PH

NG PHÁP GI I BÀI T P

NH L

NG PH N TH U KÍNH

I/ M

U

Trong ph n Quang h c ch ng trình v t lý l p 11, h c sinh ch c ch ng ³M t và các d ng c quang´. Ch ng này có 8 bài h c trong ó bài th u kính là c s h c sinh gi i quy t các bài v d ng c quang h c. N u h c sinh không gi i quy t m t cách tri t bài toán v th u kính thì h u nh không gi i c các bài t p v d ng c quang h c b tr cho m t. Khi h c bài này yêu c u h c sinh ph i n m v ng các ki n th c v th u kính, bao g m ng i c a tia sáng qua th u kính, cách d ng hình, c ác công th c c a th u kính, cách nh n bi t lo i th u kính, tính ch t v t nh cho b i t ng lo i th u kính... gi i bài toán m t cách nhanh chóng. Tuy nhiên qua th c t gi ng d y, tôi nh n th y h c sinh khi h c bài này th ng r t khó kh n, ch m n m b t c thông tin, lúng túng khi gi i bài t p, không xác nh c h ng gi i quy t bài toán. Trong khi ó th i l ng cho bài này trong ch ng trình k c ph n gi i bài t p c ng ch có hai ti t h c. Do ó làm th nào gi ng d y t t bài này và giúp h c sinh n m b t c ki n th c là m t v n khó, òi h i ng i th y ph i có kinh nghi m và s tích c c h c t p c a h c sinh trong th i gian nhà m i gi i quy t c. Vì v y giúp h c sinh có th h c t t bài th u kính, c ng nh làm bài t p nhà, tôi ã s p x p và phân lo i ki n th c c ng nh d ng bài t p các em có th h th ng c ki n th c và n m ch c ki n th c c n l nh h i. Qua th c t áp d ng các l p ã d y, tôi th y có hi u qu rõ r t. Trong bài vi t n m tr c tôi ã c p n m t d ng bài t p c b n c a ph n th u kính là bài t p nh tính: v hình, xác nh lo i th u kính, tính ch t v t nh......, hoàn thi n bài vi t c a mình, n m h c này tôi ti p t c v i ph n bài t p nh l ng. Tr c khi gi i bài t p nh l ng, c n yêu c u h c sinh n m th t k m t s thu t ng dùng trong bài t p và các quy c v d u khi s d ng: + Công th c Descartes:
d. f , d f d /. f , d/  f 1 1 1 !  f d/ d f ! d .d / d  d/ k! d/ d

d/ !

d!

+ Công th c tìm s phóng

i nh:

+ V t th t: là v t sáng, o n th ng AB...   chùm sáng n quang c là chùm phân k ; d > 0. + nh th t   chùm sáng ló ra kh i th u kính là chùm h i t , nh n m khác phía th u kính so v i v t; d / > 0 + nh o   chùm sáng ló ra kh i th u kính là chùm phân k , nh n m cùng phía th u kính so v i v t; d / < 0 + Th u kính h i t f > 0, th u kính phân k f < 0 + V t nh cùng chi u ( v t th t, nh o): k > 0
NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN - Trang 1

PH

NG PHÁP GI I BÀI T P

NH L

NG PH N TH U KÍNH

+ V t nh ng c chi u ( v t th t, nh th t): k < 0 gi i c bài t p nh l ng, òi h i h c sinh ph i n m c hi n t ng v t lý x y ra; ng th i c n ph i có k n ng gi i toán. Do v y h c sinh c n ph i c rèn luy n th t k v k n ng gi i toán nh gi i ph ng trình, h ph ng trình...M t s công th c toán h c, các phép bi n i, cách gi i... c n ph i c n m v ng. M tv n c t lõi n a là h c sinh ph i bi t phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán. Vì v y c n ph i h ng d n các em cách phân tích m t bài toán. B n thân tôi vi t bài này v i mong mu n trao i cùng v i các ng nghi p, cùng nhau góp ý sao cho vi c gi ng d y c a chúng ta ngày càng có ch t l ng và h c sinh h c t p ngày càng t t h n

NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN - Trang 2

Gi i h hai ph ng trình: d/ ! d. k.1: Cho th u kính h i t có tiêu c 10cm. Gi i: Gi i h hai ph ng trình v i d = 30cm. V hình úng t l . tính ch t nh và s phóng i nh là xác giá tr c a d / .2: Cho th u kính phân k có tiêu c 10cm. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính. cao b ng m t n a v t và K t lu n: nh thu c là m t nh th t. Hãy xác nh v trí nh. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính. cách th u kính 30cm. BÀI TOÁN THU N: Xác nh nh c a v t sáng cho b i th u kính  Xác nh d / .Trang 3 . Th u kính phân k f < 0   f = 10cm: NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .Xác nh v trí nh. cách th u kính 20cm. tính ch t nh và s phóng i nh. T . tính ch t nh và s phóng i nh. tính ch t nh và s phóng i nh k. xác nh v trí. f d f d/ k! d ta có: d / = 15cm > 0 : nh th t k = ½ < 0: nh ng c chi u v t. chi u c a nh so v i chi u c a v t + D ng c a bài toán: Cho bi t tiêu c f c a th u kính và kho ng cách t v t th t n th u kính d .PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH II/ PHÂN LO I BÀI T P NH L NG THEO D NG C A T NG NHÓM BÀI T P TH U KÍNH: 1. ng n m cách th u kính 15cm V hình: B F/ A F O A/ B/ Bài toán 1. cao b ng n a v t. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: nh d / . f d f d/ d k! Bài toán 1. th u kính h i t f > 0   f = 10cm: d/ ! d. Gi i h hai ph ng trình v i d = 20cm. c chi u v t. k suy ra tính ch t nh và chi u c a nh . k. Hãy xác nh v trí nh.

1. Do ó giá tr c a s phóng i k trong tr ng h p này là giá tr tuy t i k = 2  k = s 2 + Gi i h hai ph ng trình: d/ ! d. BÀI TOÁN NG C: i v i bài toán ng c (là bài toán cho k t qu d /. k ho c f. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toá n: V i gi thi t nh cao g p hai l n v t . D ng 1: Cho bi t tiêu c f c a th u kính và s phóng i nh k. 2. M t th u kính h i t có tiêu c 20cm. Xác nh v trí v t và nh. cao b ng 1/3 v t. xác nh d. cùng chi u v t. Kinh nghi m: Khi gi i lo i bài t p d ng này thông th ng h c sinh m c ph i sai l m là thay s nh ng không chú ý n d u c a các i l ng i s nên k t qu thu c th ng là sai. K t lu n: nh thu c là m t nh o.Trang 4 .. k. N u bài t p d ng t lu n thì nh t thi t ph i có k t lu n cu i bài gi i. xác kho ng cách t v t th t n th u kính d.. khi gi ng d y c n ph i nh c nh các em chú ý n d u c a f ng v i t ng lo i th u kính và bi u th c bi n i phép tính n gi n h n.. d /. ta ph i l u ý cho h c sinh r ng nh th t và nh o c a v t th t cho b i th u kính h i t u có th cao h n v t.) thì có nhi u d ng h n. M t sai l m n a c a h c sinh là thay s tr c ti p vào bi u th c Descartes 1 1 1 !  làm cho phép tính r c r i h n f d/ d i v i các em.f ho c d. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cao g p hai l n v t. Và ây c ng là các d ng toán khó i v i h c sinh.. tính ch t nh. Do v y. f d f d/ k! d ta có: d / = (20/3) cm < 0 : nh o k = 1/3 > 0: nh cùng chi u v t. xác nh v trí nh.1. f df k! d/ = s 2 d NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . nh Bài toán 2. C th : 2.a.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH d/ ! d.. cao b ng m t ph n ba v t và n m cách th u kính 20/3 cm.

f d f d/ =+½ d k! NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . M t th u kính phân k có tiêu c 20cm. f d f d/ = d k! 1 Bài toán 2. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: ây V i gi thi t nh nh cao b ng n a v t th t. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: i v i th u kính phân k . ng c chi u v i v t. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cao b ng n a v t. Xác nh v trí v t và nh. Xác nh v trí v t và nh.b. thì i v i t h u kính h i t th t. Ngh a là k < 0   k = ½ + Gi i h ph ng trình: d/ ! d. M t th u kính h i t có tiêu c 20cm.1.1. v t th t luôn luôn cho nh th t cùng chi u và nh h n v t k>0 k= ½ + Gi i h ph ng trình: d/ ! d. Xác nh v trí v t và nh. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: ây ph i là nh V i gi thi t nh nh cao b ng v t th t.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH xác = +2. C ng bài toán nh trên nh ng n u có thêm gi thi t nh ng c chi u v t thì nh ngay ó là nh th t : k = 2. còn n u nh cùng chi u v t thì ó là nh o k Bài toán 2. f d f d/ = d k! ½ Bài toán 2. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cao b ng n a v t. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cao b ng v t.Trang 5 . thì i v i th u kính h i t ph i là nh th t. Ngh a là k < 0   k = 1 + Gi i h ph ng trình: d/ ! d.c . ng c chi u v i v t.d.1. M t th u kính h i t có tiêu c 20cm.

nh c a v t sáng có th là nh th t d / > 0 ho c nh o d / < 0. Th u kính h i t . Bài toán 2. D ng 2: Cho bi t tiêu c f c a th u kính và kho ng cách gi a v t và nh l. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: ây là bài toán t ng quát. d > 0. Các tr ng h p có th x y ra i v i v t sáng: a. d d < 0: / B/ A/ B A d/ O l= (d / + d ) c.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH 2.Trang 6 . v t sáng cho nh th t d > 0. d > 0. Th u kính h i t . xác nh kho ng cách t v t th t n th u kính d. v t sáng cho nh o .nh th t d / > 0   Gi i h ph ng trình: d/ ! d. v t sáng cho nh o .2. / d > 0: l = d +d/ B F A F d O d/ B/ /A / b. xác nh v trí nh. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cách v t 25cm. f df l = d +d/ NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . Th u kính phân k . kho ng cách v t nh là d /¶ l = `d / + d ` Tùy t ng tr ng h p gi thi t c a bài toán l a ch n công th c phù h p. Xác nh v trí v t và nh. M t th u kính h i t có tiêu c 6cm.2. Do ó có hai kh n ng s x y ra: . d > 0: / A B/ B d A/ O F/ l=d/ +d T ng quát cho các tr ng h p.a. tính ch t nh.

nh o d / < 0   Gi i h ph ng trình: d/ ! d. M t th u kính h i t có tiêu c 6cm. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: d. Xác nh v trí v t và nh. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh cùng chi u v t cách v t 25cm.2.2. cho nên ó là nh o d trình: l = (d + d /) d. Gi i h ph ng Bài toán 2. Xác nh v trí v t và nh.b. f d/ ! df < 0. V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh v t 25cm.2. f df l= (d + d /) Bài toán 2. Gi i h ph ng trình: d/ ! l = d +d/ NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . Xác nh v trí v t và nh. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: / nh c a v t sáng cùng chi u v i v t.c. c chi u ho c Bài toán 2. + Phân tích nh c a v t xác nh ph ng pháp gi i toán: ng trình: d. f d/ ! d f trên màn cho nên ó là nh th t d / > 0. Gi i h ph l = d +d/ Bài toán có cách gi i t ng t n u có gi thi t:V t sáng cho nh ng nh nh h n v t u là nh th t . V t sáng AB là m t o n th ng t vuông góc tr c chính c a th u kính cho nh trên màn cách v t 25cm.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH .d. f d f nh c a v t sáng cho b i th u kính phân k luôn luôn là nh o d / < 0. M t th u kính phân k có tiêu c 30cm. M t th u kính h i t có tiêu c 6cm.Trang 7 .

Tính tiêu c th u kính. b. ây là ph ng pháp o tiêu c th u kính h i t ( ph ng pháp Bes sel) c áp d ng cho bài th c hành. khi ó: ( > 0  L > 4f. D ng 4: Cho kho ng cách gi a v t và màn nh L. Tìm m i liên h gi a L & f a. c. i u này ch c ch n r ng s có nhi u h c sinh quên do lên l p trên ch gi i ph ng trình b c 2 b ng máy tính.3: M t màn nh t song song v i v t sáng AB và cách AB m t o n L. Hai v trí này cách nhau l = 48cm. M t màn nh t song song v i v t sáng AB và cách AB m t o n L = 72cm. khi ó ( = 0  L = 4f. không v trí c a th u kính cho nh rõ nét trên màn thì ph ng trình b c 2 ph i vô nghi m. D ng 3: Cho kho ng cách gi a v t và màn nh L. khi ó ( < 0  L < 4f. M t th u kính h i t có tiêu c f t trong kho ng gi a v t và màn sao cho AB vuông góc v i tr c chính c a th u kính. xác nh m i liên h gi a L và f có v trí t th u kính h i t cho nh rõ nét trên màn. Bài toán 2. f d f u có giá tr d ng.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH 2. d 1/ = d / NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . a. Vì v y giáo viên c n phân tích k hi n t ng v t lý giúp cho h c sinh hình dung c cách gi i bài toán. Bài toán 2.4.3 n m c i u ki n có hai nh. có m t v trí c a th u kính cho nh rõ nét trên màn thì ph ng trình b c 2 ph i có nghi m kép. có 2 v trí c a TK cho nh rõ nét trên màn. K t h p v i công th c: d / ! d. + L p bi t s : ( = b 2 4ac = L 2 4Lf. Tìm tiêu c f. M t th u kính h i t có tiêu c f t trong kho ng gi a v t và màn sao cho AB vuông góc v i tr c chính c a th u kính.Trang 8 . a. ông th i k t h p v i bài toán 2. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: / V t th t cho nh th t trên màn nên c d & d ph ng trình th nh t: d + d / = L. có hai v trí c a th u kính cho nh rõ nét trên màn thì ph ng trình b c 2 ph i có 2 nghi m phân bi t d 1 & d2.3. 2. cho bi t kho ng cách gi a hai v trí t th u kính h i t cho nh rõ nét trên màn là l . Vì v y ta có Ta có ph ng trình b c hai: d 2 + Ld + Lf = 0 Sau khi có ph ng trình này c n ph i yêu c u h c sinh nh c l i i u ki n ph ng trình b c hai có nghi m mà các em ã h c l p d i. ng i ta tìm c hai v trí c a TKcho nh rõ nét trên màn. có 1 v trí c a TK cho nh rõ nét trên màn. + Phân tích xác nh ph ng pháp gi i toán: f AB €€ A/ B / p V trí 1: d1 = d . không có v trí c a TK cho nh rõ nét trên màn. b.4.

NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .Trang 9 .d / . 4L Trong ph m vi có h n c a bài vi t. d / = ½ ( L + l) f ! d .PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH .Vì lý do / V trí 2: d2 . ta d  d/ Thay d & d / vào công th c tính tiêu c c: f ! L2  l 2 = 10cm. ta có: Gi i h ph d+d/= L d/ = d + l ng trình ta có: d = ½ ( L ± l). chúng tôi ch l a ch n các d ng toán n gi n mà h c sinh th ng hay g p mà không phân tích các bài toán ph c t p và khó i v i h c sinh. d 2 i x ng nên v t và nh có th i ch cho nhau c. nên: d2 = d 1/ = d / / d 2 = d1 = d Do ó.

VËt dÞch chuyÓn mét ®o¹n a ®èi víi thÊu kÝnh. 1 d ! f (1  ) k d ' ! f (1  k ) ThËt vËy: 1 1 1 ® ±f ! d  d ± Ta cã ¯ nªn suy ra ±k ! d ± d ° d'f (  kd ) f 1 ® d ± ! d ' f !  kd  f   d ! f (1  k ) ± ± d ' ¯ ( )f df ±'! ! k   d ' ! f (1  k ) d ± d ' d f f ± k ° NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . Ng i vi t Nguy n V n D ng Bµi To¸n DÞch ChuyÓn §èi Víi ThÊu KÝnh §¬n Tr-¬ng Tr-êng S¬n Gi¶ng viªn Tr-êng §¹i häc S. Khi cho các i t ng h c sinh có h c l c khác nhau gi i quy t các ví d này thì t t c các h c sinh t trung bình khá tr lên u v n d ng c m t cách nhanh chóng. i v i các i t ng này c n ph i bu c các em làm th t nhi u ví d . bài t p m i mong kh c sâu c ph ng pháp gi i bài t p th u kính cho h c sinh. Bên c nh ó còn không ít h c sinh l i h c. ®Ó cã thÓ gi¶i nhanh c¸c bµi to¸n nµy ta cÇn cã mét ph-¬ng ph¸p chung. §©y lµ mét d¹ng to¸n khã. th× ¶nh dÞch chuyÓn mét ®o¹n b vµ cã ®é phãng ®¹i lµ k 2. II.HCM §Æt vÊn ®Ò Khi gi¶i to¸n vÒ thÊu kÝnh ®¬n. nên chúng tôi r t mong c s óng góp ý ki n s a sai và ngày càng hoàn thi n mình h n trong c chuyên môn và tay ngh . ta th-êng gÆp c¸c bµi to¸n mµ trong ®ã cã sù dÞch chuyÓn t-¬ng ®èi gi÷a vËt. ¶nh vµ thÊu kÝn h. vËt AB qua thÊu kÝnh cho ¶nh A1B1 cã ®é phãng ®¹i k1.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH III/ PH N K T: Trên ây là các úc k t rút ra t th c ti n gi ng d y c a cá nhân. Ph-¬ng ph¸p gi¶i Ta xÐt bµi to¸n tæng qu¸t sau: Khi ch-a dÞch chuyÓn. Ta cã nh÷ng b-íc gi¶i sau: §Ó gi¶i d¹ng to¸n nµy. tr-íc hÕt ta chøng minh 2 c«ng thøc rÊt quan träng sau: I.Trang 10 . quen thói nhìn th y cô vi t v gì trên b ng thì c th mà chép nguyên xi vào v .ph¹m Tp. Do v y. M c dù ã có th nghi m nh ng c ng không th tránh kh i các thi u sót.

3. Gi¶i: Ta cã d ! f (1  1 ) k1 d  a ! (1  Suy ra: a ! f ¬  ¼   f ! 1 2 a 1 k2  k1 ­ k1 k2 ½ ) «1 1» kk k2 ¸p dông: VËt s¸ng AB qua thÊu kÝnh cho ¶nh thËt b»ng 2 lÇn vËt. vËt vµ ¶nh lu«n di chuyÓn cïng chiÒu. C¸c bµi to¸n th-êng gÆp Bµi 1: VËt s¸ng AB qua thÊu kÝnh cho ¶nh thËt víi ®é phãng ®¹i k 1 .bµi nµy ta cã: k 1 = . b lµ c¸c kho¶ng c¸ch cho tr-íc.sau: NÕu vËt dÞch l¹i gÇn thÊu kÝnh: a < 0 NÕu vËt dÞch ra xa thÊu kÝnh: a > 0 Do qua thÊu kÝnh. nªn ta lu«n cã: ab < 0 III.2. dÞch vËt ra xa thÊu kÝnh mét ®o¹n a th× ¶nh cã ®é phãng ®¹i k 2. TÝnh tiªu cù thÊu kÝnh. ®iÒu quan träng lµ ta ph¶i x¸c ®Þnh ®óng c¶ dÊu vµ ®é lín cña c¸c ®é phãng ®¹i. TÝnh tiªu cù cña thÊu kÝnh. TÝnh tiªu cù cña thÊu kÝnh. Khi vËt di chuyÓn vÒ gÇn thÊu kÝnh thªm 10 cm. sau ®ã gi¶i c¸c ph-¬ng tr×nh nµy ta ®-îc kÕt qu¶. b > 0 nªn ta cã: d ! f (1  «1 1 »  a! f ¬  ¼ 1 ­ k1 k2 ½ d  a ! (1  ) k2 1 ) k1 (1) NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .Trang 11 . BiÕt a.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH B-íc 1: Khi ch-a dÞch chuyÓn d ! f (1  1 ) k1 (1) (2) 1 ) k2 (3) (4) d ' ! (1  k1 ) d  a ! f (1  B-íc 2: Sau khi dÞch chuyÓn d ' b ! (1  k2 ) B-íc 3: Gi¶i ph-¬ng tr×nh Ta trõ vÕ theo vÕ c¸c cÆp ph-¬ng tr×nh (1 & 3) vµ (2 & 4). ta cã ¶nh thËt b»ng 3 lÇn vËt. Nh. a = -10. thÊu kÝnh cho ¶nh thËt víi ®é phãng ®¹i k1. (2)(3) ( 10) ! 60cm 3  2 Gi¶i: Tõ ®Ò bµi: k1 < 0. Do ®ã ta ®-îc: f ! Bµi 2: VËt s¸ng AB ë vÞ trÝ 1. k2 = . DÞch thÊu kÝnh ra xa mét ®o¹n a th× ¶nh dÞch ®i mét ®o¹n b. §èi víi d¹ng bµi nµy th× vËt AB lu«n lµ vËt thËt nªn ta cã thÓ qui -íc dÊu nh. Gi¶i: Khi bµi to¸n cã sè liÖu cô thÓ. a.

k1 (k > 0) th× ta cã: ® « 1 » ® f «1 » a d ±  a ! f ¬1  ¼ ± ! ¬  1¼ k1 ­ k ½ ¯ ­ kk1 ½   ¯ ± d  b ! 1  kk ± ! fk ?1  k A b ? 1A ° 1 ° k .b >0) Trong ®ã k2 ! 2.5k1 do ®ã ta cã: ® ® « 2 ¨ 3 ¸ 1»  ¼ a a ± ! f¬ 10ab ± ! f © ¹  ¯ ­ 5k1 k1 ½  ¯ ª 5k1 º   f ! 9 d ' b ! f (1  2. dÞch vËt l¹i gÇn thÊu kÝnh mét B¶ ®o¹n a th× ¶nh dÞch ®i mét ®o¹n b.5k1 A ± ! f ( 1.b >0) .5 lÇn ¶nh tr-íc vµ hai ¶nh nµy cïng tÝnh chÊt. biÕt ¶nh nµy cao gÊp 2. biÕt ¶nh thËt lóc sau b»ng 2 lÇn ¶nh thËt lóc ®Çu.Trang 12 .5k1 ) b b ° ° d  a ! f (1  2 ) 5k1 Tæng qu¸t bµi nµy lªn ta cã: k 2 ! k .10. ¶nh di chuyÓn ®-îc 20 cm. cã ®é phãng ®¹i lµ k.20 ! 20cm 1 Bµi 4: VËt s¸ng AB qua thÊu kÝnh cho ¶nh A¶ . Gi¶i: Ta cã: k = 2. Gi¶i: d ! f (1  1 ) k1 1 d  a ! (1  ) k2 Vµ d ' ! f (1  k1 ) d ' b ! f (1  k 2 ) (®èi víi bµi nµy ta xem a. b = 20 cm thay vµo c«ng thøc trªn ta ®-îc f ! 2. dÞch thÊu B¶ kÝnh ra xa vËt mét ®o¹n a th× vÉn cho ¶nh cã ®é phãng ®¹i lµ k.5k1 ) ± ! f ?k1  2. a = 10 cm. vËt di chuyÓn vÒ thÊu kÝnh thªm 10 cm.ab «1  k » (®èi víi bµi nµy ta xem a. TÝnh tiªu cù cña thÊu kÝnh.b >0) b  ak1 Bµi 3: VËt s¸ng AB qua thÊu kÝnh cho ¶nh A¶ . TÝnh tiªu cù cña thÊu kÝnh. DÞch thÊu kÝnh NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH d ! f (1  k1 ) d  b ! f (1  k 2 )   b ! f (k 2  k1 )   k 2 ! b  k1 f (2) Tõ (1) vµ (2) ta ®-îc « » ¬ 1 1¼ b a ! f ¬  ¼ a! f b k1 (b  k1 f ) ¬  k1 k1 ¼ ¬ f ¼ ­ ½  ak1b  ak12 f ! bf  k1ab ! f (b  ak12 ) k ab f ! 1 2 (L-u ý: ®èi víi bµi nµy ta xem a.(1  k )¼   f !   ab ! f 2 ¬ 1 k ­ k ½ NÕu k > 1: 1  k ! k  1 NÕu k < 1: 1  k ! 1  k ¸p dông: VËt thËt qua thÊu kÝnh cho ¶nh thËt.

tiªu cù cña thÊu kÝnh lµ: B. -50 cm B. 5 cm Bµi 3: §Æt vËt AB tr-íc thÊu kÝnh ph©n kú. TÝnh tiªu cù cña thÊu kÝnh k Gi¶i: Do khi dÞch chuyÓn mµ ¶nh kh«ng ®æi ®é lín suy ra ¶nh ph¶i thay ®æi tÝnh chÊt nªn ta cã: d ! f (1  1 ) k 1 ) k (1) (2) d  a ! (1  (3) 2f Tõ (1) vµ (2)   a ! k d a b (1 k) Tõ (2) vµ (3)   b ! f ( k  ) Do ®ã ta ®-îc: «2 f a » 2ab a 2 b! f ¬    f2!  ¼ 4 4 ­ a 2f ½ f ! a 2 2b 1 a 1 k IV. Tiªu cù cña thÊu kÝnh b»ng A. -10 cm B. §-a vËt vÒ gÇn thÊu kÝnh thªm 90 cm th× ¶nh A2B2 cao gÊp ®«i ¶nh tr-íc vµ c¸ch ¶nh tr-íc 20 cm. -60 cm D. -80 cm Bµi 5: Mét vËt s¸ng AB qua thÊu kÝnh héi tô cho ¶nh thËt A 1B1 b»ng vËt. 10 cm C. 1 . 5 cm TH U KÍNH M NG I. 20 cm D. -20 cm Bµi 4: §Æt vËt AB vu«ng gãc víi trôc chÝnh cña mét thÊu kÝnh ph©n kú ta ®-îc ¶nh A1B1. Tiªu cù cña thÊu kÝnh lµ: A.Trang 13 . 10 cm B.2 lÇn ¶nh sau. 10 cm C. Bµi tËp tù gi¶i: Bµi 1: VËt AB ®Æt c¸ch thÊu kÝnh héi tô mét ®o¹n 30 cm. 15 cm D. 20 cm A. Khái ni m v v t và nh: NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . 15 cm D. ta ®-îc ¶nh A¶ . Tiªu cù cña thÊu kÝnh lµ C. -40 cm C. Di chuyÓn vËt ®Õn vÞ trÝ kh¸c th× ®-îc mét ¶nh cïng ®é lín c¸ch thÊu kÝnh 20 cm.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH ra xa thªm mét ®o¹n b th× ¶nh cã ®é phãng ®¹i lµ theo a vµ b. 15 cm C. §-a vËt ra xa thÊu B¶ kÝnh thªm 30 cm th× ¶nh tÞnh tiÕn 1cm. tiªu cù cña thÊu kÝnh lµ: B. 20 cm A. ¶nh tr-íc cao gÊp 1. Di chuyÓn AB l¹i gÇn thÊu kÝnh 45cm th× ®-îc mét ¶nh thËt cao gÊp 10 lÇn ¶nh tr-íc vµ c¸ch ¶nh tr-íc 18 cm. ¶nh A 1B1 lµ ¶nh thËt. Di chuyÓn AB ra xa thÊu kÝnh 10cm th× ¶nh dÞch ®i mét ®o¹n 5cm. LÍ THUY T 1. -40 cm A. -30 cm D. 25 cm Bµi 2: Mét vËt s¸ng AB qua thÊu kÝnh héi tô cho ¶nh thËt A 1B1 cao 2 cm.

Tiêu c t . 3./ R < 0 : m t lõm. /R = g: m t ph ng ) f : mét (m). f < 0 v i th u kính phân kì. Công th c th u kính * Công th c v v trí nh . * V i th u kính phân kì: ‡ nh luôn là nh o.v t: 1 1 1  ! d d' f d > 0 n u v t th t d<0n uv t o d¶ > 0 n u nh th t d < 0 n u nh o c. D: i p (dp)) b. Công th c v h s phóng i nh: NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . chi u t i d ng c V t o: chùm t i là chùm h i t nh th t: chùm ló là chùm h i t * nh: Là giao c a chùm tia ló kh i d ng c nh o: chùm ló là chùm phân kì 2.nh th t ng . Các công th c v th u kính: a. D: i p (dp)) (R > 0 : m t l i. cùng chi u v t và nh h n v t.Trang 14 . Tính ch t nh c a m t v t qua th u kính (ch xét v t th t) * V i th u kính h i t : c trên màn) ‡ N u cho nh th t: .PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH V t th t: chùm t i là chùm phân kì * V t: Là giao c a chùm tia t i.nh th t: c chi u v t (h ng nh h n v t n u d > 2f l n h n v t n u f < d < 2f b ng v t n u d = 2f ‡ N u cho nh o: nh o luôn cùng chi u v t và l n h n v t. .Kh n ng h i t hay phân kì chùm tia sáng c a th u kính nh b i : D! n 1 1 1 ) ! ( tk  1)(  f n mt R1 R2 n các tiêu i m chính v i quy (|f| = OF = OF¶) c c tr ng b i t D xác (f : mét (m).Tiêu c là tr s i s f c a kho ng cách t quang tâm O c: f > 0 v i th u kính h i t .

Giao c a tia t i và tia ló là 1 i m thu c th u kính. D NG 1.Nh c tính ch t nh c a v t qua th u kính nh c a m t v t qua th u kính h i t và phân kì trong nh ng tr ng h p sau: . d f d! d '. d k ! A' B ' AB (k > 0: nh.Nh c 3 tia sáng c bi t . o T F¶ d ng ng th ng vuông góc v i tr c chính. V t n m trên tia t i. d d' k! f f d ' ! f d f 4. . .Tia t i (ho c ng kéo dài tia t i) i qua tiêu i m v t chính thì tia ló s song song v i tr c chính. f . v t ng c chi u. H qu : d'! d. f d ' f f ! d .Tia t i i song song v i tr c chính thì tia ló ( ho c ng kéo dài tia ló) s i qua tiêu i m nh chính. .) ( | k | > 1: nh cao h n v t. k < 0: nh.V t có v trí: d > 2f .V t có v trí: d = 2f .PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH k! d' .V t có v trí: d = f .Tia t i i qua quang tâm O thì tia ló s truy n th ng ( trùng v i chính tia t i). Cách v ng i c a tia sáng *S d ng các tia c bi t sau: . nh n m trên tia ló ( ho c ng kéo dài tia ló). v t cùng chi u. TOÁN V   I V I TH U KÍNH Ph ng pháp: C n 2 tia sáng v nh c a m t v t.V t có v trí: 0 < d < f.d ' . V F NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .Trang 15 ¢ F F ¢ ¡ . . | k | < 1: nh th p h n v t ) d. .V t có v trí: f < d < 2f nh c a i m sáng S trong các tr ng h p sau: S F O F S O S O F - Bài 1. c t tr c ph t i F1' c giá c a tia t i o N i i m t i I và F1 y Chú ý: i v i th u kính gi c nh thì v t và nh luôn di chuy n cùng chi u. V Bài 2. B B A F O F¶ A¶ A B¶ B¶ F¶ A¶ O F y Tr ng h p tia sáng SI b t kì: Cách xác nh tia ló o D ng tr c ph // v i tia t i.

v trí các tiêu i m chính? A A A x A O A' y x Bài 4.5. a. Tính f và D? A: 16.Trang 16 ¤ A y x VÀ T ! n 1 1 1 ) ! ( tk  1)(  f n mt R1 R2 ¥ y y . 200 cm Bài 6.khi t trong ch t Bài 3. R < Bài 1. M t th u kính có d ng ph ng c u. a) Tính chi t su t n c a th u kính? b) Cho D1 =2. i s c a bán kính m t c u: R > 0 n u m t c u l i. làm b ng th y tinh có chi t su t n= 1. m t lõm có bán kính 30cm. A là v t. Tìm chi t su t c a th u kính? A: 1. Xác nh: tính ch t nh.6 và bán kính m t cong là R = 10 cm. Tính bán kính cong c a hai m t này? A: 1. i m sáng S n m trên tr c chính cách th u 1m. Bài 4. b)60 cm. Xác nh tính ch t nh. N u: .5 có m t m t ph ng và 1 m t l i có bán kính R = 25 cm. v hình? A: 20 cm NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .Chú ý giá tr 0 n u lõm. Khi t trong không khí nó có t 5 dp. Th y tinh làm th u kính có chi t su t n = 1.67 Bài 5. t trong không khí.Hai m t l i có bán kính 10cm.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH Bài 3. M t th u kính ph ng .5. Th u kính t trong n c có chi t su t 4/3? A: 50 cm. cách th u kính 12 cm.5.Áp d ng công th c: . 120 cm b) Tính l i tiêu c c a th u kính trên khi chúng c dìm vào trong n c có chi t su t n ¶= 4/3? Bài 2. O và các tiêu i m chính? y x D NG 2. 100 cm. M t th u kính th y tinh có chi t su t n = 1. 30 cm .M t l i có bán kính 10cm.l i có n = 1. Tính tiêu c c c a th u kính trong 2 tr ng h p: a. Dìm th u kính vào ch t l ng có chi t su t n¶ thì th u kính có tiêu c f¶ = -1m. 6dp b. M t th u kính hai m t l i. a) Tìm tiêu c c a các th u kính khi t trong không khí. Xác x nh lo i th u kính. M t chùm tia sáng t i song song v i tr c chính cho chùm tia ló h i t t i i m phía sau th u kính. Th u kính t trong không khí? b. M t th u kính th y tinh có chi t su t n = 1. A¶là nh. 25cm.68 th u kính l i có t D 2 = -(D1/5). lo i th u kính.7 cm. Khi t trong không khí có l ng có chi t su t n¶= 1. Trong các hình xy là tr c chính O là qung tâm.5 dp và bi t r ng m t m t có bán kính cong g p 4 l n bán kính cong c a m t kia. 30 cm A: a)15 cm. a) Th u kính thu c lo i l i hay lõm? b) Tính bán kính m t c u? t D 1 . TÍNH TIÊU C £ Ph ng pháp: .5.

M t th u kính thu tính (chi t su t n=1. V t AB vuông góc v i tr c chính c a th u kính và tr c th u kính. Xác nh v trí nh.5 và tiêu c 40 cm. t m t th u kính cách m t trang sách 20 cm. b) Th u kính phân kì. suy ra th u kính lo i gì? Bài 4. ta th y có m t nh cùng chi u v t và có l n b ng n a v t. Tìm tiêu c c a th u kính .(XEM LAI R=?) Bài 12. t m t sau th u kính quan sát. Cho bi t chi t su t c a thu tinh n1 = 1. Tính R. cho bi t chi t su t c a n c b ng 4/3 D NG 3. Kho ng cách gi a v t và nh L = d  d ' BÀI T P Bài 1. trong n c có chi t su t n2=4/3 và trong ch t l ng có chi t su t n3=1. XÁC *PH NH TÍNH CH T NH .Trang 17 . cho tr c chính c a nó th ng ng. V t th t t vuông góc v i tr c chính c a th u kính s cho nh nh th nào. Cho m t th u kính h i t có tiêu c f. -20 cm. 6 cm Bài 8. M t th u kính ph ng . a) Xác nh v trí v t nh t o b i th u kính là nh th t.5 Bài 10.Áp d ng công th c xác nh v trí nh. Tính kho ng cách c c ti u này. Tính chi t su t c a ch t l ng. Khi nhúng th u kính vào m t ch t l ng nó tr thành m t th u kính phân kì có tiêu c 1m. ta thu tiêu c c a th u kính? c nh cao g p 3 l n v t Tính NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . -20 cm. t m t v t cách th u kính h i t 12 (cm) . r i cho m t chùm sáng song song r i th ng ng t trên xu ng thì th y i m h i t cách th u kính 80cm. Cho m t th u kính thu tinh hai m t l i v i bán kính cong là 30cm và 20cm. trong n c và trong ch t l ng có chi t su t n¶ = 1. M t th u kính b ng thu tinh (chi t su t n =1. khi t trong không khí có tiêu c f =30cm. Bài 2.5 và bán kính m t lõm là R = 15 cm. k! ! ' d f d f d  f - Tính ch t nh qua th u kính.8 Bài 11. d! ' phóng d f f d d f ! . n u th u kính là a) Th u kính h i t . Xác nh v trí v t và cao c a v t? A: 30 cm. M t th u kính hai m t l i cùng bán kính R.Tìm tiêu c c a th u kính ? Bài 3. M t th u kính phân kì có t 1(dp) .5) t trong không khí có t 8 iôp. Bài 9.M I QUAN H ' NH VÀ V T i: ' NG PHÁP: . Nhúng chìm th u kính vào m t b n c. Xác nh v trí c a v t lúc ó? Bài 5. nhìn qua th u kính th y nh c a dòng ch cùng chi u v i dòng ch nh ng cao b ng m t n a dòng ch th t.64. và bán kính c a m t c u? A: 40 cm.l i có chi t su t n = 1. v t. b) Ch ng t r ng kho ng cách gi a v t th t và nh th t có m t giá tr c c ti u. Hãy tính t và tiêu c c a th u kính khi nó t trong không khí. M t th u kính ph ng ± lõm có n = 1.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH Bài 7.5) gi i h n b i m t m t l i bán kính 20cm và m t m t lõm bán kính 10cm. Tính tiêu c và t c a th u kính khi nó t trong không khí. nh qua th u kính là nh o cách th u kính 15 cm và cao 3 cm.

t th ng góc v i tr c chính c a m t th u kính phân k tiêu c 30cm. phía sau th u kính m t kho ng x. V nh. Bài11. l n c a nh và v nh trong các tr ng h p sau: x=15cm. tính ch t. c) V t cách th u kính 10 cm. cho nh cao b ng n a v t. Bài 14. x=30cm. 2.5). Bài 9. v hình? A: 15 cm. b) V t cách th u kính 20 cm. V t sáng AB t vuông góc v i tr c chính c a th u kính h i t có tiêu c 20 cm. Xác nh tiêu c c a th u kính. Xác nh tính ch t nh c a v t qua th u kính và v hình trong nh ng tr ng h p sau: a) V t cách th u kính 30 cm. n n vuông góc v i tr c chính. NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . M t th u kính h i t có tiêu c 30 cm. v hình? A: 12cm. nh A1B1 cách v t 18 cm. Xác nh v trí c a v t th t nh qua th u kính l n g p 5 làn v t? V hình? Bài 12. M t v t o AB=2cm. 60 cm. Hãy xác nh v trí. V t sáng AB cao 2m cho nh A ¶ B¶ cao 1 (cm) . Xác nh v trí. nh ó là th t hay o v hình. m t m t l i bán kính 10cm. Bi t tiêu c th u kính là 10cm.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH Bài 6. m t m t lõm bán kính 20cm. Bài 13. thu nh c a m t ng n n n trên m t màn nh. Ch ng minh r ng th u kính t o c: * nh th t cho v t th t   Thì ph i là th u kính h i t . Nhìn qua th u kính th y 1 nh cùng chi u và cao g p 3 l n v t.Trang 18 . tính ch t c a v t và nh. Xác nh v trí c a v t và nh. Bài 16. V t sáng AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t có tiêu c 20 cm. M t v t sáng AB =2cm t th ng góc v i tr c chính và cách th u kính m t kho ng d. M t v t AB =4cm t th ng góc v i tr c chính c a th u kính h i t có tiêu c 30cm. Cho m t th u kính làm b ng thu tinh (n=1. Bài 10. ho c * nh o l n h n v t th t Bài 8. M t v t sáng AB=1cm t th ng góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t tiêu c f =20cm cho nh A¶B¶=2cm. Tìm v trí c a v t và nh. l n và v nh trong các tr ng h p: a) d=60cm b) d=40cm c) d=20cm T ó nêu ra s nh n xét v s di chuy n c a nh khi v t ti n l i g n th u kính. M t th u kính h i t có tiêu c 20 (cm). Xác nh v trí c a v t và phóng i nh? A: 12 cm. x=60cm Bài 15. Ng i ta dung m t th u kính h i t H i ph i t ng nh n n cách th u kính bao nhiêu và màn cách th u kính bao nhiêu có th thu c nh c a ng n n n cao g p 5 l n ng n n n. Xác nh v trí v t? Bài 7.5. tính ch t. M t v t sáng AB t th ng góc v i tr c chính c a th u kính phân k có tiêu c b ng 12cm. Xác nh v trí. V t sáng AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t và cách th u kính 10 cm. cho nh A¶B¶=2cm. Bài 17.

Xác nh v trí. cho nh rõ nét trên màn t cách v t m t kho ng L a) Xác nh kho ng cách ng n nh t c a L b) Xác nh các v trí c a th u kính trong tr ng h p L=90cm. Xác nh v trí. So sánh phóng i c a nh thu c trong các tr ng h p này? Bài 22. Bài 19. D ch chuy n th u kính trong kho ng AB và màn. Xác nh v trí.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH Bài 18. Bài 21. M t v t sáng AB t th ng góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t (tiêu c 20cm) có nh cách v t 90cm. Bài 20. Tính phóng i trong m i tr ng h p. M t i m sáng n m trên tr c chính c a m t th u kính phân k (tiêu c b ng 15cm) cho nh cách v t 7. D I TH U KÍNH THEO PH PH NG C A TR C CHÍNH NG PHÁP GI I: . D I V T. Th u kính d ch chuy n ra xa v t h n n a. v trí c a v t. M t v t sáng AB =4mm t th ng góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t (có tiêu c 40cm). cho nh cách v t 36cm.Khi di chuy n v t ho c nh thì d và d¶ liên h v i nhau b i: ( d = d2 .Trang 19 . nh. bán kính m t l i b ng 10cm. nh thu c cao b ng 1/5 v t. v trí và tính ch t c a nh. tính ch t c a v t và nh. V t sáng AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính ph ng l i b ng thu tinh chi t su t n=1.8m. v trí và tính ch t c a nh. v t sau th u cách th u kính 20cm. V t sáng AB t vông góc v i tr c chính c a th u kính h i t có tiêu c f =10cm. tính ch t và l n c a nh. M t th u kính phân k có tiêu c f =-25cm cho nh cách v t 56. tính ch t. và v trí c a v t.25cm. V hình b) V t c nh.5cm. Xác nh v trí c a v t. D NG 4. cao c a nh và v nh. Xác nh tính ch t. M t v t o AB = 5mm t th ng góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t có tiêu c 20cm.5. nh này h ng trên m t màn E t cách v t m t kho ng 1.Khi th u kính gi c nh thì nh và v t luôn di chuy n cùng chi u.d1 ho c ( d = d 1 ± d2 khi ó: 1 1 1 1 1 !  ' !  ' f d 1 d1 d 1  ( d d 1  ( d ' NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . a) Tính tiêu c c a th u kính b) Gi a nguyên v trí c a AB và màn E. . M t v t sáng AB cho nh th t qua m t th u kính h i t L. Có v trí nào khác c a th u kính nh l i xu t hi n trên màn E không? Bài 23. cho nh th t l n h n v t và cách v t 45cm a) Xác nh v trí c a v t. Bài 25. H i nh d ch chuy n theo chi u nào? Bài 24.

Tìm kho ng cách ban u c a v t. 7. M t v t th t AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính. Tìm phóng i nh lúc u và lúc sau? A: 18cm. N u t nh ti n v t d c tr c chính l i g n th u kính m t o n 10 cm thì ph i d ch chuy n màn ra xa th u kính l i thu c nh A2B2 . Qua th u kính cho nh A1B1 cùng chi u và nh h n v t. t v t sáng AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH k1 !  d1' f  d 1' f ! ! d1 f  d1 f ' ' d2 f  d2 f ! ! d2 f  d2 f k2 !  - Khi v t gi c nh mà r i th u kính thì kh o sát kho ng cách v t nh xác nh chi u chuy n ng c a nh: L = d d' BÀI T P ( áp án ch ghi l n c a i l ng) Bài 1. 1. 9.5. N u t nh ti n v t d c tr c chính l i g n th u kính m t o n 4 cm thì nh thu c trên màn b ng v i nh khi ta d ch chuy n v t t v trí ban u n g n th u kính 6 cm. t v t sáng AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t và cách th u kính 20 cm. M t th u kính phân kì có tiêu c 10 cm. Qua th u kính cho nh th t A1B1 . Xác nh v trí v t và nh tr c khi di chuy n v t? A: 30cm. A: 20 cm NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . Bài 2. Gi th u kính c nh di chuy n v t d c tr c chính l i g n th u kính 2 cm thì thu c nh c a v t là A2B2 v n là nh th t và cách A1B1 m t o n 30 cm. Tìm phóng i nh lúc u và lúc sau? A: 10cm. 3 Bài 6. t v t AB vuông góc v i tr c chính cho nh o A1B1. Gi th u kính c nh di chuy n v t d c tr c chính 100 cm. Ban u nh c a v t qua th u kính A1B1 là nh th t. D ch chuy n v t sáng l i g n th u kính 15 cm thì nh d ch chuy n 1.Trang 20 . M t v t th t AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính. 0. Tìm tiêu c c c a th u kính? b. t v t sáng AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t và cách th u kính m t kho ng nào ó cho nh th t g p 4 l n v t. nh c a v t v n là nh o và cao b ng 1/3 v t. v trí ban u c a v t và tiêu c c a th u kính? A: 100 cm. Xác nh lo i th u kính. Bi t nh lúc àu b ng 1. Tìm tiêu c c c a th u kính? b. chi u d ch chuy n c a nh? b. N u t nh ti n v t d c tr c chính ra xa th u kính m t o n 4 cm l i thu c nh A2B2 . Ban u nh c a v t qua th u kính là nh o và b ng n a v t. Xác nh tiêu c c a th u kính? A: 15 cm. Bài 5. Bi t nh sau và nh tr c có chi u dài l p theo t s A2 B2 5 ! . Bài 3. t v t sáng AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t và cách th u kính 30 cm.5 cm Bài 7. 100cm. Tìm tiêu c c c a th u kính? A: 30 cm Bài 4.2 l n nh lúc sau. Qua th u kính cho nh A1B1 thu c trên màn sau th u kính.5 cm. Bi t nh lúc sau b ng 2 l n nh lúc u. Bi t nh lúc sau b ng 1/3 l n nh lúc u. a. Xác nh chi u d i c a v t. A1 B1 3 a. a. N u t nh ti n v t d c tr c chính m t o n 30 cm thì nh t nh ti n 1 cm.

Qua th u kính cho nh A1B1 thu c trên màn sau th u kính. Khi nhúng c v t và th u kính trong n c chi t su t n2=4/3.5cm. t m t i m sáng S trên tr c chính c a m t th u kính phân k (tiêu c b ng 10cm) ta thu c nh S¶. Kho ng cách gi a v t và th u kính gi không i. Tìm tiêu c c c a th u kính và v trí ban u? A: 20cm. Gi v t c nh. Th u kính phân k có f =-10cm. Tính kho ng cách t v t n th u kính. Cho v t ti n l i g n th u kính 40cm thì nh bây gi là A 2 B2 cách A1B1 5cm và có l n A 2 B2 =2 A1B1 . Bi t nh lúc sau b ng 4 l n nh lúc u. l n h n v t và cao 4 cm. nh cao b ng v t thì ph i d ch chuy n v t t v trí ban u m t kho ng b ng bao nhiêu. 60 cm b. M t th u kính h i t cho nh th t S¶ c a i m sáng S t trên tr c chính. -Khi d i S g n th u kính 5cm thì nh d i 10cm. Tìm v trí c a v t và nh lúc u và lúc sau khi di chuy n. 60 cm. Bài 17. 6A1B1 . nh v trí v t và nh lúc u.Trang 21 § ¦ § ¦ . T nh ti n AB v phía th u kính 6cm theo ph ng vuông góc v i tr c ch ính thì ph i d ch chuy n màn E nh th nào thu c nh A 2 B2 ? Cho bi t A 2 B2 ! 1. Bài 15. (k t v trí u tiên) Tính tiêu c c a th u kính? Bài 16. Xác nh tiêu c c a th u kính. NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .5. Qua th u kính cho nh th t A1B1 . i m sáng A trên tr c chính có nh A¶. ta v n thu c nh th t. t m t v t ph ng nh AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính ph ng l i b ng thu tinh. Di chuy n S m t kho ng 20cm l i g n th u kính ng i ta th y nh S¶ di chuy n m t kho ng 40cm. Bài 9. nh ng cách v trí nh c 25cm ra xa th u kính. có nh A¶B¶. t v t sáng AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t . M t v t ph ng nh AB. M t i m sáng S t tr c m t th u kính h i t có tiêu c f =40cm. chi t su t n1=1. Bài 11.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH Bài 8. V t AB trên tr c chính. Bài 12. D i A g n th u kính thêm 6cm. D ch chuy n AB l i g n th u kính thêm 15cm thì nh d ch chuy n 1. ta thu c m t nh th t n m cách th u kính 5cm. v hình. nh v trí v t và nh lúc u. M t th u kính h i t có f =12cm. vuông góc v i tr c chính. Tính tiêu c c a th u kính và phóng i c a các nh 1 1 và 2 2 . Tính bán kính m t c u c a th u kính và tiêu c c a nó khi t trong không khí và khi nhúng trong n c. Bài 13. Di chuy n S m t kho ng 15cm l i g n th u kính ta th y nh S¶ di chuy n m t kho ng 1. 1cm. theo chi u nào? A: 20 cm. b. Tính tiêu c c a th u kính và chi u cao c a v t? A: 20 cm. N u t nh ti n v t d c tr c chính l i g n th u kính thêm m t o n 30 cm l i thu c nh A2B2 v n là nh th t và cách v t AB m t kho ng nh c . t nh ti n th u kính d c tr c chính 5cm v phía màn thì ph i d ch chuy n màn d c tr c chính 35 cm l i thu c nh A2B2 cao 2cm. t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính phân k và cách th u kính kho ng d1 cho m t nh A1B1 . Tìm v trí c a v t và nh lúc u và lúc sau khi di chuy n. t v t sáng AB vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t .5cm. Bài 14. M t v t sáng AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t và cách th u kính 36cm (A n m trên tr c chính) ta thu c nh A1B1 trên màn E t vuông góc v i tr c chính. Bài 10. A¶ d i 2cm (không i tính ch t). -Khi d i S ra xa th u kính 40cm thì nh d i 8cm.

D i AB l i g n th u kính thêm 45cm thì nh th t A 2B 2 cao 20cm và cách A1B1 o n 18cm. Bài 3. l=30cm. th u kính u cho nh cao g p 5 l n v t. V t AB t vuông góc v i tr c chính c a m t th u kính h i t có nh th t A1B1 cao 2cm. Th u kính t hai v trí trong kho ng v t và màn u thu c nh rõ nét. Hai v trí này cách nhau m t o n l. Th u kính t o nh cao 15cm trên màn. Tính tiêu c c a th u kính. nh c a v t là nh o cách th u kính 20cm. Tính tiêu c c a th u kính. M t TKHT t trong kho ng hai ngu n v trí thích h p sao cho nh c a ngu n này n m v trí c a ngu n kia. Hai nh có cùng l n. M t v t sáng AB qua th u kính cho nh trên màn cao g p 3 l n v t. Th u kính t trong kho ng cách v t và màn. m t th u kính B thì nh th t hi n C v i phóng i |k 1|=3. Bài 4. Tính tiêu c c a th u kính. Khi d ch A v phía th u kính m t o n a =5cm thì nh A¶ d ch i m t o n b =10cm. Tính tiêu c c a th u kính. v trí 1. Tính tiêu c c a th u kính. D ch th u kính ra xa v t o n l = 64cm thì nh c a v t v n hi n C v i phóng i |k 2| =1/3. Bài 20. nh A1B1 là nh th t.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH Bài 18. Bài 23. B. Bài 22.5cm. C là 3 i m th ng hàng. R 1=10cm. nh th t t o b i th u kính hi n trên màn t cách v t m t o n L =80cm. Bài 21. V t sáng AB cách màn L =50cm. N u gi c nh v t và màn thì ph i d ch chuy n th u kính theo chi u nào m t kho ng bao nhiêu. t v t A. Tính tiêu c c a th u kính. b) V trí ban u c a v t. Tính tiêu c c a th u kính. Bài 19. Th u kính có th t hai v trí trong kho ng v t và màn trên màn có nh th t rõ nét. Màn cách v t L =80cm. Khi d ch A ra xa NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . v trí 2 th u kính cho nh có kích th c a 2. trên tr c chính và vuông góc v i tr c chính. V t t tr c th u kính. l=48cm Bài 2. Trong kho ng v t và màn có hai v trí c a th u kính thu c nh rõ nét. Gi nguyên v trí c a th u kính nh ng d i v t ra xa th u kính thêm 1. Bài 8. V t cao 5cm. D i v t xa th u kính thêm 3cm thì nh v n th t và d i i 18cm. R2=30cm. Hai v t sáng AB và CD cách nhau L =36cm. Hai v trí th u kính cách nhau m t o n l. th u kính cho nh có kích th c a1. Tính tiêu c c a th u kính. Bài 6. thu c nh trên màn nh h n v t. Sau khi d i màn h ng nh rõ c a v t. D i v t n v trí khác. Áp d ng s : L=72cm. V t sáng AB cách màn m t o n L =100cm. Th u kính h i t có chi t su t n =1. Bài 7. V t th t t trên tr c chính và vuông góc v i tr c chính t i A. nh có cao 10cm. Tính f và o n AC. D ng 5. nh th t l n b ng 3 l n v t. Th u kính cho hai nh A¶B¶ và C¶D¶ có v trí trùng nhau. Bài 5. V t sáng AB và màn h ng nh c nh. Bi t nh này cao g p 25 l n nh kia. Áp d ng s : a 1=4cm. V t sáng AB t song song và cách màn nh m t o n L. Tính tiêu c c a th u kính.5. Hãy xác nh: a) Tiêu c c a th u kính. a2=1cm. nh l n h n v t. Tính tiêu c c a th u kính. V t sáng AB t hai v trí cách nhau a =4cm. A.Trang 22 . n m v hai phía c a m t th u kính. Hai ngu n sáng cao b ng nhau và cách nhau m t o n L =72cm. Tính tiêu c c a th u kính. bi t nh này cao g p 16 l n nh kia. i m sáng A trên tr c chính c a m t th u kính h i t cho nh th t A¶. V t AB t cách th u kính h i t m t o n 30cm. Xác nh tiêu c c a th u kính Bài 1. Hai v trí này cách nhau l=20cm. vuông góc v i tr c chính c a th u kính. nh này cao g p 5 l n nh kia. Bài 9.

Tính chi t su t c a th u kính 2. D NG 6. c ghép sát v i m t th u kính Bài 2. i m sáng S n m trên tr c chính c a h tr c O1. a=15cm. V t sáng AB qua th u kính cho nh th t v i phóng i k1. bán kính R=20cm g ng ph ng n m ngang. b=15cm. N u thêm m t l p n c m ng lên m t g ng tr c khi t th u kính thì ph i t v t cách th u kính 30cm. h cho nh th t b ng v t 1. Tìm i u ki n v v trí c a S hai nh u là th t. 3. Tính tiêu c c a th u kính. D ch v t ra xa th u kính m t o n a thì nh d ch i m t o n b. t m t v t ph ng AB tr c m t ph ng vuông góc v i tr c chính cách th u kính 48cm. V t sáng AB qua th u kính cho nh A¶B¶. khi ó ta thu c hai nh(m t th t. V t sáng AB qua th u kính cho nh th t v i phóng i k1. b) t l là kho ng cách gi a hai v trí L 1 và L2 c a th u kính.Trang 23 . Bài 11. m t ph ng hai th u kính sát nhau và tr c chính hai th u kính trùng nhau. Bài 13. M t th u kính m ng ph ng l i O1 tiêu c f1=60cm ph ng l i O2 tiêu c f2=30cm. D ch v t ra xa th u kính m t o n a thì nh có phóng i k2. M t th u kính m ng có hai m t l i gi ng nhau. nh l n h n v t. Tính chi t su t c a n c.5 l n nh kia. H TH U KÍNH GHÉP SÁT c t trên m t Bài 1.6cm. M t th u kính h i t có truc chính qua i m A và vuông góc v i màn c d ch chuy n gi a v t và màn . Th u kính O1 có ng kính c a ng rì a l n g p ôi ng kính c a ng rìa th u kính O2. Bài 3. Xác nh tiêu c c a th u kính. i m sáng S n m trên tr c chính TKO1 tr c O1 m t kho ng 90cm.V t sáng AB c t song song v i màn và cách màn m t kho ng c nh L. Môt TK ph ng l i b ng thu tinh có m t ph ng c m m t l p b c m ng sao cho: N u có m t chùm sáng chi u t i l p m thì m t ph n b ph n x còn m t ph n truy n qua. Tính tiêu c c a th u kính.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH th u kính m t o n a µ =40cm thì nh A¶ d ch i m t o n b¶ = 8cm. CMR qua h hai th u kính thu c hai nh c a S 2. m t o) cùng kích th c và n m tro ng cùng m t m t ph ng vuông góc v i tr c chính 1. Bi t nh này cao g p 2. Xác nh v trí c a hai nh c a S cho b i h hai th u kính này. Áp d ng s : k1=5. tính tiêu c c a th u kính. Ch ng t còn có m t v trí th hai L2 c a th u kính trong kho ng gi a v t và màn t o c nh rõ nét c a v t trên màn. V t AB t vuông góc v i tr c chính và cách th u kính 20cm. D ch v t l i g n th u kính m t o n a =6cm thì nh d ch i m t o n b =60cm và không thay i tính ch t. L p bi u th c c tiêu c th u kính f theo L và l c) Tìm i u ki n v L có hai v trí L 1 và L2 c a th u kính t o nh rõ nét c a v t trên màn d) Tìm i u ki n v L có hai v trí L 1 và L2 này trùng nhau. Bài 12. nh cu i cùng m i là nh th t b ng v t. 1. hai nh u là o. a=12cm. Bây gi hai th u kính v n ghép sát nh ng quang tâm c a chúng l ch nhau 0. a) Ng i ta th y có m t v trí L 1 c a th u kính t o nh rõ nét c a v t trên màn. Bài 10. k2=2. NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN . tính tiêu c c a th u kính. Áp d ng s : k1=2.

M t i m sang S t trên tr c chính phía trên TK và cách nó m t kho ng d 1. Gi c nh S và TK. m t l p ch t l ng trong su t vào m t lõm. Bây gi nh cu i cùng c a S n m cách TK 20cm. chi t su t n=1. Tính kho ng cách a t v t n th u kính Bài 5. a) nh S¶ c a S t o b i th u kính cách th u kính 12cm. Ng i y quay m t c u c a th u kính v phía mình Bài 4. TK c t sao cho tr c chính th ng ng là m t lõm h ng lên trên. NGUY N V N D NG ± THPT BÙI TH XUÂN .Trang 24 . Tính tiêu c f1 c a th u kính.5 3. Bây gi nh S¶ c a S cách th u kính 20cm. c t sao cho tr c chính th ng Bài 7. 2. M t TK m ng. i m sáng S t trên tr c chính cách th u kính m t o n a. bi t n¶ <2. Tính phóng i c a nh. Ng i y quay m t ph ng c a th u kính v phía mình b.5 M t lõm có bán kính R=10cm. m t l p ch t l ng vào m t lõm. m t lõm h ng lên trên. Xác nh v trí c a v t sao cho hai nh a v t cho b i th u kính ghép có cùng l n. Tính kho ng cách gi a m t và th u kính và phóng i c a nh trong các tr ng h p: a. ph ng lõm làm b ng thu tinh.PH NG PHÁP GI I BÀI T P NH L NG PH N TH U KÍNH 2. M t th u kính h i t có tiêu c 20cm. Bài 6: Có hai th u kính h i t có cùng tiêu c 30 cm ghép sát nha u. Tính tiêu c f2 c u g ng c u. b) Gi S và th u kính c nh. Tính d 2. M t ng i nhìn nh c a m t mình qua l p m nói trên soi g ng và i u ch nh sao cho nh này cách m t 32cm phía tr c. Tính tiêu c c a l p ch t l ng làm th u kính. Bi t r ng nh S¶ c a S cho b i TK n m cách TK m t kho ng12cm. Tính kho ng cách t S n th u kính. Tính chi t su t n¶ c a ch t l ng. ta th y h cho hai nh S1 và S2 l n l t cách th u kính m t o n là b1=30cm và b2=12cm 1. bi t chi t su t th u kính n=1. Th u kính ng. M t TKHT c ghép sát v i m t g ng c u lõm nh hình v .