoc kháng dinh
trong qua trinh ho hoc tâp trong hoat dông va báng hoat dông cua ban thân minh.
Tuy theo muc tiêu va hoan canh cu thê, co thê tô chuc cho hoc sinh hoat
dông dôc lâp hoác trong giao luu, ca hai truong hop dêu rât quan trong dôi voi
phuong phap day hoc. Môt mát, mác dâu trong qua trinh hoc tâp vân co ca nhung
pha hoc sinh hoat dông duoi su dân dát cua thây hoác co su hô tro cua ban, nhung
hoat dông dôc lâp cua hoc sinh la thanh phân không thê thiêu dê dam bao viêc hoc
thanh công. Mát khac, do ban chât xã hôi cua viêc hoc, phuong diên giao luu ngay
cang duoc quan tâm va nhân manh trong phuong phap day hoc, nhung yêu tô cua
day hoc hop tac: hoc theo nhom, theo cáp, tranh luân,...ngay cang duoc táng cuong.
3.2.2. Tri thųc duoc cai dàt trong nhŹng tinh huŧng co dung v su phʼnm
Tri thuc la dôi tuong cua hoat dông hoc tâp.
Dê day môt tri thuc nao do, thây giao không thê trao ngay cho hoc sinh diêu
minh muôn day; cach lam tôt nhât thuong la cai dát tri thuc do vao nhung tinh
huông thich hop dê hoc sinh chiêm linh no thông qua hoat dông tu giac, tich cuc va
sang tao cua ban thân.
40
Theo ly thuyêt kiên tao, hoc tâp la môt qua trinh trong do nguoi hoc xây
dung kiên thuc cho minh báng cach thich nghi voi môi truong sinh ra nhung mâu
thuân, nhung kho khán va nhung su mât cân báng. Tuy nhiên, môt môi truong
không co dung y su pham thi không du dê chu thê kiên tao tri thuc theo dung yêu
câu xã hôi mong doi. Vi thê, diêu quan trong la thiêt lâp nhung tinh huông co dung
y su pham dê nguoi hoc hoc tâp trong hoat dông, hoc tâp báng thich nghi.
3.2.3. Dʼnv viêc hţc. dʼnv tŻ hţc thong qua toan bũ qua trinh dʼnv hţc
Cac nha Tâm ly hoc dã chung minh ráng náng luc cua môi ca nhân duoc hinh
thanh va phat triên chu yêu trong qua trinh hoat dông va giao luu cua con nguoi. Con
duong tôi uu nhât, co hiêu qua nhât dê nâng cao chât luong dao tao va dat duoc muc
tiêu giao duc dao tao la: hoc báng hoat dông tu hoc, tu nghiên cuu cua nguoi hoc,
thông qua chinh báng hoat dông tu luc chiêm linh kiên thuc, ma hinh thanh náng luc
va thai dô cho hoc sinh.
Hoat dông hoc nhám muc tiêu cai tao, phat triên chinh hoc sinh la hoat dông
không ai co thê lam thay. Vi thê, doi hoi hoc sinhphai tu giac, tich cuc, sang tao,
phai co kha náng tu hoc. Cac nghiên cuu vê day hoc phat triên dã cho kêt qua ráng
trong qua trinh phat triên cua môi ca nhân dêu co tinh tich cuc bên ngoai va tinh
tich cuc bên trong. Tinh tich cuc bên ngoai thê hiên o y chi quyêt tâm thuc hiên cac
yêu câu hoc tâp cua giao viên, nha truong. Cac thao tac hanh vi bên ngoai co thê
kiêm soat duoc. Tinh tich cuc bên trong thê hiên o chô nguoi hoc sinh co dông co
hoc tâp, muc dich hoc tâp tiêp thu cac tac dông bên ngoai dê biên thanh nhu câu
nhân thuc, tich cuc dao sâu suy nghi môt cach chu dông tu giac, tu luc. Tinh tich
cuc bên trong dân dên su dôc lâp phat triên cua môi ca nhân hoc sinh, la co so cho
tu hoc suôt doi. Nguŭi giao viên Toan can quan triêt tu tuůng dʼnv hţc la sŻ hop tac
giŹa giao viênva hţc sinh.
3.2.4. TŻ tʼno va khai thac nhŹng phuong tiên dʼnv hţc dê tiśp nŧi va gia tàng sųc
mʼnnh cua con nguŭi
3.2.5. Tʼno niŝm lʼnc quan hţc tŏp dŻa trên lao dũng va thanh qua cua ban than nguŭi hţc
3.2.6. Xac dšnh vai tro mūi cua nguŭi thav vūi tu cach nguŭi thiśt kś. uv thac. diŝu
khiên va thê chś hoa
Trong hoat dông hoa nguoi hoc, su xac lâp vi tri chu thê cua nguoi hoc
không hê lam suy giam vai tro cua nguoi thây giao, ma nguoc lai cang nâng cao vai
41
tro trach nhiêm cua nguoi thây. Vai tro nguoi thây dã duoc chuyên dôi, thây không
phai la nguôn phat tin duy nhât, Day hoc trong cach nhin moi së không con la cai
day hoc vôn co voi quyên uy tôi thuong cung câp va ban phat cac chân ly khach
quan, dinh doat tinh dung sai cua cac nhân thuc va ly giai cua con nguoi, ma la day
hoc trong tuong lai, day hoc së duoc phat triên trong su tuong tac thuong xuyên voi
cac bôi canh cua tu nhiên va xã hôi, cac bôi canh luôn luôn trong tinh trang bi tac
dông cua nhung xao trôn ngâu nhiên, bât dinh va không du doan truoc duoc. Vai tro
nguoi thây quan trong hon, náng nê hon, thê hiên:
O Thiśt kś, la lâp kê hoach, chuân bi qua trinh day hoc vê mát muc tiêu, nôi
dung, phuong phap, phuong tiên va hinh thuc tô chuc;
O Uv thac, la biên y dô day cua thây thanh nhiêm vu hoc tâp tu nguyên, tu
giac cua hoc sinh, la chuyên giao cho hoc sinh không phai nhung tri thuc
duoi dang co sán ma la nhung tinh huông dê hoc sinh hoat dông thich
nghi;
O Ðiŝu khiên, kê ca diêu khiên vê mát tâm ly, bao gôm su dông viên, huong
dân, tro giup va danh gia;
O Thê chś hoa, la xac nhân nhung kiên thuc moi phat hiên, dông nhât hoa
nhung kiên thuc riêng le mang mau sác ca thê, phu thuôc vao hoan canh
va thoi gian cua tung hoc sinh thanh tri thuc khoa hoc cua xã hôi, tuân thu
chuong trinh vê muc dô yêu câu, cach thuc diên dat va dinh vi tri thuc
moi trong hê thông tri thuc dã co, huong dân vân dung va ghi nho hoác
giai phong khoi tri nho nêu thây không cân thiêt.
3.2.7. Tŵ dšnh huūng hţc tŏp trong hoʼnt dũng va bœng hoʼnt dũng. phan tich cac
thanh phan cua hoʼnt dũng vŝ màt lv luŏn va thŻc tiên. tŵ do rut ra cac thanh tŧ co
sů cua phuong phap dʼnv hţc. Cac thanh tô co so cua phuong phap day hoc thê hiên
cac tu tuong chu dao cua quan diêm hoat dông trong phuong phap day hoc toan.
* Cho hoc sinh thuc hiên va tâp luyên nhung hoat dông va hoat dông thanh
phân tuong thich voi nôi dung va muc tiêu day hoc;
* Goi dông co cho cac hoat dông hoc tâp;
* Dân dát hoc sinh kiên tao tri thuc, dác biêt la tri thuc phuong phap nhu
phuong tiên va kêt qua cua hoat dông;
* Phân bâc hoat dông la cán cu diêu khiên qua trinh day hoc
42
3.3. Môt sô thành tuu cúa dôi mói phuong pháp day hoc môn Toán
Dê công cuôc dôi moi phuong phap day hoc Toan thanh công, trong xu thê hôi
nhâp, nhiêu nha giao duc hoc môn Toan trong nuoc dã biên dich, viêt, gioi thiêu nhung
ly luân vê tâm ly hoc, giao duc hoc tiên tiên trên thê gioi vao Viêt Nam. Cac công trinh
vê ly thuyêt hoat dông, ly thuyêt kiên tao, ly thuyêt kham pha, ly thuyêt tinh
huông,...dêu duoc gioi thiêu va dua vao chuong trinh, nôi dung dao tao o cac truong,
khoa Su pham. Diên hinh la cuôn 'Phuong phap day hoc môn Toan`` cua Giao su
Nguyên Ba Kim, la môt cuôn sach co gia tri han lâm va gia tri hiên thuc, cu thê. Tac
dông cua cuôn sach nay dên dôi moi phuong phap day hoc Toan rât to lon. Truoc do
vao nhung nám thâp niên 70 cua thê ky truoc co cuôn Giao duc hoc môn Toan cua cô
Giao su Pham Ván Hoan va cua Giao su Trân Thuc Trinh, Nguyên Gia Côc. Nhiêu
nha Giao duc hoc môn Toan dã viêt sach va dong gop cho su phat triên cua phuong
phap day hoc Toan nhu cac Giao su: Dao Tam, Trân Kiêu, Tôn Thân, Hoang Chung,
Bui Ván Nghi, Vuong Duong Minh, Dô Dinh Hoan, Vù Quôc Chung....
Tu khi Viêt Nam co dao tao Tiên si Khoa hoc Giao duc chuyên nganh Ly
luân va PPDH Bô môn Toan va Thac si chuyên nganh nay thi dã co hang trám luân
ván Thac si, luân an Tiên si nghiên cuu thuc hiên nâng cao chât luong day hoc bô
môn Toan cho cac câp hoc.
Cac phuong phap day hoc truyên thông duoi anh sang cua cac ly luân day
hoc hiên dai duoc cac giao viên day toan nhin nhân lai môt cach tich cuc co hiêu
qua hon. Cac phuong phap day hoc cach dây nhiêu nám khi dua vao Viêt Nam
duoc goi la cac xu huong day hoc không truyên thông thi bây gio dã tro thanh phô
biên dôi voi moi giao viên day Toan.
Nhung cuôc hôi thao, tranh luân vê viêc phân ban o trung hoc phô thông, qua
cac lân thay sach giao khoa o cac câp phô thông, nôi dung, chuong trinh, phuong
phap day hoc môn Toan dã phat triên nhiêu so voi truoc dây lam cho chât luong
day hoc môn Toan nâng lên.
Cac sach giao khoa Toan Tiêu hoc, Trung hoc co so duoc viêt theo cach tô
chuc cho hoc sinh hoat dông dê chiêm linh tri thuc Toan hoc, cac vân dê vê lich su
Toan, cac yêu tô thuc tiên duoc chon loc dua vao nhiêu hon. Cach trinh bay cua
sach dã tao diêu kiên cho hoc sinh tu hoc va cac giao viên Toan co thê su dung cac
phuong phap day hoc tiên tiên.
43
Môt sô cac chuong trinh, du an muc tiêu ngoai phân nâng câp thiêt bi day
hoc, dã co tac dông tich cuc dên phuong phap day hoc môn Toan: Du an Dao tao
giao viên THCS, Du an Phat triên Giao viên va truong THCS, Du an dao tao Giao
viên Tiêu hoc, Du an phat triên Giao viên THPT. Chuong trinh liên kêt Viêt Bi.
Viêc dang gia kêt qua hoc tâp môn môn dang la nhung dê tai tranh luân sôi
nôi. Thi, kiêm tra dang gia tung môn Toan o cac câp nhu thê nao dê nâng cao chât
luong day hoc môn Toan. Nhiêu công trinh nghiên cuu vê vân dê nay cua cac nha
khoa hoc giao duc môn Toan. Dã co nhiêu luân ván Thac si, Luân an Tiên si vê
dang gia kêt qua day hoc môn Toan. Dang co cuôc tranh luân co nên dua trác
nghiêm vao thi tôt nghiêp hay dai hoc vê môn Toan không? Viêc day hoc toan khi
phân ban o bâc THPT nhu thê nao?
Vân dê Ren luyên va Phat triên náng luc tu hoc trong day hoc môn Toan dã
duoc nghiên cuu va thuc hiên qua day hoc môn Toan cac câp. Khoa Toan DHSP Ha
Nôi dã tô chuc day tu hoc cho sinh viên va co hiêu qua cao. Dã co nhung Luân an
Tiên si Nghiên cuu tu hoc trong day hoc bô môn Toan.

















44
TÀI LIEU THAM KHAO

1. Nguyên Huu Châu (2005). NhŹng van dŝ co ban vŝ chuong trinh va qua
trinh dʼnv hţc. NXB Giao duc.
2. Cao Thi Ha (2006). Dʼnv hţc mũt sŧ chu dŝ hinh hţc khong gian (Hinh hţc
11) theo quan diêm kiśn tʼno. Luân an Tiên si Giao duc hoc.
3. Nguyên Ba Kim (2002). Phuong phap dʼnv mon Toan. NXB Dai hoc Su
pham.
4. Phan Trong Ngo (chu biên); Nguyên Duc Huong (2003). Cac li thuvśt phat
triên tam li nguŭi. NXB Dai hoc Su pham.
5. Phan Trong Ngo (2005). Dʼnv hţc va phuong phap dʼnv hţc trong nha truŭng.
NXB Dai hoc Su pham.
6. Dao Tam (1997). Ren luvên ki nàng chuvên doi ngon ngŹ thong qua viêc
khai thac cac phuong phap khac nhau giai cac dʼnng Toan Hinh hţc ů truŭng
PTTH. Tap chi Nghiên cuu Giao duc N
12
, tr. 20 21.
7. Dao Tam (2000). Boi duűng hţc sinh kha. giťi ů truŭng PTTH nàng lŻc huv
dũng kiśn thųc khi giai cac bai toan. Tap chi Nghiên cuu Giao duc N
1
, tr.19-21.
8. Trân Vui (2006). Dʼnv hţc co hiêu qua mon Toan theo nhŹng huūng tūi.
DHSP, Dai hoc Huê.
9. Jean Piaget (1997). Tam li hţc va giao duc hţc. NXB Giao duc.
10. All C. Ornstein, Thomas J. Lasley, Cac chiên luoc dê day hoc co hiêu qua












45
TIEP CAN LÝ THUYET HOAT DONG TRONG NGHIÊN CUU
VÀ THUC HÀNH DAY HOC TOÁN
O TRUÒNG DAI HOC VÀ TRUÒNG PHO THÔNG

Li thuyêt hoat dông khoi sinh biên chung tu cac quan diêm Triêt hoc Tâm
li. Cac khai niêm hoat dông, dôi tuong cua hoat dông, nhu câu, dông co trong hoat
dông cùng nhu môi liên hê giua chung la co so cua Tâm li hoc hoat dông duoc khai
quat o muc dô truu tuong cao.
Viêc nghiên cuu lam sang to cac khai niêm trên va môi liên hê giua chung -
dê tu do xac dinh cac náng luc tiêp cân li thuyêt hoat dông va cac biên phap dê ren
luyên cac náng luc do - së gop phân cu thê hoa viêc bôi duõng sinh viên, giao viên
toan dap ung nhu câu triên khai day hoc Toan theo quan diêm hoat dông o truong
phô thông va gop phân thuc dây viêc nghiên cuu Toan.
1.1. Môt sô Iuân diêm xuât phát
1.1.1. Các quan diêm Triêt hoc - Tâm Ií vê quá trình nhân thúc
Hoat dông nhân thuc thê gioi noi chung va nhân thuc Toan hoc noi riêng
duoc thuc hiên báng qua trinh hoat dông tu duy, xet riêng la tu duy biên chung va
tu duy logic trong toan hoc.
Tu cac luân diêm cua C. Mac, Ph. Angghen va cac kêt qua nghiên cuu cua
cac nha Tâm li: L. X Vugotxki, X. L Rubinstein cho thây: tu duy xuât hiên va vân
dông gán kêt voi hoat dông thuc tiên cua con nguoi. Con nguoi tro thanh chu thê
cua hoat dông tu duy voi diêu kiên ho nám duoc ngôn ngu, cac khai niêm, logic hoc
chung la san phâm cua su phan anh khai quat kinh nghiêm cua thuc tiên xã hôi.
Tu cach hiêu qua trinh tu duy phu hop voi nhung su kiên dã tich lùy duoc,
cho phep giai thich qua trinh tâm li câp cao chuyên biêt cua con nguoi la qua trinh
chuyên hoa tu 'ngoai tâm¨ dên 'nôi tâm¨; nghia la tu tac dông qua lai giua con
nguoi voi thuc tiên, giua con nguoi voi con nguoi, sau do ca nhân moi thuc hiên
môt cach dôc lâp.
Nhu vây, tu duy la qua trinh tâm li tim toi va kham pha hiên thuc khach quan
gán voi hoat dông xã hôi, liên hê mât thiêt voi ngôn ngu, la qua trinh phan anh gian
tiêp khai quat hiên thuc khach quan nho cac hoat dông phân tich va tông hop.
46
Trong nghiên cuu tu duy, X. L Rubinstein dã nhân manh luân diêm: 'cac
nguvên nhan bên ngoai tac dũng qua nhŹng diŝu kiên bên trong`. Cac diêu kiên
bên trong cua tu duy duoc xac dinh boi muc dô tich cuc, cac câp dô tac dông qua lai
cua cac thao tac tu duy trong qua trinh nhân thuc nhu: phân tich, tông hop, khai
quat hoa. Cac diêu kiên kich hoat tu duy, bao gôm dôi tuong cua tu duy, duoc hiêu
la cac diêu kiên kich hoat tu duy, bao gôm dôi tuong cua tu duy va môi truong
trong do chu thê va khach thê tac dông qua lai voi nhau.
Nhung quan diêm tu duy xet o trên cho phep du tinh vân dung vao day hoc
Toan theo li thuyêt hoat dông, trong do chu trong xen xet cac vân dê tuong tac cho
cac hoat dông nhân thuc toan hoc cua hoc sinh, sinh viên.
1.1.2. Quan diêm vê nhân thúc toán hoc các dôi tuong và quan hê cúa
thuc hiên khách quan.
Tu viêc nghiên cuu phuong phap luân nhân thuc toan hoc hiên thuc khach
quan cho thây phuong phap nhân thuc chu yêu trong toan hoc la phuong phap su
dung cac mô hinh Toan.
Chung ta hiêu mô hinh Toan cac lop dôi tuong, quan hê nao do cua hiên thuc
khach quan la su mô ta cac lop dôi tuong va quan hê do báng cach su dung cac ky
hiêu va ngôn ngu toan. Vi du cac hinh hoc cua hinh hoc Oclit duoc cho boi mô hinh
la cac phuong trinh, bât phuong trinh; hoác hê cac phuong trinh, bât phuong trinh.
Cháng han, tâp hop cac doan tháng AB duoc cho boi phuong trinh vecto:
OB OA OM . . . - + = ; 0 K - ; 0 K . ; 1 = + . - ; voi O la diêm tuy y. (1)
Tu (1) ban doc co thê suy ra mô hinh khac cua lop cac doan tháng trên trong
hê toa dô truc chuân (Oxy).
Trong tiên trinh thuc hiên mô hinh hoa cac lop dôi tuong, quan hê nguoi ta
su dung cac hoat dông tu duy nhu cac dang truu tuong hoa diên ra trong toan hoc:
truu tuong khai quat, truu tuong dông nhât, truu tuong li tuong, truu tuong kha
hiên. Khi xây dung cac mô hinh toan hoc nguoi ta bo qua cac tinh chât thu yêu cua
cac dôi tuong, cac quan hê; diêu quan trong la toan hoc xuât phat tu thuc tiên, tao
nên cac mô hinh toan hoc cua hiên tuong sau do quay vê thê hiên kha náng ung
dung cac kêt qua thu duoc trên co so nghiên cuu cac mô hinh nay.
47
Cac dang truu tuong khai quat, truu tuong dông nhât, truu tuong li tuong
duoc ung dung kha rông rãi trong viêc day hoc hinh thanh cac khai niêm, cac quy
luât o truong phô thông va o truong dai hoc; cháng han khai niêm sô tu nhiên duoc
hinh thanh nho truu tuong hoa dông nhât; nguoi ta dông nhât tât ca cac tâp hop huu
han co cung luc luong theo quan hê tuong duong cung luc luong thanh môt lop
dác trung cho môt sô tu nhiên. Viêc mo rông cac tâp hop sô o truong dai hoc nho
su dung truu tuong hoa dông nhât .
Nhung diêu vua nêu trên co y nghia quan trong dôi voi viêc tao môi truong,
chon cac dôi tuong nhám goi dông co, nhu câu cho cac hoat dông tri tuê tim toi cac
quy tác, xây dung cac khai niêm toan o truong dai hoc va day toan o truong phô
thông; cùng tu su phân tich trên cho phep kháng dinh hoat dông mô hinh cac hiên
tuong, quan hê hiên thuc khach quan la hoat dông dác trung cua nhân thuc Toan hoc.
1.1.3. Môt sô kiên thúc co bán vê Ií thuyêt hoat dông
Viêc day hoc theo quan diêm cua li thuyêt hoat dông vê mát li luân va thuc
hanh dã duoc sang to trong cuôn 'Phuong phap day hoc môn Toan¨ cua tac gia
Nguyên Ba Kim va buoc dâu dã triên khai day Toan o truong phô thông (nhu dã
nêu o muc 3.2.).
Khi tiêp cân li thuyêt hoat dông, sinh viên va giao viên gáp kho khán trong
nhân thuc môi liên hê biên chung giua cac khai niêm: hoat dông; dôi tuong cua hoat
dông; dông co va nhu câu cua hoat dông.
Tu goc dô Triêt hoc Tâm ly viêc nám cac khai niêm trên va môi quan hê
giua chung la mâu chôt cua viêc nám li thuyêt hoat dông dê tu do xac dinh cac náng
luc tiêp cân li thuyêt hoat dông cho sinh viên su pham.
O Hoat dông la môt qua trinh thuc hiên su chuyên hoa lân nhau giua hai cuc
cua chu thê va khach thê. Noi nhu vây co nghia la hoat dông không hiêu don thuân
la phan ung hoác tô hop cac phan ung ma hoat dông la môt co câu co tô chuc, co
chuyên hoa va biên dôi bên trong.
O Dôi tuong cua hoat dông la cai dang sinh thanh trong quan hê sinh thanh cua
hoat dông va thông qua hoat dông cua chu thê. Voi cach hiêu dôi tuong hoat dông nhu
vây chung ta cân nhân thuc dôi tuong hoat dông không chi la cac vât chât cu thê ma co
thê la cac dôi tuong, cac quan hê truu tuong cân duoc hinh dung, tu duy lam bôc lô no
voi tu cach la dông co hoat dông, voi tu cach la dôi tuong mang tinh nhu câu.
48
O Cac dang hoat dông cu thê cua hoc sinh, sinh viên trong day hoc toan duoc
trinh bay theo |1| bao gôm chu yêu cac hoat dông tri tuê va cac hoat dông toan hoc.
O Dác trung câu thanh cua hoat dông la tinh dôi tuong cua hoat dông. Trong day
hoc toan o truong phô thông va truong dai hoc dôi tuong cua hoat dông la môt ho cac tinh
huông (cac su vât, cac kiên thuc vê cac dôi tuong, cac quan hê, quy luât, phuong phap.)
Tac gia Nguyên Ba Kim dã cu thê hoa môi quan hê giua hoat dông tuong
thich voi nôi dung, phuong phap trong |1|.
O Chung ta xem xet môi quan hê giua chu thê va dôi tuong theo ba tinh chât
dác trung sau dây:
- Quan hê giua chu thê va dôi tuong không phai la quan hê môt chiêu tu chu
thê tac dông lên khach thê ma môi quan hê do thê hiên môt cach tich cuc tu hai phia.
- Trong hoat dông dôi tuong duoc bôc lô theo hoat dông cua chu thê va
thông qua hoat dông chu thê xâm nhâp vao dôi tuong - su phan anh báng tu duy vê
cac thuôc tinh ban chât, cac quan hê ban chât cua dôi tuong.
- Trong hoat dông dôi tuong co hai lân chuyên hoa: luc dâu dôi tuong tôn
tai dôc lâp voi chu thê; cháng han cho sinh viên khao sat bai toan cu thê sau dây dã
duoc chung minh báng phuong phap vecto: ' Cho tam giac ABC. Goi M, N, P la
cac diêm lân luot thuôc cac canh AB, BC, CA sao cho:
PA
CP
NC
BN
MB
AM
= = . Chung
minh ráng cac tam giac ABC va MNP co cung trong tâm¨.
Yêu câu sinh viên chung minh báng hinh hoc thuân tuy không su dung vecto,
chuân bi kiên thuc bôi duõng hoc sinh gioi o truong THCS.
Khi do dôi tuong buôc sinh viên phai hoat dông - tiên hanh môt loat cac hoat
dông tri tuê sau dây: (xem hinh 1).
O Vë trung tuyên BD
O Vë DK song song voi BC
O Vë MH song song voi BC
O Lâp luân chung minh AH ÷ CP va MH ÷ BN nho hoat dông tông hop gia
thiêt va su dung dinh li Talet.
O Lâp luân chung minh DH ÷ DP va tu tinh chât duong trung binh cua tam giac
PMH suy ra K la trung diêm MP; hay NK la trung tuyên cua tam giac MNP.
49

G
K
D
H
P
M
N
C B
A

O Chung minh cac tam giac GBN va tam giac GDK dông dang dê suy ra
2
1
= = = =
MH
KD
BN
KD
GB
GD
GN
GK
. Tu do suy ra diêu phai chung minh.
Tu kêt qua hoat dông trên cho thây hoat dông cua sinh viên dã biên dôi cac
dôi tuong, cac quan hê; kêt qua cua su phan anh tâm li, nhân thuc toan hoc thu duoc
san phâm moi. Do la môt phuong phap moi cho môt bai toan duong nhu it nguoi
chu y dên cach giai noi trên.
Thông qua vi du trên cho thây: dôi tuong chuyên hoa thanh hoat dông va
hoat dông chuyên hoa thanh san phâm cua no.
O Hoat dông sinh ra do nhu câu va duoc diêu chinh boi cac diêu kiên xã hôi
ma chu thê cua hoat dông la ca nhân cua xã hôi do.
Muc dô va chât luong cua hoat dông, phu thuôc vao vôn su kiên ma chu thê
tich lùy duoc vê ngôn ngu, khai niêm, logic hoc.
Cân phân biêt hai dang chu yêu cua nhu câu:
- Nhung nhu câu mang tinh vi mô hoác nhu câu voi tu cach la diêu kiên
bên trong chua bôc lô tinh dôi tuong cua no. Cac loai nhu câu trên chua dong vai
tro huong dân va diêu chinh hoat dông, no chi la môt trong cac tiên dê cho hoat
dông; cháng han nhu câu chuân bi kiên thuc ki náng, tu duy nhám bôi duõng hoc
sinh gioi o truong phô thông.
- Nhung nhu câu mang tinh cu thê voi tu cach la cai kich thich, huong dân
va diêu chinh hoat dông; chi nhung nhu câu dap ung cac chuc náng noi trên moi la
nhung nhu câu mang tinh dôi tuong; cháng han nhu câu chung minh hai tam giac co
50
cung trong tâm báng hinh hoc tông hop xet o vi du trên; nhu câu tông quat hoa môt
bai toan cu thê.
O Khi dôi tuong cua nhu câu duoc phat lô ra (duoc hinh dung, duoc tu duy
ra) thi cac dôi tuong do kich thich va diêu chinh hoat dông, chung duoc goi la dông
co cua hoat dông. Tu do chung ta hiêu dáng sau dông co cua hoat dông la nhung
nhu câu cua hoat dông.
Tu viêc phân tich nêu trên cho thây ráng viêc day hoc toan nhám tiêp cân ly
thuyêt hoat dông cho sinh viên cân chu trong vân dê côt lõi la: xac dinh dôi tuong
cua hoat dông chua dung cac nhu câu diêu chinh huong dân hoat dông va tao ra cac
dôi tuong thoa mãn cac nhu câu phu hop voi diêu kiên xã hôi.
.2. Bôi duõng cho sinh viên nàng luc tiêp cân lí thuyêt hoat dông trong
nghiên cúu và giang day toán.
Cac náng luc co ban cua sinh viên trong viêc tiêp cân li thuyêt hoat dông
thông qua viêc nghiên cuu toan va thuc hanh day hoc Toan o truong phô thông
duoc xac dinh dua trên cac quan diêm co ban vê li luân nhân thuc va li thuyêt hoat
dông, dông thoi dua vao dác diêm hoc tâp cua sinh viên o truong Dai hoc Su pham.
Dác diêm hoc tâp nôi bât cua sinh viên la hoc tâp mang tinh nghiên cuu, kêt
hop nám cac kiên thuc co ban va cac kiên thuc nghê nghiêp; chuong trinh hoc tâp
mang tinh mo, co diêu kiên phat huy tôi da náng luc tu hoc, tu nghiên cuu.
Chung tôi xac dinh cac náng luc chu yêu sau dây nhám dinh huong bôi
duõng cho sinh viên tiêp cân li thuyêt hoat dông:
1.2.1. Rèn Iuyên cho sinh viên nång Iuc tu duy khoa hoc vân dung
trong nghiên cúu toán và Ií Iuân day hoc Toán
Ren luyên náng luc nêu trên nhám bôi duõng tiêm náng hoat dông tim toi
kiên thuc, tâp duyêt nghiên cuu khoa hoc, dap ung nhu câu tu hoc.
Cac thanh tô cua náng luc nêu trên bao gôm:
- Náng luc phan doan, nám cac dang phan doan; náng luc mô ta, so sanh,
phân tich, tông hop, khai quat hoa, truu tuong hoa, mô hinh hoa.
- Náng luc xây dung cac khai niêm, cac quy tác dinh nghia khai niêm.
- Náng luc vân dung cac quy tác suy luân trong nghiên cuu Toan.
- Náng luc vân dung phep biên chung cua tu duy toan hoc.
- Náng luc kêt hop quy nap va suy diên trong nghiên cuu Toan.
51
- Náng luc xây dung va kiêm chung cac gia thuyêt.
Vi du: Viêc nghiên cuu tich cac phep doi hinh trong mát pháng hay trong
không gian co thê dung lam phuong tiên hinh thanh khai niêm nhom sinh viên theo
con duong dê ho khao sat báng quy nap.






O




Trong mát pháng (P) cho hai duong tháng a, b cát nhau va không vuông goc.
Yêu câu sinh viên:
O Xac dinh phep doi hinh trong (P) biên cáp duong tháng (a.b) thanh chinh
no; tâp hop A cac phep do gôm: · e; D
0
; D
1
A ; D
2
A ~
- Chung to tich cua hai phep bât ki trong tâp A ÷ · e; D
0
; D
1
A ; D
2
A ~ lai
thuôc A. (xem hinh 2)
- Chung to tich cac phep doi trong A co tinh kêt hop
- Cac phân tu nghich dao cua môi phep trong A thuôc A.
- e la phân tu don vi.
Khi do tâp A voi phep toan tich cac phep doi trên lâp thanh nhom.
O Sau do cho sinh viên khao sat thêm tâp cac phep quay tâm O cua m-giac
dêu biên m - giac dêu thanh chinh no:
- Cac phep quay trên co day: ) ; (
k
O Q o , ki hiêu:
k
Q
0

m
k
k
x
o
2
= voi k ÷ (0,1, 2,., m -1).
- Khi do tich
k
Q Q
0
1
0
. ÷

|

´
|
+
+
m l k
l k
Q
Q
0
0

khi
khi

m l k
m l k
K +
· +

b 2
A
b
b
1
A
52
- Yêu câu hoc sinh khao sat tinh kêt hop, xac dinh don vi va phân tu nghich
dao; tu do tâp cac phep quay voi toan tich nêu trên lâp thanh môt nhom.
O Yêu câu sinh viên dân toi khai niêm nhom tông quat.
#Gn luvên cho hţc sinh, sinh viên náng lŻc phát hiên các dŧi tuong có chųc
náng goi dũng co cho hoʼnt dũng tìm tòi iśn thųc huūng vào muc tiêu dào
tʼno
Theo tung muc tiêu giao duc toan hoc va ren luyên tay nghê cho sinh viên,
náng luc nêu trên nhám vao hoat dông tim toi, hoat dông tu hoc, tu nghiên cuu Toan.
Dê bôi duõng náng luc nghiên cuu va giang day toan cân chu y ráng cac dôi
tuong doi hoi sinh viên tao ra cân dap ung môt nhu câu nao do cua muc tiêu giao
duc sinh viên; sinh viên cân cu thê hoa cac nhu câu vi mô thanh nhu câu vi mô
mang tinh dôi tuong chi dân cac hoat dông cu thê.
Chu y: Tuy thuôc vao viêc lua chon dôi tuong chung ta co nhung hoat dông
tuong thich voi nôi dung, phuong phap nhu tac gia Nguyên Ba Kim dã trinh bay
trong |1|.
Vi du: Xuât phat tu bai toan sau: ' Qua cac dinh cua tam giac ABC vë cac
duong tháng a, b, c lân luot song song voi cac canh BC, CA, AB; cac cáp duong
tháng (a; b), (b; c), (c;a) lân luot cát nhau tai M, N, P. Chung minh ráng A, B, C la
cac trung diêm cua cac canh BM, MN, NP cua tam giac MNP¨. (xem hinh 3)

N
M
C
B
A
P
Hinh 3
Tu nhu câu ren luyên náng luc bôi duõng hoc sinh gioi o truong phô thông
chung ta co thê huong sinh viên xet bai toan tuong tu trong không gian va giai bai
toan tuong tu do. Khi do sinh viên cân tu duy ra dôi tuong tuong tu dôi tuong trên
cho hoat dông. Dôi tuong do duoc diên dat boi bai toan sau: ' Cho tu diên ABCD,
qua cac dinh A, B, C, D vë cac mát pháng ( R ), ) (- , ) (. , ) ( lân luot song song
voi cac mát dôi diên voi cac dinh A, B, C, D cua tu diên ABCD. Cac mát pháng
53
(R), ) (- , ) (. , ) ( dôi môt cát nhau tao thanh tu diên MNPQ (hinh 4). Chung minh
ráng trong tâm cua cac mát cua tu diên MNPQ lân luot la A, B, C, D¨.
Khi giai bai toan trên sinh viên cân tiên hanh cac hoat dông:
- Xac dinh hinh theo cac quy tác dê chung to mát pháng (ABD) cát cac mát
PQM, PMN, PNQ theo cac giao tuyên KI, IJ, JK lân luot qua B, D, A va
song song voi QM, MN, NQ.
- Lâp luân chung minh KI, IJ, JK lân luot song song voi AD, AB, BD.
- Nho hoat dông so sanh voi bai toan pháng va tuong tu suy ra B, D, A lân
luot la trung diêm cua cac canh KI, IJ, JK cua tam giac IJK.
- Lâp luân chung minh PB, PD, PA di qua trung diêm E, F, L cac canh
QM, MN, NQ.
- Nho hoat dông tuong tu suy ra cac trung tuyên cua cac mát PQM, PMN,
PNQ, MNQ cát nhau tai B, D, A, C. (xem hinh 4).

L
E
F
C
Ì
B
D
A
K
J
N
M
Q
P

#Gn luvên cho hţc sinh, sinh viên náng lŻc nőm các hái niêm, các quan hê
toán hţc theo hê thŧng tŵ các truŭng hop riêng dśn truŭng hop tông quát
Viêc ren luyên náng luc nay cho phep cac sinh viên co y thuc thiêt lâp môi
liên hê cac kiên thuc khai quat, truu tuong duoc trang bi o dai hoc voi kiên thuc
riêng rë hoc o phô thông; tu do giup sinh viên co duoc kha náng dinh huong giai
quyêt vân dê va chuyên tai sang ngôn ngu phô thông.
Co thê xem xet cac vi du sau dây dê lam sang to diêu noi trên:
54
Vi du 1: Cac khai niêm doan tháng, tam giac, tu diên la cac thê hiên cua m-
don hinh trong không gian n-chiêu.
Tu nhung vi du trên cho thây cach thuc trang bi cho sinh viên kha náng loi
dung cac tinh huông goi dông co giup hoc sinh phô thông phat triên cac vân dê toan
hoc noi chung voi cach chon cac dôi tuong, quan hê trong truong hop riêng dê tâp
duyêt cho hoc sinh hoat dông khai quat hoa, tông quat hoa.
Ngoai cac náng luc kê trên, chung tôi quan tâm ren luyên cho sinh viên cac
náng luc hoat dông chuân bi tri thuc va thuc hanh vê nghê nghiêp nhu:
1.2.4. Nàng lƅc tô chŽc cho hŭc sinh phô thông hoœt dųng tim tòi phát
hiên kiťn thŽc
Náng luc nêu trên thê hiên qua cac thanh tô sau dây:
- Biêt lua chon cac tinh huông, cac tri thuc vê cac dôi tuong, cac quy luât,
cac phuong phap dê hoc sinh tu duy, hinh dung lam bôc lô dông co hoat
dông - dôi tuong mang tinh nhu câu.
- Biêt diêu khiên hoc sinh lua chon cac hoat dông tri tuê, hoat dông toan
hoc, báng con duong quy nap, mô hinh hoa dê rut ra cac tinh chât chung,
cac quy luât, cac phuong phap moi.
- Biêt danh gia cac tri thuc va hoat dông, cac san phâm hoat dông cua hoc sinh.
Co thê lam sang to nhung thanh tô hoat dông noi trên thông qua cac vi du sau:
Vi du 1: Dê hinh thanh quy tác nhân hai phân sô
d b
c a
d
c
b
a
L
L
= L ; b, d 0 chung
ta co thê lua chon cac tinh huông sau dây nhám dê hoc sinh hoat dông phân tich, so
sanh, tông hop, tu do rut ra quy tác chung:
- Tim
4
3
cua
7
4
; giao viên huong dân cho hoc sinh biêu diên phân sô
7
4
báng
35
20
; sau do biêu thi
35
4
35
4
35
4
35
4
35
4
35
20
+ + + + = , tu do suy ra
5
3

cua
7
4
báng
35
12
35
4
35
4
35
4
= + + . Ta noi ráng
35
12
la kêt qua cua tich
5
3
voi
7
4
va viêt
35
12
7 5
4 3
7
4
5
3
=
L
L
= L
55
- Co thê dua ra tinh huông; Tim diên tich cua môt hinh chu nhât co chiêu
rông báng m
5
2
, chiêu dai báng m
4
3
. Giao viên huong dân hoc sinh phân
chia môt canh cua hinh vuông thanh nám phân báng nhau, canh kia thanh
bôn phân báng nhau. Tu cac diêm chia vë cac duong tháng song song voi
cac canh hinh vuông, cac duong tháng song song nay cát nhau tao thanh
20 ô chu nhât, khi do diên tich hinh chu nhât chiêm 6 ô; ta noi ráng diên
tich hinh chu nhât báng
2
20
6
m . Ta noi ráng tich cua 2 phân sô
20
6
4 5
3 2
4
3
5
2
=
L
L
= L
Thông qua hai vi du nêu trên dê hoc sinh khai quat nêu quy tác tông quat.
Vi du 2: Diêu khiên hoc sinh hoat dông tim toi loi giai cac bai toan ' Cho
hinh hôp ABCD. A
1
B
1
C
1
D
1
. Xac dinh hai diêm M, N sao cho
1
AC M Z ,
1 1
D B N Z va
MN song song voi A
1
D¨, giao viên co thê báng ba cach diêu khiên hoc sinh hoat
dông ung voi ba cach giai sau dây:
Cach 1: Yêu câu hoc sinh chuyên sang ngôn ngu vecto. Khi do diêm M cân
tim thoa mãn

|

´
|
=
=
=
D A z MN
D B v C B
AC x AM
1
1 1 1
1
.
.
.
(1) . Bai toan dân toi tim x, y. Muôn vây hoc sinh phai
hoat dông triên khai cac vecto
1
AC ,
1 1
D B , D A
1
cua hê (1) qua ba vecto không dông
pháng a AB
6
= , b AD
6
= , c AA
6
=
1
, tu do hê phuong trinh (1) duoc chuyên vê hê
phuong trinh dai sô va ta tim duoc
3
2
= x ,
3
1
= v .
Cach 2: Diêu khiên hoc sinh chuyên sang ngôn ngu cua phep chiêu song
song: Xem N la anh cua M qua phep chiêu song song lên mát pháng (A
1
B
1
C
1
D
1
)
theo phuong chiêu DA
1.
Khi do viêc dung MN quy vê dung diêm N, diêm N la giao
cua hai duong tháng B
1
D
1
va duong tháng anh cua duong tháng AC
1
qua phep
chiêu song song noi trên.
56
Cach 3: Huong dân hoc sinh xem bai toan nay la truong hop dác biêt cua
dang toan tông quat quen thuôc: Dung duong tháng cát hai duong cheo nhau va
song song voi duong tháng cho truoc.
1.2.5. Nàng lƅc khai thác tiŧm nàng sách giáo khoa, phát triên và mŹ
rųng kiťn thŽc và kî nàng chuŕn
Viêc bôi duõng náng luc khai thac tiêm náng sach giao khoa duoc cu thê hoa
qua viêc khai thac ung dung cua cac khai niêm, cac dinh li, mo rông cac dang toan
phô thông nho vân dung cac phep biên chung cua tu duy toan hoc, dác biêt chu
trong vân dung môi quan hê giua cai chung va cai riêng, môi quan hê nhân qua, quy
luât luong dôi - chât dôi, xem xet su vât trong trang thai vân dông va phat triên. Co
thê tham khao y tuong nay trong |2| va |3|.
Ngoai nhung náng luc noi trên, vân dê tiêp cân li thuyêt hoat dông co hiêu
qua hon nêu duoc quan tâm chi tiêt cac biên phap ren luyên cac náng luc noi trên.

TÀI LIEU THAM KHAO

1. Nguyên Ba Kim (2002). Phuong phap dʼnv hţc mon Toan. NXB Dai hoc Su
pham.
2. Dao Tam, Phat triên hoʼnt dũng nhŏn thųc Toan hţc cho hţc sinh pho thong
trung hţc thong qua khai thac sach giao khoa theo quan diêm duv vŏt biên
chųng, Tap chi Giao duc, sô 139 (ki 1 6/2006), tr. 30, 31
3. Dao Tam, Khai thac dšnh li hinh hţc ů truŭng pho thong, Tap chi Toan hoc
va Tuôi tre, sô 363 (thang 9/2007), tr.13,14,15.
4. A. N. Lêônchiep (1989), Hoʼnt dũng v thųc nhan cach. NXB Giao duc.
5. I. Ia Vilenkin, K. I Dunhitrev va cac tac gia (1980), Cac co sů hiên dʼni cua
giao trinh toan pho thong. Matxcova. NXB Giao duc.
6. Iu. M. Koliagin va cac tac gia khac (1978). Phuong phap giang dʼnv toan ů
truŭng pho thong. Matxcova. NXB Giao duc.




57
TIEP CAN LI THUYET KIEN TAO TRONG NGHIÊN CUU
VÀ THUC HÀNH DAY HOC TOÁN O TRUÒNG DAI HOC
VÀ TRUÒNG PHO THÔNG

2.. Quan niêm vê kiên tao trong day hoc
Khái niêm vŝ iśn tʼno
Dông tu kiên tao chi hoat dông cua con nguoi tac dông lên môt dôi tuong,
hiên tuong, quan hê nhám muc dich hiêu chung va su dung chung nhu nhung công
cu ki hiêu dê xây dung nên cac dôi tuong, cac hiên tuong, cac quan hê moi hon.
Quan diêm iśn tʼno trong dʼnv hţc
Khoa hoc luân coi ban chât cua qua trinh hoc tâp cua hoc sinh, sinh viên la
qua trinh phan anh thê gioi khach quan vao y thuc cua nguoi hoc. Qua trinh cua hoc
sinh, sinh viên trong day hoc môn Toan tuân thu theo phuong phap luân nhân thuc :
tu truc quan sinh dông dên tu duy truu tuong va tu truu tuong tro vê thuc tiên;
trong do dê nhân thuc toan hoc, con duong di tu truc quan dên truu tuong thuong
diên ra báng qua trinh mô hinh hoa cac quan hê, hiên tuong cua hiên thuc khach
quan. Cân nhân manh ráng qua trinh nhân thuc cua hoc sinh co nhung net khac biêt
voi cac nha khoa hoc. Qua trinh do duoc tô chuc va hinh thanh báng cac phuong
phap su pham. San phâm duoc hoc sinh tim ra la cai moi dôi voi ho lây duoc tu kho
tang tri thuc cua nhân loai.
Co nhiêu quan niêm khac nhau vê day hoc theo quan diêm kiên tao, tuy nhiên,
dung trên quan diêm day hoc Toan cân nhân manh hai khai niêm : day va hoc.
- Hoc theo quan diêm kiên tao la hoat dông cua hoc sinh, sinh viên dua vao
nhung kinh nghiêm cua ban thân, huy dông chung vao qua trinh tuong tac voi cac
tinh huông, tiêu hoa chung va rut ra duoc diêu cân hinh thanh. Theo quan diêm cua
thuyêt kiên tao, cac tri thuc nhât thiêt la môt san phâm cua môt hoat dông nhân thuc
cua chinh con nguoi. Báng cach xây dung trên cac kiên thuc dã co, hoc sinh va sinh
viên co thê nám bát tôt hon cac khai niêm, cac quy luât di tu nhân biêt su vât sang
hiêu no va phat hiên kiên thuc moi. Kiên thuc kiên tao duoc khuyên khich tu duy
phê phan, no duoc phep hoc sinh sinh viên tich hop duoc cac khai niêm, cac qui
luât theo nhiêu cach khac nhau. Khi do ho co thê trinh bay khai niêm, quan hê, kiêm
chung chung, bao vê va phê phan vê cac khai niêm, cac quan hê duoc xây dung.
58
- Day theo quan diêm kiên tao la thây không doc bai giang, giai thich hoác
nô luc chuyên tai kiên thuc toan hoc ma la nguoi tao tinh huông cho hoc sinh; thiêt
lâp cac tinh huông cho hoc sinh sinh viên; thiêt lâp cac câp truc cân thiêt. Thây la
nguoi xac nhân kiên thuc, la nguoi thê chê hoa kiên thuc cho hoc sinh sinh viên.
Mũt sŧ luŏn diêm vŝ dʼnv hţc theo quan diêm iśn tʼno
Viêc day hoc theo quan diêm kiên tao dua trên 5 luân diêm sau dây :
- Tri thuc duoc tao nên môt cach tich cuc boi chu thê nhân thuc (hoc sinh, sinh
viên) chu không phai duoc tiêp thu môt cach thu dông tu bên ngoai. Quan diêm trên
hoan toan phu hop voi thuc tiên nhân thuc toan hoc. Cháng han, dê hoc sinh co duoc
quy tác hinh binh hanh vê công hai vecto khac phuong thi giao viên không gioi thiêu
cho hoc sinh, sinh viên quy tác do ma thông qua cac tinh huông thuc tiên, tinh huông
trong nôi bô toan dê hoc sinh khao sat chung; báng cac hoat dông tri tuê nhu so sanh,
phân tich, tông hop, khai quat hoa dê tu minh rut ra duoc quy tác.
Vi du : xuât phat tu tinh huông vât li sau : môt vât dang dung yên, nguoi ta
tac dông vao no 3 luc co dô lon báng nhau dôi môt tao voi nhau môt goc 120°; yêu
câu hoc sinh giai thich tai sao vât vân dung yên.
Viêc giai thich dân toi quy tác hinh binh hanh. Cùng co thê xuât phat tu quy
tác 3 diêm (không tháng hang) vê công vecto va dua vao khai niêm vecto báng nhau
dê dân toi quy tác hinh binh hanh.
- Nhân thuc la qua trinh thich nghi chu dông voi môi truong nhám tao nên cac so
dô nhân thuc cua chinh chu thê chu không kham pha ra môt thê gioi tôn tai dôc lâp bên
ngoai chu thê. Noi nhu vây co nghia la nguoi doc không phai thu dông tiêp thu kiên thuc
do nguoi khac ap dát lên ma chinh ban thân ho hoat dông kiên tao kiên thuc moi.
- Kiên thuc va kinh nghiêm ma ca nhân hoc sinh sinh viên thu nhân duoc
phai phu hop voi nhung yêu câu ma tu nhiên, xã hôi dát ra. Luân diêm nay huong
viêc day cân gán voi cac nôi dung, thuc tiên phu hop voi trinh dô nhân cua hoc
sinh, dap ung nhung nhu câu xã hôi dát ra.
- Kiên thuc duoc hoc sinh kiên tao thông qua con duong duoc mô ta theo so dô sau :




KT va kinh
nghiêm dã co
Phan doan gia
thuyêt
Kiêm
nghiêm
Thich
nghi
Kiên thuc
moi
Thât bai
59
Kiên thuc va kinh nghiêm dã co la nên tang lam nay sinh kiên thuc moi.
Quan diêm nay dua trên y tuong tu duy phu hop voi kiên thuc dã co. Trên co so
kiên thuc kinh nghiêm dã co, hoc sinh thuc hiên cac phan doan, nêu cac gia thuyêt
va tiên hanh hoat dông kiêm nghiêm kêt qua báng con duong suy diên logic. Nêu
gia thuyêt; phan doan không dung thi phai tiên hanh diêu chinh lai phan doan va gia
thuyêt, sau do kiêm nghiêm lai dê di dên kêt qua mong muôn, dân dên su thich nghi
voi tinh huông va tao ra kiên thuc moi, thuc chât la tao ra so dô nhân thuc moi cho
ban thân. Theo so dô nay thi viêc kiên tao kiên thuc la hoat dông dôc lâp sang tao
cua hoc sinh.
- Song song voi viêc hinh thanh kiên thuc la su hinh thanh cac hanh dông tri
tuê. Môi môt kiên thuc duoc hinh thanh dông thoi voi viêc hoc sinh sinh viên chiêm
linh duoc cach thuc tao ra kiên thuc do (tri thuc vê phuong phap); nghia la hinh
thanh cac thao tac tri tuê tuong ung. Diêu do noi lên ráng môi khai niêm toan hoc,
môi quy luât toan hoc cân duoc li giai tuong minh truoc khi tiên hanh tô chuc o hoc
sinh sinh viên dê ho hanh dông voi tung nhiêm vu cu thê, giai quyêt tung nhiêm vu
cho toi khi hoan thanh nhiêm vu.
Các loʼni iśn tʼno trong dʼnv hţc
Trong day hoc Toan noi riêng, day hoc noi chung, hoat dông kiên tao duoc
phân thanh hai loai : kiên tao co ban va kiên tao xã hôi.
a) Kiśn tʼno co ban
Theo nghia hep, kiên tao co ban thê hiên o chô ca nhân tim kiêm tri thuc ban
thân trong qua trinh dông hoa va diêu ung, co nghia la chu thê nhân thuc báng cach
tu minh thich nghi voi môi truong, sinh ra nhung mâu thuân, nhung kho khán va
nhung su mât cân báng.
Theo nghia rông, kiên tao co ban kháng dinh ráng tri thuc không duoc thu
nhân môt cach bi dông ma do chinh chu thê tich cuc xây dung nên. Mát khac, muc
dich cua qua trinh nhân thuc cua hoc sinh, sinh viên la qua trinh tai tao lai tri thuc
cua công dông; nhung hiêu biêt cua ban thân duoc lây tu kho tang tri thuc cua nhân
loai va duoc sang loc cho phu hop voi tung dôi tuong hoc sinh sinh viên. Do vây
ma phai quan niêm trong môi truong hoc duong dôi voi hoc sinh sinh viên, nhân
thuc la qua trinh thich nghi chu dông voi môi truong nhám muc dich tao dung ván
hoa toan hoc cua chinh môi hoc sinh va sinh viên chu không phai la kham pha môt
60
thê gioi dôc lâp dang tôn tai ngoai y thuc cua chu thê. Nhu vây kiên tao co ban dê
cao vai tro cua ca nhân trong qua trinh nhân thuc va cach thuc ca nhân xây dung tri
thuc cho ban thân. Kiên tao co ban quan tâm dên qua trinh chuyên hoa bên trong
cua ca nhân trong qua trinh nhân thuc va coi trong kinh nghiêm cua môi ca nhân,
nhân manh vai tro chu dông cua nguoi hoc.
b) Kiśn tʼno xà hũi
Kiên tao xã hôi la quan diêm nhân manh dên vai tro cua yêu tô ván hoa, cac
diêu kiên xã hôi va tac dông cua chung dên su kiên tao nên tri thuc cua xã hôi loai
nguoi. Kiên tao xã hôi dát ca nhân trong môi quan hê chát chë voi cac linh vuc xã
hôi trong qua trinh tao nên nhân thuc cho ban thân. Kiên tao xã hôi xem nhân cach
cua chu thê duoc hinh thanh thông qua tuong tac giua ho voi nguoi khac va diêu
nay cùng quan trong nhu nhung qua trinh nhân thuc mang tinh ca nhân cua ho. Kiên
tao xã hôi không chi nhân manh dên tiêm náng tu duy, tinh chu dông, tinh tich cuc
cua ban thân nguoi hoc trong qua trinh kiên tao tri thuc ma con nhân manh dên kha
náng dôi thoai; tuong tac, tranh luân cua hoc sinh, sinh viên voi nhau trong viêc
kiên tao va công nhân kiên thuc. Diêu vua noi trên phu hop voi quan diêm xem tu
duy nhu môt phân cua hoat dông mang tinh xã hôi cua cac ca nhân trong xã hôi do.
2.2. Môt sô phuong pháp tiêp cân cua các tác gia khác
Nhung nghiên cuu vê quan diêm kiên tao kiên thuc trong day hoc noi chung,
day hoc Toan noi riêng duoc phan anh trong cac công trinh cua cac tac gia tiêu biêu
nhu : Nguyên Ba Kim, Trân Thuc Binh, Phan Trong Ngo, Nguyên Duc Huong,
Nguyên Huu Châu, Trân Ba Hoanh, Dô Tiên Dat, Trân Vui, Cao Thi Ha.
Cac tac gia trên dã quan tâm phân tich lam sang to cac co so tâm li, co so
triêt hoc cua li thuyêt kiên tao, tiêp cân cach tô chuc day hoc theo quan diêm trên,
vân dung cac dang kiên tao trong day hoc môt sô chu dê cu thê.
Tuy nhiên, viêc tiêp cân li thuyêt kiên tao trong day hoc Toan o cac truong
phô thông con gáp môt sô kho khán. Nhung kho khán liên quan dên thoi luong day
hoc Toan o truong phô thông, liên quan toi kha náng sang loc lua chon hop li dê
phôi hop cac phuong phap không truyên thông trong day hoc Toan. Dác biêt kho
khán liên quan co ban toi kha náng nhuân nhuyên li thuyêt kiên tao trong day hoc
Toan cua dôi ngù giao viên.
61
Trong chuong nay, chung tôi dê câp viêc nghiên cuu dê xuât môt sô náng luc
kiên tao kiên thuc biêu hiên trong day hoc Toan o truong phô thông; tu do dê xuât
cac biên phap bôi duõng cac náng luc nay nhám gop phân triên khai cac biên phap
dê nâng cao hiêu qua day hoc Toan o cac truong phô thông.
Tac gia mong ráng co su hop tac nghiên cuu cua nhung nguoi quan tâm nhám
xac dinh môt câu truc vê náng luc kiên tao kiên thuc kem theo cac biên phap thuc hanh
bôi duõng cac náng luc do thông qua viêc day hoc cac chu dê cu thê cua môn Toan.
2.3. Môt sô nång Iuc kiên tao kiên thúc trong hoc Toán
Viêc xac dinh cac náng luc co ban kiên tao kiên thuc trong hoc Toan dua trên
cac co so nhân thuc sau :
- Xuât phat tu cach hiêu mô hinh day hoc theo quan diêm kiên tao : li thuyêt (dã
co) du doan thu nghiêm thât bai thich nghi li thuyêt moi (kiên thuc moi).
- Tu cach hiêu nhân thuc la qua trinh diêu ung va tô chuc lai thê gioi quan cua
chinh môi nguoi, trong do diêu ung la su thay dôi nhung so dô nhân thuc hiên co sao
cho tuong hop voi nhung thông tin moi (co thê trai nguoc voi kiên thuc dã co).
- Tu cach hiêu ban chât cua qua trinh thich nghi tri tuê cua Jean Piaget;
- Tu nhân thuc vê kha náng san sinh cai moi cua Jerome Bruner la kha náng
chuyên di cac nguyên tác, cac thai dô dã co vao cac tinh huông moi khac nhau.
Khi dê xuât cac náng luc kiên tao kiên thuc toan hoc chung tôi chu trong xem
xet cac náng luc tu duy, dác biêt la náng luc tu duy biên chung, tu duy toan hoc liên
quan dên viêc du doan, phat hiên va lâp luân xac nhân kiên thuc moi. Dông thoi voi
cac co so li luân khi dê xuât cac náng luc kiên tao kiên thuc chung tôi dua vao cac
kinh nghiêm thuc tiên day hoc tim toi loi giai cac bai toan o truong phô thông cua
ban thân va cua cac chuyên gia.
Sau dây chung tôi dê xuât môt sô náng luc co ban kiên tao cac kiên thuc toan
hoc cua hoc sinh phô thông; Cac náng luc duoc xêp theo thu tu logic, liên quan sau
dây :
a) Nàng lŻc dŻ doan phat hiên van dŝ. phuong phap dŻa trên co sů cac quv luŏt tu
duv biên chųng. tu duv tiŝn logic. kha nàng liên tuůng va di chuvên cac liên tuůng.
b) Nàng lŻc dšnh huūng tim toi cach thųc giai quvśt van dŝ. tim lŭi giai cac bai toan.
c) Nàng lŻc huv dũng kiśn thųc dê giai quvśt cac van dŝ Toan hţc. Cac thanh
tŧ cua nàng lŻc nav chu vśu la .
62
- Nàng lŻc lŻa chţn cac cong cu thich hop dê giai quvśt mũt van dŝ,
- Nàng lŻc chuvên doi ngon ngŹ,
- Nàng lŻc quv lʼn vŝ quen nhŭ biśn doi cac van dŝ. biśn doi cac bai toan vŝ
dʼnng tuong tŻ.
d) Nàng lŻc lŏp luŏn logic. lŏp luŏn co càn cų giai quvśt chinh xac cac van dŝ dàt ra,
e) Nàng lŻc danh gia. phê phan.
Sau dây chung tôi phân tich chi tiêt thêm cac náng luc trên va xem xet cac vi
du minh hoa.
* Dê náng luc du doan, phat hiên vân dê hoc sinh cân duoc ren luyên cac
náng luc thanh tô nhu : náng luc xem xet cac dôi tuong Toan hoc, cac quan hê Toan
hoc trong môi quan hê giua cai chung va cai riêng; hoc sinh cân nám môi quan hê
nhân qua, cân co cac náng luc so sanh, phân tich, tông hop, dác biêt hoa, tông quat
hoa, náng luc liên tuong cac dôi tuong, quan hê dã biêt voi cac dôi tuong tuong tu,
quan hê tuong tu. Nhung náng luc vua nêu trên thuôc pham tru náng luc tu duy tiên
logic va náng luc tu duy biên chung.
Ví du : Hoc sinh THCS va THPT co thê du doan phuong phap giai cac bai
toan hoác phat hiên cac vân dê sau dây :
Bai toan 1 : 'Chung minh công thuc tinh dô dai trung tuyên cua tam giac
ABC vë tu dinh A theo ba canh a, b, c la ) 2 2 (
4
1
2 2 2 2
a c b m
a
+ = ¨(1).
Công thuc (1) duoc chung minh nho kha náng liên tuong : xem dô dai trung
tuyên m
a
báng nua dô dai duong cheo AD cua hinh binh hanh ABCD va su dung
mênh dê dã biêt sau : 'Tông cac binh phuong dô dai hai duong cheo cua hinh binh
hanh gâp dôi tông cac binh phuong dô dai hai canh liên tiêp¨. Mênh dê nay duoc
chung minh nho su dung dinh li Pitago.
Bai toan 2 : (hoc sinh dã duoc lam quen la co so dê phat hiên khai niêm
phuong tich cua môt diêm dôi voi duong tron) : 'Cho tam giac vuông ABC, vuông
tai A; vë duong cao AH. Chung minh
2
. CA CB CH = ¨.
Giao viên co thê chi dân hoc sinh vë duong tron duong kinh AB tâm O va
yêu câu hoc sinh tinh CB CH. qua CO va R÷
2
1
AB.
63

H
C
B
A

Hoc sinh tinh duoc CA
2
÷ CO
2
-R
2
va suy ra
2 2
. R CO CB CH = . Tu do hoc
sinh co thê phat biêu va chung minh mênh dê tông quat sau : nêu tu diêm C bât ki
vë cat tuyên cát duong tron tai A,B thi ta co hê thuc
2 2
. R CO CB CH = .
Tu do dân dên khai niêm phuong tich cua môt diêm dôi voi duong tron.
* Náng luc dinh huong tim toi cach giai quyêt vân dê, tim toi loi giai cac bai
toan duoc xac dinh trên co so cac kha náng sau dây cua hoc sinh : kha náng phat
hiên cac dôi tuong va quan hê giua kêt qua va nguyên nhân; Kha náng phat hiên y
tuong nho nám quan hê giua kêt qua va nguyên nhân; Kha náng nhin nhân môt vân
dê theo nhiêu quan diêm khac nhau; Kha náng nhân dang cac dôi tuong va cac
phuong phap.
Cháng han dê chung minh hê thuc liên quan dên dô dai, tich cac dô dai thi
nguoi ta dung tich vô huong hoác hinh doc dông dang; Hoc sinh co thê xem tich cac
dô dai a.b la tich vô huong cua hai vecto cung chiêu
n m,
va a m = ; b n = , xem
cos- la tich vô huong cua hai vecto don vi ma goc giua chung báng - ; Trong
truong hop riêng ta co binh phuong dô dai a
2
la binh phuong vô huong cua vecto m
co dô dai báng a.
Nhu vây, nho xem xet cac khai niêm, cac quy tác, cac dinh li qua nhiêu thê
hiên khac nhau së giup hoc sinh dinh huong tôt tim toi loi giai cac bai toan. Cháng
han ban doc co thê giai cac bai toan luong giac sau nho su dung cac nhân xet trên :
'Voi moi tam giac ABC, luôn co cosA ¹ cosB ¹ cosC < 3/2¨.
64
* Náng luc huy dông kiên thuc doi hoi o muc dô cu thê cao hon so voi náng
luc dinh huong. Hoc sinh cân lua chon công cu thich hop dê giai quyêt cac vân dê;
Cháng han dê chung minh hai doan tháng báng nhau nguoi ta dung phep doi hoác
tich vô huong. Tuy nhiên trong truong hop cu thê nêu hai doan tháng do khac
phuong thi nguoi ta chon phep quay la thich hop.
Hoc sinh huy dông kiên thuc dê giai quyêt tôt cac vân dê con tuy thuôc vao
kha náng chuyên dôi ngôn ngu trong nôi tai môt nôi dung Toan hoc va chuyên dôi
tu ngôn ngu nay sang ngôn ngu khac dê diên dat cung môt nôi dung Toan hoc. Khi
xac dinh náng luc huy dông kiên thuc chung tôi cho ráng kha náng biên dôi vân dê,
biên dôi cac bai toan dong vai tro rât quan trong. Nho qua trinh biên dôi vân dê,
biên dôi cac bai toan hoc sinh co thê quy cac vân dê trong tinh huông moi, cac bai
toan la vê cac vân dê quen thuôc, cac bai toan tuong tu dã giai. Qua trinh biên dôi
chinh la qua trinh diêu ung dê hoc sinh thich nghi chuyên dên so dô nhân thuc
moi tuong hop voi tinh huông moi.
Chung ta co thê xem cac vi du sau dây dê lam sang to nhung diêu phân tich
noi trên.
'J du :
Giai hê phuong trinh sau :

|

´
|
= + +
= + +
= + +
3
3
3
6 6 6
5 5 5
4 4 4
z v x
z v x
z v x

) 3 (
) 2 (
) 1 (

Truoc hêt nho kha náng nhân dang hoc sinh co thê nám duoc dáng thuc (1) la
binh phuong vô huong cua vecto u ÷(x
2
,y
2
,z
2
) va 3 = u ; Dáng thuc (3) la binh
phuong vô huong cua vecto ÷(x
3
,y
3
,z
3
) va 3 = ; Dáng thuc (2) chinh la tich vô
huong u. . Tu dinh nghia - cos . . . u u = , suy ra hai vecto u va cung chiêu, co
nghia la cos- ÷ 1. Tu do suy ra u ÷, hay x
2
÷ x
3
; y
2
÷ y
3
; z
2
÷ z
3
, kêt hop gia
thuyêt suy ra x ÷ y ÷ z ÷ 1. Vây nghiêm cua hê la (x,y,z) ÷ (1,1,1).
Nhu vây, viêc giai hê phuong trinh trân duoc chuyên sang hê cac phuong
trinh vecto; Diêu do co nghia la dã thuc hiên viêc chuyên dôi ngôn ngu trong qua
trinh giai cac bai toan.
65
'J du : Hoc sinh co thê chung minh dinh li vê su tôn tai duy nhât duong tháng
cát va vuông goc voi hai duong tháng cheo nhau nho su dân dát huy dông kiên thuc
báng hê thông câu hoi, chi dân va tu do rut ra quy trinh xac dinh duong tháng :
- Tu phuong vuông goc voi hai duong cheo nhau a,b suy ra duong tháng c
cân dung vuông goc voi mát pháng (P) song song voi hai duong tháng cheo nhau
a,b vë tu diêm O nao do trong không gian.
- Duong tháng c cân dung dã biêt phuong, cân xac dinh diêm H thuôc c;
Diêm H chinh la giao diêm cua a`,b` anh cua a,b qua phep chiêu vuông goc lên mát
pháng (P).
- c chinh la duong tháng qua H va vuông goc voi (P).
Chu v : trong sach giao khoa Hinh hoc 11 nguoi ta chon (P) la mát pháng di
qua b song song voi duong tháng a.
Ban doc co thê phân tich ki hon vê vai tro náng luc lâp luân co cán cu, náng
luc danh gia kiên thuc cua hoc sinh thông qua cac vi du minh hoa trong day hoc
Toan o truong phô thông.
2.4. Các biên pháp rèn luyên nàng luc kiên tao
Tu cac co so li luân va thuc tiên day hoc Toan o truong phô thông, chung ta
co thê dê câp môt sô biên phap sau nhám ren luyên cac náng luc kiên tao kiên thuc
Toan hoc; ban doc co thê xem xet ki cac biên phap báng cac vi du diên hinh trong
day hoc Toan o truong phô thông :
Biên phap 1 : Quan tâm day hoc cac khai niêm, quy tác, dinh li theo huong
luyên tâp nhân dang, phat hiên cac thê hiên khac nhau, tu do dê xuât cang nhiêu
cang tôt cac ung dung khac nhau cua chung.
'J du : Khai niêm dao ham co thê ung dung trong cac truong hop sau :
- Xet chiêu biên thiên cua ham sô.
- Chung minh bât dáng thuc.
- Tim gia tri lon nhât, nho nhât.
- Giai phuong trinh.
- Tinh gioi han.
- Khao sat ham sô.
Biên phap 2 : Thông qua day hoc chung minh cac dinh li Toan hoc, day hoc
giai cac bai tâp toan, luyên tâp cho hoc sinh cach biên dôi tuong duong, nhin nhân
66
dinh li, bai toan theo nhiêu cach khac nhau dân dên cac cach chung minh, giai toan
khac nhau. Tu do luyên tâp cac cach huy dông kiên thuc khac nhau cho hoc sinh.
Khi thuc hiên biên phap nay cân quan tâm cac dôi tuong quan hê trong bai toan
duoc xem xet, cai dát trong cac mô hinh khac nhau; Cháng han xem tu diên la bô
phân cua hinh hôp, tuy theo cac loai tu diên dê co cac loai hinh hôp tuong ung
ngoai tiêp no. Dác biêt chu trong diên dat cac dinh li, cac bai toan theo cac cach
tuong duong tuong thich voi cach giai khac nhau.
Biên phap 3 : Luyên tâp cho hoc sinh cach thuc chuyên dôi ngôn ngu trong
môt nôi dung Toan hoc hoác chuyên dôi ngôn ngu nay sang ngôn ngu khac thông
qua day hoc cac tinh huông diên hinh. Tu do dân dên cac cach lâp luân chung minh,
giai quyêt cac vân dê khac nhau.
Ji du : Cho hinh lâp phuong ABCD.A
1
B
1
C
1
D
1
. Goi G la trong tâm cua tam
giac BDA
1
. Chung minh ráng ba diêm A, G, G
1
tháng hang.
- Co thê chuyên bai toan sang ngôn ngu vecto : A, G, G
1
tháng hang khi va chi
khi
1
AC x AG = , xac dinh x. Viêc xac dinh nho triên khai cac vecto , AG
1
AC qua ba
vecto không dông pháng a AB = , b AD = , c AA =
1
. Va tu do tinh duoc x ÷ 1/3.
- Co thê chuyên sang ngôn ngu toa dô nho chon hê toa dô sao cho A(0,0,0),
B(1,0,0), D(0,1,0), A
1
(0,0,1). Tinh toa dô cua trong tâm G trong hê toa dô vua chon
va chung to ráng toa dô cua G thoa mãn phuong trinh duong tháng AC
1
.
- Co thê su dung ngôn ngu hinh hoc tông hop : chung minh ráng A, G, G
1

thuôc giao tuyên cua hai mát pháng riêng biêt.
- Cùng co thê lâp luân chung minh ráng hinh chiêu cua ba diêm A, G, C
1

theo hai phuong khac nhau co anh la cac diêm tháng hang.
Biên phap 4 : Thông qua day hoc cac tinh huông diên hinh chu trong cai dát
thich hop cach luyên tâp cho hoc sinh cac quan diêm biên chung cua tu duy Toan
hoc. Khi thuc hiên biên phap nay chu trong giao duc cho hoc sinh cac môi liên hê
giua cai chung, cai riêng; Quan hê giua cai cu thê va cai truu tuong, xem xet su vât
trong trang thai vân dông biên dôi.
Biên phap 5 : Quan tâm dung muc luyên tâp cho hoc sinh thoi quen khai thac
tiêm náng SGK, khác sâu mo rông kiên thuc, phat triên cac bai toan tu nên kiên
thuc chuân dã duoc quy dinh.
67
Chung tôi cho ráng viêc triên khai thuc hiên cac biên phap nêu trên trong day
hoc Toan o truong phô thông së gop phân tich cuc ren luyên cac náng luc kiên tao
kiên thuc Toan hoc cho hoc sinh, gop phân triên khai viêc day hoc Toan theo quan
diêm kiên tao.
2.5. Bôi duõng cho giáo viên cách tô chúc day hoc theo quan diêm kiên tao
Tu phân tich cac co so triêt hoc va tâm li chung ta co thê rut ra tinh huông
hoc tâp co ba thanh tô co ban (theo so dô) :




Trong so dô trên ta hiêu môi truong la tâp hop cac dôi tuong : tri thuc, su vât,
quan hê, phuong phap duoc giao viên lua chon thuôc pham vi kiên thuc, ki náng,
phuong phap dã co cua hoc sinh nhám tao diêu kiên tôt nhât cho viêc tim toi, du
doan cua hoc sinh.
Thanh tô tuong tac doi hoi phai tô chuc hoc tâp sao cho hoc sinh co co hôi
thao luân, trao dôi thông tin tôt nhât.
Thanh tô phan anh chi hoat dông tu duy, hoat dông kiên tao cua hoc sinh
nhám phan anh cac thuôc tinh vê dôi tuong, quan hê, quy luât.
Viêc tô chuc day hoc theo quan diêm kiên tao duoc thuc hiên qua cac hoat
dông chu yêu sau dây :
a. Giao viên xac dinh cac tri thuc kinh nghiêm dã co cua hoc sinh liên quan chu
yêu dên tri thuc moi cân day dê tu do tao môi truong kich hoat hoc sinh kiên tao kiên
thuc;
b. Tao co hôi tâp duyêt cho hoc sinh mo mâm du doan dê xuât cac phan
doan, cac 'gia thuyêt¨. Tu do nho tu duy hoc sinh lam bôc lô dôi tuong mang tinh
dông co, nhu câu tim kiêm kiên thuc;
c. Tô chuc cho hoc sinh thao luân theo nhom nhám kiêm chung cac gia
thuyêt, dê xuât cac cach khac nhau giai quyêt vân dê;
d. Giao viên thê chê hoa kiên thuc hoc sinh tim duoc.
Chung ta xet vi du sau dây:
Môi truong
Phan anh Tuong tac
68
Cho hinh lâp phuong ABCD.A`B`C`D`. Goi M, N lân luot la cac diêm thuôc
cac canh AD, BB` sao cho AM ÷ BN. Goi I, J lân luot la cac trung diêm cua cac
canh AB, C`D`. Hãy xac dinh vi tri tuong dôi giua hai duong tháng MN va IJ.
Giao viên huong dân hoc sinh khao sat cac truong hop sau:
- Khi diêm M trung voi diêm A, diêm N trung voi diêm B;
- Khi diêm M trung voi diêm D, diêm N trung voi diêm B;
- Khi M, N lân luot la trung diêm cua canh AD va BB`.
Trong truong hop thu nhât, ta co AB *IJ. Trong truong hop thu hai, do tu
giac IDJB la hinh thoi nên IJ cát va vuông goc voi B`D. Trong truong hop thu ba,
goi O la trung diêm cua DB`, khi do tu giac OMIN la hinh thoi nên MN cát va
vuông goc voi IJ tai trung diêm cua doan MN (xem hinh 7).
Giao viên yêu câu hoc sinh phat biêu mênh dê tông quat (nêu M la diêm
thuôc canh AD, N la diêm thuôc canh BB` thi MN luôn cát va vuông goc voi IJ)

Ì
J
N
M
B'
C'
D'
A'
C
B
D
A
Hinh 7
Co thê goi y hoc sinh chung minh truong hop tông quat theo cac huong sau dây:
Huong 1: MN *IJ tai trung diêm cua MN khi va chi khi N la anh cua M qua
phep dôi xung truc IJ. Yêu câu hoc sinh lâp luân báng cach thuc hiên phep dôi xung truc.
Huong 2: MN *IJ khi va chi khi ba vecto IN IJ IM , , dông pháng va
0 . = IJ MN
Huong 3: Chon hê toa dô sao cho A(0,0,0), B(1,0,0), D(0,1,0), A`(0,0,1). Yêu câu
hoc sinh lâp luân chung to toa dô trung diêm cua MN thoa mãn phuong trinh duong tháng
IJ trong hê toa dô duoc chon o trên va chung minh tich vô huong 0 . = IJ MN
69

TÀI LIEU THAM KHAO

11. Nguyên Huu Châu (2005). NhŹng van dŝ co ban vŝ chuong trinh va qua
trinh dʼnv hţc. NXB Giao duc.
12. Cao Thi Ha (2006). Dʼnv hţc mũt sŧ chu dŝ hinh hţc khong gian (Hinh hţc
11) theo quan diêm kiśn tʼno. Luân an Tiên si Giao duc hoc.
13. Nguyên Ba Kim (2002). Phuong phap dʼnv mon Toan. NXB Dai hoc Su
pham.
14. Phan Trong Ngo (chu biên); Nguyên Duc Huong (2003). Cac li thuvśt phat
triên tam li nguŭi. NXB Dai hoc Su pham.
15. Phan Trong Ngo (2005). Dʼnv hţc va phuong phap dʼnv hţc trong nha truŭng.
NXB Dai hoc Su pham.
16. Dao Tam (1997). Ren luvên ki nàng chuvên doi ngon ngŹ thong qua viêc
khai thac cac phuong phap khac nhau giai cac dʼnng Toan Hinh hţc ů truŭng
PTTH. Tap chi Nghiên cuu Giao duc N
12
, tr. 20 21.
17. Dao Tam (2000). Boi duűng hţc sinh kha. giťi ů truŭng PTTH nàng lŻc huv
dũng kiśn thųc khi giai cac bai toan. Tap chi Nghiên cuu Giao duc N
1
, tr.19-21.
18. Trân Vui (2006). Dʼnv hţc co hiêu qua mon Toan theo nhŹng huūng tūi.
DHSP, Dai hoc Huê.
19. Jean Piaget (1997). Tam li hţc va giao duc hţc. NXB Giao duc.











70
TIEP CAN LÝ THUYET KHÁM PHÁ TRONG NGHIÊN CUU
VÀ THUC HÀNH DAY HOC TOÁN O TRUÒNG DAI HOC
VÀ TRUÒNG PHO THÔNG

Trong bai nay, chung tôi quan tâm cach tiêp cân day hoc kham pha cho hoc
viên cao hoc noi riêng, sinh viên su pham nganh toan va giao viên Toan o truong
phô thông noi chung qua viêc khai thac cac náng luc kham pha kiên thuc moi.
3.. Các co so khoa hoc và thuc tiên
Dê xac dinh cac thanh tô cua náng luc kham pha, va dê xuât cac biên phap ren
luyên cac thanh tô do, chung tôi xuât phat tu cac diêm tua khoa hoc va thuc tiên sau dây:
Dác diêm phát triên tâm lJ co ban cua sinh viên
Hoat dông nhân thuc toan hoc cua sinh viên gán kêt chát chë giua nghiên cuu
khoa hoc va hoat dông nghê nghiêp - day hoc Toan o truong phô thông, nhám sán
sang dap ung yêu câu dôi moi hoat dông day va hoat dông hoc.
Hoat dông hoc tâp cua sinh viên mang tinh dôc lâp, tu chu va sang tao; Ho
phai tim ra phuong phap thich ung voi chuyên nganh Toan; Hoat dông hoc tâp co
tinh mo dê sinh viên phat huy tôi da náng luc cua ho; Ho phai khác phuc nhung kho
khán trong giai doan chuyên tiêp tu duy nghiên cuu toan hoc phô thông sang nghiên
cuu toan hoc truu tuong khai quat o truong dai hoc.
Xem xét viêc hţc tŏp tìm tòi hám phá cua sinh viên tŵ góc dũ 1riśt hţc - 1âm lJ
Viêc xem xet nay dua trên tu tuong su phat sinh tri tuê (xem lai muc 2.5),
tâm li hoat dông. li thuyêt liên tuong cua J. Piaget; A. N. Lêônchiep; J. Bruner.
Cac quan diêm co ban cua cac tu tuong trên bao gôm:
- Tiên trinh hoc tâp tim toi kham pha cua sinh viên duoc bát dâu tu cac thao
tac va hanh dông trên cac kiên thuc dã co (thông qua hanh dông phân tich va hanh
dông mô hinh hoa), sau do rut ra cac khai niêm, cac quy tác chung (hanh dông ki hiêu).
- Tu goc dô xem xet trên cho thây sinh viên cân phai hoc theo phuong phap
chung la suy luân quy nap dê rut ra cac nguyên tác chung, tim ra cac su kiên moi,
hiêu sâu sác va rông hon cac thông tin dã cho.
- Viêc phat hiên tim toi lam nay sinh cai moi: môt khai niêm moi hay
nguyên tác moi, do la kêt qua cua qua trinh di chuyên cac liên tuong, chuyên di cac
nguyên tác, thai dô dã co vao cac tinh huông khac nhau.
71
- Qua trinh phat hiên tim toi cai moi keo theo su phat triên tri tuê cua hoc
sinh, sinh viên. Qua trinh nay gán voi viêc hinh thanh cac so dô nhân thuc moi, gán
voi qua trinh diêu ung tao su thich nghi tao trang thai cân báng moi.
- Nhu vây, hoc tâp tim toi kham pha vê phuong diên câu truc khac voi so
dô kiên tao kiên thuc o chô: vân dê cân giai quyêt, cân kiêm nghiêm co tinh chât
dong. O dây, vân dê moi phat hiên luc dâu thuong la cac gia thuyêt, cac vân dê mo
bao gôm: cac câu hoi mo, cac bai toan mo ma viêc giai quyêt vân dê doi hoi sinh
viên phai thuc hiên cac hanh dông phân tich, hanh dông so dô hoa, hanh dông ki
hiêu, cac hoat dông chuyên chuc náng, thai dô vao cac tinh huông moi.
Co thê mô ta diêu noi trên báng vi du sau dây vê viêc phat hiên khai niêm
nhom xyclic huu han:
Thoat dâu cho sinh viên khao sat thuc hiên hanh dông phân tich, so dô hoa
cac dôi tuong quan hê cu thê sau:
O Xet tâp hop cac phep quay tâm O cua m giac dêu voi goc quay
m
k
k
x
o
2
=
; k ÷ 0; 1; .m -1, biên m giac dêu thanh chinh no; Ky hiêu phep quay
tuong ung la
k
Q
0
. Khi do tich cac phep quay
k
Q
0
va
1
0
Q la

|

´
|
+
+
,
,
0
0
M l k
l k
Q
Q

khi
khi

m 1 k
m 1 k
K +
· +

Phep quay
0
o
Q la phep dông nhât e
O Xet tâp hop cac cán bâc m cua don vi. Do la cac sô phuc dang:
m
k
i
m
k
k
x x
s
2
sin
2
cos + =
; k ÷ 0; 1; .m-1
Co thê khao sat, phân tich, so sanh (hanh dông mô hinh hoa) dê kháng dinh: nêu
cac phep quay tâm O goc
k
o va cac cán bâc m cua don vi duoc danh sô 0; 1 ; 2; . m -
1 thi co thê xem môi sô hang nay la môt trong cac sô du khi chia sô tu nhiên cho m.
O Chung ta lai khao sat cac sô 0; 1; 2; .m-1, ung voi cac lop dông du theo
module m. Nhu dã biêt phep toan công cac lop dông du theo quy tác sau:
i ¹ k ÷
|
´
|
+
+
m k i
k i

m 1 k
m 1 k
K +
· +

72
Nhu vây tu su khao sat, phân tich, so sanh co thê rut ra nhân xet: cac lop
dông du theo module m cho chung ta mô hinh sô dôi voi cac phep quay
k
Q
o
0
va cac
cán bâc m cua don vi
k
s
Tiêp tuc khao sat, phân tich, so sanh dê thây tich cac phep quay
k
Q
o
0
, cac cán
bâc m cua don vi hay phep công cac lop dông du co tinh chât kêt hop. Trên tâp hop
cac phep quay noi trên co phân tu don vi la phep dông nhât ung voi k ÷ 0; Phân tu
sinh la phep quay
m
Q
/ 2
0
x
; Nghich dao cua phep quay
k
Q
o
0
la phep quay
k m
Q

o
0
.
Khao sat cac tinh chât, quan hê tuong tu dôi voi cac cán bâc m cua don vi va
cac lop dông du theo module m, chung ta rut ra cac tinh chât chung co ban dáng sau
ba dôi tuong khac nhau trên la môt câu truc toan hoc duoc goi la câu truc nhom
xyclic câp m.
Co sů thŻc tiên vŝ ha náng hţc tŏp theo hųong phát hiên, tìm tòi, hám
phá cua sinh viên
Chung tôi dã tiên hanh khao sat hanh dông phân tich cac tai liêu dã co, kha
náng so sanh, khai quat hoa, kha náng cac liên tuong, cac chuc náng trong cac tinh
huông moi, kha náng xem xet môi liên hê giua cai chung va cai riêng cua 31 sinh
viên su pham nganh Su pham Toan trinh dô dai hoc cua truong Dai hoc Dông Thap
thông qua tinh huông sau: 'Cho tam giac ABC; Vê phia ngoai dung hai tam giac
cân dinh A: ABM va CAN co cac day tuong ung la MB va CN va cac goc o day
báng 75
0
; Xac dinh goc giua hai duong tháng MC va BN¨.
Truoc khi giai bai toan trên sinh viên dã duoc chuân bi kiên thuc giai trong truong
hop cac tam giac ABM va CAN la nhung tam giac dêu, nho su dung phep quay
0
60
A
Q
Kêt qua chi co 16 sinh viên giai duoc bai toan trên, chiêm ti lê 52°. Co 48°
sinh viên con yêu vê kha náng xem xet môi quan hê giua tam giac dêu va tam giac
cân, quan hê giua cai chung va cai riêng, yêu kha náng phân tich, so sanh dê tim cac
quan hê chung; Nhung kha náng do rât cân cho hoat dông kha náng kham pha.
Chung tôi cùng tiên hanh danh gia cac kha náng liên quan dên hoat dông
kham pha cua 57 sinh viên su pham nganh Toan truong Dai hoc Vinh thông qua
phat hiên giai quyêt tinh huông sau: 'Cho hai duong tháng song song a, b nám trong
mát pháng (P) tao thanh dai pháng D. Hai diêm A, B nám vê hai phia cua D. Hãy
tim trên a, b tuong ung cac diêm M, N sao cho MN vuông goc voi cac duong tháng
a, b va dô dai duong gâp khuc AM ¹ MN ¹ NB be nhât¨ (xem hinh 9)
73

-
,
B
B1
N
M
A
B
M
A

Hinh 8 Hinh 9
Khi phat hiên giai quyêt tinh huông trên sinh viên dã duoc chuân bi kiên thuc
trong truong hop dác biêt ung voi a, b la hai duong tháng trung nhau: 'Hai diêm A,
B nám khac phia duong tháng A. Tim trên Adiêm M sao cho AM ¹ MB be nhât¨
(xem hinh 8). Diêm M cân tim trong truong hop nay la giao diêm cua AB va A.
Sô luong sinh viên không giai duoc bai toan trên chiêm 40° do yêu vê náng
luc phân tich, so sanh; Dác biêt la yêu vê kha náng chuyên di chuc náng hanh dông
thay viêc tim M, N vê viêc tim M nho su dung phep tinh tiên MN biên B thanh
1
B
dê chuyên bai toan vê bai toan quen thuôc.
3.2. Các nàng luc khám phá kiên thúc mói
Tu viêc phân tich co so khoa hoc va co so thuc tiên chung tôi dê xuât môt sô
thanh tô náng luc kham pha phat hiên kiên thuc moi nhám dinh huong bôi duõng
cho sinh viên su pham nganh Toan thông qua day hoc hinh hoc.
Chung tôi quan tâm cac thanh tô cua náng luc kham pha tim toi kiên thuc sau
dây:
Aáng lŻc mô hình hóa các lūp dŧi tuong, hiên tuong toán hţc theo mũt sŧ
quan hê và tJnh chât chung cua chúng
Mô hinh hoa cac lop dôi tuong quan hê hiên thuc khach quan la phuong phap
chu yêu cua Toan hoc dê nhân thuc cac lop dôi tuong va quan hê noi trên.
Dê thu duoc cac mô hinh (su dung ngôn ngu, ki hiêu toan dê mô ta cac lop
dôi tuong, quan hê cua hiên thuc khach quan) doi hoi sinh viên cân phai tiên hanh
cac thao tac, cac hanh dông nhu: mô ta, so sanh, phân tich, tông hop, khai quat hoa,
truu tuong hoa va chuyên di cac liên tuong, cac chuc náng, thai dô vao cac tinh
huông khac nhau. Tu do ho moi co thê rut ra cac tinh chât chung, cac quan hê
chung tu lop cac dôi tuong, hiên tuong muôn mau muôn ve dê dân toi cac khai
niêm moi, cac li thuyêt moi.
74
Vi du: Dê dinh nghia khai niêm hinh hôp theo quan diêm cua li thuyêt tâp
hop co thê tiên hanh thuc hiên cac thao tac, cac hanh dông sau:
- Mô ta, phân tich, so sanh tât ca cac dang hinh hôp dã duoc nghiên cuu o
truong phô thông nhu hinh kâp phuong, hinh hôp chu nhât, hinh hôp bât ki ABCD.
A
1
B
1
C
1
D
1
(xem hinh 10).

B' C'
D'
A'
C
B
D
A
Hinh 10
- Tông hop chung rut ra tinh chât chung sau dây:
Moi hinh hôp duoc xac dinh boi dai diên ba phuong dôi môt cheo nhau: AD,
BB
1
va C
1
D
1
.
Cac duong tháng trên không thuôc ba mát pháng dôi môt song song.
- Liên tuong toi cac kiên thuc: 'Tôn tai cáp mát pháng duy nhât (P), (Q)
lân luot chua hai duong tháng cheo nhau a, b¨.
Ta goi miên không gian giua hai mát pháng (P), (Q) kê ca (P) va (Q) la D
(a,b)
. Khi do ta dinh nghia hinh hôp (khôi hôp) nhu sau:
Cho ba duong tháng dôi môt cheo nhau a; b; c không lân luot thuôc ba mát
pháng song song. 'Giao cua ba miên không gian D
(a,b)
; D
(b,c)
; D
(a,c)
la hinh hôp.
Tuy thuôc vao vi tri tuong dôi cua a; b; c ta co hinh hôp bât ki, hinh hôp chu
nhât, hinh lâp phuong.
Co thê mô ta hinh hôp trên (hinh 10) voi a; b; c tuong ung la cac duong
tháng AD; BB
1
; C
1
D
1
.
Ban doc co thê giai bai toan sau dây nho su dung dinh nghia trên: Cho ba
duong tháng cheo nhau a; b; c không lân luot thuôc ba mát pháng dôi môt song song;
Giao cua ba miên không gian D
(a,b)
; D
(b,c)
; D
(a,c)
la hinh hôp; Hãy tim quÿ tich tâm
hinh hôp do khi a, b cô dinh va c co phuong không dôi thuôc mát pháng ) (- cô dinh.
75
3.2.2. Nàng lŻc chuvên di chųc nàng hanh dũng nhŭ chuvên doi cac dŧi tuong cua
hoʼnt dũng
Náng luc nay duoc xem xet dua trên quan diêm cua li thuyêt hoat dông, thuyêt
liên tuong va cac thanh tô cua so dô câu truc kham pha. Viêc bôi duõng náng luc nay
gop phân phat triên, mo rông kiên thuc hinh hoc va bôi duõng phuong thuc kham
pha cho sinh viên tu co so cac kiên thuc dã co, phat hiên tim toi kiên thuc moi.
Cac vi du sau dây lam sang to y tuong nêu trên:
Vi du 1: Nho cac kiên thuc vê cac bât biên cua phep dôi xung tâm va tinh
chât hinh binh hanh co tâm dôi xung, sinh viên dã duoc lam quen voi hai cach giai
cua bai toan sau:
' Cho goc xOy va diêm A nám trong goc do; Dung duong tháng Aqua A sao
cho Acát Ox; Oy tai cac diêm M, N va doan MN nhân A la trung diêm¨.
- Nho chuyên di liên tuong trung diêm doan MN la trong tâm cua hê hai
diêm ·M, N~ sang trong tâm cua tam giac;
- Nho liên tuong doan tháng, tam giac, tu diên, chung dêu la cac don hinh
dác biêt trong không gian môt chiêu, hai chiêu va ba chiêu;
Co thê goi dông co dê sinh viên hinh thanh cac gia thuyêt sau:
O Nêu diêm A nám trong goc tam diên Qxyz thi tôn tai mát pháng ) (- di
qua A sao cho ) (- cát tia Ox, Oy, Oz tai cac diêm tuong ung M, N, P va A
la trong tâm cua tam giac do.
O Cho goc tu diên lôi Oxyzt. Diêm A la nám trong goc do.
Tôn tai tu diên MNPQ sao cho A la trong tâm cua tu diên do va M; N; P; Q
lân luot thuôc cac tia Ox, Oy, Oz, Ot.
Co thê kiêm tra gia thuyêt dâu theo trinh tu cac buoc sau dây:
- Do phep dôi xung tâm la truong hop dác biêt cua phep vi tu nên co thê
chuyên thao tac voi công cu la phep vi tu.
- Thuc hiên phep vi tu
2
A
J : (Oxy) -~ (Oxy). Khi do mát pháng (Oxy)` cát
Oz tai P.
- Duong tháng PA cát mát pháng (Oxy) tai I.
- Chuyên vê bai toan pháng: 'Dung qua I duong tháng MN sao cho M
thuôc tia Ox; N thuôc tia Oy va I la trung diêm doan MN¨. Mát pháng
MNP la mát pháng cân tim.
76
Cùng co thê kiêm tra gia thuyêt dâu báng cach khac nho chuyên dôi thao tac
su dung hinh binh hanh va dôi xung tâm cua bai toan pháng; nho chuyên hanh dông
sang dôi tuong hinh hôp va su dung phep vi tu (xem hinh 11).

A
z
y
x
P
K
M
1 A
1
N
1
M
N Q
Hinh 11
- Thuc hiên phep vi tu
3
o
J : A A
1
.
- Dung hinh hôp co duong cheo OA
1
va co cac canh xuât phat tu O la OM,
ON, OP thuôc tia Ox; Oy; Oz. Khi do OA
1
cát mát pháng (MNP) tai trong tâm A
cua tam giac MNP; Trong do MNP la cac dinh cua hinh hôp OMKN.PM
1
A
1
N
1
. Vây
(MNP) la mát pháng cân tim.
Ji du 2 : ban doc co thê kiêm tra môt gia thuyêt dung xuât phat tu su chuyên
hoa chuc náng khi tiêp cân bai toan phô thông sau : 'Cho tam giac MNP. Qua cac
dinh MNP lân luot vë cac duong tháng song song voi PN; Mp; MN; cac duong
tháng trên dôi môt cát nhau tao thanh tam giac ABC; trong do M; N; P lân luot
thuôc cac canh AB, BC, CA. Chung minh ráng M; N; P lân luot la trung diêm cac
canh AB; BC; CA¨.
Di chuyên thao tac hanh dông lên dôi tuong tu diên chung ta dê xuât gia
thuyêt : 'Nêu tu cac dinh M; N; P; Q cua tu diên MNPQ dung cac mát pháng lân
luot song song voi cac mát (NPQ); (PQM); (MNQ); (MNP); cac mát pháng trênn
dôi môt cát nhau tao thanh tu diên ABCD; trong do M; N; P; Q lân luot thuôc cac
mát dôi diên voi cac dinh : A; B; C; D thi M; N; P; Q lân luot la trong tâm cac mát
BCD; ACD; ABD; ABC¨.
3.2.3. Nàng lŻc thê hiên qua cac quan diêm biên chųng cua tu duv toan hţc trong
viêc phat hiên kham pha kiśn thųc mūi
Viêc phat triên cho sinh viên náng luc noi trên nhám vao cac muc tiêu chu yêu sau :
77
- Kham pha, phat triên tu môt bai toan thanh nhiêu bai toan moi theo quan
diêm môt cai riêng nám trong nhiêu cai chung khac nhau;
- Tim toi cac kiên thuc moi, bai toan moi tu nhiêu truong hop riêng theo tu
tuong nhiêu cai riêng duoc bao trum boi môt cai chung, cai tông quat.
Cac tu tuong trên duoc sang to qua bai bao : Phat triên hoʼnt dũng nhŏn thųc
toan hţc cho hţc sinh PTTH thong qua khai thac SGK theo quan diêm duv vŏt biên
chųng, GS. TS. Dao Tam, (
o
N
6
-2006); Tap chi giao duc.
- Giup sinh viên su pham nganh Toan phân tich nhin nhân cac tu tuong nong
côt cua toan hoc phô thông trên môt quan diêm cao, xem xet nhiêu su kiên riêng le
cua toan hoc thanh hê thông tông thê nhât quan.
- Khi sinh viên duoc xem xet môi quan hê giua toan hoc truu tuong o truong
dai hoc va cac thê hiên cu thê cua no o truong phô thông theo quan diêm biên
chung së gop phân giup ho y thuc dinh huong giai toan phô thông báng tu tuong
toan hoc cao câp, toan hoc hiên dai va sau do chuyên sang cach giai phô thông.
- Tu viêc xem xet cân thân cac quy luât vê môi quan hê nhân qua trong day
hoc toan; sinh viên duoc y thuc vê co so cua viêc huy dông kiên thuc trong qua
trinh giai quyêt cac vân dê toan hoc noi chung, trong giai toan noi riêng. Cùng tu
viêc nám môi quan hê nhân qua trong day hoc toan së giup sinh viên chuyên hoa
cac liên tuong, cac chuc náng trong cac tinh huông khac nhau.
Co thê minh hoa diêu noi trên qua vi du sau :
'J du : Tu kiên thuc cua hinh hoc Oclit co thê bôi duõng cho sinh viên
phuong phap dinh huong tim toi loi giai lop cac bai toan liên quan dên dô dai, dô
lon goc, tich cac dô dai, ti sô dô dai cac doan tháng, so sanh dô lon goc báng hai
cach : - Su dung tich vô huong; - Su dung hinh hoc dông dang. Dôc gia co thê báng
hai cach dinh huong trên giai cac bai toan sau :
1) Goi O va I la tâm cac duong tron ngoai tiêp va duong tron nôi tiêp tam
giac ABC co cac ban kinh tuong ung la R, r. Chung minh hê thuc OI
2
÷ R
2
- 2Rr.
2) Chung minh dô dai duong phân giac trong l
a
cua goc A cua tam giac ABC
duoc tinh theo dô dai cac canh cua tam giac ABC báng công thuc :

)
2
2 2
2
) (
) (
c b
a c b
bc l
a
+
+
=

78
Chu v : Ngoai cac náng luc co ban cua hoat dông phat hiên tim toi kiên thuc
moi kê trên, dê kiêm chung gia thuyêt, giai quyêt cac vân dê chung ta cân chu trong
ren luyên cho sinh viên náng luc 'Tim toi cac phuong thuc giai quyêt vân dê¨.
Cac thanh tô cua náng luc nay bao gôm :
- Náng luc huy dông dung dán kiên thuc va phuong phap dê giai quyêt vân
dê, giai cac bai toan.
- Náng luc huy dông kiên thuc va phuong phap báng nhiêu cach khac nhau.
- Náng luc biên dôi vân dê, bai toan dê dê dang huy dông kiên thuc, phuong
phap va công cu thich hop dê giai quyêt vân dê.
- Náng luc lâp luân logic, lâp luân co cán cu.
Chung ta së dê câp sâu sác thêm trong phân trinh bay cac biên phap duoi dây.
3.3. Môt sô biên pháp rèn luyên các thành tô cua nàng luc khám phá kiên thúc
cho sinh viên trong day hoc Hình hoc so câp o truòng Dai hoc Su pham
Ngoai nhung co so khoa hoc, co so cac náng luc kham pha kiên thuc, khi dê
xuât cac biên phap ren luyên náng luc kham pha cho sinh viên chung tôi du tinh dác
diêm viêc day hoc bô môn Hinh hoc so câp va yêu câu day hoc toan o truong phô
thông trong giai doan hiên nay. Tu nhung co so noi trên chung tôi quan tâm chu yêu
cac biên phap sau dây :
iên pháp : tʼno nhu câu, hųng thú cho sinh viên hám phá iśn thųc
Theo A. N. Lêônchiep : Nhung nhu câu huong dân hoat dông kham pha cua
chu thê sinh viên la tu nhung nhu câu mang tinh dôi tuong.
Dê gây hung thu hoat dông cua sinh viên cân phai dinh huong dê cho dôi
tuong san phâm cua hoat dông chu quan cua chu thê sinh viên la cân cho chinh
ban thân viêc chuân bi nghê nghiêp cho ho, cân cho su phat triên tri tuê va dap ung
yêu câu xã hôi, cua giao duc toan hoc o truong phô thông.
Co thê triên khai thuc hiên biên phap trên báng cac cach sau :
- Luyên tâp cho sinh viên hoat dông chuyên dôi ngôn ngu dê giai quyêt cac
vân dê báng nhiêu cach khac nhau, nhin nhân cac vân dê toan hoc theo nhiêu khia
canh khac nhau.
- Tâp duyêt cho sinh viên khai thac tiêm náng SGK toan phô thông báng cach
tông quat hoa mo rông tu môt bai toan thanh chuôi cac bai toan :
79
Vi du : Tu bai toan : chung minh ráng nêu I la tâm vong tron nôi tiêp tam giac ABC thi:
0 . . . = + + IC c IB b IA a . (1). Co thê biên dôi (1) tuong duong voi
0 . .
2
1
. .
2
1
. .
2
1
= + + IC c r IB b r IA a r
(2), (Trong do r la ban kinh vong tron nôi tiêp tam giac
ABC). Khi do (2)
0
3 2 1
= + + IC S IB S IA S
(3), voi S
1
; S
2
; S
3
la diên tich cac tam giac
IBC; ICA; IAB.
Tu do dân toi lâp cac bai toan trong mát pháng va trong không gian. Cháng
han : 'Nêu O la diêm bât ki trong mát pháng chua tam giac ABC không thuôc
duong tháng nao chua canh cua tam giac thi co thê tim duoc dâu (¹) va dâu (-) thich
hop sao cho dáng thuc sau dây dung : 0
3 2 1
= ± ± ± OC S OB S OA S (4), voi S
1
; S
2
; S
3
la
diên tich cac tam giac OBC; OCA; OAB¨.
- Luyên tâp cho sinh viên náng luc dinh huong giai cac bai toan so câp, toan phô
thông tu kiên thuc toan cao câp, toan hiên dai sau do chuyên sang cach giai phô thông.
iên pháp : 1ʼno nhiŝu co hũi dê sinh viên tŻ hám phá iśn thųc
Co thê tao co hôi cho sinh viên tu kham pha kiên thuc theo huong phat triên
náng luc tri tuê, dôi moi cach day hoc o dai hoc va theo huong chuân bi nghê
nghiêp gán voi chuyên môn.
Co thê thuc hiên biên phap nay theo cac phuong thuc sau :
- Chuân bi kiên thuc co ban theo tung chu dê cua tung chuong va danh cac vân
dê mo, cac bai toan mo dê tô chuc cac seminar cho sinh viên trinh bay thao luân.
- Du tinh cho sinh viên lam cac tiêu luân thay kiêm tra diêu kiên thi hoc phân
o dang bai tâp lon mang tinh kham pha.
- Táng cuong cac gio day cua giang viên theo huong phat huy cac hoat dông
kham pha cua sinh viên, cu thê tao môi truong hoc tâp cho sinh viên phat triên náng luc
diêu ung, chu trong nhiêu câu hoi bai tâp co kêt thuc mo, chu trong khao sat toan hoc.
'J du : Xet luc giac dêu ABCDEF co tâm O. Goi M,N,P,Q,R,S lân luot la
trung diêm cac canh AB, BC, CD, DE, EF, FA.
1) Dê xuât câu hoi mo sau dây : xet xem trong bôn tam giac ACE, BDF,
MPR, NQS nhung tam giac nao co cung trong tâm.
2) Xac dinh trong tâm cua hê 12 diêm : A, B, C, D, E, F, M, N, P, Q, R, S.
80
Sinh viên cân xac dinh cac tam giac dêu ACE, BDF cung nôi tiêp trong
duong tron ngoai tiêp luc giac nên chung co cung trong tâm la diêm O. Tu do suy ra
0 = + + OE OC OA (1), 0 = + + OF OD OB (2). Mát khac, cac diêm M, N, P, Q, S, R
thuôc duong tron nôi tiêp luc giac dêu ABCDEF nên cac tam giac dêu MPR va
NQS cung nôi tiêp duong tron noi trên, tu do suy ra chung co cung trong tâm O.
Vây 0 = + + OS OQ ON (3), 0 = + + OR OP OM (4)
Tu cac hê thuc (1), (2), (3), (4) sinh viên tim duoc
0 = + + + + + + + + + + + OR OP OM OS OQ ON OF OD OB OE OC OA (5). Hê thuc (5)
chung to ráng O la trong tâm cua hê 12 diêm noi trên. Sinh viên co thê kiêm tra tinh
dung dán cua mênh dê trên nho su dung phep quay tâm O, goc 60
0
.
- Tao môi truong, tinh huông kiên thuc dê sinh viên hoat dông : mô ta, so sanh, phân
tich, tông hop, khai quat; tu do dê xuât cac gia thuyêt khoa hoc va kiêm dinh cac gia thuyêt do.

D
P
Q
E
C
N R

F
B
M S
A
Hinh 11
iên pháp : Quan tâm hai thác các ųng dung cua các hái niêm, các dšnh
lJ, Gm theo môi dʼnng ųng dung là chuôi các bài toán nâng cao dân mųc dũ hó
Thuc hiên biên phap trên nhám muc tiêu bôi duõng náng luc liên tuong, náng
luc huy dông kiên thuc bô ich cho hoat dông kham pha.
Chung tôi cho ráng thuc hiên cac biên phap duoc nêu trên së gop phân bôi
duõng cac náng luc kham pha kiên thuc; Tu do gop phân nâng cao hiêu qua viêc
tiêp cân day hoc phat hiên, kham pha o truong dai hoc.

81
DOC THÊM
Cac hanh vi day hoc cua giao viên co môi liên hê qua lai voi cac hanh vi
kham pha cua hoc sinh
1. Châp nhân cac quan diêm cua hoc sinh
2. Phat triên nhung hung thu va tiêm náng sang tao cua hoc sinh
3. Nhân ra nhung han chê vê ca nhân hoc sinh
4. Tao ra môi truong châp nhân va cô vù
5. Co ky vong cao dôi voi hoc sinh
6. Xem hoc tâp vuot ra ngoai nhung ranh gioi cua lop hoc
7. Phat triên kÿ náng giao tiêp co hiêu qua
8. Muôn hoc sinh ung dung kiên thuc
9. Nhân manh vao qua trinh hoc nhiêu hon la vao kêt qua hoc
10. Khich lê viêc hoc sâu vê môn hoc
11. Cho phep hoc sinh deo duôi cac hoat dông, do do chung co thê quyêt dinh
duoc diêm kêt
12. Tao trong hoc sinh cam giac so huu trong hoc tâp
13. Cho phep nhung quyêt dinh va lua chon cua hoc sinh liên quan dên cac hoat
dông trong lop hoc
14. Thiêt kê cac kinh nghiêm hoc tâp quanh cac kinh nghiêm trong cuôc sông,
cac nhu câu va hung thu cua hoc sinh
15. Khuyên khich châp nhân su rui ro va thai dô chât vân
16. Giam thiêu bán khoán trong lop hoc
17. Khuyên khich tu duy da dang va y tuong moi
18. Khuyên khich viêc tu danh gia thuong xuyên cua hoc sinh
19. Cung câp câu truc dây du cho hoc sinh dê hiêu cac muc dich quy dinh, va thu
tuc ma không lam giam di hanh vi sang tao cua hoc sinh
20. Giup hoc sinh y thuc duoc cac môi quan hê qua lai cua khoa hoc, công nghê,
va khoa hoc xã hôi.
(Nguôn Adapted Irom Ronald I Bonntetter, 'Teacher Behaviours That Facilitate
New Goals¨, Education urban Society (November 1989))


82
TÀI LIEU THAM KHAO

1. Nguyên Huu Châu (2005); NhŹng van dŝ co ban vŝ chuong trinh va qua
trinh dʼnv hţc; NXB Giao duc.
2. Trân Ba Hoanh va cac tac gia khac (2003); p dung dʼnv va hţc tich cŻc
trong mon Toan hţc; Truong DHSP Ha Nôi.
3. Nguyên Ba Kim (2002); Phuong phap dʼnv hţc mon Toan; NXB Dai hoc Su
pham.
4. Phan Trong Ngo (2005); Dʼnv hţc va phuong phap dʼnv hţc trong nha truŭng;
NXB Dai hoc Su pham.
5. Vù Thi Nho (2003); Tam li hţc phat triên; NXB DHQG Ha Nôi.
6. Dao Tam (2004); Hinh hţc so cap; Giao trinh cho sinh viên DHSP; NXB Dai
hoc Su pham.
7. Dao Tam (2006); Phat triên hoʼnt dũng nhŏn thųc toan hţc cho hţc sinh
PTTH thong qua khai thac SGK theo quan diêm duv vŏt biên chųng, Tap chi
Giao duc, sô 130/ki 1/6/2006.
8. Nguyên Canh Toan (2001); Dʼnv tŻ hţc; NXB Giao duc.
9. Trân Thuc Trinh (1998); Li luŏn dʼnv hţc nang cao; Giao trinh Cao hoc; Viên
khoa hoc Giao duc.
10. Jean Piaget (1997); Tam li va giao duc hţc; NXB Giao duc.
11. Lêônchiep A. N. (1989); Hoʼnt dũng. v thųc. nhan cach; NXB Giao duc Ha
Nôi.










83
Tiêp cân quan diêm day cách tu hoc
cho sinh viên Su pham ngành Toán


5.1. Co só khoa hoc
5.1.1. Diêu 40 cua Luât Giao duc nuoc CHXHCN Viêt Nam (công bô ngay
27/6 /2005) ghi rõ: "Phuong phap dao tao trinh dô cao dáng, trinh dô dai hoc phai
coi trong viêc bôi duõng y thuc tu giac trong hoc tâp, náng luc tu hoc, tu nghiên
cuu, phat triên tu duy sang tao, ren luyên kÿ náng thuc hanh, tao diêu kiên cho
nguoi hoc tham gia nghiên cuu, thuc nghiêm, ung dung" |1, tr. 32|
Muc 5.2 cua 'Chiên luoc phat triên giao duc 2001- 2010¨ ghi rõ: "Dôi moi
va hiên dai hoa phuong phap giao duc. Chuyên tu viêc truyên dat tri thuc thu dông,
thây giang, tro ghi sang huong dân nguoi hoc chu dông tu duy trong qua trinh tiêp
cân tri thuc; day cho nguoi hoc phuong phap tu hoc, tu thu nhân thông tin môt cach
hê thông va co tu duy phân tich, tông hop; phat triên duoc náng luc cua môi ca
nhân; táng cuong tinh chu dũng. tinh tŻ chu cua hţc sinh. sinh viên trong qua trinh
hţc tŏp,..."|2|
5.1.2. Muc d) cua nhiêm vu va giai phap thu 2 trong 'Dê an dôi moi giao duc
dai hoc Viêt Nam¨ co viêt: 'Triên khai môt cuôc vân dông dôi moi day va hoc o dai
hoc theo quan niêm moi vê muc tiêu, nôi dung va phuong phap nhám tao nên con
nguoi co cac loai tiêm náng: - dê hoc tâp sang tao; - dê phat triên ca nhân gán kêt
voi xã hôi; - dê tim va tao viêc lam. Dôi moi phuong phap day va hoc theo cac
phuong châm: - day cach hoc; - phat huy tinh chu dông cua nguoi hoc; - va tân
dung công nghê thông tin va truyên thông moi¨|3|.
Vê mát ly luân cùng nhu thuc tiên, tu hoc la môt hoat dông co y nghia quan
trong trong viêc tao ra chât luong va hiêu qua cua qua trinh dao tao. Hoat dông hoc
tâp cua sinh viên o cac truong dai hoc va cao dáng ngay nay duoc diên ra trong
nhung diêu kiên hêt suc moi me. Su hinh thanh xã hôi thông tin trong nên kinh tê tri
thuc dang tao diêu kiên nhung dông thoi gây suc ep lon dôi voi nguoi hoc, doi hoi
sinh viên phai co su thay dôi lon trong viêc dinh huong, lua chon thông tin cùng
nhu phuong phap tiêp nhân, xu ly, luu tru thông tin. Trong hoan canh ây, tri thuc
ma sinh viên tiêp nhân duoc thông qua bai giang cua giang viên trên lop tro nên it
84
oi. Sinh viên dang co xu huong vuot ra khoi bai giang o lop dê tim kiêm, mo rông,
dao sâu tri thuc tu nhiêu nguôn khac nhau. Chinh vi vây, tu hoc o cac truong dai
hoc, cao dáng tro nên phô biên va tro thanh môt tinh chât dác trung trong day hoc.
Hinh thanh va phat triên náng luc tu hoc cho sinh viên chinh la khâu then chôt dê
tao ra "nôi luc" nhám nâng cao chât luong va hiêu qua day hoc. Tuy nhiên, trên
thuc tê kha náng tu hoc cua sinh viên, dác biêt la sinh viên cac truong DHSP, CDSP
con nhiêu han chê. Viêc hinh thanh va phat triên NLTH cho sinh viên, viêc day cho
sinh viên biêt tu hoc tro thanh môt yêu câu câp bach, môt nhiêm vu vô cung quan
trong trong công tac dao tao hiên nay o cac truong DHSP, CDSP.
Vi thê, co thê coi viêc dôi moi PHDH Toan o truong Su pham la lam cho sinh
viên co kha náng tu hoc va la dao tao cach day phuong phap hoc cho sinh viên.
5.1.3. Co thê quan niêm tu hoc 'la nguŭi hţc tŻ quvśt dšnh viêc lŻa chţn muc
tiêu hţc tŏp. nũi dung hţc tŏp. cach thųc hţc. cac hoʼnt dũng hţc tŏp va cac hinh
thųc phuong phap kiêm tra. danh gia thich hop. tŵ do to chųc. xav dŻng. kiêm tra.
kiêm soat tiśn trinh hţc tŏp cua ca nhan vūi v thųc trach nhiêm¨.
Tu quan niêm vê tu hoc, co thê hiêu qua trinh tu hoc la qua trinh xuât phat tu
su ham muôn, khat khao nhân thuc, nguoi hoc âp u trong minh nhung du dinh, dua
vao nhung phuong tiên nhân thuc dê tich luÿ kinh nghiêm, tri thuc va hanh dông dê
dat kêt qua nhân thuc. Co thê biêu diên qua trinh tu hoc theo so dô sau:




Dôi voi sinh viên Su pham Toan, khi dang con duoc dao tao trong truong
Dai hoc thi muc tiêu hoc tâp chung dã duoc nha truong dinh huong theo muc tiêu
dao tao báng chuong trinh khung va cac chuong trinh chi tiêt cac môn hoc, sinh
viên phai tuân theo qui trinh dao tao, kê hoach dao tao cua nha truong. Cac hoat
dông hoc tâp cua sinh viên, cac hinh thuc phuong phap kiêm tra, danh gia cùng
duoc khoa, bô môn xây dung kê hoach va qui dinh truoc. Nhu vây, viêc tu hoc cua
sinh viên su pham Toan khi dang hoc trong truong Su pham la viêc tu hoc co tô
chuc, co su quan ly cua nha truong, tu hoc co vai tro huong dân cua thây.

HAM
MUÓN
ÁP
U
TICH
LÙY
HÀNH

DONG
MUC
TIÊU
85
5.2. Tu hoc quyêt dinh chât Iuong hoc tâp, và cüng Ià môt trong
nhüng yêu tô quyêt dinh chât Iuong dào tao.
Hoc la hoat dông lam biên dôi phat triên nguoi hoc, tai tao lai kiên thuc cua
loai nguoi va tao ra náng luc nguoi moi, ma truoc hêt la náng luc hoat dông tu luc
nhân thuc. Chât luong dao tao phu thuôc chu yêu vao náng luc tu hoc, tu luc hoat
dông nhân thuc cua sinh viên. Con duong tôi uu nhât, co hiêu qua nhât dê nâng cao
chât luong dao tao va dat duoc muc tiêu giao duc la: hoc báng hoat dông tu hoc, tu
nghiên cuu cua sinh viên, thông qua chinh báng hoat dông tu luc cua sinh viên ma
chiêm linh kiên thuc, hinh thanh náng luc va thai dô. Báng tu luc, tu nghiên cuu thi
viêc hoc tâp la môt qua trinh xu ly kinh nghiêm truc tiêp cua nguoi hoc. Cac kÿ
náng duoc tich luÿ, cac náng luc duoc hinh thanh không phai chi báng ghi nho,
luyên tâp ma báng nhung hoat dông va giao luu do nguoi hoc tu tiên hanh voi su
giup dõ cua giang viên dê dap ung nhung loi ich va nhu câu cua minh.
Dôi tuong cua hoat dông hoc la tri thuc va nhung kÿ náng, kÿ xao tuong ung.
Cai dich ma hoat dông hoc huong toi la chiêm linh tri thuc, kÿ náng, kÿ xao thông
qua su tai tao cua ca nhân nguoi hoc. Cac nha tâm ly hoc dã chung minh ráng náng
luc cua môi ca nhân duoc hinh thanh va phat triên chu yêu trong qua trinh hoat
dông va giao luu cua con nguoi. Vi thê, muôn hoc co kêt qua tôt, nguoi hoc noi
chung, nguoi sinh viên su pham Toan noi riêng, phai báng chinh y thuc tu giac va
náng luc tri tuê cua ban thân minh dê tich cuc tiên hanh hoat dông hoc tâp.
Trong thuc tê day hoc o cac nha truong hiên nay, o sinh viên vân con hai trang
thai hoc tâp: hoc tâp thu dông va hoc tâp chu dông. Vi hoc tâp la tu cai biên chinh
minh, nên dê co kêt qua tôt nguoi sinh viên phai hoc tâp môt cach chu dông, tich cuc.
'Thuc tiên cho thây, tuy theo quan diêm giang day va cach tac dông su pham, cach
giang day ma sinh viên co thai dô phan ung khac nhau:
Khi nguoi sinh viên xem minh la chu thê duoc hinh thanh do tac dông cua
nhung hung thu va muc dich riêng cua ca nhân nên ho say mê hoat dông tim toi cac
thông tin va tich cuc vân dung chung, trong truong hop nay hoc tâp mang tinh sang
tao nhung co tinh chât tu phat va thiêu hê thông cac tri thuc. Voi cac sinh viên nay,
phuong phap giang day la nhung phuong phap kich thich tinh ham hiêu biêt, tinh
ngac nhiên, tinh to mo cua sinh viên.
86
Trong truong hop nguoi sinh viên thê hiên minh vua la chu thê vua la khach
thê cua hoat dông hoc tâp. Ho tim toi thông tin môt cach co dinh huong. Phuong
phap chu yêu la dát ra cac vân dê, cac nhiêm vu, la thao luân, tranh luân¨.
Hoat dông hoc tâp cua sinh viên la qua trinh tu giac, tich cuc, tu luc chiêm
linh tri thuc khoa hoc, nghê nghiêp báng hanh dông cua chinh minh huong toi dê
dat nhung muc dich nhât dinh. Vi vây qua trinh tô chuc day hoc phai lam cho hoat
dông hoc cua sinh viên thuc su chu dông trong hoc tâp, ma cu thê la táng cuong
nhiêu hon qua trinh tu hoc, tu nghiên cuu cua sinh viên. Hinh thuc dao tao cua sinh
viên la chinh quy tâp trung. Hoat dông hoc tâp cua sinh viên diên ra trong diêu kiên
co kê hoach, nôi dung chuong trinh dao tao, muc tiêu, phuong thuc dao tao, thoi
gian dao tao dã duoc xac dinh. Trong hinh thuc day hoc tâp trung, nguoi giang viên
truc tiêp tô chuc va huong dân qua trinh nhân thuc cua sinh viên, con sinh viên
dong vai tro chu thê nhân thuc, tich cuc huy dông moi phâm chât tâm ly ca nhân
cua minh dê tiên hanh hoat dông hoc tâp cu thê nhám chiêm linh tri thuc, hinh thanh
kÿ náng va thai dô. Nêu sinh viên thu dông, không co su vân dông tich cuc cac thao
tac tu duy cua ban thân, thi không thê chiêm linh duoc tri thuc khoa hoc (khai niêm,
quy luât, phuong phap,...) va nhu vây không thê hoan thanh nhân cach duoc. Môt
thuc trang hiên nay la trong qua trinh dao tao voi hinh thuc tâp trung, nhiêu giang
viên thuong hay lam thay sinh viên theo kiêu câm tay chi viêc: tu khâu xac dinh
nhiêm vu nhân thuc, trinh bay nôi dung tri thuc, hay huân luyên nghiêp vu su
pham,...dên cac buoc di, cac yêu câu, kê hoach hoc tâp cu thê. Cach day hoc nhu
vây tât yêu dân dên tinh y lai cua sô dông sinh viên, không phat huy duoc tinh chu
dông, së không phat triên duoc náng luc tu hoc cho sinh viên. Nguoi giang viên cân
co kha náng su dung bô môn khoa hoc do minh dam trach nhu môt công cu hinh
thanh nhân cach cua sinh viên; co kha náng hinh thanh tu duy sang tao cho sinh
viên, hinh thanh o sinh viên kÿ náng khai thac dôc lâp tri thuc moi va kha náng vân
dung chung trong diêu kiên hoat dông moi (hinh thanh tu hoc o sinh viên).
Tu hoc la pham tru rât rông, trong thoi dai ngay nay thi tu hoc diên ra o
nhiêu nguoi, moi luc, moi noi, phai tu hoc suôt doi. Tu hoc co thê diên ra voi nguoi
hoc khi co thây truc tiêp giang day hoác khi co su diêu khiên gian tiêp cua thây,
thâm chi không co thây huong dân. Tu hoc co thê diên ra voi viêc hoc ván hoa,
chuyên môn nghiêp vu trong dao tao tâp trung hoác không tâp trung dê dat duoc
87
trinh dô báng câp, hay tu hoc dê mo rông, nâng cao tay nghê khi môt nguoi dã la
can bô, công chuc. Hoat dông tu hoc biên qua trinh dao tao thanh qua trinh tu dao
tao.
5.3. Các biêu hiên nång Iuc tu hoc cúa sinh viên
Theo Tu diên tiêng Viêt thi náng lŻc là ha náng, diŝu iên chu quan có
sán dê thŻc hiên mũt hoʼnt dũng nào dó
Náng luc cua con nguoi la tông hop nhung phâm chât tâm sinh ly, tao co so
kha náng hoan thanh môt hoat dông nao do o muc dô cao.
Phâm chât (duc) va náng luc (tai) la hai bô phân tao nên nhân cach cua môi
con nguoi, noi riêng la nguoi giao viên toan. Phâm chât liên hê voi hê thông cac
thuôc tinh tâm ly biêu hiên cac môi quan hê xã hôi cu thê cua môt con nguoi,
thuong duoc biêu hiên o nhung cam xuc, thai dô, hanh vi ung xu. Con náng luc liên
hê voi hê thông nhung thuôc tinh tâm ly, sinh ly tao cho con nguoi kha náng hoan
thanh môt loai hoat dông nao do voi chât luong cao. Phâm chât va náng luc hoa
quyên vao nhau, chi phôi lân nhau. Náng luc bao gio cùng bôc lô trong hoat dông
va gán liên voi môt sô kÿ náng tuong ung. Náng luc co tinh tông hop, khai quat.
Con kÿ náng co tinh cu thê, riêng le.
Xu huong hiên dai cua cac chuong trinh dao tao giao viên la chuyên tu dao
tao kiên thuc la chu yêu (theo tung chuyên nganh trong hê thông cac khoa hoc) sang
muc tiêu dao tao cac náng luc trong do co náng luc tu hoc, tu nghiên cuu, bao dam
cho sinh viên tôt nghiêp hanh dông co hiêu qua trong cac hoat dông nghê nghiêp.
Hinh thanh va phat triên náng luc tu hoc, tu nghiên cuu la mũt trong nhŹng muc
tiêu dào tʼno quan trţng cua công tac dao tao nguoi giao viên noi chung, nguoi giao
viên toan noi riêng.
Náng luc tu hoc cua sinh viên su pham toan la kha náng thuc hiên hoat dông
hoc tâp chuyên môn va nghiêp vu môn toan voi chât luong cao.
5.3.1. Nång Iuc nhân biêt, tìm tòi và PHVÐ
Náng luc nay doi hoi SJ phai quan sat, phân tich, tông hop, so sanh, suy
luân, khai quat hoa cac tai liêu Toan hoc, kiên thuc Toan hoc va nghiêp vu su pham
Toan; suy xet tu nhiêu goc dô, co hê thông trên co so nhung tri thuc, kinh nghiêm
ca nhân; phat hiên ra cac kho khán, thach thuc, mâu thuân, cac diêm chua hoan
chinh cân giai quyêt, cân bô sung va cac bê tác, nghich ly cân phai khai thông, lam
88
sang rõ,...Dây la buoc khoi dâu cua su nhân thuc co tinh phê phan doi hoi nô luc tri
tuê cao. Viêc thuong xuyên ren luyên náng luc nay tao cho SJ thoi quen hoat dông
tri tuê, luôn luôn tich cuc kham pha, tim toi o moi noi, moi luc, moi truong hop va
voi nhiêu dôi tuong khac nhau.
Vi du: Trong hoc Toan, dung truoc môt bai toan, ta phai tim toi phat hiên,
phai chon lây môt cach tiêp cân, môt cach giai, nhiêu khi phai trai qua nhiêu cach
thu giai ta moi chon duoc cach giai thich hop nhât hoác phai kêt hop nhiêu cach
giai cho môt bai toan. Môi phuong phap chi manh dôi voi môt lop bai toan cu thê
nao do. Nguoi sinh viên voi kha náng tim toi, phat hiên vân dê báng kiên thuc, kinh
nghiêm cua minh tim toi va phat hiên tu cac nguôn tai liêu, khai quat hoa tu nhiêu
chung loai bai tâp khac nhau hinh thanh nên tu tuong giai toan cua minh. Cháng
han, voi phuong phap phan chung dê giai, qua nhiêu tim toi phat hiên tu cac bai
toan diên hinh, co thê di dên khai quat theo so dô:







Vi du : Môn hoc Phuong phap dʼnv hţc mon Toan`` la môt môn hoc da
dang, phong phu, tinh phat triên cao. Ngay nay, voi su phat triên cua CNTT va
truyên thông thi viêc day hoc bô môn Toan dã co nhung thay dôi lon. Cháng han,
vân dê dát ra la viêc soan giao an cua giao viên Toan va viêc tô chuc gio lên lop
nhu thê nao? Co nên giu nguyên cac buoc lên lop day toan nhu quy dinh trong giao
an truoc dây không? Su dung phôi hop cac PPDH Toan trong gio day cu thê nhu
thê nao? Thuc tê cua su phat triên cua công nghê, môt bô phân không nho can bô
quan ly, giao viên phô thông don nhân voi môt tâm trang hoang mang. Cháng han
nhu, môt truong phong giao duc cua môt huyên dã quy dinh cho giao viên toan
A ÷ B ~ A B ÷
PP
Phan
chung
Buoc 1 co B
Phu dinh diêu
Cân CM
Buoc 2 SL
dê co A
Buoc 3
KL B dung
Su vô ly tu KT dã biêt

Su vô ly tu GT

Tim mênh dê phu dinh

89
huyên la soan giao an theo quy dinh riêng va giao an phai viêt tay, không duoc danh
may vi tinh(!)....Nhiêu co so truong hoc vân giu cach soan bai, cac buoc lên lop cua
nhung nám thâp niên 80 thê ky truoc.
Khi phai dôi diên voi nhung thuc tê nay, náng luc nhân biêt tim toi va PHVD dê
giai quyêt së cho nguoi SV ban linh không khuât phuc truoc kho khán trong thuc tê.
5.3.2. Nång Iuc giái quyêt vân dê
Hoat dông hoc duoc tiên hanh trong nhung tinh huông giao duc hoác hoc tâp,
cân duoc kê hoach hoa trong chuong trinh, trong don vi day hoc ung voi muc tiêu
xac dinh. Dôi voi sinh viên Toan, viêc GQJÐ không phai giai quyêt tung bai toan
le te, ma tiên hanh giai quyêt nhung tinh huŧng hţc tŏp ung voi muc tiêu xac dinh,
môt hê thông kÿ náng, thai dô rõ rang. Nhung thanh phân chu yêu cua môt vân dê
hoc tâp la: Nôi dung cua môn hoc hoác chu dê; tinh huông khoi dâu; hoat dông tri
tuê cua SJ trong viêc GQJÐ ; kêt qua hoác san phâm hoat dông; danh gia kêt qua.
Nguoi ta thuong chia buoc, chia giai doan dê GQJÐ. Cháng han, John Deev chia
5 buūc: Tim hiêu vân dê ; xac dinh vân dê ; dua ra nhung gia thuyêt khac nhau dê
GQJÐ ; xem xet hê qua cua tung gia thuyêt duoi anh sang cua kinh nghiêm truoc
dây; thu nghiêm giai phap thich hop nhât. Con Kudriasev thi chia ra 4 giai doan
(1975): Su xuât hiên cua chinh vân dê va nhung kich thich dâu tiên thuc dây chu thê
GQJÐ; chu thê nhân thuc sâu sác va châp nhân vân dê cân giai quyêt; qua trinh tim
kiêm loi giai cho vân dê dã duoc châp nhân giai quyêt, ly giai, chung minh, kiêm
tra; tim duoc kêt qua cuôi cung va danh gia kêt qua tim duoc.
Theo Anderson thi ban chât moi hoat dông nhân thuc dêu la qua trinh
GQJÐ. Môi qua trinh GQJÐ dêu su dung nhung thao tac tri tuê va huong dên
nhung muc tiêu nhât dinh. Nhung muc tiêu nay dêu co thê duoc chia nho thanh
nhung muc tiêu thanh phân. GQJÐ chinh la qua trinh thuc hiên cac thao tac tri tuê
dê chiêm linh nhung muc tiêu thanh phân va tu do chiêm linh muc tiêu cuôi cung.
Anderson nhân manh vai tro cua viêc xac dinh va biêu dat dung vân dê cân giai
quyêt. Thanh công cua viêc GQJÐ phu thuôc rât nhiêu vao tinh dung dán trong xac
dinh vân dê va vao cach thuc biêu diên vân dê dê co thê su dung nhung thao tac tri
tuê môt cach phu hop nhât.
90
Náng luc GQVD bao gôm: kha náng trinh bay gia thuyêt; xac dinh cach thuc
va lâp kê hoach GQVD; khao sat cac khia canh, thu thâp va xu ly thông tin; dê xuât
cac giai phap, kiên nghi va kêt luân. Cân coi trong day cho sinh viên kÿ thuât
GQVD, vi kÿ thuât GQVD vua la công cu nhân thuc, nhung dông thoi la muc tiêu
cua viêc day cho ho phuong phap tu hoc.
Ta co so dô











5.3.3. Nång Iuc tu duy quyêt dinh dúng (kiên thúc, cách thúc, con
duòng, giái pháp,...) tù quá trình phát hiên vân dê và giái quyêt vân dê
Quyêt dinh bát nguôn o vân dê, co vân dê moi cân dên quyêt dinh. Giai quyêt
vân dê (GQVD) la muc dich, nhung GQVD dên muc dô nao thi lai la vân dê muc
tiêu. Do do, buoc thu hai cua tu duy quyêt dinh dung la xac dinh môt muc tiêu thich
hop. Xac dinh muc tiêu dê GQVD xong thi vach phuong an ra quyêt dinh thich hop.
Cân phai co nhiêu phuong an giai quyêt dê lua chon. Dây la náng luc quan trong
cân cho sinh viên dat dên nhung kêt luân dung cua qua trinh GQVD, hay noi cach
khac, cac tri thuc cân linh hôi sau khi GQVD së co duoc môt khi chinh ban thân
sinh viên co náng luc nay. Náng luc nay bao gôm cac kÿ náng kháng dinh hay bac
bo gia thuyêt, kÿ náng lua chon, hinh thanh kêt qua va dê xuât vân dê moi, hoác ap
dung. Co thê co so dô sau:
NÄNG
LUC
GIAI
QUYET
VAN
DE
TRINH BAY GIA THUYET
XAC DINH CACH GIAI QUYET
XAC DINH CACH LAP KE HOACH
THU THAP XU LY THÔNG TIN
KHAO SAT CAC KHIA CANH
DE XUAT GIAI PHAP, BIEN PHAP
KET LUAN VA KIEN NGHI
91
PHVD Xac dinh muc tiêu Vach phuong an Lua chon phuong an
So do Nàng lŻc tu duv quvśt dšnh
Vi du : Tiêp tuc vi du nêu o muc trên, sau khi dã GQJÐ tuong dôi rõ, sinh
viên cân di dên xac dinh cac kêt luân. Chung ta co thê ap dung PPDH theo du an
cho hoc sinh lop Sau dê day bai USCLN va BSCNN. Voi viêc ap dung kÿ thuât công
nghê dê day hoc, thi viêc soan giao an va lên lop theo trinh tu cac buoc nhu truoc
dây không phu hop nua. Rõ rang, công nghê thông tin va truyên thông dã mo ra môt
cach day hoc moi, hiêu qua, phat huy tinh chu dông, sang tao cua hoc sinh. Cân
phai thay dôi cach soan bai, thay dôi cach tô chuc giao tiêp giua thây va tro cho phu
hop.
5.3.4. Nång Iuc vân dung phuong pháp tu duy biên chúng, tu duy
Iogic vào viêc PHVÐ, GQVÐ và quyêt dinh dúng, nång Iuc vân dung
kiên thúc vào thuc tiên
Qua trinh hoc tâp cua sinh viên la qua trinh ren luyên tu duy biên chung
trong PHVD (phat hiên mâu thuân, cac môi quan hê, dua ra nhung con duong khac
nhau dê di dên muc tiêu,.), vân dung tu duy logic trong viêc GQVD (nhu phân
tich, tông hop, truu tuong hoa, khai quat hoa, cu thê hoa, dác biêt hoa, suy luân,..).
Kêt qua cuôi cung cua viêc hoc phai duoc thê hiên o chinh ngay trong thuc tiên
cuôc sông, hoác la sinh viên vân dung kiên thuc dã hoc dê nhân thuc, cai tao thuc
tiên, hoác trên co so kiên thuc va phuong phap dã co, nghiên cuu, kham pha, thu
nhân thêm kiên thuc moi.
5.3.5. Nång Iuc dánh giá và tu dánh giá
Day hoc dê cao vai tro tu chu cua SV, doi hoi phai tao diêu kiên, co hôi va
khuyên khich, bát buôc SV danh gia va tu danh gia. Chi co nhu vây, ho moi dam
suy nghi, dam chiu trach nhiêm va luôn luôn tim toi sang tao, tim ra cai moi, cai
hop ly, cai co hiêu qua hon. Mát khac, kêt qua tât yêu cua viêc ren luyên cac kÿ
náng PHVD va GQVD, kêt luân va ap dung kêt qua cua quy trinh GQVD doi hoi
SV phai luôn danh gia va tu danh gia. Nguoi SV phai hiêu biêt chinh xac ban thân
minh, moi co thê tu tin trong PHVD, GQVD va ap dung kiên thuc.
92
5.4. Các biên pháp rèn Iuyên nång Iuc tu hoc cho sinh viên su pham
ngành toán
5.4.1. Nång Iuc và kÿ nång
Náng luc bao gio cùng bôc lô trong hoat dông va gán liên voi môt sô kÿ náng
tuong ung. Náng luc co tinh tông hop, khai quat. Con kÿ náng co tinh cu thê, riêng
le.
Noi dên kÿ náng, A.V. Petrovski viêt: Náng luc su dung cac du kiên, cac tri
thuc hay khai niêm dã co, náng luc vân dung chung dê phat hiên nhung thuôc tinh
ban chât cua cac su vât va giai quyêt thanh công nhung nhiêm vu ly luân hay thuc
hanh xac dinh, duoc goi la cac kÿ náng.(A.V. Petrovski (1982). Tâm ly hoc lua tuôi
va tâm ly hoc su pham, NXB Giao duc HN). Xavier Roegier quan niêm: Kÿ náng la
kha náng thuc hiên môt hoat dông.
Tu diên Tiêng Viêt: Kÿ náng kha náng vân dung nhung kiên thuc thu nhân
duoc trong môt linh vuc nao do vao thuc tê |8, tr. 517|. Tu diên Triêt hoc: Kÿ náng
nhung dông tac dã tro thanh may moc do duoc láp lai sau môt thoi gian dai |9, tr.
296|. Nguyên Kê Hao (chu biên)- Nguyên Quang Uân: Kÿ náng la kha náng vân
dung kiên thuc (khai niêm, cach thuc, phuong thuc) dê giai quyêt môt nhiêm vu
moi.
Vê kÿ náng hoc tâp cua hoc sinh co thê diên dat nhu sau: kÿ náng hoc tâp la
kha náng vân dung co kêt qua nhung kiên thuc vê phuong thuc thuc hiên cac hanh
dông hoc tâp dã duoc hoc sinh linh hôi dê giai quyêt nhiêm vu hoc tâp moi.
5.4.2. Hê thông kï nång tu hoc Co hê thông ba nhom kÿ náng tu hoc
5.4.2.1. Nhóm kî nàng nhřn thŽc tƅ hŭc
1. Ki nàng tim kiśm. khai thac cac nguon thong tin, bao gôm: Ki náng lam viêc
voi sach va cac tai liêu Toan hay nghiêp vu su pham Toan; ki náng quan sat, diêu tra
va thu thâp thông tin báng thuc nghiêm, báng nhung câu truc va công cu lôgic khac
nhu ma trân, biêu dô, mô hinh toan hoc, mô ta thông kê,..; ki náng truy câp va khai
thac thông tin, tai liêu hoc Toan va day hoc Toan trên mang va hê thông thu diên tu;
ki náng su dung, tra cuu muc luc va tim tai liêu thu viên báng công cu truyên thông
va diên tu.
93
2. Ki nàng xŷ lv. to chųc. danh gia thong tin va nũi dung hţc tŏp, gôm nhung
kÿ náng bô phân sau: Ki náng tông thuât tai liêu va khai quat hoa cac tai liêu Toan;
ki náng nêu câu hoi, dát vân dê, nêu gia thiêt, phan doan va lâp luân; ki náng dinh
huong trong cac tinh huông hoc tâp, PHJÐ, xac dinh nhiêm vu va ra quyêt dinh vê
cach GQJÐ ; ki náng hê thông hoa cac bai hoc, cac chu dê, cac công thuc, cac ly
thuyêt, cac mô hinh, cac dâu hiêu, cac gia tri va cac chuân muc; ki náng kêt hop su
dung cac hanh dông va thao tac tri tuê theo chiên luoc tông thê dê hiêu, ap dung va
phat triên nôi dung hoc tâp.
3. Ki nàng ap dung. biśn doi. phat triên kśt qua nhŏn thųc dê danh gia cac su
kiên khoa hoc va thuc tiên; ki náng chuân bi kiêm tra, thi va lam bai kiêm tra, bai
thi; ki náng ap dung kêt qua nhân thuc dê tô chuc thuc nghiêm, thuc hanh kiêm
chung va mo rông cac su kiên; ki náng biên dôi, ap dung cac kêt qua nhân thuc dê
hinh thanh nhung tri thuc, ki náng chuyên môn, liên môn va tich hop.
5.4.2.2. Nhóm kî nàng giao tiťp và quan hê tƅ hŭc
1. Ki nàng trinh bav ngon ngŹ giao tiśp bœng vàn ban. lŭi noi vūi GJ. khoa.
truŭng vŝ nhŹng van dŝ hţc tŏp, bao gôm: Ki náng viêt va trinh bay, bao cao ca
nhân vê viêc hoc; ki náng phat biêu y kiên; ki náng tham gia, trao dôi y kiên trong
hoc tâp duoi hinh thuc seminar, hôi nghi hoc tâp, thuc hanh theo nhom; ki náng su
dung cac nghi thuc ngôn ngu va giao tiêp voi GJ va nha truong; ki náng dôi thoai,
giai quyêt nhung bât dông, xung dôt vê quan diêm va hanh vi hoc tâp; ki náng biêu
dat nhung cam xuc tri tuê.
2. Ki nàng giao tiśp hţc tŏp thong qua cac hinh thųc tuong tac va quan hê,
bao gôm: Ki náng biêu thi tinh thân thiên va ân cân voi nguoi khac trong qua trinh
hoc tâp; ki náng thuc hiên tu phê binh va phê binh trong hoc tâp va thuc hiên cac
NJHT; ki náng lam viêc cung nhau trong nhom hop tac voi tu cach thanh viên co
nhiêm vu duoc phân công riêng ; ki náng tô chuc va thuc hiên cac du an hoc.
3. Ki nàng giao tiśp dàc biêt nhŭ sŷ dung cac phuong tiên viên thong va
CNTT nhœm dʼnt muc dich hţc tŏp, gôm: Ki náng su dung va tham gia diên dan hoc
trên mang; ki náng giao tiêp va khai thac tai nguyên hoc tâp qua cac phân mêm day
hoc; ki náng yêu câu, dáng ky, dát hang hoc tâp truc tuyên theo muc dich; ki náng
94
su dung cac mâu ván ban diên tu dê giao tiêp hoc tâp trên Internet; ki náng doc
hiêu, su dung cac hôp thoai trên may tinh dê giao tiêp va khai thac tai nguyên hoc.
5.4.2.3. Nhóm kî nàng quán lý tƅ hŭc
1. Ki nàng to chųc moi truŭng hţc tŏp ca nhan gôm: Ki náng chuân bi va tô chuc
cac phuong tiên, dung cu hoc tâp; ki náng tô chuc, sáp xêp noi hoc va cac diêu kiên hoc;
ki náng bao quan, giu gin phuong tiên, hoc liêu va diêu kiên hoc tâp; ki náng khoi xuong
thanh lâp nhom hoc hoác hoc theo cáp; ki náng tich lùy, bao quan, luu tru hô so hoc
Toan, nghiêp vu su pham Toan; ki náng chuân bi, tô chuc môi truong hoc dã ngoai.
2. Ki nàng hoʼnch dšnh qua trinh va cac kś hoʼnch tŻ hţc, gôm: Ki náng quan
ly thoi gian va nghi ngoi trong hoc tâp; ki náng lâp kê hoach ôn tâp, luyên tâp ca
nhân; ki náng lâp kê kê hoach hoc tâp va nâng cao; ki náng lâp kê hoach hoc thi va
thuc hiên kê hoach; ki náng xac dinh cac muc tiêu cach hoc phu hop voi nhung muc
tiêu dã dinh; ki náng lâp kê hoach ren luyên va phat triên cac phong cach hoc thich
hop voi NJHT.
3. Ki nàng kiêm tra. danh gia qua trinh va kśt qua hţc tŏp, bao gôm: Ki náng
xem xet cac kêt qua kiêm tra va phân tich, danh gia uu, nhuoc diêm, thiêu sot ; ki
náng danh gia thuong xuyên hanh vi hoc tâp cua minh va cua nguoi khac; ki náng
kiêm hoc luc thông qua cac hinh thuc trác nghiêm ; ki náng kiêm tra suc khoe va vê
sinh ca nhân trong HÐH ; ki náng su dung cac tinh huông khac nhau dê tiêp nhân su
danh gia tu nguoi khac vê viêc hoc.
5.4.3. Các biên pháp rèn Iuyên kÿ nång tu hoc cho sinh viên su pham toán
Dê hinh thanh va phat triên náng luc tu hoc cho sinh viên su pham nganh
toan, cân phai co cac biên phap ren luyên kÿ náng tu hoc cho sinh viên. Tu nhung
co so ly luân va thuc tiên nêu trên, co thê dua ra nôi dung ren kÿ náng tu hoc cho
sinh viên SP nganh Toan nhu sau:
5.4.3.1. Dœy cách lřp kť hoœch hŭc třp
Xây dung duoc ban kê hoach tu hoc hop li la kÿ náng tu hoc quan trong dâu tiên
dôi voi môi sinh viên, lam cho sinh viên co náng luc quan ly viêc hoc cua ban thân.
Dê xây dung duoc kê hoach hoc tâp, nghiên cuu, sinh viên cân duoc cung câp cac
ván ban phap quy co ban vê dao tao, kê hoach dao tao cua truong, khoa, huong dân
hoc cac môn hoc, kê hoach kiêm tra, thi, cac phuong tiên, thiêt bi cho hoc tâp.Tuc
95
la, o câp dô quan ly, nha truong phai thuc hiên dây du, hop ly, triêt dê dân chu hoa
trong dao tao.
Viêc xây dung kê hoach tu hoc, nghiên cuu co thê chia thanh ba buoc:
¹ Buoc 1: Sinh viên, thông qua tu danh gia, kêt hop voi su nhân xet cua thây
giao, ban be, gia dinh dê hiêu sâu sác vê ban thân, dê xac dinh tiêm náng cua minh
trong hoat dông tu hoc, nghiên cuu. Nhung công viêc o buoc nay ren luyên cho sinh
viên nhung kÿ náng lâp kê hoach, lua chon va lam chu môt sô thai dô thich hop,
giup cho viêc tu hoc tich cuc va co tinh xây dung nhám nâng cao náng luc tu hoc,
tu nghiên cuu. Cháng han, sinh viên co duoc cac phuong phap lam viêc thich hop
dê lâp kê hoach, diêu khiên, theo dõi va danh gia phuong phap hoc tâp cua ban
thân; phân biêt va diêu khiên cac yêu tô tinh cam trong hoc tâp; co duoc náng luc
cân thiêt dê suy ngâm vê viêc hoc; hiêu rõ kiêu hoc cua minh va sán sang diêu chinh
khi cân thiêt cho phu hop voi cac muc tiêu hoc tâp.
¹ Buoc 2: Sinh viên cân nghiên cuu va phân tich kÿ cac yêu câu cua nhiêm vu
hoc tâp, nghiên cuu, dôi chiêu voi kha náng cua ban thân, trên co so do du kiên cac
muc tiêu, nôi dung cua kê hoach, kem theo su lua chon cac phuong phap, phuong
tiên thuc hiên môt cach hop ly. Dê thuc hiên duoc buoc nay, sinh viên cán cu vao
kê hoach day hoc cua nha truong, cac ban kê hoach day hoc môn hoc cua giang
viên, huong dân tu hoc dã duoc công bô, cac giao trinh môn hoc duoc huong
dân,. Sinh viên cân phai co môt hiêu biêt sâu sác vê co câu chung cua dao tao giao
viên toan THCS, dê trên co so do co tâm nhin khi lua chon cac dang hoc tâp.
¹ Buoc 3: Hoan chinh kê hoach dê tiên hanh thuc hiên, sinh viên cân tranh thu
y kiên cua giang viên, ban be. Chon loc nhung y kiên bô ich, phu hop voi cac diêu
kiên khach quan va chu quan cua ban thân dê hoan thiên kê hoach.
Kê hoach hoc tâp, nghiên cuu cua sinh viên së gop phân nâng cao hiêu qua dao
tao khi ho co quyêt tâm chuyên nôi dung kê hoach thanh nhung viêc lam cu thê. Tu
hoat dông thuc tiên së huong tu tuong cua sinh viên vao viêc tim toi nhung phuong
phap dôc dao, co tinh kha thi dê hoan thanh nhiêm vu tôt nhât.
5.4.3.2. Dœy cách hŭc třp, nghiên cŽu Ź trên lŵp
Qua trinh day hoc o truong DHSP dao tao giao viên toan THPT la nhám cung
câp cho sinh viên hê thông khoa hoc co ban vê toan va khoa hoc su pham dê sinh
96
viên co thê phat triên nhung náng luc tri tuê va nghiêp vu nghê day toan, sau nay
khi ra truong co thê công tac môt cach dôc lâp.
Bai giang trên lop cua giang viên toan DHSP môt mát phai dat duoc hiêu qua tôi
da nhung thông tin cân truyên dat, mát khac, phai dam bao duoc tinh giao duc va tinh
phat triên. Tuc la, nôi dung bai giang dã duoc giang viên nghiên cuu, chon loc, tinh
gian dê cung câp nhung vân dê co ban nhât, nhung dinh huong cân nghiên cuu chu
không phai la noi chi tât ca nhung gi co liên quan dên nôi dung. Phai lam cho sinh
viên biêt cach doc tai liêu tham khao, tra cuu, xu ly cac thông tin, tu nghiên cuu dê
hoan thiên cac tu tuong khoa hoc, nám vung cac phuong phap dã duoc dinh huong
trong bai giang.
Qua trinh hoc tâp, nghiên cuu trên lop la qua trinh sinh viên phai tich cuc hop
tac cung thây kham pha, suy nghi giai quyêt nhung vân dê khoa hoc. Sinh viên phai y
thuc ráng bai giang cua thây rât quan trong. Di hoc dây du, lên lop không phai vi
diêm danh. Cân nghiên cuu bai kÿ truoc luc dên nghe giang, tu dát ra nhung câu hoi
dê kiêm tra kiên thuc, danh dâu ghi lai phân thác mác, chua hiêu. Sau do cô gáng tim
doc thêm sach dê tu tra loi, hoác hoi ban, hoi thây, lam cho kiên thuc së duoc dao sâu
chác chán hon.
Dác biêt, khi hoc tâp trên lop sinh viên cân tâp trung cao dô su chu y. Qua
nghiên cuu nguoi ta dã rut ra kêt luân co tâp trung chu y nghe giang hay không anh
huong rât lon dên thanh tich hoc tâp. Rât nhiêu sinh viên su pham toan hoc gioi dêu
dua ra kinh nghiêm co ban nhât la tâp trung chu y nghe giang, dông thoi tich cuc
suy nghi dê nám duoc logic cua bai. Muôn tâp trung cao dô su chu y thi phai xac
dinh rõ: cân chu y vao cai gi, tuc la lam rõ muc tiêu cân chu y. Khi nghe giang, muc
tiêu chu y cua sinh viên nên nhât tri voi muc tiêu bai giang cua thây. Nêu gáp
truong hop nghe chua hiêu cùng không nên mãi suy nghi vê vân dê do. Nhât tri voi
muc tiêu bai giang cua thây không co nghia la phai theo sat thây tung buoc, thu
dông nghe giang ma phai dông não, suy nghi nhung vân dê thây giang tu nhiêu goc
dô, binh diên khac nhau dê suy nghi, phân tich lam cho minh thuc su say mê tham
gia sâu vao nhung tu tuong toan hoc ma thây dân dát. Mát khac, su tâp trung chu y
phai co trong diêm, do la trong diêm khi nghe giang. Trong diêm khi nghe giang la:
kiên thuc co ban, trong tâm, nhung vân dê kho, nhung cach giai quyêt cac vân dê
toan hoc, nhung kÿ náng quan trong cân phai thuong xuyên ren luyên. Sinh viên
97
cân chu y khi hoc cac khai niêm toan thi thây dã dua khai niêm nhu thê nao, cac
tinh chât dác trung cua khai niêm la nhung tinh chât gi, duoc phân tich ra sao, môi
quan hê cua khai niêm d1o voi cac khai niêm khac,...
Vi du: Khi hoc khai niêm ham mât dô f(x), cân dác biêt chu y giang viên dua
ra khai niêm moi nay nhu thê nao, phân tich cac tinh chât dác trung khai niêm ra
sao. Sinh viên co thê suy nghi trong dâu: Tai sao lai dua ra khai niêm ham mât dô?
No co tac dung gi? Y nghia cua no ra sao?
Noi chung, khi lên lop nghe giang nêu chiu kho tâp trung nghe giang thi sinh
viên së hiêu duoc cac nôi dung thây giang. Do la diêu ma nguoi sinh viên thuong
chu quan trong hoc tâp, cu nghi la minh së hiêu nên môt sô không nghe giang nua
ma lam viêc riêng, dai bô phân thi it dông não suy nghi tiêp, hoat dông tu duy bi
chung xuông, dung lai. Sinh viên cân nghe giang voi y thuc chát chiu tung giây,
tung phut, luôn don y rôi doan y thây, tich cuc tim toi, suy nghi don truoc vân dê.
Lên lop hoc toan không chi thây giang, sinh viên nghe ma thuc chât la thây la
nguoi dân dát chi dao, tô chuc sinh viên tu hoc, tu nghiên cuu, sinhv iên la nguoi chu
dông trong hoc tâp. Chi cân sinh viên luôn nám bát cach giai quyêt, không ngung
kham pha loe sang trong tu duy thi nhay cam së táng lên, linh cam së xuât kiên.
Ghi chep la khâu không thê thiêu dê nâng cao hiêu qua hoc trên lop, sinh viên
phai dác biêt quan tâm khâu ghi chep. Ghi chep bai giang rõ rang hop ly së giup cho
viêc thu nhân thông tin va xu ly thông tin hiêu qua. Muôn vây, phai chon ghi vân dê
chinh, phai xac dinh nhung diêm chi cân ghi tom tát theo suy nghi, hiêu biêt cua
ban thân (cach dát vân dê, phuong phap tinh toan, phuong phap giai quyêt vân
dê,.), nhung diêm phai ghi cu thê rõ rang, chinh xac (dinh nghia, dinh luât, công
thuc,.). Cân ghi lai nhung diên giang dôc dao cua thây dôi voi cac vân dê toan
hoc. Cân chu y ghi lai nhung y kiên cua ban, dác biêt la nhung y kiên dôc dao, co
thê ghi lai ca nhung sai lâm diên hinh cua nguoi khac.
Ghi lai nhung linh cam trong luc nghe giang: Trong tâp trung cao dô nghe
giang, dai não trong trang thai tu duy cáng tháng së dôt nhiên loe ra nhung y tuong
moi, dôc dao. Nhung y tuong do co thê la môt su 'ngô¨ ra vân dê, tu su dao sâu suy
nghi ma nay ra nhung câu hoi, ma viêc giai quyêt no së co duoc kiên thuc hay
phuong phap moi. Do la linh cam hay con goi la truc giac. Sinh viên cân thanh thao
98
nám bát linh cam, kip thoi ghi lai, nhung dông thoi phai tâp trung nghe giang,
không chay theo qua da nhung y tuong do.
Sinh viên cân tranh hai khuynh huong không tôt khi hoc tâp, nghiên cuu trên
lop. Mũt la. tho o, bang quan voi viêc ghi chep thông tin vi cho ráng nôi dung bai
giang dã co sán trong giao trinh, vê nha doc cùng duoc. Hai la. qua thiên vê ghi
chep, it suy nghi, lua chon thông tin vi quan niêm chi cân hoc trong vo ghi la du.
Cân chu y giai quyêt tôt giua nghe va ghi
5.4.3.3 Hĭŵng dŗn cách hŭc třp, nghiên cŽu ngoài giŷ lên lŵp
(1) Nőm vŹng khai niêm va cac van dŝ toan hţc
O truong DHSP, gio hoc trên lop, giang viên chi nêu ra nhung vân dê côt lõi,
không trinh bay hêt tât ca kiên thuc co liên quan dên nôi dung bai giang, nhiêu vân
dê giang viên huong dân sinh viên tu nghiên cuu. Vi vây, sinh viên hoc theo cac
bâc nhân thuc cao cua Bloom (hoc vân dung, hoc phân tich, hoc tông hop va hoc
binh luân danh gia tung). Sinh viên phai hoc tu duy truu tuong, tu duy phê phan, tu
duy sang tao trong môi quan hê, hê thông cua cac kiên thuc.
Qua trinh hoc tâp, nghiên cuu cua sinh viên thuong diên ra theo trinh tu: biêt
hiêu hanh sang tao. Quy trinh do thê hiên su phat triên tu thâp dên cao trong hoat
dông nhân thuc chiêm linh dôi tuong cân linh hôi. Môi muc dô sau dêu bao ham muc
dô truoc.
Nha triêt hoc Kant cho ráng: 'Cach tŧt nhat dê hiêu la lam`, theo Heghen:
'Lam ra sŻ vŏt la cach tŧt nhat dê hiêu biśt sŻ vŏt`. 'Hiêu` la co kha náng phân
tich, tông hop, xu ly, giai mã cac thông tin thu duoc dê giai quyêt vân dê dát ra.
Hiêu la co so cho nguoi hoc thuc hiên muc dô cao hon la 'hanh`. 'Hanh` la qua
trinh vân dung nhung kiên thuc dã tiêp thu duoc dê lam ra môt san phâm theo
nhung yêu câu nhât dinh hoác giai quyêt môt vân dê do thuc tiên dát ra. 'Hanh` la
môt khâu quan trong trong lôgic cua qua trinh nhân thuc. Muôn 'hanh` duoc thi
phai 'hiêu` . Nám duoc ban chât va quy luât vân hanh cua dôi tuong thi khi co
nguyên liêu moi co thê tao ra dôi tuong. Khi dã thuc hiên 'hanh` thanh thao së co
thê dân dên sang tao. Do cùng la muc dich tôi cao cua qua trinh hoc tâp, nghiên cuu
99
cua con nguoi. Muôn dat duoc dinh cao sang tao, sinh viên phai co tinh thân, thai
dô lam viêc khoa hoc, nghiêm tuc, hop tac.
Trong qua trinh hoc tâp, nghiên cuu, nêu sinh viên chi nám duoc nhung dâu
hiêu bên ngoai cua môt su vât hay hiên tuong thi moi chi biêt dôi tuong do. Su biêt
do dem dên cho sinh viên môt sô kinh nghiêm su dung dôi tuong o trang thai ôn
dinh va quen thuôc. Trong môt trinh dô phat triên thâp cua xã hôi thi chi cân nhung
tri thuc nhu thê la du. Su phat triên khoa hoc kÿ thuât va công nghê trong thoi dai
ngay nay doi hoi sinh viên phai vuon toi môt trinh dô nhân thuc cao hon, phai hiêu
sâu sác hê thông khai niêm khoa hoc cua cac bô môn trong chuong trinh dao tao. Vi
vây, nhiêm vu hoc tâp, nghiên cuu cua sinh viên su pham toan la nhám hoan thiên
lôgic cua qua trinh nhân thuc tu 'biśt` dên 'hiêu` rôi 'hanh` va vuon toi sang tao.
Dây la môt công viêc doi hoi sinh viên phai co y chi va nghi luc thi moi hy vong dat
toi dich.
(2) Dʼnv cach hţc tŏp. nghiên cųu theo nhom. to
Nhom hoc tâp la hat nhân co ban cua viêc tu quan sinh viên, duoc tô chuc
phu hop voi quyên loi va trach nhiêm sinh viên. Qua nhom hoc tâp ma môi sinh
viên liên hê duoc voi cac tâp thê khac va voi ca xã hôi. Thông qua nhom hoc tâp ma
nên ván hoa nhân loai, cac kinh nghiêm xã hôi duoc chuyên giao vao môi sinh viên
va biên chung thanh vôn kinh nghiêm riêng, thanh nhung dác diêm, nhung net nhân
cach, nhung thuôc tinh cua môi sinh viên. Qua nhom hoc tâp ma nhân cach môi
sinh viên duoc bôc lô va phat triên, dung nhu Mac dã viêt: 'chi trong su công tac
voi nhung nguoi khac thi môi ca nhân moi co phuong tiên dê phat triên toan diên
nhung náng khiêu cua minh¨. Nhom la môt tâp thê nho, co tu 2 4 nguoi. Nôi dung
hoc nhom la tranh luân, giai dap nhung vân dê con vuong mác, kiêm tra lân nhau
nhung diêu dã nám duoc sau khi hoc ca nhân, thao luân nhung phân co ban, trong
tâm cua bai, vach phuong huong giai quyêt nhung bai tâp kho .Trong tâp thê lop,
tô duoc coi la môt don vi co so, co sô luong tu 10 15 sinh viên. Tô co trach nhiêm
quan ly viêc thuc hiên quy chê dao tao, nôi quy cua nha truong dôi voi cac tô viên
va cung nhau ren luyên, tu duõng, phân dâu.
Viêc hoc tâp, nghiên cuu theo nhom co thê tiên hanh báng nhiêu hinh thuc
khac nhau , vi du :
100
¹ Phân công môt sô sinh viên chuân bi tung chuyên dê, hoác lâp bang tông kêt
hoc phân, sau do trinh bay truoc tô dê cac thanh viên trong tô gop y, trao dôi, hoan
thiên.
¹ Tô co thê moi giang viên xuông di sâu phân tich, trinh bay nhung vân dê
ma sinh viên quan tâm, hung thu tim hiêu.
Diêu quan trong la duy tri duoc nê nêp tu quan tô chuc cac hinh thuc hoc tâp
kêt hop voi viêc sinh hoat tu tuong, phê binh gop y, giup dõ lân nhau. Trong tô cân
co nhung sinh viên co náng luc hoc tâp dê lam can su bô môn, thuc hiên nhiêm vu
câu nôi giua giang viên voi tô, nhom.
Cân luu y la viêc hoc nhom, tô không thê thay thê duoc viêc hoc tâp, nghiên
cuu ca nhân. Kêt qua cua viêc hoc tâp, nghiên cuu nhom, tô phu thuôc vao môi ca
nhân. Chi khi nao môi sinh viên phat huy cao dô tinh thân dôc lâp, suy nghi vê
nhung vân dê cân dua ra hoc tâp, nghiên cuu tâp thê thi khi do viêc hoc nhom, tô
moi phat huy duoc tac dung. Cân chông tu tuong y lai, trông cho vao nguoi khac.
Viêc hoc nhom, tô chi dat duoc hiêu suât cao khi co su chuân bi chu dao ca
vê mát nôi dung lân phuong phap cua moi thanh viên, nhât la nhung sinh viên co
trach nhiêm chinh voi công viêc. Trong qua trinh hoc tâp, nghiên cuu nhom, tô môi
sinh viên phai thê hiên duoc lâp truong, quan diêm khoa hoc riêng cua minh vê cac
vân dê duoc dát ra. Su tranh luân sôi nôi, tháng thán giua cac sinh viên së gop phân
quan trong lam sang to nhung nôi dung va biên phap giai quyêt dôi voi cac vân dê
dã duoc lua chon. 'Thao luŏn la cai rav dê sang lţc ra sŻ thŏt`.
(3) Hţc tŏp. nghiên cųu theo hinh thųc seminar
Seminar la môt hinh thuc hoc tâp, nghiên cuu rât thich hop voi phuong phap
hoc tâp, nghiên cuu o bâc cao dáng, dai hoc vi no phat huy duoc tinh tich cuc hoat
dông cua sinh viên va phuong thuc dao tao cua nha truong, co tac dung phat triên
tri tuê va hinh thanh phuong phap lam viêc khoa hoc cho sinh viên.
Hoc tâp, nghiên cuu theo hinh thuc seminar theo dung nghia së tao ra su
hung thu, say mê nghiên cuu tim hiêu chân ly va co tac dung dân dên su sang tao
nhung phuong phap, lam cho sinh viên truong thanh ca vê lâp truong khoa hoc va
101
bôi duõng náng luc tu duy phê phan, y chi kiên tri, bên bi, duc tinh thân trong va
khiêm tôn, dác biêt la phâm chât trung thuc voi kêt qua va moi nguoi.
(4) To chųc tŧt noi hţc tŏp. nghiên cųu
Sinh viên phai biêt tô chuc noi hoc tâp, nghiên cuu môt cach khoa hoc va
nghiêm tuc. Boi vi, dác thu cua lao dông tri oc doi hoi phai co su tâp trung tu tuong
cao trong luc lam viêc. Muôn thê, phai tao ra môt môi truong thuân loi ca vê không
gian va thoi gian. Su chuân bi thiêu chu dao truoc khi buoc vao gio hoc tai noi o
cua sinh viên không nhung lam lãng phi nhiêu thoi gian, ma con tac hai hon la
không hinh thanh duoc thoi quen lam viêc nghiêm tuc, tu do không phat triên náng
luc tu hoc cho sinh viên. Sinh viên cân co kê hoach tân dung thoi gian dên thu viên,
phong hoc bô môn SP toan dê hoc.
(5) Hţc tŏp. nghiên cųu theo hinh thųc sinh hoʼnt cau lʼnc bũ khoa hţc
Câu lac bô khoa hoc la môt hinh thuc hoc tâp, nghiên cuu co tac dung mo
rông va di sâu tim hiêu môt vân dê khoa hoc trong chuong trinh dao tao. Hoat dông
câu lac bô khoa hoc tao cho sinh viên náng luc hop tac, tinh thân náng dông, tac
phong lam viêc khoa hoc. No giup sinh viên nám vung nhung nôi dung cân thiêt
thông qua nhung dân chung minh hoa hâp dân, sinh dông. Dông thoi dem dên cho
sinh viên nhung hiêu biêt moi me va thuc tê.
Cac yêu câu cua câu lac bô khoa hoc:
¹ Nôi dung sinh hoat câu lac bô phai phu hop voi chuong trinh, nôi dung, kê
hoach dao tao, thê hiên tinh da dang, phong phu, hâp dân.
¹ Cac vân dê khoa hoc, nghiêp vu dua ra thuc hiên cân chuân bi công phu,
ham luong tri tuê cao va thông tin co chât luong.
¹ Phai chu y dên dác diêm tâm ly lua tuôi va nghê nghiêp dôi voi cac dôi
tuong tham du ngay tu khi lua chon nôi dung va nghê thuât thê hiên.
¹ Nhung nguoi tham du phai co thai dô khoa hoc: nghiêm tuc theo dõi, ghi
chep cân thân, gop y xây dung, nhiêt tinh ung hô, cô vù.
¹ Co y thuc tich hop viêc ren luyên nghiêp vu su pham Toan cho sinh viên
trong tât ca cac khâu cua qua trinh tô chuc sinh hoat câu lac bô khoa hoc: lua chon
nôi dung, phuong phap tô chuc, hinh thuc thê hiên.
102
Nôi dung hoat dông câu lac bô co thê la: Nghe bao cao khoa hoc: Lich su
toan hoc, tim hiêu sâu vê toan phô thông, nhung vân dê chuyên sâu cua toan hiên
dai, dôi moi PPDH toan.; Thi giai va hê thông hoa toan THCS; Hôi thao, tranh
luân cac vân dê phuc vu cho lam bai tâp lon: Vi du: Hê thông hoa cac bai tâp vê
cach viêt sô, sô nguyên tô, tinh chia hêt, uoc, uoc chung, UCLN, BCNN, phuong
trinh nguyên trong sach bai tâp toan THCS va dê xuât cac kiên nghi; Suu tâm tu
liêu toan hoc; Toan hoc vui; Gioi thiêu cac phân mêm toan hoc...

5.4.3.4. Dœy cách dŭc sách
O truong DHSP muôn hoc tâp, nghiên cuu co kêt qua cao, sinh viên phai co y
thuc doc sach, doc tai liêu khoa hoc, dác biêt la nhung cuôn sach chuyên khao, tap
chi chuyên nganh, bao chi v.v.. Viêc lam do không chi vi muc dich hoan chinh
nhung kiên thuc dã tiêp thu duoc ma diêu quan trong la sinh viên tu ren luyên duoc
cach hoc, cach doc nhung tai liêu khoa hoc, phân biêt duoc su dung sai voi thai dô co
phê phan. Loi ich do không chi co y nghia trong thoi gian dao tao tai truong ma con
co gia tri to lon trong qua trinh thuc hanh nghê nghiêp va hoc suôt doi sau nay. Dây
la công viêc duoc coi trong hang dâu trong qua trinh hoc tâp. Phai biêt cach doc sach.
Cân phai doc sach vi do la nguôn cung câp kiên thuc phong phu, la nguoi thây trung
thanh cua môi sinh viên. Doc sach không chi thu luom duoc nhung diêu quy bau vê
nôi dung ma con hoc duoc cach diên dat va trinh bay tung vân dê, dác biêt la viêc
nâng cao phâm chât tu duy.
Thông thuong, nguoi ta chia thanh hai loai doc: doc luot qua dê co duoc môt
cach nhin khai quat chung nhât vê nôi dung tu tuong va tinh nghê thuât cua cuôn
sach; doc châm co suy nghi, nghiên ngâm, nghiên cuu tung phân nôi dung cu thê.
Tuy theo muc dô yêu câu ma sinh viên co thê lua chon cach doc thich hop. Su phat
triên manh më cua khoa hoc công nghê trong thoi dai ngay nay va su bung nô thông
tin dát ra cho sinh viên vân dê la phai biêt lua chon sach dê doc. Trong khi doc cân
xac dinh cho minh cac nhiêm vu cu thê : Mũt la, hiêu va nám nôi dung dã hoc. Hai
la, suy nghi vê nhung diêu dã hoc. Ba la, ghi chep nhung diêu cân ghi nho. Bŧn la,
cân phai tu hoi xem cuôn sach vua doc dã dem dên cho minh diêu gi moi, giai quyêt
duoc vân dê gi.
103
Khi tiêp cân môt cuôn sach, sinh viên cân thuc hiên theo cac buoc sau: Doc
ngay phân gioi thiêu hay loi tua dê nám tu tuong côt lõi cua cuôn sach; Doc phân
muc luc dê co su khai quat chung vê cuôn sach; Doc tung phân cu thê, doc luot rôi
doc sâu; Rut ra nhung nhân xet vê nôi dung va nghê thuât trinh bay cua cuôn sach.
Trong truong hop doc nhiêu cuôn sach cua cung môt tac gia thi phai chu y
doc kÿ va nám chác cuôn sach thê hiên phuong phap luân khoa hoc cua tac gia do,
tao diêu kiên thuân loi cho viêc doc cac cuôn sach sau.
Cach ghi chep khi dţc tai liêu
Môt trong nhung khâu quan trong dê nâng cao hiêu qua viêc doc tai liêu la su
chuân bi dây du cac phuong tiên cân thiêt dê sán sang ghi chep. Su chuân bi nay
lam táng thêm su tâp trung tu tuong trong luc doc sach.
Co nhiêu hinh thuc ghi chep va môi loai co yêu câu cu thê riêng. Vi du, nêu
dinh ghi chep dê lam tu liêu trich dân thi phai ghi nguyên ván loi cua tac gia kem
theo vi tri sô trang, nha xuât ban, nám xuât ban, tên tac gia va tac phâm. Nêu tai liêu
ây nám trong môt hê thông nhât dinh cua cac tac gia kinh diên thi con phai ghi toan
tâp hay tuyên tâp, tâp sô mây. Nêu viêc ghi chep nhám dê nám duoc nhung nôi
dung co ban cua tac phâm thi co thê ghi theo kiêu luân dê, tuc la ghi tom tát nôi
dung tai liêu báng loi lë, hanh ván , công thuc, so dô cua ban thân, không phu thuôc
vao tu ngu, câu ván cua tac gia. Cach ghi nay doi hoi phai co su suy nghi sâu sác va
sang tao.
SŻ tich lùv ho so nghŝ nghiêp
Viêc tich lùy tu liêu, hô so nghê nghiêp day toan THPT la biêu hiên tinh tu
hoc, hoc suôt doi cua sinh viên. Muôn co duoc tâp hô so nghê nghiêp phong phu
sinh viên phai lam viêc thuong xuyên, liên tuc, tân dung moi thoi co, dác biêt la
nhung luc hoc tâp, nghiên cuu trong thu viên hoác trên mang internet. Nôi dung tich
lùy tu liêu, hô so nghê nghiêp rât phong phu:
- Sinh viên xây dung tu sach toan, nghiêp vu su pham toan cua ban thân;
- Suu tâm tich lùy tu liêu lich su toan hoc, cac bai toan vui, bai toan cô,.
Tich lùy duoc hô so nghê nghiêp la vô cung quy bau, doi hoi su kiên tri, công
phu, nhung biêt su dung no môt cach hop ly, huu ich la môt viêc lam không don gian.
Tu liêu duoc tich lùy không phai luc nao cùng dung duoc ngay, co khi vai nám sau,
thâm chi hang chuc nám moi su dung dên ma vân con nguyên y nghia. Nêu không co
104
quan diêm nhu vây, nhiêu khi sinh viên së bo qua nhung thông tin, tu liêu rât quy vi
chi nhin môt cach truc tiêp, chua thây cân thiêt nên không ghi chep. Chinh diêu do doi
hoi sinh viên phai co nhãn quan nghê nghiêp, tu duy truc giac sâu sác thi moi nhay
cam phat hiên ra nhung thông tin, tu liêu co gia tri cân ghi chep dê tich lùy dua vao hô
so nghê nghiêp
5.4.3.5 Dœy cách nghiên cŽu và giái quyťt vân dŧ
(1) Day cach chon vân dê: theo y nghia khoa hoc hay y nghia thuc tiên; hay
chon vân dê theo so thich, theo hê thông nghiên cuu cua thây, cua don vi...
(2) Day cach nghiên cuu vân dê: cach xây dung dê cuong nghiên cuu, cach
thu thâp tu liêu; cach viêt tông quan, cach phân tich, tông hop va binh luân danh gia
cac tu liêu thu thâp duoc va dê xuât phuong huong giai quyêt vân dê...
(3) Day cach giai quyêt vân dê: cach chon loc phuong phap giai quyêt vân
dê, cac buoc triên khai giai quyêt vân dê, cac thu nghiêm giai quyêt vân dê, cach
kiêm tra danh gia kêt qua giai quyêt vân dê.
Chân ly thi chi co môt, nhung con duong di dên chân ly thi co nhiêu neo. Khi
ta phat hiên vân dê, dua ra gia thuyêt, tim cach tra loi thi không nên dinh ninh vao
môt phuong phap, môt cach thuc nhât dinh. Không tim duoc cach nay thi cach
khac. Do la tu duy mo, tu duy dân chu, dôi lâp la tu duy khep kin, tâp trung. Tu tiêu
hoc dên dai hoc, nguoi sinh viên duoc ren luyên tu duy tâp trung tuong dôi nhiêu.
Dap an cua tu duy tâp trung la dap an nhât dinh (1 ¹ 1 ÷ 2, chu không thê la 1 ¹ 1 ÷
muoi). Giang viên cân khuyên khich sinh viên manh dan dua ra câu tra loi cua
minh, dát vân dê mang tinh tu duy dân chu hon.Vi du: Vai tro cua phân phôi
chuân.
Sinh viên hiên nay vân duoc nha truong dai hoc, cao dáng giao duc tu duy
tâp trung, nhung tri thuc ma sinh viên tiêp thu duoc dã tro thanh nguyên ly, quyêt
dinh luân, cac bai thi bai tâp dã duoc cac thây, sach giao trinh chuân bi sán, va co
dap an tiêu chuân. Nhung khi ma chung ta dân thân vao cuôc sông dôi mát voi
nhung thach thuc, thi chung ta së gáp cac vân dê phuc tap hon nhiêu. Trong thuc tê
co nhiêu vân dê cho ta kêt qua da tri. Truoc môt vân dê nhu vây ma ta dung tu duy
mo dê suy xet thi co hiêu qua cao hon.
5.4.3.6. Viêc rèn luyên trí nhŵ
105
Su thanh công cua hoat dông hoc tâp, nghiên cuu bao gôm nhiêu yêu tô khac
nhau, môi yêu tô co môt vi tri, vai tro nhât dinh. Nhung trong do sinh viên phai dác
biêt chu y dên su ren luyên tri nho va tu duy khoa hoc. Vi muôn co tu duy sang tao
thi truoc hêt phai co tri nho tôt. Không nên hoc vet ma cân phat triên va hoan thiên
tri nho cua minh báng cac tri thuc va su kiên chu yêu.(1) Tri nhū la su ghi nhū, giŹ
lʼni va lam tai hiên lai nhung gi ca nhân thu nhân duoc trong cuôc sông cua minh.
Su ghi nho la qua trinh dua thông tin vao trong y thuc cua con nguoi. Su giu lai la
qua trinh luu giu thông tin dã duoc ghi nho trong môt khoang thoi gian nhât dinh
nao do. Su tai hiên la lam sông lai, lam xuât hiên lai môt tai liêu nhât dinh khi
chung ta cân dên no.
(2) Dê biêt co thê biêt co nho duoc nhung thông tin ma minh dã thu nhân
duoc hay không thi truoc hêt phai xem co thê nhân ra duoc không. Vi du : Câu hoi:
Viêt công thuc dinh nghia ham phân phôi xac suât cua biên ngâu nhiên X ? Viêt
trong truong hop X roi rac, X liên tuc ? Nêu SJ không viêt duoc tuc la dã quên.
Nhung nêu dua ra cho ho câu tra loi : F(x) ÷ P(. X() · x). vūi x Z R, Ham
phân phôi viêt cho biên ngâu nhiên X roi rac F(x) ÷
k
k
x x
p
·
¯
, voi p
k
÷ P(X ÷ x
k
);
Ham phân phôi viêt cho biên ngâu nhiên X liên tuc F(x) ÷ ( )
x
f u du
·
¦
, voi I(x) la
ham mât dô cua biên ngâu nhiên X. Sinh viên co thê nho lai duoc ham phân phôi la
gi. Tuc la ho dã 'nhân ra¨. Nêu nhu không dua ra câu tra loi ma SV vân phat biêu
chinh xac thi do la 'tai hiên¨. Nêu co bai tâp: 'Tiśn hanh bőn 3 phat dũc lŏp vao
bia. Xac suat trung dich cua moi phat bœng 0.4. Lŏp ham phan phŧi sŧ lan trung¨.
Hay: 'Cho biên ngâu nhiên co ham mât dô:
1
( )
0
f x b a
|

=
´

|

( , )
( , )
x a b
x a b
Z
[
hãy viêt ham
phân phôi F(x)¨. SV nho lai dê vân dung vao giai dung bai toan.
Nhu vây, vŏn dung la muc dich cuŧi cung cua tri nho. Muôn tu hoc Toan tôt doi
hoi phai nho nhiêu dinh nghia, dinh ly công thuc va phuong phap vân dung giai GQVD.
106
(3) Phŋm chat cua tri nhū duoc biêu hiên cac màt sau : Ðũ rũng cua tri nhū,
tuc la luong thông tin ghi nho lai, rôi tai hiên lai chinh xac duoc ty lê bao nhiêu; SŻ
sán sang cua tri nhū chi muc dô nhay cam khi cân co thê rut ra va tai hiên duoc
nhung vân dê co liên quan; Tŧc dũ cua tri nhū, nho nhanh hay châm, trong môt don
vi thoi gian co thê ghi nho môt luong su kiên bao nhiêu; Duv tri tri nhū la qua trinh
luu giu thông tin dã duoc ghi nho trong môt khoang thoi gian bao lâu; Ðũ chinh xac
cua tri nhū chi muc dô chinh xac luc tai hiên.
(4) Mũt sŧ nguvên tőc nhū co ban dê nang cao tri nhū toan hţc la.
i/. Nguvên tőc hiêu. lv giai : Sinh viên phai hiêu va biêt ly giai kiên thuc do
cang sâu thi dê nho dên kiên thuc do.
ii/. Nguvên tőc thŻc hanh: Kiên thuc toan hoc hay nghiêp vu su pham toan
duoc vân dung nhiêu, ren luyên nhiêu thi cang dê nho.
iii/. Nguvên tőc tich lùv: Dê nho duoc môt hê thông kiên thuc toan hoc phai co
thoi gian, tung buoc tich lùy thi hiêu qua viêc nho cang cao.
iv/. Nguvên tőc an tuong: Kiên thuc co ân tuong trong não cang sâu thi nho
cang dai, thông tin dên tu nhiêu kênh nho lâu hon la dên tu môt kênh.
v/. Nguvên tőc thų tŻ. hê thŧng: Kiên thuc toan hoc duoc sáp xêp theo thu tu
thi dê nho lâu hon la dê tuy tiên, nêu dát trong hê thông thi dê nho, dê vân dung.
vi/. Nguvên tőc liên hê: Môt kiên thuc toan thuong duoc dát trong môi liên hê
nao do. Nêu trong môi liên hê do liên tuong dên kiên thuc cân nho thi së nho nhanh,
chinh xac hon. Nguoc lai nho duoc sâu, nhiêu kiêt thuc thi su liên tuong së mãnh
liêt hon.
vii/. Nguvên tőc ųc chś: Thông tin moi thuong uc chê thông tin cù. Truoc khi
hoc tâp, nghiên cuu kiên thuc moi phai cung cô, ôn tâp, hê thông hoa kiên thuc cù.
(5). Mũt sŧ phuong phap co ban luvên tri nhū. boi duűng nàng lŻc tŻ hţc.
i/. Khi hoc môt môn hoc, SJ cân nghiên cuu kÿ truoc cac nôi dung tai liêu
huong dân, nhung luu y cua GJ dê táng thêm dô sâu cua su hiêu vân dê. Khi doc
sach, nên cán cu muc luc va loi mo dâu, hoác nôi dung tom tát cua sach. Nhu vây,
qua trinh hoc, hay doc sach së táng su hiêu, ly giai cac vân dê, táng dô sâu, dô rông,
duy tri tri nho...
ii/. Trong qua trinh hoc tâp hay lam viêc voi sach, thu nhân thông tin phai xac
dinh thông tin co ban, chu yêu cân luu giu, xac dinh thông tin cân bo qua.
107
iii/. Khi nho môt kiên thuc (dšnh nghia. dšnh lv....) thi co thê nho dua vao quy
luât, môi liên hê giua chung. Vi du: Dê nho công thuc xac suât nhi thuc, ta biêt ráng
công thuc xac suât do la hê sô cua sô hang thu k trong khai triên nhi thuc Newton.
Vi du : Dê nho công thuc xac suât hinh hoc, co thê nho bai toan mô hinh: Bán liên
tiêp cac viên dan vao muc tiêu toi khi trung muc tiêu thi ngung. Xac suât trung muc tiêu
cua môi viên la p. Goi X la sô dan cân bán. Tim luât phân phôi xac suât cua X. Tu do co
thê tinh vai truong hop cu thê: P(X ÷ 1). P(X ÷ 2). P(X ÷ 3). rôi viêt công thuc.
Vi du: Môt sô SV kho nho duoc công thuc ham mât dô phân phôi chuân ( ) f x =
2
1 1
exp
2 2
x 3
9 9 x
| ¦
+
´ `
¦
' '

| )
, voi · · x · ¹·, nhung ham mât dô chuân Gauss thi dê nho
o(x) ÷
2
2
1
.
2
x
e
x

, ta nho o(x) rôi suy ra f(x) qua liên hê f(x) ÷
9
1
.c(z) voi z ÷
9
3 x
.
iv/. Nho môt kiên thuc theo thu tu, hoác theo quy trinh. Cac tai liêu toan hoc
nêu duoc sáp xêp theo thu tu cac bô phân, hoác cac phuong phap giai quyêt chung
vân dê duoc sáp xêp theo quy trinh thuong dê nho, nho lâu.
Vi du: Dê nho duoc công thuc ham hop li trong uoc luong hop li cuc dai, do la
tich cac xac suât theo thu tu tai cac diêm x
1
. x
2
....x
n
dôi voi biên ngâu nhiên X roi
rac: L(7) ÷
1
( , )
n
i
i
P x 7
=
¦
, con biên ngâu nhiên X liên tuc thi: L(7) ÷
1
( , )
n
i
i
f x 7
=
¦
. Tu
do vân dung viêt cho X co phân phôi Poisson voi mâu (x
1
. x
2
...x
n
) thi:
L
X
(2) ÷
1 2
1 2
....
! ! !
n
X X X
n
e e
X X X
2 2
2 2 2

L L L ÷
1
.
!
i
X n
i i
e
X
2
2

=
¦
÷
!
i
X
n
i
e
X
2
2

¯
¦

Con viêt cho biên ngâu nhiên co phân phôi chuân:
L(3. 9
2
) ÷
2
1
( , , )
n
i
i
f x 3 9
=
¦
÷ ´ )
´ )
2
2
1
1
2 2
2
2
n
i
i
n
x
e
3
9
x9
=

¯

Co thê tom tát cac buoc tiên hanh tim môt uoc luong hop ly cuc dai dê dê nho:
Buūc 1: Lâp ham hop ly L(7) cua tham sô 7;
Buūc 2: Tim dao ham bâc nhât cua lnL(7) theo tham sô 7 ;
Buūc 3: Lâp va giai phuong trinh hop ly:
ln ( ) L 7
7
N
N
÷ 0
108
Buūc 4: Tim dao ham bâc 2:
2
2
ln ( ) L 7
7
N
N
, nêu tai diêm 7
0
÷

7 (x
1
. x
2
...x
n
) ma dao
ham bâc hai âm thi tai diêm nay ham lnL(7) dat cuc dai. nên 7
0
÷

7 (x
1
. x
2
...x
n
) la uoc
luong hop ly cuc dai cua 7.
v/. Nhū theo mo hinh. hinh vř. do thš.
Vi du: Nhin vao dô thi ta nho la 0 µ x
f(x) la ham mât dô chuân N(µ, 9)
Vi du: Môi quan hê giua phuong sai cua cac phân phôi chuân N(m
1
.o) va N(m
2
.
o) tom tát boi so dô cho dê nho:
o
2

2
x
9 ÷
n
2
9

2 2n 2


2
2 1 x x
9 ÷
2
29
1/n

2
2 1
2
2 1 x x x x
= 9 9 ÷
n
2
29

vi/. Nhū theo hê thŧng: Môt khai niêm, môt dinh ly, công thuc toan, phuong
phap... bao gio cùng co câu truc riêng, va bao gio cùng tôn tai trong hê thông nhât
dinh. Vi thê dê nho lâu va vân dung duoc thi SV phai nhin cho ra cac kiên thuc,
phuong phap tôn tai o hê thông nao.
Vi du: SJ co thê hê thông hoa su phat triên cua khai niêm biên ngâu nhiên dôc
lâp: Khi chua co dinh nghia xac suât co diêu kiên, môt sô tai liêu thuong dinh nghia hai
biên cô dôc lâp nhu sau: 'Hai biśn cŧ A va B duoc gţi la dũc lŏp vūi nhau nśu viêc xav
ra hav khong xav ra cua biśn cŧ nav khong lam thav doi xac suat cua biśn cŧ kia va
nguoc lʼni`. 'Truŭng hop biśn cŧ nav xav ra hav khong xav ra lam cho xac suat cua
biśn cŧ kia thav doi thi gţi la hai biśn cŧ phu thuũc`. Voi muc dô do ta co dinh nghia:
Cac biên cô A
1
. A
2
. .. A
n
duoc goi la dôc lâp tung dôi nêu môi cáp hai biên
cô bât ky trong n biên cô ây dôc lâp voi nhau.
Cac biên cô A
1
. A
2
. .. A
n
duoc goi la dôc lâp toan thê (toan phân) nêu môi
biên cô dôc lâp voi tich cua môt tô hop bât ky cac biên cô con lai.
Sau khi dã co dinh nghia xac suât co diêu kiên va công thuc nhân xac suât,
nguoi ta dinh nghia su dôc lâp giua cac biên cô:
109
Hai biśn cŧ A va B duoc gţi la dũc lŏp vūi nhau nśu. P(A.B) ÷ P(A).P(B)
Sau khi hoc ham phân phôi, ham mât dô cua vecto ngâu nhiên, ta co dinh
nghia: Hai biên ngâu nhiên X va Y duoc goi la dôc lâp nêu F(x.v) ÷ F
X
(x).F
Y
(v).
Hay: Dãy n biên ngâu nhiên X
1
. X
2
... X
n
duoc goi la dôc lâp nêu F(x
1
. x
2
. .. x
n
) ÷
F
x1
(x
1
). F
x2
(x
2
)..F
xn
(x
n
). Dinh nghia nay dung dê kiêm tra tinh dôc lâp cua cac biên ngâu nhiên.
Ta co dinh ly: Nêu tôn tai ham mât dô dông thoi cua n biên ngâu nhiên X
1
. X
2
.
.. X
n
va ham mât dô cua tung biên thi diêu kiên cân va du dê n biên do dôc lâp la:
f(x
1
. x
2
... x
n
) ÷ f
x1
(x
1
). f
x2
(x
2
)..f
xn
(x
n
).
Nhu vây, sinh viên së nho duoc dinh nghia vê tinh dôc lâp cua biên cô, cua
biên ngâu nhiên, cach xac dinh va vân dung cua khai niêm nay.
Thuc tiên dã cho thây tri nho la san phâm cua môt qua trinh ren luyên kiên tri
theo môt hê thông chát chë. Tu kinh nghiêm cua minh, giao su Ta-li-a-va-ni (nguoi
dã hoc va su dung duoc 120 thu tiêng khac nhau) cho ráng: trong viêc va nho, náng
khiêu rât it quan trong, cai chinh la phai lao dũng thŏt kiên tri, muôn nho tôt phai
hoc dung nghia, phai hoc môt cach co hê thông tu dê dên kho. Nha giao duc nôi
tiêng Usinxki dã co môt su so sanh tê nhi vê tinh hê thông hoa trong lao dông tri oc
voi công viêc cua nguoi thây thuôc. Ông noi :¨Mũt tri oc co nhiŝu tri thųc ma
khong duoc hê thŧng hoa. cùng nhu mũt tu thuŧc khong sőp thanh ngàn. khong xśp
thanh o. luc can cùng khong thê tim ra duoc vš thuŧc can thiśt. thŏm chi con nham
lōn gav ra nguv hiêm nŹa¨. Noi nhu nha tho M.X Vôt-lôp, tri nho cùng la môt loai
kho tang cân dinh ky duoc thu don, sáp xêp lai. Lich su con ghi lai su dong gop to
lon cua nha bac hoc Lê Quy Dôn. Vi yêu mên tha thiêt nên công nghiêp cua dât
nuoc nên ông dã bo công hoc tâp va ghi nho kÿ cang dác diêm gieo trông, biên
phap chám bon, dác diêm sinh hoc cua 27 giông lua mâu, 29 giông lua nêp, 11
giông lua chiêm dê huong dân nông dân thuc hiên co hiêu qua. Trong su nghiên cuu
vê tri nho, nguoi ta thây co không it nhung con nguoi co tri nho dang khâm phuc.
Chuyên kê ráng: co môt lân, tinh co Cao Ba Quat duoc xem bang vay no cua dân
chung dôi voi Vua. Cháng may ban no cua nha Vua bi mât cáp. Vua không phai
lam thê nao dê doi lai sô tiên dân no. Giua luc do co nguoi tâu lên Vua la Cao Ba
Quat co lân duoc xem. Thây vây Vua liên goi ông vao triêu dinh va hoi xem ai dã
lây ban no. Cháng biêt ai la thu pham nên Cao Ba Quat danh phai dung tri nho doc
lai ban no cho Vua chep tu dâu dên cuôi. Qua môt phep tinh công, Vua mung khôn
110
xiêt vi thây kêt qua hoan toan án khop voi sô tiên tông công ma bây lâu nay Vua dã
tâm niêm ngay dêm. Nha ván Ban-dác cùng co tai nho thât không lô. Ông nho rõ ho
tên va tiêu su cua 2000 nhân vât ma ông dã xây dung.
Co thê kháng dinh ráng, viêc ren luyên tri nho co môt vi tri rât quan trong
trong viêc hoc tâp, nghiên cuu cua sinh viên. Nêu thiêu no thi không thê co bât ky
hoat dông tu tuong nao vi hoat dông tu tuong bao gio cùng la su kê thua co chon
loc dôi voi qua khu, la su vân dung kho tang kinh nghiêm cua ban thân va xã hôi dê
xây dung hiên tai va tuong lai.
5.4.3.7. Viêc hŭc třp, nghiên cŽu ngoœi ngƃ, tin hŭc
Viêt Nam dang phat triên trong bôi canh toan câu hoa. Chung ta không thê
tach biêt, thoat ra khoi su anh huong cua qua trinh nay. Du muôn hay không, som
hoác muôn cùng phai hoa nhâp vao dong chay chung thê gioi hiên dai. Muôn vây,
chung ta phai co tiêm luc, co phuong tiên va nhân luc dê tiêp thu nhung thanh tuu
khoa hoc, công nghê hiên dai cua thê gioi. môt trong nhung công cu co gia tri dê
phat hiên va linh hôi truc tiêp cai moi do la ngoai ngu va tin hoc.
Co thê noi ráng hiên nay cùng nhu sau nay, ngoai ngu va tin hoc ngay cang
giu môt vi tri quan trong trong tiên trinh cua cuôc cach mang khoa hoc kÿ thuât cua
thoi dai noi chung, su dôi moi cua dât nuoc noi riêng. Chinh vi thê, sinh viên cac
truong CDSP, DHSP phai co thai dô dung dán dôi voi viêc hoc tâp, nghiên cuu
ngoai ngu, tin hoc. Phai coi dây la công cu cua thoi dai, phai biên no thanh phuong
tiên huu hiêu dê hoa nhâp vao công dông va chiêm linh cai moi. Co nhiêu biên phap
dê hoc tôt ngoai ngu va tin hoc nhung diêu côt lõi la phai thuong xuyên giao tiêp va
thuc hanh.
Thuc tiên hiên nay cho thây, sinh viên cac truong CDSP, DHSP dêu duoc
hoc it nhât môt ngoai ngu, phô biên la Anh Ván va môt phân tôi thiêu vê tin hoc.
Tuy nhiên, chât luong dat duoc con rât nhiêu han chê. Phân dông sinh viên co tâm
trang hoc dê dôi pho voi cac ky thi cu, chua thây hêt loi ich truoc mát va lâu dai cua
ngoai ngu va tin hoc dôi voi hoat dông nghê nghiêp trong xã hôi hiên dai. Boi vây
hoc xong nhung không vân dung duoc va khi ra truong thi hâu nhu dã quên hêt.
Lich su dã ghi lai môt tâm guong diên hinh vê viêc hoc tâp ngoai ngu cua
Ph.Angghen. Ông dã biêt hon 20 thu tiêng: Anh, Phap, Duc, Hy Lap, La Tinh, Dan
111
Mach., trong do co nhiêu thu tiêng ông noi duoc luu loat, con nhung thu tiêng
khac ông co thê doc va viêt thu trao dôi. Nám 70 tuôi ông con hoc tiêng Bun-ga-ri
dê giup phong trao cach mang Bun-ga-ri. Dôi voi Angghen va Mac, biêt thêm môt
thu tiêng la 'thêm mũt vù khi dau tranh¨. Bac Hô kinh yêu cua chung ta la nguoi dã
dung thông thao cac ngoai ngu: Anh, Phap, Trung Quôc, Duc, Nga.

5.4.3.8. Sinh viên tƅ dánh giá vŧ sƁ dung thŷi gian tƅ hŭc
Thoi gian la môt tai san quy gia ma tât ca con nguoi, sinh viên dêu co. Viêc
su dung thoi gian trong thuc tê la hoan toan khac biêt dôi voi môi ca nhân. Không ai
thuc su 'quan lv thŭi gian¨. Nhung, sinh viên co thê kiêm soat thoi gian báng cach
xây dung kś hoʼnch tŻ hţc, xac dinh rõ muc tiêu ca nhân va muc tiêu tu hoc, lên
lich, sáp xêp thoi gian phan anh muc tiêu do.
Trong hoat dông cua nguoi sinh viên, co thê thây duoc thoi gian cua sinh viên
co cac thuôc tinh chung la: nôi tiêp tu qua khu dên tuong lai, tinh tât yêu khach quan.
Nhung thoi gian cua sinh viên co cac thuôc tinh riêng dác trung do la: tinh chu kv. da
dʼnng va ngőn gţn cőt vun. Cháng han, voi tinh chu ky, chung ta co thê nhân thây qua
thoi khoa biêu hoc tâp cua môt sinh viên, tinh ngán gon cát vun thê hiên nguoi sinh
viên co thê hay bi gian doan boi nhung tac dông ma ho kho kiêm soat duoc va nhung
gian doan nay không ngo dên. Dông thoi khi khao sat cac tinh chât nhiêm vu hoc tâp
cua sinh viên thi co su da dang rât lon.
Lam thê nao dê sinh viên kiêm soat viêc su dung thoi gian, không dê lãng phi
thoi gian. Truoc hêt, chung ta co nhân xet chung la nguŭi ta thuŭng sŷ dung thŭi
gian mũt cach tuv tiên dê ųng pho vūi sŻ thav doi xung quanh. Voi nhung nguoi
nhu vây, suc chu y së giam, không thê nao tâp trung vao hoc tôt. Cho nên, nêu nhu
trong hoat dông hoc tâp, nguoi sinh viên xac lâp cho minh môt muc tiêu kha thi rõ
rang, su dung thoi gian xoay quanh cai truc muc tiêu do, thi së tâp trung suc chu y
vao hoc manh hon, së giam bot su lãng phi thoi gian.
Cân phai co môt nghiên cuu vê thoi gian cua ban thân dê quyêt dinh diêu gi la
quan trong vê hoc tâp va sinh hoat ca nhân. Vi du, co thê lâp ra danh muc hoat
dông: thoi gian lên lop, giang duong, doc giao trinh, tai liêu, seminar, hoat dông
theo nhom, cáp, viêt va trinh bay bao cao, dên thu viên, lam viêc voi Internet, tham
gia cac hoat dông xã hôi,.Danh muc vê ca nhân quan trong nhu: thoi gian thê
112
thao, di bô, thoi gian cho gia dinh, nguoi thân, thoi gian lam thêm,.Sau khi lâp
duoc danh muc, sinh viên thiêt kê ra cac muc tiêu hoat dông hoc, muc tiêu ca nhân.
Cân du kiên rõ nhung hoat dông di kem voi môi muc tiêu. Sau khi thiêt kê muc tiêu
thi tiên hanh nghiên cuu cach su dung thoi gian cua minh. Khoang hai, hay ba tuân
môt lân sinh viên thuc hiên viêc nay, co thê chon cach thuc hiên theo cach hoi
tuůng, vao cuôi môi ngay, hay khi thay dôi hoat dông. Khi nghiên cuu thoi gian
xong, nguoi sinh viên së thây duoc tinh quv luŏt su dung thoi gian cua minh va cân
danh dau nhung diêm nôi bât. Viêc cân thân phân tich cach su dung thoi gian cua
sinh viên së giup sinh viên xac dinh ho muôn lam gi nhiêu hon nua va ho muôn lam
gi it hon nua.
Luu y ráng, môt cach co hiêu qua su dung thoi gian cua nguoi sinh viên la phai
kiêm soat hai tiêu diêm: chung tôi cho ráng hţc tŏp nâng cao trinh dô tri thuc (goi
tát la hţc tŏp) va ren luyên kÿ náng nghŝ nghiêp (noi gon la nghŝ nghiêp) la hai tiêu
diêm trong viêc su dung thoi gian cua nguoi sinh viên. Vi du: khi môt sinh viên
dang truy câp Internet dê hoc tâp voi môt tai liêu nao do thi nguoi sinh viên do phai
suy nghi nhung du liêu nay giup ich gi cho nghê nghiêp cua ho sau nay. Ngoai ra,
sinh viên cân ren luyên cho minh tinh nhay cam vê thoi gian cua minh, cua giang
viên, ban be va cua nguoi khac.














113

Tai liêu tham khao

|1|. Luât Giao duc nuoc CHXHCN Viêt Nam (công bô ngay 27/6 /2005)
|2|. Chiên luoc phat triên giao duc 2001- 2010
|3|. Dê an dôi moi giao duc dai hoc Viêt Nam
|4|. Lê Công Triêm (2002), Mũt sŧ van dŝ hiên nav cua PPDH dʼni hţc, NXBGD.
|5|. Nguyên Ba Kim (2002) , Phuong phap dʼnv hţc mon Toan , NXB DHSP, Ha Nôi
|6|. Nguyên Ba Kim Vù Duong Thuy Pham Ván Kiêu (1997), Phat triên lv luŏn dʼnv
hţc mon toan, Nxb Giao duc.
|7|. Nguyên Ba Kim Vuong Duong Minh Tôn Thân (1998), Khuvśn khich mũt sŧ
hoʼnt dũng tri tuê cua hţc sinh qua mon toan ů truŭng THCS, Nxb Giao duc.
|8|. Tu diên Tiêng Viêt
|9|. Tu diên Triêt hoc



You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->