P. 1
7 thoi quen cua nguoi thanh dat

7 thoi quen cua nguoi thanh dat

|Views: 89|Likes:
Được xuất bản bởinagaimichi

More info:

Published by: nagaimichi on Feb 22, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/10/2014

pdf

text

original

Sections

  • 1. ÀAÅO ÀÛÁC NHÊN CAÁCH VAÂ ÀAÅO ÀÛÁC TÑNH CAÁCH
  • 2. TÑNH LIÏN TUÅC CUÃA QUAÁ TRÒNH TRÛÚÃNG THAÂNH
  • 3. ÀÕNH NGHÔA VÏÌ TÑNH HIÏÅU QUAÃ
  • 4. NÙÆM THÏË CHUÃ ÀÖÅNG
  • 5. CHUÃ ÀÖÅNG HAÂNH ÀÖÅNG HAY BÕ ÀÖÅNG ÀÖËI PHOÁ?
  • 6. LÙÆNG NGHE CHÑNH MÒNH
  • 7. VOÂNG TROÂN QUAN TÊM VAÂ VOÂNG TROÂN AÃNH HÛÚÃNG
  • 8. KIÏÍM SOAÁT TRÛÅC TIÏËP, KIÏÍM SOAÁT GIAÁN TIÏËP VAÂ
  • 9. MÚÃ RÖÅNG VOÂNG TROÂN AÃNH HÛÚÃNG
  • 10. “COÁ” VA “LA”
  • 11. PHÑA BÏN KIA CUÃA THÊËT BAÅI
  • 12. CAM KÏËT VAÂ GIÛÄ LÚÂI
  • 13. TÑNH CHUÃ ÀÖÅNG: CUÖÅC TRÙÆC NGHIÏÅM 30 NGAÂY

TA P SA CH NA Y DO TO HOP GIA O DU C PACE CHO N IU A

TRONG HË THO NG NHU NG CUO N SA CH CO GIA TRI CU A
THË GIOI VA DUO C DU NG IAM TAI IIË U THAM KHAO
CHINH THU C CHO CA C DOANH NHAN, HOC VIËN CU A
TRUO NG DOANH NHAN VA GIA M DO C PACE
THE 7 HABITS OF HIGHLY EFFECTIVE PEOPLE:
Powerful Lessons in Personal Change
by Stephen R. Covey
Copyright © 2004 by FranklinCovey Company
FranklinCovey and the FC logo and trademarks are trademarks of
FranklinCovey Co. and their use is by permission.
Vietnamese Edition © 2007 by First News - Tri Viet.
Published by arrangement with FranklinCovey Co., USA.
All rights reserved.
THE 7 HABITS OF HIGHLY EFFECTIVE PEOPLE
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Cöng ty First News - Trñ Viïå t giûä baã n quyïì n xuêë t baã n vaâ phaá t
haâ nh êë n baã n tiïë ng Viïå t trïn toaâ n thïë giúá i theo húå p àöì ng
chuyïí n giao baã n quyïì n vúá i FranklinCovey Co., Hoa Kyâ .
Bêë t cûá sûå sao cheá p, trñch dêî n naâ o khöng àûúå c sûå
àöì ng yá cuã a First News vaâ FranklinCovey àïì u laâ bêë t
húå p phaá p vaâ vi phaå m Luêå t Xuêë t baã n Viïå t Nam, Luêå t
Baã n quyïì n Quöë c tïë vaâ Cöng ûúá c Baã o höå Baã n quyïì n Súã
hûä u Trñ tuïå Berne.
CÔNG TY VAN HO A SA NG TA O TR¡ V¡E T - ¡¡RST NEWS
11HNguyïî n Thõ Minh Khai, Quêå n 1, TP. Höì Chñ Minh
Tel: (84.8) 8227979 - 8227980 - 8233859 - 8233860
Fax: (84.8) 8224560; Email: triviet@firstnews.com.vn
Website: www.firstnews.com.vn
Bicn dich: VU TILÞ PIUC
Ban Bicn Dich Fiisr Þcws
Hic u dính: To Iop Ciao Duc PACL
FIRST NEWS
NHAÂ XUÊË T BAÃ N TREÃ
I0I tI0I 1BIËL
H
âu hhu di bâI ky quôc gia hao Irèh Ihè gioi
bah cuhg dè dahg hhâh ra Iac phâm hôi Iièhg
7 Thoái quen àïí thaânh àaåt (The 7 Habits of Highly
Effective People) cu a Iac gia SIepheh R. Covey luôh
duoc moi hguoi doh doc va dahh gia râI cao hhu môI
câm hahg reh luyèh dè di dèh Ihahh côhg.
1hâ I vâ y, Iu lâ h xuâ I ba h dâ u Iièh, 7 Thoá i quen àïí
thaâ nh àaå t da Iro Iha hh mô I Irohg hhu hg cuô h sa ch
co gia Iri va hô i Iiè hg hhâ I Ihè gio i vè Ihè loa i sel!-help
- Iu re h luyè h ba h Ihâh dè Iha hh côhg Irohg cuô c
sô hg. Vo i 20 Iriè u ba h pha I ha hh, duo c dich ra hoh 40
Ihu Iiè hg Irèh kha p Ihè gio i, Ia c phâ m da co su c lah
Io a vô cu hg rô hg lo h, khôhg chi Irohg lihh vu c re h
luyè h, pha I Iriè h Iíhh ca ch coh hguo i ma co h duo c
bìhh cho h la mô I Irohg 10 cuô h sa ch vè qua h Iri co
gia Iri hhâ I Iu Iruo c dè h hay. 1iè h si SIepheh R. Covey
la mô I bâ c Ihâ y Ihè gio i vè re h luyè h Iíhh ca ch, kha
hahg la hh da o va ca c vâ h dè Iâm ly cuô c sô hg. Ôhg
co h la mô I hha gia o du c Ia i hahg, mô I chuyèh gia Iu
vâ h vè qua h ly coh hguo i, SIepheh R. Covey da cô hg
hiè h Iro h do i mìhh dè gia hg da y phuohg pha p sô hg
va qua h Iri lâ y hguyèh Ia c la m Iro hg Iâm dè co duo c
cuô c sô hg ha hh phu c va su hghiè p Iha hh da I.
Coh hguoi luôh khao khaI Ihahh côhg, hhuhg
hèu khôhg hhâh Ihuc duoc bah châI cua Ihahh côhg
ma cu mu quahg Iheo duôi Ihì IhâI vô hghia.
SIepheh R. Covey da hhâ h ra va phâh Iích mô I ca ch
cuc ky sâu sac côi hguôh cua Ihahh côhg, giup cho
hahg chuc Irièu hguoi Irèh Ihè gioi xây duhg duoc
cuôc sôhg my mah Iu hèh Iahg Iíhh cach cua chíhh
môi hguoi.
1íhh ca ch cu a chu hg Ia vè co ba h ba I hguô h Iu
hhu hg Iho i queh. Ðo la mô I chuô i pha h u hg dây
chuyè h ba I dâ u Iu suy hghi, dâ h dè h ha hh dô hg, Ia o
hèh Iho i queh, dihh hìhh Iíhh ca ch - va cuô i cu hg - Ia o
hèh sô phâ h. 1rohg dây chuyè h do , thoá i quen la yè u
Iô quah Iro hg vì chu hg Iô h Ia i Irohg pha m Iru vô
Ihu c, mahg Iíhh bè h vu hg. Chu hg Ia c dô hg va o do i
sô hg sihh hoa I ha hg hga y va a hh huo hg ma hh me
dè h ca Iíhh, dô hg Iho i hìhh Iha hh, xa c dihh hahg lu c,
Iíhh ca ch va ba h lihh mô i hguo i. Nhuhg Iho i queh
khôhg Ihè hìhh Iha hh mô I ca ch hhahh cho hg, Iu c
Iho i ma lièh quah mâ I Ihiè I dè h qua Irìhh re h luyè h.
Vì vâ y, Iho i queh co mô I su c ma hh va a hh huo hg râ I
lo h; hè u chu hg Ia biè I ca ch vâ h du hg du hg se dem la i
hhu hg hiè u qua da c biè I dô i vo i su ca i Ihiè h Iíhh ca ch
va pha I Iriè h hahg lu c mô i hguo i.
7 Thoái quen àïí thaânh àaåt la cuôh sach co gia Iri
Ihuc Iièh loh lao, mahg lai cho chuhg Ia hhuhg kièh
Ihuc co bah vè cach cu xu duhg dah, phuohg phap
6 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
lam vièc hièu qua, dôhg Ihoi giup chuhg Ia chu dôhg
ham vuhg va xu ly Iìhh huôhg môI cach co co so khoa
hoc. Cuôh sach cuhg dua ra hhuhg quy Iac uhg xu
IuyèI voi, phu hop voi châh ly cuôc sôhg hèh Iao
duoc hièu qua vè maI Iâm ly, dâh dèh Ihahh côhg
Irohg côhg vièc va cac môi quah hè giua coh hguoi.
8ahg vièc phâh Iích cac quy luâI chi phôi môI cach
râI Ihuc Iè, 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt se khoi dây
hhuhg hahg luc Iièm âh Irohg bah, chi ra coh duohg
Ihuc Iè va vuhg bèh dè bah daI Ioi Ihahh côhg.
Moi Ihahh côhg Irohg cuôc sôhg co Ihè hoi gâh
hhu luôh duoc baI hguôh hoac íI hhièu dèu co lièh
quah dèh 7 Ihoi queh quah Irohg hay. 1ao duhg
duoc 7 Ihoi queh coh la phuohg cach giup bah co Ihè
giai quyèI môI cach hièu qua hhâI moi vuohg mac
Irohg côhg viè c, Irohg cuô c sô hg gia dìhh, Irohg giao
Iièp xa hôi dôhg Ihoi hhâh duoc su quy Irohg va
Ihièh cam cua hhuhg hguoi xuhg quahh.
Voi 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt cuhg hhu hg Ia c
phâm hôi Iièhg khac hhu FirsI 1hihgs FirsI (Uu Iièh
cho diè u quah Iro hg hhâ I), Prihciple CehIered
Leadership (Lahh dao lây hguyèh Iac lam Irohg Iâm),
7 HabiIs o! Highly E!!ecIive Family (7 1hoi queh cua
gia dìhh hahh phuc), Livihg Ihe 7 HabiIs (Sôhg Iheo
7 Ihoi queh), 1he 8
Ih
HabiI – !rom E!!ecIivehess Io
GreaIhess (1hoi queh Ihu 8 – 1u Ihahh daI dèh vi
dai)… da Iao hèh môI Ièh Iuôi SIepheh R. Covey co
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
7
8 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
môI khôhg hai Irohg hhuhg Iac gia duohg dai vièI vè
cuôc sôhg va da duoc Iap chí 1ime côhg hhâh la môI
Irohg 25 hguoi My co ahh huohg hhâI Ihè gioi Irohg
20 ham Iro lai dây.
FirsI News va 1ruo hg Doahh Nhâh & Gia m Ðô c
PACE Irâh Irohg gioi Ihièu dèh bah doc VièI Nam Iac
phâ m 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt cua 1ièh si SIepheh
R. Covey. Hy vohg cuôh sach co gia Iri Io loh hay se
giup cac bah Ihay dôi cuôc doi mìhh Iheo huohg Iích
cuc, hham daI duoc Ihahh côhg Irohg cuôc sôhg.
Chu c ca c ba h Iha hh côhg!
Fiisì Xews
I0I 1AC tIA
Cuo c so ng nga y ca ng phuc ra p, cang rha ng va kha c
nghicr khi con nguoi chuycn ru rhoi uai cong nghicp sang
rhoi uai cong nghc rhong rin cung voi cac hc qua cua no.
Þcn kinh rc rii rhuc ia uoi, kcn rhco uo Ia hang Ioar cac
van uc noi Ian anh huong nanh nc ucn uoi song xa hoi,
ucn ucn cho con nguoi nhung ung uung rich cuc cung
nhu ra o ia rhcn no r so kho khan va rha ch rhu c. Þhu ng
kho khan va rha ch rhu c a y khong chí kha c vc Iuo ng na co n
kha c vc cha r.
Þhung uoi rhay sau sac cua xa hoi va cac Licn uong ricn
rhuong riuong roan cau riong rhoi uai ky rhuar so ua khicn
nhicu nguoi nghi ngo rinh phu hop cua nhung nguycn rac,
nhung rhoi qucn uuoc uua ia riong cuon sach nay. Thco
roi, cuoc song cang co nhicu Licn uong, nhung rhach rhuc
chu ng ra ga p pha i ca ng Io n rhi 7 Thoá i Quen cang co gia rii
uoi voi rar ca noi nguoi. Vi cac kho khan, rhach rhuc Iuon
ron rai va ngay cang pho Licn ncn cac giai phap uua ia ucu
uua ricn nhung nguycn rac nang rinh quy Iuar, hicn nhicn,
Lar Licn, va phar riicn Iau uai riong Iich su. Toi khong phai
Ia nguoi sang rao ia cac nguycn rac uo na chí Ia nguoi nhan
ia va sap xcp chung Iai rhco nor riar ru hop Iy.
Sau nhu ng ria i nghic n, roi uu c kc r uuo c no r La i ho c sau
sa c riong cuo c so ng: Þc u nuo n vuo r qua no i rha ch rhu c uc
ua r uuo c nhu ng kha r vo ng Io n Iao, La n pha i Lic r nha n uic n va
va n uu ng uu ng ca c nguycn Iy hay quy Iua r ru nhicn va o ca c
nu c ricu cu a ninh. Va n uu ng rha nh cong no r quy Iua r na o
uo phu rhuo c ia r nhic u va o rii ruc , kha nang va su sa ng ra o
cu a ru ng nguo i, nhung uic u quan rio ng nha r Ia pha i Lic r kc r
ho p ha i ho a ca c nguycn ra c vo i nhau.
Ticn rhuc rc, nhung giai phap uua ia ru cac nguycn Iy
Iuon riai nguoc voi Ioi suy nghì pho Licn cua chung ra hicn
nay. Su uoi Iap nay uuoc chung ninh qua nhung rhach
rhuc pho Licn uuoi uay:
- So hai va ru ri:
- Uoc nuo n va rhan vong so huu:
- Tion rianh riach nhicn:
- Tuycr vong:
- Mar can Lang riong cuoc song:
- Tinh vi ky:
- Khao kha r uuo c Ia ng nghc:
- Xung uor va khac Licr:
- Bc ra c cu a La n rhan.
Toi nong ca c Lan hay Iuu ran uc n ca nhung rha ch
rhu c chung cu ng nhu nhu ng nhu ca u va kho khan cu a
iicng ninh. Khi Ian nhu vay, cac Lan sc rin ia cac giai phap
va phuong huo ng Iau ua i cho La n rhan. Ba n cu ng sc rha y su
khac Licr ngay cang io giua cach ricp can pho Licn hicn nay
voi cach ricp can uua rhco nhung nguycn rac Lar Licn riong
noi rhoi uai.
Cuoi cung, roi nuon nhac Iai nor cau hoi na roi
rhuong ncu ia riong nhung Luoi rhuycr riinh cua ninh:
10 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Co Lao nhicu nguoi riuoc khi riur hoi rho cuoi cung nuon
co rhcn rhoi gian uc Ian vicc, hay xcn ri-vi- Cau ria Ioi Ia
chang co ai ca. Luc uo, ho chí nghì vc nguoi rhan, gia uinh
va ca nhung nguoi na ho hcr Iong phung su.
Þgay ca nha ran Iy ho c vì ua i ALiahan MasIow va o
cuoi uoi ninh cung ua coi hanh phuc, su hoan rhanh
nhicn vu va cong hicn cho hau rhc quan riong hon su ru
rhc hic n La n rhan |scIf-acruaIizarion - nhu ca u ua u ricn cu a
“Ic rhong cap uo nhu cau” noi ricng cua ong\. Cng goi no
Ia Lan nga sicu vicr |scIf-riansccnucncc\. Ðicu nay cung
uung voi roi. Cho ucn nay, rac uong Ion nhar va ny nan
nhar cua cac nguycn rac riong 7 Thoá i quen uuoc rhc hicn
qua cuo c song cu a con chau roi chinh Ia nic n ha nh phu c
Ion nhar cua roi.
Cha ng ha n, uu a cha u ga i J^ ruo i cu a roi, Shannon, Iuon
Li “cuo n hu r” va o ca c hoa r uo ng rinh nguyc n, sa n sa ng xa
nha uc n giu p uo nhu ng ric no coi o ua r nuo c Runani xa
xoi. Shannon vic r rhu cho chu ng roi va no i ia ng: “Con
khong nuo n so ng no r cuo c so ng ich ky , chí Lic r co iicng
ninh. Con sc ua nh ca cuo c uo i na y cho hoa r uo ng cu u rio ”.
Cac con roi gio ua Ion khon, ua Iap gia uinh va chung
ucu uinh huong cuoc song rhco nuc uich phuc vu con
nguoi. Ðo Ia uicu Ian chung roi iar uoi vui nung.
Cuo n sa ch 7 Thoá i quen àïí thaâ nh àaå t cha c cha n sc
nang uc n cho La n no r ha nh riinh ho c ho i Iy rhu . Ia y a p
uu ng ngay va chia sc vo i nguo i rhan, La n Lc nhu ng uic u La n
ho c uuo c. Ia y nho : ho c na khong ha nh rhi khong pha i Ia
rhu c ho c, Lic r na khong Ia n rhi khong rha r su Ia Lic r.
Song rhco 7 Thoá i quen Ia no r cuo c ua u rianh khong
ngung Loi vi khi Lan cang ricn Lo rhi Lan char cu a cac rha ch
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
11
rhuc Lan gap phai cung rhay uoi. Moi ngay, roi ucu song,
Ian vicc va uau rianh uua ricn cac rhoi qucn ua uuoc uc cap
riong cuon sach nay. Vi rhc, roi sc Iuon co nar riong cuoc
ha nh riinh cu a ca c La n.
- Stephen R. Covey
12 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
CHUONG MO T
NHÛÄ NG KHAÁ I NIÏÅ M
TÖÍ NG QUAN
CA XB CL A CL A
SL 1BAY B0 I
“Khonq ot co rhe rhute r phu c nquo t lho c rhot
Jot. Mot conh cuo cuo su rhot Jot ton chi co rhe
mo Juo c ru len rronq lo n rhõn mo t nquo t.
Du lonq lt le hot su lot leo rinh com. lon cunq
lhonq rhe mo conh cuo Jo cuo nquot lhoc.”
- Marilyn Ferguson
NIung LIucI LIuc
cuu kv nguvén moI
SO HA I VA TU TI
Ra r nhic u nguo i so ng riong rho i ua i nga y nay Iuon
nang ran ria ng Io au, so ha i. Io Io Ia ng vc ruong Iai: so Li
na r vic c Ia n, so khong co n kha nang chu ca p cho gia uinh
… Chinh rha i uo ru ri na y ua uua ho uc n no r Io i so ng an
pha n va uu a ua n va o nguo i kha c, ca riong cong vic c va
riong gia uinh. Þhu va y, rhco nc n van ho a cu a chu ng ra,
rinh ru Ia p ca ng uuo c xcn Ia gia i pha p pho Lic n cho va n uc
na y. “Toi so ng vi roi. Toi Ia n ro r cong vic c cu a roi, va roi co
quyc n ra n huo ng nhu ng rhu vui cu a cuo c so ng”. Tinh ru Ia p
nang no r y nghìa vo cu ng quan rio ng, rha n chi co n nang
rinh so ng co n. Tuy nhicn, chu ng ra uang so ng riong no r
rhu c ra i ruong rhuo c va uc ua r uuo c nhu ng rha nh qua quan
rio ng, ngoa i kha nang hic n co , La n rhan no i nguo i pha i Lic r
so ng ho p ra c va ho rio Ia n nhau.
UO C MUO N VA THAM VO NG SO HU U
“Toi nuon co ricn. Toi nuon co nor ngoi nha rhar
ucp, nor chicc oro sang riong, nor riung ran giai rii Ion
nhar va hicn uai nhar. Toi nuon co rar ca va roi xung uang
uuoc huong rhu noi rhu”. Mac uu uoc nuon cua con
nguoi Ia vo han va rhan vong uuoc so huu Iuon san sang:
nac uu riong rhoi uai “rhc rin uung” ngay nay, nguoi ra co
rhc uc uang “nua riuoc ria sau”: nac uu ai cung co gang
Ian vicc chan chí… nhung cuoi cung, chu ng ra cung phai
uoi uicn voi nor rhuc rc chua xor Ia suc nua khong rhco
kip su c san xuar: rhanh qua uar uuoc van khong rhc uu so
voi nhu cau. Voi roc uo rhay uoi nhanh chong va canh
rianh khong ngung uo roan cau hoa riong Iình vuc rhi
riuo ng va khoa ho c ky rhua r, chu ng ra khong nhu ng pha i
uuoc uao rao, na con phai Iicn ruc ru uao rao va ru Ian noi
Lan rhan. Chung ra phai phar riicn rii ruc va riau uoi ky
nang uc rianh Li uao rhai. Þhu cau rao ia cu a ca i Ia nhu cau
riuoc nar, nhung uc rhanh cong, can phai phar riicn Lcn
vung Iau uai. Ban hoan roan co kha nang uar uuoc cac chí
ricu hang quy, nhung uicu quan riong Ia Iicu Lan ua uau ru
uung huong uc co uuoc su Lcn vung va rhanh cong kco uai
uc n 5 hay Jû nan sau hay khong- Thc na rhong rhuo ng,
noi nguoi chí chu riong ucn kcr qua riuoc nar. Tuy nhicn,
nguycn rac rar ycu uan ucn nhung rhanh ruu riong ruong
Iai - riai nguoc voi Ioi suy nghì ricn - chinh Ia rao su can
Lang giua vicc rhoa nan cac ycu cau riuoc nar voi vicc uau
ru vao cac kha nang ricn an. Ðicu nay cung uung khi ap
uung cho cac van uc khac cua con nguoi nhu suc khoc, Lan
rhan, gia uinh va ca c nhu ca u xa ho i.
TRO N TRA NH TRA CH NHIË M
Moi khi co chuycn gi khong hay xay ia, nguoi ra
rhuong ui rin nhung Iy uo khach quan ucn ru hoan canh
Lcn ngoai na “qucn” xcn xcr Iai chinh ninh. Xa hoi ngay
nay uay iay nhung kc Iuon cho ninh Ia nan nhan nhu rhc,
ho Iuon rin cach uo Ioi: “Cia nhu scp roi khong phai Ia nor
ga ngoc va nghicn khac nhu rhc… Cia nhu roi khong sinh
ia riong nor gia uinh nghco kho nhu rhc… Cia nhu roi
18 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
uuoc song o nor noi ror hon… Cia nhu roi khong rhua
huong cai rinh nong nay uo cua cha roi… Cia nhu cac con
roi khong Luong Lính nhu rhc… Cia nhu ncn kinh rc cua
chung ra khong xuong uoc nhu rhc nay… Cia nhu ca c nhan
vicn cua roi khong Iuoi Licng va rhicu nhicr huycr riong
cong vicc nhu vay… Cia nhu vo roi rhong can voi roi
hon…”. Þhung ncnh uc uo uan uan rio rhanh cach noi
qucn rhuoc o nor vai nguoi. Io xcn nhung kho khan va
rhach rhuc xay ia voi ninh Ia uo nguoi khac gay ncn. Cung
co rhc khi nghì nhu rhc, ran rhoi ho can rhay nhc nhon,
nhung vc Iau uai sc rioi Luoc ho vao nhung iac ioi khong
rhc nao rhao go uuoc.
Iay cho roi Licr nor nguoi uan nhan riach nhicn vc
nhung vicc Ian cua ninh hoac co uu uung khi uc vuor qua
rhu rha ch, roi sc cho La n rha y su c na nh phi rhuo ng riong
rinh rhan nguoi ay.
TUYËT VO NG
Þguoi rhuong xuycn uo Ioi cho hoan canh Ia nguoi
Iuon hoai nghi va nai song riong vo vong. Þhung ai nang
ru ruong ninh Ia nan nhan cua hoan canh va uc ua u hang
riuoc kho khan sc nhanh chong uanh nar nicn rin vao
cuoc song, uanh nar uong Iuc vuon Icn va can chiu song
riong Lc rac. “Toi chí Ia nor quan co, nor con ioi uuoi su
uicu khicn cua nguoi khac, nor kc rhap co Lc hong chang
rhc Ian gi uuoc'”. Than chi nhicu nguoi rhong ninh, co
hoc rhuc cung suy nghì nhu vay va chinh suy nghì uo ua
Licn ho rhanh nguoi nhu nhuoc, rhicu nhicr rinh.
Thco Io i suy nghì Ia c ha u rhong rhuo ng, gia i phap cho
van uc nay Ia chí can ha rhap noi rhan vong, uoc nuon
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
19
cua Lan xuong nuc rhap nhar – ucn noi khong con ai,
khong con uicu gi co rhc Ian Lan rhar vong nua. Tuy nhicn,
rhco nguycn rac rich cuc chong Iai giai phap ricn, Lan can
phai khang uinh iang: “Toi chinh Ia uong Iuc sang rao cua
cuoc uoi ninh”.
MA T CAN BÃ NG TRONG CUO C SO NG
Cuoc song rhoi cong nghc rhong rin uang ngay cang
phu c ra p, cang rha ng va kha c nghic r. Chu ng ra Iuon co
gang ran uung ror quy rhoi gian cua ninh, no Iuc Ian vicc
va uuong nhicn cung gar hai nhicu rhanh cong nho vao
nhung rhanh ruu cong nghc hicn uai. Thc rhi rai sao chung
ra Iai Iuon Iuon rhay ninh ioi nu vi nhung chuycn Iar var
vc suc khoc, cuoc song gia uinh, phan char uao uuc, va
nhicu uicu khac Ian anh huong ucn cuoc song- Su rhar,
nguycn nhan khong phai uo cong vicc – von Ia uong Iuc uc
uuy rii cuoc song, hay uo su Licn uong phuc rap cua xa hoi
hicn rai, na uo Ioi suy nghì pho Licn riong ncn van hoa
hicn uai nhu: “Iay ucn cong so son hon, o Iai Iau hon, Ian
vicc ror hon va hy sinh nhicu hon”. Chinh Ioi suy nghì nay
ua Iay ui su can Lang riong cuoc song va su rhanh rhan
riong noi ran hon. Chí nhung ai co nor y rhuc io iang vc
khar vong va quycr ran rhco uuoi no Lang rar ca suc Iuc,
ran huycr noi co rhc ru rao ia cho ninh nor cuoc song
can La ng, rhanh rha n.
TINH VI KY
Tiong ncn van hoa chung ra, ncu nuon uar uuoc nor
uicu gi uo rhi Lan phai “ui rin va uar cho Lang uuoc uicu
ror nhar”. Va cung rhco ncn van hoa ay, cuoc song Ia nor
rio choi, nor cuoc chay uua, nor cuoc canh rianh, va Lan
20 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
phai rhang riong cac cuoc uo suc uo. Þhung nguoi Lan
cung Iop, cac uong nghicp, rhan chi ca nhung rhanh vicn
riong gia uinh ucu co rhc rio rhanh uoi rhu cua nhau – ncu
ho rhang cang nhicu rhi phan con Iai uanh cho Lan cang ir.
Tar nhicn, chung ra van Iuon rhc hicn su vui nung riuoc
nhung rhang Ioi cua kc khac – nhu nor nguoi iong Iuong.
Tuy vay, iar nhicu nguoi riong chung ra van ngan ngan
ghcn ry khi nguoi khac rhanh cong. Tiong Iich su ua co
nhicu rhanh ruu vì uai uar uuoc nho vao suc Iuc va ran
huycr cua nor nguoi Ian vicc uoc Iap, nhung riong rhoi uai
ngay nay, nhung co hoi rhanh cong Ion va nhung rhanh
ruu vo gia chí uanh cho nhung ai rhau hicu uuoc nghc
rhuar “hop rac”. Song, cho uu co o rhoi uai nao ui nua rhi
su vì uai chan chinh cung chí co rhc uar uuoc nho vao nor
ran hon iong no, Ian vicc qucn ninh, ron riong Ian nhau
va vi Ioi ich chung.
NIË M KHAO KHAT DUO C IÃ NG NGHE
Ba r ky ai riong chu ng ra cu ng nong nuo n nhu ng y kic n
cu a ninh uuo c nguo i kha c Ia ng nghc, rha u hic u, uuo c ua nh
gia cao va ra o ncn a nh huo ng. Chia kho a uc gay a nh huo ng
na n o kha nang giao ric p – riinh La y quan uic n no r ca ch
io ia ng, uu su c rhuyc r phu c nguo i kha c. Þhung La n co
nha n ia ia ng riong khi nguo i kha c uang no i chuyc n vo i La n,
rhay vi chu ran Ia ng nghc uc hic u io y kic n cu a ho , La n Ia i
ra p riung va o vic c chua n Li uc uua ia y kic n cu a ninh
khong- Vic c gay uuo c a nh huo ng chí rhu c su La r ua u khi
nguo i kha c nha n rha y ia ng ho ua Ia n cho La n ra p riung chu
y , rha y uuo c o La n su chia sc , Ia ng nghc no r ca ch chan chu ,
chan rha nh va co i no . Thc nhung, uo ca n xu c uc Li ra c
uo ng ncn ha u hc r no i nguo i uc u khong uu kicn nha n uc
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
21
Ia ng nghc va hic u io y kic n nguo i kha c riuo c khi uua ia y
kic n cu a ninh. Þc n van ho a cu a chu ng ra kcu go i, rha n chi
uo i ho i pha i rha u hic u va gay a nh huo ng. Tuy nhicn, rhco
nguycn ra c gay a nh huo ng, uc rha u hic u nhau rhi riuo c hc r,
pha i chu y Ia ng nghc.
XUNG DOT VA KHA C BIË T
Con nguoi cung chia sc nhicu uicn chung nhung uong
rhoi cung co nhicu ncr khac Licr. Þguoi ra suy nghì khong
giong nhau, quan nicn vc cac gia rii khac nhau, co cac
uong co va nuc uich khac nhau. Þhung uicn khac Licr nay
uuong nhicn sc uan ucn xung uor. Ðc giai quycr nhung
xung uor ay, nguoi ra rhuong su uung nhung cach rhuc
nhan “rhu Ioi ich vc ninh cang nhicu cang ror”. Mac uu co
nhicu kcr qua ror uar uuoc Lang nghc rhuar uan phan, khi
na hai Lcn rianh chap ucu ro ia nhuong Lo uc ui ucn rhoa
rhua n chung, nhung rha r ia, khong Lcn na o hoa n roa n ha i
Iong voi kcr qua uar uuoc. Vay rai sao khong rin ia uicn
chung nhar ru nhung khac Licr ncu ricn- Vay rai sao Iai
khong ap uung nguycn rac hop rac sang rao uc rin ia cac
gia i pha p ro r hon ca uu rinh Lan ua u cu a ca hai Lcn-
BË TÃ C CU A BA N THAN
Ban char cua con nguoi uuoc rhc hicn o Lon ycu ro: rhc
xa c |Louy\, rii ruc |ninu\, ran ho n |hcair\ va rinh rha n
|spiiir\. Ia y so sa nh nhu ng kha c Lic r va kc r qua rhco hai
cach ric p can khac nhau uuoi uay:
22 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Ðuu Iu gIuI pIup?
Tiuo c khi chu ng ra La r ray va o nghicn cu u 7 1hc i 0ucn
Ðc 1hanh Ðat. roi nuon goi y hai su Licn uoi mc thu c co rhc
Ian gia rang hicu qua khi Lan su uung cuon sach nay.
Tiuoc hcr, roi uc nghi cac Lan khong ncn “xcn” rap rai
Iicu nay nhu nor cuon sach chí vicc uoc xong ioi car Icn kc
sach, vi no co rhc rio rhanh nor nguoi uong hanh voi Lan
riong qua riinh rhay uoi va phar riicn. Þoi uung riong
cuon sach nay uuoc sap xcp rhco riinh ru rang uan nuc uo
sau sac, va o cuoi noi phan ucu co nhung goi y ap uung uc
Lan co rhc nghicn cuu va rap riung vao rung rhoi qucn cu
rhc cua iicng ninh.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
23
I|t te t
Ir| |ct
Iem |ea
I|a| ||ea
Xu hûúá ng chung
9c¡ |r| |e | :e aj. Nt c || |t a| |||
1| ||e m ºe t|c e |t a|.
lem ||-º| 1t j|e | |r|.
'c ¢c aj te t me | ¢cea |t ºe |
ajce | ||e t a|e m |rc t |e | te a|ea.
K|ce | c|c t t|c aj||e ||t |c t ºe
t|c aj||e |ee | aj|| 1eaj aje ¡
te aj c|e | |r|t a.
Nguyïn tùæ c
||e aj ajc e |t a| |e | ºe te t ºe a 1t
:c t ||e e |e aj te t| 1|t c t||a| |e |
:e aj c|c |e c ºe | te t ¢c¡ |e t |e e
ºt :c t ||e e 1e 1ce t ||c e a|e a.
Be e :ec ||t a ||c t, ||eaj ajc aj
|et |e|.
|e aj aj|e, |ea |re aj ºe j|c c 1e
ajce | ||e t :e 1em |e | :c |e | |e aj
ºe te m j|e t |e a| c|c t.
N|e a re re aj ajce a je t tc e a|c
te c ||m ||t c ºt ¡ aj||e ºe a|c aj
1|tc |e| 1ec |reaj tcet :eaj aem
aje¡ |reaj te t ajc¡ta |e t.
Khi ua hicu sau va van uung ror, Lan co rhc quay rio Iai
cac nguycn rac riong rung rhoi qucn uc nghicn cuu sau
hon vc kicn rhu c, ky nang va khar vong cua Lan rhan.
Thu hai, roi nuon goi y iang Lan ncn rhay uoi no rhuc
cua vicc rhan gia vao rap rai Iicu nay, nghìa Ia chuycn ru vai
rio cua nguoi hoc sang vai rio cua nguoi uay. Ban cung ncn
ap uung quan uicn “Lar uau ru Lcn riong” – rhay uoi nhan
rhu c cu a chinh ninh – va cung chia sc hay rha o Iua n vo i
nor nguoi nao uo nhung uicu Lan hoc uuoc riong vong !8
gio sau uo.
Vi uu, ncu Lan Licr riuoc iang sc uay cho ai uo vc
nguycn ra c can La ng P´PC |sa n pha n´nang Iu c sa n xua r\
riong vong !8 gio, rhi uicu nay co Ian cho vicc uoc cua Lan
khac ui khong- Iay co gang Ian uicu nay ngay khi Lan uoc
phan cuoi cua cuon sach. Iay uoc no voi suy nghì Lan can
co uu rhong rin va hicu Licr rhau uao uc giang giai cho vo´
chong hay con cai, uong su, nhan vicn cua ninh rhong suor
nor van uc nao uo ngay hon nay hoac ngay nai.
Toi Lao uan iang ncu ricp can rai Iicu nay rhco cach
ricn, Lan sc khong chí nho Iau hon nhung gi ua uoc na
ran nhin cua Lan cung sc uuoc no iong, su hicu Licr cua
Lan sc sau sac hon va hicu qua ap uung nhung uicu ua hoc
sc rang Icn io icr.
Þgoai ia, khi chia sc nor cach coi no va chan rhuc uicu
ua hoc uuoc voi nguoi khac, Lan sc ngac nhicn nhan ia
iang nhung rhanh kicn hoac nhan rhuc ricu cuc na nguoi
khac co rhc co vc Lan hau nhu Licn nar. Þhung nguoi
uuoc Lan chia sc sc nhin rhay o Lan nor con nguoi uang
rhay uoi, riuong rhanh hon va ho sc ho rio Lan hcr Iong uc
uua 7 1hci qucn ho a nha p va o cuo c so ng cu a La n.
24 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
CIung Lu co LIé kv vong
dIéu gi?
Þcu Lan quycr uinh no “canh cua cua su rhay uoi” uc
rhuc su hicu va song rhco cac nguycn rac uuoc riinh Lay
riong 7 1hci qucn rhi roi co rhc ycn ran Lao uan voi Lan
iang nhicu uicu rich cuc sc ucn voi Lan.
Tiuoc ricn, su riuong rhanh cua Lan sc uicn ia, ruy
chan iai rhco chu riinh cua no nhung rac uung rhay uoi Iai
rio ncn iar nanh nc va roan uicn. Ic qua cuoi cung cua
vicc no “canh cua cua su rhay uoi” uoi voi 3 thc i qucn ua u
ricn - cac rhoi qucn cua rhanh rich ca nhan - sc Ian rang su
ru rin nor cach uang kc. Ban sc hicu Lan rhan hon voi
nhung y nghìa sau xa vc Lan char, gia rii va nang Iuc cong
hicn cua ninh. Khi song rhco cac mc thu c rhi y rhuc vc ca
rinh, rinh ru chu va su ru uinh huong riong Lan sc ngan
sau vao Lcn riong, giu cho rinh rhan Lan uuoc Linh ycn,
Linh ycn riong su phan chan. Ban sc nhan uicn Lan rhan
ninh ru Lcn riong rhay vi rhong qua y kicn cua nguoi khac
hay La ng ca ch so sa nh vo i nhu ng nguo i kha c. “Sai” hay
“Ðung” sc khong anh huong gi Ion ucn nhung gi Lan ua
rin rha y.
Mor khi khong con quan ran nhicu vc nhung uicu
nguoi khac nghì vc ninh, Lan sc quan ran nhicu hon vc
nhung uicu nguoi khac nghì vc Lan rhan ho va vc rhc gioi
cua ho, kc ca noi quan hc cua ho voi Lan. Ban sc khong con
xay uung cuoc song rinh can cua ninh uua ricn su ycu
kcn cua nguoi khac. Ban sc can rhay uc uang hon va san
sang hon uoi voi su rhay uoi, Loi vi co cai gi uo - nan sau
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
25
Lcn riong Lan - vc co Lan khong hc uoi rhay.
Khi ru ninh uo n nha n 3 thc i qucn ric p rhco - ca c rho i
qucn vc rha nh rich ra p rhc , La n sc kha n pha va gia i pho ng
ca y nuo n Ia n nguo n Iu c uc ha n ga n va xay uu ng Ia i ca c no i
quan hc quan rio ng ua Li xo i no n, hay sa p Li pha vo . Co n
ca c no i quan hc ro r uc p cha c cha n sc uuo c ca i rhic n, rio ncn
sau sa c, vu ng cha c hon, sa ng ra o va Iy rhu hon.
Thoi qucn rhu Lay, ncu ricp rhu nor cach sau sac, sc
ucn Iai suc song noi cho 6 thc i qucn uau ricn, sc Ian cho
Lan rhuc su rio rhanh nor nguoi uoc Iap va co uuoc hicu
qua ror ucp riong cac noi quan hc ho ruong. Qua uo, Lan
cung co rhc ru hoan rhicn Lan rhan ninh.
Du hoan canh hicn rai cua Lan rhc nao ui nua, roi van
rin ia ng La n khong pha i Ia no r nguo i rhu cu u vo i ca c rho i
qucn cu ky cu a ninh. Ba n co rhc rhay uo i chu ng La ng nhu ng
khuon na u no i, nhu ng rho i qucn no i cu a su rha nh ua r,
ha nh phu c va ca c no i quan hc uu a ricn su rin ca y Ia n nhau.
Voi su quan ran rha r su, roi nong iang sau khi nghicn
cuu cac rhoi qucn nay, Lan sc no uuoc canh cua cua su
rhay uoi uc riuong rhanh hon. Ro iang, noi su rhay uoi ucu
kho co rhc rhuc hicn uuoc ngay, nhung roi Lao uan voi cac
Lan iang Lan sc can rhay co Ioi va uuoc nhan vc nhung
phan rhuong xung uang. Iay kicn nhan voi chinh ninh vi
khong co su uau ru nao Ion hon rhc.
“Chung ta thucng khcng quv nhung gi cc ducc mct cach dc
dang. Chí cc ·u cac quv mci /am chc mci thu trc ncn cc gia tri.”
(1hcma· Painc)
26 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
m0 1BL C VA
XtLYËX 1Á C
“Khonq co su xuõr soc rhõr su noo ro n rot rren
Jot mo roch lter tot coch sonq Junq Jon.”
- David Starr Jordan
BuL duu Lu bén Lrong
T
iong hon 25 nan Ia n vic c, roi ua ga p va ric p xu c vo i
nhic u nguo i ia r rha nh ua r. Io Ia uoanh nhan,
gia ng vicn ua i ho c, La n Lc va ca nguo i rhan riong gia uinh
roi. Tuy rha nh ua r nhu va y nhung Lcn riong ho va n Iuon
Lu ng cha y khao kha r uuo c na n nguyc n va Linh ycn noi
ran ho n cu ng nhu co uuo c no i quan hc ro r uc p vo i nhu ng
nguo i xung quanh.
Co Ic van uc ho chia sc voi roi cung giong nhu nhung
rian rio cua cac Lan:
1ci da da t duc c ca c mu c ticu va ga t ha i nhu ng tha nh ccng
vuc t ba c trcng nghc nghic p cu a minh. nhung /a i cha ng cc n
chu t thc i gian na c da nh chc vc ccn. cu ng nhu dc hic u duc c ba n
than va nha n ra dau /a dicu quan trc ng nha t dc i vc i cuc c dc i
minh. Nhicu /an tci tu hc i: mc i thu cc da ng dc tci da nh dc i
nhu va v khcng-
1ci /a i ba t dau mct chc dc an kicng mc i - /a n thu nam trcng
nam nav. 1ci bic t minh thu a can. va tci muc n thav dc i. 1ci dc c
tat ca cac thcng tin mci vc an kicng. 1ci dat ra cac muc ticu. tu
khích /c chính minh bang mct thai dc ·cng tích cuc va tu nhu ·c
thuc hicn thanh ccng. Nhung rci tci cung khcng /am ducc tci
nci tci chcn: ·au vai tuan thuc hicn. tci da bc cucc. Ducng nhu
tci cung khcng thc giu nci mct /ci hua vci chính minh.
1ci tham du hc t khc a da c ta c na v dc n khc a hua n /uvc n kha c
vc qua n tri hic u qua . 1ci cc dc i xu tc t va ta c mc i quan hc than
30 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
tinh vc i nhan vicn cu a minh. kv vc ng va c nang /u c cu a hc nhung
tci khcng tha v ai trung tha nh vc i minh ca . 1ci nghi nc u tci bi c m
na m nha mc t nga v. hc ·c tha hc ma ta n ga u vc i nhau ·uc t buc i.
1a i ·ac tci khcng thc rc n /uvc n hc bic t /a m vic c mc t ca ch tu gia c
va cc tinh tha n tra ch nhic m - hav tim duc c nguc i cc nhu ng du c
tính dc -
Cau quv tu nha tci vua quav pha /ai vua nghicn ngap. Du tci
da cc hct cach nhung van khcng cai tac ducc nc. 1ci phai /am gi
bav gic -
Cc qua nhicu vicc phai /am nhung thci gian khcng bac gic
du ca. 1ci cam thav ap /uc dc nang va buc bci ·uct ngav. ·uct
tuan. 1ci du cac hci thac vc quan tri thci gian hicu qua va da thu
ap dung nua ta phucng phap hcach dinh thci gian khac nhau.
nhung van khcng cam thav minh dang ·cng mct cucc ·cng hanh
phuc. huu ích va vcn binh nhu mcng mucn.
1ci mucn dav cac ccn tci gia tri cua /ac dcng. nhung mci khi
nhc chung /am vicc gi. tci dcu phai thcc dci va chiu dung nhung
/ci kcu ca phan nan chc tci khi chung /am xcng vicc. Ncu tci tu
/am chac han ·c dc dang hcn nhicu. 1ai ·ac bcn trc khcng thc
vui vc va tu giac /am vicc-
1ci ba n. ra t ba n. nhung thính thca ng tci /a i tu hc i /ic u
nhung gi minh dang /am vc /au dai cc tac ra ·u khac bict nac
khcng. 1ci rat mucn nghi rang cucc dci minh cc mct v nghia
nac dc. rang du thc nac di chang nua. mci thu ·c khac di vi ·u cc
ma t cu a tci.
Ihi thav ban bc va nguci than dat ducc mct ·c thanh ccng
trcng cucc ·cng hcac ducc thua nhan trcng xa hci. tci mím cuci
va chuc mung hc vci ca tam /cng. Nhung trcng tham tam. tci /ai
ganh ti vci hc. 1ai ·ac tci /ai cc nhung phuc cam nhu vav-
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
31
1ci /a nguc i cc ca tính manh. 1ci bic t ra ng tci cc thc kicm
·cat ducc kct qua trcng hau hct cac tinh hucng giac ticp. 1ci cc
thc tac dcng nguci khac thuan thcc v minh. 1ci ·uv ngam tung
tinh hucng va thuc ·u thav rang nhung v kicn minh ncu /cn
thucng /a nhung v kicn hav nhat dc mci nguci nghc thcc.
Nhung tci va n khcng ca m tha v thca i mai va /ucn tu hci khcng
bict mci nguci nghi gi vc minh va cac v tucng cua minh.
Cucc hcn nhan cua tci trc ncn nhat nhcc. Chung tci khcng
mau thuan hav /uc duc gi vci nhau ca. nhung khcng ccn vcu
nhau nua. Du da nhc dcn 1rung tam tu van hcn nhan gia dinh
va thuc hicn mct ·c cach. chung tci van khcng thc nhcm /cn
ngcn /ua ncng am ma ca hai tung cc.
Þhung van uc ncu ricn ucu phuc rap va ioi ian ncn
khong rhc uung nhung Licn phap co uinh, nhanh chong
uc giai quycr.
Vai nan riuoc, vo chong roi cung ioi vao nor hoan
canh ruong ru. Cau con riai cua chung roi hoc iar kcn,
rhan chi no khong rhc hicu cau hoi riong Lai kicn ria.
Tiong giao ricp hang ngay, rhang Lc qua nhur nhar va
rhuong ro ia Loi ioi riuoc ca nhung nguoi gan gui nhar voi
ninh. Tiong hoar uong rhc rhao, no iar on ycu, vung vc,
khong Licr cach phoi hop uong uoi. Vi uu, khi choi Long
chay, Long chua uuoc ncn na no ua vung gay Icn uo. Vi
rhc Lon ric rhuong cuoi nhao no.
Iai vo chong roi ia suc rin cach giup con riai vi rhco
quan uicn cua chung roi, ncu “rhanh cong” Ia nor ycu ro
quan riong riong cuoc song, rhi no cung vo cung quan
riong uoi voi vai rio Ian cha nc cua chung roi. Do vay,
chung roi co gang uung rhai uo va hanh vi cua ninh rac
uong ucn con va ia suc ap uung cac Iicu phap ran Iy rich
32 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
cuc co vu rinh rhan rhang Lc: “Þao co Icn con' Bo nc Licr
con co rhc Ian uuoc na' Can gay cao hon nor chur, nar
nhin rhang vao Long. Ðung vur gay cho roi khi con rhay
qua Long Lay roi gan riuoc nar”. Va ncu rhang Lc co nor
chur ricn Lo, chung roi uong vicn ngay: “Tor Ian. Cu choi
nhu rhc nhc '”.
Khi Lon ric xung quanh cuoi nhao no, chung roi Ia iay
chung: “Iay uc no ycn. Þo noi rap choi na.” Luc uo, cau
nho c nha roi chí Lic r kho c va khang khang La o ia ng no
khong rhc nao choi ror uuoc, iang no chua Lao gio rhich
choi Long chay ca.
Þhung gi chung roi co gang Ian cho con uuong nhu
chang co rac uung gi uang kc, va uicu nay khicn cho chung
roi rhar su Io Iang. Chung roi co rhc rhay uuoc nhung vicc
nay anh huong ucn Iong ru riong cua no. Du chung roi
Iuon uong vicn, ho rio va ro vc Iac quan nhung van Iicn ricp
rhar Lai. Cuoi cung, chung roi uanh Lo cuoc va co gang
nhin nhan van uc rhco nor goc uo khac.
Vao rhoi uicn uo, roi cung uang rhan gia giang uay cac
khoa hoc vc phar riicn ky nang Ianh uao cho nhicu cong ry
kha c nhau kha p nuo c My . Toi rhic r kc nhu ng kho a ho c
|no i kho a ca ch nhau 2 rha ng\ vc giao ric p va nha n rhu c cho
cac hoc vicn riong chuong riinh “Phar Tiicn Lanh Ðao”
cu a IBM.
Tiong khi nghicn cu u va chua n Li nhu ng La i rhuyc r
riinh, roi ua c Lic r quan ran rin hic u su hinh rha nh cu a
nha n rhu c, a nh huo ng cu a nha n rhu c uc n ca ch nhin nha n
no r va n uc : ru uo , rin hic u xcn ca ch nhin nha n va n uc chi
pho i ha nh vi nhu rhc na o. Ðic u na y ua n ua r roi uc n vic c
nghicn cu u Iy rhuyc r ky vo ng - hay co n go i Ia “Iic u u ng
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
33
PygnaIion”|*\ cu ng nhu rin ca ch Iy gia i cau ho i: Su ru
nha n rhu c cu a chu ng ra uuo c kha c sau nhu rhc na o- Cau
ria Io i ua giu p roi no ia no r nha n rhu c no i nc : Chic c
Iang kinh na chu ng ra su uu ng uc nga n nhin rhc gio i
xung quanh sc uinh huo ng ca ch chu ng ra uic n uich vc rhc
gio i.
Tu cac khai nicn roi uang giang uay cho IBM, vo chong
roi Iicn hc riuc ricp ucn riuong hop con riai ninh. Chung
roi Lar uau nhan ia iang cach chung roi rio giup con khong
hai hoa voi nhan rhu c rhar su cua chung roi vc rha ng Lc.
Thco nhan rhuc cua chung roi, vc co Lan, no Ia nor uua ric
rhicu nang va co phan “rur hau” so voi nhu ng uua ric kha c.
Do uo, noi co gang cua chung roi ua khong nang Iai kcr
qua gi. Du cho nhung hanh uong va Ioi noi cua vo chong
roi ucu nang rinh khich Ic, uong vicn, nhung rhuc char,
rhong uicp na chung roi riuycn cho con Iai Ia: “Con khong
rhc Ian uuoc. Con can phai uuoc giup uo”.
Vi vay, ncu nuon rhay uoi rinh hinh, riuoc ricn chung
ra pha i rhay uo i La n rhan: va uc rhay uo i La n rhan no r ca ch
co hicu qua, chung ra phai Lar uau ru vicc rhay uoi nhan
rhu c cu a ninh.
1. DAO DU C NHAN CA CH VA DAO DU C TINH CA CH
Bcn canh vicc nghicn cuu vc nhan rhuc, roi con Li cuon
hur vao nor cong riinh nghicn cuu chuycn sau cac rai Iicu
vc thanh ccng kc ru nan J¹¹t
|**\
ucn nay. Toi ua uoc va ia soar
(*) Hié u u hg Pygmalioh la mo I qua Irìhh Ia o ra o hguoi kha c hhu hg mohg doi,
ma Ihá I ra do la ké I qua cu a mo I Iri gia c íI hay hhié u ro ra hg vé do i Iuo hg cua
mìhh - 1heo “Nhu hg kha i hié m co ba h cu a 1ám ly ho c xa ho i”, Huyé h Ciahg dich,
NX8 Ha No i, 1998.
(**) 04/07/1776: hgay Iha hh lá p Hop chuhg quo c Hoa Ky , go m 13 bahg dáu Iiéh.
34 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
hang rian cuon sach, hang ngan Lai Lao va ricu Iuan riong
ca c Iình vu c nhu: tu /u c. tu hca n thic n ba n than. tam /v hc c
phc thcng… Toi co riong ray nor Lo suu rap ru Iicu na hau
hcr noi nguoi ucu cho iang no chua uung chicc chia khoa
uan roi rhanh cong.
Tu nhu ng ria i nghic n cu a chinh ninh va chu ng kic n ria i
nghic n cu a ia r nhic u nguo i kha c, roi rin ia uuo c nhu ng
phuong pha p vu a khoa ho c va rhu c ric n, vu a nang rinh chan
Iy vc qua riinh nuu ca u su rha nh cong cu a con nguo i.
Tiong J5û nan ua u ricn ru sau nga y rha nh Ia p Io p
chung quoc Ioa Ky, hau hcr cac sach noi vc rhanh cong
ucu rap riung khai rhac quan uicn Ðac duc tính cach
|Chaiacrci Lrhic\ - Lao go n su chinh riu c, uu c khicn ro n,
Iong riung rhanh, su nuc rhuoc, Iong can uan, su cong
Lang, su can cu, rinh gian ui, Iong rhar rha cung Lo 0uv ta c
vang vc ung xu xa hci |CoIucn RuIc\ - uuoc xcn Ia ncn rang
cua rhanh cong. Tu riuycn cua Bcnianin FiankIin
|*\
Ia no r
uai uicn ricu Licu cho riao Iuu nay. Vc co Lan, uo Ia cau
chuycn vc nor nguoi co gang kcr hop cac nguycn rac song
va nhung rhoi qucn co huu voi rinh cach cua ninh.
Thco quan uicn Ðac duc tính cach, co nor so nguycn
ra c so ng co La n. Ðc so ng rha r su ha nh phuc va rha nh cong,
con nguoi phai Licr gan nhung nguycn rac nay vao rinh
cach iicng cua ninh.
Sau Thc chicn rhu nhar, quan uicn chu uao vc rhanh
cong chuycn ru Ðac duc tính cach sang Ðac duc nhan cach
|PcisonaIiry Lrhic\. Luc Lay gio, noi nguoi cho iang rhanh
(*) 8ehiamih Frahklih (1706 - 1790) la mo I Irohg hhuhg hha lá p quoc cua huo c
My . Ôhg la mo I hha ba o, hha khoa ho c, hha pha I mihh, hha hoaI do hg xa ho i,
hha hgoa i giao ho i Iié hg Ihé ky XVIII.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
35
cong chu ycu Ia uo nhan cach, hinh anh xa hoi, rhai uo va
hanh vi, cac ky nang va Li quycr giup qua riinh giao ricp
giua con nguoi voi nhau uuoc rhong suor hon. Quan uicn
nay gon hai xu huong: nor Ia cac quy rac ung xu ca nhan
va xa hoi, hai Ia rhai uo song rich cuc |PMA – Posirivc
McnraI Arriruuc\. Mor vai noi uung cua riicr Iy nay uuoc
uicn uich rhanh nhung cau chan ngon ruycn riuycn iar co
gia rii, chang han nhu: “Thai uo quycr uinh ran nhin”,
“Mor nu cuoi Ia nuoi nguoi Lan”, “Þhung gi con nguoi
nhan rhuc uuoc va rin, ho sc Ian uuoc”… Tiong uo cung co
ca vicc huong uan su uung cac ricu xao uc Iay Iong nguoi,
hay gia vo quan ran ucn nhung rhu vui cua nguoi khac uc
uuoc phan ninh, hoac su uung “suc na nh anh nar” uc
chinh phu c hay uo a ua n nguo i kha c.
Mor so sach rhco quan uicn Ðac duc nhan cach cung
rhu a nha n tính ca ch Ia nor riong nhung ycu ro cua rhanh
cong, nhung Iai ha rhap vai rio ncn rang hay rinh xuc rac
cua no uoi voi rhanh cong Do uo, riong nhung cuon sach
nay, Ðac duc tính cach uuong nhu rio rhanh nhung Ioi noi
suong va cac rac gia chí nhan nanh cac ky xao gay anh
huong ca nhan, an nuu quycn Iuc, ky nang giao ricp va
rhai uo rich cuc.
Sau khi suy nghì sau hon vc su kha c nhau giu a ca c quan
uic n Ða c du c nhan ca ch va Ða c du c tính ca ch, vo cho ng roi ua
nha n ia sai Ia n khi co ga ng ra ch nhu ng Io i ich vc na r xa ho i
ia kho i ha nh vi rich cu c cu a con riai. Chu ng roi nghì ia ng
rha ng Lc khong uu kha nang uc ru Ia n La r cu no r uic u gi.
Chu ng roi ua ua r hinh a nh La n rhan va vai rio Ia n cha nc
cao hon Io i ich cu a rha ng Lc . Chu ng roi chí chu y uc n ca ch
nhin nha n va ca ch xu Iy va n uc cu a ninh na khong quan
ran uc n ha nh phu c cu a con. Ðic u na y khong nang Ia i su
36 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rhay uo i rich cu c na o cho rha ng Lc na co n co ra c uo ng
nguo c uc n nhan ca ch cu a no .
Khi Sanuia va roi noi chuycn voi nhau, chung roi noi
uau kho nhan ia iang chung roi Li anh huong nanh nc Loi
rinh cach, uong co va nhan rhuc chu quan vc con ninh.
Chung roi Licr iang cac uong co so sanh nang rinh xa hoi
khong phu hop voi nhung gia rii iicng cua chung roi. Ðicu
nay uan ucn vicc chung roi ycu rhuong con khong uung
cach va cang Ian cho rhang Lc can rhay ninh vo uung. Do
uo, chung roi quycr uinh rap riung hcr suc vao chinh ninh,
vao nhung uong co va nhan rhuc cua ninh vc rhang Lc.
Thay vi rin cach rhay uoi con riai, chung roi uung ia xa,
quan sar va can nhan uicn nao, ca rinh, nhung ncr iicng va
gia rii cua Lan rhan no.
Bang nhung nhan rhuc uo cung nhu qua vicc Iuycn rap
Iong rin, chung roi Lar uau nhin con rhco cach khac.
Chung roi nhan ia iar nhicu ricn nang co rhc uuoc khuycn
khich phar riicn song hanh cung voi qua riinh riuong
rha nh cu a con. Chu ng roi quyc r uinh Lor quan ran va
khong can uuong rhang Lc nua na uc ru no Loc Io nhan
ca ch. Chu ng roi nha n ia rhicn chu c cua cac La c cha nc Ia
uc khang uinh, chia sc va uanh gia kha nang cua con ninh.
Chung roi cung xcn xcr Iai cac uong co cua ninh nor cach
co y rhuc hon, uong rhoi, nuoi uuong suc nanh rinh rhan
uc can nhan cac gia rii cua con na khong Li nhung hanh
vi “khong rhc cha p nha n uuo c” cu a rha ng Lc chi phoi.
Khi ru Lo nhan rhuc cu, chung roi ua co nhicu rhay uoi:
khong so sanh con voi nhung uua ric cung riang Iua khac,
khong pha n xc r rhco nhu ng khuon na u, khong ua r va o
con ky vong hay nong nuon cua chung roi, va khong rin
cach rhuc cp con phai Ian rhco nhung no rhuc nay no.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
37
Chung roi uc rhang Lc ru quycr uinh noi hanh vi, ung xu
cua ninh. Buoc uau, chung roi nhan rhay iang con ninh vc
co Lan cung co uay uu ru char uc co rhc uuong uau voi cuoc
song. Do uo, chung roi khong con rin cach chc cho, rianh
cho rhang Lc khoi Li ricu cho c nhu riuo c kia nua. Chu ng
roi rhay iang rhính rhoang no cung co vai Licu hicn rhu
ninh, va chu ng roi cha p nha n na khong ca n pha i pha n
ung Iai. Chung roi ngan cho con Licr iang: “Cha nc khong
can phai chc cho con. Con co rhc ru ninh vuor qua uuoc”.
Þgay rhang rioi qua, rhang Lc uan uan can rhay ru rin
hon. Þo Lar uau co nhung hanh uong ru khang uinh ninh,
rhc hicn qua su ricn Lo vc cac nar hoc hanh, quan hc xa hoi
va hoa r uo ng rhc rhao. Vai nan sau, no uuo c La u Ia n rhu
Iình cua nhicu ro chuc hoc sinh, rio rhanh van uong vicn
cap quoc gia, ucn vc nha uu cac Ioai Lang khcn. Con riai
chung roi ua ru phar riicn nhan cach, va gay uuoc can rinh
voi noi nguoi.
Vo chong roi rin iang nhung rhanh rich “iar an ruong
vc nar xa hoi” cua con riai chinh Ia Licu hicn cua can giac
nuon rin hicu Lan rhan ninh, hon Ia chí uc nhan uuoc
phan rhuong cua xa hoi. Ðo Ia nor kinh nghicn uang quy
va Ia nor Lai hoc co rinh giao uuc cao, khong nhung cho
chu ng roi na co n cho nhicu Lac phu huynh kha c. Þo giu p
chung roi nhan rhuc uuoc su khac Licr quan riong giua Ða c
duc nhan cach va Ðac duc tính cach.
Co nor cau riong rhanh ca uicn ra iar uung nhan rhuc
nay: “Iay chu y Iang nghc Ioi cua riai rin ninh vi noi van
uc ricn uoi ucu nay sinh ru uo”.
38 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
2. CHINH YËU VA THU YËU
Þho kinh nghic n ru riuo ng ho p con riai ninh, kc r ho p
vo i ca c nghicn cu u vc kha nang nha n rhu c va uo c ca c sa ch
vic r vc rha nh cong, roi rich Iu y uuo c nhic u La i ho c rhu vi va
La r ngo vc con uuo ng ui uc n rha nh cong. Toi La r cho r nha n
ia a nh huo ng na nh nc cu a quan uic n Ða c du c nhan ca ch va
hic u io su kha c Lic r rinh rc giu a nhu ng gi riuo c kia roi cho
Ia uu ng – nhu ng gia rii roi uuo c ua y uo ru ra n Lc va ua an
sau va o ric n rhu c – vo i nhu ng riic r Iy hic n hu u ha ng nga y
riong cuo c so ng. Khi Ia n vic c vo i nhic u nguo i, roi hic u sau
hon Iy uo ra i sao quan uic n cu a roi Ia i nau rhua n vo i suy
nghì chung cu a ho . Ðo Ia vi nhu ng quy ra c riong rhuyc r Ða c
du c nhan ca ch ua an sau va o ric n rhu c cu a nhic u rhc hc , a nh
huo ng uc n vic c gia o uu c cu a ca c La c phu huynh uo i vo i qua
riinh riuo ng rha nh cu a con cn ho . Thcn nu a, khi su uu ng
riic r uc nang Iu c cu a nhan Ioa i uc xay uu ng nc n ra ng cho
nhu ng rhc hc riuo c uay, cha ong chu ng ra ua qua ra p riung
va o hinh rhu c ngoi nha cu a ninh na rhic u quan ran uc n
pha n no ng, chu ng ra qucn rhu hoa ch nhu ng ca i co sa n na
qucn ui su ca n rhic r cu a vic c gico ha r. Toi khong co y no i
ia ng ca c no i uung cu a Ða c du c nhan ca ch nhu su pha r riic n
nhan ca ch, ic n Iuyc n ky nang giao ric p, gia o uu c ca c phuong
ca ch gay a nh huo ng, ru uuy rich cu c… Ia khong hic u qua .
Bo i vi, ricn rhu c rc uoi khi Ða c du c nhan ca ch cu ng ca n rhic r
cho su rha nh cong, nhung uo chí Ia yc u ro phu na rhoi.
Þcu chung ra co y su uung cac phuong cach gay anh
huong Luoc nguoi khac Ian uicu ninh nuon, uc khuycn
khich ho Ian vicc ror hon, hay uc ho ycu rhich chung ra,
riong khi La n rhan chu ng ra con nhic u khic n khuyc r, nhar
Ia rinh gia uoi, rhi iur cuc chung ra cung khong rhc rhanh
cong. Tinh gia uoi sc uan ucn su rhicu rin cay. Do uo, noi
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
39
vicc chung ra Ian, rhan chi ca vicc rao uung noi quan hc
ror voi nguoi khac cung sc uuoc coi Ia gia rao. Du cho y
uinh cua chung ra co ror ucn uau ui nua nhung nor khi no
chí uuoc rhicr Iap uua ricn su Iua uoi, khong riung rhuc va
rhicu rin cay rhi sc khong rhc rao uung ncn rang rhanh
cong vung Lcn. Ban rhu nghì xcn noi chuycn sc nhu rhc
nao ncu Lan qucn gico riong vao nua xuan, iong choi suor
nu a hc va ia su c Ia n va o nu a rhu uc kip rhu hoa ch riuo c
nua uong- Ðong iuong, cung nhu rar ca noi quy riinh
khac, ucu co quy Iuar cua no: Chí co cong suc rhar su noi
co rhc nang Iai kcr qua nhu nong uoi. Ðc gar hai kcr qua,
chu ng ra pha i La r uau ru vic c gico har'
Þguycn rac ricn uung voi ca hanh vi cua con nguoi Ian
cac noi quan hc giua con nguoi voi nhau. Chang han o
riuong hoc, noi hoc sinh ucu co rhc vuor qua cac ky rhi
ncu nghicn ruc rhuc hicn cac quy chc hoc rap va rhi cu.
Tiong hau hcr cac noi quan hc rhoang qua giua con nguoi
voi nhau, nguoi ra rhuong su uung cac quy rac cua Ðac duc
nhan cach uc uuoc vicc cho ninh hoac uc gay an ruong voi
uoi phuong nho su uuycn uang va khco Ico. Þhung cach
nay khong rhc xay uung uuoc noi quan hc Iau uai. Þcu
khong co su riung rhu c va su c na nh rinh ca ch co La n rhi
nhung rhach rhuc riong cuoc song sc Ian Loc Io nhung
uong co an giau Lcn riong va khi uo, rhar Lai sc rhay rhc
cho nhung rhang Ioi nhar rhoi.
Þhicu nguoi chí uar uuoc nhung rhanh rich rhu ycu –
uuoc xa hoi nhin nhan nang Iuc - nhung Iai rhicu cai chinh
ycu, ruc nhung phan char rich cuc co Lan. Son nuon gi
con nguoi rhuc cua ho cung sc Loc Io qua cac noi quan hc
Iau uai, Lar kc voi uoi rac kinh uoanh, vo chong, Lan Lc, hay
voi con cai. Thco Lncison, “1ính cach cua ban /an at ca
40 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
nhung /ci ban nci”. Do uo, rinh cach Ia cong cu giao ricp
hic u qua nha r.
Tuy nhicn, ncu nor nguoi co Lan char ror, rinh cach
ror, rhoi qucn ror nhung rhicu ky nang giao ricp rhi chac
chan sc anh huong ucn cac noi quan hc. Þhung nhung
anh huong nay chí Ia rhu ycu.
Ton Iai, rinh cach Lcn riong co suc rhuycr phuc hon
nhicu so voi hanh uong va Ioi noi. Mor khi Licr io rinh cach
ror ucp cua ai uo rhi nac nhicn chung ra hoan roan rin
ruong o ho, va Ian vicc iar rhanh cong voi ho Lar kc ho co
kha nang giao ricp khco Ico hay khong.
Ðic u na y qua uu ng nhu Io i cu a WiIIian Ccoigc 1oiuan:
“1hic n va a c cc mc t ·u c ma nh kv /a a n bcn trcng mc i ccn nguc i:
dc /a ·u ta c dc ng tha m /a ng. vc thu c va vc hinh dc i vc i cuc c dc i
hc . Ðc chính /a ·u pha n a nh ba n cha t tha t cu a mc t ccn nguc i.
chu khcng pha i /a ·u gia ta c cu a hc ”.
3. A NH HUO NG CU A MO THU C
Cuo n sa ch 7 1hci 0ucn Ðc 1hanh Ðat chua uung nhu ng
nguycn rac co Lan, nhung rhoi qucn chu ycu gop phan xay
uung nor cuoc song rich cuc cho noi nguoi. Ðc hicu io 7
thc i qucn nay, riuoc hcr, chung ra can phai hicu mc thu c cu a
La n rhan va ca ch rhay uo i mc thu c uo.
Iai khai nicn Ðac duc tính cach va Ðac duc nhan cach
ncu ricn Ia vi uu vc no rhuc xa hoi. Thuar ngu mc thu c
|paiauign\ co xuar xu ru ricng Iy Lap. Ðay Ia nor rhuar
ngu khoa hoc, ngay nay rhuong uuoc uung voi nghìa Ia mc
hinh. /v thuvc t. nha n thu c. gia thuvc t hay khung tham chic u.
Þoi nor cach uc hicu hon, mc thu c Ia ca ch chu ng ra “nhin”
rhc gioi – khong phai Lang riuc giac na Lang nhan rhuc, su
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
41
hicu Licr va rhco cach Iy giai cua iicng chung ra.
Cach uon gian nhar uc hicu uuoc khai nicn mc thu c Ia
xcn no nhu nor ran Lan uo. Chung ra ucu Licr Lan uo
khong phai Ia Ianh rho, no uon gian chí Ia su sao chup va
giai rhich nor so khia canh nhar uinh nao uo cua Ianh rho.
Ðo cung chinh Ia y nghìa cua no rhuc.
Cia su Lan nuon ui ucn nor uia uicn cu rhc rai rhanh
pho Chicago va Lan phai su uung ran Lan uo uuong pho
Chicago. Thc nhung, gia su nhu nguo i ra uua cho La n ra n
Lan uo sai. Do Ioi in an, ran Lan uo rhanh pho Chicago
rhuc ia Ia Lan uo rha nh pho Dcrioir chang han, Lan co
hinh uung ia su Luc Loi, su Lar Iuc cua ninh riong vicc co
rin ia uicn can ucn nhu rhc nao khong-
Voi ran Lan uo Dcrioir riong ray, Lan Lar uau su uung
ha nh vi cua ninh - no Iuc rin kicn uicn can ucn o rhanh
pho Chicago. Þhung co gang uo chí uua Lan ucn sai cho
nhanh hon na rhoi. Roi Lan su uung ucn tha i dc – suy nghì
rich cuc hon - nhung van khong ucn uuoc uung noi can
ucn. Song, Lan van giu uuoc rhai uo rich cuc va can rhay
vui vc, Lar Iuan Lan uang o uau.
Tuy nhicn, va n uc o uay Ia i cha ng Iicn quan gi uc n ha nh
vi hay rha i uo cu a La n. Ba n uang Li Ia c uuo ng: nguycn uo Ia
La n su uu ng ra n La n uo sai. Þc u co riong ray ra n La n uo
uu ng cu a rha nh pho Chicago rhi ha nh vi no Iu c rin kic n cu a
La n Ia i rio ncn ua ng rian rio ng. Va khi ga p pha i nhu ng rio
nga i ricn uuo ng ui rhi tha i dc rich cu c cu a La n sc co y nghìa.
Þhung, chu ng ra chua vo i xc r uc n nhu ng gia uinh uo . Ðic u
riuo c ricn va quan rio ng nha r Ia La n pha i co riong ray no r
ra n La n uo chinh xa c, nghìa Ia La n ca n pha i xay uu ng no r
mc thu c uu ng ua n riuo c khi La r ray va o ha nh uo ng.
42 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Tiong ran rii noi chung ra ucu co vo so nhung “ran
Lan uo ” ruong ru nhu rhc. Co rhc chia chung rha nh hai Ioa i
chu ycu: Lan uo rhuc rai va Lan uo gia rii. Chung ra rhuong
Iy giai noi vicc rhong qua hai ran Lan uo nay nhung ir khi
nhan ia su hicn uicn cung nhu ir nghi ngo vc uo chinh xac
cua chung. Iau nhu chu ng ra co rhoi qucn nhin nhan chu
quan iang rhc nao noi vicc cung ricn riicn rhco uung
nhung gi ninh nhin rhay: uo cung chinh Ia nguon goc cua
tha i dc va ha nh vi cu ng nhu ca ch rhu c chu ng ra suy nghì va
ha nh uo ng.
Ðc Ian io hon vc van uc nay, chung ra hay rhan gia
nor rhi nghicn vc ru nhan rhuc va can giac qua hinh I
|riang !!\, hinh 2 |riang !¹\ va hinh 3 |riang ¹2\. Ða u ricn,
chung ra sc uanh vai giay quan sar hinh I, sau uo nhin hinh
2 va no ra rí ní nhung gi ua uuoc nhin rhay o hinh 2 qua
nor so cau hoi goi y nhu: Ban rhu uoan nguoi phu nu nay
Lao nhicu ruoi- Dicn nao rhc nao- Co uco riang suc gi
khong- Va nguoi phu nu nay co vai rio gi riong xa hoi-
Co rhc Lan sc no ra nguoi phu nu o Luc rianh rhu hai
Ia vao khoang 25 ruoi, riong iar uc rhuong, co phan rhoi
rhuong voi cai nui xinh xinh va nor uang vc uoan riang.
Þcu Lan uoc rhan, co rhc Lan iar rhich noi co ay ui choi.
Þcu Lan kinh uoanh riong nganh rhoi riang, co Ic Lan
nuon rhuc co ay Ian nguoi nau.
Þhung ncu roi noi iang Lan hoan roan sai rhi sao- Þcu
roi noi uay Ia Luc rianh vc nor nguoi phu nu tû hay ¹û ruoi,
co ncr nar Luon La voi cai nui ro, va La ra uang can nguoi
ua n qua uuo ng rhi sao-
Ai uung- Iay xcn Iai hinh vc Ian nua. Ban co nhin ia
nor La Iao khong- Þcu chua, Lan hay co Ian nua. Ban co
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
43
nhin rhay cai nui ro cua La ay- Ban co rhay chicc khan
riu n ua u cu a La -
Þc u chu ng ra riu c ric p no i chuyc n vo i nhau, chu ng ra
co rhc cu ng no ra , rha o Iua n, riao uo i vc nhu ng gi chu ng ra
nhin rha y riong Lu c rianh a y. Þhung chu ng ra khong rhc
Ia n uuo c uic u uo , vi va y La n ha y Ia r uc n hinh 3 |riang ¹2\ va
quan sa r rha r ky Lu c vc na y, io i rio Ia i nhin hinh 2 no r Ia n
nu a. Ba n ua nha n ia La Ia o riong Lu c vc na y chua-
Lan uau ricn roi uuoc rhuc hicn Lai rap rhu nghicn nay
Ia ra i Khoa Kinh uoanh cu a riuo ng Ða i ho c Iaivaiu ca ch
uay nhicu nan. Vi giao su uay chung roi Iuc ay ua uung
phuong phap nay uc chung ninh nor cach io iang va
rhuycr phuc iang hai nguoi co rhc co hai cai nhin khac
nhau vc cung nor su var, va ca hai ucu uung. Ðay khong
phai Ia van uc Io-gic, na Ia van uc ran Iy hoc.
Cng ucn vao Iop hoc nor rap cac Lan vc Ion vc co gai
ric nhu Lan nhin rhay o hinh I |riang !!\ va vc La Ia o nhu
hinh 3 |riang ¹2\. Cng chia Io p ho c Ia n hai nho n, nho n J
nhan hinh vc co gai ric, nhon 2 nhan hinh vc La Iao, va ycu
cau chung roi xcn ky Luc vc nhan uuoc riong vong nuoi
giay, sau uo, up xuong Lan. Ðoan, ong chicu Icn nan anh
hinh 2 |riang !¹\, va ycu cau ca Iop no ra nhu ng gi ho nhin
rhay ricn hinh vc uo. Va kcr qua Ia hau hcr nhung nguoi o
nhon J ucu cho iang ua nhin rhay hinh anh nor co gai
ricn hinh chicu, con nhon 2 rhi nhin rhay nor La Iao ricn
nan anh. Ticp ucn, vi giao su ycu cau uai uicn hai nhon
no ra nhung gi ua nhin rhay va nor cuoc rianh Iua n kha
gay can ua uicn ia. Mor Lcn noi iang: “Co ay khong qua 2û
hay 22 ruoi, xinh xan va uang ycu”, con nor Lcn rhi khang
khang: “Ba a y pha i hon ¹û, co Ic 8û ruo i, gia nua va xau xi.”.
44 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Iinh J
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
45
Ðc chung ninh cho quan uicn cua nhon ninh, nor
sinh vicn rhuoc nhon J Luoc ucn riuoc nan anh va chí vao
uuong vc: “Ðay Ia chuoi har cua co gai”. Cac sinh vicn
nhon 2 nhao nhao phan uoi: “Khong phai, uo Ia cai nicng
cua La cu”… Tuy nhicn, cung co nor vai sinh vicn co gang
nhin Lu c rianh rhco no r khung rhan chic u kha c, ho nha n
ia hinh nguoi phu nu ricn nan anh Ia su Iong ghcp khco
Ico cua hinh co gai va hinh La Iao. Bang su riao uoi Linh
rình, ron rio ng Ia n nhau va phan rich sau vao cac chi ric r, ho
giup cho rung nguoi riong Iop nhin ia va rhua nhan quan
uicn cua nhung nguoi co cai nhin khac voi ninh.
Phc p rhu vc nha n rhu c na y giu p chu ng ra hic u uuo c su
qucn rhuo c co a nh huo ng na nh nc nhu rhc na o uc n nha n
rhu c va no rhu c cu a chu ng ra. Þc u nhu su qucn rhuo c chí
riong rho i gian Jû giay co n co a nh huo ng uc n ca ch chu ng ra
nhin su va r nhu va y, rhi rhu ho i su qucn rhuo c ca uo i sc co
su c a nh huo ng na nh nc uc n nhuo ng na o-
Tiong cuo c so ng, chu ng ra rhuo ng Li a nh huo ng Lo i gia
uinh, riuo ng ho c, nha rho , noi riuo ng Ia n vic c, La n Lc , co ng
su , va ca c no rhu c xa ho i hic n ha nh |vi uu : no rhu c Ða c du c
nhan ca ch\ no r ca ch vo rhu c. Ta r ca nhu ng uic u uo hinh rha nh
riong chu ng ra no r khung rhan chic u, no r no rhu c, va no r
ra n La n uo nha n rhu c iicng. Þo cu ng cho rha y no rhu c Ia
nguo n go c cu a rha i uo va ha nh vi. Chu ng ra khong rhc ha nh
uo ng riung rhu c Lcn ngoa i khuon kho cu a no rhu c. Chu ng ra
khong rhc uuy rii uuo c su nha r qua n nc u nhu ng gi ra no i va
Ia n kha c vo i uic u ra nha n rha y. Þc u nhu La n na n riong so
nhu ng nguo i nhin ia nguo i phu nu riong Lu c rianh ghc p Ia
no r co ga i ric rhi cha c ia ng La n sc khong hc nghì uc n vic c giu p
uo co a y Lang qua uuo ng vi tha i dc Ia n ha nh vi cu a La n pha i phu
ho p vo i ca ch nhin cu a La n uo i vo i “co ga i ric ” na y.
46 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Thi nghicn ricn chí io uicn sai sor co Lan cua cac quy
rac riong Ðac duc nhan cach. Vicc co gang rhay uoi tha i dc va
ha nh vi Lcn ngoai sc khong co nay hicu qua ncu chung ra
khong xcn xcr Iai cac mc thu c cc ba n hinh rha nh tha i dc va
ha nh vi cu a chu ng ra.
Ðong rhoi, no cung cho rhay cac no rhuc co anh
huong nanh nc nhu rhc nao ucn cach rhuc chung ra uoi
xu voi nguoi khac. Þhu nor rhoi qucn, chung ra rhuong
quan sar va suy nghì vc su var rhco quan uicn iicng cua
ninh, va chu ng ra cu ng pha i rhu a nha n ia ng nguo i kha c
cung co cai nhin rhco quan uicn iicng cua ho. Þhu vay,
vicc uanh gia nor su vicc, su var Ia ruy rhuoc vao goc nhin
cua noi nguoi.
Ma r kha c, ai riong chung ra cung co xu huo ng nghì
ia ng ninh nhin nha n su va r no r ca ch kha ch quan, uu ng
nhu La n cha r vo n co cu a chu ng, nhung qua rha r khong
phai vay. Chung ra nhin su var rhco nhung quy uoc uo
chinh chu ng ra ua r ia va no ra chu ng rhco suy nghì, nha n
uinh, no rhuc iicng cua ninh. Vi rhc, khi gap su phan Lac,
hay khong uo ng rinh ru phia nguo i kha c, ngay Ia p ruc
chu ng ra cho iang ho sai. Tuy nhicn, phc p rhu vc nha n rhuc
ricn cung cho rhay nhung nguoi chan rhanh, ran rii sang
suo r Iuon nhin nha n su va r rhco nhic u ca ch kha c nhau qua
Iang kinh kinh nghicn cua iicng ninh.
Ðicu nay khong co nghìa Ia chan Iy hay su rha r khong
ron rai. Tiong phcp rhu noi ricn, khi hai nguoi rhuoc hai
nhon cung nhin Luc vc rhu La, ho ucu nhan ia nor su rhar
uong nhar rhc hicn qua rung uuong ncr, cac nang nau
ucn, riang cua Luc rianh, nhung noi nguoi Iai uicn giai vc
hinh vc uua rhco ca i nhin Lan ua u cu a ho .
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
47
Iinh 2
48 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Ton Iai, khi chung ra cang hicu io cac no rhuc co Lan,
cac “Lan uo”, hay cac gia rhuycr uo ninh uar ia, cung voi
nuc uo anh huong cua kinh nghicn, rhi chung ra cang co
riach nhicn nhicu hon uoi voi nhung no rhuc uo - xcn
xcr, kicn nghicn, uoi chicu rhuc rc, Iang nghc va ricp rhu y
kicn nguoi khac. Bang cach uo, chung ra noi co ca i nhin
rong quan va khach quan hon vc cac van uc uang uicn ia.
4. THAY DO I MO THU C
Co Ic uicu quan riong nhar iur ia ru phcp rhu vc nhan
rhuc ncu ricn Ia phan vi rhay uoi no rhuc, co rhc ran goi
Ia kinh nghic m “A ha !” |“Aha'” cxpciicncc\ - khi ai uo nhin
nhan su vicc Lang nor cai nhin khac, noi nc va sang rao
hon. Þo giong nhu nor Iuong sang Lar ngo Ioc Icn riong
Long roi ncn nhung ai cang Li iang Luoc suy nghì vao nhan
rhu c Lan ua u rhi kinh nghicm “A ha” cang co rac uung
na nh nc .
Thua r ngu ·u bic n dc i mc thu c |Paiauign shifr\ uo
Thonas Kuhn gio i rhic u riong cuo n sa ch Ca u tru c cu a cuc c
ca ch ma ng khca hc c kv thua t |Thc Sriucruic of Scicnrific
RcvoIurions\, ua nh ua u no r Luo c ngoa r Io n riong Iình vu c
khoa ho c ky rhua r. Kuhn ua chí ia ia ng, ha u hc r nhu ng uo r
pha co y nghìa riong Iình vu c khoa ho c riuo c hc r Ia uo su
pha vo ca c ra p ru c riuyc n rho ng Ia c ha u, Io i ru uuy sa o no n
va nhu ng no rhu c cu ky . Þho su Lic n uo i uo na ha ng Ioa r
ca c pha r ninh, sa ng chc ia uo i va co gia rii cho uc n nga y nay.
Thco nha rhicn van hoc vì uai cua Ai Cap, ProIcny, rhi
riai uar Ia riung ran cua vu riu. Þhung Copcinicus
|*\
ua gay
chan uong riong gioi khoa hoc Iuc Lay gio, va Lar chap su
phan uoi cua giao hoi, khi uua ia nor no rhuc noi: nar
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
49
rioi noi Ia riung ran cua vu riu. Mo rhuc nay hoan roan
riai nguoc voi no rhuc riuoc kia. Va ngay Iap ruc, noi rhu
ucu co cach giai rhich khac ui.
Mo hinh var Iy cua Þcwron Ia ncn rang cua ncn khoa
hoc ky rhuar hic n ua i nhung no chua hoa n ha o. Sau na y,
no rhuc vc rhuycr ruong uoi cua Linsrcin noi rhuc su Ia
nor cuoc cach nang cua rhc gioi khoa hoc vi co gia rii ricn
uoa n va gia i rhich khoa ho c cao hon.
Tiuo c khi Iy rhuyc r vi riu ng ho c uuo c nghicn cu u, ry Ic ru
vong o sa n phu va ric so sinh ia r cao nhung khong ai gia i
rhich uuo c nguycn nhan. Tiong ca c cuo c uu ng uo quan su ,
so Linh sì chc r uo ca c vc r rhuong nhc va Lc nh ra r nhic u hon
so chc r vi rio ng rhuong noi ric n ruyc n. Þhung ngay sau khi
Iy rhuyc r vi riu ng ho c ia uo i, no r no rhu c, no r nha n rhu c
hoa n roa n no i, ric n Lo hon, ua xua r hicn va giu p nga nh y ga r
ha i uuo c nhu ng rha nh qua quan rio ng.
Þgay nay, nhicu quoc gia phar riicn nho co su rhay uoi
no rhuc. Quan nicn riuycn rhong vc nha nuoc qua nhicu
rhc ky ua co nhicu rhay uoi ricn Lo, ru ncn quan chu, quycn
Iuc ruycr uoi nan riong ray vua chua, chuycn sang ncn uan
chu Iap hicn - nha nuoc cua uan, uo uan va vi uan. Buoc
ngoar nay giai phong uang kc nguon Iuc va rii ruc con
nguo i, ra o ia ca c chua n nu c kha c nhau cu a cuoc so ng, cu a
ru uo va uan chu, cua anh huong va hy vong riong Iich su
rhc gioi.
(*) Nicolaus Coperhicus (1473 - 1543) sihh Ia i 8a Lah. Ôhg la mo I hha Ihiéh vah
ho c, Ioa h hoc, vá I ly ho c, luá I ho c, kihh Ié ho c, hgoai giao, va la mo I chiéh bihh
lo i la c Iho i Phuc Huhg. Hoc Ihuyé I 1ha i duohg hé (maI Iro i la Iruhg Iám) cu a
ohg la mo I pha I mihh gáy su hg so I gioi khoa ho c Iho i do va la m gia o ho i ho i
giá h vì ho c Ihuyé I ha y da la m dao loh moi gia o ly cu a ho vé vu Iru (ra hg Ira i dá I
la Iruhg Iám).
50 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Tuy nhicn, khong pha i ra r ca no i su rhay uo i no rhu c
uc u co xu huo ng rich cu c. Cha ng ha n nhu su rhay uo i ru Ða c
du c tính ca ch sang Ða c du c nhan ca ch ua khic n chu ng ra ui
chc ch ia kho i con uuo ng ua n uc n rha nh cong va ha nh phu c.
Þhung uu su rhay uo i no rhu c uic n ia rhco huo ng rich cu c
hay ricu cu c, uu ng hay sai, nhanh hay cha n, chu ng va n co
nguo n go c ru rha i uo va ha nh vi, ru no i quan hc cu a chu ng
ra vo i nguo i kha c va Ia n cho chu ng ra rhay uo i nha n rhu c.
Toi nho nor cau chuycn nho vc su rhay uoi no rhuc
xay ia ricn nor chuycn xc uicn ngan vao nor Luoi sang
chu nhar. Luc uo, noi hanh khach uang ngoi in Iang –
nguoi uoc Lao, nguoi rian ngan suy nghì, nor vai nguoi
kha c rhi rianh rhu cho p na r - riong La u khong khi rha r ycn
rình. Roi nor nguoi uan ong cung cac con Luoc Icn, ngay
Iap ruc, su rình Iang Li pha vo.
Þguoi uan ong no ngoi xuong canh roi, nhan nar Iai
nhu khong co chuycn gi xay ia. Tiong khi uo, Lon ric ricp
ruc kcu gao, ncn cac uo var vao nhau va rhan chi con giar
ro La o cu a no r ha nh kha ch. Ca nh ruo ng rha r kho chiu. Tuy
vay, nguoi uan ong ngoi canh roi van khong co phan ung gi.
Toi va noi nguoi ricn xc ucu can rhay Luc Loi, khong
rhc hicu noi rai sao nguoi uan ong nay Iai khong co hanh
uong gi ngan chan su quay pha cua uan ric. Cuoi cung, khi
su kicn nhan va chiu uung ua vuor qua gioi han, roi quay
sang noi voi ong ay: “Thua ong, cac con ong uang Ian
phicn iar nhicu nguoi o uay. Cng co rhc Ian on Lao chung
giu riar ru uuoc khong-”.
Þguoi uan ong nguoc nar nhin Icn nhu rhc rian rình
Iai va noi nhc nhang: “C phai ioi, ong noi uung. Toi phai
Lao chung in Iang noi phai. Chung roi vua o Lcnh vicn ia,
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
51
noi nc chung vua nar cach uay vai ricng uong ho. Toi rhi
nhu nguoi nar hon, va chac Lon chung cung khong con
Licr gi nua”.
Ban co rhc hinh uung Iuc uo roi can rhay rhc nao
khong- Mo rhuc cu a roi vc su vicc uo nhanh chong rhay
uoi. Toi nhin su vicc khac ui va vi vay, roi cung rhay uoi suy
nghì, can xuc va hanh vi cua ninh. Su Luc ruc Licn na r.
Mor rinh can rhuong xor va uong can ruon riao. “Xin Ioi'
Toi xin rhanh rhar chia Luon' Licu roi co rhc giup gi ong
khong-”, roi chan rha nh no i.
Þhic u nguo i cu ng ria i qua nhu ng rhay uo i no rhu c
ruong ru riong ru ruo ng khi ho ga p kho khan hoa c khi ua n
nha n vai rio no i riong gia uinh hoa c riong cong vic c.
Chu ng ra co rhc Lo ia ha ng rua n, ha ng rha ng, rha n chi
hang nan uc icn Iuycn Ðac duc nhan cach nha n nu c uich
rhay uoi rhai uo va hanh vi cua ninh nhung chu ng ra Iai
khong rin cach ricp can Lan char cua su rhay uoi, von xay
ia ru nhicn khi chung ra rhay uoi cach nhin su vicc. Ðicu
nay chung ro ncu nuon rao ia nhung rhay uoi nho riong
cuoc song, chung ra ncn rap riung chu y ucn rhai uo, hanh
vi cua ninh. Þhung ncu nuon co su rhay uoi Ion, co y
nghìa va nang rinh uor pha, chung ra can phai xcn xc r Ia i
nhung no rhuc co Lan uo ninh ra o ia.
Thco Io i cu a Thoicau: “Mo r nga n nha r Lu a Lo va o ca nh
Ia khong Lang nor nhar vao goc ic”. Chung ra chí co rhc
uar uuoc rhanh ruu Ion Iao riong cuoc song ncu chu ran
vao rhay uoi nhung no rhuc co Lan – coi ic cua rhai uo va
ha nh vi.
52 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
5. NHA N THU C VA TINH CA CH
Khong pha i ra r ca ca c qua riinh rhay uo i no rhu c uc u
uic n ia ngay ru c kha c nhu su rhay uo i nha n rhu c nhanh
cho ng cu a roi ricn chuyc n xc uic n nga n na roi ua kc , nguo c
Ia i, su rhay uo i no rhu c co khi Ia no r qua riinh uic n ia cha n
cha p, ua y kho khan va ca n pha i uuo c can nha c ky Iuo ng nhu
riong riuo ng ho p cu a vo cho ng roi uo i vo i con ninh.
Þha n rhu c Lan ua u cu a chu ng roi vc con xua r pha r ru
anh huong cua nhicu nan ricp rhu va icn Iuycn Ðac duc
nhan cach. Ðo Ia nor no rhuc ua an sau vao quan nicn cua
cac Lac cha nc vc rhanh cong riong vicc giao uuc con cai
cung nhu vc rhuoc uo rhanh cong cua con cai: ho nuon
Lao Lo c con ca i, khong hoa n roa n rin va o kha nang rhu c su
cua chung va cho iang chung ncn ruan rhco noi quycr
uinh cua ninh. Tuy nhicn, chí khi chung ra rhay uoi nhung
no rhuc co Lan, rhay uoi nhan rhuc rhi chung ra noi co rhc
ra o ia nhu ng rhay uo i nang rinh uo r pha cho La n rhan va
hoa n ca nh cu a ninh.
Vi vay, uc rhay uoi nhan thuc vc con, chung roi Lar uau
rhay uoi no rhuc co Lan - rhay uoi chinh tính ca ch cu a
chung roi. Va nor no rhuc noi ia uoi riong qua riinh nay.
Mo rhu c khong ra ch io i kho i rinh ca ch. Tiong La n
rhan cua nor con nguoi, tính ca ch va nhan thuc co noi quan
hc ho ruong: tính ca ch quycr uinh nhan thuc va nhan thuc co
Iicn quan nar rhicr ucn tính ca ch. Chu ng ra khong rhc rhay
uoi nhan thuc na khong rhay uo i tính ca ch va nguoc Iai.
Þgay ca riuo ng ho p rhay uo i no rhu c co vc ru c rho i cu a
roi va o Luo i sa ng hon uo ricn xc uic n nga n, rhi vic c rhay uo i
a y cu ng Ia hc qua va Li gio i ha n Lo i rinh ca ch co La n cu a roi.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
53
Co rhc khong phai ai cung cu xu giong roi ricn chuycn
xc uicn ngan hon ay. Toi rin chac iang nor vai nguoi cuoi
cung ioi cung hicu ia uuoc hoan canh cua cha con nguoi
uan ong no, nhung cung Ian ho chí can rhay rhuong xor
chu r ir na rhoi. Lai co nhu ng nguoi nhay ca n hon, nhanh
chong nhan ia Lan char cua van uc, ucn chia sc va giup uo
nguoi uan ong no riuoc ca roi.
Qua ca c Ia p Iua n ricn, chu ng ra ca ng rha y uuo c su c
na nh cu a ca c no rhu c, vi chu ng ra o ia no r Iang kinh giu p
chu ng ra quan sa r rhc gio i rhco ca ch iicng cu a no i nguo i.
Su c na nh cu a su rhay uo i no rhu c chinh Ia su c na nh chu
yc u ra o ia su rhay uo i nang rinh uo r pha , uu uo Ia su rhay
uo i nhanh cho ng hay Ia no r qua riinh uic n ia ru ru va
rha n rio ng.
6. IAY NGUYËN TÃ C IA M TRUNG TAM
Ðac duc tính cach hinh rhanh uua ricn khai nic n co Lan
vc nhung nguycn rac chi phoi rinh hicu qua cua con nguoi.
Ðo Ia cac quy Iuar ru nhicn ron rai, Lar Licn va khong can
rianh cai riong Lan char con nguoi, cung giong nhu uinh
Iua r va n va r ha p ua n cha ng ha n.
Þguoi ra rin rhay y ruong vc su ron rai va anh huong
cua cac nguycn rac nay riong nor cau chuycn vc su rhay uoi
no rhu c cu a Fiank Koch uang ricn ra p chi Prccccding· cu a
Ioc vicn Iai quan.
Bai chiec ìau chien duu c die u dong de n ho ìiu mo ì cuoc
ìa p ìia n da i nga v ìien bie n ìiong die u kie n ìhu i ìie ì xa u.
1oi phu c vu ìien chie c ìa u chí huv va duu c giao nhie m vu
du ng ga c ìien boong khi ma n dem buong xuo ng. 1a m
nhìn ha n che vì suung mu bao phu nen vi ìhuve n ìiuu ng
54 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
cung u lai ìien boong ìau de ìheo doi moi hoaì dong.
Khong lau sau khi ìiu i ìo i, hoa ìieu ma n pha i ba o ca o: “Co
do m sa ng ben pha i mu i ìa u”.
“Bo m sa ng ca ng ga n hav xa da n so vu i ìa u chu ng ìa?”,
ìhuve n ìiuu ng ho i la i.
“1hua ìhuve n ìiuu ng, ca ng ga n!”, hoa ìieu ìia lu i va die u
na v co nghia ìa u cu a chung ìoi co nguv cu va va o mo ì con
ìau nao do.
Vi ìhuve n ìiuu ng ia le nh cho ìin hie u vien: “Pha ì ìin hie u
cho con ìa u do : ca hai ìa u dang cha v huu ng ìhà ng va o
nhau, veu cau ho doi huung 20 do”.
1in hie u ngav la p ìu c duu c ìiuve n di, va chu ng ìoi nhanh
cho ng nha n duu c ìin hie u ìia lu i cu a chie c ìa u kia: “Yeu
cau ìau cac ong doi huung 20 do”.
1huve n ìiuu ng ia le nh: “1iuve n ìin hie u: 1oi la ìhuve n
ìiuu ng, ìoi veu ca u ìa u ca c anh do i huu ng 20 do ”.
Ben kia ìia lu i: “1oi la binh nhì, ìoi de nghi ca c ong pha i
doi huung 20 do!”.
Be n lu c na v ìhì vi ìhuve n ìiuu ng no i ca u, ong he ì len:
“1iuve n ìin hie u: Chu ng ìoi la ìa u chie n. Ca c anh pha i
doi huung 20 do ngav lap ìuc!”.
Be n ìin hie u ben kia nha p nha v: “1oi la ha i dàng”.
1he la chu ng ìoi buo c pha i do i huu ng.
Su rhay uoi no rhuc cua vi rhuycn riuong, va ca cua
chung ra khi uoc Lai ruong rhuar nay, khicn chung ra xcn
xcr rinh huong rhco nor quan uicn hoan roan khac.
Chung ra co rhc rhay iang rhuc rai ua Li rhay rhc Loi nhan
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
55
rhuc han chc cua ong ay – nor rhuc rai quan riong uoi voi
chung ra riong vicc hicu cuoc song hang ngay cung nhu
uoi voi vi rhuycn riuong riong nhicn vu uicu khicn con
ra u giu a suong nu .
Ca c nguycn ra c cu ng gio ng nhu ngo n ha i uang. Chu ng
Ia nhu ng quy Iua r ru nhicn pha i uuo c con nguo i ruan rhu .
Cu ng nhu CcciI B. uc MiIIc nha n xc r vc ca c nguycn ra c
riong Lo phin no i ric ng cu a ong, “Muc i dic u ran cu a Chu a”
|Thc Tcn Connanuncnrs\, ia ng: “Chu ng ra pha i ruan rhco
ca c quy Iua r ua uuo c ua r ia, nc u cho ng Ia i nhu ng quy Iua r a y,
co nghìa chu ng ra uang cho ng Ia i chinh ninh”.
Tiong khi noi nguoi co rhc nhin vao cuoc song cua
Lan rhan, vao cac noi quan hc qua Iai uuoi Iang kinh cua
no rhu c hay “La n uo ” - vo n hinh rha nh ru kinh nghicn
hay su qucn rhuoc - rhi nhung “ran Lan uo” na y Iai khong
pha i Ia “Ia nh rho ” na chí Ia nhu ng “rhu c ra i chu quan”
uicn ra “Ianh rho” na rhoi.
“Thu c ra i kha ch quan” hay “Ia nh rho ” Lao go n ca c
nguycn rac, quy Iuar ru nhicn chi phoi su phar riicn va
hanh phuc cua con nguoi. Ðicu nay co nghìa cac quy Iuar
nay ua hoa quycn vao cau riuc cua noi xa hoi van ninh
riong suor chicu uai Iich su va Ia nguon goc cua noi gia
uinh va rhc chc xa hoi. Ðo chinh xac cua “ran Lan uo”
nicu ra “Ianh rho” khong anh huong gi ucn su ron rai cua
“Ia nh rho ”.
Þhu va y, su ro n ra i cu a ca c nguycn ra c, ca c quy Iua r ru
nhicn ncu ricn ua rio ncn io ia ng uo i vo i La r cu ai co suy
nghì sau sa c va Lic r xcn xc r ca c chu ky Iich su cu a xa ho i.
Þhu ng nguycn ra c, quy Iua r na y rhính rhoa ng Ia i xua r hic n
riong uo i so ng. Tu y rhco nu c uo nha n rhu c va rhich nghi
56 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
cu a con nguo i, chu ng uua ho pha r riic n rhco huo ng ro n ra i
va o n uinh, hoa c ua y ho uc n cho ran ia va uic r vong.
Þhung nguycn rac roi uang noi ucn ruycr nhicn khong
phai Ia nhung uicu kho hicu, Li hicn, hay nang nau sac
cua nor ron giao uac Licr nao uo, na Ia nhung uicu hicn
nhicn uoi voi noi ron giao, riong cac riicr Iy xa hoi va cac
hc rhong uao uuc ua co ru Iau uoi. Þhung nguycn Iy hay
quy Iuar ru nhicn nay gan nhu Ia nor phan riong uicu kicn
song cua con nguoi, cua y rhuc va Iuong ran con nguoi.
Chung gan nhu ron rai riong noi ca nhan, khong phu
rhuoc vao uicu kicn xa hoi va y nuon chu quan cua con
nguoi, cho uu chung co rhc Li vui uap hay Ian cho rc Iicr
Loi nhung uicu kicn Lar Ioi hay su phan khang nao uo.
Vi uu , khi roi no i vc nguycn ra c ccng ba ng rhi sc na y sinh
ia kha i nic n cong La ng va cong Iy . Duo ng nhu ric con cu ng
co no r y rhu c La n sinh vc su cong La ng, cho uu uuo c ic n
Iuyc n riong uic u kic n nguo c Ia i. Tuy co no r su kha c Lic r ia r
Io n giu a uinh nghìa va vic c rhu c hic n cong La ng, nhung
nha n rhu c vc su cong La ng Ia i Ia no r nha n rhu c chung.
Þguycn rac trung thuc va /ucng thic n rao co so cho su rin
cay - uicu cor ycu cho su hop rac, phar riicn Lcn vung riong
Lan rhan cua nor con nguoi va riong cac noi quan hc cua
con nguoi voi nhau.
Mor nguycn rac nua Ia nhan quvc n. Khai nicn co Lan
riong Tuycn ngon uoc Iap cua Ioa Ky ua ncu io gia rii cua
nguycn rac nay: “Chung roi khang uinh nor chan Iy hicn
nhicn iang: noi nguoi sinh ia ucu Linh uang, iang rao hoa
ua Lan cho ho nhu ng quyc n ra r yc u va La r kha xan pha n,
riong uo co quycn song, quycn uuoc ru uo va nuu cau
ha nh phu c”.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
57
Þgoai ia con co nor so nguycn rac khac nhu: phung ·u.
hoac y ruong nuon cong hicn, nguycn rac cha t /uc ng hay
hca n ha c.
Þguycn rac tic m nang cho ia ng chu ng ra Ia phoi rhai co
rhc Ion Icn, phar riicn, rao ia ngay cang nhicu nguon Iuc.
Can Iicn voi nguycn rac tic m nang Ia nguycn rac pha t tric n –
ruc Ia qua riinh giai phong ricn nang va phar riicn rai nang.
Qua riinh nay cung can ucn cac nguycn rac nhu kicn tri. bc i
ducng va khuvc n khích.
Nguvcn ta c khong pha i Ia thuc hanh, vi rhu c ha nh Ia no r
hoar uong uac riung, nor hanh uong cu rhc. Thuc hanh co
rhc rha nh cong riong riuong hop nay nhung chua chac ua
rhanh cong riong riuo ng ho p khac, nhu vic c cha nc khong
nhar rhicr phai nuoi uua con rhu hai gio ng nhu cach nuoi
uua con uau Iong.
Þcu rhuc hanh Ia vicc Ian cu rhc riong rung hoan canh
rhi nguycn rac Iai Ia chan Iy co Lan, sau sac va co rinh pho
Licn, co rhc ap uung cho rung ca nhan, gia uinh, ro chuc...
Khi chan Iy rhan nha p va o ca c rho i qucn, chung sc giu p
con nguoi rao ia kha nang rhuc hanh, xu Iy hicu qua cac van
uc khac nhau riong cuoc song.
Nguvcn ta c khong pha i Ia gia tri. Vi uu: Mo r Lang cuop
co rhc chia nhau cac gia rii |var cuop uuoc\ nhung chung ua
pha n va o ca c nguycn ra c co La n |vi pha n pha p Iua r\.
Nguvcn tac /a /anh thc. ccn gia tri /a ban dc. Khi chu ng ra xcn
riong cac nguycn rac uung,– ruc hicu Licr su var uung voi
Lan char von co cua no – rhi chung ra sc rin ia chan Iy.
Nguvcn ta c uinh huong cach ung xu cua con nguoi.
Chung co gia rii Iau uai, Lcn vung va Ia nhung van uc co
Lan, hicn nhicn. Chung ra co rhc nhanh chong hicu uuoc
58 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rinh hicn nhicn cua nguycn rac ncu xcn xcr su vo Iy khi co
gang uar uuoc rhanh cong Lang cach Ian nguoc Iai cac
nguycn rac nay. Thar vo Iy ncu chung ra coi su Lar cong, Iua
uao, hcn ha, vo uung, ran rhuong, hay suy uoi Ia ncn rang
vu ng cha c cho rha nh cong va ha nh phu c Iau ua i. Ma c uu
nguoi ra co rhc rianh cai voi nhau vc cach uinh nghìa, cach
rhc hicn va rhuc hicn cac nguycn rac nay, nhung chung
Iuon ron rai riong nhan rhuc cua ho.
Ca c “La n uo ” hay no rhu c cu a chu ng ra ca ng ga n kc r cha r
chc vo i ca c nguycn ra c, quy Iua r na y Lao nhicu rhi chu ng
ca ng chinh xa c va co hic u qua La y nhicu. Þhu ng “La n uo ”
chinh xa c sc co a nh huo ng Iau ua i uc n su rha nh ua r cu a ca
nhan va uuy rii ca c no i quan hc Lc n vu ng hon nhic u so vo i
no Iu c rhay uo i rha i uo va ha nh vi cu a chu ng ra.
7. NGUYËN TÃ C THAY DO I VA PHA T TRIË N
So uì rhuycr Ðac duc nhan cach co suc Ioi cuon nanh
nc Ia uo nhicu nguoi cho iang no huong uan cach uar
uuoc nhung rhanh ruu riong cuoc song nhu giau co, rhanh
uar va co noi quan hc khang khir voi nhung nguoi xung
quanh no r ca ch nhanh cho ng, uc ua ng na khong ca n pha i
ria i qua qua riinh pha n ua u hay riuo ng rha nh rhco quy Iua r
ru nhicn.
Tuy nhicn, uo Ia nor Iy rhuycr khong rhuc rc, ao ruong
va Iua uoi. Dung ky xao va nhung Licn phap voi vang uc uar
uuoc rhanh cong cung chang khac gi rin nha nguoi qucn o
rha nh pho Chicago na Ia i uu ng ra n La n uo cu a rha nh pho
Dcrioir.
Thco Liich Fionn, no r nha pha n Lic n sa c sa o vc nguycn
nhan va kcr qua cua Iy rhuycr Ðac duc nhan cach rhi:
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
59
Bom nav, chung ìoi gàp moì nguui co hanh vi giong nhu
mo ì nguu i ma v, anh ìa khong bie ì va khong hie u mình la
ai. Con nguu i duv nha ì ma anh ìa bie ì de n chinh la con
nguui ma anh ìa muon duuc nguui khac nhìn nhan, do la
con nguu i vui nhung lui ba hoa sao io ng ìhav ìhe cho
nhu ng lu i chan ìha nh, nu cuu i gia ìa o ìhav ìhe cho ìie ng
cuu i ìiung ìhu c, va die u bo ìha ì vo ng ìhav ìhe cho no i
dau ìhu c su . Co ìhe die n ìa con nguu i na v qua hai cau
sau: mo ì la , anh ìa co nhu ng khie m khuve ì khong ìhe
su a duu c ve ca ìinh va ba n ìinh ìu nhien. Bai la , anh ìa
cu ng chà ng kha c gì ha ng ìiie u nguu i kha c quanh ìa.
Cuoc uoi con nguoi Iuon phar riicn rhco nor riinh ru
nhar uinh. Mor uua ric Licr Iar, ngoi, Lo, ui riuoc khi Licr
chay. Þhung noi Luoc phar riicn ay ucu quan riong va
phai uicn ricn rhco riinh ru rhoi gian, khong rhc Lo qua
nor Luoc nao ca. Ðicu nay cung uung voi noi giai uoan
cua cuoc song, noi ca nhan, gia uinh va ro chuc cung nhu
riong noi Iình vuc.
Chu ng ra uc ua ng Lic r va cha p nha n chan Iy hay nguycn
ra c vc qua trinh cu a ca c su va r riong rhc gio i va r cha r, nhung
uc hic u uuo c no riong Iình vu c rinh ca n, riong no i quan hc
giu a con nguo i vo i con nguo i va rha n chi, riong rinh ca ch
ca nhan Ia uic u khong uon gia n. Þgay ca khi chu ng ra ua
hic u uuo c no , rhi vic c cha p nha n va chung so ng vo i no Ia i
co n kho khan hon nu a. Do va y, uoi khi chu ng ra nuo n rin
no r con uuo ng ra r, vo i hy vo ng co rhc Lo qua no r so Luo c
quan rio ng nha n ric r kic n rho i gian va cong su c na va n ga r
ha i uuo c kc r qua nong nuo n.
Ðicu gi sc xay ia khi chung ra co ui rar, Lo qua nor so
giai uoan cua qua riinh rang riuong va phar riicn ru nhicn-
60 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Þcu Lan chí Ia nor nguoi choi quan vor hang riung Linh
na Iai quycr uinh choi o hang cao hon nhan gay an ruong
ror hon, kcr qua sc Ia gi- Licu rinh rhan Iac quan co uu uc
La n ua nh La i nor ray vor chuycn nghic p hay khong- Ban
Lc cua Lan sc nghì gi ncu Lan noi voi ho iang Lan co rhc
Licu uicn rai nha har Ion, riong khi Lan chí noi hoc choi
uuong can- Cau ria Ioi qua io iang. Ðon gian Ia khong rhc
nao ui nguoc cac quy Iuar ru nhicn, va vicc co rinh ui uuong
rar chí uan ucn nhung kcr qua uang rhar vong va Ian Lan
rhcn nan Iong.
Ticn nor chicc rhang Jû Lac, roi uang o Lac 2 va nuon
chuycn Icn Lac 5, vicc uau ricn roi phai Ian Ia Luoc Icn Lac
rhang rhu La ua . Þga n ngu co cau: “Ia nh riinh va n ua n
La r ua u ru Luo c chan ua u ricn” va chu ng ra chí co no r ca ch
an roan nhar Ia Luoc ui rung Luoc nor na rhoi.
Þcu Lan khong cho rhay giao Licr riinh uo cua Lan
uang o nuc nao – Lang cach uar cau hoi hay rhu nhan suc
ho c ra p cu a ninh – La n sc khong rhc na o ho c kha hon hay
ricn Lo hon. Ban khong rhc chc giau nai ycu kcn cua
ninh, vi riuoc sau gi cung Li phar hicn. Cho ncn, rhua
nhan no chinh Ia Luoc uau ricn uc hoc hoi. Thoicau rung
noi iang: “Tiong qua riinh phar riicn, Ian sao co rhc chc
giau nhung ycu kcn cua ninh khi chung ra Iuon phai su
uung kicn rhuc riong noi Iuc-”.
Toi nho co Ian hai co gai ric, con cua nor nguoi Lan,
ucn gap roi riong nuoc nar gian giua, phan nan vc su ha
kha c va rhic u rhong ca n cu a cha ninh. Iai co khong ua n
no nicng noi voi cha nc ninh riong khi hai co Iai uang iar
can rinh ycu, su rhong can va Ioi khuycn cua ho.
Toi noi chuycn voi nguoi cha va nhan rhay ong ra iar
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
61
hicu van uc uang xay ia. Þhung riong khi ong ra rhua nhan
ninh nong rinh rhi Iai choi Lo riach nhicn vc vicc nay va
khong chiu rhu a nha n Ia nuc uo phar riicn can xu c cua
ong con rhap. Tinh ru ai khong cho phcp ong ra co Luoc ui
uau ricn uan ucn su rhay uoi.
Ðc co uuoc noi quan hc ror ucp voi vo, chong, con cai,
Lan Lc hay cac uong su, chung ra phai hoc cach Iang nghc.
Ðc Iang nghc, chung ra can ucn cac nuc uo can xuc khac
nhau nhu: kicn rii, coi no va ro y rhong can. Ðay Ia nhung
phan char Lac cao cua rinh cach. Sc uc uang hon nhicu khi
nguoi ra hanh uong o nuc uo can xuc rhap va uua ia Ioi
khuycn o nuc uo cao.
Muc uo ricn Lo cua nor nguoi riong cac Iình vuc nhu
choi rcnnis hay uuong can Ia uicu iar uc nhan rhay, vi qua
riinh uo khong rhc co su gia rao. Þhung nuc uo phar riicn
rinh cach va can xuc rhi khong uc nhan ia. Chung ra co rhc
“uong kich” voi nguoi Ia, voi uong su, hay voi ai uo riong
nor khoang rhoi gian ngan, hoac rhan chi cung co rhc ru
Iu a uo i La n rhan. Þhung rhco roi, riong rhan ran, chu ng
ra Licr io con nguoi rhar cua ninh va cung sc Li nhung
nguoi rhuong xuycn ricp xuc, Ian vicc voi chung ra phar
hicn ia.
Vicc co gang ui uuong rar riong qua riinh phar riicn ru
nhicn rhuong uan ucn nor so hau qua riong rhc gioi kinh
uoanh. Þhic u nha qua n Iy uoanh nghic p rin ca ch “nua”
nor rhu van hoa noi vc cai ricn nang suar Iao uong, char
Iuo ng, rinh rha n Ia n vic c va ca ch phu c vu kha ch ha ng La ng
cac Lai uicn van hung hon, Iuycn rap cach cuoi, va nhung
su can rhic p Lcn ngoa i kha c, hoa c qua vic c sa p nha p, nua
Iai, hay rhau ron cong ry. Thc nhung, ho Iai xcn nhc Lau
khong khi rhicu rin cay phar sinh ru nhung hoar uong uo.
62 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Khi rha r La i, ho Ia i rin kic n ca c phuong pha p kha c riong
Ðac duc nhan cach na ho rin iang sc nang Iai rhanh cong.
Tuy nhicn, ho Iuon xcn nhc va vi phan cac nguycn rac va
quy riinh ru nhicn, von Ia co so uc xay uung nor ncn van
hoa co uo rin cay cao.
Þhic u nan riuo c, La n rhan roi cu ng ru ng vi pha n
nguycn ra c na y riong Ia n sinh nha r Ia n rhu La cu a con ga i roi.
Bom do, ìoi ve nha va nhìn ìhav con be dang dung ìiong
goc phong khach, ngang nganh giu chàì cac goi qua ìàng,
khong cho nhu ng du a ìie kha c cu ng chui. Bie u da u ìien
ìoi de v la co nhieu phu huvnh ìiong phong dang chu ng
kie n ha nh do ng ich kv cu a con mình. 1oi ca m ìha v ma ì
mà ì vu i ca c phu huvnh kha c va ìoi bie ì ho dang mong dui
die u gì u ìoi.
Khong khi ìiong pho ng ìha ì su càng ìhà ng. Xhu ng du a
ìie kha c cha v quanh con ìoi, do i duu c chui ca c ìà ng
pha m, co n con be ìhì cuung quve ì khong chiu. 1oi ìha m
nghi: “Chà c chà n mình pha i da v cho con be bie ì chia se .
tia ìii su chia se la mo ì ìiong nhu ng die u cu ba n nha ì ma
mình coi ìio ng”. Io do , da u ìien ìoi ìhu dua ia mo ì veu
ca u ìha ì nhe nha ng: “Con ga i cung cu a bo , cho ca c ba n
chui chung do chui ca c ba n ìà ng con nhe ?”.
“Khong!”, con be ìia lu i ìhà ng ìhu ng. 1ie p ìheo, ìoi
chuve n sang ca ch khuven no ke m ìheo mo ì iì lv lua n:
“Xa v con, ne u con chia do chui vu i ca c ba n, la n sau khi
con de n nha ba n, ca c ba n cu ng se chia do chui vu i con”.
moì lan nua, con be làp lai cau ìia lui cu.
1oi ìiu nen hui lung ìung, vì io iang con be khong he
nghe ìoi. Ca ch ìhu ba, ìoi dua ia mo ì die u kie n de “ho i lo ”
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
63
no: “Con a, neu con chia se do chui vui ban, bo se co moì
mo n qua ìha ì dà c bie ì danh cho con. Bo se ìà ng con keo
cao su”.
“Con khong ìhich ke o cao su!”, con be ìhe ì len.
Be n nuu c na v ìhì ìoi no i ca u ìha ì su . 1oi du ng de n bie n
pha p uv hie p va de do a no : “Xe u con khong chiu cho ca c
ba n chui cu ng, bo se pha ì con mo ì ìia n”.
“Con khong su!”, con be gao ìo, “1aì ca qua ìàng la cua
con. Con khong muo n chia cho ai ca !”.
Cuo i cu ng, ìoi pha i du ng de n su c ma nh. 1oi gia ì la v va i
mo n do chui ìien ìav con be va dua cho bo n ìie : “Bav, ca c
cha u chui di!”.
Co rhc co con gai nho cua roi can co kinh nghicn so
huu uo var riuoc khi no co rhc cho nguoi khac nuon.
|Tiong rhuc rc, ncu chung ra khong so huu nor var nao uo
rhi Iic u chu ng ra co rhar su cho nguoi kha c nuon hay
khong-\. Con Lc can roi voi ru cach Ia nor nguoi cha co uo
chin chan cao hon vc can xuc uc uay cho no uicu nay.
Þhung Iuc uo, roi coi riong y nghì cua cac Lac phu
huynh uang uung xung quanh vc cach xu su cua roi hon su
riuong rhanh va phar riicn cua con cung nhu hon noi
quan hc giua hai cha con roi. Ðon gian Ia roi cho iang ninh
Ian nhu vay Ia uung va hanh uong cua con Lc Ia sai. Con Lc
pha i chia uo choi cho ca c La n.
Co Ic rhco rhang uo cu a iicng roi, roi uang o nu c uo
ca n xu c rha p vi roi khong rhc chc ccn /c ng kicn nha n hay ·u
thcng ca m. Do uo , roi ua ky vo ng con ga i ninh o nu c cao
hon - uo Ia no sc cho ca c La n uo choi. Ðc co ga ng Lu ua p
nhu ng yc u kc n cu a La n rhan, roi ua “muc n” su c na nh ru uy
64 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
quyc n cu a no r nguo i cha uc c p Luo c con Ia n rhco y ninh.
Þhung vay nuo n su c na nh Ia i Ia ninh chu ng cu a su
yc u kc n, Lo i no gia rang rinh phu rhuo c va o ca c yc u ro Lcn
ngoa i, Luo c nguo i kha c pha i nhuo ng Lo , Ia n ca n kic r su
pha r riic n cu a Iy rii uo c Ia p, su riuo ng rha nh va rinh ky Iua r
cu a ca La n rhan va nguo i xung quanh. Va cuo i cu ng no sc
ra o ia su yc u kc n riong no i quan hc , su so ha i rhay rhc
cho su ho p ra c, va ca hai Lcn sc rio ncn ru y ric n va rhu rhc
vo i nhau.
Va uicu gi sc xay ia khi suc nanh Li vay nuon – suc
nanh var char, uia vi, uy quycn, su rin nhicn, Licu ruong,
hinh uang Lc ngoai, rhanh rich qua khu… – rhay uo i hay
khong uuoc uuy rii nua-
Þcu roi chin chan hon, roi ua uua vao suc nanh noi rai
cua ninh – su hicu Licr cua Lan rhan vc su chia sc, vc su
riuo ng rha nh, rinh ycu rhuong va su chan so c – va cho
phcp uua con gai Lc nho cua ninh uuoc ru uo Iua chon co
nuo n chia sc hay khong.
Co rhc sau khi co ga ng Iy gia i vo i con Lc , roi ncn chuyc n
su chu y cu a na y uu a ric va o ca c rio choi Iy rhu kha c nha n
riu r Lo no i su c c p ran Iy kho i con Lc . Mo r khi ric con co
uuo c ca n gia c so hu u rhu c su , chu ng sc ru nguyc n chia sc uo
choi cho nhau na khong no r chu r ua n uo.
Tu uo, roi nghicn ia iang co nhung Iuc ric con can
uuoc uay Lao nhung co nhung Iuc cung ncn uc chung ru
suy xcr. Khi noi quan hc cua chung ra voi Lon ric rio ncn
cang rhang riong nor Lau khong khi uay xuc can rhi vicc
co uay Lao chung rhuong Li xcn nhu Ia nor su riung rii
hay phan Lac. Þhung ncu chung ra kco uua ric ia nor goc
kin uao, kicn nhan Iang nghc va noi chuycn voi no rhi co Ic
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
65
sc nang Iai kcr qua ror hon. Tiong cau chuycn kc ricn, roi
ua khong uu chin chan vc nar rinh can, rhicu su nhan nai
va kicn chc uc co rhc Ian uuoc uicu uo.
Co Ic y rhuc so huu ncn uuoc uay uo riuoc y rhuc chia
sc. Tiong quan hc hon nhan va gia uinh, nhicu nguoi ua
cho ui no r ca ch na y no c hay ru cho i chia sc vi ho chua Lao
gio riai qua kinh nghicn uuoc Ian chu Lan rhan hay hicu
uung vc gia rii Lan rhan. Ðc giup con cn chung ra riuong
rhanh, chung ra can phai uu kicn nhan giang uay chung y
rhuc so huu va gia rii cua vicc chia sc. Þgoai ia, Lan rhan
chu ng ra cu ng pha i Ia n guong cho chu ng.
8. NHIN NHA N VA N DË
Þguo i ra rhuo ng Li cuo n hu r va o nhu ng chuyc n ro r uc p
cu a ca c ca nhan, gia uinh va ro chu c so ng uu a ricn nhu ng
nguycn ra c vu ng cha c. Io nguo ng no nhu ng ca nhan co
su c na nh, chin cha n, nhu ng gia uinh Lic r uu n Lo c, uoa n
kc r, nhu ng ro chu c co nc n van ho a uo ng ran hic p Iu c. Va
rhuo ng rhi ho nuo n Lic r ngay no rhu c co La n cu a nhu ng
ca nhan, ra p rhc , ro chu c uo La ng ca c cau ho i nhu: “La n rhc
na o anh rhu c hic n uuo c uic u uo - Ia y cho roi Lic r phuong
pha p cu a anh-”, cu ng co nghìa Ia : “Ia y huo ng ua n roi ca ch
gia i quyc r va n uc nhanh nha r cu a anh uc roi co rhc gia i quyc r
nhu ng vuo ng na c roi uang ga p pha i”.
Io co gang hoc rap va ap uung nhung ky nang nay.
Tiong nor rhoi gian ngan, chung uuong nhu co hicu qua.
Tuy nhicn, uicu uo chang khac nao vicc su uung rhuoc
aspiiin hoac cao uan uc chua nhung con uau rhar ruc rhoi
na khong rhc nao riicr ricu uuoc can Lcnh kinh nicn uc ioi
cuoi cung cac riicu chung cap rinh noi sc xuar hicn. Vi vay,
66 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
cang rap riung vao nhung van uc va con uau cap rinh Lao
nhicu rhi chu ng ca ng go p pha n Ia n cho can Lc nh kinh
nicn rhcn rian riong Lay nhicu.
Ðicu nay co nghìa Ia co van uc riong cach nhin nhan
van uc cua chung ra.
Chung ra hay xcn Iai Ian nua nor so uicn can Iuu y ua
uuoc ncu ia o chuong nay va rac uong cua ru uuy Ðac duc
nhan cach.
“1ci tham du hct khca dac tac nav dcn khca huan /uvcn
khac vc quan tri hicu qua. 1ci cc dci xu tct va tac mci quan hc
than tinh vci nhan vicn cua minh. kv vcng vac nang /uc cua hc
nhung tci khcng tha v ai trung thanh vc i minh ca . 1ci nghi nc u
tci bi cm nam nha mct ngav. hc ·c tha hc ma tan gau vc i nhau
·uc t buc i. 1a i ·ac tci khcng thc rc n /uvc n hc bic t /a m vic c mc t
cach tu giac va cc tinh than trach nhicm - hav tim ducc nguci cc
nhung duc tính dc-”
Thuyc r Ðac duc nhan cach uay iang roi co rhc ap uung
nor so hanh uong quycr Iicr hon nhu chan chính Iai cong
vicc hay sicr char ky Iuar - nhung vicc co rhc Ian cho cac
nhan vicn cua roi rio ncn nc ncp hon va hai Iong voi nhung
gi ho uang co. Ioac roi co rhc rin kicn cac chuong riinh
huan Iuycn xay uung uong co Ian vicc uc giup nhan vicn co
ria ch nhic n hon, rhan chi co rhc sa rha i nhan vicn cu va
ruycn nhan vicn noi co kha nang Ian vicc ror hon.
Þhung, voi nhung nhan vicn rhicu riung rhanh nay rhi
Iicu ho co hicu nhung uicu roi Ian Ia vi quycn Ioi cua ho
hay khong- Io co can rhay roi uang uoi xu voi ho nhu voi
nhung co nay khong- Co phai roi uanh gia ho nhu rhc Ia
hoan roan uung- Cung co rhc chinh cach nhin nhan cua
roi uoi voi nhan vicn Iai co van uc.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
67
“Cc qua nhicu vicc phai /am nhung thci gian khcng bac gic
du ca. 1ci cam thav ap /uc dc nang va buc bci ·uct ngav. ·uct
tuan. 1ci du cac hci thac vc quan tri thci gian hicu qua va da thu
ap dung nua ta phucng phap hcach dinh thci gian khac nhau.
nhung van khcng cam thav minh dang ·cng mct cucc ·cng hanh
phuc. huu ích va vcn binh nhu mcng mucn.”
Thuyc r Ðac duc nhan cach nha c roi pha i chua n Li sa n
uicu gi uo ucn ru Lcn ngoai - nor rio Iy hoach uinh chicn
Iuoc kinh uoanh noi hay nor cuoc hoi rhao chang han - co
rhc giup roi giai roa cac ap Iuc nay nor cach hicu qua hon.
Þhung Iicu nhung hic u ·ua t uo co phai Ia cau ria Ioi
khong- Licu Ian uuoc nhicu vicc hon riong khoang rhoi
gian ngan hon co ucn Iai nhung rhay uoi rhar su khong,
hay chí cang uay roi ucn vicc phan ung Iai nhung con
nguoi, nhung rinh huong co vc nhu uang kicn soar cuoc
song cua roi-
Phai chang co uicu gi khac roi can phai xcn xcr rhau
ua o hon, can La n hon – cha ng ha n nhu no r no rhuc nao
uo riong roi co anh huong ucn cach roi nhin nhan rhoi
gian, cuo c so ng va La n cha r cu a chinh ninh-
“Cucc hcn nhan cua tci trc ncn nhat nhcc. Chung tci
khcng mau thuan hav /uc duc gi vci nhau ca. nhung khcng ccn
vcu nhau nua. Du da nhc dcn 1rung tam tu van hcn nhan gia
dinh va thuc hicn mct ·c cach. chung tci van khcng thc nhcm
/cn ngcn /ua ncng am ma ca hai tung cc.”
Thuyc r Ða c du c nhan ca chna ch La o roi ia ng cha c pha i co
va i cuo n sa ch hay va i cuo c rha o Iua n no i giu p roi Lo c La ch
nhu ng ran su uc vo roi co rhc hic u roi hon. Þhung cu ng co
kha nang chu ng khong giu p uuo c gi, va chí khi ycu nguo i
kha c rhi roi no i co uuo c rinh ca n ninh uang rin kic n.
68 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Þhung Iicu vo roi co phai Ia nguycn nhan rhar su cua
va n uc khong- Lic u co phai roi uang chan chan vao cac
nhuoc uicn cua vo ninh va Licn cuoc song gia uinh rhanh
ia kho so nhu rhc na y-
Licu roi co uang uar ia nor no rhuc co Lan nao uo vc
vo ninh, vc cuoc hon nhan, vc nor rinh ycu rhuc su uc ioi
cuoc song gia uinh ninh Li no chi phoi qua nhicu-
Ban co nhan ia no rhuc Ðac duc nhan cach co a nh
huong quan riong nhu rhc nao ucn cach chung ra nhin
nhan va giai quycr van uc khong-
Du co nhan ia hay khong rhi cung co nhicu nguoi ao
ruong vc nhung hua hcn sao iong cua rhuycr Ðac duc nhan
cach. Toi rung ui ucn nhicu noi, Ian vicc voi nhicu ro chuc,
gap go nhicu nguoi va phar hicn ia iang, cac nha quan Iy co
ran nhin chicn Iuoc Iau uai rhuong chan cac uicn gia chí
Licr rac uong ran Iy va khich Ic nguoi khac Lang nhung cau
chuycn vo vi nang rinh giai rii. Ðicu ho can Ia gia rii rhuc
char Lcn riong – nor qua trinh – hon Ia Iicu rhuoc aspiiin
hay cao uan. Mong nuon chu ycu cua ho Ia giai quycr cac
van uc nan giai va rap riung vao cac nguycn rac co rhc ucn
Iai hicu qua Iau uai.
9. NANG CAO TRINH DO TU DUY
Thco AILcir Linsrcin, “Chung ra khong rhc giai quycr
uuoc van uc quan riong na chung ra uuong uau Lang riinh
uo ru uuy giong nhu khi chung ra gay ia nhung van uc uo”.
Tha r va y, khi quan sa r su va r xung quanh va xcn xc r Ia i
chinh La n rhan ninh, chung ra sc nha n ia ia ng nhu ng va n
uc nay sinh khi song va cu xu rhco quan uicn Ðac duc nhan
cach Ia nhung van uc co Lan, co chicu sau va khong rhc
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
69
uuoc giai quycr o nuc uo ru uuy hoi hor nhu khi chung
noi phar sinh. Chung ra can co nor riinh uo ru uuy noi
sau sac hon – nor no rhuc uua ricn cac nguycn rac nicu ra
chinh xac phan riu con nguoi va cac noi quan hc qua Iai
co hicu qua – uc giai quycr chung.
Tiinh uo ru uuy noi chinh Ia van uc na cuon sach 7
1hci 0ucn Ðc 1hanh Ðat uc cap ucn. Ðay Ia quan uicn “Lar
uau ru Lcn riong” - Iay nguycn rac Ian riung ran va Iay rinh
cach con nguoi Ian ncn rang - nhan nang Iai su rhanh uar
cua ca nhan va su rhanh cong riong noi quan hc giu a cac
ca nhan voi nhau. Quan uicn “La r uau ru Lcn riong” chu
riong y rhuc Lar uau ru Lan nga va quan riong hon, Lar uau
ru phan cor Ioi cua Lan nga: nhung no rhu c, rinh cach va
uong co cua con nguoi.
Quan uicn nay cho iang ncu nuon co nor cuoc hon
nhan ha nh phu c, La n ha y Ia nguo i ra o ia ca c na r rich cu c va
Licr Lo qua nhung chuycn khong vui. Þcu nuon con
ninh ngoan ngoan hon, ua ng ycu hon, Lan ha y Ia La c cha
nc hicu va rhong can voi chung, kicn uinh hon va ycu quy
chung hon. Þcu nuon co uuoc quycn ru chu hon riong
cong vicc rhi Lan hay Ia nor nhan vicn co riach nhicn hon,
Licr giup uo uong nghicp va cong hicn nhicu hon. Þcu
nuon uuoc nguoi khac rin cay, Lan hay Ia nguoi uang rin
cay. Þcu nuon co uuoc cai rhu ycu Ia rai nang uuoc rhua
nhan, rhi riuoc hcr, Lan hay rap riung vao cai chinh ycu -
rinh ca ch cu a La n.
Quan uicn “Lar uau ru Lcn riong” cho iang ncn uar
1ha nh tích ca nhan Icn ricn 1ha nh tích ta p thc , ia ng hu a va
ncn giu Ioi hua voi chinh ninh riuoc khi hua va giu Ioi hua
voi nguoi khac. Thco quan uicn nay, sc Ia vo ich ncu chung
ra nuon co nhan cach riuoc khi co rinh cach, nuon cai
70 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rhicn cac noi quan hc riuoc khi hoan rhicn Lan rhan.
“Bar uau ru Lcn riong” Ia nor qua riinh uoi noi Iicn
ruc uua ricn cac quy Iuar ru nhicn chi phoi su riuong rhanh
va ricn Lo cua con nguoi. Þo phar riicn rhco uuong xoan
oc, nang cao cach song uoc Iap, co riach nhicn va phu
rhuo c Ia n nhau co hic u qua .
Toi co co hoi Ian vicc voi nhicu nguoi khac nhau - co
nguoi iar ruycr voi, co nguoi iar rai nang, co nguoi nong
nuon su rhanh uar va hanh phuc, co nguoi uang ui rin
hanh phuc, co nguoi uang khicn nguoi khac uau kho -
nhung roi chua Lao gio rhay co giai phap nao, co nicn
hanh phuc, su rhanh cong nao ron rai Iau uai uua ricn quan
uicn “Lar uau ru Lcn ngoai”.
Quan uicn “Lar uau ru Lcn ngoai” rhuong nang Iai
nhung kcr qua ricu cuc riong rhai uo va cach cu xu cua
nhicu nguoi. Io rhuong can rhay ninh Ia nguoi khong co
ha nh phu c, Ia na n nhan va La r Iu c: ho chí ra p riung va o
nhuoc uicn cua nguoi khac va Iuon cho iang hoan canh
kho khan, rinh riang rii ric na ninh phai chiu uung rhuoc
vc riach nhicn cua ai uo. Chung ra co rhc nhin rhay io nhar
o nhung cap vo chong khong co hanh phuc, uo Ia vi ca hai
khong Licr chap nhan nhau, nguoi nay nuon nguoi kia
phai rhay uoi, nguoi nay kc roi nguoi kia, nguoi kia rin
cach sua uoi rinh ncr cua nguoi nay… Ðo Ia nor noi quan
hc rhicu rin cay Ian nhau.
Ca c rha nh vicn riong gia uinh chu ng roi ua ru ng so ng o
La uia uic n “no ng Lo ng” nha r ricn ria i ua r - Þan Phi, IsiacI,
va IicIanu - va roi rin ia ng nguo n go c cu a ca c va n uc uang
uic n ia o La noi kha c nhau na y chinh Ia su rho ng rii cu a no
rhu c xa ho i “La r ua u ru Lcn ngoa i”. Ca c Lcn Iicn quan uc u
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
71
rin ia ng “va n uc ” na n o “Lcn ngoa i” va nc u “ho ” |ru c phia
Lcn kia\ chiu “su a uo i” rhco khuon phc p hay uo r nhicn “Li
Ioa i” kho i co ng uo ng rhi “va n uc ” sc uuo c gia i quyc r.
Quan uicn “Lar uau ru Lcn riong” Ia su rhay uoi no
rhuc quan riong uoi voi hau hcr noi nguoi, phan Ion Ia uo
anh huong nanh nc ru no rhuc xa hoi hicn hanh cua Ða c
duc nhan cach.
Þhung rhco kinh nghicn cua iicng roi – iur ia ru
nhung chuycn ca nhan cung nhu khi Ian vicc voi hang
ngan nguoi khac – va Lang su nghicn cuu sau sac vc nhung
ca nhan va hinh rhai xa hoi ua rhanh cong riong Iich su, roi
rin iang nhicu nguycn rac rhc hicn riong 7 1hci qucn na y ua
rung an sau riong noi con nguoi chung ra, riong Iuong
ran va y rhuc xa hoi cua chung ra. Ðc nhan ia va phar riicn
chung, uc ap uung chung vao vicc giai quycr cac noi quan
ran sau sa c nha r cu a Ioa i nguo i, chu ng ra ca n pha i ru uuy
kha c ui, pha i chuyc n nhu ng no rhu c cu rha nh nhu ng no
rhu c no i, sau sa c hon - no rhuc “La r ua u ru Lcn riong”.
Chung ta khcng ducc dung cucc tham hicm. vi muc dích
cua chung ta /a di dcn nci chung ta da xuat phat dc kham pha
nc mct /an nua. (1.S. L/ict)
72 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Iinh l
10 Xt 0LAX VË
“7 1B0I 0LEX”
“Mo t nquo t rhe hte n minh
quo nhu nq tte c rhuo nq lo m.
The nen. su xuõr soc cuo
mo r con nquo t lhonq pho t lo
o honh Jonq. mo lo rhot quen.”
- Aristotle
V
c co La n, rinh ca ch cu a chu ng ra Ia no r Lo pha n cu a
rhoi qucn. Þgan ngu co cau: “Cico suy nghì, gar
hanh uong: gico hanh uong, gar rhoi qucn: gico rhoi qucn,
ga r rinh ca ch: gico rinh ca ch, ga r so pha n”.
Co rhc no i, rho i qucn Ia khuon na u nha r qua n, uoi khi
vo rhu c, rhc hic n rinh ca ch cu a chu ng ra no r ca ch rhuo ng
xuycn, ha ng nga y va quyc r uinh rinh hic u qua hay khong
hic u qua riong no i hoa r uo ng, ra o ncn su c na nh Lcn riong
cu a chu ng ra. Ioiacc Mann, no r nha su pha n vì ua i ru ng
no i: “Tho i qucn cu ng gio ng nhu uay rhu ng. Ia ng nga y
chu ng ra Lc n ru ng so i nho va Lc n ca ng nhic u rhi so i uay
rhu ng ca ng kho uu r”. Ba n rhan roi khong uo ng y vo i pha n
cuo i cu a cau no i na y. Toi cho ia ng no co rhc Li uu r, cu ng
nhu rho i qucn Ia rhu co rhc ho c va cu ng co rhc ru Lo , nhung
vic c uo uo i ho i pha i co no r qua riinh va no r quyc r ran cao.
74 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Þhung ai rung rhco uoi hanh riinh uo Lo cua con
nguoi ru rau ApoIIo JJ Icn nar riang ioi rio vc riai uar chac
han ucu sung so riuoc su kicn Iich su nay. Io sc rhor Icn
“Tha r Ia phi rhuo ng'” hay “Khong rhc rin uuo c'”. Thc
nhung, nhung ngon ru uo van chua uu uc uicn ra nhung
giay phur uang ghi nho uo. Ðc co uuoc rhanh cong vì uai
ay, cac nha uu hanh vu riu ua phai vuor qua suc hur cuc Ion
cua riai uar. Þang Iuong Lo ia riong vai phur uau ricn khi
con rau ioi khoi Lc phong va riong nhung uan uau ricn
cua cuoc hanh riinh con nhicu hon rong so nang Iuong
uuoc uung riong nhicu ngay sau uo uc rhuc hicn cuoc
hanh riinh uai nua riicu uan.
Thoi qucn cung vay, no co suc hur iar Ion - Ion hon
nhicu so voi nhung gi chung ra co rhc nhan rhay. Mor chur
y chi hay nor vai rhay uoi riong cuoc song chua uu uc xoa
Lo nhu ng rho i qucn ua an sau va o La n rhan nhu: su rhic u
quycr ran, rhicu kicn nhan, rinh kicu ngao va ich ky. Moi
su “car canh” ucu can nor no Iuc phi rhuong. Chí can vuor
qua uuoc suc hur cua rhoi qucn, su ru uo cua chung ra sc
uuoc uay Icn nor ran cao noi.
Cung nhu cac nguon nang Iuong ru nhicn khac, suc
hur cua riong Iuc co rhc co Ioi hoac co hai. Luc hur cua
riong Iuc co rhc can rio con nguoi ucn voi vu riu uay Li an
nhung cung chinh no Iai co kha nang Iicn kcr rhc gioi nay
rhanh nor rhc rhong nhar, va giu riai uar nan uung quy
uao, rao ia nor riar ru nhar uinh riong vu riu. Thoi qucn
cung vay. Ðo Ia nor Iuc hur iar Ion, ncu Licr su uung nor
cach hicu qua, chung ra co rhc uung no uc rao su gan kcr va
riar ru can rhicr nhan nang Iai rhanh cong riong cuoc
so ng cu a chu ng ra.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
75
1. “THO I QUEN” IA GI²
Tiong phan vi cuon sach nay, chung ra xcn rhoi qucn
Ia giao uicn cua tri thuc. kv nang va khat vcng. Tiong uo, tri
thu c Ia nor no rhuc Iy rhuycr, ruc /a m gi va ta i ·ac: kv nang
Ia /a m nhu thc na c: con khat vcng Ia dcng cc, Ia v muc n hanh
dcng. Muon rao nor rhoi qucn riong cuoc song, chung ra
can phai co ca La ycu ro nay.
Quan hc cu a chu ng ra vo i ca c uo ng nghic p, vo ´cho ng,
con ca i khong na y ro r uc p co rhc Ia vi chu ng ra co rho i
qucn a p ua r y kic n cu a ninh na khong Lao gio rhu c su
Ia ng nghc ho . Þhung uu bic t ca n pha i Ia ng nghc nguo i
kha c ui nu a, co kv nang Ia ng nghc ui nu a rhi roi cu ng ca n
co mcng muc n giao ric p rhu c su , nc u khong, roi cu ng
khong rhc ic n Iuyc n uuo c rho i qucn na y. Vi va y, uc xay
uu ng uuo c no r rho i qucn ca n pha i co ca La yc u ro : tri thu c
- kv nang - kha t vc ng.
Su rhay uoi cua hicn ruong´Lan char Ia nor qua riinh
ui Icn. Ban char Ian rhay uoi hicn ruong, va nguoc Iai, hicn
ruong cung co rhc Ian rhay uoi Lan cha r. Chung ra phar
riicn rhco nor uuong xoan oc. Þho co tri thuc. kv nang va
khat vcng, chung ra co rhc pha Lo uuoc nhung no rhuc cu
- von Ia cho uua gia rao riong nhicu nan qua - uc uar uuoc
cac Luoc ricn noi cua Lan rhan va riong noi quan hc voi
nguo i kha c.
76 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
ÞIUÞC TICI QULÞ IILU QUA
Cac nguycn rac va no hinh ung xu uuoc Iình hoi
Ðoi khi, su rhay uoi Ia nor qua riinh uay gian riuan,
nhung no uuoc rhuc uay Loi nor nuc uich cao ca hon, Loi
nong nuon hy sinh cai hicn rai uc uar uuoc rhanh ruu Ion
riong ruong Iai va no nang Iai hanh phuc - nuc ricu uc
chung ra ron rai. Ianh phuc co rhc uuoc uinh nghìa Ia kcr
qua cu a kha r vo ng va kha nang hy sinh hic n ra i cho nhu ng
uicu ror ucp riong ruong Iai.
Tri thûác
|Ia n gi, ra i sao\
Kyä nùng
|Ia n nhu
rhc na o\
Khaát voång
|nuo n Ia n gi\
THOÁ I QUEN
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
77
2. TINH IIËN TU C CU A QUA TRINH TRUO NG THA NH
Ba v thc i qucn khong pha i Ia no r ra p ho p ca c cong rhu c
ran Iy ioi iac, chap va na uo Ia phuong phap ricp can rinh
ricn, Iicn ruc va uuoc kcr hop char chc nhicu nar riong vicc
nang cao rinh hicu qua cua rung ca nhan, cua cac noi quan
hc. Kcr hop hai hoa voi nhung quy Iuar phar riicn ru nhicn,
7 thc i qucn giup chung ra Iicn ruc ricn Icn riong cac Luoc
cu a qua riinh riuo ng rha nh, ru phu thuc c sang dcc /ap ioi
ucn tucng hc.
Khi Lar uau cuoc song, noi chung ra ucu Ia nor uua ric
so sinh, hoa n roa n phu rhuoc va o cha nc |hoac nguo i uo
uau\. Ðuoc uay uo, nuoi uuong va nang uo, rhco nan
rhang, chung ra rio ncn cung cap hon, uoc Iap hon - vc rhc
char, rinh rhan va ca vc rai chinh - cho ucn khi chung ra co
rhc ru chan so c La n rhan ninh va rio rha nh no r con nguo i
ru chu , ru Iuc.
Cang riuong rhanh, chung ra cang nha n rhu c uuoc
iang noi su var ricn uoi ucu rac uong qua Iai Ian nhau, iang
co nor hc sinh rhai chi phoi ca ru nhicn va xa hoi. Chung
ra phar hicn ia iang vicc nang ninh Icn nor ran cao noi
phu rhuoc iar nhicu vao noi quan hc voi nhung nguoi
xung quanh - nghìa Ia cuoc song cua con nguoi Iuon co su
ruong ho .
Þhin rong rhc, su phar riicn cua con nguoi ru rhoi rho
au ucn khi riuong rhanh Ia phu hop voi quy Iuar ru nhicn.
Tuy nhicn, co nhicu chicu huong phar riicn. Chang han, su
riuong rhanh vc rhc char khong nhar rhicr ui Iicn voi
riuong rhanh vc rinh can hay rii ruc. Mar khac, no r nguoi
chan phar riicn vc rhc char khong han Ia kcn riuong
rha nh vc na r rii ruc hay rinh ca n.
78 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Ticn con uuong phar riicn Iicn ruc cua su riuong
rha nh, phu thuc c Ia no rhu c thucc vc nguci khac - anh chan
soc roi, anh ucn hoac khong ucn voi roi, roi riach anh vc
hau qua xay ia… Con dcc /ap no i chinh Ia no rhuc cu a tci -
roi co rhc Ian vicc nay, roi chiu riach nhicn, roi Licr ru Iuc,
roi co quycn Iua chon…
Þhung, tucng thuc c Ia no rhu c thucc vc chung ta - chu ng
ra co rhc cung Ian vicc, chung ra co rhc hop rac voi nhau,
chung ra co rhc kcr hop rai nang va nang Iuc Iai uc cung Ian
nhung vicc Ion hon.
Nguc i phu thuc c uua vao nguoi khac uc uar uicu ninh
nuo n. Nguc i dc c /a p Iuon co uuoc cai ninh nuon Lang
chinh no Iuc cua Lan rhan. Con Nguc i tucng thuc c rhi Lic r
kcr hop no Iuc cua ninh voi nhung no Iuc cua nguoi khac
uc uar rhanh cong Ion nhar.
Þcu Li phu rhuoc vc rhc char, chang han Li Lai Iicr hay
rar nguycn, roi sc phai can ucn su giup uo cua nguoi khac.
Þcu Li phu rhuoc vc rinh can, roi sc can ucn nhan xcr cua
nguoi khac uc can rhay ninh co gia rii va an ran. Þcu Ia
nguoi phu rhuoc vc rii ruc, roi sc phai nho nguoi khac suy
nghì ho noi van uc riong cuoc song.
Þguoc Iai, ncu Ia nor nguoi uoc Iap, vc nar rhc char,
roi co rhc ru ninh Ian Iay noi vicc: vc rii ruc, roi co rhc ru
suy nghì, ru uuy no r cach sang rao, co o c phan rich va sa p
xcp cung nhu riinh Lay y kicn cua ninh nor cach uc hicu:
vc rinh can, roi sc ru Ian chu Lan rhan, can nhan uuoc
chinh ninh va sc khong Li chi phoi Loi cau hoi roi co uuoc
nguoi khac ycu ncn hay uoi xu ror khong.
Co rhc uc uang nhan rhay iang nguoi co rinh uoc Iap ro
ia chin chan hon nhicu so voi nguoi co rinh phu rhuoc.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
79
Rcn Iuycn uuoc rinh uoc Iap Ia nor rhanh cong Ion nhung
uo khong phai Ia ra r ca .
Iicn nay, rinh uoc Iap uang Ia no rhuc uuoc xa hoi uc
cao. Iau hcr sach, Lao vicr vc cach song ucu sung Lai rinh
uoc Iap - nhu rhc giao ricp, Ian vicc nhon, hay hop rac ucu
kcn gia rii hon. Io xcn rinh uoc Iap nhu nuc ricu roi
rhuong na noi ca nhan va xa hoi can huong roi. Þhung
rhu c char, vic c nha n nanh rinh uoc Iap phan nhicu xua r
pha r ru pha n u ng riuo c su phu rhuo c, nhu no r ca ch cho ng
uoi vicc kicn soar, chi phoi va khong chc cua nguoi khac
uoi voi chung ra.
Þhicu nguoi hicu khong rhau uao vc khai nicn ruong
rhuoc, rhuong Iicn ruong, rhan chi uong nhar no voi su
phu rhuo c. Vi vay, chung ra rha y co nhu ng nguoi nhan
uanh uoc Iap, giai phong con nguoi, nhung rhuc char Ia vi
ich ky ca nhan, ru Ioi na Iy hon, Lo ioi con cai va Iang rianh
noi riach nhicn xa hoi.
Phan ung o nhung nguoi co rhan vong rhoar khoi su
go Lo - uc “ru khang uinh ninh” va “Ian nhung vicc ninh
nuon” - rhuong Loc Io nhicu su phu rhuoc co Lan. Tiong
khi co gang uar uuoc nuc ricu, ho Iai Loc Io nhicu uicn
ycu: uc nhung su kicn nan ngoai kha nang kicn soar cua
La n rhan chi pho i.
Tar nhicn, chung ra ca n phai rhay uo i hoan canh. Thc
nhung, phu thuc c Iai Ia nor van uc rhuoc vc qua riinh
riuong rhanh cua rung ca nhan na ir Iicn quan ucn hoan
ca nh. Þgay ca riong hoa n ca nh rhua n Io i hon rhi su phu
rhuoc van rhuong uuoc uuy rii. Tuy nhicn, no co rhc uuoc
giai phong Lang su uoc Iap rhar su riong rinh cach chung
ra, khicn cho chung ra co rhcn suc nanh uc chu uong
80 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
hanh uong hon Ia Li uong uoi pho. Ðo Ia nor nuc ricu ror
ucp nhung khong phai Ia nuc ricu roi rhuong cua nor
cuo c song rhanh uar.
Tu uuy uoc Iap uon rhuan khong rhc phu hop voi rhuc
rai co rinh ruong rhuoc. Þhung nguoi co rinh uoc Iap na
khong uu riuong rhanh uc suy nghì va hanh uong nor cach
ruong rhuoc rhi ho chí co rhc Ia nhung ca nhan ro r, chu
khong rhc Ia nhung nha Ianh uao hay uong uoi ror. Vi ho
khong xua r rhan ru no rhu c cu a su ruong rhuo c ca n rhic r
cho su rhanh cong riong ca c noi quan hc hon nhan, gia
uinh, ro chuc.
Vc La n cha r, cuo c so ng co rinh tucng thuc c cao ncn vic c
rin ca ch ua r uuo c hic u qua ro i ua La ng rinh uo c Ia p rhi
cha ng kha c na o rin ca ch choi qua n vo r La ng chic c ga y
ua nh gon - nghìa Ia phuong pha p khong rhich ho p vo i
rhu c ric n.
Tinh tucng thuc c Ia nor khai nicn chin chan va ricn Lo
hon nhicu so voi rinh uoc Iap. Þcu ruong rhuoc vc rhc
char, uu Ia nguoi ru Iuc va co kha nang, chung ra cung sc
Iicn kcr suc nanh uc co uuoc kcr qua ror hon riong cong
vicc. Þcu ruong rhuoc vc rinh can, uu nhan ia y nghìa cua
Lan rhan, chung ra cung can chia sc rinh can voi nguoi
khac. Þcu ruong rhuoc vc rii ruc, chung ra sc Licr kcr hop
nhung y ruong ruycr voi nhar cua nguoi khac voi nhung y
ruong cua iicng ninh.
Do uo, ncu co rinh ruong rhuoc, chung ra sc co co hoi
uc chia sc Lan rhan ninh voi nguoi khac no r cach sau sac
va co y nghìa, sc ricp can uuoc cac nguon Iuc va ricn nang
Ion Iao cua nhung nguoi xung quanh.
Chí co nhung nguoi song dcc /ap noi icn Iuycn uuoc
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
81
rinh tucng thuc c. Þguoi phu thuc c rhuong khong co uuoc
nhung noi quan hc ruong rhuoc vi ho khong rhc Iicn kcr
vo i nguo i kha c riong khi chua uu kha nang Ia n chu La n
rhan. Ðo cung Ia Iy uo vi sao cac rhoi qucn J, 2, l riong cac
chuong ric p rhco Ia i xoay quanh van uc Ia n chu La n rhan.
Þho cac rhoi qucn nay, nguoi ra co rhc chuycn ru phu thuc c
sang dcc /ap riuoc khi co rhc co uuoc rinh tucng thuc c.
Chung Ia nhung tha nh tích ca nhan - cor Ioi cua su phar riicn
rinh ca ch - va tha nh tích ca nhan sc uan ucn tha nh tích ta p
thc. Cung nhu gico har ioi noi rhu hoach uuoc, Lan khong
rhc uao nguoc qua riinh nay. Ðo Ia nor qua riinh “Lar uau
ru Lcn riong”.
Khi rhar su uoc Iap, Lan sc co ncn rang vung chac cho
rinh ruong rhuoc, co nor rinh cach co Lan giup Lan uar
uuo c nhu ng “rha nh rich ra p rhc ” rhco uinh huo ng nhan
cach khi Ian vicc nhon, hop rac, giao ricp xa hoi… uuoc
ncu riong cac rhoi qucn !, 5, t.
Þhung uic u na y khong co nghìa Ia La n pha i ic n Iuyc n
ca c rho i qucn J, 2, l no r ca ch hoa n ha o riuo c khi ra p Iuyc n
ca c rho i qucn !, 5, t. Þa n uuo c su Iicn ru c cu a ca c rho i
qucn sc giu p La n Ia n chu uuo c su pha r riic n cu a ninh
no r ca ch hu u hic u. Ba n co rhc Iuyc n ra p cu ng no r Iu c ca
t rho i qucn.
La nor phan cua rhc gioi ruong rhuoc, hang ngay,
chung ra van giao ricp voi rhc gioi uo. Tuy nhicn, cac van uc
noi con o uo co rhc uc uang Ian Iu no nhung rhoi qucn
hinh rhanh ncn rinh cach. Iicu uuoc rac uong cua Lan
rhan ucn cac noi quan hc co rinh ruong rhuoc giup Lan rap
riung no Iuc rhco uung riinh ru va phu hop voi cac quy Iuar
phar riicn ru nhicn.
82 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Thoi qucn rhu Lay Ia rhoi qucn cua su uoi noi - nor su
uoi noi rhuong xuycn va co rinh can uoi Lon chicu - gon
La chicu khong gian va chicu con Iai Ia rhoi gian - cua cuoc
so ng. Þo xoay quanh va Lao ha n ra r ca ca c rho i qucn kha c.
Ðo Ia rhoi qucn hoan rhicn khong ngung, rao ia nor qua
riinh phar riicn rhco uuong xoan oc uc nang Lan Icn nor
riinh uo hicu Licr noi va song rhco rung rhoi qucn khi Lan
nhin nhan no o goc uo cao hon.
Bic u uo uuo i uay Ia su rhc hic n La ng hinh a nh rhco
riinh ru va rinh ruong rhuo c cu a ¹ rho i qucn. Þo sc uuo c su
uu ng xuycn suo r cuo n sa ch na y, khi chu ng ra kha o sa r ca hai
khia ca nh: no i quan hc co riinh ru giu a ca c rho i qucn va su
kc r ho p va n uo ng cu a chu ng. Khi Iicn kc r vo i nhau, 7 thc i
qucn sc ra o ia uuo c nhu ng hinh rhu c no i cu a nhau va Ia n
rang gia rii cho nhau. Mo i kha i nic n hay no i rho i qucn sc
uuo c riinh La y io ia ng riong nhu ng pha n ric p rhco.
Tûúng thuöåc
Jh^Nh J|Ch
J^P JhE
Laug ughe va
lhau hieu
lau uhau
0oug lau
hiep luc
Ju duy
cuug lhaug
Luou
chu doug
Bal dau
lu uuc lieu
da duoc xac diuh
uu lieu
cho dieu
quau lroug uhal
Jh^Nh J|Ch
C^ Nh^N
Àöåc lêåp
Phuå thuöåc
R
e
u
g
i
u
a
b
a
u
l
h
a
u
1
2
3
4
5 6
7
MC TIUC ¹ TICI QULÞ
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
83
3. DINH NGHIA VË TINH HIË U QUA
Ba v thc i qucn chung ra sc uc cap riong cuon sach nay Ia
nhung rhoi qucn cua su rhanh uar, Loi vi chung uuoc xay
uung uua ricn cac nguycn rac, nang Iai cho chung ra
nhung Ioi ich roi ua va Iau uai. Chung rio rhanh ncn rang
cua rinh cach con nguoi, rao ncn nor riung ran cung cap
nhung “ran Lan uo” chinh xac. Ðong rhoi, nhung rhoi
qucn nay Ia co so uc noi ca nhan co rhc ru giai quycr cac
van uc cua ninh nor cach hicu qua, ran uung roi ua cac co
hoi, khong ngung hoc rap cung nhu kcr hop uuoc cac
nguycn rac khac riong qua riinh phar riicn cua ninh.
Bav 1hci qucn dc thanh dat cung uuoc xay uung uua ricn
no rhu c cu a rinh hicu qua, phu ho p vo i nor quy Iuar ru
nhicn, nor nguycn rac roi goi Ia ·u can ba ng P/PC. Ðc uc
uang hicu uuoc nguycn rac nay, chung ra co rhc Iicn hc voi
cau chuycn ngu ngon Ngcng dc trung vang cu a Acsop.
moì bac nong dan ngheo moì hom phaì hien moì qua
ìiung bàng vang lap lanh ìiong o con ngong cua mình.
Iu c da u, ong nghi ai do muo n chui khàm ong. Xhung khi
nhà ì la v qua ìiung dinh nem di, ong da kip nghi lai.
0ua ìiung dung la bàng vang ìhaì! Xguui nong dan
khong ìhe ìin noi vao van mav lun dang den vui mình. Cu
mo i nga v ìioi qua, ngav sau khi ìhu c da v, ong la i cha v bo
den o ngong va ìhu duuc moì qua ìiung vang. Chàng mav
cho c, ba c nong dan ìiu nen gia u co .
1uv nhien, ca ng gia u ìhì lo ng ìham cu a ong ca ng lu n, ong
khong co n du kien nha n de chu ìu ng nga v ìioi qua nua.
0ng quve ì dinh gie ì che ì con ngo ng de la v ìa ì ca so ìiu ng
ìiong bung no. Xhung khi ong mo bung con ngong ia ìhì
ben ìiong ìio ng io ng, ìuve ì nhien khong co qua ìiu ng
84 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
vang nao. Va, dieu ìoi ìe hun nua la ìu do ve sau ong
khong con lav duuc qua ìiung vang nao nua vì da gieì
che ì con ngo ng io i.
An uang sau cau chuycn ngu ngon nay Ia nor quy Iuar
ru nhicn, nor nguycn rac - nor uinh nghìa co Lan vc rinh
hicu qua. Þhicu nguoi nhin hicu qua ru no rhuc “qua
riung vang”: Cang ·an xuat. cang thu /ci nhuan thi hicu qua
dat ducc cang cac.
Cau chuyc n ngu ngon ricn cho rha y tính hic u qua phu
rhuo c va o hai yc u ro : ·a n pha m|ca c qua riu ng va ng\ va phucng
tic n/nang /u c |con ngo ng\ uc sa n xua r ia sa n pha n uo .
Þcu Lan chon kicu song chí chu riong vao “nhung qua
riung vang” na Lo qua “con ngong”, Lan sc son nar ui
phuong ricn san xuar ia cac qua riung vang Mar khac nc u
Lan chí chan soc con ngong na khong co nuc uich uar
uuoc cac qua riung vang, Lan sc son khong con gi uc nuoi
song Lan rhan hay con ngong.
Tinh hicu qua nan riong su can Lang roi goi Ia ·u can
ba ng P/PC. P Ia ·a n pha m|Piouucrion\, na o uay Ia “nhung
qua riung vang”. Con PC Ia chu vicr rar cua nang /uc ·an
xua t |Piouucrion CapaLiIiry\, ruc “con ngong” – nang Iuc
ra o ia “nhu ng qua riu ng va ng”.
4. BA IOA I TA I SA N
Vc co Lan, co La Ioai rai san: rai san var char, rai san rai
chinh va rai san con nguoi. Chung ra cung Ian Iuor xcr rung
Ioai nor.
Cach uay vai nan, roi nua nor rai san var char - uo Ia
nor chicc nay car co. Toi su uung rhuong xuycn chicc nay
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
85
nay na chang hc Lao uuong gi ca. Thc ncn, sau hai vu nua,
no Lar uau hong hoc. Tiong Ian sua chua uau ricn, uong co
chí con nor nua cong suar Lan uau. Þhu vay, vc co Lan,
chicc nay khong con uung uuoc nua.
Toi nhan ia iang, gia nhu chiu uau ru vao PC |nang /uc
·an xuat\ - ruc chan soc va Lao uuong chicc nay, rhi roi co
rhc uuoc huong P |·a n pha m\ cua no - nor san co ucp. Vi
khong son nhan ia uicu uo ncn hau qua Ia roi phai Lo ia
nhicu rhoi gian va ricn Lac hon uc nua nor chicc nay car
co noi. Ro iang uay Ia nor vicc khong hicu qua.
Vi rhco uuoi cac Ioi ich hay kcr qua riuoc nar, chung ra
rhuong huy hoai nhung rai san var char co gia rii nhu nor
chicc xc hoi, nor cai nay vi rinh, nay giar, rhan chi ca co
rhc va noi riuong song cua chung ra. Ciu can Lang giua P
va PC sc rao ia su khac Licr Ion riong vicc su uung co hicu
qua ca c ra i sa n va r cha r.
Su can Lang P va PC cung rac uong nanh nc ucn vicc
su uung co hicu qua cac rai san rai chinh. Chung ra rhuong
Ian Ion giua von goc va Iai o nuc nao- Co Lao gio Lan su
uung rhan vao von goc cua ninh uc rang nuc song- Tiong
kinh uoanh, ncu chung ra gian von goc rhi rhuong kco
rhco kha nang gia n Io i nhua n, ru c Ia gia n rhu nha p, va
nguon von sc ngay cang can uan cho ucn khi khong con uu
uc cung cap cho cac nhu cau co Lan nua.
Loa i ra i sa n ra i chinh quan rio ng nhar chinh Ia kha
nang ra o ia rhu nha p cu a no i chu ng ra. Þcu khong ua u ru
Iicn ruc vao vicc rang PC, kha nang Iua chon cua chung ra
sc Li gioi han iar nhicu. Chung ra sc Li rioi Luoc vao hoan
canh, so phai nghc y kicn cua noi nguoi ru cap ricn ucn
uong nghicp va cap uuoi, so Li phu rhuoc vc kinh rc va ioi
86 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
vao rhc Li uong. Va uay cung Ia nor vicc khong hicu qua.
Tiong Iình vuc con nguoi, su can Lang P va PC con
quan riong hon nua vi con nguoi Ia chu rhc kicn soar rai
san var char va rai san rai chinh. Vi uu, ncu hai nguoi kcr
hon voi nhau chí vi “nhung qua riung vang” – vi Ioi ich –
na khong quan ran ucn vicc xay uap noi quan hc rinh can
rhi ho rhuong rio ncn rhicu nhay can va rhicu suy nghì, Lo
qua nhu ng cu chí quan ran, chan so c ruy nho nhung ia r
quan riong uoi voi noi quan hc sau sac. Io rio rhanh uoi
rhu cu a nhau, kic n soa r nhau, chí quan ran uc n nhu ca u
cua iicng ninh, uc Licn Lach cho ninh va “Loi Iong rin
vcr” sai Ian cua nguoi kia. Tinh ycu, su uiu uang va rhanh
rhoar ran Iui uan. “Con ngong vang” Li Lcnh ngay cang
na ng hon.
Con noi quan hc cha nc voi con cai rhi sao- Khi con
nho, Lon ric hoan roan phu rhuoc vao nguoi Ion va chung
iar uc Li ron rhuong. Þguoi Ion uc Io Ia nhicn vu PC - ruc
uay uo, riao uoi, rio chuycn va Iang nghc con cai. Cac Lac
phu huynh rhuong cho iang ho uuoc quycn Ian nhung
uicu ho nuon. Mor so nguoi rhuong xuycn quar nang, ap
uar con cai: so khac Iai qua nuong chicu, san sang uap ung
noi uoi hoi, uu vo Iy, cua chung. Tiong ca hai riuong hop
uo, Lon ric sc Ion Icn na khong hc y rhuc uuoc vc cac
chuan nuc hay su ky vong, khong co quycr ran, ky Iuar va
riach nhicn voi noi nguoi, voi chinh cuoc uoi cua chung.
Du La ng ca ch na o ui nu a – uo c uoa n hay uc ua i – nguo i
ra ua nang riong ninh ran Iy “qua riu ng va ng”. Ioa c Ia
Ia n rhco y ninh nuo n hoa c Ia rhco ca ch ninh uuo c ua
rhich. Þhung riong khi uo ca i gi sc xa y ia cho “con ngo ng”-
Þc u uu a Lc Iang rhang ngoa i uuo ng va i nan rhi rinh rha n
ria ch nhic n, y rhu c ru gia c, nic n rin va o nang Iu c cu a ninh
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
87
uc co su Iu a cho n uu ng hay ua r uuo c nhu ng nu c ricu quan
rio ng sc nhu rhc na o- Va co n no i quan hc cu a ca u Lc vo i
cha nc rhi sao- Khi Luo c sang no r Luo c ngoa r no i, uo Ia
ruo i rhic u nicn, rhi sc na y sinh va n uc vc nhan ua ng. Lic u
ca u Lc co cho ia ng cha nc sc Ia ng nghc ninh na khong
pha n xc r, ia ng cha nc sc rhu c su quan ran uc n ninh nhu
no r con nguo i, ia ng cha nc Ia nguo i ua ng rin ca y riuo c La r
cu uic u gi xa y ia- Lic u no i quan hc co uu na nh uc cha nc
riao uo i, rio chuyc n va ra o a nh huo ng vo i ca u-
Cia su La n nuo n con ninh ru ray uo n uc p sa ch sc can
pho ng cu a no . Khi uo , can pho ng sa ch sc Ia P |sa n pha n
hoa c “qua riu ng va ng”\ va uu a con chinh Ia PC |nang Iu c Ia n
ia sa n pha n hoa c “con ngo ng”\. Khi P va PC can La ng nhau,
nghìa Ia con La n uo n uc p can pho ng no r ca ch vui vc na
khong ca n La n pha i nha c nho rhi no Ia ra i sa n co gia rii |ru c
Ia no r con ngo ng co rhc uc ia nhu ng qua riu ng va ng\.
Þhung nc u no rhu c cu a La n ra p riung va o P |sa n pha n\ -
no r can pho ng ngan na p, co rhc La n sc Ia ia y va La r Luo c con
La n pha i Ia n vic c uo . Ðic u na y co nghìa Ia uc ua r uuo c nong
nuo n cu a ninh Ia qua riu ng va ng, La n ua xcn nhc , rha n chi
Ia n hao ro n su c kho c va nang Iu c |PC\ cu a con ngo ng.
Toi nuon chia sc nor kinh nghicn PC rhu vi cua roi
voi con gai ninh.
1oi muo n no i chuve n iieng vu i con ga i mình nen da len
ke hoa ch cho cuo c gà p. 1oi cu dinh ninh ià ng se khong
gàp ìiu ngai gì.
Io do, khi gàp con, ìoi bao: “Bom nav la buoi ìoi bo danh
cho con. Con ìhich di dau na o?”.
“0, bo, sao bo ìiinh ìiong ìhe?”, con gai ìoi ìo ve ngac
nhien.
88 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
“1ha ì da v, bo no i nghiem ìu c ma !”
“Vang a … Xhung…”, con be ap ung, “Bie u con muon
la m… chà c bo khong ìhich dau”.
“Vav sao?”, ìoi noi soì sàng, “1oi nav, bo se lam mo i ìhu
con muo n”.
“Con muo n di xem phim Chiê u ttauh giu a ca c vi sao”, con
be ìia lu i, “Xhung con bie ì bo khong ìhich. Ia n ìiuu c di
xem, bo cu ngu suo ì. Bo khong ìhich phim gia ìuu ng…
Xhung ìhoi, mình khong di cu ng duu c bo a !”.
“0 , khong, ne u con ìhich, bo con mình se cu ng di.”
“Bo dung ban ìam. Bau phai luc nao bo con mình cu ng co
ìhu i gian vu i nhau ìhe na v dau”, con be ngu ng mo ì lu c
io i no i ìie p, “Xhung bo co bie ì ìa i sao bo khong ìhich
phim do khong? Vì bo khong hie u duu c ìiie ì lv cu a Chie n
binh ledi”.
“Con no i sao?”
“Bo con nhu nhung gì bo ìhuung giang dav khong? Bo
chinh la nhu ng gì Chie n binh ledi duu c hua n luve n.”
“1ha ì ìhe sao? Va v ìhì bo con mình pha i di xem Chiê u
ttauh giu a ca c vi sao mui duuc!”
1he la chu ng ìoi de n ia p chie u phim. Con be ngo i ca nh
ìoi va ìiuve n cho ìoi mo ìhu c do . 1oi ìiu ìhanh ho c ìio cu a
no . Bie u do ìha ì kv dieu. 1oi bà ì da u nha n ia moì mo
ìhuc mui ma ìoan bo ìiieì lv cu ba n va su luven ìa p cu a
Chie n binh ledi duu c ìhe hie n ìiong nhu ng hoa n ca nh
kha c nhau.
Kinh nghic n na y khong pha i Ia kinh nghic n vc P
uuo c va ch sa n. Ðo Ia kc r qua La r ngo cu a vic c ua u ru va o
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
89
PC. Ðo Ia su ga n Lo va ia r ua ng ha i Io ng. Þhung chu ng roi
cu ng uuo c huo ng ca nhu ng qua riu ng va ng nu a, khi na
con ngo ng – cha r Iuo ng cu a no i quan hc – uuo c nuoi
uuo ng ro r.
5. NGUYËN TÃ C PC TRONG TO CHU C
Mor riong nhung khia canh co gia rii Ion Iao cua Lar ky
nor nguycn rac uung uan nao Ia no hop Iy va co rhc ap
uung uuoc riong noi hoan canh. Tiong cuon sach nay, roi
nuon chia sc voi cac Lan nor so cach ap uung cac nguycn
ra c riong no r ro chu c, gia uinh hay La n rhan La n.
Khi khong ron rio ng su can La ng P´PC riong vic c su
uu ng ca c ra i sa n va r cha r cu a no r ro chu c, nguo i ra sc Ia n
gia n ui hic u qua hoa r uo ng cu a ro chu c uo va rhuo ng uc
Ia i cho nguo i kha c ha u qua - “nhu ng con ngo ng” uang
gia y chc r.
Vi uu , no r nguo i phu ria ch ra i sa n va r cha r Ia no r chic c
na y sa n xua r. Do uang ha o hu c gay a n ruo ng vo i ca p ricn
ncn anh ra ua cho chic c na y Ia n vic c vo i cong sua r ro i ua, ca
nga y Ia n ucn - khong cho na y nghí hay La o uuo ng. Sau no r
rho i gian nga n, sa n Iuo ng rang Icn ua ng kc , chi phi sa n xua r
gia n, va Io i nhua n rang vo r, uo ng rho i anh ra uuo c rhang
chu c. Ðu ng Ia “nhu ng qua riu ng va ng”'
Þhung ncu Lan Ia nguoi kc nhicn cua anh ra. Ban sc
rhua huong nor “con ngong” on ycu, kicr suc – nor cai
nay ua ucn Iuc Li gí scr va Lar uau hong hoc. Ban phai uau
ru nhicu chi phi va rhoi gian cho vicc Lao rii, Lao uuong.
San Iuong khong uap ung ycu cau, chi phi rang vor, Ioi
nhuan gian xuong uor ngor. Vay ai Ia nguoi Li Icn an vi ua
gay ron rhar nhung qua riung vang nay- Chinh Ia Lan.
90 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Þguoi ricn nhicn cua Lan noi rhar su Ia nguoi gay ron rhar
cho rai san, nhung hc rhong kc roan chí Lao cao uon vi san
Iuong, chi phi va Ioi nhuan na rhoi.
Su can Lang P´PC cung uac Licr quan riong khi ap
uung vao rai san con nguoi riong nor ro chuc - ca nhan
vicn Ia n kha ch ha ng.
Toi Lic r co no r hic u an phu c vu no n xu p riai ruyc r ha o
va Iuon cha r cu ng nguo i va o no i Luo i riua. Þhung vi no r Iy
uo ca nhan, nguo i chu ua La n Ia i cu a ha ng cho nguo i kha c.
Þguo i chu no i chu rio ng va o “nhu ng qua riu ng va ng”: ong
ra quyc r uinh pha rhcn nuo c va o no n xu p. Tiong rha ng
ua u ricn, chi phi gia n xuo ng va uoanh rhu khong uo i ncn
Io i nhua n rang Icn. Þhung rha ng ric p rhco, kha ch ha ng La r
ua u va ng ui. Su rin ca y khong co n va uoanh so ga n nhu La ng
khong. Þguo i chu no i co ga ng no r ca ch ruyc r vo ng uc khoi
phu c Ia i uy rin nhung vo phuong cu u chu a. Þguycn uo Ia vi
ong a y ua xcn rhuo ng kha ch ha ng, ua nh na r Io ng rin va su
riung rha nh cu a ho . Cng a y khong co n “con ngo ng” uc sa n
sinh ia “nhu ng qua riu ng va ng” nu a.
Co nhicu ro chuc iar quan ran ucn khach hang nhung
Iai hoan roan xcn nhc nhung nhan vicn Ian vicc riuc ricp
voi khach hang. Þguycn rac PC Ia /ucn /ucn cu xu vci cac
nhan vicn cua ban nhu cach ban mucn hc cu xu vci nhung
kha ch ha ng than thic t nhat.
Þguo i ra co rhc nua uuo c “ca nh ray” cua nguo i khac,
nhung khong rhc nua uuoc riai rin. Tiai rin chinh Ia noi
chua uung su nhicr rinh va Iong riung rhanh. Þguoi ra co
rhc nua “uoi vai” cu a nguo i kha c, nhung khong rhc nua
uuoc khoi oc cua ho. Þoi uo an chua suc sang rao, rii rhong
ninh va rai rhao var. Þhicn vu PC riong riuong hop nay Ia
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
91
cu xu voi nhan vicn nhu nhung nguoi rinh nguycn, cung
nhu La n cu xu vo i kha ch ha ng nhu nhu ng nguo i rinh
nguycn. Io sc rinh nguycn uang hicn ca con rin va khoi oc
cho Lan cung nhu cho cong vicc na ho uang uan riach.
Ian no, khi chung ìoi dang hop nhom ìhì co nguui dua ia
va n de : “Ca c anh se la m gì de ìii nhu ng nhan vien luu i
bie ng va ke m nàng lu c?”. mo ì nguu i da p: “Cho ho hình
pha ì dich da ng!”. Va nhie u nguu i kha c cu ng do ng ìình
vu i lo i qua n lv ìheo quan die m “cha n chính ìo ng khu ”
na v. Cuo c ìianh lua n bà ì da u va ìiu nen soi no i.
Xhung mo ì nguu i kha c ìiong nho m la i dà ì cau ho i: “1he
ai la nguu i di ìuve n nhu ng cu a nu do ?”.
“Bo khong phai la cua nu!”, moì nguui phan doi.
“Buu c io i, ìhe ìa i sao anh khong la m nhu va v vu i ca c
kha ch ha ng cu a anh? Vi du anh co ìhe no i ‘Xghe na v, ne u
ong khong mua ìhì mu i ong di kho i dav cho.’”
“Iu sao cu ng khong duu c la m ìhe vu i kha ch ha ng!”
“1he ìa i sao anh la i la m nhu va v vu i nhan vien cu a
mình?”
“Vì ho la nguu i la m ìhue cho ìoi.”
“1he a ? 1he nhan vien cu a anh co ìa n ìu v la m vie c cho
anh khong? 1o c do ìhav nguu i u cong ìv anh nhu ìhe
na o?”
“Anh du a a ? 1hu i buo i na v la m sao ììm duuc nguu i ìo ì?
1oc do ìhav ìhe nhan vien phai noi la qua lun, ioi vàng
mà ì va nghí khong phe p, ìoi buo c phai cho ìàng ca vao
ban dem. 1oi ìha v ho chà ng ma ng gì ìu i cong vie c ca .”
Vicc chu riong vao “nhung qua riung vang” o nhung
92 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
nguoi co quan uicn “chan chính va rong khu” nhu ricn
hoan roan khong uu uc khai rhac nguon nang Iuong ro Ion
riong noi riai rin va khoi oc cua nhan vicn. Loi nhuan
riuo c na r Ia quan rio ng nhung khong pha i Ia ra r ca .
Tinh hic u qua nan riong su can Lang. Þcu qua rap
riung vao P rhi sc Ian ron hai suc khoc, Ian hu hong nay
noc, Ian can kicr von Iicng va pha vo cac noi quan hc. Þcu
qua rap riung vao PC rhi cung giong nhu nor nguoi chay
La hay Lon gio noi ngay, ioi khoac Iac vc vicc kco uai rhcn
ruoi rho Jû nan, na qucn iang ngan ay rhoi gian cung chí
uung uc chay.
Ciu uuoc su can Lang P´PC – su can Lang giua “qua
riung vang” |san Iuong\ voi suc khoc va nang Iuc cua “con
ngong” |nang Iuc san xuar\ – rhuong Ia nor vicc kho.
Þhung uo rhuc char Ia uicu cor Ioi cua rinh hicu qua. Þo
can Lang Ioi ich riuoc nar va Ioi ich Iau uai, can Lang giua
vicc Iay uicn va uong hoc phi khi ui hoc, can Lang giua y
nuon co nor can phong sach sc va vicc xay uung noi quan
hc voi uua ric uc no Ian cong vicc uo nor cach vui vc, ru
nguycn, khong can nguoi khac chí Lao.
Co nor nguycn rac Iuon hicn uicn riong cuoc song cua
noi chung ra: ncu gang suc Ian vicc uc co uuoc nhicu “qua
riung vang” rhi sc chuoc Iay su on uau va kicr suc. Þguoc
Iai, ncu Ian vicc nor cach khoa hoc, chung ra sc co nor co
rhc khoc nanh, nor giac ngu ngon – nguon nang Iuong
cho nor ngay Ian vicc noi.
Ban co rhc nhin rhay su ron rai cua nguycn rac nay khi
co a p ua r suy nghì cua ninh cho nguoi khac va can rhay su
riong iong riong noi quan hc: hay khi Lan rhuc su Lo rhoi
gian uc uau ru vao noi quan hc uc ioi rin rhay y nuon va
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
93
kha nang Ian vicc cung nhau, hay quan hc giao ricp co nor
Luoc ricn uor pha.
Su can Lang P´PC chinh Ia cor Ioi cua rinh hicu qua.
Þo co gia rii riong noi Iình vuc cua cuoc song. Chung ra co
rhc Ian rhco no hoac chong Iai no, nhung no van cu ron
rai. Þo Ia nor ngon hai uang. Þo Ia uinh nghìa, Ia no rhuc
cu a su rha nh ua r, va Ia co so hinh rha nh 7 1hci qucn uuoc
riinh Lay riong cuon sach nay.
CHUONG HAI
THAÂ NH TÑCH
CAÁ NHÊN
Tûúng thuöåc
Jh^Nh J|Ch
J^P JhE
Laug ughe va
lhau hieu
lau uhau
0oug lau
hiep luc
Ju duy
cuug lhaug
Luou
chu doug
Bal dau
lu uuc lieu
da duoc xac diuh
uu lieu
cho dieu
quau lroug uhal
Jh^Nh J|Ch
C^ Nh^N
Àöåc lêåp
Phuå thuöåc
R
e
u
g
i
u
a
b
a
u
l
h
a
u
1
2
3
4
5 6
7
TIoI quen LIu nIuL
¡UÔN CHU ÐÔNG
Tûúng thuöåc
Jh^Nh J|Ch
J^P JhE
Laug ughe va
lhau hieu
lau uhau
0oug lau
hiep luc
Ju duy
cuug lhaug
Bal dau
lu uuc lieu
da duoc xac diuh
uu lieu
cho dieu
quau lroug uhal
Jh^Nh J|Ch
C^ Nh^N
Àöåc lêåp
Phuå thuöåc
R
e
u
g
i
u
a
b
a
u
l
h
a
u
2
3
4
5 6
7
1
Luou
chu doug
Cuc nguvén Luc vé
Lum nIin cu nIun
“Khonq mo r su rhõ r no o Jo nq lhich le hon lo
lho nonq cu o con nquo t rronq tte c nõnq coo
cuo c so nq cu o minh lo nq su no lu c co t rhu c.”
- Henry David Thoreau
K
hi uoc cuon sach nay, Lan hay co gang rhoar ia
khoi con nguoi cua Lan, co gang uua y rhuc vuor
Icn va soi ioi Lan rhan Lang chinh uoi nar cua ran hon
ninh, va uoc. Licu Lan co rhc nhin Lan rhan Lang anh nar
cu a no r nguo i kha c khong-
Bay gio, Lan hay suy nghì vc ran riang cua ninh. Ban
co rhc nhan uicn uuoc no khong- Ban can rhay rhc nao-
Ban co rhc no ra ran riang hicn rai cua ninh khong-
Ticp rhco, Lan hay uanh nor phur uc nghì xcn rii oc
cua ninh Ian vicc nhu rhc nao- Licu no co nhanh nhay va
rính rao khong- Ban co can rhay uang Li giang co giua vicc
Iuycn rap kha nang ru uuy va vicc uanh gia y nghìa cua hoar
uong rii ruc nay khong-
Kha nang Ian uuoc uicu ncu ricn chí uac Licr co o con
nguoi, chung ra co rhc goi uo Ia “su ru nhan rhuc” - kha
nang ru suy nghì riong roan Lo qua riinh ru uuy cua Lan
100 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rhan. Ðo Ia nguycn nhan vi sao con nguoi chicn Iình uuoc
noi rhu ricn rhc gioi va co nhung Luoc ricn khong ngung
ru rhc hc nay sang rhc hc khac. Va uo cung Ia Iy uo rai sao
chung ra co rhc uanh gia va hoc rap uuoc kinh nghicn cua
nguoi khac, cung nhu rao ia hoac ru Lo nhung rhoi qucn
cu a ninh.
Chu ng ra khong pha i Ia uic u na chu ng ra ca n rha y.
Chu ng ra khong pha i Ia ran ria ng chu ng ra uang nang.
Chu ng ra cu ng khong pha i Ia ca i na chu ng ra nha n rhu c.
Chung ra co kha nang ru uuy vc can xuc, ran riang, va y
nghì, co kha nang ru nhan rhuc, va chinh uicu nay ua rach
chung ra ia khoi con nguoi ninh va ia khoi rhc gioi uong
var uc xcn xcr cach chung ra nhin nhan vc Lan rhan ninh.
Ðo Ia no rhuc Lan nga – no rhuc quan riong nhar, co Lan
nhar cua su rhanh uar. Þo co anh huong khong chí ucn
rhai uo va hanh vi cua chung ra na con ucn ca ch chung ra
nhin nhan nguoi khac. Þo Ia “ran Lan uo” chi phoi Lan
char co Lan cua con nguoi.
Tha r va y, chí khi quan ran uc n ca ch nhin nha n La n
rhan |va ca ch chu ng ra nhin nguo i kha c\ rhi chu ng ra no i
co rhc hicu uuoc cach nhin va can nhan cua nguoi khac vc
ho va rhc gioi cua ho. Þcu khong, chung ra sc co rhanh
kicn uoi voi hanh vi cua ho va xcn hanh vi cua chung ra Ia
kha ch quan.
Ðicu nay sc Ian han chc uang kc ricn Iuc cua Lan rhan
va kha nang giao ricp voi nguoi khac. Þhung nho kha nang
uac Licr cua con nguoi Ia su ru nhan rhuc ncn chung ra co
rhc xcn xcr no rhuc cua ninh uc xac uinh xcn chung Ia
rhuc rai - uua ricn co so nhung nguycn rac - hay chung phu
rhuoc vao uicu kicn va hoan canh.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
101
1. IÃNG KINH XA HO I
Þc u chu ng ra nhin La n rhan rhong qua Iang kinh xa
hoi - rhco no rhuc xa hoi uuong rhoi hay rhco cac y kicn,
nha n rhu c va no rhu c cu a nhu ng nguo i xung quanh - rhi
chu ng ra cha ng kha c na o hinh a nh pha n chic u riong
phong cuoi rai cac Ic hoi.
“Ban chang Lao gio uung gio ca'”
“Tai sao con khong Lao gio ngan nap uuo c nhí-”
“Ban phai Ia nor nghc sì noi xung'”
“Toi khong rin Ia anh ua rha ng'”
“Ðicu nay rhar uon gian. Tai sao anh´chi Iai khong
hic u-”
Thc uay' Þhung hinh anh vc chung ra rhu uuo c ru
xung quanh rhuong ioi iac va khong can uoi. Chung
rhuong Ia nhung Ioi nhan xcr rhco kicu phong uoan vc
nhung gi uang uicn ia, xoay quanh nhung noi quan ran va
su hoi hor riong cach nhin cua nguoi uua ia rhong rin hon
Ia pha n a nh chinh xa c su rha r.
Su pha n a nh cu a no rhu c xa ho i uuong rho i cho rha y
Lan char con nguoi uuoc quycr uinh phan Ion Loi uicu
kicn va hoan canh song. Thua nhan vai rio quycr uinh cua
uicu kicn song va cho iang ninh khong rhc nao kicn soar
uuoc suc anh huong cua no Ia nor quan uicn, nor “ran
La n uo ” hoa n roa n kha c.
Thuc ia co La Ioai “Lan uo” xa hoi - La hoc rhuycr vc chu
nghia ta t dinh - uuoc rhua nhan iong iai, uoc Iap hoac kcr
hop, uc giai rhich Lan char con nguoi. Ðo Ia:
1huvc t 0uv dinh Di truvc n cho iang Lan char con nguoi
102 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
uuoc ui riuycn ru ro ricn. Ðo Ia Iy uo vi sao Lan co phan
cha r, rinh ca ch nhu rhc na y na khong pha i rhc kha c. Iay
noi cach khac, rinh cach cua ong La Lan hicn uicn riong
nhicn sac rhc |ADÞ\ cua Lan. Thcn vao uo, Lan rhuo c
nho n uan ro c na o rhi La n cha r cu a La n rhuo c vc La n cha r
cua uan roc uo.
1huvc t 0uv dinh 1am /v vc co Lan cho iang Lan char cua
Lan Ia uo cha nc Lan rao ia. Þhung gi Lan uuoc uuong uuc
ru rhoi rho au sc uar ncn nong cho nhung khuynh huong
ca nhan va ca rinh cu a La n. Cha ng ha n, La n nga i ngu ng khi
uung riuoc uan uong, uo Ia vi cach cha nc Lan ua uay uo
Lan: hay khi Ian sai uicu gi, Lan can rhay ninh co Ioi
khung khicp, uo Ia vi Lan “nho Iai” nhung ron rhuong uo
hinh pha r na La n ua ria i qua…
1huvc t 0uv dinh Mci truc ng cho iang so uì Lan rio
rhanh con nguoi nhu rhc nay Ia uo su rac uong cua “ngoai
canh” - sc p cu a La n, vo ´cho ng La n, Lc La n, hoa c uo hoa n
ca nh kinh rc cu a ca nhan va gia uinh Lan, va ca cac chinh
sach quoc gia. Ai uo hoac uicu gi uo phai chiu riach nhicn
vc La n cha r con nguo i Lan chu khong pha i Ia La n.
Ca La “ran Lan uo” ncu ricn ucu uua vao Iy rhuycr
phan xa co uicu kicn cua PavIov |riong rhi nghicn voi cac
con cho\. Y ruong co Lan o uay Ia chung ra uuoc rao uicu
kicn uc phan ung Iai nor rac nhan kich rhich nao uo Lang
nor cach uac Licr nao uo.
Þhung “Lan uo” cua cac rhuycr rar uinh nay no ra
Pha n u ng Kich rhich
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
103
“Licn gioi Ianh rho” nor cach uung uan vc nar chuc nang
va chinh xac ucn nuc nao- Þhung ran guong nay phan
chicu Lan char con nguoi ia sao- Licu chung co rio rhanh
nhung Ioi ricn uoan ru rhuc hicn khong- Licu chung co
uua ricn cac nguycn rac na chung ra co rhc van uung vao
chinh La n rhan ninh-
2. GIU A NHAN TO KICH THICH VA PHA N U NG IA GI²
Ðc ria Ioi cac cau hoi ncu ricn, roi nuon chia sc voi cac
La n cau chuyc n co rinh char xuc ra c cua Vikroi FiankI.
FiankI, nor nha rar uinh hoc nguoi Do Thai rhco
riuong phai ran Iy hoc Ficuu, cho iang Lar cu uicu gi xay
ia voi Lan khi con ric sc uinh hinh ca rinh va nhan cach cua
Lan, sc chi phoi co Lan roan Lo cuoc uoi Lan. Þhung gioi
han va cac rhong so cua cuoc uoi Lan ua uuoc xac Iap va co
rhc noi, Lan khong rhc nao rhay uoi uuoc.
FiankI cung Ia nor nha ran rhan ho c. Cng rung Li
gian riong cac riai rap riung cua Ðuc quoc xa, noi ong phai
chung kicn nhung hanh uong ghc ron cua Lon phar xir.
Cha nc, cn riai va vo cua ong ucu chcr riong riai rap riung.
Ca gia uinh chí con Iai co cn gai va ong. Ban rhan ong ua
phai chiu uung nhicu cuc hinh va ong khong Licr ninh Li
sc Li uua vao Io hoa rhicu hay nay nan nan riong so
nhung nguoi “uuoc song” uc Ian cong vicc khicng xac
hoac xuc rio nhung nguoi xau so.
Mor ngay no, khi uang rian riuong nor ninh riong
phong gian nho, ong Lar uau nhan rhuc ia uicu na sau nay
ong goi Ia “su Iua chon cuoi cung riong cac quycn ru uo cua
con nguoi” - su Iua chon na Lon cai nguc quoc xa khong
Lao gio cuop ui uuoc.
104 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
FiankI cho iang, Lon chung co rhc kicn soar hoan roan
noi riuong song cua ong, co rhc Ian Lar cu uicu gi chung
nuon ricn rhan rhc ong, nhung Ia nor con nguoi Licr ru
nhan rhuc, ong co rhc nhin hoan canh cua ninh ru goc uo
cua nor nguoi quan sar Lcn ngoai. Tu ong co rhc quycr
uinh rar ca nhung chuycn uang xay ia co anh huong ucn
Lan rhan ong hay khong va ncu co rhi no anh huong o nuc
uo nao. Ciua nhung uicu ua xay ia voi ong |nhan ro kich
rhich\ va phan ung cua ong uoi voi chung Ia su ru uo hay
quycn Iua chon phan ung.
Bang kinh nghicn song, FiankI hinh uung vc ninh
riong cac hoa n canh khac nhau. Chang ha n ong sc Icn Io p
giang Lai cho sinh vicn sau khi ia khoi riai rap riung. Cng
sc giang nhung Lai hoc na ninh ua uuc kcr uuoc riong
suor quang rhoi gian Li ru uay.
Thong qua su icn Iuycn rii oc, rinh can va rinh rhan
nhu vay, chu ycu Lang rii nho va su ruong ruong, ong ua
Iuycn rap uc co uuoc su ru uo cho chinh ninh. Co rhc Lon
cai nguc uang iao Luoc qua Iai ngoai xa Iin kia co nhicu ru
uo vc rhan rhc va nhicu su Iua chon hon ong, nhung ong Iai
co uuoc su ru uo vc rinh rhan va suc nanh Lcn riong uc
rhuc hicn nhung Iua chon cho ruong Iai cua ninh. Cng rio
rha nh nguo n ca n hu ng cho nhu ng nguo i xung quanh,
rhan chi nor so cai nguc cung nguong no ong. Cng giup
nguoi khac rin ia y nghìa cuoc song riong noi uau Li hanh
ha uo hoan canh ru uay.
FiankI ua su uung kha nang rhicn phu cua con nguoi vc
su ru nhan rhuc uc khan pha ia nor nguycn rac co Lan
riong Lan char con nguoi: Giu a kích thích va phan ung Ia
quvcn tu dc /ua chcn phan ung cua ccn nguci.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
105
Tiong su ru uo Iua chon Ia nhung kha nang rhicn phu
na chí con nguoi noi co. Þgoai su tu nhan thuc, chu ng ra
con co trí tuc ng tuc ng - kha nang sang rao ngoai rhuc ricn.
Chung ra con co v thu c - su hicu Licr sau sac vc cai uung cai
sai, vc cac nguycn rac chi phoi hanh vi, va vc nuc uo phu
hop cua suy nghì va hanh uong cua chung ra uoi voi cac
nguycn rac uo. Chung ra cung con co v chí dcc /ap - Ia kha
nang hanh uong uua ricn co so cua su ru nhan rhuc na
khong chiu a nh huo ng cu a ca c yc u ro kha c.
Þgay ca nhu ng uo ng va r rhong ninh nha r cu ng khong
co uuo c nhu ng kha nang rhicn phu na y. Þo i rhco ngon ngu
na y rinh rhi chu ng uuo c “Ia p riinh” La ng La n nang
va ´hoa c La ng su Iuyc n ra p. Chu ng co rhc uuo c Iuyc n ra p uc
co ria ch nhic n, nhung khong rhc Iuyc n ra p uc chiu ria ch
nhic n vc vic c hua n Iuyc n uo . Þo i ca ch kha c, chu ng khong
rhc uic u khic n, khong rhc rhay uo i uuo c vic c chuong riinh
ho a va rha n chi cu ng khong Lic r uuo c uic u uo .
Þhung voi con nguoi rhi khac. Þho co nhung kha
nang rhicn phu, chung ra co rhc vicr ia cac chuong riinh
noi cho ninh nor ca ch hoan roan kha c voi ca c Lan nang
va su Iuycn rap cua ninh. Ðo Ia Iy uo vi sao kha nang cua
uong var ruong uoi han chc, con kha nang cua con nguoi Ia
vo ran. Þhung ncu song nhu cac con var, chí uua vao Lan
nang, hoan canh va cac uicu kicn song, rhi kha nang cua
chung ra cung sc Li han chc.
Mo rhu c cu a chu nghia ta t dinh xuar phar ru vicc nghicn
cuu cac Ioai uong var |chuor, khí, Lo cau, cho…\ va nhu ng
nguoi Li chung ioi Ioan rhan kinh hay nac Lcnh ran rha n.
Tiong khi nhung nghicn cuu nay co rhc uap ung nor so
ricu chi nhar uinh cua nor vai nha nghicn cuu uo no co rhc
uo Iuong va uu uoan uuoc, rhi Iich su Ioai nguoi va su ru
106 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
nha n rhu c cu a chu ng ra giu p chu ng ra nha n ia “ra n La n
uo” nay chang no ra nor khu vuc Ianh rho nao ca.
Þhung kha nang uac Licr chí co o con nguoi ay nang
chung ra vuor ia khoi rhc gioi uong var. Su Iuycn rap va phar
riicn nhung kha nang rhicn phu giup chung ra co rhcn suc
nanh uc hoan rhicn cac ricn nang cua ninh. Þan o vi rii
giu a su kich rhich va pha n u ng Ia su c na nh Io n nha r cu a
chu ng ra: quvcn tu dc /ua chcn.
3. DINH NGHIA “TINH CHU DONG”
Ðc khan pha nguycn rac co Lan vc Lan char con nguoi,
FiankI ua no ra nor “Lan uo” Lan rhan chinh xac. Tu uo,
ong Lar uau phar riicn rhoi qucn uau ricn va co Lan nhar
cua nor con nguoi rhanh uar riong noi hoan canh, uo Ia
rhoi qucn /ucn c thc chu dcng.
Thua r ngu tính chu dcng rio ncn kha pho Licn riong
nganh quan rii hoc, nhung khong uc rin rhay riong noi
cuon ru uicn. Khong chí co nghìa uon rhuan Ia ·u chu dcng,
rinh chu uong con nang y nghìa vc ru cach con nguoi, vc
riach nhicn voi cuoc uoi. Ianh vi Ia kcr qua cua nhung
quycr uinh uua ia, khong chiu anh huo ng Lo i hoa n ca nh
ncn chung ra can chu uong va co riach nhicn Ian cho noi
vicc rio ncn hicu qua. Þguoc Iai, ncu cuoc song cua chung
ra phu rhuoc vao uicu kicn va hoan canh rhi Ioi rhuoc vc
chung ra, vi chung ra uc cho nhung su vicc khach quan uicu
khicn nor cach co y rhuc.
Khi uua ia su Iu a cho n, nguo i ra uc Li noi riuo ng va r
cha r quanh ninh ra c uo ng nguo c rio Ia i. Þc u rhua n Io i, ho
sc ca n rha y uc chiu, kc r qua cong vic c ro r, va nguo c Ia i.
Þhu ng nguo i Iuon o rhc chu uo ng co rhc ra o ia su can La ng
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
107
cho ninh. Ðo i vo i ho , uu uic u kic n kha ch quan suon sc hay
rio nga i rhi ran ria ng va cong vic c cu a ho cu ng va n ric n
riic n. Vi ho uuo c rhu c ua y Lo i gia rii cu a La n rhan. Þc u gia
rii uo quyc r uinh cha r Iuo ng cu a cong vic c rhi La r ky hoa n
ca nh na o cu ng khong rhc gay a nh huo ng uc n uic u uo .
MC IIÞI TIÞI CIU ÐCÞC
Þhung nguoi rhu uong – Iuon chiu su chi phoi ru Lcn
ngoai – rhuong Li anh huong Loi noi riuong xa hoi, hay
con goi Ia “uinh kicn xa hoi”. Khi nguoi khac uoi xu ror voi
ho, ho can rhay vui: nhung khi nguoi khac uoi xu khong
ror, ho Iicn Iui vc rhc phong rhu hoac chong uo. Io xay
uung cuoc song rinh can cua ninh uua vao hanh vi cua
nguoi khac va nhan vao nhuoc uicn cua nguoi khac uc chi
pho i ho .
Þguoi chu uong co kha nang uar gia rii Icn ricn can
xuc. Io uuoc rhuc uay Loi cac gia rii ua uuoc suy nghì rhau
uao, chon Ioc, va ricp rhu. Con nhung nguoi Li uong
rhuong Li anh huong Loi rinh can, hoan canh, uicu kicn va
Phan ung
Quyïì n tûå do
lûå a choå n
Tu
nha n
rhu c
Y chi
uoc Iap
Tii ruong ruong Luong ran
Kich rhich
108 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
noi riuong song. Tuy nhicn, nguoi chu uong van Li rac
uong Loi nhung kich rhich Lcn ngoai, Lar kc vc nar var
char, xa hoi hay ran Iy. Þhung phan ung cua ho, uu co y
rhu c hay vo rhu c, Iuon Iuon Ia su Iu a cho n hay pha n u ng
uua ricn co so gia rii.
Thco LIcanoi RooscvcIr, “Khong ai co rhc Ian ron
rhuong Lan ncu Lan khong uong y”. Con Canuhi noi: “Io
khong rhc Iay ui su ru riong cua chung ra ncu chung ra
khong cho ho cai quycn uo”. Chinh su ru nguycn cho phcp
hay uo ng rinh cu a chu ng ra khic n chu ng ra uau kho hon
nhicu so voi Lan rhan su vicc xay ia.
Toi rhu a nha n ia ng uay Ia uic u kho cha p nha n vc na r
rinh ca n, ua c Lic r nc u chu ng ra cu kc Ic vc no i La r ha nh cu a
ninh hc r nga y na y sang nga y kha c, uo Io i cho hoa n ca nh
hay ha nh vi cu a nguo i kha c. Þhung khong ai co rhc no i
“Toi co su Iu a cho n kha c” cho uc n khi ho rhu a nha n no r
ca ch sau sa c va rha nh rha r ia ng: “So pha n cu a roi nga y hon
nay chinh Ia uo su Iu a cho n cu a roi nga y hon qua”.
Co nor Ian rai Saciancnro, khi roi uang noi chuycn vc
uc rai rinh chu uong rhi nor nguoi phu nu riong so cu roa
uung Icn phar Licu nor cach iar kich uong. Moi nguoi
quay sang nhin, co ay nhu suc rính, Iung rung va voi ngoi
xuong. Þhung hinh nhu co khong rhc kicn chc uuoc can
xuc va ricp ruc Lan Iuan voi nhung nguoi ngoi xung quanh.
Toi can rhay nong Iong nuon gio nghí ucn nhanh uc
rin hicu xcn uicu gi ua xay ia voi co. Cio giai Iao, roi Luoc
xuong va hoi co co nuon chia sc uicu gi khong. Va co uong
y kc cho roi nghc cau chuycn cua ninh.
“Cng khong rhc hic u chuyc n gi ua xa y ia vo i roi uau'
Toi Ia no r y ra . Toi uang chan so c no r nguo i Lc nh La r ha nh
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
109
va vo on nha r ru riuo c uc n nay. Ba r cu uic u gi roi Ia n, anh ra
cu ng khong cho Ia uu . Anh ra khong Lao gio Lic r ca n on,
cu ng khong ca n Lic r roi uang Ia n nhic n vu cu a ninh. Anh
ra Iuon kcu ca, pha n na n va Iuon kic n chuyc n vo i roi. Þguo i
ua n ong na y Ia n cho cuo c so ng cu a roi ua o Io n, roi rhuo ng
nang vc nha no i Lu c uo c cu a cong vic c. Ca c y ra kha c cu ng
co ran ria ng ruong ru . Chu ng roi ga n nhu ai cu ng nuo n iu
Lo “cu c no ” uo so n chu ng na o hay chu ng a y.
Thc na ong vua noi iang khong uicu gi co rhc xuc
phan uuoc roi, Ian roi uau kho ncu khong co su uong y
cu a roi, riu phi chinh roi ua Iu a cho n cho ninh su La r ha nh
uo. Vang, nhung roi khong con cach nao khac.
Toi ua suy nghì iar nhicu vc uicu nay va Lar uau ru hoi,
Iicu ninh co quycn Iua chon phan ung cho ninh hay
khong. Cuoi cung, roi cung nhan ia iang roi co quycn uo.
Ia nh phu c hay La r ha nh uc u xua r pha r ru su Iu a cho n cu a
chung ra. Toi ua rhay uoi suy nghì va ca n rha y nhu ninh
vua rhoar khoi nha ru San Qucnrin. Toi nuon kcu ro Icn
cho ca rhc gioi Licr iang: Toi ua uuoc ru uo' Toi ua rhoar
khoi nha ru' Toi sc khong con uc Lan rhan ninh Li chi phoi
Lo i ca ch cu xu cu a nguo i kha c.”
Khong pha i uo La n rhan su vic c xa y ia, na Ia uo ca ch
pha n u ng cu a chu ng ra riuo c su vic c uo Ia n chu ng ra uau
kho . Ta r nhicn, co nhu ng su vic c xa y ia khong nhu ng Ia n
chu ng ra uau kho vc rhc xa c, ro n rha r vc kinh rc na co n ro n
rhuong ca vc rinh rha n, nhung rinh ca ch, La n cha r cu a
chu ng ra khong vic c gi pha i chiu uau kho . Þhu ng kinh
nghic n kho khan nha r na chu ng ra ria i qua Ia i rio rha nh
Io roi Iuyc n rinh ca ch, pha r riic n su c na nh Lcn riong, ucn
Ia i cho chu ng ra quyc n ru uo uc xu Iy ca c rinh huo ng kho
khan riong ruong Iai va rhu c ua y nhu ng nguo i kha c Ia n
110 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rhco ninh. FiankI Ia no r riong so nhu ng nguo i Ia n uuo c
uic u uo .
Chung ra rung Licr nhung nguoi gap hoan canh khong
nay nhu nac Lcnh nan y, Li khicn khuycr vc rhc xac, hoac
qua nghco kho nhung van giu uuoc nor y chi uang khan
phuc… Va nhung phan gia cao quy uo cua ho ua riuycn
cho chung ra nguon can hung nanh nc. Khong gi gay an
ruong nanh nc va rhuycr phuc Lang nhung cau chuycn co
rhar vc nhung con nguoi uu phai chiu so phan va hoan
ca nh La r ha nh, nhung va n vuon Icn La ng y chi cao nha r.
Sanuia va roi co nor khoang rhoi gian uang nho hon !
nan khi cung chia sc voi noi Lar hanh cua nor nguoi Lan
rhan, CaioI. Co ay na c Lcnh ung rhu ua ui can. Khi Lc nh
rinh cua CaioI chuycn sang giai uoan cuoi, Sanuia ua uanh
rhoi gian chan soc nguoi Lan rai giuong Lcnh, uong vicn va
giup co ay vicr ricu su ca nhan.
CaioI co gang gian rhicu vicc uung rhuoc gian uau uc
co rhc kco uai su ninh nan va uuy rii rinh rhan on uinh.
Co rianh rhu rhoi gian uc vicr nhung Luc rhu uac Licr uanh
cho nhu ng uu a con cu a ninh, rhi rha n va o na y ghi an
hoac noi voi Sanuia uc Sanuia ghi chcp Iai. CaioI qua rhuc
Ia nor con nguoi Iuon chu uong, uung can va quan ran
ucn nguoi khac. Co Ia nguon can hung rhuc su cho chung
roi va nhicu nguoi xung quanh.
Toi khong rhc nao qucn uuoc anh nar cua CaioI nor
nga y riuo c khi co na r va ca n nha n no i uau sau rha n cua
nor con nguoi co suc nanh noi ran vo cung ro Ion. Toi co
rhc nhan ia riong uoi nar ay nor cuoc uoi uay rinh cach, su
cong hicn, hy sinh cung nhu rinh ycu, su quan ran va can
kich uanh cho nhung nguoi rhan ycu.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
111
Tiong nhung cuoc noi chuycn sau uo, roi rhuong hoi
nhicu nguoi iang: “Co ai ua rung chung kicn nor nguoi co
nor rhai uo song ruycr voi cho ucn giay phur cuoi cung
khong- Mor phan ru so nguoi rhan uu ria Ioi iang co. Toi
hoi riong so ho co Lao nhicu nguoi can rhay co su rhay uoi
o chinh ninh, uu Ia ran rhoi, nho nguon can hung ru
hanh uong uung can cua con nguoi uo cung nhu can
nhan uuoc su riac an sau sac uc co nhung hanh uong cao
ucp. Tar ca ho ucu ria Ioi “co”.
Vikroi FiankI cho iang riong cuoc song co La gia rii
riung ran. Ðo Ia gia tri kinh nghic m - gia rii ucn ru Lcn
ngoai, gia tri ·a ng ta c - gia rii uo chung ra rao ia, va gia tri tha i
dc. ruc gia rii ru phan ung cua chung ra riuoc nhung hoan
ca nh kho khan, cha ng ha n nhu o phu r cuo i uo i.
Kinh nghicn cua roi vc con nguoi cho rhay quan uicn
cua FiankI Ia uung - ruc gia rii cao nhar riong La gia rii nay
Ia gia tri tha i dc, xcr vc y nghìa no rhuc hay khuon nau
nhan rhuc. Þoi cach khac, uicu quan riong nhar Ia cach
chu ng ra phan ung nhu rhc nao uoi voi nhung gi chung ra
riai nghicn.
Þhu ng hoa n ca nh kho khan rhuo ng ra o ia ca c rhay uo i
vc no rhu c, ra o ia nhu ng khung rhan chicu hoa n roan no i
nc. Dua vao uo, nguoi ra nhin rhc gioi, Lan rhan va nhung
nguoi khac, cung nhu rin hicu xcn cuoc song xung quanh
uoi hoi nhung gi o ho. Tan nhin cua ho phan anh gia tri
tha i dc, Ia gia rii nang cao va rao nguon can hung cho rar ca
noi nguoi.
4. NÃ M THË CHU DONG
Ban char co Lan cua con nguoi Ia chu uong hanh uong
112 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
chu khong phai Li uong uoi pho. Cung nhu chung ra co
quycn Iua chon phan ung phu hop voi hoan canh va co
uuoc suc nanh uc rao ia cac hoan canh.
Þan rhc chu uong khong co nghìa Ia ru uc cao chinh
ninh, xu c pha n nguo i kha c hay ro ia hung hang rho La o
na Ia nhan rhay riach nhicn cua ninh uc Ian cho su vicc
xa y ia.
Tiong nhic u nan, roi ua ru va n cho nhu ng nguo i
nuo n rin cong vic c ro r hon Ia ho pha i ro ia chu uo ng hon,
cha ng ha n nhu, Ia n ca c La i ria c nghic n vc nu c uo quan
ran va nang Iu c, nghicn cu u vc nga nh nghc , rha n chi vc
nhu ng va n uc cu rhc cu a ro chu c na ho xin vic c uang ga p
pha i. Va sau uo , roi huo ng ua n ho Ia n no r La n ru gio i
rhic u rha r rhuyc r phu c riong uo ncu io nhu ng nang Iu c
cu a ho sc giu p gia i quyc r ca c va n uc cu a ro chu c na y nhu
rhc na o. Ba n ru gio i rhic u uo uuo c go i Ia “ric p rhi ca c gia i
pha p” va Ia no r no rhu c rhcn cho r uc ua r uuo c rha nh
cong riong kinh uoanh.
Cach Ian ricn rhuong nang Iai hicu qua. Co rhc noi
uay Ia nor cach ricp can anh huong nanh nc ucn cac co
hoi rin vicc Ian, hay su ricn rhan. Þhung nhicu nguoi ua
khong co nhung Luoc ui can rhicr, uo Ia chu uong rao ia
cac rinh huong. Io gap nor vai van uc nhu:
“Toi khong Licr Ian cac Lai riac nghicn vc nuc uo
quan ran va nang Iu c o uau.”
“Lan sao roi co rhc nghicn cuu cac van uc chuycn non
cua ro chuc nay uuoc- Chang ai giup roi ca.”
“Toi khong Licr phai vicr uicu gi riong Lan ru gioi rhicu
uc co rhc gay an ruong ror voi nha ruycn uung.”
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
113
Ra r nhic u nguo i chí ngo i cho vic c ru uc n, hay cho ai uo
quan ran giu p uo ho . Co n nhu ng nguo i chu uo ng Iuon
kic n uuo c vic c Ia n ro r. Io uua ia ca c gia i pha p uc gia i quyc r
va n uc , chu khong pha i chí ncu ia va n uc . Þhu ng nguo i
na n rhc chu uo ng Ia n La r cu vic c gi ca n rhic r, phu ho p vo i
ca c nguycn ra c uu ng ua n uc hoa n rha nh cong vic c.
Moi khi Lon ric nha roi, uu Ia uua Lc nhar, co rhai uo
vo riach nhicn, chí ngoi cho ai uo ucn Ian giup, chung roi
Iicn Lao: “Iay uung R va I cua ninh ui'”
|*\
Rcn Iuycn rinh rha n riach nhic n khong pha i Ia ha rha p
phan gia na Ia khang uinh phan gia. Tinh chu uong Ia
nor phan cua Lan char con nguoi, Lang ca ch ron riong Lan
char chu uong cua nguoi khac, chung ra sc ucn Iai cho ho
ir nhar nor hinh anh phan chicu io iang khong Li nhicu ru
chicc guong xa hoi.
Tar nhicn, uicu uo con ruy rhuoc nuc uo riuong rhanh
cua noi nguoi. Chung ra khong rhc ky vong su hop rac
sang rao o nuc uo cao ru nhung nguoi qua Ic rhuoc vc nar
rinh ca n. Þhung ir ia, chung ra van co rhc khang uinh Lan
char co Lan cua ho va rao ia nor Lau khong khi uc chiu uc
ho co rhc nan Lar cac co hoi va ru giai quycr van uc.
5. CHU DONG HA NH DONG HAY BI DONG DO I PHO ²
Su khac nhau giua nguoi chu uong va Li uong cung
giong nhu su khac nhau giua ngay va ucn. Toi khong noi
ucn su khac nhau o nuc uo 25 ucn 5û° cua rinh hicu qua,
na Ia ru 5.ûûû° rio Icn, uac Licr ncu nhung nguoi chu uong
Ia nguoi rhong ninh, hicu Licr va nhay can riong giao ricp.
(*) R la chu viéI Ia I cu a Resource!ulhess - co hghìa la su Iha o va I, I la chu vié I
Ia I cu a IhiIiaIive - hghìa la su chu do hg.
114 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Ca n chu uo ng uc co rhc ra o ia su can La ng P´PC cu a
su rha nh ua r riong cuo c so ng va xay uu ng 7 1hc i qucn. Khi
nghicn cu u t rho i qucn ua u ricn, La n sc rha y no i rho i
qucn uc u phu rhuo c va o su c na nh cu a rinh chu uo ng o
La n. Mo i rho i qucn uc u ua r ia ria ch nhic n uc La n ha nh
uo ng. Þc u chí ngo i cho , La n sc Iuon ioi va o rhc Li uo ng
uo i pho . Khi uo , su pha r riic n va co ho i sc uc n vo i nguo i
kha c, o cho kha c.
Co no r Ia n, roi rhan uu cuo c ga p na r ha ng quy cu a
nhu ng nguo i Ia n vic c riong nga nh xay uu ng uan uu ng, uc n
ru 2û ro chu c kha c nhau. Vi uang riong rho i ky suy rhoa i kinh
rc ncn nga nh na y chiu ra c uo ng ia r na ng nc , va nhu ng nguo i
rhan uu uc u nang no r ran ria ng ua y cha n na n.
Tiong ngay uau, chu uc rhao Iuan cua chung roi Ia:
“Ðicu gi uang xay ia voi chung ra- Ðong Iuc kinh uoanh
nan o uau-”. Rar nhicu chuycn xay ia uo suc cp cua noi
riuong kinh rc. Þan rhar nghicp Ian rian, nhicu nguoi
riong so nhung nguoi rhan uu cuoc hop cung uang phai sa
rhai nhan vicn, rha n chi Ia ca La n Lc , nguo i rhan cua ninh
uc uuy rii su song con cua uoanh nghicp. Vao cuoi ngay
rhu nhar, noi nguoi iar Li quan.
Þgay rhu hai, chung roi ncu ia cau hoi: “Ðicu gi sc xay
ia riong ruong Iai-”. Chung roi nghicn cuu cac xu huong
cua rinh hinh kinh rc va gia uinh iang nhung uicu nay sc
rao ncn ruong Iai cua ho. Vao cuoi ngay rhu hai, ran riang
chung con Li uar hon. Su vicc rhuong hcr suc roi rc riuoc
khi kha hon Icn, va noi nguoi ucu Licr uicu uo.
Do vay, ngay rhu La, chung roi quycr uinh chuycn sang
nhung cau hoi nang rinh chu uong: “Phan u ng cua chung
ra Ia gi- Chung ra sc Ian gi- Chung ra sc chu uong hanh
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
115
uong riong rinh huong nay nhu rhc nao-”. Buoi sang,
chung roi rhao Iuan vc cach quan Iy va car gian chi phi.
Buoi chicu, chung roi Lan ucn cach Ian rang rhi phan.
Chung roi rap riung vao nhung van uc rhuc rc va uc rhuc
hicn nhar. Cuoc hop ui ucn kcr rhuc riong su phan chan,
nicn hy vong va nor rhc chu uong noi.
Vao cuoi ngay rhu La, chung roi rong kcr hoi nghi Lang
cau ria Io i cho cau ho i “Tinh hinh kinh uoanh ia sao-”. Cau
ria Ioi nay co La phan.
Pha n I: Iic n ra i, rinh hinh uo i vo i chu ng roi Ia khong
ro r, ca c xu huo ng co vc ro i rc hon riuo c khi co rhc Ia c quan.
Pha n 2: Tuy nhicn, nhung Licn phap chung roi uang
Lan rhao Ia iar ror, giup quan Iy ror hon, gian cac chi phi,
rang uuo c rhi pha n.
Pha n 3: Vi rhc, rinh hinh kinh uoanh sc ror hon.
Ðu ng riuo c va n uc na y, no r nguo i Li uo ng sc no i gi- “C ,
sao va y, ha y uo i na r vo i rhu c rc ui. Þhu ng suy nghì rich cu c
va ca ch ru uo ng vicn rinh rha n cu a anh cu ng chí uc n rhc
rhoi. Tiuo c sau gi cu ng pha i uo i na r vo i hic n rhu c.”
Ðo chinh Ia su kha c Lic r giu a ru uuy chu uo ng va ru uuy
Li uo ng. Chu ng roi uo i na r vo i rhu c rc ua y chu . Chu ng roi ua
uo i na r vo i rhu c rc vc rinh hinh hic n nay va va ch kc hoa ch
cho ruong Iai. Chu ng roi co su c na nh uc Iu a cho n pha n u ng
rich cu c uo i vo i nhu ng hoa n ca nh, rinh huo ng ua uuo c ricn
Iic u, chu khong nghì ia ng nhu ng gi uang xa y ia riong noi
riuo ng kinh uoanh sc quyc r uinh so pha n cu a chu ng roi.
Cac uoanh nghicp, cac cong uong uan cu, ro chuc, gia
uinh va rung ca nhan ucu co rhc Iuon o rhc chu uong. Can
Licr kcr hop su sang rao va nang no cua nhung ca nhan co
116 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rinh rhan chu uong uc rao ia nor ncn van hoa rhuc su co
rinh chu uong riong ro chuc. Khong ncn pho nac cho
hoan canh' Moi nguoi can chu uong hanh uong uc uar
uuoc nhung gia rii va nuc uich chung.
6. IÃ NG NGHE CHINH MINH
Tha i uo va ha nh vi La r nguo n ru nhu ng no rhu c, ncn
qua qua riinh ru nha n rhu c, no i nguo i sc ru rin rha y “ra n
La n uo ” cu a La n rhan. Vi uu , ngon ru cu a no r nguo i co rhc
Ia rhuo c uo chinh xa c vc nu c uo chu uo ng cu a nguo i uo .
Þgon ngu cu a nhu ng nguo i Iuon Li uo ng Ia rhoa i rha c va
rio n ria nh ria ch nhic n:“Toi Ia rhc uo . Toi cha ng rhc Ia n gi
kha c hon.” |Ihcng pha i tci ma /a nguc i kha c quvc t dinh\.
“Anh ra Ia n roi nuo n pha r uicn'” (1ci khcng chiu tra ch
nhicm. Cucc ·cng tinh cam cua tci bi chi phci bci nhung ·u vicc
na m ngca i ta m kic m ·ca t cu a tci).
“Toi khong rhc Ian uuoc uicu uo uau. Toi khong co
rho i gian.” (Cc gi dc bcn ngcai –ví du nhu thci gian han hcp –
dang chi phc i tci).
“Toi phai Ian vicc uo”. (Hcan canh hav nguci khac bucc
tci phai /am. 1ci khcng ducc tu dc /ua chcn hanh dcng).
Þhung ngon ru uo Lar nguon ru nor no rhuc co Lan
cu a thuvc t ta t dinh va Lao riu n no Ia su rhoa i rha c ria ch
nhicn. 1ci khcng chiu trach nhicm. tci khcng thc /ua chcn
phan ung cua minh.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
117
Co Ian, nor sinh vicn hoi roi: “Thay co rhc cho phcp
cn nghí hoc uuoc khong- Ln phai ui ua nh quan vor”.
“Ln bi buc c pha i ui, hay Ia tu cm chc n-”, roi hoi.
“Ln rhu c su pha i ui”, ca u ra gia i rhich.
“Ðicu gi sc xay ia ncu cn khong ui-”
“Io sc uuoi cn khoi uoi.”
“Ln co cha p nha n ha u qua uo khong-”
“Khong a .”
“Þo i ca ch kha c, cn chcn ui uanh quan vor vi cn nuon
ninh van nan riong uanh sach uoi. Thc con chuycn gi sc
xay ia ncu cn vang ricr hoc nay-”
“Ln khong Lic r.”
Ngön tûâ bõ àöå ng
- Toi khong rhc Ian uuoc gi nua.
- Toi Ia nhu rhc uo.
- Anh ra Ian roi phar uicn.
- Io khong cho phcp uicu uo.
- Toi phai Ian uicu uo.
- Toi khong rhc…
- Toi Luoc phai…
- Cia nhu…
Ngön tûâ chuã àöå ng
- Iay rin cach khac xcn sao.
- Toi co rhc chon cach khac.
- Toi Lic r kic n chc ca n xu c cu a ninh.
- Toi co rhc riinh Lay van uc rhar
rhuycr phu c.
- Toi sc Iua chon nor phan ung rhich
ho p.
- Toi chon…
- Toi rhich…
- Toi sc Ian…
118 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
“Iay suy nghì ky ui. Iau qua rar ycu cua vicc khong Icn
Iop Ia gi-”
“Thay sc uuoi hoc cn, co phai vay khong-”
“Ðo Ia nor hau qua co rinh xa hoi, Ia hau qua gia rao.
Þcu cn khong rhan gia vao uoi quan vor, cn sc khong
choi. Ðo Ia uicu rar nhicn. Þhung ncu cn khong Icn Iop
rhi hau qua rar ycu sc Ia gi-”
“Ln uoan Ia cn sc nar ui nor so kicn rhuc.”
“Ðu ng rhc . Va y cn pha i can nhac hau qua na y vo i ha u
qua khac uc co ·u /ua chcn. Toi Licr iang, ncu Ia roi, roi cung
sc ui uanh quan vor. Þhung uung Lao gio noi iang cn
Luo c pha i Ian cai gi ca.”
“Va y /u a chcn cua cn sc Ia ui uanh quan vor”, cau ra Lcn
Icn ria Ioi.
“Va Lo Luoi hoc nay-”, roi noi khay cau ra.
Mor van uc nghicn riong khac Iicn quan ucn ngon ru
Li uong Ia no nang rinh ricn uoan ru hoan rhanh. Þhung
nguoi rhu uong can rhay ninh Ia nan nhan va khong kicn
soar uuoc rinh hinh, khong rhay ninh co riach nhicn vc
cuoc song hay so phan cua Lan rhan. Io uo Ioi cho cac
nguycn nhan Lcn ngoa i, cho nguoi khac, cho hoan canh,
rhan chi ca riang sao ricn rioi cung phai chiu riach nhicn
vc rinh ca nh ho ga p pha i.
Tai nor cuoc hoi rhao, khi roi uang noi vc khai nicn
rinh chu uong, nor nguoi uan ong Luoc ucn va noi: “Þay
Srcphcn, roi rhich nhung uicu anh uang noi. Þhung noi
nguoi noi canh, chang ai giong ai. Iay nhin vao cuoc hon
nhan cua roi. Toi rhuc su Io Iang. Vo chong roi khong con
rinh can voi nhau nhu riuoc nua. Toi nghì iang roi khong
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
119
con ycu co ay nua va co ay cung khong ycu roi. Vay roi phai
Ia n gi uay-”.
“Anh chi khong co n rinh ca n vo i nhau rha r u-”, roi ho i.
“Ðu ng va y”, anh ra kha ng uinh, “Va chu ng roi co La uu a
con. Toi ia r Io cho chu ng. Thco anh ncn gia i quyc r sao-”
“Iay ycu co ay”, roi ria Ioi.
“Toi noi ioi, rinh ycu khong con nua.”
“Iay cu ycu.”
“Toi khong hicu anh noi gi. Tinh ycu rhar su khong
co n nu a.”
“Vay rhi cang phai ycu co ay. Þcu nhu rinh ca n khong
con rhi uo Ia Iy uo xac uang uc.ycu.”
“Þhung Ia n sao anh co rhc ycu no r nguo i khi anh
khong co n rinh ca n-”
“Cng Lan oi, ycu Ia nor uong ru. Con rinh ycu – can
xuc – Ia kcr qua cua uong ru uo. Vay hay chu uong hanh
uong ui, hay ycu rhuong co ay, chan soc, hy sinh vi co ay.
Con nua, hay Iang nghc co ay, rhong can va uong vicn co
ay. Licu anh co nuon Ian uicu uo khong-”
Ycu Ia no r uo ng ru , nhung nguo i Li uo ng Iuon coi uo
Ia ca n xu c va ho Li ca n xu c chi pho i. IoIIywoou rhuo ng
co nhu ng kich La n phin Ia n chu ng ra rin ia ng chu ng ra
khong pha i chiu ria ch nhic n, ia ng chu ng ra Ia sa n pha n
cu a nhu ng ca n xu c cu a ninh. Ca c kich La n cu a
IoIIywoou khong no ra uu ng rhu c ra i. Þc u nhu ca n xu c
co rhc kic n soa r ha nh uo ng cu a chu ng ra, rhi uo Ia vi
chu ng ra ua ru Lo ria ch nhic n cu a ninh va cha p nha n uc
no chi pho i.
120 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Þhung nguoi chu uong Iuon Licr cach khicn cho “ycu
rhuong” rio rhanh nor uong ru. Tinh ycu Ia uicu gi uo rhoi
rhuc Lan hanh uong: hy sinh, cho ui cai roi cua ninh, giong
nhu nguoi nc cho nor uua Lc chao uoi. Þcu Lan nuon
nghicn cuu rinh ycu, hay nhin vao nhung ran guong hy
sinh vi nguoi khac, kc ca riuong hop nguoi uo ua xuc phan
hay khong uap Iai rinh ycu cua ho. Þcu Ia nor Lac cha nc,
Lan hay nhin vao rinh ycu ninh uanh cho con cai. Tinh ycu
Ia nor gia rii uuoc rhc hicn rhong qua cac hanh uong ycu
rhuong. Þguoi chu uong Iuon uc cho can xuc phuc rung
cac gia rii, Tinh ycu Ia can xuc co rhc Iay Iai uuoc
7. VO NG TRO N QUAN TAM VA VO NG TRO N A NH HUO NG
Mor cach ruyc r voi khac uc ru nhan rhuc La n rhan ro r
hon vc kha nang Iuon chu uong Ia quan sa r xcn chung ra
rap riung rhoi gian va suc Iuc cua ninh vao uau.
Mac uu phan vi quan ran cua con nguoi Ia iar iong –
ru suc khoc, con cai, cong vicc, ucn ca rinh hinh no nuoc
ngoai cua quoc gia, chicn rianh har nhan,… - nhung chung
ra co rhc rach nhung uicu ninh quan ran ia kho i nhung
cai von khong co Iicn quan gi uac Licr ucn chung ra, ca vc
phuong uicn Iy rii Ian rinh can, Lang cach rao ia nor Jcng
trc n 0uan tamnhu hinh riang Lcn.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
121
Khong quan ran
Khi quan sar cac su var nan riong Vong rion Quan
ran, chung ra rhay io Ia co nhung noi quan ran nan riong
va ngoai kha nang kicn soar cua chung ra. Þhung gi co rhc
kicn soar uuoc, chung ra sc gon vao nor vong rion nho
hon goi Ia Jcng trcn Anh hucng.
Vong rion
A nh huo ng
Vong rion Quan ran
Vong rion Quan ran
122 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Bang cach xac uinh vong rion nao rhu hur hau hcr rhoi
gian va suc Iuc cua Lan, Lan sc Licr uuoc nuc uo chu uong
cu a ninh.
TILU ÐIL M CIU ÐC ÞC
|Þang Iuong rich cuc no iong Jcng trcn Anh hucng\
Þguoi chu uong rap riung no Iuc cua ninh vao Jcng
trcn Anh hucng. Io rap riung vao nhung su vicc, su var na
ho co rhc kicn soar. Ban char nang Iuong cua ho Ia tích cu c,
no no iong va khucch uai, Ian rang chu vi Jcng trcn Anh
hucng.
Þguoc Iai, nguoi Li uong rap riung no Iuc cua ninh vao
Jc ng trc n 0uan tam. Io rap riung vao uicn ycu cua nguoi
khac, vao nhung van uc cua noi riuong Lcn ngoai, vao
hoa n ca nh na n ngoa i kha nang kic n soa r cu a ho . Su ra p
Vong rion
Anh huong
Vong rion
Quan ran
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
123
riung nay uan ucn cac rhai uo uo Ioi, Icn an va rhoi qucn
uung ngon ru Li uong... Vo rinh, ho ru Licn ninh rhanh
nan nhan. Su rap riung nay Ian rang nang Iuong ticu cu c,
cong voi vicc Lo nac nhung uicu ho co rhc Ian uuoc, khicn
cho Jcng trcn Anh hucng Li rhu nho Ia i.
TILU ÐIL M BI ÐC ÞC
|Þang Iuong ricu cuc rhu nho Jcng trcn Anh hucng\
Chung nao chung ra con rap riung vao Jcng trcn 0uan
tam, con uc su vicc, su var Lcn riong vong rion nay kicn
soar rhi chung ra khong rhc co hanh uong chu uong can
rhicr uc nang Iai su rhay uoi rich cuc.
Chuycn vc cau con riai cua roi gap phai nhicu van uc
nghicn riong o riuong nhu ua kc ricn Ia nor vi uu. Chung
roi chí chu y ucn Jc ng trc n 0uan tamcu a ninh go n nhung
Vong rion
A nh huo ng
Vong rion Quan ran
124 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
uicn ycu cua rhang Lc va cach cu xu cua nguoi khac uoi voi
no. Va chung roi chang Ian uuoc gi, ngoai riu vicc Ian rang
rhcn ca n gia c hu r ha ng, La r Iu c va phu rhuo c cu a no . Chí
khi chuyc n sang Jcng trcn Anh hucng, ru c ra p riung vao ca c
no rhu c cu a chinh ninh, chu ng roi no i La r ua u ra o ia
uuoc nang Iuong rich cuc Ian rhay uoi Lan rhan chung roi
va cuoi cung rac uong ucn con riai ninh. Thay vi chí Io Iang
vc nhung uicu kicn ngoai canh, chung roi ua chu uong rac
uong nguoc Iai ngoai canh.
Do uia vi, su giau co, vai rio, hay uo noi quan hc xa hoi
cua nor nguoi ncn riong nor vai rinh huong Jcng trcn Anh
hucng cua ho Ion hon Jc ng trc n 0uan tam.
Ðo Ia su phan anh cua cai nhin rhicn can vc nar rinh
ca n tu than – rhc hicn nor Ioi song ich ky.
Vong rion
A nh huo ng
Vong rion
Quan ran
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
125
Du co rhc phai co su uu ricn riong vicc su uung anh
huong cua ninh, nguoi chu uong van co Jcng trcn 0uan
tam Ion ir nhar Lang Jcng trcn Anh hucng va cha p nha n
riach nhicn su uung anh huong cua ninh nor cach co
hic u qua .
8. KIË M SOAT TRU C TIË P, KIËM SOAT GIA N TIË P VA
NGOA I TA M KIËM SOAT
Þhung van uc chung ra rhuong uoi nar riong cuoc
song co rhc rhuoc nor riong La Ioai sau: kic m ·ca t tru c tic p
|nhung van uc Iicn quan ucn hanh vi cua chinh chung ra\:
kic m ·ca t gia n tic p |nhung van uc Iicn quan ucn hanh vi cua
nguo i kha c\ hay ngca i ta m kic m ·ca t |nhung van uc chung
ra khong rhc rac uong uuoc\. Quan uicn chu uong xac
uinh Luoc uau ricn Ia giai quycr ca La Ioai van uc Lcn riong
Jcng trcn Anh hucng hicn rai cua chung ra.
Þhung van uc vc kic m ·ca t tru c tic p sc uuoc giai quycr
Lang cach icn Iuycn cac rhoi qucn. chung nan riong Jcng
trcn Anh hucng va Ia 1ha nh tích Ca nhan cu a Tho i qucn J, 2
va l.
Þhung van uc vc kic m ·ca t gia n tic p sc uuoc giai quycr
La ng ca ch rhay uo i ca c phuong pha p gay a nh huo ng va Ia
1ha nh tích 1a p thc cua Tho i qucn !, 5 va t. Ban rhan roi ua
nha n uic n hon lû phuong pha p kha c nhau gay a nh huo ng
ucn con nguoi nhu: rhau hicu rhay vi uoi uau, Ian guong
rhay vi rhuyc r phu c. Þhung nguo i chí co La hoa c Lo n
phuong phap riong ray rhuong Lar uau Lang Iy Ic va ncu
khong rha nh cong, ho sc hoa c Lo cha y, hoa c uuong ua u.
Thar uc chiu Licr Lao ncu chap nhan y nghì iang roi co rhc
hoc uuoc cac phuong phap noi gay anh huong ucn nguoi
126 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
kha c rhay vi khong ngu ng Ia p Ia i ca c phuong pha p cu iich,
kcn hicu qua uc “sua uoi” nguoi khac.
Cac van uc ngca i ta m kic m ·ca t co riach nhicn rhay uoi
nhung uuong ncr quan riong ricn guong nar cua chung ra
– no nu cuo i, hay cha p nhan nor ca ch chan rhar va nhc
nhang nhung van uc nay va hoc cach chung song voi no,
na c uu chu ng ra khong rhich chu ng. Ba ng ca ch nay, chu ng
ra khong uc cho chu ng chi pho i ninh. Chu ng ra chia sc
rinh rhan an chua riong Ioi cau nguycn sau: “Chu a ha y
Lan cho con Iong can uan uc rhay uoi nhung uicu co rhc va
ca n pha i rhay uo i, Lan cho con su rhanh rha n uc cha p nha n
nhung uicu khong rhc rhay uoi uuoc, va rii khon uc phan
Licr uuoc su khac Licr uo”.
Bar kc van uc Ia kic m ·ca t tru c tic p. kic m ·ca t gia n tic p
hay ngca i ta m kic m ·ca t. chung ra van co riong ray Luoc uau
ricn uc xu Iy. Thay uoi rhoi qucn, rhay uoi phuong phap gay
anh huong va rhay uoi cach rhuc nhin nhan nhung van uc
ngca i ta m kic m ·ca t ucu nan riong Jcng trcn Anh hucng cu a
chu ng ra.
9. MO RONG VONG TRON A NH HUO NG
Ðicu uang khich Ic Ia riong khi Iua chon phan ung uoi
voi rac uong Lcn ngoai, chung ra cung gay anh huong
nanh nc ucn hoan canh cua ninh, giong nhu khi rhay uoi
nor phan cong rhuc hoa hoc, kcr qua cua cuoc rhi nghicn
cung rhay uoi.
Toi rung Ian vicc riong nhicu nan cho nor cong ry uo
nor nguoi iar nang uong Ianh uao. Cng ay Ia nguoi rhong
ninh, sang rao, co nang Iuc va co ran nhin chicn Iuoc – ai
cung rhay uicu uo. Þhung ong ay co cach quan Iy iar uoc
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
127
uoan. Cng ay xcn nhan vicn nhu nhung kc Ian cong,
khong co ru uuy va giao ricp voi ho Lang nor giong uicu iar
kc ca.
Iau qua rar ycu Ia hau hcr can Lo quan Iy ucu xa Ianh
ong ay. Io rhuong ru rap o hanh Iang uc phan nan vc scp
va riao uoi nhung cau chuycn co vc iar rhoi su va cu rhc, cu
nhu uang rin cach giai quycr rinh hinh vay. Cac cuoc rhao
Iuan Lao gio cung nhu kco uai vo ran, ruy nhicn, nhung
nguoi riong cuoc rhi Iai xcn nhu ninh khong co riach
nhicn gi: rar ca Ia uo su ycu kcn cua vi Ianh uao.
“Cac Lan khong rhc hinh uung noi chuycn gi xay ia Ian
uo uau”, nor nguoi noi, “Bua uo, ong ay ucn phong chung
roi. Toi ua chuan Li noi rhu san sang. Þhung ong ay ucn va
phan nor cai Icnh ru ricn rioi xuong. Moi rhu roi nar hang
rhang rioi chuan Li coi nhu cong coc. Toi khong Licr Iicu
roi con co rhc ricp ruc Ian vicc cho ong ay nua khong. Con
Lao Iau nu a ong a y nghí huu nhí-”.
“Cng ay noi 5^”, nor nguoi khac ria Ioi, “Licu anh co
rhc chiu uu ng rhcn sa u nan nu a khong-”.
“Toi khong Licr. Du sao rhi ong ay cung khong phai Ia
Ioai nguoi chiu vc huu uc uang uau'”
Þhung riong so ho , co no r nguo i co rinh rha n chu
uo ng. Anh a y uuo c rhu c ua y Lo i ca c gia rii chu khong pha i
Lo i rinh ca n. Anh a y Ia nguo i chu uo ng uua ia ha nh uo ng
La ng pha n uoa n, ca n rhong va nghicn cu u rinh hinh. Thay
vi chí riich ca c uic n yc u cu a vi Ia nh ua o, anh a y rin ca ch Lu
ua p. Þc u uic n yc u cu a ong ra Ia o phong ca ch, anh a y rin
ca ch Ia n cho ca c nhuo c uic n uo rio rha nh rhu yc u. Anh ra p
riung va o nhu ng uic n na nh cu a ong chu rich – ra n nhin,
su rhong ninh, rinh sa ng ra o. Anh a y hic u io ra n quan
128 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rio ng cu a ong chu rich uo i vo i su pha r riic n cu a cong ry va
co ga ng rhong ca n vo i nhu ng no i quan ran cu a ong a y. Do
uo khi cung ca p rhong rin, anh a y cu ng uua ia nhu ng kic n
nghi uu a ricn ca c phan rich uo . Ro ia ng, nguo i ua n ong na y
ua Lic r ra p riung va o Jc ng trc n A nh huc ng cu a ninh.
Vao nor ngay, khi roi ngoi cung ong chu rich voi ru
cach Ia nor co van, ong ay noi:
“Þay Srcphcn, roi khong rhc rin uuoc nhung vicc na
nguoi nay ua Ian. Anh ay khong chí uap ung nhung gi roi
ycu cau na con cung cap rhcn rhong rin Lo sung can rhicr
va uung Iuc. Anh ay con uua cho roi Lang phan rich vc
nhung uicu roi quan ran nhar, va nor Lan kicn nghi nua.
Þhung kicn nghi na y phu hop vo i Lang phan rich, va Lang
phan rich phu hop voi so Iicu. Anh ay rhar ruycr voi' Thar Ia
nhc nguoi khi co uuoc nor nguoi giup Io Iang phan vicc
kinh uoanh”.
Ta i cuo c ho p ric p rhco, ra r ca ca c nhan vicn qua n Iy kha c
va n Li Ia nh ua o uo i xu nhu cu : “Anh Ia n cho roi vic c na y...”,
“Þhic n vu cu a anh Ia pha i...”, chí riu no r nguo i. Ðo i vo i
nguo i na y, ong chu rich ho i: “Y anh rhc na o-”. Va y Ia Jc ng
trc n A nh huc ng cu a anh a y ua rang Icn. Su kic n na y nhanh
cho ng rio rha nh “ran uic n” riong cong ry. Ia ng ngu
nhu ng ca n Lo qua n Iy co rinh rha n ricu cu c quay sang “na
ua n” ro i ra p va o con nguo i rich cu c na y.
Ban char cua nguoi Li uong Ia rhoai rhac riach nhicn.
Thar uc khi noi “Toi khong chiu riach nhicn”. Phan ung
cua nhung nguoi nay rhuong Ia rhan gia vao nor noi
riuong ricu cuc, cau kcr, uac Licr ncu nhu nhicu nan qua
ho ua rin ca ch rhoa i rha c ria ch nhic n La ng ca ch vin vao su
ycu kcn cua nguoi khac.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
129
Con nguoi nhan vicn rich cuc nay rhi Iuon co rhai uo
chu uong voi cac uong nghicp khac. Tung Luoc nor, Jcng
trcn Anh hucng cua anh ay uoi voi ho ngay nor Ion. Þo ricp
ruc uuoc no iong ucn nuc cuoi cung, Lar ky ai khi uua ia
y kicn hay uc nghi gi cung ucu nuon rhan khao anh ra, kc
ca ong chu rich. Þhung ong chu rich khong ca n rhay uo Ia
noi uc uoa vi nguoi nay sc Lo sung cho ong iar nhicu suc
na nh. Chinh su Iu a cho n pha n u ng riuo c hoa n canh, su
ra p riung va o Jcng trcn Anh hucng na anh a y rao ia uuoc su
kha c Lic r.
Mor so nguoi giai nghìa rhuar ngu “Iuon chu uong” Ia
choi rioi, hung hang, va vo ran, nhung uicu uo hoan roan
khong uung. Þguoi chu uong Ia nhung nguoi khon ngoan,
uuoc rhuc uay Loi gia rii, ho hicu hicn rhuc va Licr uicu nao
Ia can rhicr.
Ia y nhin va o Maharna Canuhi
|*\
. Tiong khi Li chí
riich o Quoc hoi vi khong chiu rhan gia vao Ioi Icn an Ðc
quoc Anh, Canuhi Iang Ic rio vc quc nha. Tai uay, ong rung
Luoc no iong Jcng trcn Anh hucng cua ninh uoi voi nhung
nguoi nong uan. Su ung ho va rin ruong cua ho vao ong
ngay cang rang. Mac uu khong co nor uia vi chinh rii nao,
nhung La ng Io ng nhan a i, uu ng ca n va rinh rha n La r khua r
uay rhuycr phuc, cuoi cung, ong ua Luoc nuoc Anh phai
iur Iui. Canuhi ua pha ran su uo ho chinh rii uc nang Icn
hon lûû riicu uan An Lang suc nanh roi ua ru Jcng trcn
Anh hucng cu a ninh.
(*) M. Cahdhi: Nha lahh da o kié I xuá I va dá u Iiéh cua phohg Ira o gia hh do c lá p
cho ca c huo c Ihuoc dia Iréh Ihé gioi ma khohg cá h dé h ba o lu c. Ôhg da Iao ra
mo I kha i hié m go i la “giu vu hg hié m Iih”. 8á I chá p chié h Irahh va ba o lu c Irohg
Ihé ky 20, Cahdhi da da y cho loa i hguo i vé gia Iri cu a lo hg Iih, phi ba o lu c va
ho a bìhh.
130 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
10. “CO ” VA “IA ”
Co nor cach uc xac uinh xcn noi quan ran cua chung
ra nan riong vong rion nao Ia phan Licr giua cai “co” va cai
“Ia ”. Jc ng trc n 0uan tamchua uay nhung cai “co”:
“Toi sc iar hanh phuc khi co uuoc nor ngoi nha va ria
hcr no ngan hang…”
“Cia nhu roi co nor ong scp khong uoc rai nhu vay…”
“Cia nhu roi co nor ong chong Licr kicn nhan hon...”
“Cia nhu roi co nhung uua con ngoan ngoan hon...”
“Cia nhu roi co uuoc nor ran Lang uai hoc...”
“Cia nhu roi co nhicu rho i gian hon cho La n rhan ...”
Con Jcng trcn Anh hucng rhi chu a uay nhu ng ca i “Ia ”.
Toi sc Ia nguoi kicn nhan hon, Ia nguoi khon ngoan, Ia
nguoi uang ycu. Ðo Ia su rap riung vao rinh cach.
Voi nhung nguoi Li uong, suy nghì cua ho Iuon Iuon
huong vc nhung cai o “Lcn ngoai”. Chinh suy nghì uo co
van uc. Io uc cho cai nan “Lcn ngoai” chi phoi. Io suy
nghì rhco no rhu c “ba t da u tu bcn ngca i”. Thco ho , ca n pha i
rhay uoi nhung cai o ngoai riuoc khi rhay uoi Lan rhan.
Con quan uicn chu uong Ia rhay uoi “ba t da u tu bcn
trcng”. Bang cach rhay uoi nhu rhc, chung ra noi co rhc gay
anh huong rich cuc ucn cai Lcn ngoai.
Mo r riong nhu ng cau chuyc n roi rhich nha r Ia cau
chuycn riong kinh cuu uoc, nor phan cua ncn rang Do
Thai giao. Ðo Ia cau chuycn cua 1oscph, nguoi ua Li nhung
nguoi anh cn cua ninh Lan Ian no Ic rai Ai Cap khi noi J¹
ruoi. Ban co rhc hinh uung ong ay sc uc uang Luong xuoi
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
131
ucn rhc nao. Cng sc khong ngung rhan riach cuoc uoi Ian
Iu Ian roi ro cho Poriphai, hoac Luoc roi nhung kc Lac ac
ua uay ong vao Luoc uuong khon cung. Þhung 1oscph Ia
nor nguoi Iuon chu uong. Cng rap riung vao chu /a . Va chí
riong nor rhoi gian ngan, ong rio rhanh nguoi quan gia
cho nha Poriphai. Cng ay quan Iy noi rhu na Poriphai co
vi ong iar uuoc rin cay.
Thc ioi ucn nor ngay, 1oscph Li Lar riong nor rinh
huo ng phu c ra p va ua Li ca n ru oan riong Jl nan. Þhung
nor Ian nua, ong Iai rhc hicn Lan Iình cua nor nguoi Iuon
chu uong. Cng rap riung vao Jcng trcn Anh hucng - vong
rion chua cai /a, rhay vi cai cc. Khong Iau sau uo, ong rio
rhanh nguoi cai quan nha ru va cuoi cung cai quan ca nuoc
Ai Cap, chí uung sau Ioang uc |Phaiaoh\.
Toi hicu iang y ruong nay Ia nor su rhay uoi no rhuc
riicr uc uoi voi nhicu nguoi. Thar uc khi uo Ioi cho nguoi
khac, cho uicu kicn hay hoan canh vc rinh riang Lc rac cua
ninh. Þhung chung ra co riach nhicn – co rhc chu uong
kicn soar cuoc song cua chung ra va rac uong rio Iai hoan
ca nh no r ca ch na nh nc La ng ca ch ra p riung va o chu /a,
va o chinh La n rhan ninh.
Þcu cuoc song hon nhan cua roi gap riuc riac rhi sc ich
Ioi gi khi roi khong ngung kc roi vo ninh- Khi rhua nhan
iang ninh khong co riach nhicn riong chuycn nay, roi ua
ru Licn ninh rhanh nor nan nhan va uan ninh vao nor
rinh huong ricu cuc. Toi cung uanh nar ca kha nang gay
anh huong ucn co ay. Thai uo iay Ia, Icn an gay gar cua roi
chí cang khicn cho co ay can rhay ninh uung. Su chí riich
cua roi con roi rc hon nhung gi na roi nuon Ian uc uon
nan vo ninh. Kha nang gay anh huong rich cuc ucn hoan
canh cua roi uan uan Li nar ui.
132 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Þcu rhuc su nuon cai rhicn rinh hinh, roi phai rap
riung vao cai roi co rhc kicn soar uuoc – uo Ia Lan rhan roi.
Toi can chan uur vicc rin cach chan chính vo ninh va ra p
riung kha c phu c nhuo c uic n cu a chinh ninh. Chí La ng
cach rio rhanh nor nguoi chong ror, Licr ycu rhuong va
ung ho vo uicu kicn uoi voi vo ninh, roi noi co rhc Ian cho
co ay can rhay suc nanh cua rinh chu uong va sc uap Iai
ruong ru. Þhung uu kcr qua co rhc nao, cach rich cuc nhar
na roi co rhc rac uong vao hoan canh cua ninh Ia rap riung
va o La n rhan, va o no rhu c cu a ninh.
Co nhicu cach uc uicu chính Lan rhan riong Jcng trcn
Anh hucng – /a nor nguoi Licr Iang nghc nhicu hon , /a no r
nguoi Lan uoi uang ycu hon, /a nor sinh vicn ror hon, /a
nor nhan vicn ran ruy va uc hop rac hon. Ðoi khi, uicu co
rinh chu uong nhar na chung ra co rhc Ian Ia can rhay
ha nh phu c hoa c no no r nu cuo i chan rha nh.
Ia nh phu c hay La r ha nh na n o su Iu a cho n cu a chu ng
ra. Ðu ng uc nhu ng rhu “Lcn ngoa i” nhu rho i ric r, rinh
hinh chinh rii, su khu ng hoa ng ra i chinh quo c gia… na n
riong Jc ng trc n A nh huc ng cu a chu ng ra. Ia y Iuon chu
uo ng' Chu ng ra co rhc nang su c na nh rich cu c uo Lcn
ninh, La r ky Iu c na o, o uau. Chu ng ra va n co rhc ha nh
phu c va cha p nha n nhu ng rhu hic n rho i chu ng ra chua
kic n soa r uuo c uc ra p riung no Iu c va o nhu ng rhu na
chu ng ra co rhc kic n soa r.
11. PHIA BËN KIA CU A THAT BA I
Tiuoc khi chuycn nuc ricu cuoc song vao Jcng trcn
Anh hucng, chung ra can xcn xcr sau hon hai noi uung nan
riong Jc ng trc n 0uan tam: sai Ia n va hc qua.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
133
Chung ra co quycn ru uo Iua chon hanh uong, chu
khong uuoc ru uo Iua chon hc qua cua nhung hanh uong
uo. Ic qua Li chi phoi Loi cac quy Iuar ru nhicn, no nan
Lcn ngoai Jc ng trc n 0uan tam. Chung ra co rhc quycr uinh
Luoc vao giua uuong iay, uoi nar voi nor con rau uang Iao
roi, nhung chung ra khong rhc quycr uinh uicu gi sc xay ia
sau khi con ra u uan va o ninh.
Chung ra co rhc quycr uinh Ia nguoi rhicu riung rhuc
riong giao kco Ian an va hau qua xa hoi cua quycr uinh uo
co rhc kha c nhau, ru y rhuo c ha nh vi gian uo i cu a chu ng ra
co Li phar hicn hay khong. Thc nhung, hc qua ru nhicn uoi
voi Lan char cua chung ra Ia nor kcr qua co uinh.
Ianh vi cua chung ra Li chi phoi Loi cac nguycn rac.
Chung song hai hoa voi cac nguycn rac sc ucn Iai hc qua
rich cuc: vi phan nguycn rac sc ucn Iai hc qua ricu cuc.
Chung ra ru uo Iua chon phan ung riong noi hoan canh,
nhung khi Ia n rhc , chu ng ra cu ng Iu a cho n Iuon ha u qua
kc n rhco, nhu cau nga n ngu : “Khi chu ng ra ca n Iay no r
uau gay rhi uau kia cung uuoc nang Icn”.
Chac chan riong cuoc uoi noi nguoi, khong ir Ian
chung ra can nor chicc gay Icn ioi noi phar hicn ia iang
uo khong phai Ia chicc gay ror. Su Iua chon cua chung ra ua
uua uc n nhu ng hau qua xau hon, so vo i khi chu ng ra khong
Iua chon. Þcu co co hoi Iua chon Iai nor Ian nua, chac
chan chung ra sc Ian khac ui. Chung ra goi nhung su Iua
chon uo Ia sai Ian, va uo Ia uicu uang uc chung ra suy ngan.
Ðoi voi nhung ai uang phai song riong noi an han, rhi
Lai rap can rhicr cho rinh Iuon chu uong Ia phai nhan rhuc
uuoc iang: nhung sai Ian qua khu cung nan riong Jcng
trc n 0uan tam. Chung ra khong rhc Ian Iai ru uau, cung
134 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
khong rhc xoa Lo hay kicn soar uuoc hc qua cua sai Ian ua
xay ia.
Quan uicn cua nguoi Iuon chu uong uoi voi sai Ian Ia
rhua nhan ngay sai Ian uo uc sua chua va iur ia Lai ho c.
Ðicu na y rhuc su Lic n sai Ian rhanh rha nh cong, nhu T. 1.
Warson, nguoi sang Iap cong ry IBM, ua noi: “Thang Ioi
na n o phia Lcn kia cu a rha r La i”.
Þhung nc u khong rhu a nha n, khong su a chu a sai Ia n
cung nhu khong iur ia Lai hoc kinh nghicn rhi uo Iai Ia
nor sai Ian khac. Þo rhuong uua nguoi ra vao con uuong
ru Iua uoi ninh, ru iu ngu ninh, va rhuong gan voi su uuy
Iy |su Iua uoi uuy Iy\ uoi voi Lan rhan va nguoi khac. Sai Ian
rhu hai na y chc ua y, Ia n rang ra c ha i va a nh huo ng cu a sai
Ia n rhu nha r, gay ro n rha r Io n hon cho La n rhan. Khong
pha i sai Ia n cu a nguo i kha c, hay rha n chi khong pha i sai
Ia n cu a La n rhan na chinh Ia pha n u ng cu a chu ng ra uo i
voi nhung sai Ian uo gay rac hai Ion cho chung ra. Ruor
uuoi rhco con ian uoc ua can ninh chí cang Ian cho char
uoc Ian roa khap co rhc. Tor hon hcr, chung ra hay rin ngay
Licn phap uc Iay char uoc ia khoi co rhc.
Phan ung cua chung ra uoi voi Lar ky sai Ian nao cung
ucu co anh huong ucn char Iuong cua nhung su vicc sau
uo. Ðicu quan riong Ia rhua nhan va sua chua ngay cac sai
Ian uc chung khong con anh huong ucn ra va giup ra rio
ncn nanh nc hon.
12. CAM KËT VA GIU IO I
Þgay ra i riung ran cu a Jcng trcn Anh hucng Ia kha nang
can kcr va giu Ioi cua chung ra. Þhung can kcr uoi voi Lan
rhan, nhu ng nguo i xung quanh va su nha r qua n rhu c hic n
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
135
cac can kcr uo Ia Lan char, Ia uicu cor Ioi cho su riuong
rhanh va Ia su rhc hicn io nhar cua rinh chu uong. Thong
qua kha nang rhicn phu cua con nguoi, cung voi su ru nhan
rhuc va Iuong ran, chung ra y rhuc uuoc nhung uicn ycu,
nhung nar can hoan rhicn, nhung khia canh rhuoc vc rii
ruc co rhc phar riicn hon, cac rhoi qucn can uuoc rhay uoi
hay Ioai Lo. Sau uo, khi rhua nhan va su uung trí tuc ng tuc ng
va v chí dcc /ap cua ninh uc hanh uong uua ricn nhan rhuc
uo – uua ia nhung Ioi hua, uar ia cac nuc ricu, va riung
rhuc voi chung – chung ra sc xay uung uuoc suc nanh cua
rinh cach uc co rhc Ian uuoc Lar ky uicu gi rich cuc riong
cuoc song.
Chinh ru nha n rhu c nay, chu ng ra sc rha y co hai
phuong phap uc Ian chu cuoc song. Mor Ia, dua ra /c i hu a
va giu Ioi hua. Iai Ia, da t ra mc t mu c ticu va phan uau uc uar
uuoc nuc ricu uo. Khi chung ra uua ia va giu Ioi rhuc hicn
cac can kcr, uu nho, chung ra sc xac Iap uuoc su riung rhuc
Lcn riong, cho ra y rhuc vc su ru chu va Iong can uan cung
nhu suc nanh uc nhan Iay nhicu riach nhicn hon riong
cuoc song. Bang cach uo, uan uan, uanh uu sc rio ncn quan
rio ng hon ran ria ng cu a La n rhan.
Kha nang uua ia va rhuc hicn cac can kcr uoi voi Lan
rhan Ia ycu ro cor Ioi nhar cua qua riinh xay uung cac rhoi
qucn co La n cho su rha nh ua r. Kic n rhu c, ky nang, va khar
vong ucu nan riong ran kicn soar cua chung ra. Chung ra
co rhc rac uong vao nor riong La noi uung ricn, hoac ca La,
uc Ia n rang rinh can Lang giu a chu ng. Khi su giao rhoa giua
chung ngay nor nhicu hon, chung ra sc cang Iình hoi sau
sac hon cac nguycn rac - Ia co so cho cac rhoi qucn - va rao
ia su c na nh rinh ca ch giu p chu ng ra huo ng ro i su rha nh
ua r no r ca ch rha r can La ng.
136 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
13. TINH CHU DONG: CUO C TRÃ C NGHIË M 30 NGAY
Chung ra khong can phai kinh qua nhung ngay ucn roi
riong cac riai rap riung chcr choc nhu FiankI uc nhan rhuc
va phar riicn rinh chu uong cua ninh. Tu cac su kicn xay ia
hang ngay, chung ra cung co rhc phar riicn kha nang nay uc
xu Iy nhung suc cp Lar rhuong riong cuoc song, vi uu cach
xu Iy rinh huong kcr xc, cach phan ung uoi voi nor khach
hang uang cau kính hay nor uua con Luong Lính… Ðo Ia
cach chung ra nhin nhan nor su vicc uc Licr uau Ia van uc
ninh can rap riung giai quycr.
Toi nuon Lan rhu nghicn nguycn rac chu uong nay
riong vong lû ngay. Ban chí can ap uung va quan sar kcr
qua. Tiong vong nor rhang, Lan hay rap riung vao Jcng
trcn Anh hucng cu a ninh. Ba n chí ca n uua ia nhu ng can
kcr nho nho va rhuc hicn chung. Iay Ia nguoi huong uan
chu khong Ia nguoi phan xcr. Iay Ian guong chu uung chí
riich. Iay uua ia giai phap, chu khong Ian van uc rio ncn
nghicn riong hon.
Iay rhu nghicn cac nguycn rac ricn riong cuoc song
hon nhan, riong gia uinh va riong cong vicc cua Lan. Ðung
Lan cai vc nhung uicn ycu cua nguoi khac. Ðung Licn ho
cho Io i Ia n cu a ninh. Khi na c sai Ia n, La n ncn rhu a nha n,
sua chua va iu r ia Lai hoc kinh nghicn ngay Ia p ru c. Ðung
uc ninh sa vao rhoi qucn Icn an va riach noc nguoi khac.
Iay rap riung vao nhung gi Lan co kha nang kicn soar.
Ia y ra p riung vao chinh ninh va Iuon Ia chinh ninh.
Iay nhin vao nhuoc uicn cua nguoi khac Lang anh
nar rhong can chu khong Icn an. Van uc khong phai o cho
ho khong Ian hay khong ncn Ian nor vicc gi uo, na chinh
Ia o su Iua chon phan ung cua Lan riuoc rinh huong xay ia
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
137
va uicu Lan ncn Ian. Þcu Lan Lar uau suy nghì iang van uc
“nan o Lcn ngoai” rhi hay uung Iai. Suy nghì uo chinh Ia
“va n uc ” cu a La n.
Þc u ra rhc hic n quyc n ru uo Iu a cho n cu a ninh
rhuo ng xuycn rhi ca i quyc n a y ca ng uuo c no io ng. Þhu ng
ai khong Ia n nhu va y sc nha n rha y ru uo cu a ho uang ua n
Li xo i no n cho uc n khi na r ha n. Io Luo c pha i uo ng
nhu ng vai uic n rhco “kich La n” cu a cha nc , cu a co ng su va
cu a xa ho i.
Co ria ch nhic n ru c Ia co kha nang pha n u ng uu ng ua n
riuo c no i uic u kic n va hoa n ca nh. Ðay Ia uic u rhic r yc u
uo i vo i su rha nh ua r, ha nh phu c cu a La r ky ai. Ðic u cuo i
cu ng roi nuo n no i Ia no i chu ng ra uc u ca n pha i Ia n chu
uuo c cuo c so ng cu a iicng ninh, riong no i hoa n ca nh,
no i uic u kic n.
138 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
CA C GOI Y THU C HA NH:
1. Ba v là ng nghe lu i àn ìie ng no i cu a mình va nhu ng
nguu i xung quanh ìiong mo ì nga v xem co bao nhieu
la n ba n hoà c nguui khac su dung nhung ngon ìu bi
do ng nhu “tia nhu ...”, “1oi khong ìhe ...” hav “1oi
buo c pha i ...”.
2. 1ien lie u mo ì ìình huo ng ba n co ìhe se gà p pha i
ìiong ìuung lai ga n ma ìheo kinh nghie m ca nhan,
ba n co ìhe se ha nh dong mo ì ca ch bi do ng. Bav die m
lai ìình huong do ìiong pham vi \oug ttou Auh huoug
cu a ba n. Ba n se chu do ng pha n u ng nhu ìhe na o?
Ba v da nh ìhu i gian on la i ca c kinh nghie m da qua
va hình dung pha n u ng cu a ba n ìiuu c mo ì ìình
huong gia dinh nao do. Bav ghi nhu nhung gì da xav
ia giu a qua ìiình kich ìhich va pha n u ng. Ba v dà ì ia
cam ke ì vu i ba n ìhan va ìhu c ha nh quve n ìu do lu a
cho n ìha i do hoà c pha n u ng cu a mình.
3. Ba v cho n ia moì ià c ioi ìai nui ba n la m vie c hav
ìiong cuoc song dang lam ban kho chiu. Co gàng xac
dinh xem do la va n de ban co ìhe kie m soa ì ìiu c ìie p,
gia n ìie p, hav ngoa i ìa m kie m soa ì. Ba v dinh da ng
buu c gia i quve ì va n de ìhu nha ì ìiong \oug ttou Auh
huo ug va ìhu c hie n no .
4. Ba v ìhu ìià c nghie m ìiong 30 nga v ve kha nàng chu
do ng cu a ba n. Chu v ghi nha n su ìhav do i ìiong \o ug
tto u A uh huo ug cua ban.
TIoI quen LIu IuI
BAT ÐÂU TU MUC T¡EU
ÐA ÐUOC XAC СNH
Tûúng thuöåc
Jh^Nh J|Ch
J^P JhE
Laug ughe va
lhau hieu
lau uhau
0oug lau
hiep luc
Ju duy
cuug lhaug
uu lieu
cho dieu
quau lroug uhal
Jh^Nh J|Ch
C^ Nh^N
Àöåc lêåp
Phuå thuöåc
R
e
u
g
i
u
a
b
a
u
l
h
a
u
3
4
5 6
7
1
Luou
chu doug
Bal dau
lu uuc lieu
da duoc xac diuh
2
Cu c nguvén Lu c
IunI duo bun LIun
“Nhu nq qi lu t lo t phio sou.
nhu nq qi co n o phio rruo c
Jeu chonq lo qi so tot cot nom len rronq
chinh lo n rhõn mo t nquo t.”
- Oliver Wendell Holmes
B
ay gio, Lan hay rin nor cho ycn rình va rap riung
vao nhung riang ricp rhco uc rhuc su no ia canh
cua cua ·u thav dci Lcn riong ran hon ninh.
Bang rii ruong ruong, hay hinh uung Lan uang uu uan
rang nor nguoi rhan. Iinh uung Lan Iai xc ucn nha rang Ic
hay nha rho, ioi uua xc vao Lai uo, xuong xc. Khi Lan Luoc
vao Lcn riong roa nha, Lan uc y rhay cac vong hoa, va nghc
ricng nhac cau hon rhan rian. Ban nha n ia nhung guong
nar qucn rhuoc, Lan Lc va gia uinh… Ban can nhan uuoc
su chia sc, can rhong ru nhung nguoi hicn uicn xung
quanh La n.
Khi ricn Icn va nhin vao quan rai, Lan rhinh Iinh uoi
nar voi chinh ninh. Ðay sc Ia Ic rang cua chinh Lan sau vai
chuc nan nua. Tar ca nhung nguoi nay ucn uay uc vicng
Lan, uc Lay ro rinh can ycu rhuong va su can kich vc su
cong hicn cua Lan.
142 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Khi ngoi vao Lang ghc cho Luoi Ic Lar uau, Lan uoc ro
chuong riinh riong ray. Sc co Lon nguoi uoc uicu van. Ðau
ricn Ia nor nguoi riong gia uinh Lan. Þguoi rhu hai Ia nor
nguoi Lan – anh ra hicu iar io vc Lan. Þguoi rhu La Ia nor
uong nghicp cua Lan. Va nguoi rhu ru Ia nor vi Iinh nuc -
uai uicn cong uong noi Lan sinh song. Ban nuon nhung
nguoi uoc uicu van nay noi gi vc con nguoi va cuoc uoi Lan-
Ban nuon ho no ra Lan Ia nor nguoi chong´vo, nor
nguoi cha´nc, nor uua con, nor nguoi Lan, hay nor uong
nghicp nhu rhc nao-
Ban nuon ho rhay uuoc rinh cach gi o con nguoi Lan-
Iay Lan nuon ho ghi nho su cong hicn hoac rhanh rich
nao uo cua Lan- Iay nhin nhung nguoi xung quanh Lan va
ru hoi Lan ua Ian uuoc gi uc rio rhanh nor ran guong sang
riong Iong ho-
Tiuoc khi uoc ricp, hay uanh vai phur uc ghi chcp can
ruong cua Lan. Vicc nay sc giup Lan hicu io hon Thoi qucn
rhu hai.
1. “BÃ T DA U TU MU C TIËU DA DUO C XA C DINH”
CO NGHIA IA GI²
Þcu rhan gia nor cach nghicn ruc vao rhi nghicn
ricn, sc co nhung khoanh khac Lan chan ucn nhung gia rii
co Lan, sau xa riong ran hon ninh. Ban sc co cuoc ricp xuc
ngan voi hc rhong huong uan noi ran ngay rai riung ran
Jcng trcn Anh hucng cu a La n.
Iay ngan nghì nhung Ioi sau uay cua 1oscph Auuison:
“Khi nhin vao Lia no cua nhung con nguoi vì uai, noi
can giac ghcn ry riong roi Licn nar. Khi uoc van Lia ghi Iai
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
143
nhung Ioi hay y ucp, noi uuc vong ran rhuong riong roi
ricu ran. Khi chung kicn noi uau Luon khon xicr cua nhung
Lac cha nc Lcn nan no, roi quan Iong rhuong ca n. Khi
uung riuoc nan no cua cha nc, roi nghì ucn hu uanh cua
nhu ng kc na chu ng ra Luo c pha i ruan Ic nh: ca c La c vua
chua. Io nan Lcn canh nhung kc ua ha Lc ho – nhung kc
kinh uich Iai sar vai nhau khi Iia uoi. Tiuo c nhung anh
hung hao kicr ua phan chia rhc gioi Lang cac cuoc rianh
chap uo nau, roi suy ngan riong uau Luon va ngac nhicn
riuoc roan rinh nho nhar cua Ioai nguoi. Khi uoc nhung
ngay rhang ghi ricn Lia no, riong uo co nor so nguoi vua
chc r va o nga y hon qua, va no r so ua chc r ca ch uay tûû
nan, roi nghì ucn cai ngay riong uai khi rar ca chung ra ucu
Ia nhung nguoi uuong rhoi, va cung nhau hicn uicn…”
Mac uu Thoi qucn rhu hai ap uung riong nhicu hoan
canh va cung La c cuo c so ng khac nhau, nhung ung uung co
Lan nha r cua no Ia bat dau ngav tu ngav hcm nav bang nhung
muc ticu da ducc xac dinh. La y hinh ruo ng, hinh a nh hay no
rhu c cuo i uo i La n Ia n khung rhan chic u hay chua n nu c
uc xcn xcr noi rhu khac. Moi chang uuong uoi – hanh vi
cu a La n nga y hon nay, riong ruong Iai, rua n sau, rha ng sau
– sc uuoc xcn xcr riong Loi canh rong rhc Lao gon nhung
uicu co y nghìa nhar uoi voi Lan. Bang cach ghi nho nhung
nuc ricu uo, Lan noi co rhc rin chac vao nhung gi Lan Ian,
vao nor ngay cu rhc nao uo, sc khong vi phan cac chuan
nuc na ninh ua xac uinh Ia quan riong nhar. Va noi nor
ngay Lan song sc gop phan rich cuc cho nuc ricu na Lan
ua xac uinh riong suor cuoc uoi ninh.
Ba t da u tu mu c ticu da duc c xa c dinh co nghìa Ia xua r pha r
La ng no r su hic u Lic r io ia ng vc uich uc n cu a La n. Ðic u uo
co nghìa Ia La n Lic r noi ninh nuo n uc n, uo uo La n sc hic u
144 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
io hic n ra i ninh uang o uau uc Iuon ui uu ng huo ng.
Con nguoi rhar uc sa vao nhung chicc Lay cua uoi
rhuong, cua cuoc nuu sinh hang ngay. Io Iao vao Ian vicc
ngay nor nhicu hon nhan Ico Icn Lac cao nhar cua chicc
rhang uanh vong, uc ioi phar hicn ia iang chicc rhang Lac
nhan Luc ruong. Moi nguoi ucu Lan ion, rhan chi iar Lan
ion voi cuoc song nhung su Lan ion uo nhicu khi khong
nang Iai hicu qua. Cuoi cung, ho phar hicn ia iang ho ua
gianh uuoc nhung rhang Ioi iong rucch. Thanh cong uar
uuoc Lang cai gia cua nhung rhu con quy gia hon chinh su
rhanh cong. Þhung con nguoi rhuoc noi rang Iop xa hoi -
Lac sì, vicn sì, uicn vicn, chinh rii, uoanh nhan, van uong
vicn, rho ong nuoc… - rhuong phan uau uc co uuoc rhu
nhap nhicu hon, uia vi xa hoi cao hon, hay riinh uo chuycn
non ror hon. Þhung ioi ho Iai phar hicn ia iang uong co
rhuc uay ho uar uuoc nuc ricu ua chc khuar nhung gi rhuc
su co y nghìa voi ho.
Cuoc song cua chung ra sc khac ui ncu chung ra nhan
rhuc uuoc uicu gi rhuc su quan riong va giu nhung hinh
anh uo riong ran rii. Chung ra sc Ian chu uuoc Lan rhan
va Ian nhung uicu co y nghìa nhar. Chung ra co rhc iar Lan
ion, Ian vicc iar ror nhung chí co hicu qua khi chung ra Lar
uau Lang nor nuc ricu io iang.
Þcu can nhac ky nhung uicu Lan nuon nghc nguoi
khac uanh gia vc ninh, Lan sc rin ia uinh nghìa cua su
rhanh cong. Ðinh nghìa uo co rhc iar khac voi uinh nghìa
Lan uang nghì riong uau, co rhc khong phai Ia ricn rai, uia
vi, uanh ricng hay Lar cu rhu gi na Lan phan uau uc uar cho
Lang uuoc.
Khi Lar uau nor cach co nuc uich, Lan sc co nor vicn
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
145
canh khac Licr. Mor nguoi ua hoi nor nguoi khac khi
nguoi Lan chung cua ho nar ui: “Anh ay co uc Iai gi nhicu
khong-”. Þguoi kia uap: “Anh ay uc Iai rar ca”.
2. MO I SU VA T DË U DUO C SA NG TAO HAI IA N
Thoi qucn bat dau tu muc ticu da ducc xac dinh uuoc uua
ricn nguycn Iy mci ·u vat dcu ducc ·ang tac hai /an. Sa ng ra o
Ia n rhu nha r Ia sa ng ra o rinh rha n, va sa ng ra o Ia n rhu hai Ia
sa ng ra o va r cha r.
Iay Iay vicc xay nor ngoi nha Ian vi uu. Ban ua sang
rao no Lang hinh anh riong uau ucn rung chi ricr riuoc khi
ha Lua uong chicc uinh uau ricn Icn cong riinh. Ban co
gang hinh uung nor cach io iang kicu uang ngoi nha. Þcu
nuon co nor ngoi nha na ca gia uinh co rhc sun hop, Lan
vach ia kc hoach xay nor can phong noi noi nguoi co rhc
quay quan vui vc Lcn nhau. Ioac nuon rao khong gian no
cho phong choi cua Lon ric, Lan sc no nor canh cua Iua…
Ban uu uinh uicu uo Lang y ruong cho ucn khi co uuoc
nor Luc rianh io iang vc ngoi nha Lan nuon.
Roi Lan rhc hicn y ruong uo ricn Lan vc va Icn kc hoach
rhi cong. Tar ca uicu nay uuoc rhuc hicn riuoc khi vicc
uong rho Lar uau. Þcu khong Ian nhu vay rhi o Ian sang
rao rhu hai, ruc Ia su sa ng ra o var char, Lan sc phai co nhicu
rhay uoi ron kcn, co rhc khicn chi phi rang gap uoi.
Quy rac cua rho noc Ia “hai Ian uo, nor Ian car”, nghìa
Ia Lan phai suy nghì ky noi rhu riuoc khi hanh uong. Ban
phai chac chan iang Lan rhicr kc, ruc su sang rao uau ricn,
phai rhuc su uung voi cai Lan nuon co, sau uo noi su uung
ucn gach va vua. Þghìa Ia Lan Lar uau cong vicc Lang nor
nuc uich ua xac uinh io iang.
146 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Iay xcn nor vi uu khac riong Iình vuc kinh uoanh.
Þcu nuon rhanh cong, Lan phai xac uinh io iang nuc ricu
kinh uoanh cua ninh. Ban can can nhac ky Iuong vc san
phan hay uich vu na Lan nuon uua vao rhi riuong, ioi ro
chuc cac hoar uong co Iicn quan nhu rai chinh, nghicn cuu
va phar riicn, san xuar, ricp rhi, nhan su, co so va r char v.v.
Kc hoa ch, nu c ricu Lan ua u rhuong quyc r uinh su rha nh
cong hay rha r La i cu a no r uoanh nghic p. Phan Ion cac rhar
Lai riong kinh uoanh ucu khoi phar ru su sang rao uau ricn:
rhicu von, uanh gia sai rhi riuong hay khong co nor kc
hoa ch kinh uoanh kha rhi.
Lan cha Ian nc cung vay, ncu nuon nuoi uay con cai
rhanh nguoi co riach nhicn, co ky Iuar va ru giac, Lan phai
Lan sar nuc uich uo khi ricp xuc hang ngay voi con cai.
Ban khong uuoc xan phan rinh ru giac hay Iong ru riong
cu a chu ng.
Þguoi ra rhuong su uung nguycn rac sang rao hai Ian
riong nhicu Iình vuc va o nhicu nuc uo khac nhau cua
cuoc song. Tiuoc khi rhuc hicn nor cuoc hanh riinh, Lan
can xac uinh riuoc uich ucn va vach ia nor Io riinh ror
nhar. Tiuoc khi riong cay riong vuon, Lan ua co kc hoach
riuoc riong uau, co rhc ricn giay. Ban vicr Lai uicn van ia
giay riuoc khi uoc. Ban hinh uung riuoc canh Lai rii khuon
vicn ngoi nha riuoc khi riang rii no, Lan rhicr kc nau rhoi
riang cu a ninh riuo c khi ca r nay.
Do uo, ruy nuc uo hicu io nguycn rac sang rao hai Ian
va nha n ria ch nhic n cho ca hai Ia n sa ng ra o na chu ng ra
hanh uong va no iong Jcng trcn Anh hucng cu a ninh.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
147
3. DU KIË N HAY MÃ C NHIËN
Thco nguycn rac, rar ca noi su var ucu uuoc sang rao
hai Ian, nhung khong phai noi sang rao uau ricn ucu uua
ricn uu kicn. Tiong cuoc song ca nhan, ncu khong phar
riicn su ru nhan rhuc cua ninh va co riach nhicn uoi voi
nhung sang rao uau ricn, rhi chung ra sc pho nac cho
nguo i kha c va hoa n ca nh kha ch quan na n ngoa i Jcng trcn
Anh hucng uinh hinh phan Ion cuoc song cua ninh. Chung
ra song nor cach Li uong rhco cac kich Lan ap uar ru Lcn
ngoai nhu gia uinh, cong su, kc hoach cua nguoi khac va
cac suc cp cua hoa n ca nh.
Tar ca nhung uicu uo Ia uo nguoi khac hoac ngoai canh
chu khong phai Ia uo ca c nguycn rac nang Iai. Chung pha r
sinh ru ran Iy uc Li ron rhuong cua chung ra, ru su Ic rhuoc
qua nhicu vao nguo i kha c, ru nhu cau uuoc rhua nhan, ycu
rhuong, ru can giac vc ran quan riong va gia rii hay nor
can giac na o uo na chung ra Iuu ran.
Du chu ng ra co nha n rhu c hay kic n soa r uuo c hay
khong rhi va n co su sa ng ra o Ia n rhu nha r cho no i cuo c
uo i cu a chu ng ra. Tu chu ng ra sa ng ra o Ia n rhu hai uc rio
rha nh no r con nguo i rich cu c, hoa c Ia sa n pha n sa ng ra o
Ia n rhu hai cu a nguo i kha c, cu a hoa n ca nh hay cu a rho i
qucn qua khu .
Þhung kha nang uac Licr cua con nguoi cung rii ruong
ruong va Iuong ran cho phcp chung ra xcn xc r nhu ng sa ng
rao uau ricn va giup chung ra chiu riach nhicn vicr ricp
kich Lan cua uoi ninh. Þoi cach khac, rhoi qucn rhu nhar
noi iang “Ban Ia nguoi sang rao”, con Thoi qucn rhu hai Ia
su sang rao uau ricn.
148 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
4. IA NH DAO VA QUA N IY – HAI SU SA NG TAO
Thoi qucn rhu hai uua vao cac nguycn rac vc Ianh uao
La n rhan, ru c /a nh da c Ia sa ng ra o rhu nha r. Lanh dac khong
pha i Ia quan /v. 0ua n /v Ia sang rao Ian rhu hai. Ðay Ia noi
uung chung ra sc rhao Iuan o phan Tho i qucn rhu La.
0ua n /v Ia su rap riung vao nhung van uc cu rhc: “Lan
cach nao roi co rhc hoan rhanh cong vicc uo-”. Lanh uao Ia
su rap riung vao cai nau chor, quan riong: “Ðicu roi nuon
uar uuoc Ia gi-”. Thco Ioi Pcrci Diuckci va cua Waiicn
Bcnnis, “Quan Iy Ia Ian uung cac cong vicc, con Ianh uao Ia
Ian nhung vicc uung”. Quan Iy Ia hicu nang cua vicc Ico
cac nac rhang ucn rhanh cong: con Ianh uao Ia xac uinh
xcn cai rhang uo co uuoc Lac uung Luc ruong hay khong.
Ba n co rhc hic u no r ca ch nhanh cho ng su kha c nhau
giua hai khai nicn nay qua vi uu sau.
Iay ruong ruong nor nhon rho uung uao iua uc phar
quang uuong iung. Io chí Ia nhung nguoi rho, nhung
nguoi giai quycr van uc. Þhung nguoi quan Iy rhco sau ho,
nai sac cac uao iua, vicr ia cac huong uan va rhicr Iap cac
chinh sa ch, rhu c hic n ca c chuong riinh hua n Iuyc n co La p,
uua vao ap uung cac cong nghc noi, Icn rhoi gian Licu Ian
vicc va rinh roan Iuong Long cho nhung nguoi rho. Con
nguoi Ianh uao Ia nguoi Ico Icn ngon nor cai cay cao nhar,
quan sar roan Lo va rhcr Icn: “Þhan canh iung ioi'”.
Þhung pha n u ng rhuong rha y cu a nhu ng nguo i rho
vua gioi ray nghc vua chan chí va cac nha quan Iy nan can
Ia gi- “Cng in ui cho' Chung roi uang Ian uuoc iar nhicu
vicc uay nay'”.
Chung ra rhuong chu ran vao cac chi ricr na qucn ui
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
149
cai rong rhc, vi rhc chung ra rhuong Li chcch huong. Su
rhay uoi iar nhanh chong cua noi riuong song Ian cho
/a nh da c hic u qua rio ncn quan riong hon Lao gio hcr – ca
riong cuoc song uoc Iap hay ruong rhuoc.
Chu ng ra nga y ca ng ca n co no r ra n nhin va no r chic c
Ia La n chu khong pha i chí no r ra n La n uo chí uuo ng.
Chu ng ra rhuo ng khong Lic r uia hinh phia riuo c Ia gi, ca n
vuo r qua chuo ng nga i na o: pha n Io n no i vic c phu rhuo c va o
su pha n uoa n cu a chu ng ra o ru ng rho i uic n cu rhc . Þhung
chic c Ia La n no i ran khong pha i Iuon chí uu ng huo ng.
Su rha nh ua r – rha n chi ca su sinh ro n – khong chí phu
rhuoc uon rhuan vao no Iuc cua chung ra, na con o cho no
Iuc uo uung huong hay khong. Su rhay uoi nuon hinh van
riang riong hau hcr cac Iình vuc san xuar va nghc nghicp
uoi hoi /a nh da c phai uuoc xcn Ia ycu ro quan riong hang
ua u va qua n /v uu ng ha ng rhu hai.
Tiong kinh uoanh, rhi riuo ng rhay uo i nhanh uc n
nu c nhic u sa n pha n va uich vu ia r rha nh cong chí va i nan
riuo c rhi nay ua rio ncn Ia c ha u. Þguo i Ia nh ua o chu uo ng
pha i Iuon rhco uo i su rhay uo i cu a noi riuo ng kinh
uoanh, ua c Lic r Ia rho i qucn va uo ng co cu a kha ch ha ng, uc
uua ia nhu ng nguo n Iu c ca n rhic r giu p cho uoanh nghic p
ui uu ng huo ng.
Þhu ng rhay uo i nhu no i Io ng qua n Iy cu a nha nuo c
riong nga nh ha ng khong, rang chi phi chan so c su c kho c, va
nang cao cha r Iuo ng xc o-ro nha p kha u uc u co ra c uo ng ua ng
kc uc n noi riuo ng kinh uoanh. Þc u ca c uoanh nghic p
khong rhco uo i noi riuo ng kinh uoanh, kc ca ca c nho n
nhan vicn cu a ninh, va sa ng suo r Ia nh ua o rhi khong no r ky
nang qua n rii na o co rhc cu u uoanh nghic p uo kho i su p uo .
150 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Quan Iy hicu qua na khong Ianh uao uung huong rhi
cung giong nhu “sicr char cac ghc ngoi ricn Loong rau
Tiranic”. Khong co su rhanh cong nao riong quan Iy co rhc
Lu uap uuoc nhung sai Ian riong Ianh uao. Thc nhung,
Ianh uao khong phai Ia cong vicc uc uang, Loi chung ra
rhuong Li vuong vao no rhuc quan Iy.
Tai Luoi hop cuoi cung riong chuong riinh Pha t tric n
qua n /v kco uai nor nan rai ScarrIc, chu rich nor cong ry
uau khi ucn gap roi va noi: “Þay Srcphcn, khi ong ncu ia su
khac nhau giua Ianh uao va quan Iy, roi ua xcn Iai vai rio
chu rich cong ry cua roi va nhan ia ia ng roi chua Lao gio
Ianh uao ca. Toi chí Iao vao Ian cong rac quan Iy, Li chon
vui riong hang uong cong vicc su vu hang ngay. Do uo, roi
ua quycr uinh giao cho nguoi khac Ian vicc uo. Toi rhar su
nuon rhuc hicn vai rio Ianh uao, uan uar cong ry cua ninh.
Þhung uo khong phai Ia nor vicc uc uang. Toi ua phai
riai qua can giac hur hang kho chiu cua su iur Iui nay. Toi
khong uung ucn nhung cong van khan cap uang char uay
ricn Lan, cung khong giai quycr hang ra cong vicc khong
rcn khac… Tar ca ua co cap uuoi cua roi chiu riach nhicn.
Toi Lar uau var Ion voi nhung van uc vc phuong huong, vc
xay uung ncn van hoa cong ry, phan rich sau rhi riuong va
nan Lar cac rhoi co noi. Þhung nguoi khac cung can rhay
hur hang vi phong cach Ian vicc rhay uoi. Io khong con
uuoc ricp can roi uc uang nhu riuoc, riong khi van nuon
gap roi Lar ky Iuc nao uc xin y kicn, nho giup giai quycr
nhung van uc hang ngay.
Þhung roi ua rhar su rhay uoi. Toi rin iang vicc ninh
can phai Ian Ia Ianh uao. Va roi ua Ian uuoc. Ðcn hon nay,
roan Lo cong vicc kinh uoanh cua chung roi ua khac han.
Chung roi rhich nghi hon voi noi riuong noi cua cong ry.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
151
Doanh rhu rang gap uoi va Ioi nhuan rang gap Lon Ia n. Toi
ua rhuc hicn uuoc vai rio Ianh uao.”
Toi rin iang cac Lac cha nc cung rhuong Li vuong vao
no rhuc quan Iy. Io chí chu riong ucn vicc gian sar, hicu
qua va ky cuong rhay vi nuc uich va rinh can gia uinh.
Tuong ru, riong cuoc song iicng cua chung ra Iai cang
rhic u su Ia nh ua o. Chu ng ra Iao va o qua n Iy Lan rhan sao
cho co hicu qua, uar ia va phan uau uc uar uuoc cac nuc
ricu riong khi chua xac uinh io nhung gia rii cua ninh.
5. TRO THA NH NGUO I SA NG TAO DA U TIËN
CU A CHINH MINH
Þhu chu ng ra nhan rha y o pha n riuo c, rinh chu uo ng
uuoc uua ricn co so tu nhan thuc – no r kha nang ua c Lic r
cua con nguo i. Iai kha nang rhicn phu nu a giu p chu ng ra
no iong rinh chu uong va rhuc hicn vai rio Ianh uao ca
nhan riong cuoc song Ia trí tuc ng tuc ng va /ucng tam.
Þho co rii ruong ruong, chung ra co rhc hinh uung
uuoc nhung ricn nang cua Lan rhan. Þho co Iuong ran,
chung ra co rhc ricp can cac quy Iuar pho Licn hay cac
nguycn rac, Lang chinh rai nang iicng cua ninh va cua
nguoi khac. Voi nhung nguycn rac chí uao Lan rhan, chung
ra co rhc khai rha c La n rhan no r ca ch hic u qua . Kc r ho p vo i
su ru nhan rhuc, nhung kha nang nay sc giup chung ra uu
su c vic r Ia y “kich La n” cho chinh ninh.
Do chung ra ua song voi nhicu “kich Lan” ru Lcn ngoai,
ncn qua riinh vic r “kich La n” cho chinh ninh rio rha nh
nor qua riinh “vicr Iai kich Lan”, hay rhay uoi nor so no
rhu c co La n na chu ng ra ua co . Khi nha n ia nhu ng “kich
152 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
La n” khong hic u qua , nhu ng no rhu c khong uu ng hay
khong hoan hao riong con nguoi ninh, chung ra co rhc
chu uong Lar ray vao vicr Iai nhung kich Lan uo.
Thco roi, nor riong nhung cau chuycn hap uan nhar
cua qua riinh vicr Iai “kich Lan” nan riong cuon ru riuycn
cua Anwai Sauar - Tong rhong qua co cua Ai Cap. Sauar ua
rung uuoc nuoi uuong, uay uo va hun uuc Iong can rhu
IsiacI. Cng rung ruycn Lo ricn uai riuycn hinh quoc gia
iang: “Toi sc khong Lao gio Lar ray voi nor nguoi IsiacI khi
nao ho con chicn uu chí nor rac uar cua nguoi Ai Cap.
Khong Lao gio' Khong Lao gio'”. Va nhung uan uong uan
chung riong ca nuoc ua rung ho vang “Khong Lao gio'
Khong Lao gio'”. Cng ua rap hop uuoc suc nanh va y chi
rho ng nha r cu a ca nuo c va o “kich Lan” uo cu a ninh.
“Kich Lan” nay iar uoc Iap va nang rinh uan roc cuc
uoan, no kich uong rinh rhan uan chung nor cach sau sac.
Þhung no cung iar uicn io va Sauar Licr io uicu uo.
Do uo, ong ua vicr Iai “kich Lan” cho ninh, nicu ra Iai
qua riinh ong ua hoc uuoc khi con Ia nor rhanh nicn Li
gian can rai xa Iin 5!, nor xa Iin Licr Iap cua nha ru riung
ran Caiio, uo uinh Iiu vao nor an nuu chong Iai vua
Faiouk. Cng ua ho c uuo c ca ch Lur ia khoi ran rii cua ninh
uc nhin Iai “kich Lan” nor cach khon ngoan hon. Cng hoc
cach Ian cho ran rii cua ninh riong iong, Lang nor qua
riinh rhicn uinh sau sa c uc rap riung vao cac “kich Lan” cu a
La n rhan.
Cng kc Iai iang ong ua gan nhu khong con nuon ioi xa
Iin nha ru nua, vi rai uo ong ua nhan ia rhanh cong rhuc su
Ia rhanh cong cua Lan nga. Ðo khong phai Ia su giau co na
Ia co uuoc su ru chu va chicn rhang chinh Lan rhan ninh.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
153
Tiong rhoi ky can quycn cua Þassci, co rhoi gian Sauar
Li giang chuc. Moi nguoi nghì iang ong sc nar rinh rhan,
nhung khong pha i nhu va y. Io nuo n a p ua r “kich La n”
cua ho Icn ong na khong Licr iang ong chí uang cho uoi
rhoi co.
Va khi rhoi co ucn, ruc khi rio rhanh rong rhong Ai Cap
va uoi nar voi nhung rhuc rai chinh rii, ong ua “vicr Iai kich
Lan” cua Lan rhan uoi voi IsiacI. Cng ua ucn rhan Quoc
hoi IsiacI |Kncsscr\ rai 1ciusaIcn va no ia nor riong
nhu ng phong riao hoa Linh chua rung co riong Iich su rhc
gioi, nor sang kicn rao Lao uan ucn Iicp uoc Canp Daviu
giua Ai Cap va IsiacI.
Sauar ua Licr uung su tu nhan thuc. trí tucng tucng va
/ucng tamcua ninh uc Ianh uao Lan rhan, Ian rhay uoi nor
no rhuc cor Ioi va cach nhin vc hoan canh. Cng ua rac
uong vao riong ran Jcng trcn Anh hucng cu a ninh uc rhay
uoi no rhuc uo - nor rhay uoi Ian anh huong ucn hang
riicu con nguoi riong Jc ng trc n 0uan tamIon hon.
Tiong qua riinh phar riicn su ru nhan rhuc, nhicu
nguoi riong chung ra pha r hicn ia nhung “kich Lan” kc n
hicu qua, nhung rhoi qucn ua uuoc an sau va hoan roan
khong ncn co va khong phu hop voi nhung uicu chung ra
rhuc su quy riong riong cuoc song. Thoi qucn rhu hai noi
ia ng chu ng ra khong ca n pha i chung so ng voi nhu ng “kich
Lan” uo. Chung ra co quycn su uung rii ruong ruong va oc
sang rao cua ninh uc vicr Iai nhung “kich Lan” noi hicu
qua hon, phu ho p hon vo i nhu ng gia rii sau sa c nha r va
nhung nguycn rac uung uan, nang Iai y nghìa rhar su.
Þcu Ia nor nguoi co phan ung qua nuc riong vicc uay
uo con cai rhi noi khi chung Lar uau Ian uicu gi uo sai riai,
154 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
roi sc khong kicn chc uuoc con gian uu. Toi khong rap
riung va o su riuo ng rha nh Iau ua i hay ca n rhong na va o
hanh vi nhar rhoi. Toi uang co gang uc chicn rhang riong
nor rian uau, chu khong phai ca cuoc chicn.
Khi uo, roi su uung uy quycn cua ninh, Ia hcr, nar no,
uc uoa va riung phar cac con roi. Va roi chicn rhang. Toi
uung uo, riong vinh quang, giua noi quan hc cha con Li uo
vo khi chung Lcn ngoai ro ia khuar phuc nhung riong Iong
rhi chong Iai. Chung co gang kin ncn nhung can xuc na
vc sau sc Lung phar no r cach rc hai hon.
Cio uay, ncu roi Ia nguoi ngoi uu Ic rang nhu ua ruong
ruong o phan uau, va nor riong nhung uua con roi chuan
Li Icn ricng. Toi nuon nghc no noi vc roi nhu vc nor nguoi
cha ua uay uo, icn Iuycn y rhuc ky Iuar cho anh cn chung
voi Iong ycu rhuong vo Lo, chu khong phai Lang nhu ng
rian uon va Ioi Ia nang. Toi nuon con rin va khoi oc cua
con roi rian uay nhung ky nicn sau sac, nhung khoang rhoi
gian uay y nghìa na chung roi co voi nhau. Toi nuon con
roi nho ucn roi nhu nor nguoi cha uang kinh, nguoi chia
sc ca nicn vui Ian noi Luon cho roi Iuc no riuong rhanh.
Toi nuon con roi nho Iai nhung Iuc no ucn voi roi uc ran
su nhu ng kho khan va uu ru na no ga p pha i. Toi nuo n no
hicu iang uu khong phai Ia nguoi hoan hao nhung roi ua
co gang hcr suc uc Ian Lar cu uicu gi co rhc cho cac con. Va
co Ic hon Lar cu nguoi nao khac ricn coi uoi nay, roi Ia
nguoi ycu rhuong chung nha r.
Ly uo na roi nuon co uuoc nhung uicu ricn Ia vi sau
rhan riong ran hon, roi ycu quy con roi va xcn riong vai
rio Ia n cha cu a ninh.
Þhung khong phai Iuc nao roi cung nhin rhay nhung
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
155
gia rii uo. Toi Li sa Iay riong “nor uong vun var”. Þhung gi
quy gia nhar Iai Li chon vui uuoi rang rang Iop Iop cua
nhung Luc Loi, rhuc cp hang ngay. Toi rio ncn Iuon Li
uong, va cach cu xu voi cac con Iai nau rhuan voi rinh can
roi rha r su ua nh cho chu ng.
Vi roi Ia nor con nguoi Licr ru nhan rhuc, vi roi co rii
ruong ruong va Iuong ran, ncn roi co rhc kicn ria nhung
gia rii sau sa c nha r cua ninh. Toi co rhc nha n rha y “kich
Lan” roi uang song khong phu hop voi nhung gia rii uo,
ia ng cuo c uo i roi khong phai Ia “san pha n” cu a “Lan rhicr
kc” cua iicng roi. Þhung roi co rhc rhay uoi va song rhco rii
ruong ruong cua ninh rhay vi uua vao rii nho. Toi co rhc
ga n La n rhan va o nhu ng ric n nang vo ha n rhay vi va o qua
khu huu han. Toi co rhc rio rhanh nguoi sang rao uau ricn
cu a chinh ninh.
Bat dau tu muc ticu da ducc xac dinh co nghìa Ia rhu c
hicn cac vai rio khac nhau riong cuoc uoi voi nhung gia rii
va phuong huong io iang. Moi chung ra ucu phai co riach
nhicn uoi voi su sang rao uau ricn cua chinh ninh, phai
vic r Ia i “kich La n” cho La n rhan uc ra o no rhu c ha nh vi va
rhai uo phu hop voi nhung gia rii sau sac cung nhu nhung
nguycn rac uung uan.
Ðicu uo co nghìa Ia roi phai Lar uau cuoc song hang
ngay Lang nhung gia rii uo uc khi uoi uicn voi nhung rhang
rian, rhach rhuc cuoc uoi, roi co rhc hanh xu Lang nhan
pha n cu a ninh na khong ca n pha i ha nh uo ng rhco ca n
rinh hoac Li hoan canh rac uong. Toi co rhc rhuc su rio
rhanh nguoi Iuon chu uong va song rhco cac gia rii ror ucp,
vi nhung gia rii uo iar io iang uoi voi roi.
156 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
6. TUYËN NGON SU MË NH CA NHAN
Cach hicu qua nhar uc bat dau tu muc ticu da ducc xac
dinh na roi rung Licr Ia rhicr Iap nor Lan ruycn ngon su
ncnh ca nhan hay nor riicr Iy, nor nicn rin. Tuycn Lo uo
rhc hicn io Lan nuon rio rhanh nguoi rhc nao |rinh cach\,
sc Ian gi |cong hicn, rhanh rich\, Iay gia rii va nguycn rac
nao Ian ncn rang.
Vi noi nguoi Ia nor ca rhc, ncn ruycn ngon su ncnh ca
nhan sc phan anh rinh char uon nhar nay, ca vc noi uung va
hinh rhuc. Mor nguoi Lan cua roi, RoIfc Kcii, ua xac Iap su
nc nh cu a ninh nhu sau:
“1iuu c he ì, pha i ìha nh cong ìiong cuo c so ng gia dình.
1ìm kiem va song xung dang vui su ho ìiu ìuveì vui ìu
nhu ng nguu i xung quanh.
Iuon so ng luung ìhie n.
Iuon nhu den nhung nguui co cong giup du mình.
Ià ng nghe ca hai phia ìiuu c khi pha n quve ì.
Sà n lo ng nha n lu i khuven cu a nguu i kha c.
Benh vu c nhu ng nguu i và ng mà ì.
Chan ìha nh nhung quve ì doa n.
mo i nàm ìha nh ìha o mo ì vie c mu i.
Co ke hoa ch cong vie c nga v mai ngav ìu hom nav.
Khong ngoi ven chu dui.
Iuon duv ìiì mo ì ìha i do ìich cu c.
Iuon co o c ha i huu c.
1ia ì ìu ngàn nà p ìiong sinh hoa ì ca nhan va cong vie c.
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
157
Bu ng su mà c sai la m – chí su ìhie u o c sa ng ìa o, ìhie u ìinh
ìha n xav du ng va su a chu a sai la m.
Iuon ìa o die u kie n cho ca p duu i ìha nh cong.
Xghe nhie u hun no i.
Io n he ì kha nàng va no luc va o cong viec hien ìhu i,
khong ba n ìam ve cong vie c sà p ìu i hav su ìhàng quan
ìie n chu c.”
Con uay Ia Lan ruycn ngon su ncnh cua nor phu nu
uang co gang can Lang giua cuoc song gia uinh va su
nghicp:
“1oi se co gà ng ìa o su can bà ng giu a nghe nghie p va gia
dình mo ì ca ch ìo ì nha ì, vì ca hai die u na v de u quan ìio ng
doi vui ìoi.
Xgoi nha cu a ìoi se la nui ma ìoi, gia dình, ba n be va
nhu ng ai ìu i ìhàm co ìhe ììm ìha v nie m vui, su ìhoa i ma i,
bình ven va ha nh phu c. mà c du va v, ìoi va n se co gà ng
ìa o mo ì moi ìiuu ng so ng sach se , ngàn nà p va ìie n nghi.
1oi se va n du ng su hie u bie ì cu a mình de cho n lu a ca ch
ìhu c àn uo ng, do c sa ch, gia i ìii, la m ca c vie c no i ìiu kha c.
1oi dà c bie ì quan ìam de n vie c da v con ca i bie ì veu
ìhuung, cu ng ho c ìa p ìie n bo .
1oi coi ìio ng ca c gia ìii, quve n ìu do va ca c nghia vu ìiong
xa ho i cu a chu ng ìa. 1oi se la mo ì cong dan co ìia ch nhie m,
nhie ì ìình ìham gia va o ca c hoa ì do ng chinh ìii de ìie ng no i
va la phie u cu a mình go p pha n xav du ng co ng do ng.
1oi se la moì nguui bieì khui dong, chu dong ìhuc hien
ca c mu c ìieu cu a du i mình. 1oi se chu do ng ìiuu c ca c
hoan canh va cu hoi, chu khong bi dong doi pho.
158 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
1oi se luon giu mình, ìia nh xa ca c ìho i nghie n nga p va
hu ho ng. 1oi se pha ì ìiie n ca c ìho i quen giu p mình ìhoa ì
khoi nhung khuon mau lac hau va han hep de mu iong
kha nàng cu ng nhu lu a cho n cu a mình.
1oi se la chu nhan chu khong pha i la no le cu a do ng ìien.
1oi se luon ììm ca ch do c la p ve ìa i chinh. Xhu ng gì ìoi
muo n ìu v ìhuo c va o nhu ca u va kha nàng ìa i chinh cu a
ìoi. 1iu khoa n vav da i ha n mua nha va xe oìo, ìoi se
khong vav nu de mua ba ì kv ìhu gì kha c. 1oi se la m
nhie u, ìieu xa i iì va ìhuu ng xuven du ng so ìie n du de ìie ì
kie m hoà c da u ìu.
Xgoa i ia, ìoi se du ng ìie n va ìa i nàng mình la m cho cuo c
so ng cu a nguu i kha c vui ve hun, bàng su phu c vu va
do ng go p ìu ìhie n cu a mình.”
Ban co rhc xcn Lan ruycn ngon su ncnh ca nhan Ia
no r “La n hic n pha p” cu a ca nhan La n. Va , nhu no i La n
hicn phap ricn rhc gioi, vc co Lan, “hicn phap” cua Lan Ia
khong rhay uoi. Þhu Iicn phap Ioa Ky chang han, riong
hon 2ûû nan qua, no chí co 2t Lo sung, sua uoi, riong uo
Lan goc chí sua uoi uung Jû uicn.
Iic n pha p Ioa Ky Ia ricu chua n uc ua nh gia La r ky Lo
Iua r na o cu a nuo c My . Ðay Ia van La n na ro ng rho ng My
nha n ria ch nhic n La o vc va u ng ho khi ruycn rhc nha n
chu c, uay Ia co so pha p Iy cho vic c nha p quo c rich Ioa Ky
cu a nguo i uan. Ðay Ia nc n ra ng va riung ran giu p uan chu ng
vuo r qua nhu ng Lic n uo ng Io n nhu cuo c no i chic n My ,
chic n rianh Vic r Þan, vu Lc Lo i Warcigarc. Ðay Ia ca c
chua n nu c rhc hic n La ng van La n – nhu ng chua n nu c rhcn
cho r uu ng uc ua nh gia va uic u ha nh no i rhu kha c. Þhu ng
nguycn ra c na y ucn Ia i cho La n Iic n pha p no r su c na nh
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
159
vo ra n, ngay ca riong riuo ng ho p co nhu ng su no ho va rhay
uo i riong xa ho i, nhu Thonas 1cffcison ua no i: “Þc n an
ninh ua c Lic r cu a chu ng ra na n o La n Iic n pha p na y”.
Tuong ru nhu vay, Lan ruycn ngon su ncnh ca nhan
uua ricn nhung nguycn rac uung uan, rio rhanh nor chuan
nuc cho noi nguoi. Þo rio rhanh Lan hicn phap cua ca
nhan, Ian co so cho vicc uua ia nhung quycr uinh Ion, Ia
phuong huong cho ca cuoc uoi Lan, Ia co so cho nhung
quyc r uinh ha ng nga y La n uua ia, na khong phu rhuo c va o
hoan canh song hay nhung xuc can. Þo cung ucn Iai cho
noi ca nhan nguon suc nanh Ion Iao giua nhung Licn co
cua cuoc uoi.
Con nguoi khong rhc chung song voi su rhay uoi ncu
riong ho khong co nor har nhan vung chac va La r Licn
rhco rhoi gian. Chia khoa uan roi kha nang rao ia rhay uoi
Ia no r nhan rhuc riuoc sau nhu no r ia ng ba n /a ai. ba n
mucn /am gi. va ban cci trcng dicu gi.
Co Lan ruycn ngon su ncnh, chung ra co rhc cung Lay
Long voi nhung rhay uoi. Chung ra khong con quan ran
ucn uinh kicn hay rhanh kicn. Chung ra khong can phai
rin hicu, iap khuon, phan Ioai noi rhu va noi nguoi uc
ho a ho p vo i rhu c ra i.
Moi riuong song cua chung ra cung uang rhay uoi voi
nor nhip uicu khong ngung gia rang. Su rhay uoi chong
nar uo Ian kicr suc nhicu nguoi, khicn ho khong uu suc
uuong uau voi cuoc song. Io rio ncn Li uong va rhuong
uau hang, voi hy vong rhco rhoi gian, ioi nhung uicu ror
ucp cung sc ucn…
Þhung khong phai ai cung vay. Tiong ca c riai rap riung
cua Lon Ðuc quoc xa, Vikroi FiankI ua hoc uuoc nguycn
160 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rac Iuon chu uong va ran quan riong cua vicc xac uinh nuc
uich, y nghìa cuoc song. Cng ua phar riicn khai nicn “Licu
phap Licu ruong” rhanh nor riicr Iy va uua ia giang uay.
Ðicu cor Ioi cua riicr Iy nay Ia: nhicu chung Lcnh vc rinh
rhan va can xuc rhar ia Ia uo ran riang Li uc ncn, riong
iong, can rhay cuoc uoi vo nghìa… cua con nguoi. “Licu
phap Licu ruong” xoa Lo can giac ricu cuc uo Lang cach
giup cho rung ca nhan rin rhay y nghìa uon nhar va su
ncnh cua Lan rhan riong cuoc song.
Mo r khi nha n rhu c uuo c su nc nh cu a ninh, La n sc co
uuo c nc n ra ng cu a rinh chu uo ng. Ba n sc co uuo c ra n nhin
vc nhu ng gia rii ua n ua r cuo c uo i La n. Ba n sc co phuong
huo ng co La n uc ru uo ua r ia ca c nu c ricu nga n ha n va ua i
ha n. Ba n sc co uuo c su c na nh cu a “La n hic n pha p” ca nhan
uuo c vic r ia uu a ricn ca c nguycn ra c uu ng ua n, uu ng Ia n
can cu uc ua nh gia no r ca ch hu u hic u no i quyc r uinh vc
vic c su uu ng ro r nha r rho i gian, su c Iu c va ra i nang cu a La n.
7. TRUNG TAM CU A VONG TRO N A NH HUO NG
Ðc co rhc vicr uuoc nor Lan ruycn ngon su ncnh,
chu ng ra pha i La r ua u ngay ra i riung ran Jcng trcn Anh
hucng cu a ninh. Tiung ran na y Lao go n nhu ng no rhu c
co Lan nhar - nhung Iang kinh - na qua uo chung ra co rhc
nhin ia rhc gioi.
Chinh rai riung ran nay, chung ra xu Iy ran nhin va
nhung gia rii cua ninh, su uung kha nang ru nhan rhuc uc
xcn xcr cac “Lan uo” chí uan. Va ncu co uuoc cac nguycn
rac uung uan, chung ra sc Licr chac cac “Lan uo” chí uung
uuong, Licr chac cac no rhuc cua ninh uuoc uua ricn cac
nguycn rac va co so hicn rhuc. Chinh rai uay, chung ra su
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
161
uung Iuong ran Ian Ia Lan uc chí ia rai nang iicng Licr va
phan vi co rhc cong hicn cua ninh, su uung rii ruong
ruong uc hinh uung uich ucn. Tar ca nhung uicu uo nhan
nang Ia i cho chung ra nhung co so cu a no r Lan hicn phap
ca nhan. Cung chinh rai uay, nhung no Iuc rap riung cua
chung ra sc uar uuoc kcr qua Ion nhar. Khi rap riung vao
riung ran cu a Jcng trcn Anh hucng, chung ra sc no iong
no. Ðay Ia vicc rao ia PC |nang Iuc san xuar\ co suc nanh va
anh huong ro Ion ucn su rhanh uar o noi nar riong cuoc
so ng chu ng ra.
Bar cu cai gi nan rai riung ran cua cuoc song sc Ia
nguon goc cho ·u an tcan. dinh hucng. khcn ngcan va nang
/u c cu a chu ng ra.
An tca n Licu hicn y rhuc cua Lan vc gia rii, ca rinh, ncn
rang rinh can, Iong ru riong va cac rhc nanh cua Lan.
Ðinh hucng Ia nguon goc cac phuong huong riong cuoc
song cua Lan. Ban uo uan uuong, ruc khung rhan chicu
noi ran cua Lan – Ia cai chí cho Lan uicu gi uang xay ia –
Lao gon cac nguycn rac, cac ricu chuan ngan chi phoi
nhung quycr uinh va hanh uong cua Lan.
Ihcn ngcan Ia ran nhin ruong Iai va nhan rhuc vc su can
Lang, su an hicu cua Lan uoi voi cach ap uung cac nguycn
rac khac nhau riong cuoc song va su Iicn hc giua chung. Þo
Lao gon kha nang phan uoan, suy xcr va hicu Licr. Ðo Ia
nor chính rhc rong hop cua suy nghì hay kinh nghicn -
nor rong rhc uoc nhar va rion vcn.
Nang /u c Ia kha nang hanh uong, Ia ricn Iuc uc hoan
rhanh nor cong vicc nao uo. Ðay Ia kha nang co Lan uc
rhuc hicn vicc Iua chon va uua ia cac quycr uinh. Þo cung
Lao gon kha nang vuor qua nhung rhoi qucn co huu uc
162 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
hinh rhanh nhung rhoi qucn o nuc cao hon, co hicu qua
hon.
Bon ycu ro nay – an roan, uinh huong, khon ngoan va
nang Iuc – phu rhuoc Ian nhau. Ro iang, an tca n va dinh
hucng sc ucn Iai khcn ngcan rhar su, Ia char xuc rac uc giai
pho ng nang /uc. Khi ca Lon nhan ro nay cung co nar, kcr
ho p ha i ho a va Lo sung cho nhau, chu ng sc ra o ncn su c
nanh ro Ion co rhc san sinh ia nor nhan cach cao quy, nor
rinh cach can Lang va nor con nguoi roan vcn.
Cac ycu ro ho rio nay cung gan kcr voi noi khia canh
khac cua cuoc song va khong chí xuar hicn nor Ian. Mu c
uo phar riicn rung ycu ro uuoc rhc hicn ricn nor chuoi Iicn
ruc, giong nhu cac Luoc Iicn ruc cua su riuong rhanh uuoc
no ra o phan ricn. C uau uuoi cua chuoi, Lon nhan ro nay
ucu ycu, nghìa Ia vc co Lan, Lan phu rhuoc vao hoan canh,
Tiung ran
An roan
Þang Iu c
Khon ngoan Ðinh huo ng
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
163
vao nguo i kha c, va o nhu ng rhu Lan khong kicn soa r nor
cach riuc ricp. C uau ricn cua chuoi, Lan kicn soar uuoc
rinh hinh: khi uo, Lan co suc nanh uoc Iap va ncn rang cho
cac noi quan hc ua uang, ruong rhuoc Ian nhau.
An tca n cua Lan nan uau uo ricn chuoi Iicn ruc giua
cuc khong an roan nan o nor uau, noi cuoc song cua Lan
chiu su chi phoi Loi cac xung Iuc hay rhay uoi, va uau kia,
noi Lan y rhuc uuoc gia rii Lan char va su an roan ca nhan.
Ðinh hucng cua Lan uao uong ricn chuoi Iicn ruc, ru nhung
nguon Iuc uao uong Lcn ngoai cho ucn su uicu khicn noi
rai vung vang. Ihcn ngcan cua Lan nan uau uo giua nor
ran Lan uo hoan roan sai Icch, noi noi rhu Li Lop nco va
khong an kho p nhau hoa c co rhc giu a no r ra n La n uo
chinh xac, hoan hao vc cuoc song, noi noi rhanh pha n va
nguycn rac Iicn hc voi nhau nor cach hop Iy. Nang /u c cu a
Lan nan giua nor cuc Ia su Lar uong – nor con ioi cho
nguoi khac giar uay – va cuc kia Ia su chu uong, nghìa Ia suc
nanh hanh uong rhco nhung gia rii cua chinh Lan.
Vi rii cua nhung ycu ro nay ricn nor chuoi Iicn ruc Licu
hicn su ho a nhap, ha i ho a, can Lang. A nh huo ng rich cuc
cua chung uoi voi noi nar cuoc song cua chung ra Ia vo
cung can rhicr – Ia chuc nang riong ran, Ia no rhuc rhicr
ycu, cor Ioi o noi nguoi.
8. CA C TRONG TAM TRONG CUO C SO NG
Moi nguoi ucu co nor riong ran riong cuoc song uu
iang chung ra rhuong khong nhan ia uicu uo. Iay khao sar
ro n ra r ca c rio ng ran kha c nhau hay ca c no rhu c co r Io i
riong chung ra uc hicu io anh huong cua chung ucn Lon
nhan ro co Lan – an roan, uinh huong, khon ngoan va nang
Iuc – ncu ricn.
164 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Troå ng têm phöë i ngêî u. Quan hc hon nhan co rhc Ia no i
quan hc rhan na r, na n nguyc n, Iau ua i va co a nh huo ng
nha r uo i vo i con nguo i. Þo giu p ca c no i quan hc kha c pha r
riic n. Do va y, vic c no r nguo i na o uo ra p riung chu y va o vo
hay cho ng ninh Ia uic u ia r ru nhicn va uu ng ua n.
Tuy nhicn, kinh nghicn va quan sar rhuc rc cuoc song
Ia i cho chu ng ra no r Lu c rianh hoa n roa n kha c. Sau nhic u
nan rhan gia xu Iy nor so cuoc hon nhan gap iac ioi, roi
nhan ia nhung soi chí xuycn suor ucr ncn hau hcr cac noi
quan hc hon nhan uo Ia su Ic rhuoc nanh nc vc nar rinh
can. Chung ra sc uc Li ron rhuong Loi ran riang, rinh can,
hanh vi va cach cu xu cua nguoi Lan uoi, Loi cac uicu kicn
Lcn ngoai rac uong ucn quan hc vo chong, vi uu nor uua
con noi chao uoi, rac uong cua gia uinh Lcn vo´chong,
nhu ng kho khan ra i chinh, su rha nh cong vc na r xa ho i cu a
nor riong hai nguoi v.v.
Khi ria ch nhic n rang Icn va su cang rha ng xua r hic n
riong quan hc hon nhan, chu ng ra co xu huo ng quay rio
Ia i ca c “kich La n” ua uuo c riang Li riong giai uoa n riuo ng
rha nh. Va nguo i La n uo i cu a chu ng ra cu ng rhc . Thong
rhuo ng, kich La n cu a hai Lcn khong gio ng nhau, vi va y
xua r hic n ca ch xu Iy kha c nhau vc ca c va n uc nhu ra i chinh,
nuoi ua y con ca i, rinh ca n vo cho ng… Khi nhu ng va n uc
na y kc r ho p vo i su Ic rhuo c rinh ca n riong hon nhan rhi
no i quan hc Ia y pho i nga u Ia n rio ng ran sc Lo c Io no i
uic n yc u cu a no .
Khi chu ng ra Ic rhuo c va o nguo i chu ng ra uang co xung
uo r rhi nhu ca u va xung uo r Iuon ho a Ia n va o nhau. Kc r qua
rhuo ng rha y Ia ha nh uo ng ycu – ghc r rha i qua , uo i ua u hay
rio n cha y, iu r Iui hay gay ha n, cay ua ng, uo ky , hoa c nga n
nga n uua rianh. Khi nhu ng ria ng rha i ricu cu c na y xa y ia,
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
165
chu ng ra ca ng Iu n sau va o ca c rho i qucn cu nha n Lic n ninh
cho ha nh vi cu a ninh va ria uu a nguo i vo hoa c cho ng.
Ro iang, khi Li ron rhuong nang nc, chung ra can rhay
can phai phong rhu uc rianh uau uon Ian nua. Vi vay,
chu ng ra rhuo ng uu ng nhu ng ngon ru nía nai, chan cho c
va chí riich uc chc uay su ycu uuoi Lcn riong con nguoi
ninh. Ca vo va chong ucu co y cho Lcn kia nhan nhuong
rinh can riuoc, uc ioi nhan Iay su rhar vong va cang can
rha y oa n ria ch uo i phuong.
Moi quan hc nhu vay chí chua uung an tca n ha o huyc n.
Ðinh hucng Iuc nay chí uua vao can xuc nhar rhoi. Con
khcn ngcan va nang /uc Li chin Iap riong noi quan hc ruong
rac ricu cuc va uoi nghich.
Troå ng têm gia àònh. Mor riong ran ru nhicn, uung uan
va uang chu y khac rhuong rhay Ia gia uinh. Ðay Ia Iình vuc
uuoc rap riung va uau ru nhicu, rao ia nhung co hoi Ion
cho ca c no i quan hc sau sa c, cho su ycu rhuong, chia sc , va
nhicu nhan ro khac uc Ian cuoc song co y nghìa. Þhung vi
Ia nor riong ran, ncn Lan rhan no cung Iai co kha nang
pha hoa i chinh ca c yc u ro ca n rhic r La o ua n cho su rha nh
cong riong cuoc song gia uinh.
Þhung nguoi Iay gia uinh Ian riong ran cua cuoc song
co nha n rhu c vc su an roan hay gia rii cu a La n rhan xua r
phar ru riuycn rhong, ncn rang giao uuc hay uanh uu cua
gia uinh. Do vay, ho uc Li ron rhuong riuoc noi su rhay uoi
vc riuycn rhong hay van hoa, hoac Lar ky rac uong nao Ian
phuong hai ucn gia uinh ho.
Þhung Lac cha nc Iay gia uinh Ian riong ran rhuong
khong co uuoc su ru uo vc rinh can uc chan soc con cai o
nuc cao nhar. Þcu ho quan nicn su an roan cua ho xuar
166 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
phar ru gia uinh rhi nhu cau song hoa hop voi con cai co
rhc Ian Iu no ran quan riong cua vicc uau ru Iau uai vao su
riuong rhanh va phar riicn cua chung. Io chí co rhc rap
riung vao uon nan cac hanh vi nhar rhoi. Bar cu hanh vi nao
ho cho Ia khong rhich hop ucu Li coi Ia noi uc uoa cho su
an roan cua gia uinh ho. Do vay, ho rio ncn rhar vong, uc
uang chiu su chi phoi Loi nhung can xuc nhar rhoi hoac
nhung van uc riuoc nar, hon Ia chu y ucn su riuong rhanh
va phar riicn Iau uai cua con cai. Io co rhc phan ung rhai
qua va riung phar con cai uo nong nay hoac ycu rhuong
chung nor cach co uicu kicn, khicn cho chung Li Ic rhuoc
vc rinh can, rio ncn ngang nganh va quay pha.
Troå ng têm tiïì n baå c. Mor riong ran kha c, hop Iy va iar
pho Licn riong cuoc song cua nhicu nguoi, Ia vicc kicn
ricn. Tiong Lang rhu ru uu ricn hay chuoi Iicn ruc cac nhu
cau, rhi su an roan vc var char va rai chinh Iuon uu ng hang
uau. Cac nhu cau khac rhan chi con khong uuoc kc ucn
cho ucn khi nhu cau co Lan uuoc rhoa nan, chi ir Ia o nuc
roi rhicu.
Iau hcr noi nguoi ucu phai uoi nar voi su au Io vc nar
rai chinh. Þhicu rac uong cua xa hoi co rhc gay anh huong
va uc uoa ucn rinh hinh rai chinh, ruy khong phai Iuc nao
chung ra cung rhc hicn su Io Iang nay ia Lcn ngoai.
Co iar nhicu Iy uo chinh uang uc kicn ricn, chang han
nhu nhu ca u rich Iu y, chan so c gia uinh. Tuy ia r quan
riong, nhung ncu chí rap riung vao vicc kicn ricn, coi uo Ia
riong ran cua cuoc song rhi Lan rhan no sc ucn Iai rac hai.
Iay xcn Iai Ian nua Lon nhan ro can rhicr cho cuoc
song: an tcan. dinh hucng. khcn ngcan va nang /uc. Cia su roi
rin rha y an tca n cua ninh chu ycu ru cong vicc Ian an, hay
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
167
ru rhu nhap hoac Ioi nhuan. Do co nhicu nhan ro anh
huong ucn cac ncn rang kinh rc nay, ncn roi sc Lan ran va
Io Iang, uc phong va Lao vc Lar cu uicu gi co rhc gay ron hai
cho chu ng. Khi nha n rhuc vc gia rii ca nhan cu a roi xua r
phar ru ricn Lac, roi sc uc Li ron rhuong Loi nhung rac uong
Lcn ngoai. Þhung cong vicc va ricn Lac ru rhan no khong
ucn Iai khcn ngcan. dinh hucng na chí ucn Iai nang /uc va an
tca n o nuc uo han chc. Ian chc cua trc ng tam tic n ba c
chinh Ia no rhuong ucn Iai su khung hoang riong cuoc
so ng cu a chinh La n hay nguo i rhan cu a La n.
Þhung nguoi Iay ricn Lac Ian riong ran cuoc song
rhuong gar gia uinh hay cac uu ricn khac sang nor Lcn. Io
cho iang noi nguoi sc rhong can vi nhu cau kinh rc phai Ia
riuoc hcr. Toi con nho nor cau chuycn na roi co uip
chung kicn nhu sau. Mor ong Lo sap sua uan cac con ui
xcn xicc nhu ua hua rhi nhan uuoc uicn rhoai ru cong ry.
Ðo Ia cuoc goi cua cap ricn Lao ong ucn ngay cong ry giai
quycr cong vicc, nhung ong ua ru choi. Khi La vo noi iang
ong ncn ui Ian rhi hon, ong ria Ioi: “Cong vicc ioi sc Iai
ucn, nhung ruoi rho cua cac con rhi khong”. Tu uo, riong
ran rii, cac con ong khong Lao gio qucn uuoc nhung cu chí
quan ran, ruy nho , nhung Ia La ng chu ng xa c rhu c cu a rinh
ycu na Lo Iuon uanh cho chung.
Troå ng têm cöng viïå c. Þhung nguoi Iay cong vicc Ian
riong ran riong cuoc song co rhc rio rhanh nhung kc
“rhan cong ricc vicc”. Io hy sinh ca suc khoc, cac noi
quan hc va nhicu nar quan riong khac cua cuoc song. Ðac
rinh co Lan cua ho uuoc quycr uinh Loi rinh char cong vicc:
“Toi Ia Lac sì”, “Toi Ia nha van”, “Toi Ia nghc sì”…
Vi nha n rhu c vc gia rii cu a ho chí go i go n riong cong vic c,
ncn ca n gia c an tca n riong ho uc Li ro n rhuong Lo i nhu ng gi
168 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
ngan ca n ho ric p ru c cong vic c. Ðinh huc ng cuo c so ng cu a ho
Iuon phu rhuo c va o nhu ca u cong vic c. Ihcn ngcan va nang
/u c cu ng sc Li gio i ha n riong pha n vi cong vic c. Do uo , ho
Iuon ro ia kc n nha y Lc n riong ca c Iình vu c kha c cu a cuo c
so ng nhu no i quan hc gia uinh, u ng xu xa ho i…
Troå ng têm taâ i saã n. Ðong Iuc song cua nhicu nguoi khac
Iai Ia quycn so huu cua cai var char - khong chí uoi voi rai
sa n hu u hinh nhu nha Ia u, xc hoi, rhuycn Luo n va uo riang
suc, na con ca nhung rai san vo hinh nhu uanh ricng, su
vinh quang va uia vi xa hoi. Ða so chung ra ucu nhan rhuc
uuoc qua kinh nghicn song cua ninh vc su khicn khuycr
cua riong ran nay, uon gian Loi vi chung chiu anh huong
cua iar nhicu ycu ro va co rhc nar ui nhanh chong.
Þcu can giac vc su an roan cua roi uua vao uanh ricng
hay so cua cai var char co uuoc rhi cuoc song cua roi Iuon
riong rinh riang Li uc uoa va Io au. Toi rhuong xuycn Io so
rai san cua ninh Li rion hoac nar gia. Þcu gap ai co uia vi
cao hon, giau co hay noi ricng hon, roi sc can rhay ru ri.
Con ncu gap ai hcn non hon, rhap kcn hon vc ricn rai, uia
vi, roi sc can rhay kicu hanh. Þhan rhuc cua roi vc gia rii
Lan rhan Iuon Iuon Licn uong. Toi khong co uuoc can giac
ycn on hay nor Lan nga on uinh. Toi sc khong ngung rin
cach giu gin, Lao vc rai san, co phicu, uia vi va ricng ran cua
ninh. Chung ra rung nghc kc hoac chung kicn nhicu
nguoi ru kcr Iicu cuoc uoi vi Li sar nghicp hay uanh ricng
chinh rii Li hocn o.
Troå ng têm hûúã ng laå c thuá . Mo r rio ng ran kha c rhuo ng
rhay, co quan hc char chc voi riong ran rai san Ia riong ran
huong Iac rhu. Chung ra uang song riong nor rhc gioi na
su khoai Iac Iuon Iuon ron rai va uuoc khuycn khich.
Tiuycn hinh va phin anh Iuon uap ung nhu ca u cua con
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
169
nguoi o khia canh nay, Iuon khac hoa nor cach sinh uong
nhung rhu vui na nguoi khac co hoac co rhc ran huong
riong cuoc song nor cach uc uang va “uay rhu vi”. Þhung
riong khi hao quang Iap Ianh cua Ioi song huong rhu uuoc
khac hoa nor cach qua nuc rhi kcr qua ru nhicn cua no –
ruc rac uong cua no ucn noi ran con nguoi, ucn rinh hicu
qua, ucn cac noi quan hc – Iai ir khi uuoc nhan uicn nor
ca ch chinh xa c.
Su giai rii vo hai o nuc vua phai co rhc Ian rhu gian rhc
char va ran hon, giup nuoi uuong noi quan hc gia uinh va
ca c no i quan hc kha c. Þhung La n rhan rhu vui khong ucn
Iai su rho a na n sau sa c va Iau uai hay no r can giac roa i
nguycn. Þguoi Iay rhu vui Ian riong ran cuoc song sc iar
chong chan sau khi uuoc rhoa nan, va ho khong ngung uoi
hoi nhicu hon, cao hon. Roi vao riang rhai nay, nguoi ra
gan nhu rio rhanh nor nguoi ich ky, vo uo, ho giai rhich
noi rhu riong cuoc uoi qua nhung vui rhu ninh uuoc ran
huo ng.
Þhung ky nghí uai Ic rhc, ncn ricn vao song Lac, nhay
nhor rhau ucn rai cac vu riuong, hay uon gian nhu xcn
qua nhicu phin anh… – nghìa Ia uung qua nhicu rhoi gian
cho nhung rhu vui vo Lo – sc Ian hoang phi cuoc uoi
chung ra, khicn cho nang Iuc Li rc Iicr, rii ruc ngung phar
riicn, uau oc va rinh rhan Li nc nuoi va ran hon chai san.
An tcan. dinh hucng. khcn ngcan va nang /uc Iuc Lay gio sc
nan ran uay cua chuoi phar riicn.
MaIcoIn Muggciiugc
|*\
vicr riong cuon Lci chung cua
thc kv 20 nhu sau:
(*) Malcolm Muggeridge (1903 - 1990): Nha vah chám biém, hha ba o ho i Iié hg
cu a huo c Ahh.
170 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
“Xga v nav, mo i khi nhìn la i cuo c du i mình, ìoi gia ì mình
nha n ia ià ng nhu ng die u ìiuu c dav ìoi cho la co v nghia
nha ì, co su c ha p da n nha ì ìhì nav la i ìiu nen phu phie m
va vo nghia ìo ì do ! Bo la ìham vo ng ìha nh cong bà ng mo i
gia : la su ha nh die n vì duu c mo i nguu i bie ì de n va ca ngu i:
la nhu ng vui ìhu va ì cha ì ìu vie c kie m nhie u ìie n, chinh
phu c duu c nhie u co ga i de p, co nhu ng chuve n chu du
khà p ìhe giu i nhu quv Saìan. 1a ì ca gia i ìhich va giu p ìoi
hie u duu c ìhe na o la su phu du gia ìa o cu a ìhe giu i na v.
Bo i ìuu ng la i, ìa ì ca nhu ng ìio ìu ma n na v xem ia chí la
mo ì su huve n hoà c, ca i ma Pascal go i la “luu ì ìien co i ìu c”.
Troå ng têm baå n/thuâ . Þhung nguoi ric ruoi rhuong co
xu huong Iay Lan Lc Ian riong ran cuoc song cua ninh.
Ðoi voi ho, vicc gia nhap vao nor nhon Lan uong riang Iua
Ia nor vicc vo cung quan riong. Tan guong xa hoi Li nco
no va Iuon rhay uoi rio rhanh nguon Iuc cho Lon nhan ro
chi phoi cuoc song, uan ucn su phu rhuoc nhicu hon vao
su Licn uoi cua ran riang, rinh can, rhai uo va hanh vi cua
nguo i kha c.
Vicc Iay Lan Lc Ian riong ran cuoc song cung co rhc
chí rap riung vao nor vai nguoi, no co nor so uac uicn
giong riuong hop riong ran phoi ngau. Xu huong Iay Lan
Lc Ian riong ran co rhc Ia nguycn nhan gay ia su Ic rhuoc
rinh ca n va o no r ca nhan, su pha r riic n cu a nhu ca u´xung
uor rhco uuong xoan oc va noi quan hc ruong rac ricu cuc.
Þguo c Ia i, cu ng co so ir nguo i Ia y uo i rhu Ia n rio ng ran
cuo c so ng, ua c Lic r khi ho co su ruong ra c rhuo ng xuycn vo i
uo i rhu . Tuy ir ai Ia n uic u na y no r ca ch co y rhu c, nhung
khong pha i Ia khong pho Lic n. Khi ai uo ca n rha y ninh Li
uo i xu La r cong Lo i nguo i co a nh huo ng Io n vc rinh ca n hay
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
171
vc na r xa ho i, rhi anh ra sc ia r uc ua ng chu ran va o su La r
cong va coi nguo i kia Ia “rio ng ran” cuo c so ng cu a ninh.
Thay vi so ng no r ca ch Iuon chu uo ng cho cuo c uo i ninh,
nguo i Ia y uo i rhu Ia n rio ng ran pha n u ng Ia i no r ca ch rhu
uo ng ru y va o ha nh vi va rha i uo cu a uo i rhu .
Toi co nor anh Lan giang uay rai nor riuong uai hoc.
Anh ra ua rio ncn quan rii vi su ycu kcn cua nor nguoi
quan Iy - nguoi co noi quan hc iar xau voi anh ra. Anh ra ua
uc suy nghì cua ninh vc nguoi nay chi phoi ucn nuc rio
rhanh noi an anh. Ðicu nay anh huong ucn ca quan hc cua
anh voi gia uinh, voi nha riuong va cac uong nghicp. Cuoi
cung, anh ui ucn quycr uinh sc ioi Lo riuong uai hoc uo uc
rin cong vicc khac.
“Licu anh co rhuc su nuon ricp ruc o Iai riuong, ncu
khong co nguoi uo khong-”, roi hoi.
“Vang, uung vay”, anh ra ria Ioi, “Vi chung nao con co
nar han ra o uay, cuoc uoi roi con Li gian uoan, Li Ian cho
uao Ion. Toi phai ui rhoi”.
“Tai sao anh Iai Iay nguoi nay Ian riong ran cua cuoc
uoi anh-”, roi hoi Iai.
Anh ra gia r ninh vi cau hoi nay. Þhung ioi anh phu
nhan no. Va roi chí cho anh ra rhay iang anh uang uc cho
nor ca nhan cung voi su ycu kcn cua ho Ian nco no roan
Lo “ran Lan uo” cuoc uoi ninh, pha hoai nicn rin, va ca
noi quan hc voi nguoi rhan.
Cuo i cu ng, anh ra rhu a nha n ia ng con nguo i uo ua co a nh
huo ng uc n anh, nhung phu nha n vic c ru anh uua ia su Iu a
cho n na y. Anh ra uo ria ch nhic n cho nguo i qua n Iy no va
ruycn Lo La n rhan anh khong co ria ch nhic n gi riong vic c na y.
172 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
Chung roi ricp ruc riao uoi. Dan uan, anh ra cung nhan
rha y ia ng qua rha r anh cu ng co no r phan riach nhicn,
nhung vi anh ua xu Iy riach nhicn nay khong ror, ncn rio
rha nh nguo i vo ria ch nhicn.
Þhicu nguoi Iy hon cung Li ioi vao rinh riang ruong ru.
Io khong rhoar ia uuoc ran riang oan gian, cay uang va
riach noc nguoi vo´chong ua Iy ui. Tiong nhan rhuc ricu
cuc, vc nar ran Iy, ho van con Ia vo chong, rhc ncn nguoi
nay noi can ucn nhung nhuoc uicn cua nguoi kia uc Licn
ho , La o chu a cho ninh.
Þhicu uua ric vi rhanh nicn song rian Iang hay phong
rung voi su can ghcr cha nc chung. Chung Icn an cha nc
vc nhung hanh uong Ian uung, Lo ioi hay rhicn vi riong
qua khu, va chung chon rhai uo can ghc r Ia n riong ran
cuoc song cua ninh khi Ion Icn. Chung song nor cach Li
uong rhco “kich Lan” uuoc hinh rhanh ru rhai uo uo.
Þguo i Ia y La n hoa c rhu Ia n rio ng ran cuo c so ng sc
khong co uuo c an tca n va rhanh rha n riong ran ho n.
Ca n gia c vc gia rii La n rhan uc rhay uo i. Io rhuo ng Li
chi pho i Lo i ran ria ng, xu c ca n hay ha nh vi cu a nguo i
kha c. Ðinh huc ng o nhu ng nguo i na y phu rhuo c va o nha n
rhu c va pha n u ng cu a nguo i kha c, co n khcn ngcan Li ha n
chc Lo i Iang kinh xa ho i, Lo i no i a n a nh vc uo i rhu .
Þhu ng nguo i na y khong co nang /u c va pha n Io n Li nguo i
kha c uic u khic n.
Troå ng têm tön giaá o. Toi rin ia ng ha u hc r nhu ng ai rhu c
su ga n Lo vo i La r cu no r ron gia o na o uo cu ng sc nha n ia
vic c ui Ic ra i nha rho ´chu a chic n khong uo ng nghìa vo i uu c
rin cu a ca nhan. Mo r so nguo i qua La n io n vo i ca c hoa r
uo ng rho cu ng va cong vic c cu a gia o ho i uc n no i rio ncn vo
7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
173
ca n uo i vo i nhu ng nhu ca u Lu c rhic r cu a nhu ng nguo i xung
quanh ho , ui nguo c Ia i chinh nhu ng Io i gia o hua n na ho ua
ruycn xung no r ca ch sau sa c. Tiong khi Ia i co nhu ng nguo i
khong rhuo ng xuycn ui Ic , rha n chi chua Lao gio ui, nhung
rha i uo va ha nh vi cu a ho Ia i rhc hic n su ra p riung no r ca ch
chan rhu c va o ca c nguycn ra c ua o uu c co La n cu a ron gia o.
Þho rhan gia ru iar son vao cac hoar uong giao hoi va
cac nhon phuc vu cong uong co ro chuc, roi khan pha ia
iang vicc ui Ic khong nhar rhicr co nghìa Ia song rhco cac
nguycn rac uuoc ncu ia riong cac Luoi giang uao. Þguoi ra
nor nar iar nang uong riong hoar uong ron giao, nhung
na r kha c Ia i co rhc khong Ia n rhco giao Iy hay kinh rhanh.
Tiong cuoc song, vicc Iay ron giao Ian riong ran, rao
an ruong hay giu rhc uicn co rhc rio rhanh noi quan ran
Lao riun, uan ucn rhoi uao uuc gia, Ian Lang hoai phan
gia ca nhan va ca c gia rii chan rhu c kha c.
Ðinh hucng xuar phar ru Iuong rii xa hoi, va nguoi Iay
ron giao Ian riong ran rhuong ruy ricn gan cho nguoi khac
cac nhan hicu gia rao nhu Ia “rich cu c” “ricu cuc”, “ru uo”,
“chinh rho ng” hay “La o rhu ”.
Vi ron gia o Ia ro chu c chinh rhu c Lao go n ca c chinh
sa ch, chuong riinh va co ng uo ng rin uo ncn ru no khong rhc
ucn Ia i cho nguo i ra su an roa n sau sa c va vình vic n hay no r
y rhu c vc gia rii no i ra i. So ng rhco ca c nguycn ra c uuo c gia o
hua n, nguo i ra co rhc Ia n uuo c uic u uo , nhung chí La n rhan
ron gia o rhoi rhi khong rhc . Þha rho cu ng khong rhc cho
nguo i ra no r ca n gia c rhuo ng xuycn uuo c dinh huc ng.
Þhu ng nguo i Ia y ron gia o Ia n rio ng ran rhuo ng co xu
huo ng so ng Lic r Ia p, suy nghì va ha nh uo ng cu a ho cu ng co
nc r kha c Lic r so vo i nguo i khong rhco ron gia o. Thic u va ng
174 7 THOÁ I QUEN ÀÏÍ THAÂ NH ÀAÅ T
rinh ro ng rhc , rinh rho ng nha r hay hoa n rhic n Ia no r no i uc
uo a uo i vo i ·u an tca n, ra o ia nhu ca u gia ra o va su ru na n.
Vic c coi ron gia o Ia nu c uich chu khong pha i Ia
phuong ricn Ian xoi non ·u khcn ngcan va ca n gia c can
Lang cua con nguoi. Mac uu ron giao uay con nguoi vc
nguon goc cua nang /uc, nhung La n rhan ron gia o khong
pha i Ia nang /uc. Ton giao chí Ia nor phuong ricn uua suc
nanh rinh rhan ucn voi con nguoi.
Troå ng têm hûúá ng vïì baã n thên. Co Ic riong ran pho
Licn nhar ngay nay Ia riong ran huong vc Lan rhan na
hinh rhuc uc rhay nhar Ia su ich ky. Þguoi Iay Lan rhan Ian
riong khong hc quan ran ucn nhung nguoi xung quanh.
Ðoi voi riong ran huong vc Lan rhan rhi an tca n. dinh
hucng. khcn ngcan va nang /uc iar ir khi hicn uicn. Cung nhu
Licn Chcr o IsiacI, no chí nhan vao na khong Lao gio cho
ui. Vi rhc, no rio ncn can kicr.
Ma r kha c, nc u quan ran uc n su pha r riic n cu a La n nga
rhco quan uic n cao ca hon, uo Ia hoa n rhic n nang Iu c ca
nhan uc phu c vu , xay uu ng va uo ng go p no r ca ch co y nghìa
rhi sc Ia n rang ua ng kc Lo n nhan ro chi pho i cuo c so ng.
Ticn uay Ia nor so riong ran pho Licn na con nguoi
rhuong su uung uc ricp can cuoc song. Ban co rhc uc uang
nhin rhay riong ran cuoc song cua nguoi khac nhung kho
nhan ia riong ran cua ninh. Ban co rhc Licr ai uo xcn vicc
kicn ricn Ia quan riong hon noi rhu khac ricn uoi hoac
uung hcr suc uc Licn ninh cho ninh riong nor noi quan
hc uang rio ncn roi rc. Þhung ncu chiu kho quan sar, uoi
khi Lan sc nhin xa hon uc nhan ia riong ran nao ua rao ia
hanh vi uo .

THE 7 HABITS OF HIGHLY EFFECTIVE PEOPLE:
Powerful Lessons in Personal Change by Stephen R. Covey

Copyright © 2004 by FranklinCovey Company FranklinCovey and the FC logo and trademarks are trademarks of FranklinCovey Co. and their use is by permission. Vietnamese Edition © 2007 by First News - Tri Viet. Published by arrangement with FranklinCovey Co., USA. All rights reserved.

THE 7 HABITS OF HIGHLY EFFECTIVE PEOPLE

7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

Cöng ty First News - Trñ Viïåt giûä baãn quyïìn xuêët baãn vaâ phaát haânh êën baãn tiïëng Viïåt trïn toaân thïë giúái theo húåp àöìng chuyïín giao baãn quyïìn vúái FranklinCovey Co., Hoa Kyâ. Bêët cûá sûå sao cheáp, trñch dêîn naâo khöng àûúåc sûå àöìng yá cuãa First News vaâ FranklinCovey àïìu laâ bêët húåp phaáp vaâ vi phaåm Luêåt Xuêët baãn Viïåt Nam, Luêåt Baãn quyïìn Quöëc tïë vaâ Cöng ûúác Baão höå Baãn quyïìn Súã hûäu Trñ tuïå Berne.
CÖNG TY VÙN HOÁA SAÁNG TAÅO TRÑ VIÏÅT - FIRST NEWS

11HNguyïîn Thõ Minh Khai, Quêån 1, TP. Höì Chñ Minh Tel: (84.8) 822 7979 - 822 7980 - 823 3859 - 823 3860 Fax: (84.8) 822 4560; Email: triviet@firstnews.com.vn Website: www.firstnews.com.vn

Biïn dõch: VUÄ TIÏËN PHUÁC Ban Biïn Dõch First News Hiïåu àñnh: Töí Húåp Giaáo Duåc PACE

FIRST NEWS
NHAÂ XUÊËT BAÃN TREÃ

.

LÚÂI GIÚÁI THIÏÅU êìu nhû ài bêët kyâ quöëc gia naâo trïn thïë giúái baån cuäng dïî daâng nhêån ra taác phêím nöíi tiïëng 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt (The 7 Habits of Highly Effective People) cuãa taác giaã Stephen R. möåt chuyïn gia tû vêën vïì quaãn lyá con ngûúâi. Tiïën sô Stephen R. tûâ lêìn xuêët baãn àêìu tiïn. Covey laâ möåt bêåc thêìy thïë giúái vïì reân luyïån tñnh caách. khaã nùng laänh àaåo vaâ caác vêën àïì têm lyá cuöåc söëng. Covey luön àûúåc moåi ngûúâi àoán àoåc vaâ àaánh giaá rêët cao nhû möåt cêím nang reân luyïån àïí ài àïën thaânh cöng. phaát triïín tñnh caách con ngûúâi maâ coân àûúåc bònh choån laâ möåt trong 10 cuöën saách vïì quaãn trõ coá giaá trõ nhêët tûâ trûúác àïën nay. Öng coân laâ möåt nhaâ giaáo duåc taâi nùng. khöng chó trong lônh vûåc reân luyïån. Stephen R. Thêåt vêåy.tûå reân luyïån baãn thên àïí thaânh cöng trong cuöåc söëng. Covey àaä cöëng hiïën troån àúâi mònh àïí giaãng daåy phûúng phaáp söëng vaâ quaãn trõ lêëy nguyïn tùæc laâm troång têm àïí coá àûúåc cuöåc söëng haånh phuác vaâ sûå nghiïåp thaânh àaåt. H . 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt àaä trúã thaânh möåt trong nhûäng cuöën saách coá giaá trõ vaâ nöíi tiïëng nhêët thïë giúái vïì thïí loaåi self-help . Vúái 20 triïåu baãn phaát haânh. taác phêím àaä coá sûác lan toãa vö cuâng röång lúán. àûúåc dõch ra hún 40 thûá tiïëng trïn khùæp thïë giúái.

giuáp cho haâng chuåc triïåu ngûúâi trïn thïë giúái xêy dûång àûúåc cuöåc söëng myä maän tûâ nïìn taãng tñnh caách cuãa chñnh möîi ngûúâi. àõnh hònh tñnh caách . Tñnh caách cuãa chuáng ta vïì cú baãn bùæt nguöìn tûâ nhûäng thoái quen. tñnh caách vaâ baãn lônh möîi ngûúâi. mang laåi cho chuáng ta nhûäng kiïën thûác cú baãn vïì caách cû xûã àuáng àùæn. Trong dêy chuyïìn àoá. tûác thúâi maâ liïn quan mêåt thiïët àïën quaá trònh reân luyïån.taåo nïn söë phêån. phûúng phaáp . thoái quen coá möåt sûác maånh vaâ aãnh hûúãng rêët lúán. dêîn àïën haânh àöång. àöìng thúâi hònh thaânh. 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt laâ cuöën saách coá giaá trõ thûåc tiïîn lúán lao.vaâ cuöëi cuâng . Nhûng thoái quen khöng thïí hònh thaânh möåt caách nhanh choáng.6 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Con ngûúâi luön khao khaát thaânh cöng. xaác àõnh nùng lûåc. thoái quen laâ yïëu töë quan troång vò chuáng töìn taåi trong phaåm truâ vö thûác. Chuáng taác àöång vaâo àúâi söëng sinh hoaåt haâng ngaây vaâ aãnh hûúãng maånh meä àïën caá tñnh. nïëu chuáng ta biïët caách vêån duång àuáng seä àem laåi nhûäng hiïåu quaã àùåc biïåt àöëi vúái sûå caãi thiïån tñnh caách vaâ phaát triïín nùng lûåc möîi ngûúâi. Stephen R. mang tñnh bïìn vûäng. nhûng nïëu khöng nhêån thûác àûúåc baãn chêët cuãa thaânh cöng maâ cûá muâ quaáng theo àuöíi thò thêåt vö nghôa. taåo nïn thoái quen. Àoá laâ möåt chuöîi phaãn ûáng dêy chuyïìn bùæt àêìu tûâ suy nghô. Covey àaä nhêån ra vaâ phên tñch möåt caách cûåc kyâ sêu sùæc cöåi nguöìn cuãa thaânh cöng. Vò vêåy.

Principle Centered Leadership (Laänh àaåo lêëy nguyïn tùæc laâm troång têm). Cuöën saách cuäng àûa ra nhûäng quy tùæc ûáng xûã tuyïåt vúâi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 7 laâm viïåc hiïåu quaã. 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt seä khúi dêåy nhûäng nùng lûåc tiïìm êín trong baån. chó ra con àûúâng thûåc tïë vaâ vûäng bïìn àïí baån àaåt túái thaânh cöng. àöìng thúâi giuáp chuáng ta chuã àöång nùæm vûäng vaâ xûã lyá tònh huöëng möåt caách coá cú súã khoa hoåc. Bùçng viïåc phên tñch caác quy luêåt chi phöëi möåt caách rêët thûåc tïë. Living the 7 Habits (Söëng theo 7 thoái quen). trong cuöåc söëng gia àònh. Vúái 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt cuâng nhûäng taác phêím nöíi tiïëng khaác nhû First Things First (Ûu tiïn cho àiïìu quan troång nhêët). trong giao tiïëp xaä höåi àöìng thúâi nhêån àûúåc sûå quyá troång vaâ thiïån caãm cuãa nhûäng ngûúâi xung quanh. phuâ húåp vúái chên lyá cuöåc söëng nïn taåo àûúåc hiïåu quaã vïì mùåt têm lyá. The 8th Habit – from Effectiveness to Greatness (Thoái quen thûá 8 – Tûâ thaânh àaåt àïën vô àaåi)… àaä taåo nïn möåt tïn tuöíi Stephen R. 7 Habits of Highly Effective Family (7 Thoái quen cuãa gia àònh haånh phuác). dêîn àïën thaânh cöng trong cöng viïåc vaâ caác möëi quan hïå giûäa con ngûúâi. Moåi thaânh cöng trong cuöåc söëng coá thïí noái gêìn nhû luön àûúåc bùæt nguöìn hoùåc ñt nhiïìu àïìu coá liïn quan àïën 7 thoái quen quan troång naây. Covey coá . Taåo dûång àûúåc 7 thoái quen coân laâ phûúng caách giuáp baån coá thïí giaãi quyïët möåt caách hiïåu quaã nhêët moåi vûúáng mùæc trong cöng viïåc.

Covey.First News . Hy voång cuöën saách coá giaá trõ to lúán naây seä giuáp caác baån thay àöíi cuöåc àúâi mònh theo hûúáng tñch cûåc. First News vaâ Trûúâng Doanh Nhên & Giaám Àöëc PACE trên troång giúái thiïåu àïën baån àoåc Viïåt Nam taác phêím 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt cuãa Tiïën sô Stephen R. Chuác caác baån thaânh cöng! .8 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT möåt khöng hai trong nhûäng taác giaã àûúng àaåi viïët vïì cuöåc söëng vaâ àaä àûúåc taåp chñ Time cöng nhêån laâ möåt trong 25 ngûúâi Myä coá aãnh hûúãng nhêët thïë giúái trong 20 nùm trúã laåi àêy. nhùçm àaåt àûúåc thaânh cöng trong cuöåc söëng.

vaâ phaát triïín lêu daâi trong lõch sûã. Nhûäng àöíi thay sêu sùæc cuãa xaä höåi vaâ caác biïën àöång trïn thûúng trûúâng toaân cêìu trong thúâi àaåi kyä thuêåt söë àaä khiïën nhiïìu ngûúâi nghi ngúâ tñnh phuâ húåp cuãa nhûäng nguyïn tùæc. nhûäng thaách thûác chuáng ta gùåp phaãi caâng lúán thò 7 Thoái Quen caâng coá giaá trõ àöëi vúái têët caã moåi ngûúâi. cuöåc söëng caâng coá nhiïìu biïën àöång. thaách thûác luön töìn taåi vaâ ngaây caâng phöí biïën nïn caác giaãi phaáp àûa ra àïìu dûåa trïn nhûäng nguyïn tùæc mang tñnh quy luêåt. Nïìn kinh tïë tri thûác ra àúâi. bêët biïën. Nhûäng khoá khùn vaâ thaách thûác êëy khöng chó khaác vïì lûúång maâ coân khaác vïì chêët. keâm theo àoá laâ haâng loaåt caác vêën àïì múái laâm aãnh hûúãng maånh meä àïën àúâi söëng xaä höåi. Theo töi. Vò caác khoá khùn. àem àïën cho con ngûúâi nhûäng ûáng duång tñch cûåc cuäng nhû taåo ra thïm möåt söë khoá khùn vaâ thaách thûác. cùng thùèng vaâ khùæc nghiïåt khi con ngûúâi chuyïín tûâ thúâi àaåi cöng nghiïåp sang thúâi àaåi cöng nghïå thöng tin cuâng vúái caác hïå quaã cuãa noá. . Töi khöng phaãi laâ ngûúâi saáng taåo ra caác nguyïn tùæc àoá maâ chó laâ ngûúâi nhêån ra vaâ sùæp xïëp chuáng laåi theo möåt trêåt tûå húåp lyá. nhûäng thoái quen àûúåc àûa ra trong cuöën saách naây. hiïín nhiïn.LÚÂI TAÁC GIAÃ Cuöåc söëng ngaây caâng phûác taåp.

.Súå haäi vaâ tûå ti. .10 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Sau nhûäng traãi nghiïåm. Cuöëi cuâng.Tröën traánh traách nhiïåm.Khao khaát àûúåc lùæng nghe. .Tuyïåt voång. .Tñnh võ kyã. . Töi mong caác baån haäy lûu têm àïën caã nhûäng thaách thûác chung cuäng nhû nhûäng nhu cêìu vaâ khoá khùn cuãa riïng mònh.Ûúác muöën vaâ tham voång súã hûäu. töi muöën nhùæc laåi möåt cêu hoãi maâ töi thûúâng nïu ra trong nhûäng buöíi thuyïët trònh cuãa mònh: . Vêån duång thaânh cöng möåt quy luêåt naâo àoá phuå thuöåc rêët nhiïìu vaâo trñ tuïå.Mêët cên bùçng trong cuöåc söëng. Sûå àöëi lêåp naây àûúåc chûáng minh qua nhûäng thaách thûác phöí biïën dûúái àêy: . khaã nùng vaâ sûå saáng taåo cuãa tûâng ngûúâi. Baån cuäng seä thêëy sûå khaác biïåt ngaây caâng roä giûäa caách tiïëp cêån phöí biïën hiïån nay vúái caách tiïëp cêån dûåa theo nhûäng nguyïn tùæc bêët biïën trong moåi thúâi àaåi.Bïë tùæc cuãa baãn thên. Trïn thûåc tïë. töi àuác kïët àûúåc möåt baâi hoåc sêu sùæc trong cuöåc söëng: Nïëu muöën vûúåt qua moåi thaách thûác àïí àaåt àûúåc nhûäng khaát voång lúán lao. Khi laâm nhû vêåy. . nhûäng giaãi phaáp àûa ra tûâ caác nguyïn lyá luön traái ngûúåc vúái löëi suy nghô phöí biïën cuãa chuáng ta hiïån nay. baån phaãi biïët nhêån diïån vaâ vêån duång àuáng caác nguyïn lyá hay quy luêåt tûå nhiïn vaâo caác muåc tiïu cuãa mònh. . . caác baån seä tòm ra caác giaãi phaáp vaâ phûúng hûúáng lêu daâi cho baãn thên. nhûng àiïìu quan troång nhêët laâ phaãi biïët kïët húåp haâi hoâa caác nguyïn tùæc vúái nhau.Xung àöåt vaâ khaác biïåt.

Söëng theo 7 Thoái quen laâ möåt cuöåc àêëu tranh khöng ngûâng búãi vò khi baån caâng tiïën böå thò baãn chêët cuãa caác thaách . Luác àoá.nhu cêìu àêìu tiïn cuãa “Hïå thöëng cêëp àöå nhu cêìu” nöíi tiïëng cuãa öng). gia àònh vaâ caã nhûäng ngûúâi maâ hoå hïët loâng phuång sûå. Haäy aáp duång ngay vaâ chia seã vúái ngûúâi thên. Con seä daânh caã cuöåc àúâi naây cho hoaåt àöång cûáu trúå”. hay xem ti-vi? Cêu traã lúâi laâ chùèng coá ai caã. baån beâ nhûäng àiïìu baån hoåc àûúåc. Àiïìu naây cuäng àuáng vúái töi. Ngay caã nhaâ têm lyá hoåc vô àaåi Abraham Maslow vaâo cuöëi àúâi mònh cuäng àaä coi haånh phuác.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 11 Coá bao nhiïu ngûúâi trûúác khi truát húi thúã cuöëi cuâng muöën coá thïm thúâi gian àïí laâm viïåc. àaä lêåp gia àònh vaâ chuáng àïìu àõnh hûúáng cuöåc söëng theo muåc àñch phuåc vuå con ngûúâi. Haäy nhúá: hoåc maâ khöng haânh thò khöng phaãi laâ thûåc hoåc. luön bõ “cuöën huát” vaâo caác hoaåt àöång tònh nguyïån. Cuöën saách 7 Thoái quen àïí thaânh àaåt chùæc chùæn seä mang àïën cho baån möåt haânh trònh hoåc hoãi lyá thuá. Caác con töi giúâ àaä lúán khön. Cho àïën nay. àûáa chaáu gaái 19 tuöíi cuãa töi. Shannon viïët thû cho chuáng töi vaâ noái rùçng: “Con khöng muöën söëng möåt cuöåc söëng ñch kyã. Àoá laâ àiïìu laâm chuáng töi rêët àöîi vui mûâng. Shannon. Öng goåi noá laâ baãn ngaä siïu viïåt (self-transcendence). biïët maâ khöng laâm thò khöng thêåt sûå laâ biïët. chó biïët coá riïng mònh. Chùèng haån. hoå chó nghô vïì ngûúâi thên. sûå hoaân thaânh nhiïåm vuå vaâ cöëng hiïën cho hêåu thïë quan troång hún sûå tûå thïí hiïån baãn thên (self-actualization . sùén saâng xa nhaâ àïën giuáp àúä nhûäng treã möì cöi úã àêët nûúác Rumani xa xöi. taác àöång lúán nhêët vaâ myä maän nhêët cuãa caác nguyïn tùæc trong 7 Thoái quen àûúåc thïí hiïån qua cuöåc söëng cuãa con chaáu töi chñnh laâ niïìm haånh phuác lúán nhêët cuãa töi.

töi àïìu söëng.Stephen R. Möîi ngaây. .12 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT thûác baån gùåp phaãi cuäng thay àöíi. Vò thïë. laâm viïåc vaâ àêëu tranh dûåa trïn caác thoái quen àaä àûúåc àïì cêåp trong cuöën saách naây. Covey . töi seä luön coá mùåt trong cuöåc haânh trònh cuãa caác baån.

CHÛÚNG MÖÅT NHÛÄNG KHAÁI NIÏÅM TÖÍNG QUAN .

.

” . Duâ bùçng lyá leä hay sûå löi keáo tònh caãm. Möîi caánh cûãa cuãa sûå thay àöíi vöën chó coá thïí múã àûúåc tûâ bïn trong baãn thên möîi ngûúâi.CAÁNH CÛÃA CUÃA SÛÅ THAY ÀÖÍI “Khöng ai coá thïí thuyïët phuåc ngûúâi khaác thay àöíi. baån cuäng khöng thïí múã caánh cûãa àoá cuãa ngûúâi khaác.Marilyn Ferguson .

.

chuáng ta àang söëng trong möåt thûåc taåi tûúng thuöåc vaâ àïí àaåt àûúåc nhûäng thaânh quaã quan troång. Tñnh tûå lêåp mang möåt yá nghôa vö cuâng quan troång. ngoaâi khaã nùng hiïån coá. vaâ töi coá quyïìn têån hûúãng nhûäng thuá vui cuãa cuöåc söëng”. tñnh tûå lêåp caâng àûúåc xem laâ giaãi phaáp phöí biïën cho vêën àïì naây. caã trong cöng viïåc vaâ trong gia àònh. Töi laâm töët cöng viïåc cuãa töi. mùåc duâ trong thúâi àaåi “theã tñn duång” ngaây nay. Töi muöën coá möåt ngöi nhaâ thêåt àeåp. Mùåc duâ ûúác muöën cuãa con ngûúâi laâ vö haån vaâ tham voång àûúåc súã hûäu luön sùén saâng. súå khöng coân khaã nùng chu cêëp cho gia àònh … Chñnh thaái àöå tûå ti naây àaä àûa hoå àïën möåt löëi söëng an phêån vaâ dûåa dêîm vaâo ngûúâi khaác. Tuy nhiïn. “Töi söëng vò töi. baãn thên möîi ngûúâi phaãi biïët söëng húåp taác vaâ höî trúå lêîn nhau. ngûúâi ta coá . möåt chiïëc ötö sang troång. thêåm chñ coân mang tñnh söëng coân. möåt trung têm giaãi trñ lúán nhêët vaâ hiïån àaåi nhêët. súå haäi. theo nïìn vùn hoáa cuãa chuáng ta.Nhûäng thaách thûác cuãa kyã nguyïn múái SÚÅ HAÄI VAÂ TÛÅ TI Rêët nhiïìu ngûúâi söëng trong thúâi àaåi ngaây nay luön mang têm traång lo êu. Töi muöën coá têët caã vaâ töi xûáng àaáng àûúåc hûúãng thuå moåi thûá”. Nhû vêåy. ÛÚÁC MUÖËN VAÂ THAM VOÅNG SÚÃ HÛÄU “Töi muöën coá tiïìn. Hoå lo lùæng vïì tûúng lai: súå bõ mêët viïåc laâm.

nhûng àiïìu quan troång laâ liïåu baån àaä àêìu tû àuáng hûúáng àïí coá àûúåc sûå bïìn vûäng vaâ thaânh cöng keáo daâi àïën 5 hay 10 nùm sau hay khöng? Thïë maâ thöng thûúâng. cêìn phaãi phaát triïín bïìn vûäng lêu daâi. Xaä höåi ngaây nay àêìy rêîy nhûäng keã luön cho mònh laâ naån nhên nhû thïë. Nhu cêìu taåo ra cuãa caãi laâ nhu cêìu trûúác mùæt. Vúái töëc àöå thay àöíi nhanh choáng vaâ caånh tranh khöng ngûâng do toaân cêìu hoáa trong lônh vûåc thõ trûúâng vaâ khoa hoåc kyä thuêåt. Àiïìu naây cuäng àuáng khi aáp duång cho caác vêën àïì khaác cuãa con ngûúâi nhû sûác khoãe. Baån hoaân toaân coá khaã nùng àaåt àûúåc caác chó tiïu haâng quyá. hoå luön tòm caách àöí löîi: “Giaá nhû sïëp töi khöng phaãi laâ möåt gaä ngöëc vaâ nghiïm khùæc nhû thïë… Giaá nhû töi khöng sinh ra trong möåt gia àònh ngheâo khoá nhû thïë… Giaá nhû töi . mùåc duâ ai cuäng cöë gùæng laâm viïåc chùm chó… nhûng cuöëi cuâng. Tuy nhiïn.chñnh laâ taåo sûå cên bùçng giûäa viïåc thoãa maän caác yïu cêìu trûúác mùæt vúái viïåc àêìu tû vaâo caác khaã nùng tiïìm êín. gia àònh vaâ caác nhu cêìu xaä höåi. nguyïn tùæc têët yïëu dêîn àïën nhûäng thaânh tûåu trong tûúng lai . thaânh quaã àaåt àûúåc vêîn khöng thïí àuã so vúái nhu cêìu. maâ coân phaãi liïn tuåc tûå àaâo taåo vaâ tûå laâm múái baãn thên. moåi ngûúâi chó chuá troång àïën kïët quaã trûúác mùæt. Chuáng ta phaãi phaát triïín trñ tuïå vaâ trau döìi kyä nùng àïí traánh bõ àaâo thaãi. chuáng ta khöng nhûäng phaãi àûúåc àaâo taåo. chuáng ta cuäng phaãi àöëi diïån vúái möåt thûåc tïë chua xoát laâ sûác mua khöng theo kõp sûác saãn xuêët.traái ngûúåc vúái löëi suy nghô trïn . TRÖËN TRAÁNH TRAÁCH NHIÏÅM Möîi khi coá chuyïån gò khöng hay xaãy ra. nhûng àïí thaânh cöng.18 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT thïí dïî daâng “mua trûúác traã sau”. baãn thên. ngûúâi ta thûúâng ài tòm nhûäng lyá do khaách quan àïën tûâ hoaân caãnh bïn ngoaâi maâ “quïn” xem xeát laåi chñnh mònh.

taåm thúâi hoå caãm thêëy nheå nhoäm. thiïëu nhiïåt tònh. Theo löëi suy nghô laåc hêåu thöng thûúâng. Haäy cho töi biïët möåt ngûúâi daám nhêån traách nhiïåm vïì nhûäng viïåc laâm cuãa mònh hoùåc coá àuã duäng khñ àïí vûúåt qua thûã thaách. Hoå xem nhûäng khoá khùn vaâ thaách thûác xaãy ra vúái mònh laâ do ngûúâi khaác gêy nïn. giaãi phaáp cho vêën àïì naây laâ chó cêìn haå thêëp moåi tham voång. TUYÏÅT VOÅNG Ngûúâi thûúâng xuyïn àöí löîi cho hoaân caãnh laâ ngûúâi luön hoaâi nghi vaâ maäi söëng trong vö voång. “Töi chó laâ möåt quên cúâ. möåt con röëi dûúái sûå àiïìu khiïín cuãa ngûúâi khaác. àaánh mêët àöång lûåc vûún lïn vaâ cam chõu söëng trong bïë tùæc.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 19 àûúåc söëng úã möåt núi töët hún… Giaá nhû töi khöng thûâa hûúãng caái tñnh noáng naãy àoá cuãa cha töi… Giaá nhû caác con töi khöng bûúáng bónh nhû thïë… Giaá nhû nïìn kinh tïë cuãa chuáng ta khöng xuöëng döëc nhû thïë naây… Giaá nhû caác nhên viïn cuãa töi khöng lûúâi biïëng vaâ thiïëu nhiïåt huyïët trong cöng viïåc nhû vêåy… Giaá nhû vúå töi thöng caãm vúái töi hún…”. Thêåm chñ nhiïìu ngûúâi thöng minh. Nhûäng mïånh àïì àoá dêìn dêìn trúã thaânh caách noái quen thuöåc úã möåt vaâi ngûúâi. Nhûäng ai mang tû tûúãng mònh laâ naån nhên cuãa hoaân caãnh vaâ dïî àêìu haâng trûúác khoá khùn seä nhanh choáng àaánh mêët niïìm tin vaâo cuöåc söëng. ûúác muöën . möåt keã thêëp cöí beá hoång chùèng thïí laâm gò àûúåc!”. Cuäng coá thïí khi nghô nhû thïë. nhûng vïì lêu daâi seä troái buöåc hoå vaâo nhûäng rùæc röëi khöng thïí naâo thaáo gúä àûúåc. töi seä cho baån thêëy sûác maånh phi thûúâng trong tinh thêìn ngûúâi êëy. coá hoåc thûác cuäng suy nghô nhû vêåy vaâ chñnh suy nghô àoá àaä biïën hoå thaânh ngûúâi nhu nhûúåc.

thanh thaãn. möåt cuöåc chaåy àua. möåt cuöåc caånh tranh. laâm viïåc töët hún vaâ hy sinh nhiïìu hún”. cuöåc söëng gia àònh. maâ do löëi suy nghô phöí biïën trong nïìn vùn hoáa hiïån àaåi nhû: “Haäy àïën cöng súã súám hún. Tuy nhiïn. Chñnh löëi suy nghô naây àaä lêëy ài sûå cên bùçng trong cuöåc söëng vaâ sûå thanh thaãn trong möîi têm höìn. cuöåc söëng laâ möåt troâ chúi. khöng coân àiïìu gò coá thïí laâm baån thêët voång nûäa. MÊËT CÊN BÙÇNG TRONG CUÖÅC SÖËNG Cuöåc söëng thúâi cöng nghïå thöng tin àang ngaây caâng phûác taåp. phêím chêët àaåo àûác. cùng thùèng vaâ khùæc nghiïåt. úã laåi lêu hún. nöî lûåc laâm viïåc vaâ àûúng nhiïn cuäng gùåt haái nhiïìu thaânh cöng nhúâ vaâo nhûäng thaânh tûåu cöng nghïå hiïån àaåi. Thïë thò taåi sao chuáng ta laåi luön luön thêëy mònh röëi muâ vò nhûäng chuyïån lùåt vùåt vïì sûác khoãe. Vaâ cuäng theo nïìn vùn hoáa êëy. nguyïn nhên khöng phaãi do cöng viïåc – vöën laâ àöång lûåc àïí duy trò cuöåc söëng. theo nguyïn tùæc tñch cûåc chöëng laåi giaãi phaáp trïn. nïëu muöën àaåt àûúåc möåt àiïìu gò àoá thò baån phaãi “ài tòm vaâ àaåt cho bùçng àûúåc àiïìu töët nhêët”. têm huyïët múái coá thïí tûå taåo ra cho mònh möåt cuöåc söëng cên bùçng. Chó nhûäng ai coá möåt yá thûác roä raâng vïì khaát voång vaâ quyïët têm theo àuöíi noá bùçng têët caã sûác lûåc. TÑNH VÕ KYÃ Trong nïìn vùn hoáa chuáng ta.20 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT cuãa baån xuöëng mûác thêëp nhêët – àïën nöîi khöng coân ai. hay do sûå biïën àöång phûác taåp cuãa xaä höåi hiïån taåi. vaâ nhiïìu àiïìu khaác laâm aãnh hûúãng àïën cuöåc söëng? Sûå thêåt. vaâ baån . baån cêìn phaãi khùèng àõnh rùçng: “Töi chñnh laâ àöång lûåc saáng taåo cuãa cuöåc àúâi mònh”. Chuáng ta luön cöë gùæng têån duång töët quyä thúâi gian cuãa mònh.

laâm viïåc quïn mònh. thêëy àûúåc úã baån sûå chia seã. Chòa khoáa àïí gêy aãnh hûúãng nùçm úã khaã nùng giao tiïëp – trònh baây quan àiïím möåt caách roä raâng. thêåm chñ caã nhûäng thaânh viïn trong gia àònh àïìu coá thïí trúã thaânh àöëi thuã cuãa nhau – nïëu hoå thùæng caâng nhiïìu thò phêìn coân laåi daânh cho baån caâng ñt. Tuy vêåy. àuã sûác thuyïët phuåc ngûúâi khaác. nhûng trong thúâi àaåi ngaây nay. Nhûng baån coá nhêån ra rùçng trong khi ngûúâi khaác àang noái chuyïån vúái baån. Têët nhiïn. thêëu hiïíu. lùæng nghe möåt caách chùm chuá. caác àöìng nghiïåp. thay vò chuá têm lùæng nghe àïí hiïíu roä yá kiïën cuãa hoå. tön troång lêîn nhau vaâ vò lúåi ñch chung. àûúåc àaánh giaá cao vaâ taåo nïn aãnh hûúãng. Thïë nhûng. nhûäng cú höåi thaânh cöng lúán vaâ nhûäng thaânh tûåu vö giaá chó daânh cho nhûäng ai thêëu hiïíu àûúåc nghïå thuêåt “húåp taác”. cho duâ coá úã thúâi àaåi naâo ài nûäa thò sûå vô àaåi chên chñnh cuäng chó coá thïí àaåt àûúåc nhúâ vaâo möåt têm höìn röång múã.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 21 phaãi thùæng trong caác cuöåc àoå sûác àoá. do caãm xuác dïî bõ taác àöång nïn hêìu hïët moåi ngûúâi àïìu khöng àuã kiïn nhêîn àïí . chên thaânh vaâ cúãi múã. baån laåi têåp trung vaâo viïåc chuêín bõ àïí àûa ra yá kiïën cuãa mònh khöng? Viïåc gêy àûúåc aãnh hûúãng chó thûåc sûå bùæt àêìu khi ngûúâi khaác nhêån thêëy rùçng hoå àaä laâm cho baån têåp trung chuá yá. Nhûäng ngûúâi baån cuâng lúáp. NIÏÌM KHAO KHAÁT ÀÛÚÅC LÙÆNG NGHE Bêët kyâ ai trong chuáng ta cuäng mong muöën nhûäng yá kiïën cuãa mònh àûúåc ngûúâi khaác lùæng nghe. Trong lõch sûã àaä coá nhiïìu thaânh tûåu vô àaåi àaåt àûúåc nhúâ vaâo sûác lûåc vaâ têm huyïët cuãa möåt ngûúâi laâm viïåc àöåc lêåp. chuáng ta vêîn luön thïí hiïån sûå vui mûâng trûúác nhûäng thùæng lúåi cuãa keã khaác – nhû möåt ngûúâi röång lûúång. Song. rêët nhiïìu ngûúâi trong chuáng ta vêîn ngêëm ngêìm ghen tyå khi ngûúâi khaác thaânh cöng.

phaãi chuá yá lùæng nghe. Nïìn vùn hoáa cuãa chuáng ta kïu goåi. khi maâ hai bïn tranh chêëp àïìu toã ra nhûúång böå àïí ài àïën thoãa thuêån chung. ngûúâi ta thûúâng sûã duång nhûäng caách thûác nhùçm “thu lúåi ñch vïì mònh caâng nhiïìu caâng töët”. Haäy so saánh nhûäng khaác biïåt vaâ kïët quaã theo hai caách tiïëp cêån khaác nhau dûúái àêy: . coá caác àöång cú vaâ muåc àñch khaác nhau. Tuy nhiïn. Vêåy taåi sao khöng tòm ra àiïím chung nhêët tûâ nhûäng khaác biïåt nïu trïn? Vêåy taåi sao laåi khöng aáp duång nguyïn tùæc húåp taác saáng taåo àïí tòm ra caác giaãi phaáp töët hún caã dûå tñnh ban àêìu cuãa caã hai bïn? BÏË TÙÆC CUÃA BAÃN THÊN Baãn chêët cuãa con ngûúâi àûúåc thïí hiïån úã böën yïëu töë: thïí xaác (body). Ngûúâi ta suy nghô khöng giöëng nhau. àïí thêëu hiïíu nhau thò trûúác hïët.22 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT lùæng nghe vaâ hiïíu roä yá kiïën ngûúâi khaác trûúác khi àûa ra yá kiïën cuãa mònh. XUNG ÀÖÅT VAÂ KHAÁC BIÏÅT Con ngûúâi cuâng chia seã nhiïìu àiïím chung nhûng àöìng thúâi cuäng coá nhiïìu neát khaác biïåt. nhûng thêåt ra. Nhûäng àiïím khaác biïåt naây àûúng nhiïn seä dêîn àïën xung àöåt. Mùåc duâ coá nhiïìu kïët quaã töët àaåt àûúåc bùçng nghïå thuêåt àaâm phaán. thêåm chñ àoâi hoãi phaãi thêëu hiïíu vaâ gêy aãnh hûúãng. Àïí giaãi quyïët nhûäng xung àöåt êëy. quan niïåm vïì caác giaá trõ khaác nhau. theo nguyïn tùæc gêy aãnh hûúãng. trñ tuïå (mind). khöng bïn naâo hoaân toaân haâi loâng vúái kïët quaã àaåt àûúåc. têm höìn (heart) vaâ tinh thêìn (spirit).

Tinh thêìn Àêu laâ giaãi phaáp? Trûúác khi chuáng ta bùæt tay vaâo nghiïn cûáu 7 Thoái Quen Àïí Thaânh Àaåt. Àaâo sêu kiïën thûác. Trûúác hïët. töi àïì nghõ caác baån khöng nïn “xem” têåp taâi liïåu naây nhû möåt cuöën saách chó viïåc àoåc xong röìi cêët lïn kïå saách. Khuêët phuåc chuã nghôa thïë tuåc vaâ chuã nghôa hoaâi nghi àang ngaây caâng phaát triïín. Nöåi dung trong cuöën saách naây àûúåc sùæp xïëp theo trònh tûå tùng dêìn mûác àöå sêu sùæc. töi muöën gúåi yá hai sûå biïën àöíi mö thûác coá thïí laâm gia tùng hiïåu quaã khi baån sûã duång cuöën saách naây. Nhêån ra rùçng nguöìn göëc cuãa nhu cêìu tòm hiïíu vïì yá nghôa vaâ nhûäng àiïìu töët àeåp trong cuöåc söëng nùçm ngay trong caác nguyïn tùæc. Sûã duång caác möëi quan hïå vúái ngûúâi khaác nhùçm truåc lúåi caá nhên. . Nguyïn tùæc Phoâng ngûâa bïånh têåt vaâ caác vêën àïì sûác khoãe bùçng caách àiïìu chónh löëi söëng phuâ húåp vúái caác quy tùæc baão vïå sûác khoãe àaä àûúåc thûâa nhêån. Trñ tuïå Têm höìn Xem ti-vi àïí giaãi trñ. vaâ úã cuöëi möîi phêìn àïìu coá nhûäng gúåi yá aáp duång àïí baån coá thïí nghiïn cûáu vaâ têåp trung vaâo tûâng thoái quen cuå thïí cuãa riïng mònh.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 23 Xu hûúáng chung Thïí xaác Duy trò löëi söëng. vò noá coá thïí trúã thaânh möåt ngûúâi àöìng haânh vúái baån trong quaá trònh thay àöíi vaâ phaát triïín. khöng ngûâng hoåc hoãi. Lùæng nghe. tön troång vaâ giuáp àúä ngûúâi khaác seä àem laåi sûå haâi loâng vaâ caãm giaác haånh phuác. Nïëu bõ bïånh thò ài khaám vaâ chûäa bïånh.

baån seä khöng chó nhúá lêu hún nhûäng gò àaä àoåc maâ têìm nhòn cuãa baån cuäng seä àûúåc múã röång. thò àiïìu naây coá laâm cho viïåc àoåc cuãa baån khaác ài khöng? Haäy cöë gùæng laâm àiïìu naây ngay khi baån àoåc phêìn cuöëi cuãa cuöën saách.24 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Khi àaä hiïíu sêu vaâ vêån duång töët. nhên viïn cuãa mònh thöng suöët möåt vêën àïì naâo àoá ngay höm nay hoùåc ngaây mai. Vñ duå. töi muöën gúåi yá rùçng baån nïn thay àöíi mö thûác cuãa viïåc tham gia vaâo têåp taâi liïåu naây. . baån coá thïí quay trúã laåi caác nguyïn tùæc trong tûâng thoái quen àïí nghiïn cûáu sêu hún vïì kiïën thûác. Ngoaâi ra. nïëu baån biïët trûúác rùçng seä daåy cho ai àoá vïì nguyïn tùæc cên bùçng P/PC (saãn phêím/nùng lûåc saãn xuêët) trong voâng 48 giúâ. trûúãng thaânh hún vaâ hoå seä höî trúå baån hïët loâng àïí àûa 7 Thoái quen hoâa nhêåp vaâo cuöåc söëng cuãa baån. Nhûäng ngûúâi àûúåc baån chia seã seä nhòn thêëy úã baån möåt con ngûúâi àang thay àöíi. Haäy àoåc noá vúái suy nghô baån cêìn coá àuã thöng tin vaâ hiïíu biïët thêëu àaáo àïí giaãng giaãi cho vúå/ chöìng hay con caái. Thûá hai. Baån cuäng nïn aáp duång quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn trong” – thay àöíi nhêån thûác cuãa chñnh mònh – vaâ cuâng chia seã hay thaão luêån vúái möåt ngûúâi naâo àoá nhûäng àiïìu baån hoåc àûúåc trong voâng 48 giúâ sau àoá. kyä nùng vaâ khaát voång cuãa baãn thên. nghôa laâ chuyïín tûâ vai troâ cuãa ngûúâi hoåc sang vai troâ cuãa ngûúâi daåy. sûå hiïíu biïët cuãa baån seä sêu sùæc hún vaâ hiïåu quaã aáp duång nhûäng àiïìu àaä hoåc seä tùng lïn roä rïåt. baån seä ngaåc nhiïn nhêån ra rùçng nhûäng thaânh kiïën hoùåc nhêån thûác tiïu cûåc maâ ngûúâi khaác coá thïí coá vïì baån hêìu nhû biïën mêët. khi chia seã möåt caách cúãi múã vaâ chên thûåc àiïìu àaä hoåc àûúåc vúái ngûúâi khaác. àöìng sûå. Töi baão àaãm rùçng nïëu tiïëp cêån taâi liïåu naây theo caách trïn.

Trûúác tiïn.nùçm sêu . baån seä quan têm nhiïìu hún vïì nhûäng àiïìu ngûúâi khaác nghô vïì baãn thên hoå vaâ vïì thïë giúái cuãa hoå. tuy chêåm raäi theo chu trònh cuãa noá nhûng taác duång thay àöíi laåi trúã nïn rêët maånh meä vaâ toaân diïån. kïí caã möëi quan hïå cuãa hoå vúái baån.seä laâm tùng sûå tûå tin möåt caách àaáng kïí. Baån seä nhêån diïån baãn thên mònh tûâ bïn trong thay vò thöng qua yá kiïën cuãa ngûúâi khaác hay bùçng caách so saánh vúái nhûäng ngûúâi khaác. Hïå quaã cuöëi cuâng cuãa viïåc múã “caánh cûãa cuãa sûå thay àöíi” àöëi vúái 3 thoái quen àêìu tiïn . giûä cho tinh thêìn baån àûúåc bònh yïn. Baån seä hiïíu baãn thên hún vúái nhûäng yá nghôa sêu xa vïì baãn chêët. búãi vò coá caái gò àoá . Baån seä khöng coân xêy dûång cuöåc söëng tònh caãm cuãa mònh dûåa trïn sûå yïëu keám cuãa ngûúâi khaác. tñnh tûå chuã vaâ sûå tûå àõnh hûúáng trong baån seä ngêëm sêu vaâo bïn trong. Baån seä caãm thêëy dïî daâng hún vaâ sùén saâng hún àöëi vúái sûå thay àöíi. Khi söëng theo caác mö thûác thò yá thûác vïì caá tñnh. Möåt khi khöng coân quan têm nhiïìu vïì nhûäng àiïìu ngûúâi khaác nghô vïì mònh. “Sai” hay “Àuáng” seä khöng aãnh hûúãng gò lúán àïën nhûäng gò baån àaä tòm thêëy. sûå trûúãng thaânh cuãa baån seä diïîn ra. giaá trõ vaâ nùng lûåc cöëng hiïën cuãa mònh.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 25 Chuáng ta coá thïí kyâ voång àiïìu gò? Nïëu baån quyïët àõnh múã “caánh cûãa cuãa sûå thay àöíi” àïí thûåc sûå hiïíu vaâ söëng theo caác nguyïn tùæc àûúåc trònh baây trong 7 Thoái quen thò töi coá thïí yïn têm baão àaãm vúái baån rùçng nhiïìu àiïìu tñch cûåc seä àïën vúái baån.caác thoái quen cuãa thaânh tñch caá nhên . bònh yïn trong sûå phêën chêën.

Duâ hoaân caãnh hiïån taåi cuãa baån thïë naâo ài nûäa. saáng taåo vaâ lyá thuá hún. Vúái sûå quan têm thêåt sûå. hay sùæp bõ phaá vúä.26 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT bïn trong baån . Qua àoá. trúã nïn sêu sùæc. töi mong rùçng sau khi nghiïn cûáu caác thoái quen naây. Roä raâng. Khi tûå mònh àoán nhêån 3 thoái quen tiïëp theo . nhûäng thoái quen múái cuãa sûå thaânh àaåt. baån seä múã àûúåc caánh cûãa cuãa sûå thay àöíi àïí trûúãng thaânh hún. haånh phuác vaâ caác möëi quan hïå dûåa trïn sûå tin cêåy lêîn nhau. moåi sûå thay àöíi àïìu khoá coá thïí thûåc hiïån àûúåc ngay. nïëu tiïëp thu möåt caách sêu sùæc. töi vêîn tin rùçng baån khöng phaãi laâ möåt ngûúâi thuã cûåu vúái caác thoái quen cuä kyä cuãa mònh. baån cuäng coá thïí tûå hoaân thiïån baãn thên mònh. “Chuáng ta thûúâng khöng quyá nhûäng gò coá àûúåc möåt caách dïî daâng.vïì cú baãn khöng hïì àöíi thay. nhûng töi baão àaãm vúái caác baån rùçng baån seä caãm thêëy coá lúåi vaâ àûúåc nhêån vïì nhûäng phêìn thûúãng xûáng àaáng. Haäy kiïn nhêîn vúái chñnh mònh vò khöng coá sûå àêìu tû naâo lúán hún thïë. baån seä khaám phaá vaâ giaãi phoáng caã yá muöën lêîn nguöìn lûåc àïí haân gùæn vaâ xêy dûång laåi caác möëi quan hïå quan troång àaä bõ xoái moân. Chó coá sûå cao quyá múái laâm cho moåi thûá trúã nïn coá giaá trõ.caác thoái quen vïì thaânh tñch têåp thïí.” (Thomas Paine) . Baån coá thïí thay àöíi chuáng bùçng nhûäng khuön mêîu múái. seä àem laåi sûác söëng múái cho 6 thoái quen àêìu tiïn. Thoái quen thûá baãy. Coân caác möëi quan hïå töët àeåp chùæc chùæn seä àûúåc caãi thiïån. vûäng chùæc hún. seä laâm cho baån thûåc sûå trúã thaânh möåt ngûúâi àöåc lêåp vaâ coá àûúåc hiïåu quaã töët àeåp trong caác möëi quan hïå höî tûúng.

David Starr Jordan .” .MÖ THÛÁC VAÂ NGUYÏN TÙÆC “Khöng coá sûå xuêët sùæc thêåt sûå naâo töìn taåi trïn àúâi maâ taách biïåt vúái caách söëng àuáng àùæn.

.

Töi cöë àöëi xûã töët vaâ taåo möëi quan hïå thên T . Nhûng röìi töi cuäng khöng laâm àûúåc túái núi túái chöën. Töi biïët mònh thûâa cên. sau vaâi tuêìn thûåc hiïån. Coá leä vêën àïì hoå chia seã vúái töi cuäng giöëng nhû nhûäng trùn trúã cuãa caác baån: Töi àaä àaåt àûúåc caác muåc tiïu vaâ gùåt haái nhûäng thaânh cöng vûúåt bêåc trong nghïì nghiïåp cuãa mònh. töi àaä gùåp vaâ tiïëp xuác vúái nhiïìu ngûúâi rêët thaânh àaåt. Nhiïìu lêìn töi tûå hoãi: moåi thûá coá àaáng àïí töi àaánh àöíi nhû vêåy khöng? Töi laåi bùæt àêìu möåt chïë àöå ùn kiïng múái . Tuy thaânh àaåt nhû vêåy nhûng bïn trong hoå vêîn luön bûâng chaáy khao khaát àûúåc maän nguyïån vaâ bònh yïn núi têm höìn cuäng nhû coá àûúåc möëi quan hïå töët àeåp vúái nhûäng ngûúâi xung quanh. baån beâ vaâ caã ngûúâi thên trong gia àònh töi. Hoå laâ doanh nhên. töi àaä boã cuöåc. nhûng laåi chùèng coân chuát thúâi gian naâo daânh cho vúå con. cuäng nhû àïí hiïíu àûúåc baãn thên vaâ nhêån ra àêu laâ àiïìu quan troång nhêët àöëi vúái cuöåc àúâi mònh. Töi àùåt ra caác muåc tiïu. vaâ töi muöën thay àöíi. tûå khñch lïå chñnh mònh bùçng möåt thaái àöå söëng tñch cûåc vaâ tûå nhuã seä thûåc hiïån thaânh cöng.lêìn thûá nùm trong nùm nay. Töi àoåc têët caã caác thöng tin múái vïì ùn kiïng. Dûúâng nhû töi cuäng khöng thïí giûä nöîi möåt lúâi hûáa vúái chñnh mònh. Töi tham dûå hïët khoáa àaâo taåo naây àïën khoáa huêën luyïån khaác vïì quaãn trõ hiïåu quaã.Bùæt àêìu tûâ bïn trong rong hún 25 nùm laâm viïåc. giaãng viïn àaåi hoåc.

Töi phaãi laâm gò bêy giúâ? Coá quaá nhiïìu viïåc phaãi laâm nhûng thúâi gian khöng bao giúâ àuã caã. Töi caãm thêëy aáp lûåc àeâ nùång vaâ bûác böëi suöët ngaây. Taåi sao töi laåi coá nhûäng phûác caãm nhû vêåy? . Khi thêëy baån beâ vaâ ngûúâi thên àaåt àûúåc möåt söë thaânh cöng trong cuöåc söëng hoùåc àûúåc thûâa nhêån trong xaä höåi. Töi rêët muöën nghô rùçng cuöåc àúâi mònh coá möåt yá nghôa naâo àoá.30 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT tònh vúái nhên viïn cuãa mònh. Töi muöën daåy caác con töi giaá trõ cuãa lao àöång. Taåi sao boån treã khöng thïí vui veã vaâ tûå giaác laâm viïåc? Töi bêån. Töi nghô nïëu töi bõ öëm nùçm nhaâ möåt ngaây. Taåi sao töi khöng thïí reân luyïån hoå biïët laâm viïåc möåt caách tûå giaác vaâ coá tinh thêìn traách nhiïåm . Duâ töi àaä cöë hïët caách nhûng vêîn khöng caãi taåo àûúåc noá. hoå seä tha höì maâ taán gêîu vúái nhau suöët buöíi. töi àïìu phaãi theo doäi vaâ chõu àûång nhûäng lúâi kïu ca phaân naân cho túái khi chuáng laâm xong viïåc. nhûng möîi khi nhúâ chuáng laâm viïåc gò.hay tòm àûúåc ngûúâi coá nhûäng àûác tñnh àoá? Cêåu quyá tûã nhaâ töi vûâa quêåy phaá laåi vûâa nghiïån ngêåp. rùçng duâ thïë naâo ài chùng nûäa. töi móm cûúâi vaâ chuác mûâng hoå vúái caã têëm loâng. nhûng thónh thoaãng töi laåi tûå hoãi liïåu nhûäng gò mònh àang laâm vïì lêu daâi coá taåo ra sûå khaác biïåt naâo khöng. Nhûng trong thêm têm. suöët tuêìn. hûäu ñch vaâ yïn bònh nhû mong muöën. töi laåi ganh tõ vúái hoå. nhûng vêîn khöng caãm thêëy mònh àang söëng möåt cuöåc söëng haånh phuác. Nïëu töi tûå laâm chùæc hùèn seä dïî daâng hún nhiïìu. rêët bêån. moåi thûá seä khaác ài vò sûå coá mùåt cuãa töi. Töi dûå caác höåi thaão vïì quaãn trõ thúâi gian hiïåu quaã vaâ àaä thûã aáp duång nûãa taá phûúng phaáp hoaåch àõnh thúâi gian khaác nhau. kyâ voång vaâo nùng lûåc cuãa hoå nhûng töi khöng thêëy ai trung thaânh vúái mònh caã.

Cêåu con trai cuãa chuáng töi hoåc rêët keám. nhûng khöng coân yïu nhau nûäa.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 31 Töi laâ ngûúâi coá caá tñnh maånh. thùçng beá quaá nhuát nhaát vaâ thûúâng toã ra böëi röëi trûúác caã nhûäng ngûúâi gêìn guäi nhêët vúái mònh. thêåm chñ noá khöng thïí hiïíu cêu hoãi trong baâi kiïím tra. Töi biïët rùçng töi coá thïí kiïím soaát àûúåc kïët quaã trong hêìu hïët caác tònh huöëng giao tiïëp. nhanh choáng àïí giaãi quyïët. khöng biïët caách phöëi húåp àöìng àöåi. Trong hoaåt àöång thïí thao. vuång vïì. Töi coá thïí taác àöång ngûúâi khaác thuêån theo yá mònh. chuáng töi cöë gùæng duâng thaái àöå vaâ haânh vi cuãa mònh taác àöång àïën con vaâ ra sûác aáp duång caác liïåu phaáp têm lyá tñch . chuáng töi vêîn khöng thïí nhoám lïn ngoån lûãa nöìng êëm maâ caã hai tûâng coá. noá rêët öëm yïëu. Trong giao tiïëp haâng ngaây. Vaâi nùm trûúác. Duâ àaä nhúâ àïën Trung têm tû vêën hön nhên gia àònh vaâ thûåc hiïån möåt söë caách. Vò thïë boån treã thûúâng cûúâi nhaåo noá. Hai vúå chöìng töi ra sûác tòm caách giuáp con trai vò theo quan àiïím cuãa chuáng töi. Do vêåy. Chuáng töi khöng mêu thuêîn hay luåc àuåc gò vúái nhau caã. Vñ duå. nïëu “thaânh cöng” laâ möåt yïëu töë quan troång trong cuöåc söëng. khi chúi boáng chaây. boáng chûa àûúåc neám maâ noá àaä vung gêåy lïn àúä. vúå chöìng töi cuäng rúi vaâo möåt hoaân caãnh tûúng tûå. Nhûäng vêën àïì nïu trïn àïìu phûác taåp vaâ röëi rùæm nïn khöng thïí duâng nhûäng biïån phaáp cöë àõnh. Töi suy ngêîm tûâng tònh huöëng vaâ thûåc sûå thêëy rùçng nhûäng yá kiïën mònh nïu lïn thûúâng laâ nhûäng yá kiïën hay nhêët àïí moåi ngûúâi nghe theo. Cuöåc hön nhên cuãa töi trúã nïn nhaåt nheäo. thò noá cuäng vö cuâng quan troång àöëi vúái vai troâ laâm cha meå cuãa chuáng töi. Nhûng töi vêîn khöng caãm thêëy thoaãi maái vaâ luön tûå hoãi khöng biïët moåi ngûúâi nghô gò vïì mònh vaâ caác yá tûúãng cuãa mònh.

Vaâ nïëu thùçng beá coá möåt chuát tiïën böå. Chuáng töi coá thïí thêëy àûúåc nhûäng viïåc naây aãnh hûúãng àïën loâng tûå troång cuãa noá. tûâ àoá. vaâ àiïìu naây khiïën cho chuáng töi thêåt sûå lo lùæng. Àûâng vuåt gêåy cho túái khi con thêëy quaã boáng bay túái gêìn trûúác mùåt”. tòm hiïíu xem caách nhòn nhêån vêën àïì chi phöëi haânh vi nhû thïë naâo. Vaâo thúâi àiïím àoá. Noá múái têåp chúi maâ. Trong khi nghiïn cûáu vaâ chuêín bõ nhûäng baâi thuyïët trònh. chuáng töi la rêìy chuáng: “Haäy àïí noá yïn. töi àùåc biïåt quan têm tòm hiïíu sûå hònh thaânh cuãa nhêån thûác.” Luác àoá. Àiïìu naây dêîn dùæt töi àïën viïåc nghiïn cûáu lyá thuyïët kyâ voång . Cûá chúi nhû thïë nheá!”.32 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT cûåc cöí vuä tinh thêìn thùçng beá: “Naâo cöë lïn con! Böë meå biïët con coá thïí laâm àûúåc maâ! Cêìm gêåy cao hún möåt chuát.hay coân goåi laâ “Hiïåu ûáng . Khi boån treã xung quanh cûúâi nhaåo noá. mùæt nhòn thùèng vaâo boáng. chuáng töi àaânh boã cuöåc vaâ cöë gùæng nhòn nhêån vêën àïì theo möåt goác àöå khaác. Cuöëi cuâng. höî trúå vaâ toã veã laåc quan nhûng vêîn liïn tiïëp thêët baåi. Duâ chuáng töi luön àöång viïn. töi cuäng àang tham gia giaãng daåy caác khoáa hoåc vïì phaát triïín kyä nùng laänh àaåo cho nhiïìu cöng ty khaác nhau khùæp nûúác Myä. chuáng töi àöång viïn ngay: “Töët lùæm. Nhûäng gò chuáng töi cöë gùæng laâm cho con dûúâng nhû chùèng coá taác duång gò àaáng kïí. aãnh hûúãng cuãa nhêån thûác àïën caách nhòn nhêån möåt vêën àïì. Töi thiïët kïë nhûäng khoáa hoåc (möîi khoáa caách nhau 2 thaáng) vïì giao tiïëp vaâ nhêån thûác cho caác hoåc viïn trong chûúng trònh “Phaát Triïín Laänh Àaåo” cuãa IBM. cêåu nhoác nhaâ töi chó biïët khoác vaâ khùng khùng baão rùçng noá khöng thïí naâo chúi töët àûúåc. rùçng noá chûa bao giúâ thñch chúi boáng chaây caã.

1998. thöng àiïåp maâ chuáng töi truyïìn cho con laåi laâ: “Con khöng thïí laâm àûúåc. NXB Haâ Nöåi. trûúác tiïn chuáng ta phaãi thay àöíi baãn thên. ÀAÅO ÀÛÁC NHÊN CAÁCH VAÂ ÀAÅO ÀÛÁC TÑNH CAÁCH Bïn caånh viïåc nghiïn cûáu vïì nhêån thûác. vïì cú baãn. vúå chöìng töi liïn hïå trûåc tiïëp àïën trûúâng húåp con trai mònh. Huyïìn Giang dõch. noá laâ möåt àûáa treã thiïíu nùng vaâ coá phêìn “tuåt hêåu” so vúái nhûäng àûáa treã khaác. 1. Do àoá. moåi cöë gùæng cuãa chuáng töi àaä khöng mang laåi kïët quaã gò. maâ thêåt ra àoá laâ kïët quaã cuãa möåt tri giaác ñt hay nhiïìu roä raâng vïì àöëi tûúång cuãa mònh .Theo “Nhûäng khaái niïåm cú baãn cuãa Têm lyá hoåc xaä höåi”. nhûng thûåc chêët. Töi àaä àoåc vaâ raâ soaát (*) Hiïåu ûáng Pygmalion laâ möåt quaá trònh taåo ra úã ngûúâi khaác nhûäng mong àúåi. vaâ àïí thay àöíi baãn thên möåt caách coá hiïåu quaã. töi coân bõ cuöën huát vaâo möåt cöng trònh nghiïn cûáu chuyïn sêu caác taâi liïåu vïì thaânh cöng kïí tûâ nùm 1776(**) àïën nay. chuáng ta phaãi bùæt àêìu tûâ viïåc thay àöíi nhêån thûác cuãa mònh. . àöång viïn. Theo nhêån thûác cuãa chuáng töi. Tûâ caác khaái niïåm töi àang giaãng daåy cho IBM. Con cêìn phaãi àûúåc giuáp àúä”. Duâ cho nhûäng haânh àöång vaâ lúâi noái cuãa vúå chöìng töi àïìu mang tñnh khñch lïå.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 33 Pygmalion”(*) cuäng nhû tòm caách lyá giaãi cêu hoãi: Sûå tûå nhêån thûác cuãa chuáng ta àûúåc khùæc sêu nhû thïë naâo? Cêu traã lúâi àaä giuáp töi múã ra möåt nhêån thûác múái meã: Chiïëc lùng kñnh maâ chuáng ta sûã duång àïí ngùæm nhòn thïë giúái xung quanh seä àõnh hûúáng caách chuáng ta diïîn dõch vïì thïë giúái. Chuáng töi bùæt àêìu nhêån ra rùçng caách chuáng töi trúå giuáp con khöng haâi hoâa vúái nhêån thûác thêåt sûå cuãa chuáng töi vïì thùçng beá. göìm 13 bang àêìu tiïn. Vò vêåy. (**) 04/07/1776: ngaây thaânh lêåp Húåp chuãng quöëc Hoa Kyâ. nïëu muöën thay àöíi tònh hònh.

Trong 150 nùm àêìu tiïn tûâ sau ngaây thaânh lêåp Húåp chuãng quöëc Hoa Kyâ.àûúåc xem laâ nïìn taãng cuãa thaânh cöng. coá möåt söë nguyïn tùæc söëng cú baãn. moåi ngûúâi cho rùçng thaânh (*) Benjamin Franklin (1706 . sûå cöng bùçng. con ngûúâi phaãi biïët gùæn nhûäng nguyïn tùæc naây vaâo tñnh caách riïng cuãa mònh. . hêìu hïët caác saách noái vïì thaânh cöng àïìu têåp trung khai thaác quan àiïím Àaåo àûác tñnh caách (Character Ethic) . Vïì cú baãn.bao göìm sûå chñnh trûåc. àoá laâ cêu chuyïån vïì möåt ngûúâi cöë gùæng kïët húåp caác nguyïn tùæc söëng vaâ nhûäng thoái quen cöë hûäu vúái tñnh caách cuãa mònh. vûâa mang tñnh chên lyá vïì quaá trònh mûu cêìu sûå thaânh cöng cuãa con ngûúâi. Theo quan àiïím Àaåo àûác tñnh caách. têm lyá hoåc phöí thöng… Töi coá trong tay möåt böå sûu têåp tû liïåu maâ hêìu hïët moåi ngûúâi àïìu cho rùçng noá chûáa àûång chiïëc chòa khoáa dêîn túái thaânh cöng. nhaâ phaát minh. Luác bêëy giúâ. haâng ngaân baâi baáo vaâ tiïíu luêån trong caác lônh vûåc nhû: tûå lûåc. Tûâ nhûäng traãi nghiïåm cuãa chñnh mònh vaâ chûáng kiïën traãi nghiïåm cuãa rêët nhiïìu ngûúâi khaác. nhaâ ngoaåi giao nöíi tiïëng thïë kyã XVIII. loâng can àaãm. Öng laâ möåt nhaâ baáo. àûác khiïm töën. nhaâ khoa hoåc. nhaâ hoaåt àöång xaä höåi. Àïí söëng thêåt sûå haånh phuác vaâ thaânh cöng. sûå mûåc thûúác. quan àiïím chuã àaåo vïì thaânh cöng chuyïín tûâ Àaåo àûác tñnh caách sang Àaåo àûác nhên caách (Personality Ethic). tñnh giaãn dõ. töi tòm ra àûúåc nhûäng phûúng phaáp vûâa khoa hoåc vaâ thûåc tiïîn. Sau Thïë chiïën thûá nhêët.1790) laâ möåt trong nhûäng nhaâ lêåp quöëc cuãa nûúác Myä. loâng thêåt thaâ cuâng böå Quy tùæc vaâng vïì ûáng xûã xaä höåi (Golden Rule) . Tûå truyïån cuãa Benjamin Franklin(*) laâ möåt àaåi diïån tiïu biïíu cho traâo lûu naây. tûå hoaân thiïån baãn thên. sûå cêìn cuâ.34 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT haâng trùm cuöën saách. loâng trung thaânh.

7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 35 cöng chuã yïëu laâ do nhên caách. Chuáng töi àaä àùåt hònh aãnh baãn thên vaâ vai troâ laâm cha meå cao hún lúåi ñch cuãa thùçng beá. Quan àiïím naây göìm hai xu hûúáng: möåt laâ caác quy tùæc ûáng xûã caá nhên vaâ xaä höåi. caác kyä nùng vaâ bñ quyïët giuáp quaá trònh giao tiïëp giûäa con ngûúâi vúái nhau àûúåc thöng suöët hún. “Möåt nuå cûúâi laâ mûúâi ngûúâi baån”. Möåt vaâi nöåi dung cuãa triïët lyá naây àûúåc diïîn dõch thaânh nhûäng cêu chêm ngön tuyïn truyïìn rêët coá giaá trõ. Chuáng töi nghô rùçng thùçng beá khöng àuã khaã nùng àïí tûå laâm bêët cûá möåt àiïìu gò. nhûng laåi haå thêëp vai troâ nïìn taãng hay tñnh xuác taác cuãa noá àöëi vúái thaânh cöng Do àoá. Chuáng töi chó chuá yá àïën caách nhòn nhêån vaâ caách xûã lyá vêën àïì cuãa mònh maâ khöng quan têm àïën haånh phuác cuãa con. trong nhûäng cuöën saách naây. hoå seä laâm àûúåc”… Trong àoá cuäng coá caã viïåc hûúáng dêîn sûã duång caác tiïíu xaão àïí lêëy loâng ngûúâi. hai laâ thaái àöå söëng tñch cûåc (PMA – Positive Mental Attitude). thaái àöå vaâ haânh vi. Möåt söë saách theo quan àiïím Àaåo àûác nhên caách cuäng thûâa nhêån tñnh caách laâ möåt trong nhûäng yïëu töë cuãa thaânh cöng. hoùåc sûã duång “sûác maånh aánh mùæt” àïí chinh phuåc hay doåa dêîm ngûúâi khaác. Àaåo àûác tñnh caách dûúâng nhû trúã thaânh nhûäng lúâi noái suöng vaâ caác taác giaã chó nhêën maånh caác kyä xaão gêy aãnh hûúãng caá nhên. hay giaã vúâ quan têm àïën nhûäng thuá vui cuãa ngûúâi khaác àïí àûúåc phêìn mònh. Àiïìu naây khöng mang laåi sûå . hònh aãnh xaä höåi. vúå chöìng töi àaä nhêån ra sai lêìm khi cöë gùæng taách nhûäng lúåi ñch vïì mùåt xaä höåi ra khoãi haânh vi tñch cûåc cuãa con trai. kyä nùng giao tiïëp vaâ thaái àöå tñch cûåc. “Nhûäng gò con ngûúâi nhêån thûác àûúåc vaâ tin. chùèng haån nhû: “Thaái àöå quyïët àõnh têìm nhòn”. Sau khi suy nghô sêu hún vïì sûå khaác nhau giûäa caác quan àiïím Àaåo àûác nhên caách vaâ Àaåo àûác tñnh caách. êm mûu quyïìn lûåc.

chuáng töi àûáng ra xa. àöång cú vaâ nhêån thûác chuã quan vïì con mònh. . nuöi dûúäng sûác maånh tinh thêìn àïí caãm nhêån caác giaá trõ cuãa con maâ khöng bõ nhûäng haânh vi “khöng thïí chêëp nhêån àûúåc” cuãa thùçng beá chi phöëi. Chuáng töi biïët rùçng caác àöång cú so saánh mang tñnh xaä höåi khöng phuâ húåp vúái nhûäng giaá trõ riïng cuãa chuáng töi. chuáng töi múái àau khöí nhêån ra rùçng chuáng töi bõ aãnh hûúãng maånh meä búãi tñnh caách. Chuáng töi cuäng xem xeát laåi caác àöång cú cuãa mònh möåt caách coá yá thûác hún. Do àoá. Chuáng töi quyïët àõnh búát quan têm vaâ khöng caãn àûúâng thùçng beá nûäa maâ àïí tûå noá böåc löå nhên caách. nhûäng neát riïng vaâ giaá trõ cuãa baãn thên noá. khöng àùåt vaâo con kyâ voång hay mong muöën cuãa chuáng töi. chuáng töi quyïët àõnh têåp trung hïët sûác vaâo chñnh mònh. Khi tûâ boã nhêån thûác cuä. Khi Sandra vaâ töi noái chuyïån vúái nhau. vaâ khöng tòm caách thuác eáp con phaãi laâm theo nhûäng mö thûác naây noå. chuáng töi àaä coá nhiïìu thay àöíi: khöng so saánh con vúái nhûäng àûáa treã cuâng trang lûáa khaác. Chuáng töi nhêån ra rêët nhiïìu tiïìm nùng coá thïí àûúåc khuyïën khñch phaát triïín song haânh cuâng vúái quaá trònh trûúãng thaânh cuãa con.36 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT thay àöíi tñch cûåc naâo cho thùçng beá maâ coân coá taác àöång ngûúåc àïën nhên caách cuãa noá. àöìng thúâi. Thay vò tòm caách thay àöíi con trai. chia seã vaâ àaánh giaá khaã nùng cuãa con mònh. chuáng töi bùæt àêìu nhòn con theo caách khaác. Bùçng nhûäng nhêån thûác àoá cuäng nhû qua viïåc luyïån têåp loâng tin. vaâo nhûäng àöång cú vaâ nhêån thûác cuãa mònh vïì thùçng beá. quan saát vaâ caãm nhêån diïån maåo. Àiïìu naây dêîn àïën viïåc chuáng töi yïu thûúng con khöng àuáng caách vaâ caâng laâm cho thùçng beá caãm thêëy mònh vö duång. Chuáng töi nhêån ra thiïn chûác cuãa caác bêåc cha meå laâ àïí khùèng àõnh. caá tñnh. khöng phaán xeát theo nhûäng khuön mêîu.

hún laâ chó àïí nhêån àûúåc phêìn thûúãng cuãa xaä höåi. Do àoá. trúã thaânh vêån àöång viïn cêëp quöëc gia. vaâ gêy àûúåc caãm tònh vúái moåi ngûúâi. Coá möåt cêu trong thaánh ca diïîn taã rêët àuáng nhêån thûác naây: “Haäy chuá yá lùæng nghe lúâi cuãa traái tim mònh vò moåi vêën àïì trïn àúâi àïìu naãy sinh tûâ àoá”. vaâ chuáng töi chêëp nhêån maâ khöng cêìn phaãi phaãn ûáng laåi. Chuáng töi ngêìm cho con biïët rùçng: “Cha meå khöng cêìn phaãi che chúã con. khöng nhûäng cho chuáng töi maâ coân cho nhiïìu bêåc phuå huynh khaác. . Con coá thïí tûå mònh vûúåt qua àûúåc”. chuáng töi nhêån thêëy rùçng con mònh vïì cú baãn cuäng coá àêìy àuã tû chêët àïí coá thïí àûúng àêìu vúái cuöåc söëng. chuáng töi khöng coân tòm caách che chúã. thùçng beá dêìn dêìn caãm thêëy tûå tin hún. Noá bùæt àêìu coá nhûäng haânh àöång tûå khùèng àõnh mònh. ûáng xûã cuãa mònh. Chuáng töi thêëy rùçng thónh thoaãng noá cuäng coá vaâi biïíu hiïån thu mònh. noá àûúåc bêìu laâm thuã lônh cuãa nhiïìu töí chûác hoåc sinh. quan hïå xaä höåi vaâ hoaåt àöång thïí thao. Noá giuáp chuáng töi nhêån thûác àûúåc sûå khaác biïåt quan troång giûäa Àaåo àûác nhên caách vaâ Àaåo àûác tñnh caách. Con trai chuáng töi àaä tûå phaát triïín nhên caách. thïí hiïån qua sûå tiïën böå vïì caác mùåt hoåc haânh. Àoá laâ möåt kinh nghiïåm àaáng quyá vaâ laâ möåt baâi hoåc coá tñnh giaáo duåc cao. Bûúác àêìu. Vaâi nùm sau. àem vïì nhaâ àuã caác loaåi bùçng khen. Vúå chöìng töi tin rùçng nhûäng thaânh tñch “rêët êën tûúång vïì mùåt xaä höåi” cuãa con trai chñnh laâ biïíu hiïån cuãa caãm giaác muöën tòm hiïíu baãn thên mònh. traánh cho thùçng beá khoãi bõ trïu choåc nhû trûúác kia nûäa.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 37 Chuáng töi àïí thùçng beá tûå quyïët àõnh moåi haânh vi. Ngaây thaáng tröi qua.

Töi khöng coá yá noái rùçng caác nöåi dung cuãa Àaåo àûác nhên caách nhû sûå phaát triïín nhên caách. reân luyïån kyä nùng giao tiïëp. kïët húåp vúái caác nghiïn cûáu vïì khaã nùng nhêån thûác vaâ àoåc caác saách viïët vïì thaânh cöng. àïí khuyïën khñch hoå laâm viïåc töët hún. chuáng ta quen thu hoaåch nhûäng caái coá sùén maâ quïn ài sûå cêìn thiïët cuãa viïåc gieo haåt. khi sûã duång triïåt àïí nùng lûåc cuãa nhên loaåi àïí xêy dûång nïìn taãng cho nhûäng thïë hïå trûúác àêy. Tñnh giaã döëi seä dêîn àïën sûå thiïëu tin cêåy. Thïm nûäa. nhêët laâ tñnh giaã döëi. Búãi vò. cha öng chuáng ta àaä quaá têåp trung vaâo hònh thûác ngöi nhaâ cuãa mònh maâ thiïëu quan têm àïën phêìn moáng. töi hiïíu sêu hún lyá do taåi sao quan àiïím cuãa töi laåi mêu thuêîn vúái suy nghô chung cuãa hoå. Töi bêët chúåt nhêån ra aãnh hûúãng maånh meä cuãa quan àiïím Àaåo àûác nhên caách vaâ hiïíu roä sûå khaác biïåt tinh tïë giûäa nhûäng gò trûúác kia töi cho laâ àuáng – nhûäng giaá trõ töi àûúåc daåy döî tûâ têëm beá vaâ àaä ùn sêu vaâo tiïìm thûác – vúái nhûäng triïët lyá hiïån hûäu haâng ngaây trong cuöåc söëng. nhûng àoá chó laâ yïëu töë phuå maâ thöi. thò ruát cuåc chuáng ta cuäng khöng thïí thaânh cöng. CHÑNH YÏËU VAÂ THÛÁ YÏËU Nhúâ kinh nghiïåm tûâ trûúâng húåp con trai mònh. hay àïí hoå yïu thñch chuáng ta. Khi laâm viïåc vúái nhiïìu ngûúâi. giaáo duåc caác phûúng caách gêy aãnh hûúãng. Do àoá. tû duy tñch cûåc… laâ khöng hiïåu quaã. Àoá laâ vò nhûäng quy tùæc trong thuyïët Àaåo àûác nhên caách àaä ùn sêu vaâo tiïìm thûác cuãa nhiïìu thïë hïå. trong khi baãn thên chuáng ta coân nhiïìu khiïëm khuyïët. Nïëu chuáng ta cöë yá sûã duång caác phûúng caách gêy aãnh hûúãng buöåc ngûúâi khaác laâm àiïìu mònh muöën. aãnh hûúãng àïën viïåc giaáo duåc cuãa caác bêåc phuå huynh àöëi vúái quaá trònh trûúãng thaânh cuãa con em hoå.38 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 2. töi tñch luäy àûúåc nhiïìu baâi hoåc thuá võ vaâ bêët ngúâ vïì con àûúâng ài àïën thaânh cöng. trïn thûåc tïë àöi khi Àaåo àûác nhên caách cuäng cêìn thiïët cho sûå thaânh cöng. moåi .

baån beâ. Àïí gùåt haái kïët quaã. Duâ cho yá àõnh cuãa chuáng ta coá töët àïën àêu ài nûäa nhûng möåt khi noá chó àûúåc thiïët lêåp dûåa trïn sûå lûâa döëi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 39 viïåc chuáng ta laâm. Baån thûã nghô xem moåi chuyïån seä nhû thïë naâo nïëu baån quïn gieo tröìng vaâo muâa xuên. rong chúi suöët muâa heâ vaâ ra sûác laâm vaâo muâa thu àïí kõp thu hoaåch trûúác muâa àöng? Àöìng ruöång. Nïëu khöng coá sûå trung thûåc vaâ sûác maånh tñnh caách cú baãn thò nhûäng thaách thûác trong cuöåc söëng seä laâm böåc löå nhûäng àöång cú êín giêëu bïn trong vaâ khi àoá. Chùèng haån úã trûúâng hoåc. Trong hêìu hïët caác möëi quan hïå thoaáng qua giûäa con ngûúâi vúái nhau. Nhûng caách naây khöng thïí xêy dûång àûúåc möëi quan hïå lêu daâi. “Tñnh caách cuãa baån lêën aát caã . Theo Emerson. bêët kïí vúái àöëi taác kinh doanh. Súám muöån gò con ngûúâi thûåc cuãa hoå cuäng seä böåc löå qua caác möëi quan hïå lêu daâi. moåi hoåc sinh àïìu coá thïí vûúåt qua caác kyâ thi nïëu nghiïm tuác thûåc hiïån caác quy chïë hoåc têåp vaâ thi cûã. tûác nhûäng phêím chêët tñch cûåc cú baãn. ngûúâi ta thûúâng sûã duång caác quy tùæc cuãa Àaåo àûác nhên caách àïí àûúåc viïåc cho mònh hoùåc àïí gêy êën tûúång vúái àöëi phûúng nhúâ sûå duyïn daáng vaâ kheáo leáo. chuáng ta phaãi bùæt àêìu tûâ viïåc gieo haåt! Nguyïn tùæc trïn àuáng vúái caã haânh vi cuãa con ngûúâi lêîn caác möëi quan hïå giûäa con ngûúâi vúái nhau. hay vúái con caái. Nhiïìu ngûúâi chó àaåt àûúåc nhûäng thaânh tñch thûá yïëu – àûúåc xaä höåi nhòn nhêån nùng lûåc . àïìu coá quy luêåt cuãa noá: Chó coá cöng sûác thêåt sûå múái coá thïí mang laåi kïët quaã nhû mong àúåi. thêët baåi seä thay thïë cho nhûäng thùæng lúåi nhêët thúâi.nhûng laåi thiïëu caái chñnh yïëu. khöng trung thûåc vaâ thiïëu tin cêåy thò seä khöng thïí taåo dûång nïìn taãng thaânh cöng vûäng bïìn. vúå chöìng. thêåm chñ caã viïåc taåo dûång möëi quan hïå töët vúái ngûúâi khaác cuäng seä àûúåc coi laâ giaã taåo. cuäng nhû têët caã moåi quy trònh khaác.

tñnh caách laâ cöng cuå giao tiïëp hiïåu quaã nhêët. lyá thuyïët. Hai khaái niïåm Àaåo àûác tñnh caách vaâ Àaåo àûác nhên caách nïu trïn laâ vñ duå vïì mö thûác xaä höåi. àoá laâ sûå taác àöång thêìm lùång. Àoá chñnh laâ sûå phaãn aánh baãn chêët thêåt cuãa möåt con ngûúâi. vaâ laâm viïåc rêët thaânh cöng vúái hoå bêët kïí hoå coá khaã nùng giao tiïëp kheáo leáo hay khöng. thoái quen töët nhûng thiïëu kyä nùng giao tiïëp thò chùæc chùæn seä aãnh hûúãng àïën caác möëi quan hïå. vö thûác vaâ vö hònh àöëi vúái cuöåc àúâi hoå. tñnh caách töët. AÃNH HÛÚÃNG CUÃA MÖ THÛÁC Cuöën saách 7 Thoái Quen Àïí Thaânh Àaåt chûáa àûång nhûäng nguyïn tùæc cú baãn. Do àoá. 3. Tuy nhiïn. nhêån thûác. Möåt khi biïët roä tñnh caách töët àeåp cuãa ai àoá thò mùåc nhiïn chuáng ta hoaân toaân tin tûúãng úã hoå. Toám laåi. giaã thuyïët hay khung tham chiïëu.40 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT nhûäng lúâi baån noái”. Noái möåt caách dïî hiïíu hún. chuáng ta cêìn phaãi hiïíu mö thûác cuãa baãn thên vaâ caách thay àöíi mö thûác àoá. Àêy laâ möåt thuêåt ngûä khoa hoåc. tñnh caách bïn trong coá sûác thuyïët phuåc hún nhiïìu so vúái haânh àöång vaâ lúâi noái. ngaây nay thûúâng àûúåc duâng vúái nghôa laâ mö hònh. nïëu möåt ngûúâi coá baãn chêët töët. trûúác hïët. Àiïìu naây quaã àuáng nhû lúâi cuãa William George Jordan: “Thiïån vaâ aác coá möåt sûác maånh kyâ laå êín bïn trong möîi con ngûúâi. chûá khöng phaãi laâ sûå giaã taåo cuãa hoå”. sûå . Àïí hiïíu roä 7 thoái quen naây. Thuêåt ngûä mö thûác (paradigm) coá xuêët xûá tûâ tiïëng Hy Laåp. Nhûng nhûäng aãnh hûúãng naây chó laâ thûá yïëu. mö thûác laâ caách chuáng ta “nhòn” thïë giúái – khöng phaãi bùçng trûåc giaác maâ bùçng nhêån thûác. nhûäng thoái quen chuã yïëu goáp phêìn xêy dûång möåt cuöåc söëng tñch cûåc cho möîi ngûúâi.

nöî lûåc tòm kiïëm àiïím cêìn àïën úã thaânh phöë Chicago. bêët luêån baån àang úã àêu. Röìi baån sûã duång àïën thaái àöå – suy nghô tñch cûåc hún . Tuy nhiïn. Thïë nhûng. baån coá hònh dung ra sûå bûåc böåi. baån vêîn giûä àûúåc thaái àöå tñch cûåc vaâ caãm thêëy vui veã. Nhûng cöë gùæng àoá chó àûa baån àïën sai chöî nhanh hún maâ thöi. Àiïìu trûúác tiïn vaâ quan troång nhêët laâ baån phaãi coá trong tay möåt têëm baãn àöì chñnh xaác. Àoá cuäng chñnh laâ yá nghôa cuãa mö thûác. Do löîi in êën.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 41 hiïíu biïët vaâ theo caách lyá giaãi cuãa riïng chuáng ta. Caách àún giaãn nhêët àïí hiïíu àûúåc khaái niïåm mö thûác laâ xem noá nhû möåt têëm baãn àöì. giaã sûã nhû ngûúâi ta àûa cho baån têëm baãn àöì sai. Giaã sûã baån muöën ài àïën möåt àõa àiïím cuå thïí taåi thaânh phöë Chicago vaâ baån phaãi sûã duång têëm baãn àöì àûúâng phöë Chicago. baån bùæt àêìu sûã duång haânh vi cuãa mònh . Baån àang bõ laåc àûúâng: nguyïn do laâ baån sûã duång têëm baãn àöì sai. Vaâ khi gùåp phaãi nhûäng trúã ngaåi trïn àûúâng ài thò thaái àöå tñch cûåc cuãa baån seä coá yá nghôa. . chuáng ta chûa vöåi xeát àïën nhûäng giaã àõnh àoá. nghôa laâ baån cêìn phaãi xêy dûång möåt mö thûác àuáng àùæn trûúác khi bùæt tay vaâo haânh àöång. Chuáng ta àïìu biïët baãn àöì khöng phaãi laâ laänh thöí. Nhûng. Nïëu coá trong tay têëm baãn àöì àuáng cuãa thaânh phöë Chicago thò haânh vi nöî lûåc tòm kiïëm cuãa baån laåi trúã nïn àaáng trên troång. sûå bêët lûåc cuãa mònh trong viïåc cöë tòm ra àiïím cêìn àïën nhû thïë naâo khöng? Vúái têëm baãn àöì Detroit trong tay. Song. têëm baãn àöì thaânh phöë Chicago thûåc ra laâ baãn àöì thaânh phöë Detroit chùèng haån.nhûng vêîn khöng àïën àûúåc àuáng núi cêìn àïën. vêën àïì úã àêy laåi chùèng liïn quan gò àïën haânh vi hay thaái àöå cuãa baån. noá àún giaãn chó laâ sûå sao chuåp vaâ giaãi thñch möåt söë khña caånh nhêët àõnh naâo àoá cuãa laänh thöí.

Chuáng ta thûúâng lyá giaãi moåi viïåc thöng qua hai têëm baãn àöì naây nhûng ñt khi nhêån ra sûå hiïån diïån cuäng nhû ñt nghi ngúâ vïì àöå chñnh xaác cuãa chuáng. coá thïí baån rêët thñch múâi cö êëy ài chúi.42 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Trong têm trñ möîi chuáng ta àïìu coá vö söë nhûäng “têëm baãn àöì” tûúng tûå nhû thïë. coá neát mùåt buöìn baä vúái caái muäi to. Àêìu tiïn. tröng rêët dïî thûúng. Nïëu baån kinh doanh trong ngaânh thúâi trang. coá phêìn thúâi thûúång vúái caái muäi xinh xinh vaâ möåt daáng veã àoan trang. Nhûng nïëu töi noái rùçng baån hoaân toaân sai thò sao? Nïëu töi noái àêy laâ bûác tranh veä möåt ngûúâi phuå nûä 60 hay 70 tuöíi. baån haäy cöë lêìn nûäa. vaâ baâ ta àang cêìn ngûúâi dêîn qua àûúâng thò sao? Ai àuáng? Haäy xem laåi hònh veä lêìn nûäa. chuáng ta seä daânh vaâi giêy quan saát hònh 1. coá leä baån muöën thuï cö êëy laâm ngûúâi mêîu. hònh 2 (trang 47) vaâ hònh 3 (trang 72). àoá cuäng chñnh laâ nguöìn göëc cuãa thaái àöå vaâ haânh vi cuäng nhû caách thûác chuáng ta suy nghô vaâ haânh àöång. Baån coá nhòn ra möåt baâ laäo khöng? Nïëu chûa. Àïí laâm roä hún vïì vêën àïì naây. Baån coá . sau àoá nhòn hònh 2 vaâ mö taã tó mó nhûäng gò àaä àûúåc nhòn thêëy úã hònh 2 qua möåt söë cêu hoãi gúåi yá nhû: Baån thûã àoaán ngûúâi phuå nûä naây bao nhiïu tuöíi? Diïån maåo thïë naâo? Coá àeo trang sûác gò khöng? Vaâ ngûúâi phuå nûä naây coá vai troâ gò trong xaä höåi? Coá thïí baån seä mö taã ngûúâi phuå nûä úã bûác tranh thûá hai laâ vaâo khoaãng 25 tuöíi. chuáng ta haäy tham gia möåt thñ nghiïåm vïì tûå nhêån thûác vaâ caãm giaác qua hònh 1 (trang 44). Hêìu nhû chuáng ta coá thoái quen nhòn nhêån chuã quan rùçng thïë naâo moåi viïåc cuäng tiïën triïín theo àuáng nhûäng gò mònh nhòn thêëy. Coá thïí chia chuáng thaânh hai loaåi chuã yïëu: baãn àöì thûåc taåi vaâ baãn àöì giaá trõ. Nïëu baån àöåc thên.

Àoaån. vò vêåy baån haäy lêåt àïën hònh 3 (trang 72) vaâ quan saát thêåt kyä bûác veä naây. trao àöíi vïì nhûäng gò chuáng ta nhòn thêëy trong bûác tranh êëy. maâ laâ vêën àïì têm lyá hoåc. Möåt bïn noái rùçng: “Cö êëy khöng quaá 20 hay 22 tuöíi. võ giaáo sû yïu cêìu àaåi diïån hai nhoám mö taã nhûäng gò àaä nhòn thêëy vaâ möåt cuöåc tranh luêån khaá gêy cêën àaä diïîn ra. sau àoá. Tiïëp àïën. vaâ yïu cêìu chuáng töi xem kyä bûác veä nhêån àûúåc trong voâng mûúâi giêy. . coân nhoám 2 thò nhòn thêëy möåt baâ laäo trïn maân aãnh. thaão luêån. Võ giaáo sû daåy chuáng töi luác êëy àaä duâng phûúng phaáp naây àïí chûáng minh möåt caách roä raâng vaâ thuyïët phuåc rùçng hai ngûúâi coá thïí coá hai caái nhòn khaác nhau vïì cuâng möåt sûå vêåt. nhoám 2 nhêån hònh veä baâ laäo. Àêy khöng phaãi laâ vêën àïì lö-gñc. coân möåt bïn thò khùng khùng: “Baâ êëy phaãi hún 70. Öng àem vaâo lúáp hoåc möåt têåp caác baãn veä lúán veä cö gaái treã nhû baån nhòn thêëy úã hònh 1 (trang 44) vaâ veä baâ laäo nhû hònh 3 (trang 72). Vaâ kïët quaã laâ hêìu hïët nhûäng ngûúâi úã nhoám 1 àïìu cho rùçng àaä nhòn thêëy hònh aãnh möåt cö gaái trïn hònh chiïëu. röìi trúã laåi nhòn hònh 2 möåt lêìn nûäa. vaâ yïu cêìu caã lúáp mö taã nhûäng gò hoå nhòn thêëy trïn hònh veä àoá. coá leä 80 tuöíi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 43 nhòn thêëy caái muäi to cuãa baâ êëy? Baån coá thêëy chiïëc khùn truâm àêìu cuãa baâ? Nïëu chuáng ta trûåc tiïëp noái chuyïån vúái nhau.”. Baån àaä nhêån ra baâ laäo trong bûác veä naây chûa? Lêìn àêìu tiïn töi àûúåc thûåc hiïån baâi têåp thûã nghiïåm naây laâ taåi Khoa Kinh doanh cuãa trûúâng Àaåi hoåc Harvard caách àêy nhiïìu nùm. öng chiïëu lïn maân aãnh hònh 2 (trang 47). chuáng ta coá thïí cuâng mö taã. nhoám 1 nhêån hònh veä cö gaái treã. xinh xùæn vaâ àaáng yïu”. Öng chia lúáp hoåc laâm hai nhoám. uáp xuöëng baân. giaâ nua vaâ xêëu xñ. Nhûng chuáng ta khöng thïí laâm àûúåc àiïìu àoá. vaâ caã hai àïìu àuáng.

44 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Hònh 1 .

Pheáp thûã vïì nhêån thûác naây giuáp chuáng ta hiïíu àûúåc sûå quen thuöåc coá aãnh hûúãng maånh meä nhû thïë naâo àïën nhêån thûác vaâ mö thûác cuãa chuáng ta. Nïëu nhû baån nùçm trong söë nhûäng ngûúâi nhòn ra ngûúâi phuå nûä trong bûác tranh gheáp laâ möåt cö gaái treã thò chùæc rùçng baån seä khöng hïì nghô àïën viïåc giuáp àúä cö êëy bùng qua àûúâng vò thaái àöå lêîn haânh vi cuãa baån phaãi phuâ húåp vúái caách nhòn cuãa baån àöëi vúái “cö gaái treã” naây. baån beâ. Têët caã nhûäng àiïìu àoá hònh thaânh trong chuáng ta möåt khung tham chiïëu. hoå nhêån ra hònh ngûúâi phuå nûä trïn maân aãnh laâ sûå löìng gheáp kheáo leáo cuãa hònh cö gaái vaâ hònh baâ laäo. Chuáng ta khöng thïí duy trò àûúåc sûå nhêët quaán nïëu nhûäng gò ta noái vaâ laâm khaác vúái àiïìu ta nhêån thêëy. nhaâ thúâ. vaâ möåt têëm baãn àöì nhêån thûác riïng. cöång sûå. thò thûã hoãi sûå quen thuöåc caã àúâi seä coá sûác aãnh hûúãng maånh meä àïën nhûúâng naâo? Trong cuöåc söëng. Noá cuäng cho thêëy mö thûác laâ nguöìn göëc cuãa thaái àöå vaâ haânh vi. hoå giuáp cho tûâng ngûúâi trong lúáp nhòn ra vaâ thûâa nhêån quan àiïím cuãa nhûäng ngûúâi coá caái nhòn khaác vúái mònh. àoá laâ caái miïång cuãa baâ cuå”… Tuy nhiïn. Chuáng ta khöng thïí haânh àöång trung thûåc bïn ngoaâi khuön khöí cuãa mö thûác. möåt sinh viïn thuöåc nhoám 1 bûúác àïën trûúác maân aãnh vaâ chó vaâo àûúâng veä: “Àêy laâ chuöîi haåt cuãa cö gaái”. möåt mö thûác. Nïëu nhû sûå quen thuöåc chó trong thúâi gian 10 giêy coân coá aãnh hûúãng àïën caách chuáng ta nhòn sûå vêåt nhû vêåy. Caác sinh viïn nhoám 2 nhao nhao phaãn àöëi: “Khöng phaãi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 45 Àïí chûáng minh cho quan àiïím cuãa nhoám mònh. vaâ caác mö thûác xaä höåi hiïån haânh (vñ duå: mö thûác Àaåo àûác nhên caách) möåt caách vö thûác. . möi trûúâng laâm viïåc. trûúâng hoåc. tön troång lêîn nhau vaâ phên tñch sêu vaâo caác chi tiïët. chuáng ta thûúâng bõ aãnh hûúãng búãi gia àònh. Bùçng sûå trao àöíi bònh tônh. cuäng coá möåt vaâi sinh viïn cöë gùæng nhòn bûác tranh theo möåt khung tham chiïëu khaác.

àuáng nhû baãn chêët vöën coá cuãa chuáng. nhûng möîi ngûúâi laåi diïîn giaãi vïì hònh veä dûåa theo caái nhòn ban àêìu cuãa hoå. vaâ chuáng ta cuäng phaãi thûâa nhêån rùçng ngûúâi khaác cuäng coá caái nhòn theo quan àiïím riïng cuãa hoå. Mùåt khaác. Viïåc cöë gùæng thay àöíi thaái àöå vaâ haânh vi bïn ngoaâi seä khöng coá mêëy hiïåu quaã nïëu chuáng ta khöng xem xeát laåi caác mö thûác cú baãn hònh thaânh thaái àöå vaâ haânh vi cuãa chuáng ta. ngay lêåp tûác chuáng ta cho rùçng hoå sai. mö thûác riïng cuãa mònh. sûå vêåt laâ tuây thuöåc vaâo goác nhòn cuãa möîi ngûúâi. Àiïìu naây khöng coá nghôa laâ chên lyá hay sûå thêåt khöng töìn taåi. Tuy nhiïn. noá cuäng cho thêëy caác mö thûác coá aãnh hûúãng maånh meä nhû thïë naâo àïën caách thûác chuáng ta àöëi xûã vúái ngûúâi khaác. trùæng cuãa bûác tranh. viïåc àaánh giaá möåt sûå viïåc. pheáp thûã vïì nhêån thûác trïn cuäng cho thêëy nhûäng ngûúâi chên thaânh. têm trñ saáng suöët luön nhòn nhêån sûå vêåt theo nhiïìu caách khaác nhau qua lùng kñnh kinh nghiïåm cuãa riïng mònh. Nhû vêåy. nhûng quaã thêåt khöng phaãi vêåy. Àöìng thúâi. Vò thïë. caác maãng maâu àen. chuáng ta thûúâng quan saát vaâ suy nghô vïì sûå vêåt theo quan àiïím riïng cuãa mònh. Trong pheáp thûã noái trïn.46 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Thñ nghiïåm trïn chó roä àiïím sai soát cú baãn cuãa caác quy tùæc trong Àaåo àûác nhên caách. ai trong chuáng ta cuäng coá xu hûúáng nghô rùçng mònh nhòn nhêån sûå vêåt möåt caách khaách quan. nhêån àõnh. . hay khöng àöìng tònh tûâ phña ngûúâi khaác. hoå àïìu nhêån ra möåt sûå thêåt àöìng nhêët thïí hiïån qua tûâng àûúâng neát. Chuáng ta nhòn sûå vêåt theo nhûäng quy ûúác do chñnh chuáng ta àùåt ra vaâ mö taã chuáng theo suy nghô. khi hai ngûúâi thuöåc hai nhoám cuâng nhòn bûác veä thûá ba. khi gùåp sûå phaãn baác. Nhû möåt thoái quen.

7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 47 Hònh 2 .

cuâng vúái mûác àöå aãnh hûúãng cuãa kinh nghiïåm. Kuhn àaä chó ra rùçng. vaâ bêët chêëp sûå phaãn àöëi cuãa giaáo höåi. löëi tû duy saáo moân vaâ nhûäng mö thûác cuä kyä. Bùçng caách àoá. Theo nhaâ thiïn vùn hoåc vô àaåi cuãa Ai Cêåp. múái meã vaâ saáng taåo hún. khi chuáng ta caâng hiïíu roä caác mö thûác cú baãn.khi ai àoá nhòn nhêån sûå viïåc bùçng möåt caái nhòn khaác. àöëi chiïëu thûåc tïë. coá thïí taåm goåi laâ kinh nghiïåm “AÂ haá!” (“Aha!” experience) . thò traái àêët laâ trung têm cuãa vuä truå. hêìu hïët nhûäng àöåt phaá coá yá nghôa trong lônh vûåc khoa hoåc trûúác hïët laâ do sûå phaá vúä caác têåp tuåc truyïìn thöëng laåc hêåu. saáng chïë ra àúâi vaâ coá giaá trõ cho àïën ngaây nay. Thuêåt ngûä sûå biïën àöíi mö thûác (Paradigm shift) do Thomas Kuhn giúái thiïåu trong cuöën saách Cêëu truác cuãa cuöåc caách maång khoa hoåc kyä thuêåt (The Structure of Scientific Revolutions). hay caác giaã thuyïët do mònh àùåt ra. chuáng ta múái coá caái nhòn töíng quan vaâ khaách quan hún vïì caác vêën àïì àang diïîn ra. Nhúâ sûå biïën àöíi àoá maâ haâng loaåt caác phaát minh. àaánh dêëu möåt bûúác ngoùåt lúán trong lônh vûåc khoa hoåc kyä thuêåt. Nhûng Copernicus(*) àaä gêy chêën àöång trong giúái khoa hoåc luác bêëy giúâ. khi àûa ra möåt mö thûác múái: mùåt . 4.xem xeát. Ptolemy. kiïím nghiïåm. caác “baãn àöì”.48 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Toám laåi. THAY ÀÖÍI MÖ THÛÁC Coá leä àiïìu quan troång nhêët ruát ra tûâ pheáp thûã vïì nhêån thûác nïu trïn laâ phaåm vi thay àöíi mö thûác. Noá giöëng nhû möåt luöìng saáng bêët ngúâ loáe lïn trong boáng töëi nïn nhûäng ai caâng bõ raâng buöåc suy nghô vaâo nhêån thûác ban àêìu thò kinh nghiïåm “AÂ haá” caâng coá taác duång maånh meä. lùæng nghe vaâ tiïëp thu yá kiïën ngûúâi khaác. thò chuáng ta caâng coá traách nhiïåm nhiïìu hún àöëi vúái nhûäng mö thûác àoá .

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

49

trúâi múái laâ trung têm cuãa vuä truå. Mö thûác naây hoaân toaân traái ngûúåc vúái mö thûác trûúác kia. Vaâ ngay lêåp tûác, moåi thûá àïìu coá caách giaãi thñch khaác ài. Mö hònh vêåt lyá cuãa Newton laâ nïìn taãng cuãa nïìn khoa hoåc kyä thuêåt hiïån àaåi nhûng noá chûa hoaân haão. Sau naây, mö thûác vïì thuyïët tûúng àöëi cuãa Einstein múái thûåc sûå laâ möåt cuöåc caách maång cuãa thïë giúái khoa hoåc vò coá giaá trõ tiïn àoaán vaâ giaãi thñch khoa hoåc cao hún. Trûúác khi lyá thuyïët vi truâng hoåc àûúåc nghiïn cûáu, tyã lïå tûã vong úã saãn phuå vaâ treã sú sinh rêët cao nhûng khöng ai giaãi thñch àûúåc nguyïn nhên. Trong caác cuöåc àuång àöå quên sûå, söë binh sô chïët do caác vïët thûúng nheå vaâ bïånh têåt nhiïìu hún söë chïët vò troång thûúng núi tiïìn tuyïën. Nhûng ngay sau khi lyá thuyïët vi truâng hoåc ra àúâi, möåt mö thûác, möåt nhêån thûác hoaân toaân múái, tiïën böå hún, àaä xuêët hiïn vaâ giuáp ngaânh y gùåt haái àûúåc nhûäng thaânh quaã quan troång. Ngaây nay, nhiïìu quöëc gia phaát triïín nhúâ coá sûå thay àöíi mö thûác. Quan niïåm truyïìn thöëng vïì nhaâ nûúác qua nhiïìu thïë kyã àaä coá nhiïìu thay àöíi tiïën böå, tûâ nïìn quên chuã, quyïìn lûåc tuyïåt àöëi nùçm trong tay vua chuáa, chuyïín sang nïìn dên chuã lêåp hiïën - nhaâ nûúác cuãa dên, do dên vaâ vò dên. Bûúác ngoùåt naây giaãi phoáng àaáng kïí nguöìn lûåc vaâ trñ tuïå con ngûúâi, taåo ra caác chuêín mûåc khaác nhau cuãa cuöåc söëng, cuãa tûå do vaâ dên chuã, cuãa aãnh hûúãng vaâ hy voång trong lõch sûã thïë giúái.
(*) Nicolaus Copernicus (1473 - 1543) sinh taåi Ba Lan. Öng laâ möåt nhaâ thiïn vùn hoåc, toaán hoåc, vêåt lyá hoåc, luêåt hoåc, kinh tïë hoåc, ngoaåi giao, vaâ laâ möåt chiïën binh löîi laåc thúâi Phuåc Hûng. Hoåc thuyïët Thaái dûúng hïå (mùåt trúâi laâ trung têm) cuãa öng laâ möåt phaát minh gêy sûãng söët giúái khoa hoåc thúâi àoá vaâ laâm giaáo höåi nöíi giêån vò hoåc thuyïët naây àaä laâm àaão löån moåi giaáo lyá cuãa hoå vïì vuä truå (rùçng traái àêët laâ trung têm).

50

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

Tuy nhiïn, khöng phaãi têët caã moåi sûå thay àöíi mö thûác àïìu coá xu hûúáng tñch cûåc. Chùèng haån nhû sûå thay àöíi tûâ Àaåo àûác tñnh caách sang Àaåo àûác nhên caách àaä khiïën chuáng ta ài chïåch ra khoãi con àûúâng dêîn àïën thaânh cöng vaâ haånh phuác. Nhûng duâ sûå thay àöíi mö thûác diïîn ra theo hûúáng tñch cûåc hay tiïu cûåc, àuáng hay sai, nhanh hay chêåm, chuáng vêîn coá nguöìn göëc tûâ thaái àöå vaâ haânh vi, tûâ möëi quan hïå cuãa chuáng ta vúái ngûúâi khaác vaâ laâm cho chuáng ta thay àöíi nhêån thûác. Töi nhúá möåt cêu chuyïån nhoã vïì sûå thay àöíi mö thûác xaãy ra trïn möåt chuyïën xe àiïån ngêìm vaâo möåt buöíi saáng chuã nhêåt. Luác àoá, moåi haânh khaách àang ngöìi im lùång – ngûúâi àoåc baáo, ngûúâi trêìm ngêm suy nghô, möåt vaâi ngûúâi khaác thò tranh thuã chúåp mùæt - trong bêìu khöng khñ thêåt yïn tônh. Röìi möåt ngûúâi àaân öng cuâng caác con bûúác lïn, ngay lêåp tûác, sûå tônh lùång bõ phaá vúä. Ngûúâi àaân öng noå ngöìi xuöëng caånh töi, nhùæm mùæt laåi nhû khöng coá chuyïån gò xaãy ra. Trong khi àoá, boån treã tiïëp tuåc kïu gaâo, neám caác àöì vêåt vaâo nhau vaâ thêåm chñ coân giêåt túâ baáo cuãa möåt haânh khaách. Caãnh tûúång thêåt khoá chõu. Tuy vêåy, ngûúâi àaân öng ngöìi caånh töi vêîn khöng coá phaãn ûáng gò. Töi vaâ moåi ngûúâi trïn xe àïìu caãm thêëy bûåc böåi, khöng thïí hiïíu nöíi taåi sao ngûúâi àaân öng naây laåi khöng coá haânh àöång gò ngùn chùån sûå quêåy phaá cuãa àaám treã. Cuöëi cuâng, khi sûå kiïn nhêîn vaâ chõu àûång àaä vûúåt quaá giúái haån, töi quay sang noái vúái öng êëy: “Thûa öng, caác con öng àang laâm phiïìn rêët nhiïìu ngûúâi úã àêy. Öng coá thïí laâm ún baão chuáng giûä trêåt tûå àûúåc khöng?”. Ngûúâi àaân öng ngûúác mùæt nhòn lïn nhû thïí trêën tônh laåi vaâ noái nheå nhaâng: “ÖÌ phaãi röìi, öng noái àuáng. Töi phaãi baão chuáng im lùång múái phaãi. Chuáng töi vûâa úã bïånh viïån ra,

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

51

núi meå chuáng vûâa mêët caách àêy vaâi tiïëng àöìng höì. Töi thò nhû ngûúâi mêët höìn, vaâ chùæc boån chuáng cuäng khöng coân biïët gò nûäa”. Baån coá thïí hònh dung luác àoá töi caãm thêëy thïë naâo khöng? Mö thûác cuãa töi vïì sûå viïåc àoá nhanh choáng thay àöíi. Töi nhòn sûå viïåc khaác ài vaâ vò vêåy, töi cuäng thay àöíi suy nghô, caãm xuác vaâ haânh vi cuãa mònh. Sûå bûåc tûác biïën mêët. Möåt tònh caãm thûúng xoát vaâ àöìng caãm tuön traâo. “Xin löîi! Töi xin thaânh thêåt chia buöìn! Liïåu töi coá thïí giuáp gò öng khöng?”, töi chên thaânh noái. Nhiïìu ngûúâi cuäng traãi qua nhûäng thay àöíi mö thûác tûúng tûå trong tû tûúãng khi hoå gùåp khoá khùn hoùåc khi àaãm nhêån vai troâ múái trong gia àònh hoùåc trong cöng viïåc. Chuáng ta coá thïí boã ra haâng tuêìn, haâng thaáng, thêåm chñ haâng nùm àïí reân luyïån Àaåo àûác nhên caách nhùçm muåc àñch thay àöíi thaái àöå vaâ haânh vi cuãa mònh nhûng chuáng ta laåi khöng tòm caách tiïëp cêån baãn chêët cuãa sûå thay àöíi, vöën xaãy ra tûå nhiïn khi chuáng ta thay àöíi caách nhòn sûå viïåc. Àiïìu naây chûáng toã nïëu muöën taåo ra nhûäng thay àöíi nhoã trong cuöåc söëng, chuáng ta nïn têåp trung chuá yá àïën thaái àöå, haânh vi cuãa mònh. Nhûng nïëu muöën coá sûå thay àöíi lúán, coá yá nghôa vaâ mang tñnh àöåt phaá, chuáng ta cêìn phaãi xem xeát laåi nhûäng mö thûác cú baãn do mònh taåo ra. Theo lúâi cuãa Thoreau: “Möåt ngaân nhaát buáa böí vaâo caânh laá khöng bùçng möåt nhaát vaâo göëc rïî”. Chuáng ta chó coá thïí àaåt àûúåc thaânh tûåu lúán lao trong cuöåc söëng nïëu chuá têm vaâo thay àöíi nhûäng mö thûác cú baãn – cöåi rïî cuãa thaái àöå vaâ haânh vi.

Ngay caã trûúâng húåp thay àöíi mö thûác coá veã tûác thúâi cuãa töi vaâo buöíi saáng höm àoá trïn xe àiïån ngêìm.52 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 5. khöng hoaân toaân tin vaâo khaã nùng thûåc sûå cuãa chuáng vaâ cho rùçng chuáng nïn tuên theo moåi quyïët àõnh cuãa mònh. thò viïåc thay àöíi êëy cuäng laâ hïå quaã vaâ bõ giúái haån búãi tñnh caách cú baãn cuãa töi. ngûúåc laåi. Trong baãn thên cuãa möåt con ngûúâi. Àoá laâ möåt mö thûác àaä ùn sêu vaâo quan niïåm cuãa caác bêåc cha meå vïì thaânh cöng trong viïåc giaáo duåc con caái cuäng nhû vïì thûúác ào thaânh cöng cuãa con caái: hoå muöën bao boåc con caái. Chuáng ta khöng thïí thay àöíi nhêån thûác maâ khöng thay àöíi tñnh caách vaâ ngûúåc laåi.thay àöíi chñnh tñnh caách cuãa chuáng töi. Vò vêåy. Tuy nhiïn. thay àöíi nhêån thûác thò chuáng ta múái coá thïí taåo ra nhûäng thay àöíi mang tñnh àöåt phaá cho baãn thên vaâ hoaân caãnh cuãa mònh. NHÊÅN THÛÁC VAÂ TÑNH CAÁCH Khöng phaãi têët caã caác quaá trònh thay àöíi mö thûác àïìu diïîn ra ngay tûác khùæc nhû sûå thay àöíi nhêån thûác nhanh choáng cuãa töi trïn chuyïën xe àiïån ngêìm maâ töi àaä kïí. chó khi chuáng ta thay àöíi nhûäng mö thûác cú baãn. Nhêån thûác ban àêìu cuãa chuáng töi vïì con xuêët phaát tûâ aãnh hûúãng cuãa nhiïìu nùm tiïëp thu vaâ reân luyïån Àaåo àûác nhên caách. Mö thûác khöng taách rúâi khoãi tñnh caách. àïí thay àöíi nhêån thûác vïì con. àêìy khoá khùn vaâ cêìn phaãi àûúåc cên nhùæc kyä lûúäng nhû trong trûúâng húåp cuãa vúå chöìng töi àöëi vúái con mònh. Vaâ möåt mö thûác múái ra àúâi trong quaá trònh naây. . sûå thay àöíi mö thûác coá khi laâ möåt quaá trònh diïîn ra chêåm chaåp. chuáng töi bùæt àêìu thay àöíi mö thûác cú baãn . tñnh caách vaâ nhêån thûác coá möëi quan hïå höî tûúng: tñnh caách quyïët àõnh nhêån thûác vaâ nhêån thûác coá liïn quan mêåt thiïët àïën tñnh caách.

Laåi coá nhûäng ngûúâi nhaåy caãm hún. nhanh choáng nhêån ra baãn chêët cuãa vêën àïì. Qua caác lêåp luêån trïn. Sûác maånh cuãa sûå thay àöíi mö thûác chñnh laâ sûác maånh chuã yïëu taåo ra sûå thay àöíi mang tñnh àöåt phaá. Töi phuåc vuå trïn chiïëc taâu chó huy vaâ àûúåc giao nhiïåm vuå àûáng gaác trïn boong khi maân àïm buöng xuöëng. àïën chia seã vaâ giuáp àúä ngûúâi àaân öng noå trûúác caã töi. Àoá laâ caác quy luêåt tûå nhiïn töìn taåi. vò chuáng taåo ra möåt lùng kñnh giuáp chuáng ta quan saát thïë giúái theo caách riïng cuãa möîi ngûúâi. 6. Hai chiïëc taâu chiïën àûúåc àiïìu àöång àïën höî trúå möåt cuöåc têåp trêån daâi ngaây trïn biïín trong àiïìu kiïån thúâi tiïët xêëu. Têìm nhòn haån chïë vò sûúng muâ bao phuã nïn võ thuyïìn trûúãng . LÊËY NGUYÏN TÙÆC LAÂM TRUNG TÊM Àaåo àûác tñnh caách hònh thaânh dûåa trïn khaái niïåm cú baãn vïì nhûäng nguyïn tùæc chi phöëi tñnh hiïåu quaã cuãa con ngûúâi. duâ àoá laâ sûå thay àöíi nhanh choáng hay laâ möåt quaá trònh diïîn ra tûâ tûâ vaâ thêån troång. bêët biïën vaâ khöng cêìn tranh caäi trong baãn chêët con ngûúâi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 53 Coá thïí khöng phaãi ai cuäng cû xûã giöëng töi trïn chuyïën xe àiïån ngêìm höm êëy. Ngûúâi ta tòm thêëy yá tûúãng vïì sûå töìn taåi vaâ aãnh hûúãng cuãa caác nguyïn tùæc naây trong möåt cêu chuyïån vïì sûå thay àöíi mö thûác cuãa Frank Koch àùng trïn taåp chñ Proceedings cuãa Hoåc viïån Haãi quên. nhûng cuâng lùæm hoå chó caãm thêëy thûúng xoát chuát ñt maâ thöi. Töi tin chùæc rùçng möåt vaâi ngûúâi cuöëi cuâng röìi cuäng hiïíu ra àûúåc hoaân caãnh cuãa cha con ngûúâi àaân öng noå. chuáng ta caâng thêëy àûúåc sûác maånh cuãa caác mö thûác. cuäng giöëng nhû àõnh luêåt vaån vêåt hêëp dêîn chùèng haån.

öng heát lïn: “Truyïìn tñn hiïåu: Chuáng töi laâ taâu chiïën. yïu cêìu hoå àöíi hûúáng 20 àöå”.54 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT cuäng úã laåi trïn boong taâu àïí theo doäi moåi hoaåt àöång. “Thûa thuyïìn trûúãng. Sûå thay àöíi mö thûác cuãa võ thuyïìn trûúãng. Khöng lêu sau khi trúâi töëi. vaâ caã cuãa chuáng ta khi àoåc baâi tûúâng thuêåt naây. caâng gêìn!”. vaâ chuáng töi nhanh choáng nhêån àûúåc tñn hiïåu traã lúâi cuãa chiïëc taâu kia: “Yïu cêìu taâu caác öng àöíi hûúáng 20 àöå”. töi àïì nghõ caác öng phaãi àöíi hûúáng 20 àöå!”. thuyïìn trûúãng hoãi laåi. töi yïu cêìu taâu caác anh àöíi hûúáng 20 àöå”. Àïën luác naây thò võ thuyïìn trûúãng nöíi caáu. hoa tiïu traã lúâi vaâ àiïìu naây coá nghôa taâu cuãa chuáng töi coá nguy cú va vaâo möåt con taâu naâo àoá. Tñn hiïåu ngay lêåp tûác àûúåc truyïìn ài. khiïën chuáng ta xem xeát tònh huöëng theo möåt quan àiïím hoaân toaân khaác. hoa tiïu maån phaãi baáo caáo: “Coá àöëm saáng bïn phaãi muäi taâu”. Chuáng ta coá thïí thêëy rùçng thûåc taåi àaä bõ thay thïë búãi nhêån . Àeân tñn hiïåu bïn kia nhêëp nhaáy: “Töi laâ haãi àùng”. Bïn kia traã lúâi: “Töi laâ binh nhò. Thuyïìn trûúãng ra lïånh: “Truyïìn tñn hiïåu: Töi laâ thuyïìn trûúãng. Võ thuyïìn trûúãng ra lïånh cho tñn hiïåu viïn: “Phaát tñn hiïåu cho con taâu àoá: caã hai taâu àang chaåy hûúáng thùèng vaâo nhau. Thïë laâ chuáng töi buöåc phaãi àöíi hûúáng. “Àöëm saáng caâng gêìn hay xa dêìn so vúái taâu chuáng ta?”. Caác anh phaãi àöíi hûúáng 20 àöå ngay lêåp tûác!”.

sûå töìn taåi cuãa caác nguyïn tùæc. Àiïìu naây coá nghôa caác quy luêåt naây àaä hoâa quyïån vaâo cêëu truác cuãa moåi xaä höåi vùn minh trong suöët chiïìu daâi lõch sûã vaâ laâ nguöìn göëc cuãa moåi gia àònh vaâ thïí chïë xaä höåi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 55 thûác haån chïë cuãa öng êëy – möåt thûåc taåi quan troång àöëi vúái chuáng ta trong viïåc hiïíu cuöåc söëng haâng ngaây cuäng nhû àöëi vúái võ thuyïìn trûúãng trong nhiïåm vuå àiïìu khiïín con taâu giûäa sûúng muâ.thò nhûäng “têëm baãn àöì” naây laåi khöng phaãi laâ “laänh thöí” maâ chó laâ nhûäng “thûåc taåi chuã quan” diïîn taã “laänh thöí” maâ thöi. coá nghôa chuáng ta àang chöëng laåi chñnh mònh”. de Mille nhêån xeát vïì caác nguyïn tùæc trong böå phim nöíi tiïëng cuãa öng. quy luêåt tûå nhiïn chi phöëi sûå phaát triïín vaâ haånh phuác cuãa con ngûúâi. “Thûåc taåi khaách quan” hay “laänh thöí” bao göìm caác nguyïn tùæc. rùçng: “Chuáng ta phaãi tuên theo caác quy luêåt àaä àûúåc àùåt ra. Caác nguyïn tùæc cuäng giöëng nhû ngoån haãi àùng. Cuäng nhû Cecil B. caác quy luêåt tûå nhiïn nïu trïn àaä trúã nïn roä raâng àöëi vúái bêët cûá ai coá suy nghô sêu sùæc vaâ biïët xem xeát caác chu kyâ lõch sûã cuãa xaä höåi. nïëu chöëng laåi nhûäng quy luêåt êëy. Trong khi möîi ngûúâi coá thïí nhòn vaâo cuöåc söëng cuãa baãn thên. Tuây theo mûác àöå nhêån thûác vaâ thñch nghi . Chuáng laâ nhûäng quy luêåt tûå nhiïn phaãi àûúåc con ngûúâi tuên thuã. quy luêåt naây thónh thoaãng laåi xuêët hiïån trong àúâi söëng. Nhû vêåy. Nhûäng nguyïn tùæc.vöën hònh thaânh tûâ kinh nghiïåm hay sûå quen thuöåc . “Mûúâi àiïìu rùn cuãa Chuáa” (The Ten Commandments). Àöå chñnh xaác cuãa “têëm baãn àöì” miïu taã “laänh thöí” khöng aãnh hûúãng gò àïën sûå töìn taåi cuãa “laänh thöí”. vaâo caác möëi quan hïå qua laåi dûúái lùng kñnh cuãa mö thûác hay “baãn àöì” .

khi töi noái vïì nguyïn tùæc cöng bùçng thò seä naãy sinh ra khaái niïåm cöng bùçng vaâ cöng lyá. Tuy coá möåt sûå khaác biïåt rêët lúán giûäa àõnh nghôa vaâ viïåc thûåc hiïån cöng bùçng. cho duâ chuáng coá thïí bõ vuâi dêåp hay laâm cho tï liïåt búãi nhûäng àiïìu kiïån bêët lúåi hay sûå phaãn khaáng naâo àoá. bñ hiïím. chuáng àûa hoå phaát triïín theo hûúáng töìn taåi vaâ öín àõnh. Nhûäng nguyïn lyá hay quy luêåt tûå nhiïn naây gêìn nhû laâ möåt phêìn trong àiïìu kiïån söëng cuãa con ngûúâi. Dûúâng nhû treã con cuäng coá möåt yá thûác bêím sinh vïì sûå cöng bùçng. Chuáng gêìn nhû töìn taåi trong möîi caá nhên. nhûng nhêån thûác vïì sûå cöng bùçng laåi laâ möåt nhêån thûác chung. Nguyïn tùæc trung thûåc vaâ lûúng thiïån taåo cú súã cho sûå tin cêåy . cuãa yá thûác vaâ lûúng têm con ngûúâi. hay mang maâu sùæc cuãa möåt tön giaáo àùåc biïåt naâo àoá.56 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT cuãa con ngûúâi. trong caác triïët lyá xaä höåi vaâ caác hïå thöëng àaåo àûác àaä coá tûâ lêu àúâi. Nhûäng nguyïn tùæc töi àang noái àïën tuyïåt nhiïn khöng phaãi laâ nhûäng àiïìu khoá hiïíu. maâ laâ nhûäng àiïìu hiïín nhiïn àöëi vúái moåi tön giaáo. . Khaái niïåm cú baãn trong Tuyïn ngön àöåc lêåp cuãa Hoa Kyâ àaä nïu roä giaá trõ cuãa nguyïn tùæc naây: “Chuáng töi khùèng àõnh möåt chên lyá hiïín nhiïn rùçng: moåi ngûúâi sinh ra àïìu bònh àùèng. Vñ duå. cho duâ àûúåc reân luyïån trong àiïìu kiïån ngûúåc laåi. Möåt nguyïn tùæc nûäa laâ nhên quyïìn. khöng phuå thuöåc vaâo àiïìu kiïån xaä höåi vaâ yá muöën chuã quan cuãa con ngûúâi. quyïìn àûúåc tûå do vaâ mûu cêìu haånh phuác”. phaát triïín bïìn vûäng trong baãn thên cuãa möåt con ngûúâi vaâ trong caác möëi quan hïå cuãa con ngûúâi vúái nhau. rùçng taåo hoáa àaä ban cho hoå nhûäng quyïìn têët yïëu vaâ bêët khaã xêm phaåm. hoùåc àêíy hoå àïën chöî tan raä vaâ diïåt vong.àiïìu cöët yïëu cho sûå húåp taác. trong àoá coá quyïìn söëng.

chuáng seä giuáp con ngûúâi taåo ra khaã nùng thûåc haânh. böìi dûúäng vaâ khuyïën khñch. Khi chên lyá thêm nhêåp vaâo caác thoái quen. Nïëu thûåc haânh laâ viïåc laâm cuå thïí trong tûâng hoaân caãnh thò nguyïn tùæc laåi laâ chên lyá cú baãn. Nguyïn tùæc àõnh hûúáng caách ûáng xûã cuãa con ngûúâi. Thûåc haânh coá thïí thaânh cöng trong trûúâng húåp naây nhûng chûa chùæc àaä thaânh cöng trong trûúâng húåp khaác. hiïín nhiïn. coá thïí aáp duång cho tûâng caá nhên.. möåt haânh àöång cuå thïí. Nguyïn tùæc tiïìm nùng cho rùçng chuáng ta laâ phöi thai coá thïí lúán lïn. Quaá trònh naây cuäng cêìn àïën caác nguyïn tùæc nhû kiïn trò. gia àònh. töí chûác. vò thûåc haânh laâ möåt hoaåt àöång àùåc trûng.– tûác hiïíu biïët sûå vêåt àuáng vúái baãn chêët vöën coá cuãa noá – thò chuáng ta seä tòm ra chên lyá. taåo ra ngaây caâng nhiïìu nguöìn lûåc. Chuáng coá giaá trõ lêu daâi. nguyïn tùæc chêët lûúång hay hoaân haão. Khi chuáng ta xem troång caác nguyïn tùæc àuáng. Nguyïn tùæc laâ laänh thöí. hoùåc yá tûúãng muöën cöëng hiïën. Chuáng ta coá thïí nhanh choáng hiïíu àûúåc . nhû viïåc cha meå khöng nhêët thiïët phaãi nuöi àûáa con thûá hai giöëng nhû caách nuöi àûáa con àêìu loâng. Nguyïn tùæc khöng phaãi laâ giaá trõ. xûã lyá hiïåu quaã caác vêën àïì khaác nhau trong cuöåc söëng.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 57 Ngoaâi ra coân coá möåt söë nguyïn tùæc khaác nhû: phuång sûå. Nguyïn tùæc khöng phaãi laâ thûåc haânh. Gùæn liïìn vúái nguyïn tùæc tiïìm nùng laâ nguyïn tùæc phaát triïín – tûác laâ quaá trònh giaãi phoáng tiïìm nùng vaâ phaát triïín taâi nùng. phaát triïín. bïìn vûäng vaâ laâ nhûäng vêën àïì cú baãn.. sêu sùæc vaâ coá tñnh phöí biïën. Vñ duå: Möåt bùng cûúáp coá thïí chia nhau caác giaá trõ (vêåt cûúáp àûúåc) nhûng chuáng àaä phaåm vaâo caác nguyïn tùæc cú baãn (vi phaåm phaáp luêåt). coân giaá trõ laâ baãn àöì.

58 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT tñnh hiïín nhiïn cuãa nguyïn tùæc nïëu xem xeát sûå vö lyá khi cöë gùæng àaåt àûúåc thaânh cöng bùçng caách laâm ngûúåc laåi caác nguyïn tùæc naây. nhûng chuáng luön töìn taåi trong nhêån thûác cuãa hoå. Duâng kyä xaão vaâ nhûäng biïån phaáp vöåi vaâng àïí àaåt àûúåc thaânh cöng cuäng chùèng khaác gò tòm nhaâ ngûúâi quen úã thaânh phöë Chicago maâ laåi duâng têëm baãn àöì cuãa thaânh phöë Detroit. Mùåc duâ ngûúâi ta coá thïí tranh caäi vúái nhau vïì caách àõnh nghôa. möåt nhaâ phaãn biïån sùæc saão vïì nguyïn nhên vaâ kïët quaã cuãa lyá thuyïët Àaåo àûác nhên caách thò: . thaânh àaåt vaâ coá möëi quan hïå khùng khñt vúái nhûäng ngûúâi xung quanh möåt caách nhanh choáng. Nhûäng “baãn àöì” chñnh xaác seä coá aãnh hûúãng lêu daâi àïën sûå thaânh àaåt cuãa caá nhên vaâ duy trò caác möëi quan hïå bïìn vûäng hún nhiïìu so vúái nöî lûåc thay àöíi thaái àöå vaâ haânh vi cuãa chuáng ta. vö duång. caách thïí hiïån vaâ thûåc hiïån caác nguyïn tùæc naây. Thêåt vö lyá nïëu chuáng ta coi sûå bêët cöng. quy luêåt naây bao nhiïu thò chuáng caâng chñnh xaác vaâ coá hiïåu quaã bêëy nhiïu. Caác “baãn àöì” hay mö thûác cuãa chuáng ta caâng gùæn kïët chùåt cheä vúái caác nguyïn tùæc. Tuy nhiïn. aão tûúãng vaâ lûâa döëi. Theo Erich Fromm. têìm thûúâng. heân haå. lûâa àaão. NGUYÏN TÙÆC THAY ÀÖÍI VAÂ PHAÁT TRIÏÍN Súã dô thuyïët Àaåo àûác nhên caách coá sûác löi cuöën maånh meä laâ do nhiïìu ngûúâi cho rùçng noá hûúáng dêîn caách àaåt àûúåc nhûäng thaânh tûåu trong cuöåc söëng nhû giaâu coá. dïî daâng maâ khöng cêìn phaãi traãi qua quaá trònh phêën àêëu hay trûúãng thaânh theo quy luêåt tûå nhiïn. 7. hay suy àöìi laâ nïìn taãng vûäng chùæc cho thaânh cöng vaâ haånh phuác lêu daâi. àoá laâ möåt lyá thuyïët khöng thûåc tïë.

Coá thïí diïîn taã con ngûúâi naây qua hai cêu sau: Möåt laâ. Àiïìu gò seä xaãy ra khi chuáng ta cöë ài tùæt. boâ. thò viïåc chêëp nhêån vaâ chung söëng vúái noá laåi coân khoá khùn hún nûäa. Con ngûúâi duy nhêët maâ anh ta biïët àïën chñnh laâ con ngûúâi maâ anh ta muöën àûúåc ngûúâi khaác nhòn nhêån. khöng thïí boã qua möåt bûúác naâo caã. Möåt àûáa treã biïët lêåt. Àiïìu naây cuäng àuáng vúái moåi giai àoaån cuãa cuöåc söëng. vúái hy voång coá thïí boã qua möåt söë bûúác quan troång nhùçm tiïët kiïåm thúâi gian vaâ cöng sûác maâ vêîn gùåt haái àûúåc kïët quaã mong muöën. vaâ àiïåu böå thêët voång thay thïë cho nöîi àau thûåc sûå. ngöìi. anh ta khöng biïët vaâ khöng hiïíu mònh laâ ai. anh ta coá nhûäng khiïëm khuyïët khöng thïí sûãa àûúåc vïì caá tñnh vaâ baãn tñnh tûå nhiïn. àoá laâ con ngûúâi vúái nhûäng lúâi ba hoa saáo röîng thay thïë cho nhûäng lúâi chên thaânh. nhûng àïí hiïíu àûúåc noá trong lônh vûåc tònh caãm. Chuáng ta dïî daâng biïët vaâ chêëp nhêån chên lyá hay nguyïn tùæc vïì quaá trònh cuãa caác sûå vêåt trong thïë giúái vêåt chêët. trong möëi quan hïå giûäa con ngûúâi vúái con ngûúâi vaâ thêåm chñ.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 59 Höm nay. gia àònh vaâ töí chûác cuäng nhû trong moåi lônh vûåc. trong tñnh caách caá nhên laâ àiïìu khöng àún giaãn. àöi khi chuáng ta muöën tòm möåt con àûúâng tùæt. Hai laâ. nuå cûúâi giaã taåo thay thïë cho tiïëng cûúâi trung thûåc. Do vêåy. anh ta cuäng chùèng khaác gò haâng triïåu ngûúâi khaác quanh ta. Nhûng möîi bûúác phaát triïín êëy àïìu quan troång vaâ phaãi diïîn tiïën theo trònh tûå thúâi gian. Cuöåc àúâi con ngûúâi luön phaát triïín theo möåt trònh tûå nhêët àõnh. moåi caá nhên. boã qua möåt söë giai àoaån cuãa quaá trònh tùng trûúãng vaâ phaát triïín tûå nhiïn? . ài trûúác khi biïët chaåy. Ngay caã khi chuáng ta àaä hiïíu àûúåc noá. chuáng töi gùåp möåt ngûúâi coá haânh vi giöëng nhû möåt ngûúâi maáy.

töi àang úã bêåc 2 vaâ muöën chuyïín lïn bêåc 5. Ngaån ngûä coá cêu: “Haânh trònh vaån dùåm bùæt àêìu tûâ bûúác chên àêìu tiïn” vaâ chuáng ta chó coá möåt caách an toaân nhêët laâ bûúác ài tûâng bûúác möåt maâ thöi. àïën gùåp töi trong nûúác mùæt giaân giuåa. laâm sao coá thïí che giêëu nhûäng yïëu keám cuãa mònh khi chuáng ta luön phaãi sûã duång kiïën thûác trong moåi luác?”. Trïn möåt chiïëc thang 10 bêåc. Baån khöng thïí che giêëu maäi yïëu keám cuãa mònh. con cuãa möåt ngûúâi baån. viïåc àêìu tiïn töi phaãi laâm laâ bûúác lïn bêåc thang thûá ba àaä. Hai cö khöng daám múã miïång noái vúái cha meå mònh trong khi hai cö laåi àang rêët cêìn tònh yïu. vò trûúác sau gò cuäng bõ phaát hiïån.60 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Nïëu baån chó laâ möåt ngûúâi chúi quêìn vúåt haång trung bònh maâ laåi quyïët àõnh chúi úã haång cao hún nhùçm gêy êën tûúång töët hún. sûå thöng caãm vaâ lúâi khuyïn cuãa hoå. Àún giaãn laâ khöng thïí naâo ài ngûúåc caác quy luêåt tûå nhiïn. Cho nïn. trong khi baån chó múái hoåc chúi dûúng cêìm? Cêu traã lúâi quaá roä raâng. Töi noái chuyïån vúái ngûúâi cha vaâ nhêån thêëy öng ta rêët . Thoreau tûâng noái rùçng: “Trong quaá trònh phaát triïín. Töi nhúá coá lêìn hai cö gaái treã. phaân naân vïì sûå haâ khùæc vaâ thiïëu thöng caãm cuãa cha mònh. kïët quaã seä laâ gò? Liïåu tinh thêìn laåc quan coá àuã àïí baån àaánh baåi möåt tay vúåt chuyïn nghiïåp hay khöng? Baån beâ cuãa baån seä nghô gò nïëu baån noái vúái hoå rùçng baån coá thïí biïíu diïîn taåi nhaâ haát lúán. vaâ viïåc cöë tònh ài àûúâng tùæt chó dêîn àïën nhûäng kïët quaã àaáng thêët voång vaâ laâm baån thïm naãn loâng. thûâa nhêån noá chñnh laâ bûúác àêìu tiïn àïí hoåc hoãi. Nïëu baån khöng cho thêìy giaáo biïët trònh àöå cuãa baån àang úã mûác naâo – bùçng caách àùåt cêu hoãi hay thuá nhêån sûác hoåc têåp cuãa mònh – baån seä khöng thïí naâo hoåc khaá hún hay tiïën böå hún.

Nhiïìu nhaâ quaãn lyá doanh nghiïåp tòm caách “mua” möåt thûá vùn hoáa múái vïì caãi tiïën nùng suêët lao àöång. con caái. hoå laåi xem nheå bêìu khöng khñ thiïëu tin cêåy phaát sinh tûâ nhûäng hoaåt àöång àoá. hoùåc qua viïåc saáp nhêåp. Nhûng theo töi. laâm viïåc vúái chuáng ta phaát hiïån ra. hay thêu toám cöng ty. vaâ nhûäng sûå can thiïåp bïn ngoaâi khaác. Àïí lùæng nghe. trong thêm têm. mua laåi. cúãi múã vaâ toã yá thöng caãm.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 61 hiïíu vêën àïì àang xaãy ra. Nhûng trong khi öng ta thûâa nhêån mònh noáng tñnh thò laåi chöëi boã traách nhiïåm vïì viïåc naây vaâ khöng chõu thûâa nhêån laâ mûác àöå phaát triïín caãm xuác cuãa öng coân thêëp. baån beâ hay caác àöìng sûå. hay vúái ai àoá trong möåt khoaãng thúâi gian ngùæn. Àêy laâ nhûäng phêím chêët bêåc cao cuãa tñnh caách. tinh thêìn laâm viïåc vaâ caách phuåc vuå khaách haâng bùçng caác baâi diïîn vùn huâng höìn. Chuáng ta coá thïí “àoáng kõch” vúái ngûúâi laå. chêët lûúång. Seä dïî daâng hún nhiïìu khi ngûúâi ta haânh àöång úã mûác àöå caãm xuác thêëp vaâ àûa ra lúâi khuyïn úã mûác àöå cao. Nhûng mûác àöå phaát triïín tñnh caách vaâ caãm xuác thò khöng dïî nhêån ra. hoùåc thêåm chñ cuäng coá thïí tûå lûâa döëi baãn thên. chuáng ta cêìn àïën caác mûác àöå caãm xuác khaác nhau nhû: kiïn trò. Viïåc cöë gùæng ài àûúâng tùæt trong quaá trònh phaát triïín tûå nhiïn thûúâng dêîn àïën möåt söë hêåu quaã trong thïë giúái kinh doanh. chuáng ta biïët roä con ngûúâi thêåt cuãa mònh vaâ cuäng seä bõ nhûäng ngûúâi thûúâng xuyïn tiïëp xuác. chuáng ta phaãi hoåc caách lùæng nghe. Àïí coá àûúåc möëi quan hïå töët àeåp vúái vúå. Mûác àöå tiïën böå cuãa möåt ngûúâi trong caác lônh vûåc nhû chúi tennis hay dûúng cêìm laâ àiïìu rêët dïî nhêån thêëy. vò quaá trònh àoá khöng thïí coá sûå giaã taåo. chöìng. Thïë nhûng. vúái àöìng sûå. Tñnh tûå aái khöng cho pheáp öng ta coá bûúác ài àêìu tiïn dêîn àïën sûå thay àöíi. . luyïån têåp caách cûúâi.

Möåt lêìn nûäa. con beá lùåp laåi cêu traã lúâi cuä. coân con beá thò cûúng quyïët khöng chõu. töi àûa ra möåt àiïìu kiïån àïí “höëi löå” . con beá traã lúâi thùèng thûâng. Caách thûá ba. caác baån cuäng seä chia àöì chúi vúái con”. lêìn sau khi con àïën nhaâ baån. àêìu tiïn töi thûã àûa ra möåt yïu cêìu thêåt nheå nhaâng: “Con gaái cûng cuãa böë. töi chuyïín sang caách khuyïn noá keâm theo möåt ñt lyá luêån: “Naây con. Töi thêìm nghô: “Chùæc chùæn mònh phaãi daåy cho con beá biïët chia seã. vöën laâ cú súã àïí xêy dûång möåt nïìn vùn hoáa coá àöå tin cêåy cao. töi vïì nhaâ vaâ nhòn thêëy con beá àang àûáng trong goác phoâng khaách. Nhiïìu nùm trûúác. “Khöng!”. nïëu con chia àöì chúi vúái caác baån. khöng cho nhûäng àûáa treã khaác cuâng chúi. Tuy nhiïn. àoâi àûúåc chúi caác tùång phêím. hoå luön xem nheå vaâ vi phaåm caác nguyïn tùæc vaâ quy trònh tûå nhiïn. Nhûäng àûáa treã khaác chaåy quanh con töi. Höm àoá. Tiïëp theo. baãn thên töi cuäng tûâng vi phaåm nguyïn tùæc naây trong lêìn sinh nhêåt lêìn thûá ba cuãa con gaái töi. Töi caãm thêëy mêët mùåt vúái caác phuå huynh khaác vaâ töi biïët hoå àang mong àúåi àiïìu gò úã töi. Àiïìu àêìu tiïn töi àïí yá laâ coá nhiïìu phuå huynh trong phoâng àang chûáng kiïën haânh àöång ñch kyã cuãa con mònh. cho caác baån chúi chung àöì chúi caác baån tùång con nheá?”. Giaá trõ sûå chia seã laâ möåt trong nhûäng àiïìu cú baãn nhêët maâ mònh coi troång”. Do àoá. Töi trúã nïn húi luáng tuáng. hoå laåi tòm kiïëm caác phûúng phaáp khaác trong Àaåo àûác nhên caách maâ hoå tin rùçng seä mang laåi thaânh cöng.62 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Khi thêët baåi. Khöng khñ trong phoâng thêåt sûå cùng thùèng. vò roä raâng con beá khöng hïì nghe töi. ngang ngaånh giûä chùåt caác goái quaâ tùång.

töi àang úã mûác àöå caãm xuác thêëp vò töi khöng thïí cho con loâng kiïn nhêîn hay sûå thöng caãm. Àún giaãn laâ töi cho rùçng mònh laâm nhû vêåy laâ àuáng vaâ haânh àöång cuãa con beá laâ sai. Con beá phaãi chia àöì chúi cho caác baån. Töi duâng àïën biïån phaáp uy hiïëp vaâ àe doåa noá: “Nïëu con khöng chõu cho caác baån chúi cuâng. “Têët caã quaâ tùång laâ cuãa con. Cuöëi cuâng. Nhûng luác àoá. Àïën nûúác naây thò töi nöíi caáu thêåt sûå. Coá leä theo thang ào cuãa riïng töi. con beá theát lïn. (Trong thûåc tïë. böë seä coá möåt moán quaâ thêåt àùåc biïåt daânh cho con. Töi giêåt lêëy vaâi moán àöì chúi trïn tay con beá vaâ àûa cho boån treã: “Àêy. Böë seä tùång con keåo cao su”. nïëu chuáng ta khöng súã hûäu möåt vêåt naâo àoá thò liïåu chuáng ta coá thêåt sûå cho ngûúâi khaác mûúån hay khöng?). “Con khöng thñch keåo cao su!”. “Con khöng súå!”. töi coi troång yá nghô cuãa caác bêåc phuå huynh àang àûáng xung quanh vïì caách xûã sûå cuãa töi hún sûå trûúãng thaânh vaâ phaát triïín cuãa con cuäng nhû hún möëi quan hïå giûäa hai cha con töi. töi àaä “mûúån” sûác maånh tûâ uy . Con beá cêìn töi vúái tû caách laâ möåt ngûúâi cha coá àöå chñn chùæn cao hún vïì caãm xuác àïí daåy cho noá àiïìu naây. töi phaãi duâng àïën sûác maånh.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 63 noá: “Con aâ. con beá gaâo to. nïëu con chia seã àöì chúi vúái baån. Con khöng muöën chia cho ai caã!”. böë seä phaåt con möåt trêån”.àoá laâ noá seä cho caác baån àöì chúi. Àïí cöë gùæng buâ àùæp nhûäng yïëu keám cuãa baãn thên. Coá thïí cö con gaái nhoã cuãa töi cêìn coá kinh nghiïåm súã hûäu àöì vêåt trûúác khi noá coá thïí cho ngûúâi khaác mûúån. Do àoá. caác chaáu chúi ài!”. töi àaä kyâ voång con gaái mònh úã mûác cao hún .

vïì sûå trûúãng thaânh. biïíu tûúång. töi nïn chuyïín sûå chuá yá cuãa mêëy àûáa treã vaâo caác troâ chúi lyá thuá khaác nhùçm truát boã moåi sûác eáp têm lyá khoãi con beá. töi àaä dûåa vaâo sûác maånh nöåi taåi cuãa mònh – sûå hiïíu biïët cuãa baãn thên vïì sûå chia seã. tònh yïu thûúng vaâ sûå chùm soác – vaâ cho pheáp àûáa con gaái beá nhoã cuãa mònh àûúåc tûå do lûåa choån coá muöën chia seã hay khöng. búãi noá gia tùng tñnh phuå thuöåc vaâo caác yïëu töë bïn ngoaâi. kiïn nhêîn lùæng nghe vaâ noái chuyïån vúái noá thò coá leä . laâm caån kiïåt sûå phaát triïín cuãa lyá trñ àöåc lêåp. sûå súå haäi thay thïë cho sûå húåp taác. chuáng seä tûå nguyïån chia seã àöì chúi cho nhau maâ khöng möåt chuát àùæn ào. töi nghiïåm ra rùçng coá nhûäng luác treã con cêìn àûúåc daåy baão nhûng coá nhûäng luác cuäng nïn àïí chuáng tûå suy xeát. Nhûng vay mûúån sûác maånh laåi laâ minh chûáng cuãa sûå yïëu keám. thaânh tñch quaá khûá… – thay àöíi hay khöng àûúåc duy trò nûäa? Nïëu töi chñn chùæn hún. Möåt khi treã con coá àûúåc caãm giaác súã hûäu thûåc sûå. vaâ caã hai bïn seä trúã nïn tuây tiïån vaâ thuã thïë vúái nhau. Coá thïí sau khi cöë gùæng lyá giaãi vúái con beá.64 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT quyïìn cuãa möåt ngûúâi cha àïí eáp buöåc con laâm theo yá mònh. Vaâ cuöëi cuâng noá seä taåo ra sûå yïëu keám trong möëi quan hïå. àõa võ. sûå trûúãng thaânh vaâ tñnh kyã luêåt cuãa caã baãn thên vaâ ngûúâi xung quanh. buöåc ngûúâi khaác phaãi nhûúång böå. Vaâ àiïìu gò seä xaãy ra khi sûác maånh bõ vay mûúån – sûác maånh vêåt chêët. hònh daáng bïì ngoaâi. sûå tñn nhiïåm. Tûâ àoá. Nhûng nïëu chuáng ta keáo àûáa treã ra möåt goác kñn àaáo. Khi möëi quan hïå cuãa chuáng ta vúái boån treã trúã nïn cùng thùèng trong möåt bêìu khöng khñ àêìy xuác caãm thò viïåc cöë daåy baão chuáng thûúâng bõ xem nhû laâ möåt sûå trûâng trõ hay phaãn baác. uy quyïìn.

. baãn thên chuáng ta cuäng phaãi laâm gûúng cho chuáng. nhûäng gia àònh biïët àuâm boåc. chuáng ta cêìn phaãi àuã kiïn nhêîn giaãng daåy chuáng yá thûác súã hûäu vaâ giaá trõ cuãa viïåc chia seã. Vaâ thûúâng thò hoå muöën biïët ngay mö thûác cú baãn cuãa nhûäng caá nhên. töi àaä khöng àuã chñn chùæn vïì mùåt tònh caãm. thiïëu sûå nhêîn naåi vaâ kiïìm chïë àïí coá thïí laâm àûúåc àiïìu àoá. töí chûác àoá bùçng caác cêu hoãi nhû: “Laâm thïë naâo anh thûåc hiïån àûúåc àiïìu àoá? Haäy cho töi biïët phûúng phaáp cuãa anh?”. chñn chùæn. Trong möåt thúâi gian ngùæn. Hoå cöë gùæng hoåc têåp vaâ aáp duång nhûäng kyä nùng naây. Trong quan hïå hön nhên vaâ gia àònh.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 65 seä mang laåi kïët quaã töët hún. àoaân kïët. àiïìu àoá chùèng khaác naâo viïåc sûã duång thuöëc aspirin hoùåc cao daán àïí chûäa nhûäng cún àau thùæt tûác thúâi maâ khöng thïí naâo triïåt tiïu àûúåc cùn bïånh kinh niïn àïí röìi cuöëi cuâng caác triïåu chûáng cêëp tñnh múái seä xuêët hiïån. nhiïìu ngûúâi àaä cho ài möåt caách maáy moác hay tûâ chöëi chia seã vò hoå chûa bao giúâ traãi qua kinh nghiïåm àûúåc laâm chuã baãn thên hay hiïíu àuáng vïì giaá trõ baãn thên. Hoå ngûúäng möå nhûäng caá nhên coá sûác maånh. Coá leä yá thûác súã hûäu nïn àûúåc daåy döî trûúác yá thûác chia seã. chuáng dûúâng nhû coá hiïåu quaã. Ngoaâi ra. gia àònh vaâ töí chûác söëng dûåa trïn nhûäng nguyïn tùæc vûäng chùæc. Trong cêu chuyïån kïí trïn. têåp thïí. cuäng coá nghôa laâ: “Haäy hûúáng dêîn töi caách giaãi quyïët vêën àïì nhanh nhêët cuãa anh àïí töi coá thïí giaãi quyïët nhûäng vûúáng mùæc töi àang gùåp phaãi”. 8. Àïí giuáp con em chuáng ta trûúãng thaânh. nhûäng töí chûác coá nïìn vùn hoáa àöìng têm hiïåp lûåc. NHÒN NHÊÅN VÊËN ÀÏÌ Ngûúâi ta thûúâng bõ cuöën huát vaâo nhûäng chuyïån töët àeåp cuãa caác caá nhên. Vò vêåy. Tuy nhiïn.

Töi cöë àöëi xûã töët vaâ taåo möëi quan hïå thên tònh vúái nhên viïn cuãa mònh. “Töi tham dûå hïët khoáa àaâo taåo naây àïën khoáa huêën luyïån khaác vïì quaãn trõ hiïåu quaã. kyâ voång vaâo nùng lûåc cuãa hoå nhûng töi khöng thêëy ai trung thaânh vúái mònh caã. thêåm chñ coá thïí sa thaãi nhên viïn cuä vaâ tuyïín nhên viïn múái coá khaã nùng laâm viïåc töët hún. . Àiïìu naây coá nghôa laâ coá vêën àïì trong caách nhòn nhêån vêën àïì cuãa chuáng ta. Nhûng.hay tòm àûúåc ngûúâi coá nhûäng àûác tñnh àoá?” Thuyïët Àaåo àûác nhên caách daåy rùçng töi coá thïí aáp duång möåt söë haânh àöång quyïët liïåt hún nhû chêën chónh laåi cöng viïåc hay siïët chùåt kyã luêåt . Chuáng ta haäy xem laåi lêìn nûäa möåt söë àiïím cêìn lûu yá àaä àûúåc nïu ra úã chûúng naây vaâ taác àöång cuãa tû duy Àaåo àûác nhên caách.66 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT caâng têåp trung vaâo nhûäng vêën àïì vaâ cún àau cêëp tñnh bao nhiïu thò chuáng caâng goáp phêìn laâm cho cùn bïånh kinh niïn thïm trêìm troång bêëy nhiïu. Töi nghô nïëu töi bõ öëm nùçm nhaâ möåt ngaây. Taåi sao töi khöng thïí reân luyïån hoå biïët laâm viïåc möåt caách tûå giaác vaâ coá tinh thêìn traách nhiïåm .nhûäng viïåc coá thïí laâm cho caác nhên viïn cuãa töi trúã nïn nïì nïëp hún vaâ haâi loâng vúái nhûäng gò hoå àang coá. Hoùåc töi coá thïí tòm kiïëm caác chûúng trònh huêën luyïån xêy dûång àöång cú laâm viïåc àïí giuáp nhên viïn coá traách nhiïåm hún. hoå seä tha höì maâ taán gêîu vúái nhau suöët buöíi. vúái nhûäng nhên viïn thiïëu trung thaânh naây thò liïåu hoå coá hiïíu nhûäng àiïìu töi laâm laâ vò quyïìn lúåi cuãa hoå hay khöng? Hoå coá caãm thêëy töi àang àöëi xûã vúái hoå nhû vúái nhûäng cöî maáy khöng? Coá phaãi töi àaánh giaá hoå nhû thïë laâ hoaân toaân àuáng? Cuäng coá thïí chñnh caách nhòn nhêån cuãa töi àöëi vúái nhên viïn laåi coá vêën àïì.

cùn baãn hún – chùèng haån nhû möåt mö thûác naâo àoá trong töi coá aãnh hûúãng àïën caách töi nhòn nhêån thúâi gian. vaâ chó khi yïu ngûúâi khaác thò töi múái coá àûúåc tònh caãm mònh àang tòm kiïëm.” Thuyïët Àaåo àûác nhên caách nhùæc töi phaãi chuêín bõ sùén àiïìu gò àoá àïën tûâ bïn ngoaâi .möåt trúå lyá hoaåch àõnh chiïën lûúåc kinh doanh múái hay möåt cuöåc höåi thaão chùèng haån . nhûng khöng coân yïu nhau nûäa. .” Thuyïët Àaåo àûác nhên caách maách baão töi rùçng chùæc phaãi coá vaâi cuöën saách hay vaâi cuöåc thaão luêån múái giuáp töi böåc baåch nhûäng têm sûå àïí vúå töi coá thïí hiïíu töi hún.coá thïí giuáp töi giaãi toãa caác aáp lûåc naây möåt caách hiïåu quaã hún. Chuáng töi khöng mêu thuêîn hay luåc àuåc gò vúái nhau caã. hay chó caâng àêíy töi àïën viïåc phaãn ûáng laåi nhûäng con ngûúâi. cuöåc söëng vaâ baãn chêët cuãa chñnh mònh? “Cuöåc hön nhên cuãa töi trúã nïn nhaåt nheäo. Töi dûå caác höåi thaão vïì quaãn trõ thúâi gian hiïåu quaã vaâ àaä thûã aáp duång nûãa taá phûúng phaáp hoaåch àõnh thúâi gian khaác nhau. hûäu ñch vaâ yïn bònh nhû mong muöën. nhûäng tònh huöëng coá veã nhû àang kiïím soaát cuöåc söëng cuãa töi? Phaãi chùng coá àiïìu gò khaác töi cêìn phaãi xem xeát thêëu àaáo hún. Nhûng liïåu nhûäng hiïåu suêët àoá coá phaãi laâ cêu traã lúâi khöng? Liïåu laâm àûúåc nhiïìu viïåc hún trong khoaãng thúâi gian ngùæn hún coá àem laåi nhûäng thay àöíi thêåt sûå khöng. nhûng vêîn khöng caãm thêëy mònh àang söëng möåt cuöåc söëng haånh phuác. Töi caãm thêëy aáp lûåc àeâ nùång vaâ bûác böëi suöët ngaây.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 67 “Coá quaá nhiïìu viïåc phaãi laâm nhûng thúâi gian khöng bao giúâ àuã caã. Nhûng cuäng coá khaã nùng chuáng khöng giuáp àûúåc gò. suöët tuêìn. Duâ àaä nhúâ àïën Trung têm tû vêën hön nhên gia àònh vaâ thûåc hiïån möåt söë caách. chuáng töi vêîn khöng thïí nhoám lïn ngoån lûãa nöìng êëm maâ caã hai tûâng coá.

caác nhaâ quaãn lyá coá têìm nhòn chiïën lûúåc lêu daâi thûúâng chaán caác diïîn giaã chó biïët taác àöång têm lyá vaâ khñch lïå ngûúâi khaác bùçng nhûäng cêu chuyïån vö võ mang tñnh giaãi trñ. chuáng ta seä nhêån ra rùçng nhûäng vêën àïì naãy sinh khi söëng vaâ cû xûã theo quan àiïím Àaåo àûác nhên caách laâ nhûäng vêën àïì cú baãn. Töi tûâng ài àïën nhiïìu núi. vïì cuöåc hön nhên. Àiïìu hoå cêìn laâ giaá trõ thûåc chêët bïn trong – möåt quaá trònh – hún laâ liïìu thuöëc aspirin hay cao daán. khi quan saát sûå vêåt xung quanh vaâ xem xeát laåi chñnh baãn thên mònh. Thêåt vêåy. coá chiïìu sêu vaâ khöng thïí . vïì möåt tònh yïu thûåc sûå àïí röìi cuöåc söëng gia àònh mònh bõ noá chi phöëi quaá nhiïìu? Baån coá nhêån ra mö thûác Àaåo àûác nhên caách coá aãnh hûúãng quan troång nhû thïë naâo àïën caách chuáng ta nhòn nhêån vaâ giaãi quyïët vêën àïì khöng? Duâ coá nhêån ra hay khöng thò cuäng coá nhiïìu ngûúâi aão tûúãng vïì nhûäng hûáa heån saáo röîng cuãa thuyïët Àaåo àûác nhên caách.68 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Nhûng liïåu vúå töi coá phaãi laâ nguyïn nhên thêåt sûå cuãa vêën àïì khöng? Liïåu coá phaãi töi àang chùm chùm vaâo caác nhûúåc àiïím cuãa vúå mònh vaâ biïën cuöåc söëng gia àònh thaânh ra khöí súã nhû thïë naây? Liïåu töi coá àang àùåt ra möåt mö thûác cú baãn naâo àoá vïì vúå mònh. Mong muöën chuã yïëu cuãa hoå laâ giaãi quyïët caác vêën àïì nan giaãi vaâ têåp trung vaâo caác nguyïn tùæc coá thïí àem laåi hiïåu quaã lêu daâi. NÊNG CAO TRÒNH ÀÖÅ TÛ DUY Theo Albert Einstein. gùåp gúä nhiïìu ngûúâi vaâ phaát hiïån ra rùçng. laâm viïåc vúái nhiïìu töí chûác. “Chuáng ta khöng thïí giaãi quyïët àûúåc vêën àïì quan troång maâ chuáng ta àûúng àêìu bùçng trònh àöå tû duy giöëng nhû khi chuáng ta gêy ra nhûäng vêën àïì àoá”. 9.

Nïëu muöën àûúåc ngûúâi khaác tin cêåy. tñnh caách vaâ àöång cú cuãa con ngûúâi. biïët giuáp àúä àöìng nghiïåp vaâ cöëng hiïën nhiïìu hún. Nïëu muöën coá àûúåc quyïìn tûå chuã hún trong cöng viïåc thò baån haäy laâ möåt nhên viïn coá traách nhiïåm hún. thò trûúác hïët. baån haäy laâ bêåc cha meå hiïíu vaâ thöng caãm vúái chuáng. Àêy laâ quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn trong” . Quan àiïím naây cho rùçng nïëu muöën coá möåt cuöåc hön nhên haånh phuác. baån haäy laâ ngûúâi àaáng tin cêåy.lêëy nguyïn tùæc laâm trung têm vaâ lêëy tñnh caách con ngûúâi laâm nïìn taãng . Quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn trong” cho rùçng nïn àùåt Thaânh tñch caá nhên lïn trïn Thaânh tñch têåp thïí. seä laâ vö ñch nïëu chuáng ta muöën coá nhên caách trûúác khi coá tñnh caách. Quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn trong” chuá troång yá thûác bùæt àêìu tûâ baãn ngaä vaâ quan troång hún. baån haäy laâ ngûúâi taåo ra caác mùåt tñch cûåc vaâ biïët boã qua nhûäng chuyïån khöng vui. Chuáng ta cêìn coá möåt trònh àöå tû duy múái sêu sùæc hún – möåt mö thûác dûåa trïn caác nguyïn tùæc miïu taã chñnh xaác phaåm truâ con ngûúâi vaâ caác möëi quan hïå qua laåi coá hiïåu quaã – àïí giaãi quyïët chuáng.nhùçm mang laåi sûå thaânh àaåt cuãa caá nhên vaâ sûå thaânh cöng trong möëi quan hïå giûäa caác caá nhên vúái nhau. kiïn àõnh hún vaâ yïu quyá chuáng hún. àaáng yïu hún. rùçng hûáa vaâ nïn giûä lúâi hûáa vúái chñnh mònh trûúác khi hûáa vaâ giûä lúâi hûáa vúái ngûúâi khaác.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 69 àûúåc giaãi quyïët úã mûác àöå tû duy húâi húåt nhû khi chuáng múái phaát sinh. Nïëu muöën con mònh ngoan ngoaän hún. bùæt àêìu tûâ phêìn cöët loäi cuãa baãn ngaä: nhûäng mö thûác. baån haäy têåp trung vaâo caái chñnh yïëu tñnh caách cuãa baån. Nïëu muöën coá àûúåc caái thûá yïëu laâ taâi nùng àûúåc thûâa nhêån. Trònh àöå tû duy múái chñnh laâ vêën àïì maâ cuöën saách 7 Thoái Quen Àïí Thaânh Àaåt àïì cêåp àïën. Theo quan àiïím naây. muöën caãi .

coá ngûúâi rêët taâi nùng.Nam Phi.70 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT thiïån caác möëi quan hïå trûúác khi hoaân thiïån baãn thên. Hoå thûúâng caãm thêëy mònh laâ ngûúâi khöng coá haånh phuác. coá ngûúâi àang khiïën ngûúâi khaác àau khöí nhûng töi chûa bao giúâ thêëy coá giaãi phaáp naâo.coá ngûúâi rêët tuyïåt vúâi. coá traách nhiïåm vaâ phuå thuöåc lêîn nhau coá hiïåu quaã. laâ naån nhên vaâ bêët lûåc. Caác bïn liïn quan àïìu . coá ngûúâi mong muöën sûå thaânh àaåt vaâ haånh phuác. Quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn ngoaâi” thûúâng mang laåi nhûäng kïët quaã tiïu cûåc trong thaái àöå vaâ caách cû xûã cuãa nhiïìu ngûúâi. vaâ Ireland . Töi coá cú höåi laâm viïåc vúái nhiïìu ngûúâi khaác nhau . tònh traång trò trïå maâ mònh phaãi chõu àûång thuöåc vïì traách nhiïåm cuãa ai àoá.vaâ töi tin rùçng nguöìn göëc cuãa caác vêën àïì àang diïîn ra úã ba núi khaác nhau naây chñnh laâ sûå thöëng trõ cuãa mö thûác xaä höåi “bùæt àêìu tûâ bïn ngoaâi”. sûå thaânh cöng naâo töìn taåi lêu daâi dûåa trïn quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn ngoaâi”. Caác thaânh viïn trong gia àònh chuáng töi àaä tûâng söëng úã ba àõa àiïím “noáng boãng” nhêët trïn traái àêët . àoá laâ vò caã hai khöng biïët chêëp nhêån nhau. nêng cao caách söëng àöåc lêåp. Israel. hoå chó têåp trung vaâo nhûúåc àiïím cuãa ngûúâi khaác vaâ luön cho rùçng hoaân caãnh khoá khùn. coá ngûúâi àang ài tòm haånh phuác. ngûúâi naây kïí töåi ngûúâi kia. ngûúâi naây muöën ngûúâi kia phaãi thay àöíi. Noá phaát triïín theo àûúâng xoùæn öëc. “Bùæt àêìu tûâ bïn trong” laâ möåt quaá trònh àöíi múái liïn tuåc dûåa trïn caác quy luêåt tûå nhiïn chi phöëi sûå trûúãng thaânh vaâ tiïën böå cuãa con ngûúâi. Chuáng ta coá thïí nhòn thêëy roä nhêët úã nhûäng cùåp vúå chöìng khöng coá haånh phuác. ngûúâi kia tòm caách sûãa àöíi tñnh nïët cuãa ngûúâi naây… Àoá laâ möåt möëi quan hïå thiïëu tin cêåy lêîn nhau. coá niïìm haånh phuác.

Àïí nhêån ra vaâ phaát triïín chuáng. phêìn lúán laâ do aãnh hûúãng maånh meä tûâ mö thûác xaä höåi hiïån haânh cuãa Àaåo àûác nhên caách. Chuáng ta khöng àûúåc dûâng cuöåc thaám hiïím. sêu sùæc hún . trong lûúng têm vaâ yá thûác xaä höåi cuãa chuáng ta.mö thûác “bùæt àêìu tûâ bïn trong”. àïí aáp duång chuáng vaâo viïåc giaãi quyïët caác möëi quan têm sêu sùæc nhêët cuãa loaâi ngûúâi. (T. Eliot) . Nhûng theo kinh nghiïåm cuãa riïng töi – ruát ra tûâ nhûäng chuyïån caá nhên cuäng nhû khi laâm viïåc vúái haâng ngaân ngûúâi khaác – vaâ bùçng sûå nghiïn cûáu sêu sùæc vïì nhûäng caá nhên vaâ hònh thaái xaä höåi àaä thaânh cöng trong lõch sûã. chuáng ta cêìn phaãi tû duy khaác ài. phaãi chuyïín nhûäng mö thûác cuä thaânh nhûäng mö thûác múái.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 71 tin rùçng “vêën àïì” nùçm úã “bïn ngoaâi” vaâ nïëu “hoå” (tûác phña bïn kia) chõu “sûãa àöíi” theo khuön pheáp hay àöåt nhiïn “bõ loaåi” khoãi cöång àöìng thò “vêën àïì” seä àûúåc giaãi quyïët. Quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn trong” laâ sûå thay àöíi mö thûác quan troång àöëi vúái hêìu hïët moåi ngûúâi.S. töi tin rùçng nhiïìu nguyïn tùæc thïí hiïån trong 7 Thoái quen naây àaä tûâng ùn sêu trong möîi con ngûúâi chuáng ta. vò muåc àñch cuãa chuáng ta laâ ài àïën núi chuáng ta àaä xuêët phaát àïí khaám phaá noá möåt lêìn nûäa.

72

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

Hònh 3

TÖÍNG QUAN VÏÌ “7 THOÁI QUEN”
“Möîi ngûúâi thïí hiïån mònh qua nhûäng viïåc thûúâng laâm. Thïë nïn, sûå xuêët sùæc cuãa möåt con ngûúâi khöng phaãi laâ úã haânh àöång, maâ laâ thoái quen.”
- Aristotle

ïì cú baãn, tñnh caách cuãa chuáng ta laâ möåt böå phêån cuãa thoái quen. Ngaån ngûä coá cêu: “Gieo suy nghô, gùåt haânh àöång; gieo haânh àöång, gùåt thoái quen; gieo thoái quen, gùåt tñnh caách; gieo tñnh caách, gùåt söë phêån”. Coá thïí noái, thoái quen laâ khuön mêîu nhêët quaán, àöi khi vö thûác, thïí hiïån tñnh caách cuãa chuáng ta möåt caách thûúâng xuyïn, haâng ngaây vaâ quyïët àõnh tñnh hiïåu quaã hay khöng hiïåu quaã trong moåi hoaåt àöång, taåo nïn sûác maånh bïn trong cuãa chuáng ta. Horace Mann, möåt nhaâ sû phaåm vô àaåi tûâng noái: “Thoái quen cuäng giöëng nhû dêy thûâng. Haâng ngaây chuáng ta bïån tûâng súåi nhoã vaâ bïån caâng nhiïìu thò súåi dêy thûâng caâng khoá àûát”. Baãn thên töi khöng àöìng yá vúái phêìn cuöëi cuãa cêu noái naây. Töi cho rùçng noá coá thïí bõ àûát, cuäng nhû thoái quen laâ thûá coá thïí hoåc vaâ cuäng coá thïí tûâ boã, nhûng viïåc àoá àoâi hoãi phaãi coá möåt quaá trònh vaâ möåt quyïët têm cao.

V

74

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

Nhûäng ai tûâng theo doäi haânh trònh àöí böå cuãa con ngûúâi tûâ taâu Apollo 11 lïn mùåt trùng röìi trúã vïì traái àêët chùæc hùèn àïìu sûäng súâ trûúác sûå kiïån lõch sûã naây. Hoå seä thöët lïn “Thêåt laâ phi thûúâng!” hay “Khöng thïí tin àûúåc!”. Thïë nhûng, nhûäng ngön tûâ àoá vêîn chûa àuã àïí diïîn taã nhûäng giêy phuát àaáng ghi nhúá àoá. Àïí coá àûúåc thaânh cöng vô àaåi êëy, caác nhaâ du haânh vuä truå àaä phaãi vûúåt qua sûác huát cûåc lúán cuãa traái àêët. Nùng lûúång boã ra trong vaâi phuát àêìu tiïn khi con taâu rúâi khoãi bïå phoáng vaâ trong nhûäng dùåm àêìu tiïn cuãa cuöåc haânh trònh coân nhiïìu hún töíng söë nùng lûúång àûúåc duâng trong nhiïìu ngaây sau àoá àïí thûåc hiïån cuöåc haânh trònh daâi nûãa triïåu dùåm. Thoái quen cuäng vêåy, noá coá sûác huát rêët lúán - lúán hún nhiïìu so vúái nhûäng gò chuáng ta coá thïí nhêån thêëy. Möåt chuát yá chñ hay möåt vaâi thay àöíi trong cuöåc söëng chûa àuã àïí xoáa boã nhûäng thoái quen àaä ùn sêu vaâo baãn thên nhû: sûå thiïëu quyïët têm, thiïëu kiïn nhêîn, tñnh kiïu ngaåo vaâ ñch kyã. Moåi sûå “cêët caánh” àïìu cêìn möåt nöî lûåc phi thûúâng. Chó cêìn vûúåt qua àûúåc sûác huát cuãa thoái quen, sûå tûå do cuãa chuáng ta seä àûúåc àêíy lïn möåt têìm cao múái. Cuäng nhû caác nguöìn nùng lûúång tûå nhiïn khaác, sûác huát cuãa troång lûåc coá thïí coá lúåi hoùåc coá haåi. Lûåc huát cuãa troång lûåc coá thïí caãn trúã con ngûúâi àïën vúái vuä truå àêìy bñ êín nhûng cuäng chñnh noá laåi coá khaã nùng liïn kïët thïë giúái naây thaânh möåt thïí thöëng nhêët, vaâ giûä traái àêët nùçm àuáng quyä àaåo, taåo ra möåt trêåt tûå nhêët àõnh trong vuä truå. Thoái quen cuäng vêåy. Àoá laâ möåt lûåc huát rêët lúán, nïëu biïët sûã duång möåt caách hiïåu quaã, chuáng ta coá thïí duâng noá àïí taåo sûå gùæn kïët vaâ trêåt tûå cêìn thiïët nhùçm mang laåi thaânh cöng trong cuöåc söëng cuãa chuáng ta.

hiïån tûúång cuäng coá thïí laâm thay àöíi baãn chêët. vúå/chöìng. chuáng ta coá thïí phaá boã àûúåc nhûäng mö thûác cuä .kyä nùng . chuáng ta cêìn phaãi coá caã ba yïëu töë naây. àïí xêy dûång àûúåc möåt thoái quen cêìn phaãi coá caã ba yïëu töë: tri thûác . Nhúâ coá tri thûác. laâ yá muöën haânh àöång. Trong àoá. vaâ ngûúåc laåi. coá kyä nùng lùæng nghe ài nûäa thò töi cuäng cêìn coá mong muöën giao tiïëp thûåc sûå. coân khaát voång laâ àöång cú. chuáng ta xem thoái quen laâ giao àiïím cuãa tri thûác. “THOÁI QUEN” LAÂ GÒ? Trong phaåm vi cuöën saách naây. kyä nùng laâ laâm nhû thïë naâo. Baãn chêët laâm thay àöíi hiïån tûúång. tri thûác laâ möåt mö thûác lyá thuyïët. Sûå thay àöíi cuãa hiïån tûúång/baãn chêët laâ möåt quaá trònh ài lïn. Muöën taåo möåt thoái quen trong cuöåc söëng. kyä nùng vaâ khaát voång. . Quan hïå cuãa chuáng ta vúái caác àöìng nghiïåp. kyä nùng vaâ khaát voång.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 75 1. nïëu khöng.àïí àaåt àûúåc caác bûúác tiïën múái cuãa baãn thên vaâ trong möëi quan hïå vúái ngûúâi khaác.vöën laâ chöî dûåa giaã taåo trong nhiïìu nùm qua . Chuáng ta phaát triïín theo möåt àûúâng xoùæn öëc. Nhûng duâ biïët cêìn phaãi lùæng nghe ngûúâi khaác ài nûäa. töi cuäng khöng thïí reân luyïån àûúåc thoái quen naây. Vò vêåy. con caái khöng mêëy töët àeåp coá thïí laâ vò chuáng ta coá thoái quen aáp àùåt yá kiïën cuãa mònh maâ khöng bao giúâ thûåc sûå lùæng nghe hoå. tûác laâm gò vaâ taåi sao.khaát voång.

76 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Tri thûác (laâm gò.muåc tiïu àïí chuáng ta töìn taåi. búãi mong muöën hy sinh caái hiïån taåi àïí àaåt àûúåc thaânh tûåu lúán trong tûúng lai vaâ noá mang laåi haånh phuác . taåi sao) THOÁI QUEN Kyä nùng (laâm nhû thïë naâo) Khaát voång (muöën laâm gò) NHÛÄNG THOÁI QUEN HIÏÅU QUAÃ Caác nguyïn tùæc vaâ mö hònh ûáng xûã àûúåc lônh höåi Àöi khi. . sûå thay àöíi laâ möåt quaá trònh àêìy gian truên. nhûng noá àûúåc thuác àêíy búãi möåt muåc àñch cao caã hún. Haånh phuác coá thïí àûúåc àõnh nghôa laâ kïët quaã cuãa khaát voång vaâ khaã nùng hy sinh hiïån taåi cho nhûäng àiïìu töët àeåp trong tûúng lai.

Kïët húåp haâi hoâa vúái nhûäng quy luêåt phaát triïín tûå nhiïn.cho àïën khi chuáng ta coá thïí tûå chùm soác baãn thên mònh vaâ trúã thaânh möåt con ngûúâi tûå chuã. rùçng coá möåt hïå sinh thaái chi phöëi caã tûå nhiïn vaâ xaä höåi. Chuáng ta phaát hiïån ra rùçng viïåc nêng mònh lïn möåt têìm cao múái phuå thuöåc rêët nhiïìu vaâo möëi quan hïå vúái nhûäng ngûúâi xung quanh . Khi bùæt àêìu cuöåc söëng. Caâng trûúãng thaânh. Nhòn töíng thïí. hoaân toaân phuå thuöåc vaâo cha meå (hoùåc ngûúâi àúä àêìu). cuãa caác möëi quan hïå. 7 thoái quen giuáp chuáng ta liïn tuåc tiïën lïn trong caác bûúác cuãa quaá trònh trûúãng thaânh. TÑNH LIÏN TUÅC CUÃA QUAÁ TRÒNH TRÛÚÃNG THAÂNH Baãy thoái quen khöng phaãi laâ möåt têåp húåp caác cöng thûác têm lyá rúâi raåc. tinh thêìn vaâ caã vïì taâi chñnh .nghôa laâ cuöåc söëng cuãa con ngûúâi luön coá sûå tûúng höî. möîi chuáng ta àïìu laâ möåt àûáa treã sú sinh. tûâ phuå thuöåc sang àöåc lêåp röìi àïën tûúng höî. Chùèng haån. Àûúåc daåy döî.vïì thïí chêët. Tuy nhiïn. möåt ngûúâi chêåm phaát triïín vïì thïí chêët khöng hùèn laâ keám trûúãng thaânh vïì mùåt trñ tuïå hay tònh caãm. . sûå trûúãng thaânh vïì thïí chêët khöng nhêët thiïët ài liïìn vúái trûúãng thaânh vïì tònh caãm hay trñ tuïå. àöåc lêåp hún . liïn tuåc vaâ àûúåc kïët húåp chùåt cheä nhiïìu mùåt trong viïåc nêng cao tñnh hiïåu quaã cuãa tûâng caá nhên. coá nhiïìu chiïìu hûúáng phaát triïín.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 77 2. Mùåt khaác. tûå lûåc. chuáng ta caâng nhêån thûác àûúåc rùçng moåi sûå vêåt trïn àúâi àïìu taác àöång qua laåi lêîn nhau. nuöi dûúäng vaâ nêng àúä. chùæp vaá maâ àoá laâ phûúng phaáp tiïëp cêån tõnh tiïën. chuáng ta trúã nïn cûáng caáp hún. sûå phaát triïín cuãa con ngûúâi tûâ thúâi thú êëu àïën khi trûúãng thaânh laâ phuâ húåp vúái quy luêåt tûå nhiïn. theo nùm thaáng.

anh àïën hoùåc khöng àïën vúái töi. Nïëu bõ phuå thuöåc vïì thïí chêët. Nïëu laâ ngûúâi phuå thuöåc vïì trñ tuïå. chùèng haån bõ baåi liïåt hay têåt nguyïìn. coá oác phên tñch vaâ sùæp xïëp cuäng nhû trònh baây yá kiïën cuãa mònh möåt caách dïî hiïíu. töi seä phaãi cêìn àïën sûå giuáp àúä cuãa ngûúâi khaác. töi chõu traách nhiïåm. töi biïët tûå lûåc.78 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Trïn con àûúâng phaát triïín liïn tuåc cuãa sûå trûúãng thaânh. Ngûúâi phuå thuöåc dûåa vaâo ngûúâi khaác àïí àaåt àiïìu mònh muöën. chuáng ta coá thïí kïët húåp taâi nùng vaâ nùng lûåc laåi àïí cuâng laâm nhûäng viïåc lúán hún. töi coá quyïìn lûåa choån… Nhûng. töi seä tûå laâm chuã baãn thên. phuå thuöåc laâ mö thûác thuöåc vïì ngûúâi khaác . nïëu laâ möåt ngûúâi àöåc lêåp. vïì tònh caãm. Ngûúâi àöåc lêåp luön coá àûúåc caái mònh muöën bùçng chñnh nöî lûåc cuãa baãn thên.anh chùm soác töi. töi seä cêìn àïën nhêån xeát cuãa ngûúâi khaác àïí caãm thêëy mònh coá giaá trõ vaâ an têm. Ngûúåc laåi. töi traách anh vïì hêåu quaã xaãy ra… Coân àöåc lêåp múái chñnh laâ mö thûác cuãa töi töi coá thïí laâm viïåc naây. Nïëu bõ phuå thuöåc vïì tònh caãm. . vïì trñ tuïå. tû duy möåt caách saáng taåo. caãm nhêån àûúåc chñnh mònh vaâ seä khöng bõ chi phöëi búãi cêu hoãi töi coá àûúåc ngûúâi khaác yïu mïën hay àöëi xûã töët khöng. töi coá thïí tûå mònh laâm lêëy moåi viïåc. chuáng ta coá thïí húåp taác vúái nhau. töi coá thïí tûå suy nghô. töi seä phaãi nhúâ ngûúâi khaác suy nghô höå moåi vêën àïì trong cuöåc söëng. tûúng thuöåc laâ mö thûác thuöåc vïì chuáng ta . Coá thïí dïî daâng nhêån thêëy rùçng ngûúâi coá tñnh àöåc lêåp toã ra chñn chùæn hún nhiïìu so vúái ngûúâi coá tñnh phuå thuöåc. Coân Ngûúâi tûúng thuöåc thò biïët kïët húåp nöî lûåc cuãa mònh vúái nhûäng nöî lûåc cuãa ngûúâi khaác àïí àaåt thaânh cöng lúán nhêët.chuáng ta coá thïí cuâng laâm viïåc. vïì mùåt thïí chêët.

hoå laåi böåc löå nhiïìu àiïím yïëu: àïí nhûäng sûå kiïån nùçm ngoaâi khaã nùng kiïím soaát cuãa baãn thên chi phöëi. Trong khi cöë gùæng àaåt àûúåc muåc tiïu. chuáng ta cêìn phaãi thay àöíi hoaân caãnh. Thïë nhûng. nhûng thûåc chêët laâ vò ñch kyã caá nhên. tû lúåi maâ ly hön. nhû möåt caách chöëng àöëi viïåc kiïím soaát. giaãi phoáng con ngûúâi. tñnh àöåc lêåp àang laâ mö thûác àûúåc xaä höåi àïì cao. Hiïån nay. Hoå xem tñnh àöåc lêåp nhû muåc tiïu töëi thûúång maâ moåi caá nhên vaâ xaä höåi cêìn hûúáng túái. baáo viïët vïì caách söëng àïìu suâng baái tñnh àöåc lêåp . Vò vêåy. thêåm chñ àöìng nhêët noá vúái sûå phuå thuöåc. Têët nhiïn. Nhûng thûåc chêët. Nhiïìu ngûúâi hiïíu khöng thêëu àaáo vïì khaái niïåm tûúng thuöåc. khiïën cho chuáng ta coá thïm sûác maånh àïí chuã àöång . laâm viïåc nhoám. Tuy nhiïn. thûúâng liïn tûúãng. noá coá thïí àûúåc giaãi phoáng bùçng sûå àöåc lêåp thêåt sûå trong tñnh caách chuáng ta. boã rúi con caái vaâ laãng traánh moåi traách nhiïåm xaä höåi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 79 Reân luyïån àûúåc tñnh àöåc lêåp laâ möåt thaânh cöng lúán nhûng àoá khöng phaãi laâ têët caã. chuáng ta thêëy coá nhûäng ngûúâi nhên danh àöåc lêåp. Hêìu hïët saách. hay húåp taác àïìu keám giaá trõ hún. viïåc nhêën maånh tñnh àöåc lêåp phêìn nhiïìu xuêët phaát tûâ phaãn ûáng trûúác sûå phuå thuöåc. chi phöëi vaâ khöëng chïë cuãa ngûúâi khaác àöëi vúái chuáng ta.thûúâng böåc löå nhiïìu sûå phuå thuöåc cú baãn. phuå thuöåc laåi laâ möåt vêën àïì thuöåc vïì quaá trònh trûúãng thaânh cuãa tûâng caá nhên maâ ñt liïn quan àïën hoaân caãnh.nhû thïí giao tiïëp. Phaãn ûáng úã nhûäng ngûúâi coá tham voång thoaát khoãi sûå goâ boá . Ngay caã trong hoaân caãnh thuêån lúåi hún thò sûå phuå thuöåc vêîn thûúâng àûúåc duy trò.àïí “tûå khùèng àõnh mònh” vaâ “laâm nhûäng viïåc mònh muöën” .

80 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT haânh àöång hún laâ bõ àöång àöëi phoá. chûá khöng thïí laâ nhûäng nhaâ laänh àaåo hay àöìng àöåi töët. Nïëu tûúng thuöåc vïì thïí chêët. chuáng ta cuäng cêìn chia seã tònh caãm vúái ngûúâi khaác. Tñnh tûúng thuöåc laâ möåt khaái niïåm chñn chùæn vaâ tiïën böå hún nhiïìu so vúái tñnh àöåc lêåp. Nïëu tûúng thuöåc vïì tònh caãm. gia àònh. chuáng ta seä biïët kïët húåp nhûäng yá tûúãng tuyïåt vúâi nhêët cuãa ngûúâi khaác vúái nhûäng yá tûúãng cuãa riïng mònh. Do àoá. töí chûác. Chó coá nhûäng ngûúâi söëng àöåc lêåp múái reân luyïån àûúåc . Vò hoå khöng xuêët thên tûâ mö thûác cuãa sûå tûúng thuöåc cêìn thiïët cho sûå thaânh cöng trong caác möëi quan hïå hön nhên. Vïì baãn chêët. chuáng ta cuäng seä liïn kïët sûác maånh àïí coá àûúåc kïët quaã töët hún trong cöng viïåc. Àoá laâ möåt muåc tiïu töët àeåp nhûng khöng phaãi laâ muåc tiïu töëi thûúång cuãa möåt cuöåc söëng thaânh àaåt. chuáng ta seä coá cú höåi àïí chia seã baãn thên mònh vúái ngûúâi khaác möåt caách sêu sùæc vaâ coá yá nghôa. Nïëu tûúng thuöåc vïì trñ tuïå. nïëu coá tñnh tûúng thuöåc.nghôa laâ phûúng phaáp khöng thñch húåp vúái thûåc tiïîn. seä tiïëp cêån àûúåc caác nguöìn lûåc vaâ tiïìm nùng lúán lao cuãa nhûäng ngûúâi xung quanh. duâ laâ ngûúâi tûå lûåc vaâ coá khaã nùng. Nhûäng ngûúâi coá tñnh àöåc lêåp maâ khöng àuã trûúãng thaânh àïí suy nghô vaâ haânh àöång möåt caách tûúng thuöåc thò hoå chó coá thïí laâ nhûäng caá nhên töët. cuöåc söëng coá tñnh tûúng thuöåc cao nïn viïåc tòm caách àaåt àûúåc hiïåu quaã töëi àa bùçng tñnh àöåc lêåp thò chùèng khaác naâo tòm caách chúi quêìn vúåt bùçng chiïëc gêåy àaánh gön . duâ nhêån ra yá nghôa cuãa baãn thên. Tû duy àöåc lêåp àún thuêìn khöng thïí phuâ húåp vúái thûåc taåi coá tñnh tûúng thuöåc.

6. Ngûúâi phuå thuöåc thûúâng khöng coá àûúåc nhûäng möëi quan hïå tûúng thuöåc vò hoå khöng thïí liïn kïët vúái ngûúâi khaác trong khi chûa àuã khaã nùng laâm chuã baãn thên. Baån coá thïí luyïån têåp cuâng möåt luác caã 6 thoái quen. caác vêën àïì nöíi cöåm úã àoá coá thïí dïî daâng laâm lu múâ nhûäng thoái quen hònh thaânh nïn tñnh caách.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 81 tñnh tûúng thuöåc. 3 trong caác chûúng tiïëp theo laåi xoay quanh vêën àïì laâm chuã baãn thên. haâng ngaây. Nhúâ caác thoái quen naây.cöët loäi cuãa sûå phaát triïín tñnh caách . Laâ möåt phêìn cuãa thïë giúái tûúng thuöåc. húåp taác. . baån seä coá nïìn taãng vûäng chùæc cho tñnh tûúng thuöåc. baån khöng thïí àaão ngûúåc quaá trònh naây. Àoá laâ möåt quaá trònh “bùæt àêìu tûâ bïn trong”. giao tiïëp xaä höåi… àûúåc nïu trong caác thoái quen 4. coá möåt tñnh caách cú baãn giuáp baån àaåt àûúåc nhûäng “thaânh tñch têåp thïí” theo àõnh hûúáng nhên caách khi laâm viïåc nhoám. Chuáng laâ nhûäng thaânh tñch caá nhên . Cuäng nhû gieo haåt röìi múái thu hoaåch àûúåc. 2. Àoá cuäng laâ lyá do vò sao caác thoái quen 1. 3 möåt caách hoaân haão trûúác khi têåp luyïån caác thoái quen 4. Khi thêåt sûå àöåc lêåp. 5. Nùæm àûúåc sûå liïn tuåc cuãa caác thoái quen seä giuáp baån laâm chuã àûúåc sûå phaát triïín cuãa mònh möåt caách hûäu hiïåu. Tuy nhiïn. Nhûng àiïìu naây khöng coá nghôa laâ baån phaãi reân luyïån caác thoái quen 1. ngûúâi ta coá thïí chuyïín tûâ phuå thuöåc sang àöåc lêåp trûúác khi coá thïí coá àûúåc tñnh tûúng thuöåc. Hiïíu àûúåc taác àöång cuãa baãn thên àïën caác möëi quan hïå coá tñnh tûúng thuöåc giuáp baån têåp trung nöî lûåc theo àuáng trònh tûå vaâ phuâ húåp vúái caác quy luêåt phaát triïín tûå nhiïn. chuáng ta vêîn giao tiïëp vúái thïë giúái àoá.vaâ thaânh tñch caá nhên seä dêîn àïën thaânh tñch têåp thïí. 2. 5. 6.

Àoá laâ thoái quen hoaân thiïån khöng ngûâng. Khi liïn kïët vúái nhau. taåo ra möåt quaá trònh phaát triïín theo àûúâng xoùæn öëc àïí nêng baån lïn möåt trònh àöå hiïíu biïët múái vaâ söëng theo tûâng thoái quen khi baån nhòn nhêån noá úã goác àöå cao hún. Tûúng thuöåc Lùæng nghe vaâ Àöìng têm thêëu hiïíu hiïåp lûåc lêîn nhau THAÂNH TÑCH 5 6 TÊÅP THÏÍ Tû duy cuâng thùæng 4 giuäa b aã n 7 Re n â t hê n Àöåc lêåp Ûu tiïn 3 cho àiïìu quan troång nhêët 1 Luön chuã àöång THAÂNH TÑCH 2 CAÁ NHÊN Bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh Phuå thuöåc MÖ THÛÁC 7 THOÁI QUEN . khi chuáng ta khaão saát caã hai khña caånh: möëi quan hïå coá trònh tûå giûäa caác thoái quen vaâ sûå kïët húåp vêån àöång cuãa chuáng. Möîi khaái niïåm hay möîi thoái quen seä àûúåc trònh baây roä raâng trong nhûäng phêìn tiïëp theo.möåt sûå àöíi múái thûúâng xuyïn vaâ coá tñnh cên àöëi böën chiïìu .82 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Thoái quen thûá baãy laâ thoái quen cuãa sûå àöíi múái . Biïíu àöì dûúái àêy laâ sûå thïí hiïån bùçng hònh aãnh theo trònh tûå vaâ tñnh tûúng thuöåc cuãa 7 thoái quen.cuãa cuöåc söëng. Noá seä àûúåc sûã duång xuyïn suöët cuöën saách naây. 7 thoái quen seä taåo ra àûúåc nhûäng hònh thûác múái cuãa nhau vaâ laâm tùng giaá trõ cho nhau. Noá xoay quanh vaâ bao haâm têët caã caác thoái quen khaác.göìm ba chiïìu khöng gian vaâ chiïìu coân laåi laâ thúâi gian .

ÀÕNH NGHÔA VÏÌ TÑNH HIÏÅU QUAÃ Baãy thoái quen chuáng ta seä àïì cêåp trong cuöën saách naây laâ nhûäng thoái quen cuãa sûå thaânh àaåt. Baãy Thoái quen àïí thaânh àaåt cuäng àûúåc xêy dûång dûåa trïn mö thûác cuãa tñnh hiïåu quaã. caâng giaâu thò loâng tham cuãa öng caâng lúán. khöng ngûâng hoåc têåp cuäng nhû kïët húåp àûúåc caác nguyïn tùæc khaác trong quaá trònh phaát triïín cuãa mònh. Nhûng khi öng möí buång con ngöîng ra thò bïn trong tröëng röîng. Chùèng mêëy chöëc. Chuáng trúã thaânh nïìn taãng cuãa tñnh caách con ngûúâi. Àïí dïî daâng hiïíu àûúåc nguyïn tùæc naây. phuâ húåp vúái möåt quy luêåt tûå nhiïn. tuyïåt nhiïn khöng coá quaã trûáng . möåt nguyïn tùæc töi goåi laâ sûå cên bùçng P/PC. Öng quyïët àõnh giïët chïët con ngöîng àïí lêëy têët caã söë trûáng trong buång noá. têån duång töëi àa caác cú höåi. Àöìng thúâi. nhûäng thoái quen naây laâ cú súã àïí möîi caá nhên coá thïí tûå giaãi quyïët caác vêën àïì cuãa mònh möåt caách hiïåu quaã. öng àaä kõp nghô laåi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 83 3. búãi vò chuáng àûúåc xêy dûång dûåa trïn caác nguyïn tùæc. öng khöng coân àuã kiïn nhêîn àïí chúâ tûâng ngaây tröi qua nûäa. öng laåi chaåy böí àïën öí ngöîng vaâ thu àûúåc möåt quaã trûáng vaâng. Cûá möîi ngaây tröi qua. Möåt baác nöng dên ngheâo möåt höm phaát hiïån möåt quaã trûáng bùçng vaâng lêëp laánh trong öí con ngöîng cuãa mònh. taåo nïn möåt trung têm cung cêëp nhûäng “têëm baãn àöì” chñnh xaác. Luác àêìu. chuáng ta coá thïí liïn hïå vúái cêu chuyïån nguå ngön Ngöîng àeã trûáng vaâng cuãa Aesop. baác nöng dên trúã nïn giaâu coá. öng nghô ai àoá muöën chúi khùm öng. Nhûng khi nhùåt lêëy quaã trûáng àõnh neám ài. Quaã trûáng àuáng laâ bùçng vaâng thêåt! Ngûúâi nöng dên khöng thïí tin nöíi vaâo vêån may lúán àang àïën vúái mònh. ngay sau khi thûác dêåy. Tuy nhiïn. mang laåi cho chuáng ta nhûäng lúåi ñch töëi àa vaâ lêu daâi.

ÊÍn àùçng sau cêu chuyïån nguå ngön naây laâ möåt quy luêåt tûå nhiïn. tûác “con ngöîng” – nùng lûåc taåo ra “nhûäng quaã trûáng vaâng”. Nïëu baån choån kiïíu söëng chó chuá troång vaâo “nhûäng quaã trûáng vaâng” maâ boã qua “con ngöîng”. 4.84 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT vaâng naâo.möåt àõnh nghôa cú baãn vïì tñnh hiïåu quaã. baån seä súám mêët ài phûúng tiïån saãn xuêët ra caác quaã trûáng vaâng Mùåt khaác nïëu baån chó chùm soác con ngöîng maâ khöng coá muåc àñch àaåt àûúåc caác quaã trûáng vaâng. baån seä súám khöng coân gò àïí nuöi söëng baãn thên hay con ngöîng. Coân PC laâ chûä viïët tùæt cuãa nùng lûåc saãn xuêët (Production Capability). Vaâ. Cêu chuyïån nguå ngön trïn cho thêëy tñnh hiïåu quaã phuå thuöåc vaâo hai yïëu töë: saãn phêím (caác quaã trûáng vaâng) vaâ phûúng tiïån/nùng lûåc (con ngöîng) àïí saãn xuêët ra saãn phêím àoá. coá ba loaåi taâi saãn: taâi saãn vêåt chêët. Töi sûã duång thûúâng xuyïn chiïëc maáy . maâ úã àêy laâ “nhûäng quaã trûáng vaâng”. Chuáng ta cuâng lêìn lûúåt xeát tûâng loaåi möåt. Tñnh hiïåu quaã nùçm trong sûå cên bùçng töi goåi laâ sûå cên bùçng P/PC. Caách àêy vaâi nùm. BA LOAÅI TAÂI SAÃN Vïì cú baãn. taâi saãn taâi chñnh vaâ taâi saãn con ngûúâi. möåt nguyïn tùæc . töi mua möåt taâi saãn vêåt chêët .àoá laâ möåt chiïëc maáy cùæt coã. Nhiïìu ngûúâi nhòn hiïåu quaã tûâ mö thûác “quaã trûáng vaâng”: Caâng saãn xuêët. P laâ saãn phêím (Production). caâng thu lúåi nhuêån thò hiïåu quaã àaåt àûúåc caâng cao. àiïìu töìi tïå hún nûäa laâ tûâ àoá vïì sau öng khöng coân lêëy àûúåc quaã trûáng vaâng naâo nûäa vò àaä giïët chïët con ngöîng röìi.

sau hai vuå muâa. Chuáng ta thûúâng lêîn löån giûäa vöën göëc vaâ laäi úã mûác naâo? Coá bao giúâ baån sûã duång thêm vaâo vöën göëc cuãa mònh àïí tùng mûác söëng? Trong kinh doanh.tûác chùm soác vaâ baão dûúäng chiïëc maáy. chiïëc maáy khöng coân duâng àûúåc nûäa. súå bõ phuå thuöåc vïì kinh tïë vaâ rúi . tûác laâ giaãm thu nhêåp. noá bùæt àêìu hoãng hoác. Giûä cên bùçng giûäa P vaâ PC seä taåo ra sûå khaác biïåt lúán trong viïåc sûã duång coá hiïåu quaã caác taâi saãn vêåt chêët. Vò khöng súám nhêån ra àiïìu àoá nïn hêåu quaã laâ töi phaãi boã ra nhiïìu thúâi gian vaâ tiïìn baåc hún àïí mua möåt chiïëc maáy cùæt coã múái. súå phaãi nghe yá kiïën cuãa moåi ngûúâi tûâ cêëp trïn àïën àöìng nghiïåp vaâ cêëp dûúái. vaâ nguöìn vöën seä ngaây caâng caån dêìn cho àïën khi khöng coân àuã àïí cung cêëp cho caác nhu cêìu cú baãn nûäa. Loaåi taâi saãn taâi chñnh quan troång nhêët chñnh laâ khaã nùng taåo ra thu nhêåp cuãa möîi chuáng ta. möåt caái maáy vi tñnh. Thïë nïn. Nhû vêåy. vïì cú baãn. giaá nhû chõu àêìu tû vaâo PC (nùng lûåc saãn xuêët) . chuáng ta thûúâng huãy hoaåi nhûäng taâi saãn vêåt chêët coá giaá trõ nhû möåt chiïëc xe húi. Nïëu khöng àêìu tû liïn tuåc vaâo viïåc tùng PC. Töi nhêån ra rùçng.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 85 naây maâ chùèng hïì baão dûúäng gò caã. Roä raâng àêy laâ möåt viïåc khöng hiïåu quaã. maáy giùåt. khaã nùng lûåa choån cuãa chuáng ta seä bõ giúái haån rêët nhiïìu. thêåm chñ caã cú thïí vaâ möi trûúâng söëng cuãa chuáng ta. Vò theo àuöíi caác lúåi ñch hay kïët quaã trûúác mùæt. Sûå cên bùçng P vaâ PC cuäng taác àöång maånh meä àïën viïåc sûã duång coá hiïåu quaã caác taâi saãn taâi chñnh. thò töi coá thïí àûúåc hûúãng P (saãn phêím) cuãa noá . àöång cú chó coân möåt nûãa cöng suêët ban àêìu.möåt sên coã àeåp. Trong lêìn sûãa chûäa àêìu tiïn. nïëu chuáng ta giaãm vöën göëc thò thûúâng keáo theo khaã nùng giaãm lúåi nhuêån. Chuáng ta seä bõ troái buöåc vaâo hoaân caãnh.

boån treã hoaân toaân phuå thuöåc vaâo ngûúâi lúán vaâ chuáng rêët dïî bõ töín thûúng. nïëu hai ngûúâi kïët hön vúái nhau chó vò “nhûäng quaã trûáng vaâng” – vò lúåi ñch – maâ khöng quan têm àïën viïåc xêy àùæp möëi quan hïå tònh caãm thò hoå thûúâng trúã nïn thiïëu nhaåy caãm vaâ thiïëu suy nghô. vúái chñnh cuöåc àúâi cuãa chuáng. sûå dõu daâng vaâ thanh thoaát taân luåi dêìn. boã qua nhûäng cûã chó quan têm. trao àöíi. chó quan têm àïën nhu cêìu cuãa riïng mònh. cuãa chuáng. àïí biïån baåch cho mònh vaâ “búái löng tòm vïët” sai lêìm cuãa ngûúâi kia.tûác daåy döî. Caác bêåc phuå huynh thûúâng cho rùçng hoå àûúåc quyïìn laâm nhûäng àiïìu hoå muöën. kiïím soaát nhau. sûå cên bùçng P vaâ PC coân quan troång hún nûäa vò con ngûúâi laâ chuã thïí kiïím soaát taâi saãn vêåt chêët vaâ taâi saãn taâi chñnh. chùm soác tuy nhoã nhûng rêët quan troång àöëi vúái möëi quan hïå sêu sùæc. troâ chuyïån vaâ lùæng nghe con caái. “Con ngöîng vaâng” bõ bïånh ngaây caâng nùång hún. Coân möëi quan hïå cha meå vúái con caái thò sao? Khi coân nhoã. Möåt söë ngûúâi thûúâng xuyïn quaát mùæng. Hoå trúã thaânh àöëi thuã cuãa nhau. Hoùåc laâ laâm theo yá mònh muöën hoùåc laâ theo caách mònh àûúåc ûa thñch. boån treã seä lúán lïn maâ khöng hïì yá thûác àûúåc vïì caác chuêín mûåc hay sûå kyâ voång. Tònh yïu. khöng coá quyïët têm. Ngûúâi lúán dïî lú laâ nhiïåm vuå PC . Vñ duå. duâ vö lyá. yá thûác tûå giaác. sùén saâng àaáp ûáng moåi àoâi hoãi. Trong lônh vûåc con ngûúâi.86 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT vaâo thïë bõ àöång. Trong caã hai trûúâng húåp àoá. kyã luêåt vaâ traách nhiïåm vúái moåi ngûúâi. Duâ bùçng caách naâo ài nûäa – àöåc àoaán hay dïî daäi – ngûúâi ta àaä mang trong mònh têm lyá “quaã trûáng vaâng”. Nhûng trong khi àoá caái gò seä xaãy ra cho “con ngöîng”? Nïëu àûáa beá lang thang ngoaâi àûúâng vaâi nùm thò tinh thêìn traách nhiïåm. Vaâ àêy cuäng laâ möåt viïåc khöng hiïåu quaã. söë khaác laåi quaá nuöng chiïìu. aáp àùåt con caái. niïìm tin vaâo nùng lûåc cuãa mònh .

rùçng cha meå seä thûåc sûå quan têm àïën mònh nhû möåt con ngûúâi. “ÖÌ. töi baão: “Höm nay laâ buöíi töëi böë daânh cho con. Töi muöën noái chuyïån riïng vúái con gaái mònh nïn àaä lïn kïë hoaåch cho cuöåc gùåp. . Töi muöën chia seã möåt kinh nghiïåm PC thuá võ cuãa töi vúái con gaái mònh. baån àaä xem nheå. Nhûng nïëu mö thûác cuãa baån têåp trung vaâo P (saãn phêím) möåt cùn phoâng ngùn nùæp. Àiïìu naây coá nghôa laâ àïí àaåt àûúåc mong muöën cuãa mònh laâ quaã trûáng vaâng. rùçng cha meå laâ ngûúâi àaáng tin cêåy trûúác bêët cûá àiïìu gò xaãy ra? Liïåu möëi quan hïå coá àuã maånh àïí cha meå trao àöíi. böë. sao böë trõnh troång thïë?”. Khi àoá.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 87 àïí coá sûå lûåa choån àuáng hay àaåt àûúåc nhûäng muåc tiïu quan troång seä nhû thïë naâo? Vaâ coân möëi quan hïå cuãa cêåu beá vúái cha meå thò sao? Khi bûúác sang möåt bûúác ngoùåt múái. Con thñch ài àêu naâo?”. Khi P vaâ PC cên bùçng nhau. khi gùåp con. Liïåu cêåu beá coá cho rùçng cha meå seä lùæng nghe mònh maâ khöng phaán xeát. nghôa laâ con baån doån deåp cùn phoâng möåt caách vui veã maâ khöng cêìn baån phaãi nhùæc nhúã thò noá laâ taâi saãn coá giaá trõ (tûác laâ möåt con ngöîng coá thïí àeã ra nhûäng quaã trûáng vaâng). cùn phoâng saåch seä laâ P (saãn phêím hoùåc “quaã trûáng vaâng”) vaâ àûáa con chñnh laâ PC (nùng lûåc laâm ra saãn phêím hoùåc “con ngöîng”). Töi cûá àinh ninh rùçng seä khöng gùåp trúã ngaåi gò. Do àoá. con gaái töi toã veã ngaåc nhiïn. troâ chuyïån vaâ taåo aãnh hûúãng vúái cêåu? Giaã sûã baån muöën con mònh tûå tay doån deåp saåch seä cùn phoâng cuãa noá. àoá laâ tuöíi thiïëu niïn. thò seä naãy sinh vêën àïì vïì nhên daång. coá thïí baån seä la rêìy vaâ bùæt buöåc con baån phaãi laâm viïåc àoá. thêåm chñ laâm hao töín sûác khoãe vaâ nùng lûåc (PC) cuãa con ngöîng.

mònh khöng ài cuäng àûúåc böë aå!”. “Con muöën ài xem phim Chiïën tranh giûäa caác vò sao”. “Àiïìu con muöën laâm… chùæc böë khöng thñch àêu”. Àêu phaãi luác naâo böë con mònh cuäng coá thúâi gian vúái nhau thïë naây àêu”.88 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT “Thêåt àêëy.” “Thêåt thïë sao? Vêåy thò böë con mònh phaãi ài xem Chiïën tranh giûäa caác vò sao múái àûúåc!” Thïë laâ chuáng töi àïën raåp chiïëu phim. con beá ngûâng möåt luác röìi noái tiïëp. böë con mònh seä cuâng ài. “Vêåy sao?”. Àoá laâ kïët quaã bêët ngúâ cuãa viïåc àêìu tû vaâo . Töi trúã thaânh hoåc troâ cuãa noá. töi noái söët sùæng. con beá êëp uáng. “Nhûng con biïët böë khöng thñch. nïëu con thñch. böë seä laâm moåi thûá con muöën”. Con beá ngöìi caånh töi vaâ truyïìn cho töi mö thûác àoá. Lêìn trûúác ài xem. böë noái nghiïm tuác maâ!” “Vêng aå… Nhûng…”. khöng. “ÖÌ. Àiïìu àoá thêåt kyâ diïåu.” “Böë àûâng bêån têm. “Nhûng böë coá biïët taåi sao böë khöng thñch phim àoá khöng? Vò böë khöng hiïíu àûúåc triïët lyá cuãa Chiïën binh Jedi”. Töi bùæt àêìu nhêån ra möåt mö thûác múái maâ toaân böå triïët lyá cú baãn vaâ sûå luyïån têåp cuãa Chiïën binh Jedi àûúåc thïí hiïån trong nhûäng hoaân caãnh khaác nhau. Kinh nghiïåm naây khöng phaãi laâ kinh nghiïåm vïì P àûúåc vaåch sùén. con beá traã lúâi. “Töëi nay. böë cûá nguã suöët. Böë khöng thñch phim giaã tûúãng… Nhûng thöi. “Con noái sao?” “Böë coân nhúá nhûäng gò böë thûúâng giaãng daåy khöng? Àoá chñnh laâ nhûäng gò Chiïën binh Jedi àûúåc huêën luyïån.

Àoá laâ sûå gùæn boá vaâ rêët àaáng haâi loâng. . Vñ duå. Khi khöng tön troång sûå cên bùçng P/PC trong viïåc sûã duång caác taâi saãn vêåt chêët cuãa möåt töí chûác. Do àang haáo hûác gêy êën tûúång vúái cêëp trïn nïn anh ta àaä cho chiïëc maáy laâm viïåc vúái cöng suêët töëi àa. chi phñ saãn xuêët giaãm. baão dûúäng. möåt ngûúâi phuå traách taâi saãn vêåt chêët laâ möåt chiïëc maáy saãn xuêët. àöìng thúâi anh ta àûúåc thùng chûác. Vêåy ai laâ ngûúâi bõ lïn aán vò àaä gêy töín thêët nhûäng quaã trûáng vaâng naây? Chñnh laâ baån. töi muöën chia seã vúái caác baån möåt söë caách aáp duång caác nguyïn tùæc trong möåt töí chûác.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 89 PC. chi phñ tùng voåt. Trong cuöën saách naây. gia àònh hay baãn thên baån.khöng cho maáy nghó hay baão dûúäng. lúåi nhuêån giaãm xuöëng àöåt ngöåt.“nhûäng con ngöîng” àang giaäy chïët. vaâ lúåi nhuêån tùng voåt. Baån phaãi àêìu tû nhiïìu chi phñ vaâ thúâi gian cho viïåc baão trò. ngûúâi ta seä laâm giaãm ài hiïåu quaã hoaåt àöång cuãa töí chûác àoá vaâ thûúâng àïí laåi cho ngûúâi khaác hêåu quaã . Àuáng laâ “nhûäng quaã trûáng vaâng”! Nhûng nïëu baån laâ ngûúâi kïë nhiïåm cuãa anh ta. NGUYÏN TÙÆC PC TRONG TÖÍ CHÛÁC Möåt trong nhûäng khña caånh coá giaá trõ lúán lao cuãa bêët kyâ möåt nguyïn tùæc àuáng àùæn naâo laâ noá húåp lyá vaâ coá thïí aáp duång àûúåc trong moåi hoaân caãnh. kiïåt sûác – möåt caái maáy àaä àïën luác bõ gó seát vaâ bùæt àêìu hoãng hoác. saãn lûúång tùng lïn àaáng kïí. Saãn lûúång khöng àaáp ûáng yïu cêìu. caã ngaây lêîn àïm . 5. Nhûng chuáng töi cuäng àûúåc hûúãng caã nhûäng quaã trûáng vaâng nûäa. khi maâ con ngöîng – chêët lûúång cuãa möëi quan hïå – àûúåc nuöi dûúäng töët. Sau möåt thúâi gian ngùæn. Baån seä thûâa hûúãng möåt “con ngöîng” öëm yïëu.

90

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

Ngûúâi tiïìn nhiïåm cuãa baån múái thêåt sûå laâ ngûúâi gêy töín thêët cho taâi saãn, nhûng hïå thöëng kïë toaán chó baáo caáo àún võ saãn lûúång, chi phñ vaâ lúåi nhuêån maâ thöi. Sûå cên bùçng P/PC cuäng àùåc biïåt quan troång khi aáp duång vaâo taâi saãn con ngûúâi trong möåt töí chûác - caã nhên viïn lêîn khaách haâng. Töi biïët coá möåt hiïåu ùn phuåc vuå moán xuáp trai tuyïåt haão vaâ luön chêåt cûáng ngûúâi vaâo möîi buöíi trûa. Nhûng vò möåt lyá do caá nhên, ngûúâi chuã àaä baán laåi cûãa haâng cho ngûúâi khaác. Ngûúâi chuã múái chuá troång vaâo “nhûäng quaã trûáng vaâng”: öng ta quyïët àõnh pha thïm nûúác vaâo moán xuáp. Trong thaáng àêìu tiïn, chi phñ giaãm xuöëng vaâ doanh thu khöng àöíi nïn lúåi nhuêån tùng lïn. Nhûng thaáng tiïëp theo, khaách haâng bùæt àêìu vùæng ài. Sûå tin cêåy khöng coân vaâ doanh söë gêìn nhû bùçng khöng. Ngûúâi chuã múái cöë gùæng möåt caách tuyïåt voång àïí khöi phuåc laåi uy tñn nhûng vö phûúng cûáu chûäa. Nguyïn do laâ vò öng êëy àaä xem thûúâng khaách haâng, àaánh mêët loâng tin vaâ sûå trung thaânh cuãa hoå. Öng êëy khöng coân “con ngöîng” àïí saãn sinh ra “nhûäng quaã trûáng vaâng” nûäa. Coá nhiïìu töí chûác rêët quan têm àïën khaách haâng nhûng laåi hoaân toaân xem nheå nhûäng nhên viïn laâm viïåc trûåc tiïëp vúái khaách haâng. Nguyïn tùæc PC laâ luön luön cû xûã vúái caác nhên viïn cuãa baån nhû caách baån muöën hoå cû xûã vúái nhûäng khaách haâng thên thiïët nhêët. Ngûúâi ta coá thïí mua àûúåc “caánh tay” cuãa ngûúâi khaác, nhûng khöng thïí mua àûúåc traái tim. Traái tim chñnh laâ núi chûáa àûång sûå nhiïåt tònh vaâ loâng trung thaânh. Ngûúâi ta coá thïí mua “àöi vai” cuãa ngûúâi khaác, nhûng khöng thïí mua àûúåc khöëi oác cuãa hoå. Núi àoá êín chûáa sûác saáng taåo, trñ thöng minh vaâ taâi thaáo vaát. Nhiïåm vuå PC trong trûúâng húåp naây laâ

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

91

cû xûã vúái nhên viïn nhû nhûäng ngûúâi tònh nguyïån, cuäng nhû baån cû xûã vúái khaách haâng nhû nhûäng ngûúâi tònh nguyïån. Hoå seä tònh nguyïån dêng hiïën caã con tim vaâ khöëi oác cho baån cuäng nhû cho cöng viïåc maâ hoå àang àaãm traách. Lêìn noå, khi chuáng töi àang hoåp nhoám thò coá ngûúâi àûa ra vêën àïì: “Caác anh seä laâm gò àïí trõ nhûäng nhên viïn lûúâi biïëng vaâ keám nùng lûåc?”. Möåt ngûúâi àaáp: “Cho hoå hònh phaåt àñch àaáng!”. Vaâ nhiïìu ngûúâi khaác cuäng àöìng tònh vúái löëi quaãn lyá theo quan àiïím “chêën chónh - töëng khûá” naây. Cuöåc tranh luêån bùæt àêìu vaâ trúã nïn söi nöíi. Nhûng möåt ngûúâi khaác trong nhoám laåi àùåt cêu hoãi: “Thïë ai laâ ngûúâi ài tuyïín nhûäng cuãa núå àoá?”. “Hoå khöng phaãi laâ cuãa núå!”, möåt ngûúâi phaãn àöëi. “Àûúåc röìi, thïë taåi sao anh khöng laâm nhû vêåy vúái caác khaách haâng cuãa anh? Vñ duå anh coá thïí noái ‘Nghe naây, nïëu öng khöng mua thò múâi öng ài khoãi àêy cho.’” “Duâ sao cuäng khöng àûúåc laâm thïë vúái khaách haâng!” “Thïë taåi sao anh laåi laâm nhû vêåy vúái nhên viïn cuãa mònh?” “Vò hoå laâ ngûúâi laâm thuï cho töi.” “Thïë aâ? Thïë nhên viïn cuãa anh coá têån tuåy laâm viïåc cho anh khöng? Töëc àöå thay ngûúâi úã cöng ty anh nhû thïë naâo?” “Anh àuâa aâ? Thúâi buöíi naây laâm sao tòm àûúåc ngûúâi töët? Töëc àöå thay thïë nhên viïn phaãi noái laâ quaá lúán, röìi vùæng mùåt vaâ nghó khöng pheáp, töi buöåc phaãi cho tùng ca vaâo ban àïm. Töi thêëy hoå chùèng maâng gò túái cöng viïåc caã.” Viïåc chuá troång vaâo “nhûäng quaã trûáng vaâng” úã nhûäng

92

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

ngûúâi coá quan àiïím “chêën chónh vaâ töëng khûá” nhû trïn hoaân toaân khöng àuã àïí khai thaác nguöìn nùng lûúång to lúán trong möîi traái tim vaâ khöëi oác cuãa nhên viïn. Lúåi nhuêån trûúác mùæt laâ quan troång nhûng khöng phaãi laâ têët caã. Tñnh hiïåu quaã nùçm trong sûå cên bùçng. Nïëu quaá têåp trung vaâo P thò seä laâm töín haåi sûác khoãe, laâm hû hoãng maáy moác, laâm caån kiïåt vöën liïëng vaâ phaá vúä caác möëi quan hïå. Nïëu quaá têåp trung vaâo PC thò cuäng giöëng nhû möåt ngûúâi chaåy ba hay böën giúâ möîi ngaây, röìi khoaác laác vïì viïåc keáo daâi thïm tuöíi thoå 10 nùm, maâ quïn rùçng ngêìn êëy thúâi gian cuäng chó duâng àïí chaåy. Giûä àûúåc sûå cên bùçng P/PC – sûå cên bùçng giûäa “quaã trûáng vaâng” (saãn lûúång) vúái sûác khoãe vaâ nùng lûåc cuãa “con ngöîng” (nùng lûåc saãn xuêët) – thûúâng laâ möåt viïåc khoá. Nhûng àoá thûåc chêët laâ àiïìu cöët loäi cuãa tñnh hiïåu quaã. Noá cên bùçng lúåi ñch trûúác mùæt vaâ lúåi ñch lêu daâi, cên bùçng giûäa viïåc lêëy àiïím vaâ àoáng hoåc phñ khi ài hoåc, cên bùçng giûäa yá muöën coá möåt cùn phoâng saåch seä vaâ viïåc xêy dûång möëi quan hïå vúái àûáa treã àïí noá laâm cöng viïåc àoá möåt caách vui veã, tûå nguyïån, khöng cêìn ngûúâi khaác chó baão. Coá möåt nguyïn tùæc luön hiïån diïån trong cuöåc söëng cuãa möîi chuáng ta: nïëu gùæng sûác laâm viïåc àïí coá àûúåc nhiïìu “quaã trûáng vaâng” thò seä chuöëc lêëy sûå öëm àau vaâ kiïåt sûác. Ngûúåc laåi, nïëu laâm viïåc möåt caách khoa hoåc, chuáng ta seä coá möåt cú thïí khoãe maånh, möåt giêëc nguã ngon – nguöìn nùng lûúång cho möåt ngaây laâm viïåc múái. Baån coá thïí nhòn thêëy sûå töìn taåi cuãa nguyïn tùæc naây khi cöë aáp àùåt suy nghô cuãa mònh cho ngûúâi khaác vaâ caãm thêëy sûå tröëng röîng trong möëi quan hïå; hay khi baån thûåc sûå boã thúâi gian àïí àêìu tû vaâo möëi quan hïå àïí röìi tòm thêëy yá muöën vaâ

Noá coá giaá trõ trong moåi lônh vûåc cuãa cuöåc söëng. Noá laâ àõnh nghôa. Sûå cên bùçng P/PC chñnh laâ cöët loäi cuãa tñnh hiïåu quaã. vaâ laâ cú súã hònh thaânh 7 Thoái quen àûúåc trònh baây trong cuöën saách naây. hay quan hïå giao tiïëp coá möåt bûúác tiïën àöåt phaá. Chuáng ta coá thïí laâm theo noá hoùåc chöëng laåi noá.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 93 khaã nùng laâm viïåc cuâng nhau. nhûng noá vêîn cûá töìn taåi. Noá laâ möåt ngoån haãi àùng. . laâ mö thûác cuãa sûå thaânh àaåt.

.

CHÛÚNG HAI THAÂNH TÑCH CAÁ NHÊN Tûúng thuöåc 7 R en g â i uäa Lùæng nghe vaâ Àöìng têm thêëu hiïíu hiïåp lûåc lêîn nhau THAÂNH TÑCH 5 6 b aã n t hê n TÊÅP THÏÍ Tû duy cuâng thùæng 4 Àöåc lêåp Ûu tiïn 3 cho àiïìu quan troång nhêët 1 Luön chuã àöång THAÂNH TÑCH CAÁ NHÊN 2 Bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh Phuå thuöåc .

.

Thoái quen thûá nhêët LUÖN CHUÃ ÀÖÅNG Tûúng thuöåc 7 Re n gi â uäa b aã n t hê n Lùæng nghe vaâ Àöìng têm thêëu hiïíu hiïåp lûåc lêîn nhau THAÂNH TÑCH 5 6 TÊÅP THÏÍ Tû duy cuâng thùæng 4 Àöåc lêåp Ûu tiïn 3 cho àiïìu quan troång nhêët 1 Luön chuã àöång THAÂNH TÑCH 2 CAÁ NHÊN Bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh Phuå thuöåc .

.

vaâ àoåc. cöë gùæng àûa yá thûác vûúåt lïn vaâ soi roåi baãn thên bùçng chñnh àöi mùæt cuãa têm höìn mònh. Baån coá thïí nhêån diïån àûúåc noá khöng? Baån caãm thêëy thïë naâo? Baån coá thïí mö taã têm traång hiïån taåi cuãa mònh khöng? Tiïëp theo. baån haäy daânh möåt phuát àïí nghô xem trñ oác cuãa mònh laâm viïåc nhû thïë naâo? Liïåu noá coá nhanh nhaåy vaâ tónh taáo khöng? Baån coá caãm thêëy àang bõ giùçng co giûäa viïåc luyïån têåp khaã nùng tû duy vaâ viïåc àaánh giaá yá nghôa cuãa hoaåt àöång trñ tuïå naây khöng? Khaã nùng laâm àûúåc àiïìu nïu trïn chó àùåc biïåt coá úã con ngûúâi. Liïåu baån coá thïí nhòn baãn thên bùçng aánh mùæt cuãa möåt ngûúâi khaác khöng? Bêy giúâ.Caác nguyïn tùæc vïì têìm nhòn caá nhên “Khöng möåt sûå thêåt naâo àaáng khñch lïå hún laâ khaã nùng cuãa con ngûúâi trong viïåc nêng cao cuöåc söëng cuãa mònh bùçng sûå nöî lûåc coá yá thûác.Henry David Thoreau hi àoåc cuöën saách naây.khaã nùng tûå suy nghô trong toaân böå quaá trònh tû duy cuãa baãn K . chuáng ta coá thïí goåi àoá laâ “sûå tûå nhêån thûác” . baån haäy suy nghô vïì têm traång cuãa mònh. baån haäy cöë gùæng thoaát ra khoãi con ngûúâi cuãa baån.” .

cuäng nhû taåo ra hoùåc tûâ boã nhûäng thoái quen cuãa mònh. chuáng ta seä coá thaânh kiïën àöëi vúái haânh vi cuãa hoå vaâ xem haânh vi cuãa chuáng ta laâ khaách quan. têm traång. Thêåt vêåy. Nïëu khöng. Chuáng ta cuäng khöng phaãi laâ caái maâ chuáng ta nhêån thûác. . Chuáng ta khöng phaãi laâ têm traång chuáng ta àang mang.100 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT thên. coá khaã nùng tûå nhêån thûác.hay chuáng phuå thuöåc vaâo àiïìu kiïån vaâ hoaân caãnh. Noá laâ “têëm baãn àöì” chi phöëi baãn chêët cú baãn cuãa con ngûúâi. chó khi quan têm àïën caách nhòn nhêån baãn thên (vaâ caách chuáng ta nhòn ngûúâi khaác) thò chuáng ta múái coá thïí hiïíu àûúåc caách nhòn vaâ caãm nhêån cuãa ngûúâi khaác vïì hoå vaâ thïë giúái cuãa hoå. Chuáng ta khöng phaãi laâ àiïìu maâ chuáng ta caãm thêëy. Àoá laâ mö thûác baãn ngaä – mö thûác quan troång nhêët. Noá coá aãnh hûúãng khöng chó àïën thaái àöå vaâ haânh vi cuãa chuáng ta maâ coân àïën caách chuáng ta nhòn nhêån ngûúâi khaác.dûåa trïn cú súã nhûäng nguyïn tùæc . Vaâ àoá cuäng laâ lyá do taåi sao chuáng ta coá thïí àaánh giaá vaâ hoåc têåp àûúåc kinh nghiïåm cuãa ngûúâi khaác. cú baãn nhêët cuãa sûå thaânh àaåt. Àiïìu naây seä laâm haån chïë àaáng kïí tiïìm lûåc cuãa baãn thên vaâ khaã nùng giao tiïëp vúái ngûúâi khaác. Nhûng nhúâ khaã nùng àùåc biïåt cuãa con ngûúâi laâ sûå tûå nhêån thûác nïn chuáng ta coá thïí xem xeát mö thûác cuãa mònh àïí xaác àõnh xem chuáng laâ thûåc taåi . Àoá laâ nguyïn nhên vò sao con ngûúâi chiïëm lônh àûúåc moåi thûá trïn thïë giúái vaâ coá nhûäng bûúác tiïën khöng ngûâng tûâ thïë hïå naây sang thïë hïå khaác. vaâ chñnh àiïìu naây àaä taách chuáng ta ra khoãi con ngûúâi mònh vaâ ra khoãi thïë giúái àöång vêåt àïí xem xeát caách chuáng ta nhòn nhêån vïì baãn thên mònh. vaâ yá nghô. Chuáng ta coá khaã nùng tû duy vïì caãm xuác.

“Baån chùèng bao giúâ àuáng giúâ caã!” “Taåi sao con khöng bao giúâ ngùn nùæp àûúåc nhó?” “Baån phaãi laâ möåt nghïå sô múái xûáng!” “Töi khöng tin laâ anh àaä thùæng!” “Àiïìu naây thêåt àún giaãn.àûúåc thûâa nhêån röång raäi. Taåi sao anh/chõ laåi khöng hiïíu?” Thïë àêëy! Nhûäng hònh aãnh vïì chuáng ta thu àûúåc tûâ xung quanh thûúâng rúâi raåc vaâ khöng cên àöëi.thò chuáng ta chùèng khaác naâo hònh aãnh phaãn chiïëu trong phoâng cûúâi taåi caác lïî höåi.ba hoåc thuyïët vïì chuã nghôa têët àõnh . Chuáng thûúâng laâ nhûäng lúâi nhêån xeát theo kiïíu phoãng àoaán vïì nhûäng gò àang diïîn ra. àöåc lêåp hoùåc kïët húåp. Sûå phaãn aánh cuãa mö thûác xaä höåi àûúng thúâi cho thêëy baãn chêët con ngûúâi àûúåc quyïët àõnh phêìn lúán búãi àiïìu kiïån vaâ hoaân caãnh söëng. LÙNG KÑNH XAÄ HÖÅI Nïëu chuáng ta nhòn baãn thên thöng qua lùng kñnh xaä höåi . àïí giaãi thñch baãn chêët con ngûúâi. xoay quanh nhûäng möëi quan têm vaâ sûå húâi húåt trong caách nhòn cuãa ngûúâi àûa ra thöng tin hún laâ phaãn aánh chñnh xaác sûå thêåt.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 101 1. möåt “têëm baãn àöì” hoaân toaân khaác. Thûâa nhêån vai troâ quyïët àõnh cuãa àiïìu kiïån söëng vaâ cho rùçng mònh khöng thïí naâo kiïím soaát àûúåc sûác aãnh hûúãng cuãa noá laâ möåt quan àiïím. nhêån thûác vaâ mö thûác cuãa nhûäng ngûúâi xung quanh .theo mö thûác xaä höåi àûúng thúâi hay theo caác yá kiïën. Thûåc ra coá ba loaåi “baãn àöì” xaä höåi . Àoá laâ: Thuyïët Quy àõnh Di truyïìn cho rùçng baãn chêët con ngûúâi .

hay khi laâm sai àiïìu gò. vaâ caã caác chñnh saách quöëc gia.sïëp cuãa baån. Àoá laâ lyá do vò sao baån coá phêím chêët. àoá laâ vò baån “nhúá laåi” nhûäng töín thûúng do hònh phaåt maâ baån àaä traãi qua… Thuyïët Quy àõnh Möi trûúâng cho rùçng súã dô baån trúã thaânh con ngûúâi nhû thïë naây laâ do sûå taác àöång cuãa “ngoaåi caãnh” . Hay noái caách khaác. baån ngaåi nguâng khi àûáng trûúác àaám àöng. beâ baån. hoùåc do hoaân caãnh kinh tïë cuãa caá nhên vaâ gia àònh baån. YÁ tûúãng cú baãn úã àêy laâ chuáng ta àûúåc taåo àiïìu kiïån àïí phaãn ûáng laåi möåt taác nhên kñch thñch naâo àoá bùçng möåt caách àùåc biïåt naâo àoá. Chùèng haån. Thïm vaâo àoá. tñnh caách cuãa öng baâ baån hiïån diïån trong nhiïîm sùæc thïí (ADN) cuãa baån. Nhûäng gò baån àûúåc dûúäng duåc tûâ thúâi thú êëu seä àùåt nïìn moáng cho nhûäng khuynh hûúáng caá nhên vaâ caá tñnh cuãa baån. Ai àoá hoùåc àiïìu gò àoá phaãi chõu traách nhiïåm vïì baãn chêët con ngûúâi baån chûá khöng phaãi laâ baån. tñnh caách nhû thïë naây maâ khöng phaãi thïë khaác. baån thuöåc nhoám dên töåc naâo thò baãn chêët cuãa baån thuöåc vïì baãn chêët cuãa dên töåc àoá. Caã ba “têëm baãn àöì” nïu trïn àïìu dûåa vaâo lyá thuyïët phaãn xaå coá àiïìu kiïån cuãa Pavlov (trong thñ nghiïåm vúái caác con choá).102 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT àûúåc di truyïìn tûâ töí tiïn. baån caãm thêëy mònh coá löîi khuãng khiïëp. Kñch thñch Phaãn ûáng Nhûäng “baãn àöì” cuãa caác thuyïët têët àõnh naây mö taã . àoá laâ vò caách cha meå baån àaä daåy döî baån. Thuyïët Quy àõnh Têm lyá vïì cú baãn cho rùçng baãn chêët cuãa baån laâ do cha meå baån taåo ra. vúå/chöìng baån.

töi muöën chia seã vúái caác baån cêu chuyïån coá tñnh chêët xuác taác cuãa Viktor Frankl. Frankl. Frankl cuäng laâ möåt nhaâ têm thêìn hoåc. baån khöng thïí naâo thay àöíi àûúåc. Cha meå. seä chi phöëi cú baãn toaân böå cuöåc àúâi baån. Nhûäng giúái haån vaâ caác thöng söë cuãa cuöåc àúâi baån àaä àûúåc xaác lêåp vaâ coá thïí noái. .sûå lûåa choån maâ boån cai nguåc quöëc xaä khöng bao giúâ cûúáp ài àûúåc.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 103 “biïn giúái laänh thöí” möåt caách àuáng àùæn vïì mùåt chûác nùng vaâ chñnh xaác àïën mûác naâo? Nhûäng têëm gûúng naây phaãn chiïëu baãn chêët con ngûúâi ra sao? Liïåu chuáng coá trúã thaânh nhûäng lúâi tiïn àoaán tûå thûåc hiïån khöng? Liïåu chuáng coá dûåa trïn caác nguyïn tùæc maâ chuáng ta coá thïí vêån duång vaâo chñnh baãn thên mònh? 2. Baãn thên öng àaä phaãi chõu àûång nhiïìu cûåc hònh vaâ öng khöng biïët mònh bõ seä bõ àûa vaâo loâ hoãa thiïu hay may mùæn nùçm trong söë nhûäng ngûúâi “àûúåc söëng” àïí laâm cöng viïåc khiïng xaác hoùåc xuác tro nhûäng ngûúâi xêëu söë. Öng tûâng bõ giam trong caác traåi têåp trung cuãa Àûác quöëc xaä. öng bùæt àêìu nhêån thûác ra àiïìu maâ sau naây öng goåi laâ “sûå lûåa choån cuöëi cuâng trong caác quyïìn tûå do cuãa con ngûúâi” . Caã gia àònh chó coân laåi cö em gaái vaâ öng. Möåt ngaây noå. möåt nhaâ têët àõnh hoåc ngûúâi Do Thaái theo trûúâng phaái têm lyá hoåc Freud. GIÛÄA NHÊN TÖË KÑCH THÑCH VAÂ PHAÃN ÛÁNG LAÂ GÒ? Àïí traã lúâi caác cêu hoãi nïu trïn. núi öng phaãi chûáng kiïën nhûäng haânh àöång ghï túãm cuãa boån phaát xñt. em trai vaâ vúå cuãa öng àïìu chïët trong traåi têåp trung. cho rùçng bêët cûá àiïìu gò xaãy ra vúái baån khi coân treã seä àõnh hònh caá tñnh vaâ nhên caách cuãa baån. khi àang trêìn truöìng möåt mònh trong phoâng giam nhoã.

coá thïí laâm bêët cûá àiïìu gò chuáng muöën trïn thên thïí öng. Bùçng kinh nghiïåm söëng. Öng trúã thaânh nguöìn caãm hûáng cho nhûäng ngûúâi xung quanh. Öng giuáp ngûúâi khaác tòm ra yá nghôa cuöåc söëng trong nöîi àau bõ haânh haå do hoaân caãnh tuâ àaây. Frankl hònh dung vïì mònh trong caác hoaân caãnh khaác nhau. öng àaä luyïån têåp àïí coá àûúåc sûå tûå do cho chñnh mònh. . Öng seä giaãng nhûäng baâi hoåc maâ mònh àaä àuác kïët àûúåc trong suöët quaäng thúâi gian bõ tuâ àaây. Giûäa nhûäng àiïìu àaä xaãy ra vúái öng (nhên töë kñch thñch) vaâ phaãn ûáng cuãa öng àöëi vúái chuáng laâ sûå tûå do hay quyïìn lûåa choån phaãn ûáng. öng coá thïí nhòn hoaân caãnh cuãa mònh tûâ goác àöå cuãa möåt ngûúâi quan saát bïn ngoaâi. chuã yïëu bùçng trñ nhúá vaâ sûå tûúãng tûúång. Coá thïí boån cai nguåc àang raão bûúác qua laåi ngoaâi xaâ lim kia coá nhiïìu tûå do vïì thên thïí vaâ nhiïìu sûå lûåa choån hún öng. Thöng qua sûå reân luyïån trñ oác.104 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Frankl cho rùçng. Tûå öng coá thïí quyïët àõnh têët caã nhûäng chuyïån àang xaãy ra coá aãnh hûúãng àïën baãn thên öng hay khöng vaâ nïëu coá thò noá aãnh hûúãng úã mûác àöå naâo. nhûng öng laåi coá àûúåc sûå tûå do vïì tinh thêìn vaâ sûác maånh bïn trong àïí thûåc hiïån nhûäng lûåa choån cho tûúng lai cuãa mònh. nhûng laâ möåt con ngûúâi biïët tûå nhêån thûác. boån chuáng coá thïí kiïím soaát hoaân toaân möi trûúâng söëng cuãa öng. tònh caãm vaâ tinh thêìn nhû vêåy. Frankl àaä sûã duång khaã nùng thiïn phuá cuãa con ngûúâi vïì sûå tûå nhêån thûác àïí khaám phaá ra möåt nguyïn tùæc cú baãn trong baãn chêët con ngûúâi: Giûäa kñch thñch vaâ phaãn ûáng laâ quyïìn tûå do lûåa choån phaãn ûáng cuãa con ngûúâi. Chùèng haån öng seä lïn lúáp giaãng baâi cho sinh viïn sau khi ra khoãi traåi têåp trung. thêåm chñ möåt söë cai nguåc cuäng ngûúäng möå öng.

böì cêu. vïì caác nguyïn tùæc chi phöëi haânh vi. Chuáng ta coân coá yá thûác . Àoá laâ lyá do vò sao khaã nùng cuãa àöång vêåt tûúng àöëi haån chïë. coân khaã nùng cuãa con ngûúâi laâ vö têån.laâ khaã nùng haânh àöång dûåa trïn cú súã cuãa sûå tûå nhêån thûác maâ khöng chõu aãnh hûúãng cuãa caác yïëu töë khaác.khaã nùng saáng taåo ngoaâi thûåc tiïîn. Ngay caã nhûäng àöång vêåt thöng minh nhêët cuäng khöng coá àûúåc nhûäng khaã nùng thiïn phuá naây. Nhûng vúái con ngûúâi thò khaác. thò lõch sûã loaâi ngûúâi vaâ sûå tûå . Mö thûác cuãa chuã nghôa têët àõnh xuêët phaát tûâ viïåc nghiïn cûáu caác loaåi àöång vêåt (chuöåt. chuáng khöng thïí àiïìu khiïín. choá…) vaâ nhûäng ngûúâi bõ chûáng röëi loaån thêìn kinh hay mùæc bïånh têm thêìn. thò khaã nùng cuãa chuáng ta cuäng seä bõ haån chïë. nhûng khöng thïí luyïån têåp àïí chõu traách nhiïåm vïì viïåc huêën luyïån àoá. chó dûåa vaâo baãn nùng. khó.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 105 Trong sûå tûå do lûåa choån laâ nhûäng khaã nùng thiïn phuá maâ chó con ngûúâi múái coá. vaâ vïì mûác àöå phuâ húåp cuãa suy nghô vaâ haânh àöång cuãa chuáng ta àöëi vúái caác nguyïn tùæc àoá. Trong khi nhûäng nghiïn cûáu naây coá thïí àaáp ûáng möåt söë tiïu chñ nhêët àõnh cuãa möåt vaâi nhaâ nghiïn cûáu do noá coá thïí ào lûúâng vaâ dûå àoaán àûúåc. Noái caách khaác. Ngoaâi sûå tûå nhêån thûác. Noái theo ngön ngûä maáy tñnh thò chuáng àûúåc “lêåp trònh” bùçng baãn nùng vaâ/hoùåc bùçng sûå luyïån têåp. Chuáng coá thïí àûúåc luyïån têåp àïí coá traách nhiïåm. khöng thïí thay àöíi àûúåc viïåc chûúng trònh hoáa vaâ thêåm chñ cuäng khöng biïët àûúåc àiïìu àoá. Nhúâ coá nhûäng khaã nùng thiïn phuá. chuáng ta coá thïí viïët ra caác chûúng trònh múái cho mònh möåt caách hoaân toaân khaác vúái caác baãn nùng vaâ sûå luyïån têåp cuãa mònh. Chuáng ta cuäng coân coá yá chñ àöåc lêåp .sûå hiïíu biïët sêu sùæc vïì caái àuáng caái sai. chuáng ta coân coá trñ tûúãng tûúång . hoaân caãnh vaâ caác àiïìu kiïån söëng. Nhûng nïëu söëng nhû caác con vêåt.

Ngûúåc laåi. Tûâ àoá. Khöng chó coá nghôa àún thuêìn laâ sûå chuã àöång. tñnh chuã àöång coân mang yá nghôa vïì tû caách con ngûúâi. hoå seä caãm thêëy dïî chõu. vïì traách nhiïåm vúái cuöåc àúâi. Sûå luyïån têåp vaâ phaát triïín nhûäng khaã nùng thiïn phuá giuáp chuáng ta coá thïm sûác maånh àïí hoaân thiïån caác tiïìm nùng cuãa mònh. khöng chõu aãnh hûúãng búãi hoaân caãnh nïn chuáng ta cêìn chuã àöång vaâ coá traách nhiïåm laâm cho moåi viïåc trúã nïn hiïåu quaã. ÀÕNH NGHÔA “TÑNH CHUÃ ÀÖÅNG” Àïí khaám phaá nguyïn tùæc cú baãn vïì baãn chêët con ngûúâi. Frankl àaä mö taã möåt “baãn àöì” baãn thên chñnh xaác. Nhûäng khaã nùng àùåc biïåt chó coá úã con ngûúâi êëy nêng chuáng ta vûúåt ra khoãi thïë giúái àöång vêåt. ngûúâi ta dïî bõ möi trûúâng vêåt chêët quanh mònh taác àöång ngûúåc trúã laåi. Haânh vi laâ kïët quaã cuãa nhûäng quyïët àõnh àûa ra. vaâ ngûúåc laåi. Nïëu thuêån lúåi. 3. Nùçm úã võ trñ giûäa sûå kñch thñch vaâ phaãn ûáng laâ sûác maånh lúán nhêët cuãa chuáng ta: quyïìn tûå do lûåa choån. Khi àûa ra sûå lûåa choån. nïëu cuöåc söëng cuãa chuáng ta phuå thuöåc vaâo àiïìu kiïån vaâ hoaân caãnh thò löîi thuöåc vïì chuáng ta. àoá laâ thoái quen luön úã thïë chuã àöång. Thuêåt ngûä tñnh chuã àöång trúã nïn khaá phöí biïën trong ngaânh quaãn trõ hoåc. Nhûäng ngûúâi luön úã thïë chuã àöång coá thïí taåo ra sûå cên bùçng . nhûng khöng dïî tòm thêëy trong moåi cuöën tûâ àiïín. öng bùæt àêìu phaát triïín thoái quen àêìu tiïn vaâ cú baãn nhêët cuãa möåt con ngûúâi thaânh àaåt trong moåi hoaân caãnh. vò chuáng ta àïí cho nhûäng sûå viïåc khaách quan àiïìu khiïín möåt caách coá yá thûác. kïët quaã cöng viïåc töët.106 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT nhêån thûác cuãa chuáng ta giuáp chuáng ta nhêån ra “têëm baãn àöì” naây chùèng mö taã möåt khu vûåc laänh thöí naâo caã.

Kñch thñch Quyïìn tûå do lûåa choån Phaãn ûáng Tûå nhêån thûác Trñ tûúãng tûúång YÁ chñ àöåc lêåp Lûúng têm MÖ HÒNH TÑNH CHUÃ ÀÖÅNG Nhûäng ngûúâi thuå àöång – luön chõu sûå chi phöëi tûâ bïn ngoaâi – thûúâng bõ aãnh hûúãng búãi möi trûúâng xaä höåi. Vò hoå àûúåc thuác àêíy búãi giaá trõ cuãa baãn thên. duâ àiïìu kiïån khaách quan suön seã hay trúã ngaåi thò têm traång vaâ cöng viïåc cuãa hoå cuäng vêîn tiïën triïín. choån loåc. hoå caãm thêëy vui. Àöëi vúái hoå. Coân nhûäng ngûúâi bõ àöång thûúâng bõ aãnh hûúãng búãi tònh caãm. hoå liïìn lui vïì thïë phoâng thuã hoùåc chöëng àúä.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 107 cho mònh. vaâ tiïëp thu. Khi ngûúâi khaác àöëi xûã töët vúái hoå. àiïìu kiïån vaâ . Hoå xêy dûång cuöåc söëng tònh caãm cuãa mònh dûåa vaâo haânh vi cuãa ngûúâi khaác vaâ nhùæm vaâo nhûúåc àiïím cuãa ngûúâi khaác àïí chi phöëi hoå. Hoå àûúåc thuác àêíy búãi caác giaá trõ àaä àûúåc suy nghô thêëu àaáo. Nïëu giaá trõ àoá quyïët àõnh chêët lûúång cuãa cöng viïåc thò bêët kyâ hoaân caãnh naâo cuäng khöng thïí gêy aãnh hûúãng àïën àiïìu àoá. nhûng khi ngûúâi khaác àöëi xûã khöng töët. hay coân goåi laâ “àõnh kiïën xaä höåi”. hoaân caãnh. Ngûúâi chuã àöång coá khaã nùng àùåt giaá trõ lïn trïn caãm xuác.

töi bûúác xuöëng vaâ hoãi cö coá muöën chia seã àiïìu gò khöng. Moåi ngûúâi quay sang nhòn. Theo Eleanor Roosevelt. Nhûng phaãn ûáng cuãa hoå.108 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT möi trûúâng söëng. bêët kïí vïì mùåt vêåt chêët. Nhûng hònh nhû cö khöng thïí kiïìm chïë àûúåc caãm xuác vaâ tiïëp tuåc baân luêån vúái nhûäng ngûúâi ngöìi xung quanh. àöí löîi cho hoaân caãnh hay haânh vi cuãa ngûúâi khaác. àùåc biïåt nïëu chuáng ta cûá kïí lïí vïì nöîi bêët haånh cuãa mònh hïët ngaây naây sang ngaây khaác. cö êëy nhû sûåc tónh. Nhûng khöng ai coá thïí noái “Töi coá sûå lûåa choån khaác” cho àïën khi hoå thûâa nhêån möåt caách sêu sùæc vaâ thaânh thêåt rùçng: “Söë phêån cuãa töi ngaây höm nay chñnh laâ do sûå lûåa choån cuãa töi ngaây höm qua”. ngûúâi chuã àöång vêîn bõ taác àöång búãi nhûäng kñch thñch bïn ngoaâi. “Khöng ai coá thïí laâm töín thûúng baån nïëu baån khöng àöìng yá”. Coân Gandhi noái: “Hoå khöng thïí lêëy ài sûå tûå troång cuãa chuáng ta nïëu chuáng ta khöng cho hoå caái quyïìn àoá”. “Öng khöng thïí hiïíu chuyïån gò àaä xaãy ra vúái töi àêu! Töi laâ möåt y taá. duâ coá yá thûác hay vö thûác. Giúâ giaãi lao. Vaâ cö àöìng yá kïí cho töi nghe cêu chuyïån cuãa mònh. Coá möåt lêìn taåi Sacramento. luáng tuáng vaâ vöåi ngöìi xuöëng. Tuy nhiïn. Töi thûâa nhêån rùçng àêy laâ àiïìu khoá chêëp nhêån vïì mùåt tònh caãm. Chñnh sûå tûå nguyïån cho pheáp hay àöìng tònh cuãa chuáng ta khiïën chuáng ta àau khöí hún nhiïìu so vúái baãn thên sûå viïåc xaãy ra. Töi àang chùm soác möåt ngûúâi bïånh bêët haånh . luön luön laâ sûå lûåa choån hay phaãn ûáng dûåa trïn cú súã giaá trõ. Töi caãm thêëy noáng loâng muöën giúâ nghó àïën nhanh àïí tòm hiïíu xem àiïìu gò àaä xaãy ra vúái cö. khi töi àang noái chuyïån vïì àïì taâi tñnh chuã àöång thò möåt ngûúâi phuå nûä trong söë cûã toåa àûáng lïn phaát biïíu möåt caách rêët kñch àöång. xaä höåi hay têm lyá.

Töi àaä thay àöíi suy nghô vaâ caãm thêëy nhû mònh vûâa thoaát khoãi nhaâ tuâ San Quentin. Töi muöën kïu to lïn cho caã thïë giúái biïët rùçng: Töi àaä àûúåc tûå do! Töi àaä thoaát khoãi nhaâ tuâ! Töi seä khöng coân àïí baãn thên mònh bõ chi phöëi búãi caách cû xûã cuãa ngûúâi khaác. Chuáng töi gêìn nhû ai cuäng muöën ruä boã “cuåc núå” àoá súám chûâng naâo hay chûâng êëy. maâ laâ do caách phaãn ûáng cuãa chuáng ta trûúác sûå viïåc àoá laâm chuáng ta àau khöí. trûâ phi chñnh töi àaä lûåa choån cho mònh sûå bêët haånh àoá. laâm töi àau khöí nïëu khöng coá sûå àöìng yá cuãa töi. cuäng khöng cêìn biïët töi àang laâm nhiïåm vuå cuãa mònh. Vêng. phaát triïín sûác maånh bïn trong. phaân naân vaâ luön kiïëm chuyïån vúái töi. nhûng tñnh caách. Töi àaä suy nghô rêët nhiïìu vïì àiïìu naây vaâ bùæt àêìu tûå hoãi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 109 vaâ vö ún nhêët tûâ trûúác àïën nay. Cuöëi cuâng. Nhûäng kinh nghiïåm khoá khùn nhêët maâ chuáng ta traãi qua laåi trúã thaânh loâ töi luyïån tñnh caách.” Khöng phaãi do baãn thên sûå viïåc xaãy ra. Ngûúâi àaân öng naây laâm cho cuöåc söëng cuãa töi àaão löån. Têët nhiïn. anh ta cuäng khöng cho laâ àuã. Thïë maâ öng vûâa noái rùçng khöng àiïìu gò coá thïí xuác phaåm àûúåc töi. Anh ta luön kïu ca. Caác y taá khaác cuäng coá têm traång tûúng tûå. àem laåi cho chuáng ta quyïìn tûå do àïí xûã lyá caác tònh huöëng khoá khùn trong tûúng lai vaâ thuác àêíy nhûäng ngûúâi khaác laâm . töi cuäng nhêån ra rùçng töi coá quyïìn àoá. baãn chêët cuãa chuáng ta khöng viïåc gò phaãi chõu àau khöí. Anh ta khöng bao giúâ biïët caãm ún. Haånh phuác hay bêët haånh àïìu xuêët phaát tûâ sûå lûåa choån cuãa chuáng ta. Bêët cûá àiïìu gò töi laâm. coá nhûäng sûå viïåc xaãy ra khöng nhûäng laâm chuáng ta àau khöí vïì thïí xaác. töín thêët vïì kinh tïë maâ coân töín thûúng caã vïì tinh thêìn. nhûng töi khöng coân caách naâo khaác. töi thûúâng mang vïì nhaâ nöîi bûåc doåc cuãa cöng viïåc. liïåu mònh coá quyïìn lûåa choån phaãn ûáng cho mònh hay khöng.

Cö tranh thuã thúâi gian àïí viïët nhûäng bûác thû àùåc biïåt daânh cho nhûäng àûáa con cuãa mònh. sûå quan têm vaâ caãm kñch daânh cho nhûäng ngûúâi thên yïu. hy sinh cuäng nhû tònh yïu. Cö êëy mùæc bïånh ung thû àaä di cùn. Carol quaã thûåc laâ möåt con ngûúâi luön chuã àöång. bõ khiïëm khuyïët vïì thïí xaác. Carol cöë gùæng giaãm thiïíu viïåc duâng thuöëc giaãm àau àïí coá thïí keáo daâi sûå minh mêîn vaâ duy trò tinh thêìn öín àõnh. àöång viïn vaâ giuáp cö êëy viïët tiïíu sûã caá nhên. Töi khöng thïí naâo quïn àûúåc aánh mùæt cuãa Carol möåt ngaây trûúác khi cö mêët vaâ caãm nhêån nöîi àau sêu thùèm cuãa möåt con ngûúâi coá sûác maånh nöåi têm vö cuâng to lúán. Cö laâ nguöìn caãm hûáng thûåc sûå cho chuáng töi vaâ nhiïìu ngûúâi xung quanh. duäng caãm vaâ quan têm àïën ngûúâi khaác. Töi coá thïí nhêån ra trong àöi mùæt êëy möåt cuöåc àúâi àêìy tñnh caách.110 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT theo mònh. thò thêìm vaâo maáy ghi êm hoùåc noái vúái Sandra àïí Sandra ghi cheáp laåi. Sandra àaä daânh thúâi gian chùm soác ngûúâi baån taåi giûúâng bïånh. Khi bïånh tònh cuãa Carol chuyïín sang giai àoaån cuöëi. Frankl laâ möåt trong söë nhûäng ngûúâi laâm àûúåc àiïìu àoá. sûå cöëng hiïën. Chuáng ta tûâng biïët nhûäng ngûúâi gùåp hoaân caãnh khöng may nhû mùæc bïånh nan y. nhûng vêîn vûún lïn bùçng yá chñ cao nhêët. Carol. Khöng gò gêy êën tûúång maånh meä vaâ thuyïët phuåc bùçng nhûäng cêu chuyïån coá thêåt vïì nhûäng con ngûúâi duâ phaãi chõu söë phêån vaâ hoaân caãnh bêët haånh. . Sandra vaâ töi coá möåt khoaãng thúâi gian àaáng nhúá hún 4 nùm khi cuâng chia seã vúái nöîi bêët haånh cuãa möåt ngûúâi baån thên. hoùåc quaá ngheâo khoá nhûng vêîn giûä àûúåc möåt yá chñ àaáng khêm phuåc… Vaâ nhûäng phêím giaá cao quyá àoá cuãa hoå àaä truyïìn cho chuáng ta nguöìn caãm hûáng maånh meä.

Kinh nghiïåm cuãa töi vïì con ngûúâi cho thêëy quan àiïím cuãa Frankl laâ àuáng . Noái caách khaác. taåo ra nhûäng khung tham chiïëu hoaân toaân múái meã. ngûúâi ta nhòn thïë giúái.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 111 Trong nhûäng cuöåc noái chuyïån sau àoá. duâ laâ taåm thúâi. baãn thên vaâ nhûäng ngûúâi khaác. cuäng nhû tòm hiïíu xem cuöåc söëng xung quanh àoâi hoãi nhûäng gò úã hoå.giaá trõ àïën tûâ bïn ngoaâi. xeát vïì yá nghôa mö thûác hay khuön mêîu nhêån thûác. NÙÆM THÏË CHUÃ ÀÖÅNG Baãn chêët cú baãn cuãa con ngûúâi laâ chuã àöång haânh àöång . Àoá laâ giaá trõ kinh nghiïåm . vaâ giaá trõ thaái àöå.tûác giaá trõ cao nhêët trong ba giaá trõ naây laâ giaá trõ thaái àöå. 4. Töi hoãi trong söë hoå coá bao nhiïu ngûúâi caãm thêëy coá sûå thay àöíi úã chñnh mònh. töi thûúâng hoãi nhiïìu ngûúâi rùçng: “Coá ai àaä tûâng chûáng kiïën möåt ngûúâi coá möåt thaái àöå söëng tuyïåt vúâi cho àïën giêy phuát cuöëi cuâng khöng? Möåt phêìn tû söë ngûúâi tham dûå traã lúâi rùçng coá. tûác giaá trõ tûâ phaãn ûáng cuãa chuáng ta trûúác nhûäng hoaân caãnh khoá khùn. Têìm nhòn cuãa hoå phaãn aãnh giaá trõ thaái àöå. chùèng haån nhû úã phuát cuöëi àúâi. nhúâ nguöìn caãm hûáng tûâ haânh àöång duäng caãm cuãa con ngûúâi àoá cuäng nhû caãm nhêån àûúåc sûå trùæc êín sêu sùæc àïí coá nhûäng haânh àöång cao àeåp. Nhûäng hoaân caãnh khoá khùn thûúâng taåo ra caác thay àöíi vïì mö thûác. laâ giaá trõ nêng cao vaâ taåo nguöìn caãm hûáng cho têët caã moåi ngûúâi. Dûåa vaâo àoá. Têët caã hoå àïìu traã lúâi “coá”.giaá trõ do chuáng ta taåo ra. giaá trõ saáng taåo . Viktor Frankl cho rùçng trong cuöåc söëng coá ba giaá trõ trung têm. àiïìu quan troång nhêët laâ caách chuáng ta phaãn ûáng nhû thïë naâo àöëi vúái nhûäng gò chuáng ta traãi nghiïåm.

xuác phaåm ngûúâi khaác hay toã ra hung hùng thö baåo maâ laâ nhêån thêëy traách nhiïåm cuãa mònh àïí laâm cho sûå viïåc xaãy ra.” “Töi khöng biïët phaãi viïët àiïìu gò trong baãn tûå giúái thiïåu àïí coá thïí gêy êën tûúång töët vúái nhaâ tuyïín duång.” . Trong nhiïìu nùm. laâm caác baâi trùæc nghiïåm vïì mûác àöå quan têm vaâ nùng lûåc. Hoå gùåp möåt vaâi vêën àïì nhû: “Töi khöng biïët laâm caác baâi trùæc nghiïåm vïì mûác àöå quan têm vaâ nùng lûåc úã àêu. thêåm chñ vïì nhûäng vêën àïì cuå thïí cuãa töí chûác maâ hoå xin viïåc àang gùåp phaãi. chùèng haån nhû. nghiïn cûáu vïì ngaânh nghïì.112 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT chûá khöng phaãi bõ àöång àöëi phoá. töi hûúáng dêîn hoå laâm möåt baãn tûå giúái thiïåu thêåt thuyïët phuåc trong àoá nïu roä nhûäng nùng lûåc cuãa hoå seä giuáp giaãi quyïët caác vêën àïì cuãa töí chûác naây nhû thïë naâo. töi àaä tû vêën cho nhûäng ngûúâi muöën tòm cöng viïåc töët hún laâ hoå phaãi toã ra chuã àöång hún. àoá laâ chuã àöång taåo ra caác tònh huöëng. Caách laâm trïn thûúâng mang laåi hiïåu quaã. Nùæm thïë chuã àöång khöng coá nghôa laâ tûå àïì cao chñnh mònh.” “Laâm sao töi coá thïí nghiïn cûáu caác vêën àïì chuyïn mön cuãa töí chûác naây àûúåc? Chùèng ai giuáp töi caã. Cuäng nhû chuáng ta coá quyïìn lûåa choån phaãn ûáng phuâ húåp vúái hoaân caãnh vaâ coá àûúåc sûác maånh àïí taåo ra caác hoaân caãnh. Vaâ sau àoá. Baãn tûå giúái thiïåu àoá àûúåc goåi laâ “tiïëp thõ caác giaãi phaáp” vaâ laâ möåt mö thûác then chöët àïí àaåt àûúåc thaânh cöng trong kinh doanh. Nhûng nhiïìu ngûúâi àaä khöng coá nhûäng bûúác ài cêìn thiïët. hay sûå tiïën thên. Coá thïí noái àêy laâ möåt caách tiïëp cêån aãnh hûúãng maånh meä àïën caác cú höåi tòm viïåc laâm.

. duâ laâ àûáa beá nhêët. chuáng ta seä àem laåi cho hoå ñt nhêët möåt hònh aãnh phaãn chiïëu roä raâng khöng bõ nhiïîu tûâ chiïëc gûúng xaä höåi. hay chúâ ai àoá quan têm giuáp àúä hoå. 5. Tñnh chuã àöång laâ möåt phêìn cuãa baãn chêët con ngûúâi. coá thaái àöå vö traách nhiïåm. Chuáng ta khöng thïí kyâ voång sûå húåp taác saáng taåo úã mûác àöå cao tûâ nhûäng ngûúâi quaá lïå thuöåc vïì mùåt tònh caãm.000% trúã lïn.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 113 Rêët nhiïìu ngûúâi chó ngöìi chúâ viïåc tûå àïën. àiïìu àoá coân tuây thuöåc mûác àöå trûúãng thaânh cuãa möîi ngûúâi.nghôa laâ sûå chuã àöång. Hoå àûa ra caác giaãi phaáp àïí giaãi quyïët vêën àïì. I laâ chûä viïët tùæt cuãa Initiative . chuáng ta vêîn coá thïí khùèng àõnh baãn chêët cú baãn cuãa hoå vaâ taåo ra möåt bêìu khöng khñ dïî chõu àïí hoå coá thïí nùæm bùæt caác cú höåi vaâ tûå giaãi quyïët vêën àïì. chuáng töi liïìn baão: “Haäy duâng R vaâ I cuãa mònh ài!”(*) Reân luyïån tinh thêìn traách nhiïåm khöng phaãi laâ haå thêëp phêím giaá maâ laâ khùèng àõnh phêím giaá. hiïíu biïët vaâ nhaåy caãm trong giao tiïëp. phuâ húåp vúái caác nguyïn tùæc àuáng àùæn àïí hoaân thaânh cöng viïåc. Têët nhiïn. Coân nhûäng ngûúâi chuã àöång luön kiïëm àûúåc viïåc laâm töët. Möîi khi boån treã nhaâ töi. Nhûäng ngûúâi nùæm thïë chuã àöång laâm bêët cûá viïåc gò cêìn thiïët. Nhûng ñt ra. (*) R laâ chûä viïët tùæt cuãa Resourcefulness . bùçng caách tön troång baãn chêët chuã àöång cuãa ngûúâi khaác. CHUÃ ÀÖÅNG HAÂNH ÀÖÅNG HAY BÕ ÀÖÅNG ÀÖËI PHOÁ? Sûå khaác nhau giûäa ngûúâi chuã àöång vaâ bõ àöång cuäng giöëng nhû sûå khaác nhau giûäa ngaây vaâ àïm. Töi khöng noái àïën sûå khaác nhau úã mûác àöå 25 àïën 50% cuãa tñnh hiïåu quaã. chûá khöng phaãi chó nïu ra vêën àïì. àùåc biïåt nïëu nhûäng ngûúâi chuã àöång laâ ngûúâi thöng minh. chó ngöìi chúâ ai àoá àïën laâm giuáp. maâ laâ tûâ 5.coá nghôa laâ sûå thaáo vaát.

àïën tûâ 20 töí chûác khaác nhau. Rêët nhiïìu chuyïån xaãy ra do sûác eáp cuãa möi trûúâng kinh tïë. chuáng töi quyïët àõnh chuyïín sang nhûäng cêu hoãi mang tñnh chuã àöång: “Phaãn ûáng cuãa chuáng ta laâ gò? Chuáng ta seä laâm gò? Chuáng ta seä chuã àöång haânh . Vaâo cuöëi ngaây thûá nhêët. ngûúâi thên cuãa mònh àïí duy trò sûå söëng coân cuãa doanh nghiïåp. Trong ngaây àêìu. Naån thêët nghiïåp lan traân. nhiïìu ngûúâi trong söë nhûäng ngûúâi tham dûå cuöåc hoåp cuäng àang phaãi sa thaãi nhên viïn. Ngaây thûá hai. chuáng töi nïu ra cêu hoãi: “Àiïìu gò seä xaãy ra trong tûúng lai?”.114 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Cêìn chuã àöång àïí coá thïí taåo ra sûå cên bùçng P/PC cuãa sûå thaânh àaåt trong cuöåc söëng vaâ xêy dûång 7 Thoái quen. moåi ngûúâi rêët bi quan. Do vêåy. chuã àïì thaão luêån cuãa chuáng töi laâ: “Àiïìu gò àang xaãy ra vúái chuáng ta? Àöång lûåc kinh doanh nùçm úã àêu?”. Vò àang trong thúâi kyâ suy thoaái kinh tïë nïn ngaânh naây chõu taác àöång rêët nùång nïì. Sûå viïåc thûúâng hïët sûác töìi tïå trûúác khi khaá hún lïn. baån seä luön rúi vaâo thïë bõ àöång àöëi phoá. thêåm chñ laâ caã baån beâ. ngaây thûá ba. Nïëu chó ngöìi chúâ. töi tham dûå cuöåc gùåp mùåt haâng quyá cuãa nhûäng ngûúâi laâm viïåc trong ngaânh xêy dûång dên duång. baån seä thêëy möîi thoái quen àïìu phuå thuöåc vaâo sûác maånh cuãa tñnh chuã àöång úã baån. vaâ moåi ngûúâi àïìu biïët àiïìu àoá. Vaâo cuöëi ngaây thûá hai. vaâ nhûäng ngûúâi tham dûå àïìu mang möåt têm traång àêìy chaán naãn. úã chöî khaác. Khi nghiïn cûáu 6 thoái quen àêìu tiïn. Möîi thoái quen àïìu àùåt ra traách nhiïåm àïí baån haânh àöång. sûå phaát triïín vaâ cú höåi seä àïën vúái ngûúâi khaác. têm traång chung coân bi àaát hún. Coá möåt lêìn. Chuáng töi nghiïn cûáu caác xu hûúáng cuãa tònh hònh kinh tïë vaâ giaã àõnh rùçng nhûäng àiïìu naây seä taåo nïn tûúng lai cuãa hoå. Khi àoá.

chuáng töi thaão luêån vïì caách quaãn lyá vaâ cùæt giaãm chi phñ. Cêu traã lúâi naây coá ba phêìn. tùng àûúåc thõ phêìn. giaãm caác chi phñ. Buöíi saáng. caác cöång àöìng dên cû. gia àònh vaâ tûâng caá nhên àïìu coá thïí luön úã thïë chuã àöång. Cuöåc hoåp ài àïën kïët thuác trong sûå phêën chêën. tònh hònh kinh doanh seä töët hún. caác xu hûúáng coá veã töìi tïå hún trûúác khi coá thïí laåc quan. tònh hònh àöëi vúái chuáng töi laâ khöng töët. Chuáng töi coá sûác maånh àïí lûåa choån phaãn ûáng tñch cûåc àöëi vúái nhûäng hoaân caãnh. Buöíi chiïìu. töí chûác. Cêìn biïët kïët húåp sûå saáng taåo vaâ nùng nöí cuãa nhûäng caá nhên coá . haäy àöëi mùåt vúái thûåc tïë ài. Phêìn 2: Tuy nhiïn.” Àoá chñnh laâ sûå khaác biïåt giûäa tû duy chuã àöång vaâ tû duy bõ àöång. Chuáng töi têåp trung vaâo nhûäng vêën àïì thûåc tïë vaâ dïî thûåc hiïån nhêët. Phêìn 3: Vò thïë.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 115 àöång trong tònh huöëng naây nhû thïë naâo?”. chuáng töi baân àïën caách laâm tùng thõ phêìn. sao vêåy. niïìm hy voång vaâ möåt thïë chuã àöång múái. Chuáng töi àaä àöëi mùåt vúái thûåc tïë vïì tònh hònh hiïån nay vaâ vaåch kïë hoaåch cho tûúng lai. Nhûäng suy nghô tñch cûåc vaâ caách tûå àöång viïn tinh thêìn cuãa anh cuäng chó àïën thïë thöi. giuáp quaãn lyá töët hún. Àûáng trûúác vêën àïì naây. chuáng töi töíng kïët höåi nghõ bùçng cêu traã lúâi cho cêu hoãi “Tònh hònh kinh doanh ra sao?”. chûá khöng nghô rùçng nhûäng gò àang xaãy ra trong möi trûúâng kinh doanh seä quyïët àõnh söë phêån cuãa chuáng töi. Vaâo cuöëi ngaây thûá ba. nhûäng biïån phaáp chuáng töi àang baân thaão laâ rêët töët. Chuáng töi àöëi mùåt vúái thûåc tïë àêëy chûá. möåt ngûúâi bõ àöång seä noái gò? “ÖÌ. tònh huöëng àaä àûúåc tiïn liïåu. Trûúác sau gò cuäng phaãi àöëi mùåt vúái hiïån thûåc. Phêìn 1: Hiïån taåi. Caác doanh nghiïåp.

“Anh ta laâm töi muöën phaát àiïn!” (Töi khöng chõu traách nhiïåm. nïn qua quaá trònh tûå nhêån thûác. . (Hoaân caãnh hay ngûúâi khaác buöåc töi phaãi laâm. 6. “Töi phaãi laâm viïåc àoá”. Töi khöng coá thúâi gian. töi khöng thïí lûåa choån phaãn ûáng cuãa mònh. ngön tûâ cuãa möåt ngûúâi coá thïí laâ thûúác ào chñnh xaác vïì mûác àöå chuã àöång cuãa ngûúâi àoá. LÙÆNG NGHE CHÑNH MÒNH Thaái àöå vaâ haânh vi bùæt nguöìn tûâ nhûäng mö thûác. Nhûäng ngön tûâ àoá bùæt nguöìn tûâ möåt mö thûác cú baãn cuãa thuyïët têët àõnh vaâ bao truâm noá laâ sûå thoaái thaác traách nhiïåm. möîi ngûúâi seä tûå tòm thêëy “têëm baãn àöì” cuãa baãn thên. Cuöåc söëng tònh caãm cuãa töi bõ chi phöëi búãi nhûäng sûå viïåc nùçm ngoaâi têìm kiïím soaát cuãa töi). Vñ duå.116 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT tinh thêìn chuã àöång àïí taåo ra möåt nïìn vùn hoáa thûåc sûå coá tñnh chuã àöång trong töí chûác. “Töi khöng thïí laâm àûúåc àiïìu àoá àêu.” (Coá gò àoá bïn ngoaâi –vñ duå nhû thúâi gian haån heåp – àang chi phöëi töi).” (Khöng phaãi töi maâ laâ ngûúâi khaác quyïët àõnh). Ngön ngûä cuãa nhûäng ngûúâi luön bõ àöång laâ thoaái thaác vaâ tröën traánh traách nhiïåm:“Töi laâ thïë àoá. Khöng nïn phoá mùåc cho hoaân caãnh! Moåi ngûúâi cêìn chuã àöång haânh àöång àïí àaåt àûúåc nhûäng giaá trõ vaâ muåc àñch chung. Töi khöng chõu traách nhiïåm. Töi chùèng thïí laâm gò khaác hún. Töi khöng àûúåc tûå do lûåa choån haânh àöång).

Giaá nhû… . “Em thûåc sûå phaãi ài”. . . .Töi khöng thïí… .” .Töi thñch… .Töi buöåc phaãi… . . .Töi seä laâm… Coá lêìn. töi hoãi. cêåu ta giaãi thñch.Haäy tòm caách khaác xem sao.Töi coá thïí trònh baây vêën àïì thêåt thuyïët phuåc.Töi biïët kiïìm chïë caãm xuác cuãa mònh. hay laâ tûå em choån?”. “Àiïìu gò seä xaãy ra nïëu em khöng ài?” “Hoå seä àuöíi em khoãi àöåi.” “Em coá chêëp nhêån hêåu quaã àoá khöng?” “Khöng aå. “Em bõ buöåc phaãi ài.Töi coá thïí choån caách khaác. .Anh ta laâm töi phaát àiïn. .Töi choån… . Thïë coân chuyïån gò seä xaãy ra nïëu em vùæng tiïët hoåc naây?” “Em khöng biïët.Töi khöng thïí laâm àûúåc gò nûäa. Ngön tûâ chuã àöång .7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 117 Ngön tûâ bõ àöång . . .” “Noái caách khaác. em choån ài àaánh quêìn vúåt vò em muöën mònh vêîn nùçm trong danh saách àöåi.Hoå khöng cho pheáp àiïìu àoá.Töi phaãi laâm àiïìu àoá.Töi seä lûåa choån möåt phaãn ûáng thñch húåp.Töi laâ nhû thïë àoá. möåt sinh viïn hoãi töi: “Thêìy coá thïí cho pheáp em nghó hoåc àûúåc khöng? Em phaãi ài àaánh quêìn vúåt”.

Nhûng möîi ngûúâi möîi caãnh. nïëu laâ töi. Vúå chöìng töi khöng coân tònh caãm vúái nhau nhû trûúác nûäa. “Vaâ boã buöíi hoåc naây?”. töi thñch nhûäng àiïìu anh àang noái. töi noái khaáy cêåu ta. Hoå àöí löîi cho caác nguyïn nhên bïn ngoaâi. Möåt vêën àïì nghiïm troång khaác liïn quan àïën ngön tûâ bõ àöång laâ noá mang tñnh tiïn àoaán tûå hoaân thaânh. em seä khöng chúi. laâ hêåu quaã giaã taåo. thêåm chñ caã trùng sao trïn trúâi cuäng phaãi chõu traách nhiïåm vïì tònh caãnh hoå gùåp phaãi. Vêåy em phaãi cên nhùæc hêåu quaã naây vúái hêåu quaã khaác àïí coá sûå lûåa choån. Haäy nhòn vaâo cuöåc hön nhên cuãa töi. cêåu ta beän leän traã lúâi. cho hoaân caãnh. Töi thûåc sûå lo lùæng. Nhûäng ngûúâi thuå àöång caãm thêëy mònh laâ naån nhên vaâ khöng kiïím soaát àûúåc tònh hònh. töi cuäng seä ài àaánh quêìn vúåt. Taåi möåt cuöåc höåi thaão. Hêåu quaã têët yïëu cuãa viïåc khöng lïn lúáp laâ gò?” “Thêìy seä àuöíi hoåc em. khi töi àang noái vïì khaái niïåm tñnh chuã àöång. khöng thêëy mònh coá traách nhiïåm vïì cuöåc söëng hay söë phêån cuãa baãn thên. Töi nghô rùçng töi khöng . coá phaãi vêåy khöng?” “Àoá laâ möåt hêåu quaã coá tñnh xaä höåi. chùèng ai giöëng ai.118 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT “Haäy suy nghô kyä ài. cho ngûúâi khaác. Àoá laâ àiïìu têët nhiïn. möåt ngûúâi àaân öng bûúác àïën vaâ noái: “Naây Stephen. Töi biïët rùçng. Nhûng nïëu em khöng lïn lúáp thò hêåu quaã têët yïëu seä laâ gò?” “Em àoaán laâ em seä mêët ài möåt söë kiïën thûác.” “Vêåy lûåa choån cuãa em seä laâ ài àaánh quêìn vúåt”.” “Àuáng thïë. Nïëu em khöng tham gia vaâo àöåi quêìn vúåt. Nhûng àûâng bao giúâ noái rùçng em buöåc phaãi laâm caái gò caã.

Tònh yïu thêåt sûå khöng coân nûäa. “Vaâ chuáng töi coá ba àûáa con. thò àoá laâ vò chuáng ta àaä tûâ boã traách nhiïåm cuãa mònh vaâ chêëp nhêån àïí noá chi phöëi. . haäy yïu thûúng cö êëy. haäy lùæng nghe cö êëy. “Anh chõ khöng coân tònh caãm vúái nhau thêåt û?”.” “Vêåy thò caâng phaãi yïu cö êëy. Vêåy töi phaãi laâm gò àêy?”. yïu laâ möåt àöång tûâ. Hollywood thûúâng coá nhûäng kõch baãn phim laâm chuáng ta tin rùçng chuáng ta khöng phaãi chõu traách nhiïåm.” “Haäy cûá yïu. chùm soác. rùçng chuáng ta laâ saãn phêím cuãa nhûäng caãm xuác cuãa mònh. Liïåu anh coá muöën laâm àiïìu àoá khöng?” Yïu laâ möåt àöång tûâ. Nïëu nhû tònh caãm khöng coân thò àoá laâ lyá do xaác àaáng àïí. töi hoãi. Vêåy haäy chuã àöång haânh àöång ài. Nïëu nhû caãm xuác coá thïí kiïím soaát haânh àöång cuãa chuáng ta. “Àuáng vêåy”.yïu. Coân tònh yïu – caãm xuác – laâ kïët quaã cuãa àöång tûâ àoá. Theo anh nïn giaãi quyïët sao?” “Haäy yïu cö êëy”.” “Töi khöng hiïíu anh noái gò. Töi rêët lo cho chuáng. thöng caãm vaâ àöång viïn cö êëy. töi traã lúâi. hy sinh vò cö êëy. Caác kõch baãn cuãa Hollywood khöng mö taã àuáng thûåc taåi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 119 coân yïu cö êëy nûäa vaâ cö êëy cuäng khöng yïu töi. nhûng ngûúâi bõ àöång luön coi àoá laâ caãm xuác vaâ hoå bõ caãm xuác chi phöëi. Coân nûäa. anh ta khùèng àõnh. “Töi noái röìi. tònh yïu khöng coân nûäa.” “Nhûng laâm sao anh coá thïí yïu möåt ngûúâi khi anh khöng coân tònh caãm?” “Öng baån úi.

Ngûúâi chuã àöång luön àïí cho caãm xuác phuåc tuâng caác giaá trõ. baån haäy nhòn vaâo tònh yïu mònh daânh cho con caái.… . Nïëu laâ möåt bêåc cha meå.nhûng chuáng ta coá thïí taách nhûäng àiïìu mònh quan têm ra khoãi nhûäng caái vöën khöng coá liïn quan gò àùåc biïåt àïën chuáng ta. cho ài caái töi cuãa mònh. . con caái. Mùåc duâ phaåm vi quan têm cuãa con ngûúâi laâ rêët röång – tûâ sûác khoãe. bùçng caách taåo ra möåt Voâng troân Quan têm nhû hònh trang bïn. Nïëu baån muöën nghiïn cûáu tònh yïu. caã vïì phûúng diïån lyá trñ lêîn tònh caãm.120 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Nhûäng ngûúâi chuã àöång luön biïët caách khiïën cho “yïu thûúng” trúã thaânh möåt àöång tûâ. àïën caã tònh hònh núå nûúác ngoaâi cuãa quöëc gia. kïí caã trûúâng húåp ngûúâi àoá àaä xuác phaåm hay khöng àaáp laåi tònh yïu cuãa hoå. Tònh yïu laâ caãm xuác coá thïí lêëy laåi àûúåc 7. haäy nhòn vaâo nhûäng têëm gûúng hy sinh vò ngûúâi khaác. Tònh yïu laâ möåt giaá trõ àûúåc thïí hiïån thöng qua caác haânh àöång yïu thûúng. chiïën tranh haåt nhên. cöng viïåc. VOÂNG TROÂN QUAN TÊM VAÂ VOÂNG TROÂN AÃNH HÛÚÃNG Möåt caách tuyïåt vúâi khaác àïí tûå nhêån thûác baãn thên töët hún vïì khaã nùng luön chuã àöång laâ quan saát xem chuáng ta têåp trung thúâi gian vaâ sûác lûåc cuãa mònh vaâo àêu. Tònh yïu laâ àiïìu gò àoá thöi thuác baån haânh àöång: hy sinh. giöëng nhû ngûúâi meå cho möåt àûáa beá chaâo àúâi.

chuáng ta thêëy roä laâ coá nhûäng möëi quan têm nùçm trong vaâ ngoaâi khaã nùng kiïím soaát cuãa chuáng ta. Nhûäng gò coá thïí kiïím soaát àûúåc. chuáng ta seä gom vaâo möåt voâng troân nhoã hún goåi laâ Voâng troân AÃnh hûúãng. Voâng troân Quan têm Voâng troân AÃnh hûúãng .7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 121 Khöng quan têm Voâng troân Quan têm Khi quan saát caác sûå vêåt nùçm trong Voâng troân Quan têm.

vaâo hoaân caãnh nùçm ngoaâi khaã nùng kiïím soaát cuãa hoå. Sûå têåp . Hoå têåp trung vaâo àiïím yïëu cuãa ngûúâi khaác. vaâo nhûäng vêën àïì cuãa möi trûúâng bïn ngoaâi. baån seä biïët àûúåc mûác àöå chuã àöång cuãa mònh. Voâng troân Voâng troân AÃnh hûúãng Quan têm TIÏU ÀIÏÍM CHUÃ ÀÖÅNG (Nùng lûúång tñch cûåc múã röång Voâng troân AÃnh hûúãng) Ngûúâi chuã àöång têåp trung nöî lûåc cuãa mònh vaâo Voâng troân AÃnh hûúãng.122 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Bùçng caách xaác àõnh voâng troân naâo thu huát hêìu hïët thúâi gian vaâ sûác lûåc cuãa baån. laâm tùng chu vi Voâng troân AÃnh hûúãng. Baãn chêët nùng lûúång cuãa hoå laâ tñch cûåc. Hoå têåp trung vaâo nhûäng sûå viïåc. ngûúâi bõ àöång têåp trung nöî lûåc cuãa mònh vaâo Voâng troân Quan têm. Ngûúåc laåi. noá múã röång vaâ khuïëch àaåi. sûå vêåt maâ hoå coá thïí kiïím soaát.

coân àïí sûå viïåc. Vö tònh. Sûå têåp trung naây laâm tùng nùng lûúång tiïu cûåc. Voâng troân Quan têm Voâng troân AÃnh hûúãng TIÏU ÀIÏÍM BÕ ÀÖÅNG (Nùng lûúång tiïu cûåc thu nhoã Voâng troân AÃnh hûúãng) Chûâng naâo chuáng ta coân têåp trung vaâo Voâng troân Quan têm. sûå vêåt bïn trong voâng troân naây kiïím soaát thò chuáng ta khöng thïí coá haânh àöång chuã àöång cêìn thiïët àïí mang laåi sûå thay àöíi tñch cûåc. khiïën cho Voâng troân AÃnh hûúãng bõ thu nhoã laåi. Chuáng töi chó chuá yá àïën Voâng troân Quan têm cuãa mònh göìm nhûäng .. cöång vúái viïåc boã mùåc nhûäng àiïìu hoå coá thïí laâm àûúåc. Chuyïån vïì cêåu con trai cuãa töi gùåp phaãi nhiïìu vêën àïì nghiïm troång úã trûúâng nhû àaä kïí trïn laâ möåt vñ duå. hoå tûå biïën mònh thaânh naån nhên. lïn aán vaâ thoái quen duâng ngön tûâ bõ àöång..7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 123 trung naây dêîn àïën caác thaái àöå àöí löîi.

tûác têåp trung vaâo caác mö thûác cuãa chñnh mònh. Vaâ chuáng töi chùèng laâm àûúåc gò.124 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT àiïím yïëu cuãa thùçng beá vaâ caách cû xûã cuãa ngûúâi khaác àöëi vúái noá. Chó khi chuyïín sang Voâng troân AÃnh hûúãng. bêët lûåc vaâ phuå thuöåc cuãa noá. Thay vò chó lo lùæng vïì nhûäng àiïìu kiïån ngoaåi caãnh. chuáng töi múái bùæt àêìu taåo ra àûúåc nùng lûúång tñch cûåc laâm thay àöíi baãn thên chuáng töi vaâ cuöëi cuâng taác àöång àïën con trai mònh. chuáng töi àaä chuã àöång taác àöång ngûúåc laåi ngoaåi caãnh. vai troâ. ngoaåi trûâ viïåc laâm tùng thïm caãm giaác huåt hêîng. sûå giaâu coá. Voâng troân AÃnh hûúãng Voâng troân Quan têm Àoá laâ sûå phaãn aãnh cuãa caái nhòn thiïín cêån vïì mùåt tònh caãm tûå thên – thïí hiïån möåt löëi söëng ñch kyã. Do àõa võ. hay do möëi quan hïå xaä höåi cuãa möåt ngûúâi nïn trong möåt vaâi tònh huöëng Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa hoå lúán hún Voâng troân Quan têm. .

Nhûäng ngûúâi chó coá ba hoùåc böën phûúng phaáp trong tay thûúâng bùæt àêìu bùçng lyá leä vaâ nïëu khöng thaânh cöng. Quan àiïím chuã àöång xaác àõnh bûúác àêìu tiïn laâ giaãi quyïët caã ba loaåi vêën àïì bïn trong Voâng troân AÃnh hûúãng hiïån taåi cuãa chuáng ta. KIÏÍM SOAÁT GIAÁN TIÏËP VAÂ NGOAÂI TÊÌM KIÏÍM SOAÁT Nhûäng vêën àïì chuáng ta thûúâng àöëi mùåt trong cuöåc söëng coá thïí thuöåc möåt trong ba loaåi sau: kiïím soaát trûåc tiïëp (nhûäng vêën àïì liïn quan àïën haânh vi cuãa chñnh chuáng ta). Thêåt dïî chõu biïët bao nïëu chêëp nhêån yá nghô rùçng töi coá thïí hoåc àûúåc caác phûúng phaáp múái gêy aãnh hûúãng àïën ngûúâi . hoùåc àûúng àêìu. Nhûäng vêën àïì vïì kiïím soaát trûåc tiïëp seä àûúåc giaãi quyïët bùçng caách reân luyïån caác thoái quen. kiïím soaát giaán tiïëp (nhûäng vêën àïì liïn quan àïën haânh vi cuãa ngûúâi khaác) hay ngoaâi têìm kiïím soaát (nhûäng vêën àïì chuáng ta khöng thïí taác àöång àûúåc). Baãn thên töi àaä nhêån diïån hún 30 phûúng phaáp khaác nhau gêy aãnh hûúãng àïën con ngûúâi nhû: thêëu hiïíu thay vò àöëi àêìu.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 125 Duâ coá thïí phaãi coá sûå ûu tiïn trong viïåc sûã duång aãnh hûúãng cuãa mònh. 2 vaâ 3. KIÏÍM SOAÁT TRÛÅC TIÏËP. Nhûäng vêën àïì vïì kiïím soaát giaán tiïëp seä àûúåc giaãi quyïët bùçng caách thay àöíi caác phûúng phaáp gêy aãnh hûúãng vaâ laâ Thaânh tñch Têåp thïí cuãa Thoái quen 4. chuáng nùçm trong Voâng troân AÃnh hûúãng vaâ laâ Thaânh tñch Caá nhên cuãa Thoái quen 1. 5 vaâ 6. 8. hoå seä hoùåc boã chaåy. laâm gûúng thay vò thuyïët phuåc. ngûúâi chuã àöång vêîn coá Voâng troân Quan têm lúán ñt nhêët bùçng Voâng troân AÃnh hûúãng vaâ chêëp nhêån traách nhiïåm sûã duång aãnh hûúãng cuãa mònh möåt caách coá hiïåu quaã.

Chuáng ta chia seã tinh thêìn êín chûáa trong lúâi cêìu nguyïån sau: “Chuáa haäy ban cho con loâng can àaãm àïí thay àöíi nhûäng àiïìu coá thïí vaâ cêìn phaãi thay àöíi. coá nùng lûåc vaâ coá têìm nhòn chiïën lûúåc – ai cuäng thêëy àiïìu àoá. Öng êëy laâ ngûúâi thöng minh. mùåc duâ chuáng ta khöng thñch chuáng. kiïím soaát giaán tiïëp hay ngoaâi têìm kiïím soaát. kïët quaã cuãa cuöåc thñ nghiïåm cuäng thay àöíi. thay àöíi phûúng phaáp gêy aãnh hûúãng vaâ thay àöíi caách thûác nhòn nhêån nhûäng vêën àïì ngoaâi têìm kiïím soaát àïìu nùçm trong Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa chuáng ta. hay chêëp nhêån möåt caách chên thêåt vaâ nheå nhaâng nhûäng vêën àïì naây vaâ hoåc caách chung söëng vúái noá. giöëng nhû khi thay àöíi möåt phêìn cöng thûác hoáa hoåc. saáng taåo. Caác vêën àïì ngoaâi têìm kiïím soaát coá traách nhiïåm thay àöíi nhûäng àûúâng neát quan troång trïn gûúng mùåt cuãa chuáng ta – núã nuå cûúâi.126 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT khaác thay vò khöng ngûâng lùåp laåi caác phûúng phaáp cuä rñch. Bùçng caách naây. Nhûng öng êëy coá caách quaãn lyá rêët àöåc . Thay àöíi thoái quen. vaâ trñ khön àïí phên biïåt àûúåc sûå khaác biïåt àoá”. chuáng ta vêîn coá trong tay bûúác àêìu tiïn àïí xûã lyá. chuáng ta khöng àïí cho chuáng chi phöëi mònh. MÚÃ RÖÅNG VOÂNG TROÂN AÃNH HÛÚÃNG Àiïìu àaáng khñch lïå laâ trong khi lûåa choån phaãn ûáng àöëi vúái taác àöång bïn ngoaâi. chuáng ta cuäng gêy aãnh hûúãng maånh meä àïën hoaân caãnh cuãa mònh. Bêët kïí vêën àïì laâ kiïím soaát trûåc tiïëp. 9. keám hiïåu quaã àïí “sûãa àöíi” ngûúâi khaác. Töi tûâng laâm viïåc trong nhiïìu nùm cho möåt cöng ty do möåt ngûúâi rêët nùng àöång laänh àaåo. ban cho con sûå thanh thaãn àïí chêëp nhêån nhûäng àiïìu khöng thïí thay àöíi àûúåc.

anh êëy tòm caách buâ àùæp. Töi àaä chuêín bõ moåi thûá sùén saâng. “Caác baån khöng thïí hònh dung nöíi chuyïån gò xaãy ra lêìn àoá àêu”. Anh têåp trung vaâo nhûäng àiïím maånh cuãa öng chuã tõch – têìm nhòn. Töi khöng biïët liïåu töi coân coá thïí tiïëp tuåc laâm viïåc cho öng êëy nûäa khöng. Nhûng öng êëy àïën vaâ phaán möåt caái lïånh tûâ trïn trúâi xuöëng. tñnh saáng taåo. Moåi thûá töi mêët haâng thaáng trúâi chuêín bõ coi nhû cöng cöëc. Anh êëy hiïíu roä têìm quan . “Bûäa àoá. Anh êëy laâ ngûúâi chuã àöång àûa ra haânh àöång bùçng phaán àoaán. Thay vò chó trñch caác àiïím yïëu cuãa võ laänh àaåo. têët caã laâ do sûå yïëu keám cuãa võ laänh àaåo. cûá nhû àang tòm caách giaãi quyïët tònh hònh vêåy. nhûäng ngûúâi trong cuöåc thò laåi xem nhû mònh khöng coá traách nhiïåm gò. “Töi khöng biïët. öng êëy àïën phoâng chuáng töi. Nïëu àiïím yïëu cuãa öng ta laâ úã phong caách. caãm thöng vaâ nghiïn cûáu tònh hònh. “Liïåu anh coá thïí chõu àûång thïm saáu nùm nûäa khöng?”. “Öng êëy múái 59”. Duâ sao thò öng êëy cuäng khöng phaãi laâ loaåi ngûúâi chõu vïì hûu dïî daâng àêu!” Nhûng trong söë hoå.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 127 àoaán. Caác cuöåc thaão luêån bao giúâ cuäng nhû keáo daâi vö têån. möåt ngûúâi khaác traã lúâi. Coân bao lêu nûäa öng êëy nghó hûu nhó?”. möåt ngûúâi noái. coá möåt ngûúâi coá tinh thêìn chuã àöång. Hêåu quaã têët yïëu laâ hêìu hïët caán böå quaãn lyá àïìu xa laánh öng êëy. anh êëy tòm caách laâm cho caác nhûúåc àiïím àoá trúã thaânh thûá yïëu. Hoå thûúâng tuå têåp úã haânh lang àïí phaân naân vïì sïëp vaâ trao àöíi nhûäng cêu chuyïån coá veã rêët thúâi sûå vaâ cuå thïí. tuy nhiïn. Öng êëy xem nhên viïn nhû nhûäng keã laâm cöng. Anh êëy àûúåc thuác àêíy búãi caác giaá trõ chûá khöng phaãi búãi tònh caãm. khöng coá tû duy vaâ giao tiïëp vúái hoå bùçng möåt gioång àiïåu rêët keã caã. sûå thöng minh.

öng êëy noái: “Naây Stephen. Sûå kiïån naây nhanh choáng trúã thaânh “têm àiïím” trong cöng ty. Anh êëy coân àûa cho töi baãng phên tñch vïì nhûäng àiïìu töi quan têm nhêët.”. cêëu kïët. Baãn chêët cuãa ngûúâi bõ àöång laâ thoaái thaác traách nhiïåm.. vaâ möåt baãn kiïën nghõ nûäa. Phaãn ûáng cuãa nhûäng ngûúâi naây thûúâng laâ tham gia vaâo möåt möi trûúâng tiïu cûåc.”.. Vaâo möåt ngaây. Anh êëy khöng chó àaáp ûáng nhûäng gò töi yïu cêìu maâ coân cung cêëp thïm thöng tin böí sung cêìn thiïët vaâ àuáng luác.. vaâ baãng phên tñch phuâ húåp vúái söë liïåu. . khi töi ngöìi cuâng öng chuã tõch vúái tû caách laâ möåt cöë vêën. anh êëy cuäng àûa ra nhûäng kiïën nghõ dûåa trïn caác phên tñch àoá. Taåi cuöåc hoåp tiïëp theo. Roä raâng. “Nhiïåm vuå cuãa anh laâ phaãi. àùåc biïåt nïëu nhû nhiïìu nùm qua hoå àaä tòm caách thoaái thaác traách nhiïåm bùçng caách vin vaâo sûå yïëu keám cuãa ngûúâi khaác. têët caã caác nhên viïn quaãn lyá khaác vêîn bõ laänh àaåo àöëi xûã nhû cuä: “Anh laâm cho töi viïåc naây. Vêåy laâ Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa anh êëy àaä tùng lïn. Nhûäng kiïën nghõ naây phuâ húåp vúái baãng phên tñch. ngûúâi àaân öng naây àaä biïët têåp trung vaâo Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh.. Àöëi vúái ngûúâi naây. Anh êëy thêåt tuyïåt vúâi! Thêåt laâ nheå ngûúâi khi coá àûúåc möåt ngûúâi giuáp lo lùæng phêìn viïåc kinh doanh”. Thêåt dïî khi noái “Töi khöng chõu traách nhiïåm”. Haâng nguä nhûäng caán böå quaãn lyá coá tinh thêìn tiïu cûåc quay sang “naä àaån” túái têëp vaâo con ngûúâi tñch cûåc naây. töi khöng thïí tin àûúåc nhûäng viïåc maâ ngûúâi naây àaä laâm. chó trûâ möåt ngûúâi.128 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT troång cuãa öng chuã tõch àöëi vúái sûå phaát triïín cuãa cöng ty vaâ cöë gùæng thöng caãm vúái nhûäng möëi quan têm cuãa öng êëy. Do àoá khi cung cêëp thöng tin. öng chuã tõch hoãi: “YÁ anh thïë naâo?”.

Haäy nhòn vaâo Mahatma Gandhi(*). àûúåc thuác àêíy búãi giaá trõ. Gandhi àaä daåy cho loaâi ngûúâi vïì giaá trõ cuãa loâng tin. kïí caã öng chuã tõch. Noá tiïëp tuåc àûúåc múã röång àïën mûác cuöëi cuâng. . hung hùng. vaâ vö têm. Trong khi bõ chó trñch úã Quöëc höåi vò khöng chõu tham gia vaâo Höåi lïn aán Àïë quöëc Anh. öng àaä buöåc nûúác Anh phaãi ruát lui. nhûng bùçng loâng nhên aái. cuöëi cuâng.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 129 Coân ngûúâi nhên viïn tñch cûåc naây thò luön coá thaái àöå chuã àöång vúái caác àöìng nghiïåp khaác. Tûâng bûúác möåt. Taåi àêy. Möåt söë ngûúâi giaãi nghôa thuêåt ngûä “luön chuã àöång” laâ chúi tröåi. Sûå uãng höå vaâ tin tûúãng cuãa hoå vaâo öng ngaây caâng tùng. duäng caãm vaâ tinh thêìn bêët khuêët àêìy thuyïët phuåc. hoå hiïíu hiïån thûåc vaâ biïët àiïìu naâo laâ cêìn thiïët. Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa anh êëy àöëi vúái hoå ngaây möåt lúán. nhûng àiïìu àoá hoaân toaân khöng àuáng. Mùåc duâ khöng coá möåt àõa võ chñnh trõ naâo. Gandhi àaä phaá tan sûå àö höå chñnh trõ àeâ nùång lïn hún 300 triïåu dên ÊËn bùçng sûác maånh töëi àa tûâ Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh. phi baåo lûåc vaâ hoâa bònh. öng tûâng bûúác múã röång Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh àöëi vúái nhûäng ngûúâi nöng dên. Bêët chêëp chiïën tranh vaâ baåo lûåc trong thïë kyã 20. Gandhi lùång leä trúã vïì quï nhaâ. (*) M. Chñnh sûå lûåa choån phaãn ûáng trûúác hoaân caãnh. sûå têåp trung vaâo Voâng troân AÃnh hûúãng maâ anh êëy taåo ra àûúåc sûå khaác biïåt. bêët kyâ ai khi àûa ra yá kiïën hay àïì nghõ gò cuäng àïëu muöën tham khaão anh ta. Gandhi: Nhaâ laänh àaåo kiïåt xuêët vaâ àêìu tiïn cuãa phong traâo giaânh àöåc lêåp cho caác nûúác thuöåc àõa trïn thïë giúái maâ khöng cêìn àïën baåo lûåc. Öng àaä taåo ra möåt khaái niïåm goåi laâ “giûä vûäng niïìm tin”. Nhûng öng chuã tõch khöng caãm thêëy àoá laâ möëi àe doåa vò ngûúâi naây seä böí sung cho öng rêët nhiïìu sûác maånh. Ngûúâi chuã àöång laâ nhûäng ngûúâi khön ngoan.

laâ ngûúâi àaáng yïu. suy nghô cuãa hoå luön luön hûúáng vïì nhûäng caái úã “bïn ngoaâi”. Töi seä laâ ngûúâi kiïn nhêîn hún. cêìn phaãi thay àöíi nhûäng caái úã ngoaâi trûúác khi thay àöíi baãn thên. Voâng troân Quan têm chûáa àêìy nhûäng caái “coá”: “Töi seä rêët haånh phuác khi coá àûúåc möåt ngöi nhaâ vaâ traã hïët núå ngên haâng…” “Giaá nhû töi coá möåt öng sïëp khöng àöåc taâi nhû vêåy…” “Giaá nhû töi coá möåt öng chöìng biïët kiïn nhêîn hún. Baån coá thïí hònh dung öng êëy seä dïî daâng buöng xuöi . chuáng ta múái coá thïí gêy aãnh hûúãng tñch cûåc àïën caái bïn ngoaâi. Theo hoå. möåt phêìn cuãa nïìn taãng Do Thaái giaáo. Àoá laâ cêu chuyïån cuãa Joseph. Chñnh suy nghô àoá coá vêën àïì.. Coân quan àiïím chuã àöång laâ thay àöíi “bùæt àêìu tûâ bïn trong”. Hoå suy nghô theo mö thûác “bùæt àêìu tûâ bïn ngoaâi”..” “Giaá nhû töi coá àûúåc möåt têëm bùçng àaåi hoåc. Bùçng caách thay àöíi nhû thïë.. Hoå àïí cho caái nùçm “bïn ngoaâi” chi phöëi.130 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 10. Möåt trong nhûäng cêu chuyïån töi thñch nhêët laâ cêu chuyïån trong kinh cûåu ûúác... Vúái nhûäng ngûúâi bõ àöång. laâ ngûúâi khön ngoan.” “Giaá nhû töi coá nhûäng àûáa con ngoan ngoaän hún. Àoá laâ sûå têåp trung vaâo tñnh caách.” Coân Voâng troân AÃnh hûúãng thò chûáa àêìy nhûäng caái “laâ”.. ngûúâi àaä bõ nhûäng ngûúâi anh em cuãa mònh baán laâm nö lïå taåi Ai Cêåp khi múái 17 tuöíi..” “Giaá nhû töi coá nhiïìu thúâi gian hún cho baãn thên . “COÁ” VA “LA” Coá möåt caách àïí xaác àõnh xem möëi quan têm cuãa chuáng ta nùçm trong voâng troân naâo laâ phên biïåt giûäa caái “coá” vaâ caái “laâ”..

öng laåi thïí hiïån baãn lônh cuãa möåt ngûúâi luön chuã àöång. Nhûng möåt lêìn nûäa. vaâo chñnh baãn thên mònh. Thaái àöå rêìy la. thay vò caái coá. Thêåt dïî khi àöí löîi cho ngûúâi khaác. chó àûáng sau Hoaâng àïë (Pharaoh). lïn aán gay gùæt cuãa töi chó caâng khiïën cho cö êëy caãm thêëy mònh àuáng. Sûå chó trñch cuãa töi coân töìi tïå hún nhûäng gò maâ töi muöën laâm àïí uöën nùæn vúå mònh. Öng êëy quaãn lyá moåi thûá maâ Potiphar coá vò öng rêët àûúåc tin cêåy. cho àiïìu kiïån hay hoaân caãnh vïì tònh traång bïë tùæc cuãa mònh. Thïë röìi àïën möåt ngaây. öng trúã thaânh ngûúâi quaãn gia cho nhaâ Potiphar.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 131 àïën thïë naâo. Öng têåp trung vaâo Voâng troân AÃnh hûúãng . Khöng lêu sau àoá. Nïëu cuöåc söëng hön nhên cuãa töi gùåp truåc trùåc thò seä ñch lúåi gò khi töi khöng ngûâng kïí töåi vúå mònh? Khi thûâa nhêån rùçng mònh khöng coá traách nhiïåm trong chuyïån naây. Öng seä khöng ngûâng than traách cuöåc àúâi lam luä laâm töi túá cho Potiphar. Öng têåp trung vaâo chûä laâ. Khaã nùng gêy aãnh hûúãng tñch cûåc àïën hoaân caãnh cuãa töi dêìn dêìn bõ mêët ài. . Töi cuäng àaánh mêët caã khaã nùng gêy aãnh hûúãng àïën cö êëy. töi àaä tûå biïën mònh thaânh möåt naån nhên vaâ dêën mònh vaâo möåt tònh huöëng tiïu cûåc. Nhûng Joseph laâ möåt ngûúâi luön chuã àöång. Vaâ chó trong möåt thúâi gian ngùæn.voâng troân chûáa caái laâ. Töi hiïíu rùçng yá tûúãng naây laâ möåt sûå thay àöíi mö thûác triïåt àïí àöëi vúái nhiïìu ngûúâi. Joseph bõ bùæt trong möåt tònh huöëng phûác taåp vaâ àaä bõ cêìm tuâ oan trong 13 nùm. öng trúã thaânh ngûúâi cai quaãn nhaâ tuâ vaâ cuöëi cuâng cai quaãn caã nûúác Ai Cêåp. hoùåc buöåc töåi nhûäng keã baåc aác àaä àêíy öng vaâo bûúác àûúâng khöën cuâng. Nhûng chuáng ta coá traách nhiïåm – coá thïí chuã àöång kiïím soaát cuöåc söëng cuãa chuáng ta vaâ taác àöång trúã laåi hoaân caãnh möåt caách maånh meä bùçng caách têåp trung vaâo chûä laâ.

Àûâng àïí nhûäng thûá “bïn ngoaâi” nhû thúâi tiïët.132 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Nïëu thûåc sûå muöën caãi thiïån tònh hònh. àiïìu coá tñnh chuã àöång nhêët maâ chuáng ta coá thïí laâm laâ caãm thêëy haånh phuác hoùåc núã möåt nuå cûúâi chên thaânh. Chó bùçng caách trúã thaânh möåt ngûúâi chöìng töët. Haånh phuác hay bêët haånh nùçm úã sûå lûåa choån cuãa chuáng ta. bêët kyâ luác naâo. biïët yïu thûúng vaâ uãng höå vö àiïìu kiïån àöëi vúái vúå mònh. 11. Nhûng duâ kïët quaã coá thïë naâo. úã àêu. Coá nhiïìu caách àïí àiïìu chónh baãn thên trong Voâng troân AÃnh hûúãng – laâ möåt ngûúâi biïët lùæng nghe nhiïìu hún . sûå khuãng hoaãng taâi chñnh quöëc gia… nùçm trong Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa chuáng ta. chuáng ta cêìn xem xeát sêu hún hai nöåi dung nùçm trong Voâng troân Quan têm: sai lêìm vaâ hïå quaã. Àöi khi. vaâo mö thûác cuãa mònh. Haäy luön chuã àöång! Chuáng ta coá thïí mang sûác maånh tñch cûåc àoá bïn mònh. laâ möåt nhên viïn têån tuåy vaâ dïî húåp taác hún. Chuáng ta vêîn coá thïí haånh phuác vaâ chêëp nhêån nhûäng thûá hiïån thúâi chuáng ta chûa kiïím soaát àûúåc àïí têåp trung nöî lûåc vaâo nhûäng thûá maâ chuáng ta coá thïí kiïím soaát. PHÑA BÏN KIA CUÃA THÊËT BAÅI Trûúác khi chuyïín muåc tiïu cuöåc söëng vaâo Voâng troân AÃnh hûúãng. laâ möåt ngûúâi baån àúâi àaáng yïu hún. . Töi cêìn chêëm dûát viïåc tòm caách chêën chónh vúå mònh vaâ têåp trung khùæc phuåc nhûúåc àiïím cuãa chñnh mònh. tònh hònh chñnh trõ. laâ möåt sinh viïn töët hún. töi múái coá thïí laâm cho cö êëy caãm thêëy sûác maånh cuãa tñnh chuã àöång vaâ seä àaáp laåi tûúng tûå. töi phaãi têåp trung vaâo caái töi coá thïí kiïím soaát àûúåc – àoá laâ baãn thên töi. caách tñch cûåc nhêët maâ töi coá thïí taác àöång vaâo hoaân caãnh cuãa mònh laâ têåp trung vaâo baãn thên.

vi phaåm nguyïn tùæc seä àem laåi hïå quaã tiïu cûåc. Chùæc chùæn trong cuöåc àúâi möîi ngûúâi. noá nùçm bïn ngoaâi Voâng troân Quan têm. chùæc chùæn chuáng ta seä laâm khaác ài. Chuáng ta coá thïí quyïët àõnh laâ ngûúâi thiïëu trung thûåc trong giao keâo laâm ùn vaâ hêåu quaã xaä höåi cuãa quyïët àõnh àoá coá thïí khaác nhau. Thïë nhûng. Chuáng ta goåi nhûäng sûå lûåa choån àoá laâ sai lêìm. Hïå quaã bõ chi phöëi búãi caác quy luêåt tûå nhiïn. chuáng ta cuäng lûåa choån luön hêåu quaã keâm theo. vaâ àoá laâ àiïìu àaáng àïí chuáng ta suy ngêîm. Chuáng ta khöng thïí laâm laåi tûâ àêìu. tuây thuöåc haânh vi gian döëi cuãa chuáng ta coá bõ phaát hiïån hay khöng. nhûng chuáng ta khöng thïí quyïët àõnh àiïìu gò seä xaãy ra sau khi con taâu àêm vaâo mònh. Sûå lûåa choån cuãa chuáng ta àaä àûa àïën nhûäng hêåu quaã xêëu hún. nhû cêu ngaån ngûä: “Khi chuáng ta cêìm lêëy möåt àêìu gêåy thò àêìu kia cuäng àûúåc nêng lïn”. thò baâi têåp cêìn thiïët cho tñnh luön chuã àöång laâ phaãi nhêån thûác àûúåc rùçng: nhûäng sai lêìm quaá khûá cuäng nùçm trong Voâng troân Quan têm. hïå quaã tûå nhiïn àöëi vúái baãn chêët cuãa chuáng ta laâ möåt kïët quaã cöë àõnh. àöëi mùåt vúái möåt con taâu àang lao túái. Chung söëng haâi hoâa vúái caác nguyïn tùæc seä àem laåi hïå quaã tñch cûåc. Chuáng ta coá thïí quyïët àõnh bûúác vaâo giûäa àûúâng ray. chûá khöng àûúåc tûå do lûåa choån hïå quaã cuãa nhûäng haânh àöång àoá. Àöëi vúái nhûäng ai àang phaãi söëng trong nöîi ên hêån. Nïëu coá cú höåi lûåa choån laåi möåt lêìn nûäa. Chuáng ta tûå do lûåa choån phaãn ûáng trong moåi hoaân caãnh. Haânh vi cuãa chuáng ta bõ chi phöëi búãi caác nguyïn tùæc. khöng ñt lêìn chuáng ta cêìm möåt chiïëc gêåy lïn röìi múái phaát hiïån ra rùçng àoá khöng phaãi laâ chiïëc gêåy töët. cuäng . nhûng khi laâm thïë.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 133 Chuáng ta coá quyïìn tûå do lûåa choån haânh àöång. so vúái khi chuáng ta khöng lûåa choån.

Àiïìu naây thûåc sûå biïën sai lêìm thaânh thaânh cöng. àaä noái: “Thùæng lúåi nùçm úã phña bïn kia cuãa thêët baåi”. J. Phaãn ûáng cuãa chuáng ta àöëi vúái bêët kyâ sai lêìm naâo cuäng àïìu coá aãnh hûúãng àïën chêët lûúång cuãa nhûäng sûå viïåc sau àoá. tûå ru nguã mònh. ngûúâi saáng lêåp cöng ty IBM. Sai lêìm thûá hai naây che àêåy. gêy töín thêët lúán hún cho baãn thên. nhû T. 12. khöng sûãa chûäa sai lêìm cuäng nhû khöng ruát ra baâi hoåc kinh nghiïåm thò àoá laåi laâ möåt sai lêìm khaác. Khöng phaãi sai lêìm cuãa ngûúâi khaác.134 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT khöng thïí xoáa boã hay kiïím soaát àûúåc hïå quaã cuãa sai lêìm àaä xaãy ra. Quan àiïím cuãa ngûúâi luön chuã àöång àöëi vúái sai lêìm laâ thûâa nhêån ngay sai lêìm àoá àïí sûãa chûäa vaâ ruát ra baâi hoåc. Àiïìu quan troång laâ thûâa nhêån vaâ sûãa chûäa ngay caác sai lêìm àïí chuáng khöng coân aãnh hûúãng àïën ta vaâ giuáp ta trúã nïn maånh meä hún. Nhûng nïëu khöng thûâa nhêån. Noá thûúâng àûa ngûúâi ta vaâo con àûúâng tûå lûâa döëi mònh. Watson. nhûäng ngûúâi xung quanh vaâ sûå nhêët quaán thûåc hiïån . Nhûäng cam kïët àöëi vúái baãn thên. Töët hún hïët. Rûúåt àuöíi theo con rùæn àöåc àaä cùæn mònh chó caâng laâm cho chêët àöåc lan toãa khùæp cú thïí. chuáng ta haäy tòm ngay biïån phaáp àïí lêëy chêët àöåc ra khoãi cú thïí. vaâ thûúâng gùæn vúái sûå duy lyá (sûå lûâa döëi duy lyá) àöëi vúái baãn thên vaâ ngûúâi khaác. CAM KÏËT VAÂ GIÛÄ LÚÂI Ngay taåi trung têm cuãa Voâng troân AÃnh hûúãng laâ khaã nùng cam kïët vaâ giûä lúâi cuãa chuáng ta. hay thêåm chñ khöng phaãi sai lêìm cuãa baãn thên maâ chñnh laâ phaãn ûáng cuãa chuáng ta àöëi vúái nhûäng sai lêìm àoá gêy taác haåi lúán cho chuáng ta. laâm tùng taác haåi vaâ aãnh hûúãng cuãa sai lêìm thûá nhêët.

Khaã nùng àûa ra vaâ thûåc hiïån caác cam kïët àöëi vúái baãn thên laâ yïëu töë cöët loäi nhêët cuãa quaá trònh xêy dûång caác thoái quen cú baãn cho sûå thaânh àaåt. duâ nhoã. àûa ra lúâi hûáa vaâ giûä lúâi hûáa. àïí laâm tùng tñnh cên bùçng giûäa chuáng. Bùçng caách àoá. vaâ trung thûåc vúái chuáng – chuáng ta seä xêy dûång àûúåc sûác maånh cuãa tñnh caách àïí coá thïí laâm àûúåc bêët kyâ àiïìu gò tñch cûåc trong cuöåc söëng. dêìn dêìn. chuáng ta seä caâng lônh höåi sêu sùæc hún caác nguyïn tùæc . cho ta yá thûác vïì sûå tûå chuã vaâ loâng can àaãm cuäng nhû sûác maånh àïí nhêån lêëy nhiïìu traách nhiïåm hún trong cuöåc söëng. Kiïën thûác. khi thûâa nhêån vaâ sûã duång trñ tûúãng tûúång vaâ yá chñ àöåc lêåp cuãa mònh àïí haânh àöång dûåa trïn nhêån thûác àoá – àûa ra nhûäng lúâi hûáa. chuáng ta seä xaác lêåp àûúåc sûå trung thûåc bïn trong. Möåt laâ. Khi chuáng ta àûa ra vaâ giûä lúâi thûåc hiïån caác cam kïët. caác thoái quen cêìn àûúåc thay àöíi hay loaåi boã. laâ àiïìu cöët loäi cho sûå trûúãng thaânh vaâ laâ sûå thïí hiïån roä nhêët cuãa tñnh chuã àöång.laâ cú súã cho caác thoái quen . Hai laâ. Thöng qua khaã nùng thiïn phuá cuãa con ngûúâi. hoùåc caã ba. nhûäng mùåt cêìn hoaân thiïån. Chñnh tûâ nhêån thûác naây. kyä nùng.vaâ taåo ra sûác maånh tñnh caách giuáp chuáng ta hûúáng túái sûå thaânh àaåt möåt caách thêåt cên bùçng. chuáng ta seä thêëy coá hai phûúng phaáp àïí laâm chuã cuöåc söëng. cuâng vúái sûå tûå nhêån thûác vaâ lûúng têm. àùåt ra caác muåc tiïu. Sau àoá. danh dûå seä trúã nïn quan troång hún têm traång cuãa baãn thên.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 135 caác cam kïët àoá laâ baãn chêët. . Chuáng ta coá thïí taác àöång vaâo möåt trong ba nöåi dung trïn. vaâ khaát voång àïìu nùçm trong têìm kiïím soaát cuãa chuáng ta. chuáng ta yá thûác àûúåc nhûäng àiïím yïëu. nhûäng khña caånh thuöåc vïì trñ tuïå coá thïí phaát triïín hún. Khi sûå giao thoa giûäa chuáng ngaây möåt nhiïìu hún. àùåt ra möåt muåc tiïu vaâ phêën àêëu àïí àaåt àûúåc muåc tiïu àoá.

Baån chó cêìn àûa ra nhûäng cam kïët nho nhoã vaâ thûåc hiïån chuáng. Haäy thûã nghiïåm caác nguyïn tùæc trïn trong cuöåc söëng hön nhên.136 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 13. Haäy laâm gûúng chûá àûâng chó trñch. sûãa chûäa vaâ ruát ra baâi hoåc kinh nghiïåm ngay lêåp tûác. Haäy nhòn vaâo nhûúåc àiïím cuãa ngûúâi khaác bùçng aánh mùæt thöng caãm chûá khöng lïn aán. Tûâ caác sûå kiïån xaãy ra haâng ngaây. Haäy laâ ngûúâi hûúáng dêîn chûá khöng laâ ngûúâi phaán xeát. TÑNH CHUÃ ÀÖÅNG: CUÖÅC TRÙÆC NGHIÏÅM 30 NGAÂY Chuáng ta khöng cêìn phaãi kinh qua nhûäng ngaây àen töëi trong caác traåi têåp trung chïët choác nhû Frankl àïí nhêån thûác vaâ phaát triïín tñnh chuã àöång cuãa mònh. Vêën àïì khöng phaãi úã chöî hoå khöng laâm hay khöng nïn laâm möåt viïåc gò àoá. Àûâng baân caäi vïì nhûäng àiïím yïëu cuãa ngûúâi khaác. baån haäy têåp trung vaâo Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh. chuáng ta cuäng coá thïí phaát triïín khaã nùng naây àïí xûã lyá nhûäng sûác eáp bêët thûúâng trong cuöåc söëng. maâ chñnh laâ úã sûå lûåa choån phaãn ûáng cuãa baån trûúác tònh huöëng xaãy ra . Àûâng biïån höå cho löîi lêìm cuãa mònh. baån nïn thûâa nhêån. vñ duå caách xûã lyá tònh huöëng keåt xe. Khi mùæc sai lêìm. Haäy àûa ra giaãi phaáp. Haäy têåp trung vaâo chñnh mònh vaâ luön laâ chñnh mònh. Baån chó cêìn aáp duång vaâ quan saát kïët quaã. caách phaãn ûáng àöëi vúái möåt khaách haâng àang caáu kónh hay möåt àûáa con bûúáng bónh… Àoá laâ caách chuáng ta nhòn nhêån möåt sûå viïåc àïí biïët àêu laâ vêën àïì mònh cêìn têåp trung giaãi quyïët. Haäy têåp trung vaâo nhûäng gò baån coá khaã nùng kiïím soaát. Töi muöën baån thûã nghiïåm nguyïn tùæc chuã àöång naây trong voâng 30 ngaây. trong gia àònh vaâ trong cöng viïåc cuãa baån. Trong voâng möåt thaáng. Àûâng àïí mònh sa vaâo thoái quen lïn aán vaâ traách moác ngûúâi khaác. chûá khöng laâm vêën àïì trúã nïn nghiïm troång hún.

7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 137 vaâ àiïìu baån nïn laâm. Suy nghô àoá chñnh laâ “vêën àïì” cuãa baån. haånh phuác cuãa bêët kyâ ai. Hoå buöåc phaãi àoáng nhûäng vai diïîn theo “kõch baãn” cuãa cha meå. Nhûäng ai khöng laâm nhû vêåy seä nhêån thêëy tûå do cuãa hoå àang dêìn bõ xoái moân cho àïën khi mêët hùèn. Nïëu baån bùæt àêìu suy nghô rùçng vêën àïì “nùçm úã bïn ngoaâi” thò haäy dûâng laåi. Nïëu ta thïí hiïån quyïìn tûå do lûåa choån cuãa mònh thûúâng xuyïn thò caái quyïìn êëy caâng àûúåc múã röång. . Àiïìu cuöëi cuâng töi muöën noái laâ möîi chuáng ta àïìu cêìn phaãi laâm chuã àûúåc cuöåc söëng cuãa riïng mònh. moåi àiïìu kiïån. Àêy laâ àiïìu thiïët yïëu àöëi vúái sûå thaânh àaåt. Coá traách nhiïåm tûác laâ coá khaã nùng phaãn ûáng àuáng àùæn trûúác moåi àiïìu kiïån vaâ hoaân caãnh. trong moåi hoaân caãnh. cuãa cöång sûå vaâ cuãa xaä höåi.

Haäy ghi nhúá nhûäng gò àaä xaãy ra giûäa quaá trònh kñch thñch vaâ phaãn ûáng. “Töi khöng thïí . Cöë gùæng xaác àõnh xem àoá laâ vêën àïì baån coá thïí kiïím soaát trûåc tiïëp. Haäy àùåt ra cam kïët vúái baãn thên vaâ thûåc haânh quyïìn tûå do lûåa choån thaái àöå hoùåc phaãn ûáng cuãa mònh. Haäy choån ra möåt rùæc röëi taåi núi baån laâm viïåc hay trong cuöåc söëng àang laâm baån khoá chõu. Haäy thûã trùæc nghiïåm trong 30 ngaây vïì khaã nùng chuã àöång cuãa baån... baån coá thïí seä haânh àöång möåt caách bõ àöång. Haäy lùæng nghe lúâi ùn tiïëng noái cuãa mònh vaâ nhûäng ngûúâi xung quanh trong möåt ngaây xem coá bao nhiïu lêìn baån hoùåc ngûúâi khaác sûã duång nhûäng ngön tûâ bõ àöång nhû “Giaá nhû . hay ngoaâi têìm kiïím soaát. .” hay “Töi buöåc phaãi ...”. Chuá yá ghi nhêån sûå thay àöíi trong Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa baån. Baån seä chuã àöång phaãn ûáng nhû thïë naâo? Haäy daânh thúâi gian ön laåi caác kinh nghiïåm àaä qua vaâ hònh dung phaãn ûáng cuãa baån trûúác möåt tònh huöëng giaã àõnh naâo àoá.. 4. Tiïn liïåu möåt tònh huöëng baån coá thïí seä gùåp phaãi trong tûúng lai gêìn maâ theo kinh nghiïåm caá nhên. 2.”. giaán tiïëp. Haäy àiïím laåi tònh huöëng àoá trong phaåm vi Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa baån. 3..138 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT CAÁC GÚÅI YÁ THÛÅC HAÂNH: 1. Haäy àõnh daång bûúác giaãi quyïët vêën àïì thûá nhêët trong Voâng troân AÃnh hûúãng vaâ thûåc hiïån noá.

Thoái quen thûá hai BÙÆT ÀÊÌU TÛÂ MUÅC TIÏU ÀAÄ ÀÛÚÅC XAÁC ÀÕNH Tûúng thuöåc 7 Re n gi â uäa b Lùæng nghe vaâ Àöìng têm thêëu hiïíu hiïåp lûåc lêîn nhau THAÂNH TÑCH 5 6 aã n t hê n TÊÅP THÏÍ Tû duy cuâng thùæng 4 Àöåc lêåp Ûu tiïn 3 cho àiïìu quan troång nhêët 1 Luön chuã àöång THAÂNH TÑCH CAÁ NHÊN 2 Bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh Phuå thuöåc .

.

Caác nguyïn tùæc laänh àaåo baãn thên “Nhûäng gò luâi laåi phña sau. caãm thöng tûâ nhûäng ngûúâi hiïån diïån xung quanh baån. Hònh dung baån laái xe àïën nhaâ tang lïî hay nhaâ thúâ. haäy hònh dung baån àang dûå àaám tang möåt ngûúâi thên. röìi àûa xe vaâo baäi àöî.” . baån thònh lònh àöëi mùåt vúái chñnh mònh. Baån nhêån ra nhûäng gûúng mùåt quen thuöåc. Àêy seä laâ lïî tang cuãa chñnh baån sau vaâi chuåc nùm nûäa. baån àïí yá thêëy caác voâng hoa.Oliver Wendell Holmes êy giúâ. baån beâ vaâ gia àònh… Baån caãm nhêån àûúåc sûå chia seã. B . xuöëng xe. àïí baây toã tònh caãm yïu thûúng vaâ sûå caãm kñch vïì sûå cöëng hiïën cuãa baån. Khi baån bûúác vaâo bïn trong toâa nhaâ. Khi tiïën lïn vaâ nhòn vaâo quan taâi. Bùçng trñ tûúãng tûúång. Têët caã nhûäng ngûúâi naây àïën àêy àïí viïëng baån. vaâ nghe tiïëng nhaåc cêìu höìn thêm trêìm. baån haäy tòm möåt chöî yïn tônh vaâ têåp trung vaâo nhûäng trang tiïëp theo àïí thûåc sûå múã ra caánh cûãa cuãa sûå thay àöíi bïn trong têm höìn mònh. nhûäng gò coân úã phña trûúác àïìu chùèng laâ gò so vúái caái nùçm bïn trong chñnh baãn thên möîi ngûúâi.

Baån muöën nhûäng ngûúâi àoåc àiïëu vùn naây noái gò vïì con ngûúâi vaâ cuöåc àúâi baån? Baån muöën hoå mö taã baån laâ möåt ngûúâi chöìng/vúå. Ngûúâi thûá hai laâ möåt ngûúâi baån – anh ta hiïíu rêët roä vïì baån. möåt ngûúâi cha/meå. Vaâ ngûúâi thûá tû laâ möåt võ linh muåc àaåi diïån cöång àöìng núi baån sinh söëng. sêu xa trong têm höìn mònh. möåt àûáa con. haäy daânh vaâi phuát àïí ghi cheáp caãm tûúãng cuãa baån. Khi àoåc vùn bia ghi laåi . Baån seä coá cuöåc tiïëp xuác ngùæn vúái hïå thöëng hûúáng dêîn nöåi têm ngay taåi trung têm Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa baån. Haäy ngêîm nghô nhûäng lúâi sau àêy cuãa Joseph Addison: “Khi nhòn vaâo bia möå cuãa nhûäng con ngûúâi vô àaåi. seä coá nhûäng khoaãnh khùæc baån chaåm àïën nhûäng giaá trõ cú baãn. Ngûúâi thûá ba laâ möåt àöìng nghiïåp cuãa baån. “BÙÆT ÀÊÌU TÛÂ MUÅC TIÏU ÀAÄ ÀÛÚÅC XAÁC ÀÕNH” COÁ NGHÔA LAÂ GÒ? Nïëu tham gia möåt caách nghiïm tuác vaâo thñ nghiïåm trïn. Seä coá böën ngûúâi àoåc àiïëu vùn. 1. moåi caãm giaác ghen tyå trong töi biïën mêët. baån àoåc túâ chûúng trònh trong tay. Viïåc naây seä giuáp baån hiïíu roä hún Thoái quen thûá hai. möåt ngûúâi baån. Àêìu tiïn laâ möåt ngûúâi trong gia àònh baån.142 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Khi ngöìi vaâo bùng ghïë chúâ buöíi lïî bùæt àêìu. hay möåt àöìng nghiïåp nhû thïë naâo? Baån muöën hoå thêëy àûúåc tñnh caách gò úã con ngûúâi baån? Hay baån muöën hoå ghi nhúá sûå cöëng hiïën hoùåc thaânh tñch naâo àoá cuãa baån? Haäy nhòn nhûäng ngûúâi xung quanh baån vaâ tûå hoãi baån àaä laâm àûúåc gò àïí trúã thaânh möåt têëm gûúng saáng trong loâng hoå? Trûúác khi àoåc tiïëp.

Hoå nùçm bïn caånh nhûäng keã àaä haå bïå hoå – nhûäng keã kònh àõch laåi saát vai nhau khi lòa àúâi. Bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh coá nghôa laâ xuêët phaát bùçng möåt sûå hiïíu biïët roä raâng vïì àñch àïën cuãa baån. Lêëy hònh tûúång. töi quùån loâng thûúng caãm.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 143 nhûäng lúâi hay yá àeåp. töi nghô àïën caái ngaây troång àaåi khi têët caã chuáng ta àïìu laâ nhûäng ngûúâi àûúng thúâi. Trûúác nhûäng anh huâng haâo kiïåt àaä phên chia thïë giúái bùçng caác cuöåc tranh chêëp àöí maáu. hònh aãnh hay mö thûác cuöëi àúâi baån laâm khung tham chiïëu hay chuêín mûåc àïí xem xeát moåi thûá khaác. Bùçng caách ghi nhúá nhûäng muåc tiïu àoá. trong àoá coá möåt söë ngûúâi vûâa chïët vaâo ngaây höm qua. trong tûúng lai. baån múái coá thïí tin chùæc vaâo nhûäng gò baån laâm. Khi chûáng kiïën nöîi àau buöìn khön xiïët cuãa nhûäng bêåc cha meå bïn nêëm möì. thaáng sau – seä àûúåc xem xeát trong böëi caãnh töíng thïí bao göìm nhûäng àiïìu coá yá nghôa nhêët àöëi vúái baån. Möîi chùång àûúâng àúâi – haânh vi cuãa baån ngaây höm nay. vaâ möåt söë àaä chïët caách àêy 600 nùm. moåi duåc voång têìm thûúâng trong töi tiïu tan. töi suy ngêîm trong àau buöìn vaâ ngaåc nhiïn trûúác toan tñnh nhoã nhùåt cuãa loaâi ngûúâi. vaâo möåt ngaây cuå thïí naâo àoá. Àiïìu àoá coá nghôa laâ baån biïët núi mònh muöën àïën. töi nghô àïën hû danh cuãa nhûäng keã maâ chuáng ta buöåc phaãi tuên lïånh: caác bêåc vua chuáa. nhûng ûáng duång cú baãn nhêët cuãa noá laâ bùæt àêìu ngay tûâ ngaây höm nay bùçng nhûäng muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh. Khi àoåc nhûäng ngaây thaáng ghi trïn bia möå. do àoá baån seä hiïíu . seä khöng vi phaåm caác chuêín mûåc maâ mònh àaä xaác àõnh laâ quan troång nhêët. tuêìn sau. Khi àûáng trûúác nêëm möì cuãa cha meå. vaâ cuâng nhau hiïån diïån…” Mùåc duâ Thoái quen thûá hai aáp duång trong nhiïìu hoaân caãnh vaâ cung bêåc cuöåc söëng khaác nhau. Vaâ möîi möåt ngaây baån söëng seä goáp phêìn tñch cûåc cho muåc tiïu maâ baån àaä xaác àõnh trong suöët cuöåc àúâi mònh.

hoå phaát hiïån ra rùçng hoå àaä giaânh àûúåc nhûäng thùæng lúåi röîng tuïëch. baån seä coá möåt viïîn . coá thïí khöng phaãi laâ tiïìn taâi. Cuöåc söëng cuãa chuáng ta seä khaác ài nïëu chuáng ta nhêån thûác àûúåc àiïìu gò thûåc sûå quan troång vaâ giûä nhûäng hònh aãnh àoá trong têm trñ. Cuöëi cuâng. àõa võ. diïîn viïn. Chuáng ta seä laâm chuã àûúåc baãn thên vaâ laâm nhûäng àiïìu coá yá nghôa nhêët. thêåm chñ rêët bêån röån vúái cuöåc söëng nhûng sûå bêån röån àoá nhiïìu khi khöng mang laåi hiïåu quaã. Nhûng röìi hoå laåi phaát hiïån ra rùçng àöång cú thuác àêíy hoå àaåt àûúåc muåc tiïu àaä che khuêët nhûäng gò thûåc sûå coá yá nghôa vúái hoå. viïån sô.thûúâng phêën àêëu àïí coá àûúåc thu nhêåp nhiïìu hún. Thaânh cöng àaåt àûúåc bùçng caái giaá cuãa nhûäng thûá coân quyá giaá hún chñnh sûå thaânh cöng. Nhûäng con ngûúâi thuöåc moåi têìng lúáp xaä höåi baác sô. baån seä tòm ra àõnh nghôa cuãa sûå thaânh cöng. cuãa cuöåc mûu sinh haâng ngaây. danh tiïëng hay bêët cûá thûá gò maâ baån phêën àêëu àïí àaåt cho bùçng àûúåc. Nïëu cên nhùæc kyä nhûäng àiïìu baån muöën nghe ngûúâi khaác àaánh giaá vïì mònh.144 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT roä hiïån taåi mònh àang úã àêu àïí luön ài àuáng hûúáng. Hoå lao vaâo laâm viïåc ngaây möåt nhiïìu hún nhùçm leo lïn bêåc cao nhêët cuãa chiïëc thang danh voång. hay trònh àöå chuyïn mön töët hún. àõa võ xaä höåi cao hún. Khi bùæt àêìu möåt caách coá muåc àñch. Moåi ngûúâi àïìu bêån röån. Con ngûúâi thêåt dïî sa vaâo nhûäng chiïëc bêîy cuãa àúâi thûúâng. Chuáng ta coá thïí rêët bêån röån. Àõnh nghôa àoá coá thïí rêët khaác vúái àõnh nghôa baån àang nghô trong àêìu. laâm viïåc rêët töët nhûng chó coá hiïåu quaã khi chuáng ta bùæt àêìu bùçng möåt muåc tiïu roä raâng. thúå öëng nûúác… . vêån àöång viïn. chñnh trõ. àïí röìi phaát hiïån ra rùçng chiïëc thang bùæc nhêìm bûác tûúâng. doanh nhên.

Nghôa laâ baån bùæt àêìu cöng viïåc bùçng möåt muåc àñch àaä xaác àõnh roä raâng. 2. Quy tùæc cuãa thúå möåc laâ “hai lêìn ào. vaâ saáng taåo lêìn thûá hai laâ saáng taåo vêåt chêët. Nïëu muöën coá möåt ngöi nhaâ maâ caã gia àònh coá thïí sum hoåp. Haäy lêëy viïåc xêy möåt ngöi nhaâ laâm vñ duå. baån vaåch ra kïë hoaåch xêy möåt cùn phoâng núi moåi ngûúâi coá thïí quêy quêìn vui veã bïn nhau. Baån cöë gùæng hònh dung möåt caách roä raâng kiïíu daáng ngöi nhaâ. möåt lêìn cùæt”. Têët caã àiïìu naây àûúåc thûåc hiïån trûúác khi viïåc àöång thöí bùæt àêìu.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 145 caãnh khaác biïåt. Baån phaãi chùæc chùæn rùçng baãn thiïët kïë. Möåt ngûúâi àaä hoãi möåt ngûúâi khaác khi ngûúâi baån chung cuãa hoå mêët ài: “Anh êëy coá àïí laåi gò nhiïìu khöng?”. Nïëu khöng laâm nhû vêåy thò úã lêìn saáng taåo thûá hai. Ngûúâi kia àaáp: “Anh êëy àïí laåi têët caã”. baån seä múã möåt caánh cûãa luâa… Baån dûå àõnh àiïìu àoá bùçng yá tûúãng cho àïën khi coá àûúåc möåt bûác tranh roä raâng vïì ngöi nhaâ baån muöën. sau àoá múái sûã duång àïën gaåch vaâ vûäa. coá thïí khiïën chi phñ tùng gêëp àöi. tûác laâ sûå saáng taåo vêåt chêët. Hoùåc muöën taåo khöng gian múã cho phoâng chúi cuãa boån treã. Baån àaä saáng taåo noá bùçng hònh aãnh trong àêìu àïën tûâng chi tiïët trûúác khi haå buáa àoáng chiïëc àinh àêìu tiïn lïn cöng trònh. Saáng taåo lêìn thûá nhêët laâ saáng taåo tinh thêìn. Röìi baån thïí hiïån yá tûúãng àoá trïn baãn veä vaâ lïn kïë hoaåch thi cöng. nghôa laâ baån phaãi suy nghô kyä moåi thûá trûúác khi haânh àöång. phaãi thûåc sûå àuáng vúái caái baån muöën coá. MOÅI SÛÅ VÊÅT ÀÏÌU ÀÛÚÅC SAÁNG TAÅO HAI LÊÌN Thoái quen bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh àûúåc dûåa trïn nguyïn lyá moåi sûå vêåt àïìu àûúåc saáng taåo hai lêìn. . baån seä phaãi coá nhiïìu thay àöíi töën keám. tûác sûå saáng taåo àêìu tiïn.

Do àoá. coá thïí trïn giêëy. Baån cêìn cên nhùæc kyä lûúäng vïì saãn phêím hay dõch vuå maâ baån muöën àûa vaâo thõ trûúâng.146 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Haäy xem möåt vñ duå khaác trong lônh vûåc kinh doanh. coá kyã luêåt vaâ tûå giaác. nhên sûå. Nïëu muöën thaânh cöng. baån cêìn xaác àõnh trûúác àñch àïën vaâ vaåch ra möåt löå trònh töët nhêët. Kïë hoaåch. Trûúác khi thûåc hiïån möåt cuöåc haânh trònh. Laâm cha laâm meå cuäng vêåy. baån phaãi baám saát muåc àñch àoá khi tiïëp xuác haâng ngaây vúái con caái. röìi töí chûác caác hoaåt àöång coá liïn quan nhû taâi chñnh. nghiïn cûáu vaâ phaát triïín. Baån khöng àûúåc xêm phaåm tñnh tûå giaác hay loâng tûå troång cuãa chuáng.v. cú súã vêåt chêët v. nïëu muöën nuöi daåy con caái thaânh ngûúâi coá traách nhiïåm. baån thiïët kïë mêîu thúâi trang cuãa mònh trûúác khi cùæt may. saãn xuêët. Ngûúâi ta thûúâng sûã duång nguyïn tùæc saáng taåo hai lêìn trong nhiïìu lônh vûåc vaâ úã nhiïìu mûác àöå khaác nhau cuãa cuöåc söëng. Baån hònh dung trûúác caãnh baâi trñ khuön viïn ngöi nhaâ trûúác khi trang trñ noá. baån àaä coá kïë hoaåch trûúác trong àêìu. àaánh giaá sai thõ trûúâng hay khöng coá möåt kïë hoaåch kinh doanh khaã thi. Trûúác khi tröìng cêy trong vûúân. muåc tiïu ban àêìu thûúâng quyïët àõnh sûå thaânh cöng hay thêët baåi cuãa möåt doanh nghiïåp. Phêìn lúán caác thêët baåi trong kinh doanh àïìu khúãi phaát tûâ sûå saáng taåo àêìu tiïn: thiïëu vöën. tuây mûác àöå hiïíu roä nguyïn tùæc saáng taåo hai lêìn vaâ nhêån traách nhiïåm cho caã hai lêìn saáng taåo maâ chuáng ta haânh àöång vaâ múã röång Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh. Baån viïët baâi diïîn vùn ra giêëy trûúác khi àoåc. baån phaãi xaác àõnh roä raâng muåc tiïu kinh doanh cuãa mònh. tiïëp thõ. .

coân Thoái quen thûá hai laâ sûå saáng taåo àêìu tiïn. thò chuáng ta seä phoá mùåc cho ngûúâi khaác vaâ hoaân caãnh khaách quan nùçm ngoaâi Voâng troân AÃnh hûúãng àõnh hònh phêìn lúán cuöåc söëng cuãa mònh. Noái caách khaác. tûâ nhu cêìu àûúåc thûâa nhêån. Nhûäng khaã nùng àùåc biïåt cuãa con ngûúâi cuâng trñ tûúãng tûúång vaâ lûúng têm cho pheáp chuáng ta xem xeát nhûäng saáng taåo àêìu tiïn vaâ giuáp chuáng ta chõu traách nhiïåm viïët tiïëp kõch baãn cuãa àúâi mònh. nhûng khöng phaãi moåi saáng taåo àêìu tiïn àïìu dûåa trïn dûå kiïën. Duâ chuáng ta coá nhêån thûác hay kiïím soaát àûúåc hay khöng thò vêîn coá sûå saáng taåo lêìn thûá nhêët cho möîi cuöåc àúâi cuãa chuáng ta. Chuáng ta söëng möåt caách bõ àöång theo caác kõch baãn aáp àùåt tûâ bïn ngoaâi nhû gia àònh. cöång sûå. thoái quen thûá nhêët noái rùçng “Baån laâ ngûúâi saáng taåo”. têët caã moåi sûå vêåt àïìu àûúåc saáng taåo hai lêìn. Têët caã nhûäng àiïìu àoá laâ do ngûúâi khaác hoùåc ngoaåi caãnh chûá khöng phaãi laâ do caác nguyïn tùæc mang laåi. kïë hoaåch cuãa ngûúâi khaác vaâ caác sûác eáp cuãa hoaân caãnh. tûâ sûå lïå thuöåc quaá nhiïìu vaâo ngûúâi khaác. DÛÅ KIÏËN HAY MÙÅC NHIÏN Theo nguyïn tùæc. hoùåc laâ saãn phêím saáng taåo lêìn thûá hai cuãa ngûúâi khaác. Chuáng phaát sinh tûâ têm lyá dïî bõ töín thûúng cuãa chuáng ta. yïu thûúng. Tûå chuáng ta saáng taåo lêìn thûá hai àïí trúã thaânh möåt con ngûúâi tñch cûåc. tûâ caãm giaác vïì têìm quan troång vaâ giaá trõ hay möåt caãm giaác naâo àoá maâ chuáng ta lûu têm. Trong cuöåc söëng caá nhên. cuãa hoaân caãnh hay cuãa thoái quen quaá khûá.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 147 3. . nïëu khöng phaát triïín sûå tûå nhêån thûác cuãa mònh vaâ coá traách nhiïåm àöëi vúái nhûäng saáng taåo àêìu tiïn.

Nhûäng ngûúâi quaãn lyá theo sau hoå. Theo lúâi Peter Drucker vaâ cuãa Warren Bennis. Hoå chó laâ nhûäng ngûúâi thúå. Nhûng phaãn ûáng thûúâng thêëy cuãa nhûäng ngûúâi thúå vûâa gioãi tay nghïì vûâa chùm chó vaâ caác nhaâ quaãn lyá mêîn caán laâ gò? “Öng im ài cho! Chuáng töi àang laâm àûúåc rêët nhiïìu viïåc àêy naây!”. Quaãn lyá laâ saáng taåo lêìn thûá hai. coân laänh àaåo laâ laâm nhûäng viïåc àuáng”. viïët ra caác hûúáng dêîn vaâ thiïët lêåp caác chñnh saách. Haäy tûúãng tûúång möåt nhoám thúå duâng dao rûåa àïí phaát quang àûúâng rûâng. Laänh àaåo laâ sûå têåp trung vaâo caái mêëu chöët. tûác laänh àaåo laâ saáng taåo thûá nhêët. Quaãn lyá laâ sûå têåp trung vaâo nhûäng vêën àïì cuå thïí: “Laâm caách naâo töi coá thïí hoaân thaânh cöng viïåc àoá?”. Laänh àaåo khöng phaãi laâ quaãn lyá. coân laänh àaåo laâ xaác àõnh xem caái thang àoá coá àûúåc bùæc àuáng bûác tûúâng hay khöng. quan troång: “Àiïìu töi muöën àaåt àûúåc laâ gò?”. quan saát toaân böå vaâ theát lïn: “Nhêìm caánh rûâng röìi!”.148 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 4. “Quaãn lyá laâ laâm àuáng caác cöng viïåc. nhûäng ngûúâi giaãi quyïët vêën àïì. Chuáng ta thûúâng chuá têm vaâo caác chi tiïët maâ quïn ài . Baån coá thïí hiïíu möåt caách nhanh choáng sûå khaác nhau giûäa hai khaái niïåm naây qua vñ duå sau. LAÄNH ÀAÅO VAÂ QUAÃN LYÁ – HAI SÛÅ SAÁNG TAÅO Thoái quen thûá hai dûåa vaâo caác nguyïn tùæc vïì laänh àaåo baãn thên. Àêy laâ nöåi dung chuáng ta seä thaão luêån úã phêìn Thoái quen thûá ba. maâi sùæc caác dao rûåa. lïn thúâi gian biïíu laâm viïåc vaâ tñnh toaán lûúng böíng cho nhûäng ngûúâi thúå. Coân ngûúâi laänh àaåo laâ ngûúâi leo lïn ngoån möåt caái cêy cao nhêët. thûåc hiïån caác chûúng trònh huêën luyïån cú bùæp. àûa vaâo aáp duång caác cöng nghïå múái. Quaãn lyá laâ hiïåu nùng cuãa viïåc leo caác nêëc thang àïën thaânh cöng.

àùåc biïåt laâ thoái quen vaâ àöång cú cuãa khaách haâng.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 149 caái töíng thïí. kïí caã caác nhoám nhên viïn cuãa mònh. vò thïë chuáng ta thûúâng bõ chïåch hûúáng. Ngûúâi laänh àaåo chuã àöång phaãi luön theo doäi sûå thay àöíi cuãa möi trûúâng kinh doanh. cêìn vûúåt qua chûúáng ngaåi naâo. phêìn lúán moåi viïåc phuå thuöåc vaâo sûå phaán àoaán cuãa chuáng ta úã tûâng thúâi àiïím cuå thïí. Sûå thay àöíi muön hònh vaån traång trong hêìu hïët caác lônh vûåc saãn xuêët vaâ nghïì nghiïåp àoâi hoãi laänh àaåo phaãi àûúåc xem laâ yïëu töë quan troång haâng àêìu vaâ quaãn lyá àûáng haâng thûá hai. vaâ saáng suöët laänh àaåo thò khöng möåt kyä nùng quaãn trõ naâo coá thïí cûáu doanh nghiïåp àoá khoãi suåp àöí. Trong kinh doanh. thõ trûúâng thay àöíi nhanh àïën mûác nhiïìu saãn phêím vaâ dõch vuå rêët thaânh cöng chó vaâi nùm trûúác thò nay àaä trúã nïn laåc hêåu. Nïëu caác doanh nghiïåp khöng theo doäi möi trûúâng kinh doanh. àïí àûa ra nhûäng nguöìn lûåc cêìn thiïët giuáp cho doanh nghiïåp ài àuáng hûúáng. maâ coân úã chöî nöî lûåc àoá àuáng hûúáng hay khöng. . tùng chi phñ chùm soác sûác khoãe. vaâ nêng cao chêët lûúång xe ö-tö nhêåp khêíu àïìu coá taác àöång àaáng kïí àïën möi trûúâng kinh doanh. Nhûäng thay àöíi nhû núái loãng quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác trong ngaânh haâng khöng. Chuáng ta ngaây caâng cêìn coá möåt têìm nhòn vaâ möåt chiïëc la baân chûá khöng phaãi chó möåt têëm baãn àöì chó àûúâng. Sûå thaânh àaåt – thêåm chñ caã sûå sinh töìn – khöng chó phuå thuöåc àún thuêìn vaâo nöî lûåc cuãa chuáng ta. Sûå thay àöíi rêët nhanh choáng cuãa möi trûúâng söëng laâm cho laänh àaåo hiïåu quaã trúã nïn quan troång hún bao giúâ hïët – caã trong cuöåc söëng àöåc lêåp hay tûúng thuöåc. Nhûng chiïëc la baân nöåi têm khöng phaãi luön chó àuáng hûúáng. Chuáng ta thûúâng khöng biïët àõa hònh phña trûúác laâ gò.

Nhûäng ngûúâi khaác cuäng caãm thêëy huåt hêîng vò phong caách laâm viïåc thay àöíi. Töi bùæt àêìu vêåt löån vúái nhûäng vêën àïì vïì phûúng hûúáng. Töi àaä phaãi traãi qua caãm giaác huåt hêîng khoá chõu cuãa sûå ruát lui naây. toaân böå cöng viïåc kinh doanh cuãa chuáng töi àaä khaác hùèn. Vaâ töi àaä laâm àûúåc. Do àoá. phên tñch sêu thõ trûúâng vaâ nùæm bùæt caác thúâi cú múái. laänh àaåo khöng phaãi laâ cöng viïåc dïî daâng. Töi tin rùçng viïåc mònh cêìn phaãi laâm laâ laänh àaåo. Thïë nhûng.150 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Quaãn lyá hiïåu quaã maâ khöng laänh àaåo àuáng hûúáng thò cuäng giöëng nhû “siïët chùåt caác ghïë ngöìi trïn boong taâu Titanic”. vïì xêy dûång nïìn vùn hoáa cöng ty. bõ chön vuâi trong haâng àöëng cöng viïåc sûå vuå haâng ngaây. Hoå khöng coân àûúåc tiïëp cêån töi dïî daâng nhû trûúác. töi àaä quyïët àõnh giao cho ngûúâi khaác laâm viïåc àoá. búãi chuáng ta thûúâng bõ vûúáng vaâo mö thûác quaãn lyá. Khöng coá sûå thaânh cöng naâo trong quaãn lyá coá thïí buâ àùæp àûúåc nhûäng sai lêìm trong laänh àaåo. Nhûng töi àaä thêåt sûå thay àöíi. Töi khöng àuång àïën nhûäng cöng vùn khêín cêëp àang chêët àêìy trïn baân. Töi chó lao vaâo laâm cöng taác quaãn lyá. dêîn dùæt cöng ty cuãa mònh. cuäng khöng giaãi quyïët haâng taá cöng viïåc khöng tïn khaác… Têët caã àaä coá cêëp dûúái cuãa töi chõu traách nhiïåm. . khi öng nïu ra sûå khaác nhau giûäa laänh àaåo vaâ quaãn lyá. chuã tõch möåt cöng ty dêìu khñ àïën gùåp töi vaâ noái: “Naây Stephen. Töi thêåt sûå muöën thûåc hiïån vai troâ laänh àaåo. Àïën höm nay. trong khi vêîn muöën gùåp töi bêët kyâ luác naâo àïí xin yá kiïën. Chuáng töi thñch nghi hún vúái möi trûúâng múái cuãa cöng ty. Taåi buöíi hoåp cuöëi cuâng trong chûúng trònh Phaát triïín quaãn lyá keáo daâi möåt nùm taåi Seattle. nhúâ giuáp giaãi quyïët nhûäng vêën àïì haâng ngaây. töi àaä xem laåi vai troâ chuã tõch cöng ty cuãa töi vaâ nhêån ra rùçng töi chûa bao giúâ laänh àaåo caã. Nhûng àoá khöng phaãi laâ möåt viïåc dïî daâng.

Hai khaã nùng thiïn phuá nûäa giuáp chuáng ta múã röång tñnh chuã àöång vaâ thûåc hiïån vai troâ laänh àaåo caá nhên trong cuöåc söëng laâ trñ tûúãng tûúång vaâ lûúng têm. Hoå chó chuá troång àïën viïåc giaám saát. chuáng ta coá thïí hònh dung àûúåc nhûäng tiïìm nùng cuãa baãn thên. àùåt ra vaâ phêën àêëu àïí àaåt àûúåc caác muåc tiïu trong khi chûa xaác àõnh roä nhûäng giaá trõ cuãa mònh.” Töi tin rùçng caác bêåc cha meå cuäng thûúâng bõ vûúáng vaâo mö thûác quaãn lyá. Nhúâ coá lûúng têm. trong cuöåc söëng riïng cuãa chuáng ta laåi caâng thiïëu sûå laänh àaåo. Töi àaä thûåc hiïån àûúåc vai troâ laänh àaåo. Kïët húåp vúái sûå tûå nhêån thûác. 5. TRÚÃ THAÂNH NGÛÚÂI SAÁNG TAÅO ÀÊÌU TIÏN CUÃA CHÑNH MÒNH Nhû chuáng ta nhêån thêëy úã phêìn trûúác. chuáng ta coá thïí tiïëp cêån caác quy luêåt phöí biïën hay caác nguyïn tùæc. bùçng chñnh taâi nùng riïng cuãa mònh vaâ cuãa ngûúâi khaác. chuáng ta coá thïí khai thaác baãn thên möåt caách hiïåu quaã.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 151 Doanh thu tùng gêëp àöi vaâ lúåi nhuêån tùng gêëp böën lêìn. hiïåu quaã vaâ kyã cûúng thay vò muåc àñch vaâ tònh caãm gia àònh. hay thay àöíi möåt söë mö thûác cú baãn maâ chuáng ta àaä coá. nïn quaá trònh viïët “kõch baãn” cho chñnh mònh trúã thaânh möåt quaá trònh “viïët laåi kõch baãn”. tñnh chuã àöång àûúåc dûåa trïn cú súã tûå nhêån thûác – möåt khaã nùng àùåc biïåt cuãa con ngûúâi. Nhúâ coá trñ tûúãng tûúång. Do chuáng ta àaä söëng vúái nhiïìu “kõch baãn” tûâ bïn ngoaâi. Tûúng tûå. Khi nhêån ra nhûäng “kõch . nhûäng khaã nùng naây seä giuáp chuáng ta àuã sûác viïët lêëy “kõch baãn” cho chñnh mònh. Vúái nhûäng nguyïn tùæc chó àaåo baãn thên. Chuáng ta lao vaâo quaãn lyá baãn thên sao cho coá hiïåu quaã.

öng àaä viïët laåi “kõch baãn” cho mònh. möåt xaâ lim biïåt lêåp cuãa nhaâ tuâ trung têm Cairo. Öng hoåc caách laâm cho têm trñ cuãa mònh tröëng röîng. . Sadat àaä tûâng àûúåc nuöi dûúäng.Töíng thöëng quaá cöë cuãa Ai Cêåp. miïu taã laåi quaá trònh öng àaä hoåc àûúåc khi coân laâ möåt thanh niïn bõ giam cêìm taåi xaâ lim 54. bùçng möåt quaá trònh thiïìn àõnh sêu sùæc àïí têåp trung vaâo caác “kõch baãn” cuãa baãn thên.152 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT baãn” khöng hiïåu quaã. Öng àaä têåp húåp àûúåc sûác maånh vaâ yá chñ thöëng nhêët cuãa caã nûúác vaâo “kõch baãn” àoá cuãa mònh. do dñnh lñu vaâo möåt êm mûu chöëng laåi vua Farouk. Vaâ nhûäng àaám àöng dên chuáng trong caã nûúác àaä tûâng hö vang “Khöng bao giúâ! Khöng bao giúâ!”. Àoá khöng phaãi laâ sûå giaâu coá maâ laâ coá àûúåc sûå tûå chuã vaâ chiïën thùæng chñnh baãn thên mònh. Theo töi. Öng àaä hoåc àûúåc caách bûát ra khoãi têm trñ cuãa mònh àïí nhòn laåi “kõch baãn” möåt caách khön ngoan hún. daåy döî vaâ hun àuác loâng cùm thuâ Israel. möåt trong nhûäng cêu chuyïån hêëp dêîn nhêët cuãa quaá trònh viïët laåi “kõch baãn” nùçm trong cuöën tûå truyïån cuãa Anwar Sadat . Nhûng noá cuäng rêët àiïn röì vaâ Sadat biïët roä àiïìu àoá. Do àoá. nhûäng mö thûác khöng àuáng hay khöng hoaân haão trong con ngûúâi mònh. vò taåi àoá öng àaä nhêån ra thaânh cöng thûåc sûå laâ thaânh cöng cuãa baãn ngaä. “Kõch baãn” naây rêët àöåc lêåp vaâ mang tñnh dên töåc cûåc àoan. Khöng bao giúâ! Khöng bao giúâ!”. Öng kïí laåi rùçng öng àaä gêìn nhû khöng coân muöën rúâi xaâ lim nhaâ tuâ nûäa. chuáng ta coá thïí chuã àöång bùæt tay vaâo viïët laåi nhûäng kõch baãn àoá. Öng tûâng tuyïn böë trïn àaâi truyïìn hònh quöëc gia rùçng: “Töi seä khöng bao giúâ bùæt tay vúái möåt ngûúâi Israel khi naâo hoå coân chiïëm duâ chó möåt têëc àêët cuãa ngûúâi Ai Cêåp. noá kñch àöång tinh thêìn dên chuáng möåt caách sêu sùæc.

nhiïìu ngûúâi trong chuáng ta phaát hiïån ra nhûäng “kõch baãn” keám hiïåu quaã.möåt thay àöíi laâm aãnh hûúãng àïën haâng triïåu con ngûúâi trong Voâng troân Quan têm lúán hún. Öng àaä taác àöång vaâo troång têm Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh àïí thay àöíi mö thûác àoá . möåt saáng kiïën taáo baåo dêîn àïën Hiïåp ûúác Camp David giûäa Ai Cêåp vaâ Israel. Moåi ngûúâi nghô rùçng öng seä mêët tinh thêìn.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 153 Trong thúâi kyâ cêìm quyïìn cuãa Nasser. . Sadat àaä biïët duâng sûå tûå nhêån thûác. Nïëu laâ möåt ngûúâi coá phaãn ûáng quaá mûác trong viïåc daåy döî con caái thò möîi khi chuáng bùæt àêìu laâm àiïìu gò àoá sai traái. Öng àaä àïën thùm Quöëc höåi Israel (Knesset) taåi Jerusalem vaâ múã ra möåt trong nhûäng phong traâo hoâa bònh chûa tûâng coá trong lõch sûã thïë giúái. trñ tûúãng tûúång vaâ lûúng têm cuãa mònh àïí laänh àaåo baãn thên. öng àaä “viïët laåi kõch baãn” cuãa baãn thên àöëi vúái Israel. Hoå muöën aáp àùåt “kõch baãn” cuãa hoå lïn öng maâ khöng biïët rùçng öng chó àang chúâ àúåi thúâi cú. Chuáng ta coá quyïìn sûã duång trñ tûúãng tûúång vaâ oác saáng taåo cuãa mònh àïí viïët laåi nhûäng “kõch baãn” múái hiïåu quaã hún. mang laåi yá nghôa thêåt sûå. nhûäng thoái quen àaä àûúåc ùn sêu vaâ hoaân toaân khöng nïn coá vaâ khöng phuâ húåp vúái nhûäng àiïìu chuáng ta thûåc sûå quyá troång trong cuöåc söëng. coá thúâi gian Sadat bõ giaáng chûác. phuâ húåp hún vúái nhûäng giaá trõ sêu sùæc nhêët vaâ nhûäng nguyïn tùæc àuáng àùæn. nhûng khöng phaãi nhû vêåy. tûác khi trúã thaânh töíng thöëng Ai Cêåp vaâ àöëi mùåt vúái nhûäng thûåc taåi chñnh trõ. Thoái quen thûá hai noái rùçng chuáng ta khöng cêìn phaãi chung söëng vúái nhûäng “kõch baãn” àoá. Trong quaá trònh phaát triïín sûå tûå nhêån thûác. Vaâ khi thúâi cú àïën. laâm thay àöíi möåt mö thûác cöët loäi vaâ caách nhòn vïì hoaân caãnh.

Chuáng cöë gùæng kòm neán nhûäng caãm xuác maâ vïì sau seä buâng phaát möåt caách tïå haåi hún. nhûäng khoaãng thúâi gian àêìy yá nghôa maâ chuáng töi coá vúái nhau. Töi khöng têåp trung vaâo sûå trûúãng thaânh lêu daâi hay caãm thöng maâ vaâo haânh vi nhêët thúâi. nïëu töi laâ ngûúâi ngöìi dûå lïî tang nhû àaä tûúãng tûúång úã phêìn àêìu. reân luyïån yá thûác kyã luêåt cho anh em chuáng vúái loâng yïu thûúng vö búâ. Vaâ töi chiïën thùæng. Lyá do maâ töi muöën coá àûúåc nhûäng àiïìu trïn laâ vò sêu thùèm trong têm höìn. Töi muöën noá hiïíu rùçng duâ khöng phaãi laâ ngûúâi hoaân haão nhûng töi àaä cöë gùæng hïët sûác àïí laâm bêët cûá àiïìu gò coá thïí cho caác con. la heát. töi sûã duång uy quyïìn cuãa mònh. Khi àoá. trong vinh quang. Giúâ àêy. vaâ möåt trong nhûäng àûáa con töi chuêín bõ lïn tiïëng.154 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT töi seä khöng kiïìm chïë àûúåc cún giêån dûä. töi laâ ngûúâi yïu thûúng chuáng nhêët. Vaâ coá leä hún bêët cûá ngûúâi naâo khaác trïn coäi àúâi naây. Töi muöën con töi nhúá àïën töi nhû möåt ngûúâi cha àaáng kñnh. chûá khöng phaãi caã cuöåc chiïën. Töi muöën con tim vaâ khöëi oác cuãa con töi traân àêìy nhûäng kyã niïåm sêu sùæc. chûá khöng phaãi bùçng nhûäng trêån àoân vaâ lúâi la mùæng. ngûúâi chia seã caã niïìm vui lêîn nöîi buöìn cho túái luác noá trûúãng thaânh. Töi muöën con töi nhúá laåi nhûäng luác noá àïën vúái töi àïí têm sûå nhûäng khoá khùn vaâ ûu tû maâ noá gùåp phaãi. Töi àûáng àoá. giûäa möëi quan hïå cha con bõ àöí vúä khi chuáng bïn ngoaâi toã ra khuêët phuåc nhûng trong loâng thò chöëng laåi. àe doåa vaâ trûâng phaåt caác con töi. töi yïu quyá con töi vaâ xem troång vai troâ laâm cha cuãa mònh. Töi àang cöë gùæng àïí chiïën thùæng trong möåt trêån àêëu. Nhûng khöng phaãi luác naâo töi cuäng nhòn thêëy nhûäng . naåt nöå. Töi muöën nghe noá noái vïì töi nhû vïì möåt ngûúâi cha àaä daåy döî.

Nhûng töi coá thïí thay àöíi vaâ söëng theo trñ tûúãng tûúång cuãa mònh thay vò dûåa vaâo trñ nhúá. vò töi coá trñ tûúãng tûúång vaâ lûúng têm. Àiïìu àoá coá nghôa laâ töi phaãi bùæt àêìu cuöåc söëng haâng ngaây bùçng nhûäng giaá trõ àoá àïí khi àöëi diïån vúái nhûäng thùng trêìm. phaãi viïët laåi “kõch baãn” cho baãn thên àïí taåo mö thûác haânh vi vaâ thaái àöå phuâ húåp vúái nhûäng giaá trõ sêu sùæc cuäng nhû nhûäng nguyïn tùæc àuáng àùæn. Vò töi laâ möåt con ngûúâi biïët tûå nhêån thûác. rùçng cuöåc àúâi töi khöng phaãi laâ “saãn phêím” cuãa “baãn thiïët kïë” cuãa riïng töi. Töi coá thïí nhêån thêëy “kõch baãn” töi àang söëng khöng phuâ húåp vúái nhûäng giaá trõ àoá. thuác eáp haâng ngaây. Töi coá thïí gùæn baãn thên vaâo nhûäng tiïìm nùng vö haån thay vò vaâo quaá khûá hûäu haån. Bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh coá nghôa laâ thûåc hiïån caác vai troâ khaác nhau trong cuöåc àúâi vúái nhûäng giaá trõ vaâ phûúng hûúáng roä raâng. Töi trúã nïn luön bõ àöång. vaâ caách cû xûã vúái caác con laåi mêu thuêîn vúái tònh caãm töi thêåt sûå daânh cho chuáng. Töi coá thïí thûåc sûå trúã thaânh ngûúâi luön chuã àöång vaâ söëng theo caác giaá trõ töët àeåp. Möîi chuáng ta àïìu phaãi coá traách nhiïåm àöëi vúái sûå saáng taåo àêìu tiïn cuãa chñnh mònh. Nhûäng gò quyá giaá nhêët laåi bõ chön vuâi dûúái têìng têìng lúáp lúáp cuãa nhûäng bûác böëi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 155 giaá trõ àoá. thaách thûác cuöåc àúâi. Töi coá thïí trúã thaânh ngûúâi saáng taåo àêìu tiïn cuãa chñnh mònh. vò nhûäng giaá trõ àoá rêët roä raâng àöëi vúái töi. töi coá thïí haânh xûã bùçng nhên phêím cuãa mònh maâ khöng cêìn phaãi haânh àöång theo caãm tñnh hoùåc bõ hoaân caãnh taác àöång. Töi bõ sa lêìy trong “möåt àöëng vuån vùåt”. nïn töi coá thïí kiïím tra nhûäng giaá trõ sêu sùæc nhêët cuãa mònh. .

156 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 6. Lùæng nghe caã hai phña trûúác khi phaán quyïët. Vò möîi ngûúâi laâ möåt caá thïí. Rolfe Kerr. Bïnh vûåc nhûäng ngûúâi vùæng mùåt. seä laâm gò (cöëng hiïën. caã vïì nöåi dung vaâ hònh thûác. Chên thaânh nhûng quyïët àoaán. Luön nhúá àïën nhûäng ngûúâi coá cöng giuáp àúä mònh. . Luön söëng lûúng thiïån. Sùén loâng nhêån lúâi khuyïn cuãa ngûúâi khaác. TUYÏN NGÖN SÛÁ MÏÅNH CAÁ NHÊN Caách hiïåu quaã nhêët àïí bùæt àêìu tûâ muåc tiïu àaä àûúåc xaác àõnh maâ töi tûâng biïët laâ thiïët lêåp möåt baãn tuyïn ngön sûá mïånh caá nhên hay möåt triïët lyá. nïn tuyïn ngön sûá mïånh caá nhên seä phaãn aánh tñnh chêët àún nhêët naây. Coá kïë hoaåch cöng viïåc ngaây mai ngay tûâ höm nay. Khöng ngöìi yïn chúâ àúåi. Möîi nùm thaânh thaåo möåt viïåc múái. Trêåt tûå ngùn nùæp trong sinh hoaåt caá nhên vaâ cöng viïåc. phaãi thaânh cöng trong cuöåc söëng gia àònh. thaânh tñch). möåt niïìm tin. Tòm kiïëm vaâ söëng xûáng àaáng vúái sûå höî trúå tuyïåt vúâi tûâ nhûäng ngûúâi xung quanh. àaä xaác lêåp sûá mïånh cuãa mònh nhû sau: “Trûúác hïët. lêëy giaá trõ vaâ nguyïn tùæc naâo laâm nïìn taãng. Luön duy trò möåt thaái àöå tñch cûåc. Möåt ngûúâi baån cuãa töi. Luön coá oác haâi hûúác. Tuyïn böë àoá thïí hiïån roä baån muöën trúã thaânh ngûúâi thïë naâo (tñnh caách).

gia àònh. Töi seä laâ möåt cöng dên coá traách nhiïåm. chuã àöång thûåc hiïån caác muåc tiïu cuãa àúâi mònh.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 157 Àûâng súå mùæc sai lêìm – chó súå thiïëu oác saáng taåo. Mùåc duâ vêåy. giaãi trñ. Ngöi nhaâ cuãa töi seä laâ núi maâ töi. Töi àùåc biïåt quan têm àïën viïåc daåy con caái biïët yïu thûúng. Nghe nhiïìu hún noái. Töi seä chuã àöång trûúác caác hoaân caãnh vaâ cú höåi. chûá khöng bõ àöång àöëi phoá. khöng bêån têm vïì cöng viïåc sùæp túái hay sûå thùng quan tiïën chûác. nhiïåt tònh tham gia vaâo caác hoaåt àöång chñnh trõ àïí tiïëng noái vaâ laá phiïëu cuãa mònh goáp phêìn xêy dûång cöång àöìng. vò caã hai àiïìu naây àïìu quan troång àöëi vúái töi. Luön taåo àiïìu kiïån cho cêëp dûúái thaânh cöng. Töi coi troång caác giaá trõ. bònh yïn vaâ haånh phuác. ngùn nùæp vaâ tiïån nghi. quyïìn tûå do vaâ caác nghôa vuå trong xaä höåi cuãa chuáng ta. thiïëu tinh thêìn xêy dûång vaâ sûãa chûäa sai lêìm. Döìn hïët khaã nùng vaâ nöî lûåc vaâo cöng viïåc hiïån thúâi. baån beâ vaâ nhûäng ai túái thùm coá thïí tòm thêëy niïìm vui. töi vêîn seä cöë gùæng taåo möåt möi trûúâng söëng saåch seä. laâm caác viïåc nöåi trúå khaác. àoåc saách. Töi seä laâ möåt ngûúâi biïët khúãi àöång. cuâng hoåc têåp tiïën böå. Töi seä vêån duång sûå hiïíu biïët cuãa mònh àïí choån lûåa caách thûác ùn uöëng.” Coân àêy laâ baãn tuyïn ngön sûá mïånh cuãa möåt phuå nûä àang cöë gùæng cên bùçng giûäa cuöåc söëng gia àònh vaâ sûå nghiïåp: “Töi seä cöë gùæng taåo sûå cên bùçng giûäa nghïì nghiïåp vaâ gia àònh möåt caách töët nhêët. sûå thoaãi maái. .

tiïu xaâi ñt vaâ thûúâng xuyïn duâng söë tiïìn dû àïí tiïët kiïåm hoùåc àêìu tû. Töi seä phaát triïín caác thoái quen giuáp mònh thoaát khoãi nhûäng khuön mêîu laåc hêåu vaâ haån heåp àïí múã röång khaã nùng cuäng nhû lûåa choån cuãa mònh. Àêy laâ vùn baãn maâ töíng thöëng Myä nhêån traách nhiïåm baão vïå vaâ uãng höå khi tuyïn thïå nhêåm chûác.158 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Töi seä luön giûä mònh. bùçng sûå phuåc vuå vaâ àoáng goáp tûâ thiïån cuãa mònh. Nhûäng gò töi muöën tuây thuöåc vaâo nhu cêìu vaâ khaã nùng taâi chñnh cuãa töi. àêy laâ cú súã phaáp lyá cho viïåc nhêåp quöëc tõch Hoa Kyâ cuãa ngûúâi dên. Nhû Hiïën phaáp Hoa Kyâ chùèng haån. vïì cú baãn. Töi seä luön tòm caách àöåc lêåp vïì taâi chñnh. sûãa àöíi. töi seä khöng vay núå àïí mua bêët kyâ thûá gò khaác. traánh xa caác thoái nghiïån ngêåp vaâ hû hoãng. Nhûäng nguyïn tùæc naây àem laåi cho baãn Hiïën phaáp möåt sûác maånh .” Baån coá thïí xem baãn tuyïn ngön sûá mïånh caá nhên laâ möåt “baãn hiïën phaáp” cuãa caá nhên baån. Àêy laâ caác chuêín mûåc thïí hiïån bùçng vùn baãn – nhûäng chuêín mûåc then chöët duâng àïí àaánh giaá vaâ àiïìu haânh moåi thûá khaác. nhû moåi baãn hiïën phaáp trïn thïë giúái. Hiïën phaáp Hoa Kyâ laâ tiïu chuêín àïí àaánh giaá bêët kyâ böå luêåt naâo cuãa nûúác Myä. “hiïën phaáp” cuãa baån laâ khöng thay àöíi. töi seä duâng tiïìn vaâ taâi nùng mònh laâm cho cuöåc söëng cuãa ngûúâi khaác vui veã hún. Vaâ. trong hún 200 nùm qua. Àêy laâ nïìn taãng vaâ trung têm giuáp dên chuáng vûúåt qua nhûäng biïën àöång lúán nhû cuöåc nöåi chiïën Myä. Töi seä laâm nhiïìu. Ngoaâi ra. Trûâ khoaãn vay daâi haån mua nhaâ vaâ xe ö-tö. Töi seä laâ chuã nhên chûá khöng phaãi laâ nö lïå cuãa àöìng tiïìn. chiïën tranh Viïåt Nam. noá chó coá 26 böí sung. vuå bï böëi Watergate. trong àoá baãn göëc chó sûãa àöíi àuáng 10 àiïím.

laâ phûúng hûúáng cho caã cuöåc àúâi baån. Coá baãn tuyïn ngön sûá mïånh. khiïën hoå khöng àuã sûác àûúng àêìu vúái cuöåc söëng. Sûå thay àöíi choáng mùåt àoá laâm kiïåt sûác nhiïìu ngûúâi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 159 vö têån. Viktor Frankl àaä hoåc àûúåc nguyïn . vaâ baån coi troång àiïìu gò. phên loaåi moåi thûá vaâ moåi ngûúâi àïí hoâa húåp vúái thûåc taåi. rêåp khuön. laâ cú súã cho nhûäng quyïët àõnh haâng ngaây baån àûa ra. chuáng ta coá thïí cuâng bay böíng vúái nhûäng thay àöíi. Chuáng ta khöng cêìn phaãi tòm hiïíu. röìi nhûäng àiïìu töët àeåp cuäng seä àïën… Nhûng khöng phaãi ai cuäng vêåy. maâ khöng phuå thuöåc vaâo hoaân caãnh söëng hay nhûäng xuác caãm. Tûúng tûå nhû vêåy. vúái hy voång theo thúâi gian. Trong caác traåi têåp trung cuãa boån Àûác quöëc xaä. laâm cú súã cho viïåc àûa ra nhûäng quyïët àõnh lúán. Hoå trúã nïn bõ àöång vaâ thûúâng àêìu haâng. Noá trúã thaânh baãn hiïën phaáp cuãa caá nhên. nhû Thomas Jefferson àaä noái: “Nïìn an ninh àùåc biïåt cuãa chuáng ta nùçm úã baãn Hiïën phaáp naây”. Möi trûúâng söëng cuãa chuáng ta cuäng àang thay àöíi vúái möåt nhõp àiïåu khöng ngûâng gia tùng. ngay caã trong trûúâng húåp coá nhûäng sûå mú höì vaâ thay àöíi trong xaä höåi. trúã thaânh möåt chuêín mûåc cho möîi ngûúâi. baån muöën laâm gò. Chuáng ta khöng coân quan têm àïën àõnh kiïën hay thaânh kiïën. Chòa khoáa dêîn túái khaã nùng taåo ra thay àöíi laâ möåt nhêån thûác trûúác sau nhû möåt rùçng baån laâ ai. Con ngûúâi khöng thïí chung söëng vúái sûå thay àöíi nïëu trong hoå khöng coá möåt haåt nhên vûäng chùæc vaâ bêët biïën theo thúâi gian. Noá cuäng àem laåi cho möîi caá nhên nguöìn sûác maånh lúán lao giûäa nhûäng biïën cöë cuãa cuöåc àúâi. baãn tuyïn ngön sûá mïånh caá nhên dûåa trïn nhûäng nguyïn tùæc àuáng àùæn.

sûã duång khaã nùng tûå nhêån thûác àïí xem xeát caác “baãn àöì” chó dêîn. Baån seä coá phûúng hûúáng cú baãn àïí tûâ àoá àùåt ra caác muåc tiïu ngùæn haån vaâ daâi haån. sûác lûåc vaâ taâi nùng cuãa baån. Chñnh taåi àêy. Baån seä coá àûúåc sûác maånh cuãa “baãn hiïën phaáp” caá nhên àûúåc viïët ra dûåa trïn caác nguyïn tùæc àuáng àùæn. Àiïìu cöët loäi cuãa triïët lyá naây laâ: nhiïìu chûáng bïånh vïì tinh thêìn vaâ caãm xuác thêåt ra laâ do têm traång bõ àeâ neán. TRUNG TÊM CUÃA VOÂNG TROÂN AÃNH HÛÚÃNG Àïí coá thïí viïët àûúåc möåt baãn tuyïn ngön sûá mïånh.maâ qua àoá chuáng ta coá thïí nhòn ra thïë giúái.160 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT tùæc luön chuã àöång vaâ têìm quan troång cuãa viïåc xaác àõnh muåc àñch. Öng àaä phaát triïín khaái niïåm “Liïåu phaáp biïíu tûúång” thaânh möåt triïët lyá vaâ àûa ra giaãng daåy. duâng laâm cùn cûá àïí àaánh giaá möåt caách hûäu hiïåu moåi quyïët àõnh vïì viïåc sûã duång töët nhêët thúâi gian. biïët chùæc caác mö thûác cuãa mònh àûúåc dûåa trïn caác nguyïn tùæc vaâ cú súã hiïån thûåc. chuáng ta xûã lyá têìm nhòn vaâ nhûäng giaá trõ cuãa mònh. chuáng ta seä biïët chùæc caác “baãn àöì” chó àuáng àûúâng. Baån seä coá àûúåc têìm nhòn vïì nhûäng giaá trõ dêîn dùæt cuöåc àúâi baån. yá nghôa cuöåc söëng. “Liïåu phaáp biïíu tûúång” xoáa boã caãm giaác tiïu cûåc àoá bùçng caách giuáp cho tûâng caá nhên tòm thêëy yá nghôa àún nhêët vaâ sûá mïånh cuãa baãn thên trong cuöåc söëng.nhûäng lùng kñnh . chuáng ta sûã . tröëng röîng. Möåt khi nhêån thûác àûúåc sûá mïånh cuãa mònh. Vaâ nïëu coá àûúåc caác nguyïn tùæc àuáng àùæn. baån seä coá àûúåc nïìn taãng cuãa tñnh chuã àöång. Chñnh taåi trung têm naây. 7. chuáng ta phaãi bùæt àêìu ngay taåi trung têm Voâng troân AÃnh hûúãng cuãa mònh. Trung têm naây bao göìm nhûäng mö thûác cú baãn nhêët . caãm thêëy cuöåc àúâi vö nghôa… cuãa con ngûúâi.

nïìn taãng tònh caãm. khön ngoan vaâ nùng lûåc cuãa chuáng ta. An toaân biïíu hiïån yá thûác cuãa baån vïì giaá trõ. laâ tiïìm lûåc àïí hoaân thaânh möåt cöng viïåc naâo àoá. Khi têåp trung vaâo trung têm cuãa Voâng troân AÃnh hûúãng. Àõnh hûúáng laâ nguöìn göëc caác phûúng hûúáng trong cuöåc söëng cuãa baån. caá tñnh.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 161 duång lûúng têm laâm la baân àïí chó ra taâi nùng riïng biïåt vaâ phaåm vi coá thïí cöëng hiïën cuãa mònh. Noá cuäng bao göìm khaã nùng vûúåt qua nhûäng thoái quen cöë hûäu àïí . àõnh hûúáng. Cuäng chñnh taåi àêy. suy xeát vaâ hiïíu biïët. nhûäng nöî lûåc têåp trung cuãa chuáng ta seä àaåt àûúåc kïët quaã lúán nhêët. Àêy laâ viïåc taåo ra PC (nùng lûåc saãn xuêët) coá sûác maånh vaâ aãnh hûúãng to lúán àïën sûå thaânh àaåt úã moåi mùåt trong cuöåc söëng chuáng ta. sûå am hiïíu cuãa baån àöëi vúái caách aáp duång caác nguyïn tùæc khaác nhau trong cuöåc söëng vaâ sûå liïn hïå giûäa chuáng. Bêët cûá caái gò nùçm taåi trung têm cuãa cuöåc söëng seä laâ nguöìn göëc cho sûå an toaân. loâng tûå troång vaâ caác thïë maånh cuãa baån. caác tiïu chuêín ngêìm chi phöëi nhûäng quyïët àõnh vaâ haânh àöång cuãa baån. sûã duång trñ tûúãng tûúång àïí hònh dung àñch àïën. Khön ngoan laâ têìm nhòn tûúng lai vaâ nhêån thûác vïì sûå cên bùçng. Têët caã nhûäng àiïìu àoá nhùçm mang laåi cho chuáng ta nhûäng cú súã cuãa möåt baãn hiïën phaáp caá nhên. chuáng ta seä múã röång noá. Noá bao göìm khaã nùng phaán àoaán. tûác khung tham chiïëu nöåi têm cuãa baån – laâ caái chó cho baån àiïìu gò àang xaãy ra – bao göìm caác nguyïn tùæc. Baãn àöì dêîn àûúâng. Àoá laâ möåt chónh thïí töíng húåp cuãa suy nghô hay kinh nghiïåm möåt töíng thïí àöåc nhêët vaâ troån veån. Nùng lûåc laâ khaã nùng haânh àöång. Àêy laâ khaã nùng cú baãn àïí thûåc hiïån viïåc lûåa choån vaâ àûa ra caác quyïët àõnh.

Roä raâng. Caác yïëu töë höî trúå naây cuäng gùæn kïët vúái moåi khña caånh khaác cuãa cuöåc söëng vaâ khöng chó xuêët hiïån möåt lêìn. baån phuå thuöåc vaâo hoaân caãnh. àõnh hûúáng. khön ngoan vaâ nùng lûåc – phuå thuöåc lêîn nhau. coá hiïåu quaã hún. böën nhên töë naây àïìu yïëu. Khi caã böën nhên töë naây cuâng coá mùåt. möåt tñnh caách cên bùçng vaâ möåt con ngûúâi toaân veån. kïët húåp haâi hoâa vaâ böí sung cho nhau. Mûác àöå phaát triïín tûâng yïëu töë àûúåc thïí hiïån trïn möåt chuöîi liïn tuåc. An toaân Khön ngoan Trung têm Àõnh hûúáng Nùng lûåc Böën yïëu töë naây – an toaân. nghôa laâ vïì cú baãn. chuáng seä taåo nïn sûác maånh to lúán coá thïí saãn sinh ra möåt nhên caách cao quyá. ÚÃ àêìu dûúái cuãa chuöîi. giöëng nhû caác bûúác liïn tuåc cuãa sûå trûúãng thaânh àûúåc mö taã úã phêìn trïn. .162 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT hònh thaânh nhûäng thoái quen úã mûác cao hún. an toaân vaâ àõnh hûúáng seä àem laåi khön ngoan thêåt sûå. laâ chêët xuác taác àïí giaãi phoáng nùng lûåc.

7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 163 vaâo ngûúâi khaác. hoaân haão vïì cuöåc söëng. cên bùçng. CAÁC TROÅNG TÊM TRONG CUÖÅC SÖËNG Möîi ngûúâi àïìu coá möåt troång têm trong cuöåc söëng duâ rùçng chuáng ta thûúâng khöng nhêån ra àiïìu àoá. cöët loäi úã möîi ngûúâi. baån kiïím soaát àûúåc tònh hònh. laâ mö thûác thiïët yïëu. khön ngoan vaâ nùng lûåc – nïu trïn. . tûâ nhûäng nguöìn lûåc dao àöång bïn ngoaâi cho àïën sûå àiïìu khiïín nöåi taåi vûäng vaâng. núi baån yá thûác àûúåc giaá trõ baãn chêët vaâ sûå an toaân caá nhên. àõnh hûúáng. khi àoá. ÚÃ àêìu trïn cuãa chuöîi. Àõnh hûúáng cuãa baån dao àöång trïn chuöîi liïn tuåc. AÃnh hûúãng tñch cûåc cuãa chuáng àöëi vúái moåi mùåt cuöåc söëng cuãa chuáng ta laâ vö cuâng cêìn thiïët – laâ chûác nùng troång têm. vaâo nhûäng thûá baån khöng kiïím soaát möåt caách trûåc tiïëp. núi moåi thûá bõ boáp meáo vaâ khöng ùn khúáp nhau hoùåc coá thïí giûäa möåt têëm baãn àöì chñnh xaác. 8. Khön ngoan cuãa baån nùçm àêu àoá giûäa möåt têëm baãn àöì hoaân toaân sai lïåch. Haäy khaão saát toám tùæt caác troång têm khaác nhau hay caác mö thûác cöët loäi trong chuáng ta àïí hiïíu roä aãnh hûúãng cuãa chuáng àïën böën nhên töë cú baãn – an toaân. Nùng lûåc cuãa baån nùçm giûäa möåt cûåc laâ sûå bêët àöång – möåt con röëi cho ngûúâi khaác giêåt dêy – vaâ cûåc kia laâ sûå chuã àöång. núi cuöåc söëng cuãa baån chõu sûå chi phöëi búãi caác xung lûåc hay thay àöíi. nghôa laâ sûác maånh haânh àöång theo nhûäng giaá trõ cuãa chñnh baån. tûúng thuöåc lêîn nhau. vaâ àêìu kia. baån coá sûác maånh àöåc lêåp vaâ nïìn taãng cho caác möëi quan hïå àa daång. An toaân cuãa baån nùçm àêu àoá trïn chuöîi liïn tuåc giûäa cûåc khöng an toaân nùçm úã möåt àêìu. Võ trñ cuãa nhûäng yïëu töë naây trïn möåt chuöîi liïn tuåc biïíu hiïån sûå hoâa nhêåp. haâi hoâa. núi moåi thaânh phêìn vaâ nguyïn tùæc liïn hïå vúái nhau möåt caách húåp lyá.

Khi chuáng ta lïå thuöåc vaâo ngûúâi chuáng ta àang coá xung àöåt thò nhu cêìu vaâ xung àöåt luön hoâa lêîn vaâo nhau. Noá giuáp caác möëi quan hïå khaác phaát triïín. ruát lui hay gêy hêën.v.164 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Troång têm phöëi ngêîu. Do vêåy. sûå thaânh cöng vïì mùåt xaä höåi cuãa möåt trong hai ngûúâi v. búãi caác àiïìu kiïån bïn ngoaâi taác àöång àïën quan hïå vúå chöìng. vñ duå möåt àûáa con múái chaâo àúâi. tònh caãm vúå chöìng… Khi nhûäng vêën àïì naây kïët húåp vúái sûå lïå thuöåc tònh caãm trong hön nhên thò möëi quan hïå lêëy phöëi ngêîu laâm troång têm seä böåc löå moåi àiïím yïëu cuãa noá. àöë kyå. hoùåc ngêëm ngêìm àua tranh. Chuáng ta seä dïî bõ töín thûúng búãi têm traång. Sau nhiïìu nùm tham gia xûã lyá möåt söë cuöåc hön nhên gùåp rùæc röëi. Vaâ ngûúâi baån àúâi cuãa chuáng ta cuäng thïë. haânh vi vaâ caách cû xûã cuãa ngûúâi baån àúâi. àöëi àêìu hay tröën chaåy. viïåc möåt ngûúâi naâo àoá têåp trung chuá yá vaâo vúå hay chöìng mònh laâ àiïìu rêët tûå nhiïn vaâ àuáng àùæn. nhûäng khoá khùn taâi chñnh. Quan hïå hön nhên coá thïí laâ möëi quan hïå thên mêåt. lêu daâi vaâ coá aãnh hûúãng nhêët àöëi vúái con ngûúâi. tònh caãm. chuáng ta coá xu hûúáng quay trúã laåi caác “kõch baãn” àaä àûúåc trang bõ trong giai àoaån trûúãng thaânh. Khi traách nhiïåm tùng lïn vaâ sûå cùng thùèng xuêët hiïån trong quan hïå hön nhên. kinh nghiïåm vaâ quan saát thûåc tïë cuöåc söëng laåi cho chuáng ta möåt bûác tranh hoaân toaân khaác. taác àöång cuãa gia àònh bïn vúå/chöìng. . nuöi daåy con caái. vò vêåy xuêët hiïån caách xûã lyá khaác nhau vïì caác vêën àïì nhû taâi chñnh. töi nhêån ra nhûäng súåi chó xuyïn suöët dïåt nïn hêìu hïët caác möëi quan hïå hön nhên àoá laâ sûå lïå thuöåc maånh meä vïì mùåt tònh caãm. Thöng thûúâng. Khi nhûäng traång thaái tiïu cûåc naây xaãy ra. Kïët quaã thûúâng thêëy laâ haânh àöång yïu – gheát thaái quaá. kõch baãn cuãa hai bïn khöng giöëng nhau. maän nguyïån. Tuy nhiïn. cay àùæng.

vaâ nhiïìu nhên töë khaác àïí laâm cuöåc söëng coá yá nghôa. Nïëu hoå quan niïåm sûå an toaân cuãa hoå xuêët . Coân khön ngoan vaâ nùng lûåc bõ chòm lêëp trong möëi quan hïå tûúng taác tiïu cûåc vaâ àöëi nghõch. Nhûäng ngûúâi lêëy gia àònh laâm troång têm cuãa cuöåc söëng coá nhêån thûác vïì sûå an toaân hay giaá trõ cuãa baãn thên xuêët phaát tûâ truyïìn thöëng.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 165 chuáng ta caâng luán sêu vaâo caác thoái quen cuä nhùçm biïån minh cho haânh vi cuãa mònh vaâ traã àuäa ngûúâi vúå hoùåc chöìng. cho sûå yïu thûúng. taåo ra nhûäng cú höåi lúán cho caác möëi quan hïå sêu sùæc. àuáng àùæn vaâ àaáng chuá yá khaác thûúâng thêëy laâ gia àònh. Caã vúå vaâ chöìng àïìu coá yá chúâ bïn kia nhên nhûúång tònh caãm trûúác. Àêy laâ lônh vûåc àûúåc têåp trung vaâ àêìu tû nhiïìu. Nhûng vò laâ möåt troång têm. nïìn taãng giaáo duåc hay danh dûå cuãa gia àònh. chêm choåc vaâ chó trñch àïí che àêåy sûå yïëu àuöëi bïn trong con ngûúâi mònh. Möåt troång têm tûå nhiïn. Roä raâng. hoå dïî bõ töín thûúng trûúác moåi sûå thay àöíi vïì truyïìn thöëng hay vùn hoáa. chuáng ta thûúâng duâng nhûäng ngön tûâ móa mai. nïn baãn thên noá cuäng laåi coá khaã nùng phaá hoaåi chñnh caác yïëu töë cêìn thiïët baão àaãm cho sûå thaânh cöng trong cuöåc söëng gia àònh. Do vêåy. Nhûäng bêåc cha meå lêëy gia àònh laâm troång têm thûúâng khöng coá àûúåc sûå tûå do vïì tònh caãm àïí chùm soác con caái úã mûác cao nhêët. hoùåc bêët kyâ taác àöång naâo laâm phûúng haåi àïën gia àònh hoå. Möëi quan hïå nhû vêåy chó chûáa àûång an toaân haäo huyïìn. chuáng ta caãm thêëy cêìn phaãi phoâng thuã àïí traánh àau àúán lêìn nûäa. Vò vêåy. àïí röìi nhêån lêëy sûå thêët voång vaâ caâng caãm thêëy oaán traách àöëi phûúng. khi bõ töín thûúng nùång nïì. Àõnh hûúáng luác naây chó dûåa vaâo caãm xuác nhêët thúâi. chia seã. Troång têm gia àònh.

coi àoá laâ troång têm cuãa cuöåc söëng thò baãn thên noá seä àem laåi taác haåi. Hêìu hïët moåi ngûúâi àïìu phaãi àöëi mùåt vúái sûå êu lo vïì mùåt taâi chñnh.166 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT phaát tûâ gia àònh thò nhu cêìu söëng hoâa húåp vúái con caái coá thïí laâm lu múâ têìm quan troång cuãa viïåc àêìu tû lêu daâi vaâo sûå trûúãng thaânh vaâ phaát triïín cuãa chuáng. nhûng nïëu chó têåp trung vaâo viïåc kiïëm tiïìn. Trong baãng thûá tûå ûu tiïn hay chuöîi liïn tuåc caác nhu cêìu. chùm soác gia àònh. khön ngoan vaâ nùng lûåc. laâ viïåc kiïëm tiïìn. tuy khöng phaãi luác naâo chuáng ta cuäng thïí hiïån sûå lo lùæng naây ra bïn ngoaâi. dïî daâng chõu sûå chi phöëi búãi nhûäng caãm xuác nhêët thúâi hoùåc nhûäng vêën àïì trûúác mùæt. hoå trúã nïn thêët voång. Hoå chó coá thïí têåp trung vaâo uöën nùæn caác haânh vi nhêët thúâi. húåp lyá vaâ rêët phöí biïën trong cuöåc söëng cuãa nhiïìu ngûúâi. khiïën cho chuáng bõ lïå thuöåc vïì tònh caãm. àõnh hûúáng. Caác nhu cêìu khaác thêåm chñ coân khöng àûúåc kïí àïën cho àïën khi nhu cêìu cú baãn àûúåc thoãa maän. Tuy rêët quan troång. hún laâ chuá yá àïën sûå trûúãng thaânh vaâ phaát triïín lêu daâi cuãa con caái. Coá rêët nhiïìu lyá do chñnh àaáng àïí kiïëm tiïìn. Hoå coá thïí phaãn ûáng thaái quaá vaâ trûâng phaåt con caái do noáng naãy hoùåc yïu thûúng chuáng möåt caách coá àiïìu kiïån. Bêët cûá haânh vi naâo hoå cho laâ khöng thñch húåp àïìu bõ coi laâ möëi àe doåa cho sûå an toaân cuãa gia àònh hoå. thò sûå an toaân vïì vêåt chêët vaâ taâi chñnh luön àûáng haâng àêìu. Do vêåy. Troång têm tiïìn baåc. Haäy xem laåi lêìn nûäa böën nhên töë cêìn thiïët cho cuöåc söëng: an toaân. Möåt troång têm khaác. Nhiïìu taác àöång cuãa xaä höåi coá thïí gêy aãnh hûúãng vaâ àe doåa àïën tònh hònh taâi chñnh. chùèng haån nhû nhu cêìu tñch luäy. hay . Giaã sûã töi tòm thêëy an toaân cuãa mònh chuã yïëu tûâ cöng viïåc laâm ùn. chñ ñt laâ úã mûác töëi thiïíu. trúã nïn ngang ngaånh vaâ quêåy phaá.

Àùåc tñnh cú baãn cuãa hoå àûúåc quyïët àõnh búãi tñnh chêët cöng viïåc: “Töi laâ baác sô”. Khi baâ vúå noái rùçng öng nïn ài laâm thò hún. Tûâ àoá. Hoå cho rùçng moåi ngûúâi seä thöng caãm vò nhu cêìu kinh tïë phaãi laâ trûúác hïët. “Töi laâ nghïå sô”… Vò nhêån thûác vïì giaá trõ cuãa hoå chó goái goån trong cöng viïåc. Do coá nhiïìu nhên töë aãnh hûúãng àïën caác nïìn taãng kinh tïë naây. Töi coân nhúá möåt cêu chuyïån maâ töi coá dõp chûáng kiïën nhû sau. nhûng öng àaä tûâ chöëi.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 167 tûâ thu nhêåp hoùåc lúåi nhuêån. caác con öng khöng bao giúâ quïn àûúåc nhûäng cûã chó quan têm. nïn caãm giaác an toaân trong hoå dïî bõ töín thûúng búãi nhûäng gò . Möåt öng böë sùæp sûãa dêîn caác con ài xem xiïëc nhû àaä hûáa thò nhêån àûúåc àiïån thoaåi tûâ cöng ty. Nhûng cöng viïåc vaâ tiïìn baåc tûå thên noá khöng àem laåi khön ngoan. Khi nhêån thûác vïì giaá trõ caá nhên cuãa töi xuêët phaát tûâ tiïìn baåc. “Töi laâ nhaâ vùn”. àõnh hûúáng maâ chó àem laåi nùng lûåc vaâ an toaân úã mûác àöå haån chïë. àïì phoâng vaâ baão vïå bêët cûá àiïìu gò coá thïí gêy töín haåi cho chuáng. nhûng tuöíi thú cuãa caác con thò khöng”. nhûng laâ bùçng chûáng xaác thûåc cuãa tònh yïu maâ böë luön daânh cho chuáng. Nhûäng ngûúâi lêëy tiïìn baåc laâm troång têm cuöåc söëng thûúâng gaåt gia àònh hay caác ûu tiïn khaác sang möåt bïn. tuy nhoã. trong têm trñ. Nhûäng ngûúâi lêëy cöng viïåc laâm troång têm trong cuöåc söëng coá thïí trúã thaânh nhûäng keã “tham cöng tiïëc viïåc”. Haån chïë cuãa troång têm tiïìn baåc chñnh laâ noá thûúâng àem laåi sûå khuãng hoaãng trong cuöåc söëng cuãa chñnh baån hay ngûúâi thên cuãa baån. öng traã lúâi: “Cöng viïåc röìi seä laåi àïën. Troång têm cöng viïåc. Àoá laâ cuöåc goåi cuãa cêëp trïn baão öng àïën ngay cöng ty giaãi quyïët cöng viïåc. töi seä dïî bõ töín thûúng búãi nhûäng taác àöång bïn ngoaâi. Hoå hy sinh caã sûác khoãe. caác möëi quan hïå vaâ nhiïìu mùåt quan troång khaác cuãa cuöåc söëng. nïn töi seä bêån têm vaâ lo lùæng.

Töi khöng coá àûúåc caãm giaác yïn öín hay möåt baãn ngaä öín àõnh. Chuáng ta àang söëng trong möåt thïë giúái maâ sûå khoaái laåc luön luön töìn taåi vaâ àûúåc khuyïën khñch. Nhêån thûác cuãa töi vïì giaá trõ baãn thên luön luön biïën àöång. Khön ngoan vaâ nùng lûåc cuäng seä bõ giúái haån trong phaåm vi cöng viïåc. töi seä caãm thêëy kiïu haänh. Do àoá.khöng chó àöëi vúái taâi saãn hûäu hònh nhû nhaâ lêìu. töi seä caãm thêëy tûå ti. Àa söë chuáng ta àïìu nhêån thûác àûúåc qua kinh nghiïåm söëng cuãa mònh vïì sûå khiïëm khuyïët cuãa troång têm naây. Nïëu gùåp ai coá àõa võ cao hún. Nïëu caãm giaác vïì sûå an toaân cuãa töi dûåa vaâo danh tiïëng hay söë cuãa caãi vêåt chêët coá àûúåc thò cuöåc söëng cuãa töi luön trong tònh traång bõ àe doåa vaâ lo êu. giaâu coá hay nöíi tiïëng hún. Àõnh hûúáng cuöåc söëng cuãa hoå luön phuå thuöåc vaâo nhu cêìu cöng viïåc. cöí phiïëu. coá quan hïå chùåt cheä vúái troång têm taâi saãn laâ troång têm hûúãng laåc thuá. hoå luön toã ra keám nhaåy beán trong caác lônh vûåc khaác cuãa cuöåc söëng nhû möëi quan hïå gia àònh. àõa võ. Truyïìn hònh vaâ phim aãnh luön àaáp ûáng nhu cêìu cuãa con . baão vïå taâi saãn. Àöång lûåc söëng cuãa nhiïìu ngûúâi khaác laåi laâ quyïìn súã hûäu cuãa caãi vêåt chêët . Chuáng ta tûâng nghe kïí hoùåc chûáng kiïën nhiïìu ngûúâi tûå kïët liïîu cuöåc àúâi vò bõ saåt nghiïåp hay danh tiïëng chñnh trõ bõ hoen öë. xe húi. Töi seä khöng ngûâng tòm caách giûä gòn. Coân nïëu gùåp ai heân moån hún. maâ coân caã nhûäng taâi saãn vö hònh nhû danh tiïëng. sûå vinh quang vaâ àõa võ xaä höåi.168 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT ngùn caãn hoå tiïëp tuåc cöng viïåc. thêëp keám hún vïì tiïìn taâi. Möåt troång têm khaác thûúâng thêëy. àõa võ vaâ tiïëng tùm cuãa mònh. àún giaãn búãi vò chuáng chõu aãnh hûúãng cuãa rêët nhiïìu yïëu töë vaâ coá thïí mêët ài nhanh choáng. Töi thûúâng xuyïn lo súå taâi saãn cuãa mònh bõ tröåm hoùåc mêët giaá. Troång têm hûúãng laåc thuá. thuyïìn buöìm vaâ àöì trang sûác. ûáng xûã xaä höåi… Troång têm taâi saãn.

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

169

ngûúâi úã khña caånh naây, luön khùæc hoåa möåt caách sinh àöång nhûäng thuá vui maâ ngûúâi khaác coá hoùåc coá thïí têån hûúãng trong cuöåc söëng möåt caách dïî daâng vaâ “àêìy thuá võ”. Nhûng trong khi haâo quang lêëp laánh cuãa löëi söëng hûúãng thuå àûúåc khùæc hoåa möåt caách quaá mûác thò kïët quaã tûå nhiïn cuãa noá – tûác taác àöång cuãa noá àïën nöåi têm con ngûúâi, àïën tñnh hiïåu quaã, àïën caác möëi quan hïå – laåi ñt khi àûúåc nhêån diïån möåt caách chñnh xaác. Sûå giaãi trñ vö haåi úã mûác vûâa phaãi coá thïí laâm thû giaän thïí chêët vaâ têm höìn, giuáp nuöi dûúäng möëi quan hïå gia àònh vaâ caác möëi quan hïå khaác. Nhûng baãn thên thuá vui khöng àem laåi sûå thoãa maän sêu sùæc vaâ lêu daâi hay möåt caãm giaác toaåi nguyïån. Ngûúâi lêëy thuá vui laâm troång têm cuöåc söëng seä rêët choáng chaán sau khi àûúåc thoãa maän, vaâ hoå khöng ngûâng àoâi hoãi nhiïìu hún, cao hún. Rúi vaâo traång thaái naây, ngûúâi ta gêìn nhû trúã thaânh möåt ngûúâi ñch kyã, vö àöå, hoå giaãi thñch moåi thûá trong cuöåc àúâi qua nhûäng vui thuá mònh àûúåc têån hûúãng. Nhûäng kyâ nghó daâi lï thï, neám tiïìn vaâo soâng baåc, nhaãy nhoát thêu àïm taåi caác vuä trûúâng, hay àún giaãn nhû xem quaá nhiïìu phim aãnh… – nghôa laâ duâng quaá nhiïìu thúâi gian cho nhûäng thuá vui vö böí – seä laâm hoang phñ cuöåc àúâi chuáng ta, khiïën cho nùng lûåc bõ tï liïåt, trñ tuïå ngûâng phaát triïín, àêìu oác vaâ tinh thêìn bõ mï muöåi vaâ têm höìn chai saån. An toaân, àõnh hûúáng, khön ngoan vaâ nùng lûåc luác bêëy giúâ seä nùçm têån àaáy cuãa chuöîi phaát triïín. Malcolm Muggeridge(*) viïët trong cuöën Lúâi chûáng cuãa thïë kyã 20 nhû sau:

(*) Malcolm Muggeridge (1903 - 1990): Nhaâ vùn chêm biïëm, nhaâ baáo nöíi tiïëng cuãa nûúác Anh.

170

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

“Ngaây nay, möîi khi nhòn laåi cuöåc àúâi mònh, töi giêåt mònh nhêån ra rùçng nhûäng àiïìu trûúác àêy töi cho laâ coá yá nghôa nhêët, coá sûác hêëp dêîn nhêët thò nay laåi trúã nïn phuâ phiïëm vaâ vö nghôa töåt àöå! Àoá laâ tham voång thaânh cöng bùçng moåi giaá; laâ sûå haänh diïån vò àûúåc moåi ngûúâi biïët àïën vaâ ca ngúåi; laâ nhûäng vui thuá vêåt chêët tûâ viïåc kiïëm nhiïìu tiïìn, chinh phuåc àûúåc nhiïìu cö gaái àeåp, coá nhûäng chuyïën chu du khùæp thïë giúái nhû quyã Satan. Têët caã giaãi thñch vaâ giuáp töi hiïíu àûúåc thïë naâo laâ sûå phuâ du giaã taåo cuãa thïë giúái naây. Höìi tûúãng laåi, têët caã nhûäng troâ tûå maän naây xem ra chó laâ möåt sûå huyïìn hoùåc, caái maâ Pascal goåi laâ “lûúát trïn coäi tuåc”. Troång têm baån/thuâ. Nhûäng ngûúâi treã tuöíi thûúâng coá xu hûúáng lêëy baån beâ laâm troång têm cuöåc söëng cuãa mònh. Àöëi vúái hoå, viïåc gia nhêåp vaâo möåt nhoám baån àöìng trang lûáa laâ möåt viïåc vö cuâng quan troång. Têëm gûúng xaä höåi bõ meáo moá vaâ luön thay àöíi trúã thaânh nguöìn lûåc cho böën nhên töë chi phöëi cuöåc söëng, dêîn àïën sûå phuå thuöåc nhiïìu hún vaâo sûå biïën àöíi cuãa têm traång, tònh caãm, thaái àöå vaâ haânh vi cuãa ngûúâi khaác. Viïåc lêëy baån beâ laâm troång têm cuöåc söëng cuäng coá thïí chó têåp trung vaâo möåt vaâi ngûúâi, noá coá möåt söë àùåc àiïím giöëng trûúâng húåp troång têm phöëi ngêîu. Xu hûúáng lêëy baån beâ laâm troång têm coá thïí laâ nguyïn nhên gêy ra sûå lïå thuöåc tònh caãm vaâo möåt caá nhên, sûå phaát triïín cuãa nhu cêìu/xung àöåt theo àûúâng xoùæn öëc vaâ möëi quan hïå tûúng taác tiïu cûåc. Ngûúåc laåi, cuäng coá söë ñt ngûúâi lêëy àöëi thuã laâm troång têm cuöåc söëng, àùåc biïåt khi hoå coá sûå tûúng taác thûúâng xuyïn vúái àöëi thuã. Tuy ñt ai laâm àiïìu naây möåt caách coá yá thûác, nhûng khöng phaãi laâ khöng phöí biïën. Khi ai àoá caãm thêëy mònh bõ àöëi xûã bêët cöng búãi ngûúâi coá aãnh hûúãng lúán vïì tònh caãm hay

7

THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT

171

vïì mùåt xaä höåi, thò anh ta seä rêët dïî daâng chuá têm vaâo sûå bêët cöng vaâ coi ngûúâi kia laâ “troång têm” cuöåc söëng cuãa mònh. Thay vò söëng möåt caách luön chuã àöång cho cuöåc àúâi mònh, ngûúâi lêëy àöëi thuã laâm troång têm phaãn ûáng laåi möåt caách thuå àöång tuây vaâo haânh vi vaâ thaái àöå cuãa àöëi thuã. Töi coá möåt anh baån giaãng daåy taåi möåt trûúâng àaåi hoåc. Anh ta àaä trúã nïn quêîn trñ vò sûå yïëu keám cuãa möåt ngûúâi quaãn lyá - ngûúâi coá möëi quan hïå rêët xêëu vúái anh ta. Anh ta àaä àïí suy nghô cuãa mònh vïì ngûúâi naây chi phöëi àïën mûác trúã thaânh nöîi aám aãnh. Àiïìu naây aãnh hûúãng àïën caã quan hïå cuãa anh vúái gia àònh, vúái nhaâ trûúâng vaâ caác àöìng nghiïåp. Cuöëi cuâng, anh ài àïën quyïët àõnh seä rúâi boã trûúâng àaåi hoåc àoá àïí tòm cöng viïåc khaác. “Liïåu anh coá thûåc sûå muöën tiïëp tuåc úã laåi trûúâng, nïëu khöng coá ngûúâi àoá khöng?”, töi hoãi. “Vêng, àuáng vêåy”, anh ta traã lúâi, “Vò chûâng naâo coân coá mùåt hùæn ta úã àêy, cuöåc àúâi töi coân bõ giaán àoaån, bõ laâm cho àaão löån. Töi phaãi ài thöi”. “Taåi sao anh laåi lêëy ngûúâi naây laâm troång têm cuãa cuöåc àúâi anh?”, töi hoãi laåi. Anh ta giêåt mònh vò cêu hoãi naây. Nhûng röìi anh phuã nhêån noá. Vaâ töi chó cho anh ta thêëy rùçng anh àang àïí cho möåt caá nhên cuâng vúái sûå yïëu keám cuãa hoå laâm meáo moá toaân böå “têëm baãn àöì” cuöåc àúâi mònh, phaá hoaåi niïìm tin, vaâ caã möëi quan hïå vúái ngûúâi thên. Cuöëi cuâng, anh ta thûâa nhêån rùçng con ngûúâi àoá àaä coá aãnh hûúãng àïën anh, nhûng phuã nhêån viïåc tûå anh àûa ra sûå lûåa choån naây. Anh ta àöí traách nhiïåm cho ngûúâi quaãn lyá noå vaâ tuyïn böë baãn thên anh khöng coá traách nhiïåm gò trong viïåc naây.

Ngûúâi lêëy baån hoùåc thuâ laâm troång têm cuöåc söëng seä khöng coá àûúåc an toaân vaâ thanh thaãn trong têm höìn. anh ta cuäng nhêån thêëy rùçng quaã thêåt anh cuäng coá möåt phêìn traách nhiïåm. Nhiïìu ngûúâi ly hön cuäng bõ rúi vaâo tònh traång tûúng tûå. Töi tin rùçng hêìu hïët nhûäng ai thûåc sûå gùæn boá vúái bêët cûá möåt tön giaáo naâo àoá cuäng seä nhêån ra viïåc ài lïî taåi nhaâ thúâ/chuâa chiïìn khöng àöìng nghôa vúái àûác tin cuãa caá nhên. cay àùæng vaâ traách moác ngûúâi vúå/chöìng àaä ly dõ. Hoå khöng thoaát ra àûúåc têm traång oaán giêån. Caãm giaác vïì giaá trõ baãn thên dïî thay àöíi. thïë nïn ngûúâi naây múái cêìn àïën nhûäng nhûúåc àiïím cuãa ngûúâi kia àïí biïån höå. nïn trúã thaânh ngûúâi vö traách nhiïåm. Hoå thûúâng bõ chi phöëi búãi têm traång. Nhiïìu àûáa treã võ thaânh niïn söëng trêìm lùång hay phoáng tuáng vúái sûå cùm gheát cha meå chuáng. coân khön ngoan bõ haån chïë búãi lùng kñnh xaä höåi. Troång têm tön giaáo. baâo chûäa cho mònh. Trong nhêån thûác tiïu cûåc.172 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT Chuáng töi tiïëp tuåc trao àöíi. Nhûäng ngûúâi naây khöng coá nùng lûåc vaâ phêìn lúán bõ ngûúâi khaác àiïìu khiïín. Möåt söë ngûúâi quaá bêån röån vúái caác hoaåt àöång thúâ cuáng vaâ cöng viïåc cuãa giaáo höåi àïën nöîi trúã nïn vö . Àõnh hûúáng úã nhûäng ngûúâi naây phuå thuöåc vaâo nhêån thûác vaâ phaãn ûáng cuãa ngûúâi khaác. nhûng vò anh àaä xûã lyá traách nhiïåm naây khöng töët. vïì mùåt têm lyá. xuác caãm hay haânh vi cuãa ngûúâi khaác. Chuáng lïn aán cha meå vïì nhûäng haânh àöång laåm duång. Dêìn dêìn. boã rúi hay thiïn võ trong quaá khûá. búãi nöîi aám aãnh vïì àöëi thuã. hoå vêîn coân laâ vúå chöìng. vaâ chuáng choån thaái àöå cùm gheát laâm troång têm cuöåc söëng cuãa mònh khi lúán lïn. Chuáng söëng möåt caách bõ àöång theo “kõch baãn” àûúåc hònh thaânh tûâ thaái àöå àoá.

Nhaâ thúâ cuäng khöng thïí cho ngûúâi ta möåt caãm giaác thûúâng xuyïn àûúåc àõnh hûúáng. viïåc lêëy tön giaáo laâm troång têm. Trong cuöåc söëng. taåo êën tûúång hay giûä thïí diïån coá thïí trúã thaânh möëi quan têm bao truâm. nhûng thaái àöå vaâ haânh vi cuãa hoå laåi thïí hiïån sûå têåp trung möåt caách chên thûåc vaâo caác nguyïn tùæc àaåo àûác cú baãn cuãa tön giaáo. nhûng chó baãn thên tön giaáo thöi thò khöng thïí. ài ngûúåc laåi chñnh nhûäng lúâi giaáo huêën maâ hoå àaä tuyïn xûng möåt caách sêu sùæc. vaâ ngûúâi lêëy tön giaáo laâm troång têm thûúâng tuây tiïån gaán cho ngûúâi khaác caác nhaän hiïåu giaã taåo nhû laâ “tñch cûåc” “tiïu cûåc”. Vò tön giaáo laâ töí chûác chñnh thûác bao göìm caác chñnh saách. dêîn àïën thoái àaåo àûác giaã. Ngûúâi ta möåt mùåt rêët nùng àöång trong hoaåt àöång tön giaáo. “tûå do”. “chñnh thöëng” hay “baão thuã”.7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT 173 caãm àöëi vúái nhûäng nhu cêìu bûác thiïët cuãa nhûäng ngûúâi xung quanh hoå. Trong khi laåi coá nhûäng ngûúâi khöng thûúâng xuyïn ài lïî. Àõnh hûúáng xuêët phaát tûâ lûúng tri xaä höåi. töi khaám phaá ra rùçng viïåc ài lïî khöng nhêët thiïët coá nghôa laâ söëng theo caác nguyïn tùæc àûúåc nïu ra trong caác buöíi giaãng àaåo. ngûúâi ta coá thïí laâm àûúåc àiïìu àoá. Nhûäng ngûúâi lêëy tön giaáo laâm troång têm thûúâng coá xu hûúáng söëng biïåt lêåp. chûúng trònh vaâ cöång àöìng tñn àöì nïn tûå noá khöng thïí àem laåi cho ngûúâi ta sûå an toaân sêu sùæc vaâ vônh viïîn hay möåt yá thûác vïì giaá trõ nöåi taåi. Söëng theo caác nguyïn tùæc àûúåc giaáo huêën. laâm bùng hoaåi phêím giaá caá nhên vaâ caác giaá trõ chên thûåc khaác. suy nghô vaâ haânh àöång cuãa hoå cuäng coá neát khaác biïåt so vúái ngûúâi khöng theo tön giaáo. nhûng mùåt khaác laåi coá thïí khöng laâm theo giaáo lyá hay kinh thaánh. Thiïëu vùæng . thêåm chñ chûa bao giúâ ài. Nhúâ tham gia tûâ rêët súám vaâo caác hoaåt àöång giaáo höåi vaâ caác nhoám phuåc vuå cöång àöìng coá töí chûác.

174 7 THOÁI QUEN ÀÏÍ THAÂNH ÀAÅT tñnh töíng thïí. Troång têm hûúáng vïì baãn thên. taåo ra nhu cêìu giaã taåo vaâ sûå tûå maän. Trïn àêy laâ möåt söë troång têm phöí biïën maâ con ngûúâi thûúâng sûã duång àïí tiïëp cêån cuöåc söëng. Ngûúâi lêëy baãn thên laâm troång khöng hïì quan têm àïën nhûäng ngûúâi xung quanh. nhûng baãn thên tön giaáo khöng phaãi laâ nùng lûåc. àöi khi baån seä nhòn xa hún àïí nhêån ra troång têm naâo àaä taåo ra haânh vi àoá. tñnh thöëng nhêët hay hoaân thiïån laâ möåt möëi àe doåa àöëi vúái sûå an toaân. Mùåt khaác. Vò thïë. Mùåc duâ tön giaáo daåy con ngûúâi vïì nguöìn göëc cuãa nùng lûåc. Àöëi vúái troång têm hûúáng vïì baãn thên thò an toaân. Baån coá thïí dïî daâng nhòn thêëy troång têm cuöåc söëng cuãa ngûúâi khaác nhûng khoá nhêån ra troång têm cuãa mònh. Viïåc coi tön giaáo laâ muåc àñch chûá khöng phaãi laâ phûúng tiïån laâm xoái moân sûå khön ngoan vaâ caãm giaác cên bùçng cuãa con ngûúâi. Baån coá thïí biïët ai àoá xem viïåc kiïëm tiïìn laâ quan troång hún moåi thûá khaác trïn àúâi hoùåc duâng hïët sûác àïí biïån minh cho mònh trong möåt möëi quan hïå àang trúã nïn töìi tïå. Tön giaáo chó laâ möåt phûúng tiïån àûa sûác maånh tinh thêìn àïën vúái con ngûúâi. noá chó nhêån vaâo maâ khöng bao giúâ cho ài. àoá laâ hoaân thiïån nùng lûåc caá nhên àïí phuåc vuå. Nhûng nïëu chõu khoá quan saát. nïëu quan têm àïën sûå phaát triïín cuãa baãn ngaä theo quan àiïím cao caã hún. noá trúã nïn caån kiïåt. . xêy dûång vaâ àoáng goáp möåt caách coá yá nghôa thò seä laâm tùng àaáng kïí böën nhên töë chi phöëi cuöåc söëng. khön ngoan vaâ nùng lûåc rêët ñt khi hiïån diïån. àõnh hûúáng. Cuäng nhû biïín Chïët úã Israel. Coá leä troång têm phöí biïën nhêët ngaây nay laâ troång têm hûúáng vïì baãn thên maâ hònh thûác dïî thêëy nhêët laâ sûå ñch kyã.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->