P. 1
PPBDHSG

PPBDHSG

|Views: 8,362|Likes:
Được xuất bản bởibi_hpu2

More info:

Published by: bi_hpu2 on Mar 07, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/11/2013

pdf

text

original

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

PHUONG PHÁP GIANG DAY BÀI TAP TRONG BOI DUÒNG
HOC SINH GIOI HÓA HOC
1. Các giai doan giai môt bài tâp hoá hoc
Giai doan 1: Dinh huong cách giai.
- Tìm hiêu diêu kiên cua bài tâp ( tóm tát và phân tích dê bài).
- Xác dinh môi liên hê giua cái dã cho ( gia thiêt) và cái cân tìm ( kêt luân).
Giai doan 2: Tiên hành giai.
- Vân dung tông hop các kiên thuc và ki náng dê lâp và thuc hiên chuong trình giai.
- Dôi voi bài toán hóa hoc: có thê giai theo các buoc sau
+ Xác dinh các chât có thê có phan ung hóa hoc voi nhau. Viêt các phuong trình
phan ung. Sáp xêp các phan ung theo thu tu truoc, sau hoác theo thu tu uu tiên ( quá
trình chu yêu).
+ Thiêt lâp môi quan hê giua các thành phân dã duoc cho trong bài toán voi thành
phân cuôi cùng ( cân giai quyêt) báng các dinh luât co ban cua hóa hoc. Có thê coi dây
là so dô tính toán.
+ Su dung các ki náng co ban ( tính theo các dinh luât ti luong, dinh luât tác dung
khôi luong, bao toàn khôi luong, thiêt lâp công thuc hóa hoc…) dê giai quyêt tung
phân hoác toàn bô bài toán.
Giai doan 3: Kiêm tra kêt qua tính toán và kêt luân. Có thê suy nghi thêm dê tìm cách
giai khác dôc dáo, tôi uu.
Ví du

Cho axit B tác dung lên chât A làm thoát ra chât khí C không màu, có mùi khó chiu.
Chât khí này làm mât màu do cua phenolphtalein trong dung dich nào dó, trong khi dó
tao ra chât A. Nêu chât khí C cho tác dung voi chât khí D không màu, không mùi có
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


trong không khí o diêu kiên xác dinh thì së thu duoc môt chât mà khi hòa tan nó vào
nuoc së tao ra axit B. Xác dinh A, B là chât gì?

Giai doan 1: Phân tích và dinh huong giai
Dây là bài tâp xác dinh môt chât dua vào nhung tính chât dác trung cua nó. Gv
huong dân HS cu thê hóa tung chât A và C rôi khái quát toàn bô dê bài báng so dô tóm
tát:
- Kim loai - Hydro
A - Muôi cua axit yêu có oxi C - Oxit axit
- Muôi cua axit hydric - Hydrua cua phi kim



Giai doan 2: Tiên hành giai
Vì C có mùi, tác dung duoc voi kiêm tao ra muôi A, nên C không thê là H
2
, chi có
thê là khí hoác hydrua cua phi kim nhung:
N
2

O
2

N
2
không phan ung voi oxitaxit nhu hydrua nên C chi tác dung voi O
2
, san phâm sinh
ra phai là môt oxitaxit.
Nêu C là oxitaxit thì chi có SO
2
moi thoa mãn. Nêu C là hydrua thì chi có H
2
S moi
cháy tao ra oxitaxit. Nhung khi dó axit B là H
2
SO
3
và A là sunfua. H
2
SO
3
không dây
duoc H
2
S ra khoi muôi, vây C không phai là SO
2
. Tu dó suy ra A là sunfit. B là H
2
SO
4
.
Giai doan 3: Kiêm tra
Báng phuong trình phan ung kiêm tra, kêt luân và dánh giá lai quá trình lâp luân dã rõ
ràng và chính xác chua, thông qua so dô sau:
A C San phâm Axit B
+ B
+ OH
-
+ HOH
C + D San phâm Axit B
+ B
+ OH
-
+ O
2

+ HOH
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


2. Môt sô phuong pháp nâng cao hiêu qua giang day bài tâp hóa hoc cho
hoc sinh gioi
2.1. Tông quát hóa cách giai
Ví du

Có 30g dung dich NaCl 20%. Tính C% dung dich thu duoc khi:
a. Pha thêm 20g H
2
O.
b. Cô dác dung dich dê chi còn 25g.

GV tông quát hóa bài toán hoác yêu câu HS suy nghi bài toán tông quát và huong giai.
Bài toán tông quát

Cho 2 dung dich chua cùng chât tan có nông dô C
1
%
( dung dich 1) và nông dô C
2
%
(
dung dich 2). Hoi phai pha trôn chúng theo ti lê khôi luong nhu thê nào dê thu duoc
dung dich có nông dô C
3
%
( dung dich 3).

Bài giai
Goi m
1
(g) là khôi luong dung dich 1 nông dô C
1
%
.
Goi m
2
(g) là khôi luong dung dich 2 nông dô C
2
%
.
→ Khôi luong chât tan trong hai dung dich là:
m
1
C
1
100
m
t1
=
g

m
2
C
2
100
m
t2
= g

Ta có (m
1
+ m
2
) là khôiluong dung dich 3 nông dô C
3
%


(m
1
+ m
2
)C
3
100
m
t3
= g

Vì pha trôn hai dung dich cùng môt loai chât tan nên khôi luong chât tan trong dung
dich sau khi trôn ( dung dich 3) báng tông khôi luong chât tan trong hai dung dich ban
dâu. Tu (1) và (2) ta có:
(m
1
+ m
2
)C
3
= m
1
C
1
+ m
2
C
2

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc



m
1
m
2
=
C
3
- C
2
C
1
- C
3
( gia thiêt C
1
> C
2
)
GV huong dân thu thuât giai bài toán nhanh, gon báng cách dùng so dô duong chéo:
So dô duòng chéo: Khi trôn dung dich 1 voi dung dich 2 ta thu duoc dung dich 3 có
nông dô ( C%, C
M
) là C
3
và khôi luong riêng là d
3
. Ta có so dô duong chéo và các
công thuc tuong ung:
- Dôi voi nông dô % khôi luong:
m
1
m
2
=
C
1
- C
3
m
1
m
2
C
1
C
2
C
3
C
2
- C
3
C
2
- C
3
C
1
- C
3

- Dôi voi nông dô mol:
=
V
1
V
2
C
1
- C
3
C
2
- C
3
C
1
C
2
C
3
C
2
- C
3
C
1
- C
3
V
1
V
2

- Dôi voi khôi luong riêng:
=
d
3
- d
2
V
1
V
2
d
1
- d
3
V
1
V
2
d
1
d
2
d
3
C
2
- C
3
C
1
- C
3

GV ghi nho cho HS: bài toán so dô duong chéo có thê mo rông cho nhiêu truong hop
khác.
Bài toán cô can hoác pha loãng dung dich có thê duoc giai theo so dô duong chéo nêu
quan niêm nuoc là môt dung dich có nông dô báng 0 ( không có chât tan).
Nhân xét
Tông quát hóa cách giai là môt thao tác tu duy quan trong trong giai bài tâp hóa
hoc. Dác biêt trong bôi duõng hoc sinh gioi nó giúp ta nho lâu, nho duoc nhiêu và có
hê thông các bài tâp. Khi gáp các tình huông khác nhau nêu ta tìm ra duoc diêm mâu
chôt thì dêu có thê biên hóa bài toán tro vê dang cán ban quen thuôc.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


2.2. Nám vûng ban chât hóa hoc cua vân dê nêu trong bài toán
Ví du

Nguoi ta dua ra hai nhóm phuong trình hóa hoc duoi dây, trong môi môt nhóm chi
có môt phuong trình phan ung dúng mà thôi:
1. a) 2KMnO
4
+ 2H
2
S + 2H
2
SO
4
→ S + 2MnSO
4
+ K
2
SO
4
+ 4H
2
O
b) 2KMnO
4
+ 5H
2
S + 3H
2
SO
4
→ 5S + 2MnSO
4
+ K
2
SO
4
+ 8H
2
O
c) 4KMnO
4
+ 7H
2
S + 5H
2
SO
4
→ 6S + 4MnSO
4
+ 2K
2
SO
4
+ 12H
2
O
2. a) 3H
2
S + 3K
2
Cr
2
O
7
+ 10H
2
SO
4
→ S + Cr
2
(SO
4
)
3
+ 3K
2
SO
4
+ 13H
2
O
b) 3H
2
S + 2K
2
Cr
2
O
7
+ 7H
2
SO
4
→ 2S + 2Cr
2
(SO
4
)
3
+ 2K
2
SO
4
+ 10H
2
O
c) 3H
2
S + K
2
Cr
2
O
7
+ 4H
2
SO
4
→ 3S + Cr
2
(SO
4
)
3
+ K
2
SO
4
+ 7H
2
O
Hãy chi ra nhung phuong trình phan ung dúng và giai thích vì sao không tin tuong
nhung phuong trình phan ung còn lai.
( Trích dê thi HSG hóa hoc tinh Ðong Nai – 1999)

Bài giai
1.
2 Mn
+7
+ 5e = Mn
+2

5 S
-2
- 2e = S
0

2 Mn
+7
+ 5 S
-2
= 2 Mn
+2
+ 5 S
0

→ Phan ung b) dúng, còn các phan ung khác không tin tuong lám, vì nó cung là phan
ung oxi hóa khu, nhung lai có nhiêu hê sô khác nhau, tùy thuôc vào sô phân tu H
2
S
tham gia vào quá trình oxi hóa dê tao ra S
+6
, hoác S
0
( dang phuong trình vô dinh)
2. 2 Cr
+6

+ 3e = Cr
+6


3 S
-2
- 2e = S
0

2Cr
+6

+ 3S
-2
= 2Cr
+6

+ 3S
0

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


→ Phuong trình phan ung c) dúng. Giai thích tuong tu nhu trên.
Ta có thê giai lai bài toán trên nho phuong pháp tháng báng ion- electron.
Nhân xét
Cân báng phuong trình phan ung theo phuong pháp dai sô là môt phuong pháp huu
hiêu dê giai các bài toán cân báng phuc tap. Tuy nhiên nêu HS không nám vung ban
chât cua phan ung oxi hóa khu thì së gáp lúng túng voi bài toán trên. Vì nêu xét vê
phuong diên dai sô thì các phuong trình phan ung trên dêu thoa mãn dinh luât bao toàn
khôi luong. Nhung môi nhóm chi có môt phuong trình phan ung dúng mà thôi, phuong
trình phan ung này thoa mãn dúng ban chât cua phan ung oxi hóa khu.
2.3. Su dung các thu thuât toán hoc
Ví du 1 : Tính chât cua câp sô công

Môt hôn hop gôm môt sô hydrocacbon liên tiêp trong dãy dông dáng có khôi luong
phân tu trung bình ( M) = 64.
o 100
o
C thì hôn hop này o thê khí, làm lanh dên nhiêt dô phòng thì môt sô chât bi
ngung tu. Tông khôi luong các chât trong hôn hop dâu là 252.
Biêt khôi luong phân tu chât náng nhât gâp dôi chât nhe nhât. Tìm công thuc
phân tu các hydrocacbon dó.
Bài giai
O bài này, áp dung tính chât dông dáng trong toán hoc dê giai
Goi a
1
, a
2
, …, a
n
là khôi luong phân tu cua các hydrocacbon trên.
- Áp dung tính chât toán hoc: Các hydrocacbon liên tiêp thuôc cùng môt dãy dông
dáng së tao nên môt câp sô công có công sai d = 14
a
n
= a
1
+ (n-1)d
S = n *
2
a a
n 1
+

- Voi a
n
= 2a
1
2a
1
= a
1
+ (n-1).14
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


a
1
= 14(n-1)
S = 1,5na
1
= 252
Hay 15,5.14n(n-1) = 252
21n
1
2
- 21n
1
- 252 = 0
n = 4(nhân) hay n = -3 (loai)
a
1
= 14(4-1) = 42
- Dát hydrocacbon dâu là A
1
: C
x
H
y

M
1
= 12x + y = 42
mà : y chán
y ≤ 2x +2
x 1 2 3
≥ 4
y 30 18 6 < 0

Vây A là C
3
H
6
, là hydrocacbon dâu tiên trong câp sô công trên.
Các dông dáng kê tiêp cua nó là C
4
H
8
, C
5
H
10
, C
6
H
12
(M = 84)
Ví du 2: Tô hop cân báng

Hoi kêt tua Ag
2
CrO
4
có tan duoc trong dung dich NH
4
NO
3
không?
Cho: T
t
(Ag
2
CrO
4
) = 10
-11,8
; K
b
(NH
3
) = 10
-4,76
; K
a
(HCrO
4
-
) = 10
-6,5
và háng sô bên cua
phuc β
1
(AgNH
3
+
) = 10
3,32

Bài giai:
Ta có các du kiên:
Ag
2
CrO
4
2Ag
+
+ CrO
4
2-
T
t
= 10
-11,8
(1)
NH
3
+ H
2
O NH
4
+

+ OH
-
K
b
= 10
-4,76
(2)
HCrO
4
-
H
+
+ CrO
4
2-
K
a2

= 10
-6,5
(3)

Ag
+
+ NH
3

AgNH
3
+
β
1
= 10
3,32
(4)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Dê xét phan ung cua Ag
2
CrO
4
↓ voi NH
4
+
ta cân:
- Tính háng sô cua cân báng NH
4
+

NH
3
+ H
+
K
a1
=
b
K
14
10

= 10
-9,24
(2

)
- Sau dó, sáp xêp (1), (2

), (4) và nghich dao cua (3) rôi tô hop 4 cân báng này:
Ag
2
CrO
4
2Ag
+
+ CrO
4
2-
T
t
NH
4
+

NH
3
+ H
+
K
a1

H
+
+ CrO
4
2-
HCrO
4
-
(K
a2
)
-1

Ag
+
+ NH
3

AgNH
3
+
β
1

Ag
2
CrO
4
+ NH
4
+

→ Ag
+
+ AgNH
3
+
+ HCrO
4
-
có K= T
t
K
a1
(K
a2
)
-1
β
1
K = 10
-11,8
10
-4,76
10
-6,5
10
3,32
= 10
-11,22
K nho, su tan là khó khán.
Ví du 3: Ghép ân sô

Dôt cháy hoàn toàn a gam hôn hop hai ankan A, B hon kém nhau k nguyên tu cacbon
thì thu duoc b gam khí CO
2
. Tìm tông sô mol ankan.

Bài giai:
Goi CTPT hai ankan là:
C
n
H
2n+2
và C
n+k
H
2n +2k +2
(n≥ 1)
C
n
H
2n+2
+
2
1 3n +
O
2
→ 
0
t
nCO
2
+ (n+1)H
2
O (1)
x mol nx mol
C
n+k
H
2n +2k +2
+
2
1 k) 3(n + +
O
2
→ 
0
t
(n+k)CO
2
+ (n+k+1)H
2
O (2)
y mol y(n+k) mol
Theo bài ra sô mol CO
2
= nx + y(n+k)=
44
b
mol (3)
Khôi luong hai ankan:
(14n + 2)x + (14n + 14k + 2)y = a
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


14[nx + y(n+k)] + 2(x+y) = a
14.
44
b
+ 2(x+y) =a x+y=
44
7b - 22a
mol
Vây tông sô mol hai ankan =
44
7b - 22a
mol
Nhân xét
Viêc áp dung các tính chât cua toán hoc khiên giai quyêt nhiêu bài tâp duoc giai
quyêt nhanh, gon . Tuy nhiên không nên lam dung mà xa roi ban chât cua các hiên
tuong hóa hoc. Toán hoc chi là công cu hô tro cho hóa hoc.
2.4. Biên dôi bài tâp có sán theo muc dích cua nguòi day
a. Luoc bo môt sô du kiên dê táng muc dô khó cua bài tâp
Ví du



Ta có thê luoc bot môt sô du kiên, bài toán tro thành:
Bài 1:Có 5 lo hóa chât duoc dánh sô tu 1 dên 5, môi lo chua môt trong các dung dich
hóa chât sau dây: Na
2
SO
4
, (CH
3
COOH)
2
Ca, Al(NO
3
)
2
, NaOH, BaCl
2
. Chât nào duoc
chua trong lo sô mây, khi:
- Dung dich cua lo thu tu tác dung voi dung dich cua lo thu ba có kêt tua tráng sinh
ra.
- Dung dich cua lo thu hai tác dung voi dung dich cua lo thu nhât tao kêt tua tráng,
kêt tua này lai tan nêu tiêp tuc cho dung dich cua lo thu hai.
- Dung dich cua lo thu tu tác dung voi dung dich cua lo thu nám lúc dâu chua có
kêt tua, sau dó tao kêt tua khi tiêp tuc cho thêm dung dich cua lo thu tu.
Giai thích.
(Trích Ðê thi HSG hóa hoc tinh Can Tho – 1998)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc



Bài 2:Có 5 lo hóa chât, môi lo chua môt trong các dung dich hóa chât sau dây: Na
2
SO
4
,
(CH
3
COOH)
2
Ca, Al(NO
3
)
2
, NaOH, BaCl
2
. Không dùng thêm hóa chât nào khác, nhân
biêt các dung dich trên.

Hai bài toán này có cách giai gân giông nhau, bài 2 khó hon. Sau dây xin trình bày
cách giai bài 2.
Bài giai
Lây môt ít dung dich làm mâu thu. Cho 1 mâu lân luot tác dung voi các mâu còn lai.
Ta lâp bang nhu sau: (hàng ngang chi các dung dich cho vào, hàng doc chi các dung
dich duoc cho vào).


Na
2
SO
4
(CH
3
COO)
2
Ca Al(NO
3
)
2
NaOH BaCl
2

Na
2
SO
4
-
↓ tráng
- -
↓ tráng
(CH
3
COO)
2
Ca Chua có -
↓ tráng
-
↓ keo
- -
Al(NO
3
)
2
-
↓ keo
-
↓ → tan
-
NaOH - - - -
BaCl
2

↓ tráng
- - - -

Chú thích:
- : Không có hiên tuong gì xay ra.
↓ tráng : Kêt tua tráng.
↓ keo : Kêt tua keo tráng.
Chua có - ↓ tráng : Lúc dâu chua có kêt tua, cho thêm dung dich vào kêt tua xuât hiên.
↓ → tan : Lúc dâu xuât hiên kêt tua, lác hôn hop kêt tua tan.
Quan sát bang, ta suy ra duoc:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Lúc dâu chua có kêt tua, cho thêm dung dich vào kêt tua xuât hiên: Dung dich cho
vào là Na
2
SO
4
, dung dich duoc cho vào là (CH
3
COO)
2
Ca.
Lúc dâu xuât hiên kêt tua, lác hôn hop kêt tua tan: Dung dich cho vào là NaOH, dung
dich duoc cho vào là Al(NO
3
)
2
. Vây dung dich còn lai là BaCl
2
.
b. Lây tu trong các dê thi nhung luoc bot hoác chia nho
Ví du

1. Dê thu hôi vàng có mát trong các loai dá alumosilicat nguoi ta nghiên vun dá
và cho tác dung voi dung dich NaCl khi suc khôngkhí vào trong hôn hop phan
ung. O dây Au duoc chuyên châm thành phuc chât Au(CN)
-
2
tan trong nuoc.
Sau khi dat duoc cân báng nguoi ta thu hôi vàng báng cách tách dung dich ra và
cho tác dung voi këm. O dây Zn khu Au(CN)
2
-
thành Au và tao ra phuc chât
Zn(CN)
4
2-
.
Viêt các phuong trình phan ung ion trong quy trình tách vàng o trên. Tính háng sô
cân báng cua các phan ung.
2. Vàng trong tu nhiên thuong o dang hop kim voi Ag và trong quá trình xu lí dê
thu hôi vàng thì Ag cung bi oxi hóa boi oxi không khí khi có mát NaCN, và khi
tác dung voi këm thì phuc Ag(CN)
2
-
cung bi khu thành Ag.
Viêt các phuong trình phan ung ion và tính háng sô cân báng cua các phan ung.
3. Làm bay hoi 500 lít dung dich Ag(CN)
2
-
3,0.10
-3
M và Au(CN)
2
-
1,0.10
-2
M cho
dên còn 1/3 thê tích ban dâu rôi xu lí voi 40 gam këm. Hãy tính nông dô các ion
Ag(CN)
2
-
và Au(CN)
2
-
sau khi phan ung kêt thúc.
4. Cân thiêt lâp nông dô CN
-
trong dung dich Au(CN)
2
-
là bao nhiêu dê 99% mol
cua vàng tôn tai duoi dang phuc chât Au(CN)
2
-
.
Cho V E Zn CN Zn 26 , 1 / ) (
0
4
2
− =


V E Au CN Au 06 , 0 / ) (
0
2
2
− =


V E Ag CN Ag 31 , 0 / ) (
0
2
2
− =


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


V E OH O 404 , 0 /
0
2
− =


Háng sô tao thành cua phuc chât Au(CN)
2
-

Au
+
+ 2CN
-
Au(CN)
2
-
β
2
= 4.10
28

(Phong theo Ðê thi Olympic hóa hoc quoc tê lan thu 30, Melbourne – 1998)

Dê thi trên hoi dài, ta có thê chia câu 1,2,3,4 thành nhung bài tâp nho hon. Ví du, câu 1
duoc su dung trong Ðê thi HSG hóa hoc tinh Ðong Nai – 2001.
c. Thay dôi hình thuc câu hoi
Ví du 1

Bài 1:Môt trong nhung chât thu duoc tu cráckinh là hop chât dôi xung A. A là khí
gôm85,7% C và 14,3% H ( theo khôi luong) có thê bo qua dông phân hình hoc cua
A.
- Nêu thêm HBr vào A thì së duoc hop chât B.
- B phan ung voi KCN tao thành C; B phan ung voi KOH tao thành D.
- Thuy phân C tao thành E.
- D có thê bi oxi hóa boi H
2
O
2
tao thành H.
- D phan ung voi H
2
SO
4
dác o nhung diêu kiên khác nhau tao thành 4 san
phâmkhác nhau: môt chât o trong sô các chât dã nêu, ba chât kia là F, G, I.
- H là môt dung môi cho son và dùng dê loai parafin cua dâu bôi tron. H phan
ungvoi phenylhidrazin tao thành K.
1. Viêt công thuc câu tao cua tât ca các hop chât.
2. B, C, D, và F có nhung tính chât nào chung.
3. Co chê nào dã tao B tu A và tao C tu B?
( Trích Ðê thi Olimpic hóa hoc Áo XXV – 1999)

Ta có thê thay dôi hình thuc câu hoi báng cách tóm tát báng so dô:

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc



Bài 2: Cho so dô phan ung sau:
A
+ HBr
B
+ KCN
C
+ KOH
+ HOH
D
E
+ H
2
O
2
H
+ H
2
SO
4
dac
+
NH NH
2
K
F
G I
A

Biêt ráng:
A: là hidrocacbon dôi xung o thê khí gôm 85,7% C và 14,3% H ( theo khôi luong).
H: là môt dung môi cho son và dùng dê loai parafin cua dâu bôi tron.
1. Xác dinh công thuc câu tao cua A, B, C, D, E, F, G, H, I ,K.(bo qua dông phân
hình hoc cua A).
2. B, C, D, E và F có nhung tính chât nào chung.
3. Co chê nào dã tao B tu A và tao C tu B?

Bài giai (bài 2)
Tu thành phân phân tu CTPT cua A: C
4
H
8
. Vì A dôi xung A có thê là:
hoác hoác . Kêt hop voi so dô và du kiên còn lai cua dê bài, ta có
kêt qua:
1. A :
B :
Br

C :
CN

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


D :
OH

E :
COOH

F :
OSO
3
H

G :
O
O
SO
2

H :
O

I :
O

K :
NH
N

2. B, C, D, E và F dêu có hoat tính quang hoc.
3. A → B : công ái diên tu; B → C : thê ái nhân.
d. Dao nguoc bài tâp [ 54, tr.102, 103]
Ví du 1

Bài 1: Viêt phuong trình phan ung hoàn thành dãy biên hóa sau:
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
+ Cl
2
askt
A
+ KOH
D B
spc
- H
2
O


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Ta có thê dao nguoc bài toán nhu sau:

Bài 2: Tìm câu tao các chât có trong so dô sau:
+ Cl
2
askt
A
+ KOH
spc
X
B
- H
2
O
C C
CH
3
CH
3
H
3
C
H
3
C

Biêt phân tu chât X có chua nguyên tu C bâc 4

Bài giai (bài 2)
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
+ Cl
2
(A)
askt
+ KOH
- H
2
O
C C
CH
3
CH
3
H
3
C
H
3
C
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
Cl
+ HCl
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
Cl
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
OH
(B)
+ KCl
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
OH
+ H
+
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
OH
2
+
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
+
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
+
- H
+
chuyen vi
C C
CH
3
CH
3
H
3
C
H
3
C
(D)

2.5. Chú trong phát triên tu duy hóa hoc cho hoc sinh
a. Rèn luyên và phát triên tu duy hoc sinh là vân dê trong tâm trong bôi duõng hoc
sinh gioi hóa hoc
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Nghi quyêt 2 cua Ban châp hành Trung uong khóa VIII có ghi ráng:”…rèn luyên
thành công nêp tu duy sáng tao cua nguoi hoc…”. Kho tàng kiên thuc cua loài nguoi là
vô han, kiên thuc thây cô truyên day chi là huu han trong cái vô han. Kiên thuc là san
phâm cua tu duy, ra doi trong quá trình con nguoi co xát voi thuc tiên. Day và hoc –
thuc chât là day cách tu duy, hoc cách tu duy. Nêu tu duy và nhân cách duoc rèn luyên
môt cách chu dáo, ti mi thì hoc sinh së là nguoi chu dông tìm dên kiên thuc và dên môt
trình dô nào dó së có phong cách hoc tâp dôc lâp, sáng tao; tân dung moi lúc, moi noi,
moi cách dê chiêm linh tri thuc cho riêng mình. Rèn luyên và phát triên tu duy cho hoc
sinh trong bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc không chi dê giai quyêt nhung vân dê dát ra
trong các dê thi mà nhìn xa hon, rông hon chính là chuân bi cho các em nhung phâm
chât và náng luc cân thiêt dê có thê nghiên cuu, ung dung, làm viêc sau này. Dây cung
là môt trong nhung nhiêm vu, muc tiêu mà các kì thi hoc sinh gioi huong toi.
b. Rèn luyên tu duy linh hoat, sáng tao
Ví du
Hòa tan hoàn toàn a gam hôn hop hai kim loai Ba và Na vào nuoc duoc môt dung dich
A và b lít khí (dktc). Nguoi ta nho dân dung dich FeCl
3
vào dung dich A dên du. Loc
kêt tua, rua sach, sây khô và nung nóng dên khi thu duoc môt chât rán có khôi luong
không dôi là C gam. Tính luong chât rán thu duoc.

Algorit giai thông thuòng
- Viêt 5 phuong trình phan ung xay ra, xác dinh khí sinh ra là H
2
và chât rán thu
duoc là Fe
2
O
3
.
- Goi sô mol cua Ba và Na là x và y.
- Tính tông sô mol H
2
sinh ra.
- Lâp phuong trình theo sô mol H
2
.
- Lâp phuong trình bâc nhât 2 ân tìm x và y.
- Dua vào các phuong trình phan ung tính sô mol Fe(OH)
3
.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


5b
2,1
g
C =
- Tính sô mol Fe
2
O
3
.
- Khôi luong Fe
2
O
3
thu duoc:
Nhân xét
Tuy nhiên, nêu GV huong dân HS các thao tác so sánh, khái quát hóa, chú ý dên
ban chât cua phan ung thì së rèn luyên tôt tu duy sáng tao cho HS, giúp HS thây rõ môi
liên hê giua sô mol cua các chât cua 5 phuong trình phan ung. Biêu thi quan hê sô mol
H
2
, kiêm, Fe(OH)
3
và Fe
2
O
3
nhu sau:
n
Fe
2
O
3
Fe(OH)
3
1
6
OH
b
3.22,4
= n
= n
= n
H
2
=
1
2
1
3

Tu dó, tính linh hoat cua tu duy duoc phát huy qua viêc tìm ra phuong pháp moi dê
giai bài tâp trên co so phát hiên môi quan hê vê sô mol cua các chât và dê dàng tính
duoc
5b
2,1
g
C =
. Theo cách này, bài toán thua du kiên.
c. Rèn luyên tu duy logic; kha náng suy luân, biên luân
Ví du

Có 6 hop chât huu co mach ho ( không làm mât màu nuoc brom ) A, B, C, D,
E, F. Chi chua các nguyên tô C, H, O, có phân tu khôi dêu báng 64.
Cho 6 chât dó tác dung voi Na, voi dung dich NaOH và voi dung dich AgNO
3

trong NH
3
(du) ( phan ung tráng bac) thu duoc kêt qua sau:
A B C D E F
Na + - + - + +
NaOH - - + + - +
Tráng bac - - - -

+ +

Dâu (+) có phan ung.
Dâu (-) không có phan ung.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


1. Xác dinh công thuc phân tu, viêt các công thuc câu tao có thê có cua A, B, C,
D, E, F.
2. Viêt các phuong trình phan ung diêu chê F tu A, ghi rõ diêu kiên phan ung.
( Ðê thi HSG hóa hoc tinh An Giang – 1999)

Bài giai
Dua vào kha náng phan ung ta có thê du doán:
A: không có nhóm – CHO, - CHOH, - COO –. Phai có nhóm – OH và có thê có
nhóm xeton.
B: không có nhóm – OH, - CHOH, - COO -, - CH = O. Chi có nhóm ete hoác
xeton.
C: Phai là axit.
D: Phai là este.
E: Phai có nhóm – OH và – CH = 0
F: Phai có nhóm – CHOH và – CH = O
1. Dát công thuc cua chât cân tìm là C
x
H
y
O
z

a. Khi z = 1 thì 12x + y+ 16 = 74
→ 12x + y = 58 x = 4, y = 10
Công thuc phân tu là C
4
H
10
O. Chi có thê có ruou A và este B.
∗ Chât A: C
4
H
9
OH có các công thuc câu tao:
CH
3
– CH
2
– CH
2
– CH
2
– OH (1)
CH
3
CH
2
CH OH
CH
3
(2)
CH
3
CH CH
2
OH
CH
3
(3)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


C
CH
3
OH CH
3
CH
3
(4)
∗ Chât B: ete
CH
3
– CH
2
– CH
2
– CH
2
– O – CH
3
(1)
CH
3
CH O CH
3
CH
3
(2)
CH
3
– CH
2
– O – CH
2
– CH
2
– CH
3
(3)
b. Khi z = 2 thì 12z + y + 32 = 74
12z + y = 42 x =3, y = 6 Công thuc phân tu: C
3
H
6
O
2
. Voi công thuc này có
thê là axit, este, hoác có 1 nhóm – CH = O và 1 nhóm – OH.
Chât C là CH
3
– CH
2
– COOH
Chât D là CH
3
– COOCH
3
( không thê là HCOOCH
2
– CH
3
vì este này có phan
ung tráng bac).
Chât A là
H
3
C
H
2
C C
O
H
2
C OH


d. Dua ra nhiêu tình huông moi (bây) dê do muc dô tu duy cua hoc sinh
Ví du 1: Bài toán duoc chia thành các phân không dêu nhau

Cho hôn hop A gôm Al và Fe
3
O
4
. Nung A o nhiêt dô cao dê phan ung xay ra hoàn
toàn thu duoc hôn hop B. Nghiên nho hôn hop B, trôn dêu, chia làm hai phân không
báng nhau:
- Phân 1 (phân ít) tác dung voi dung dich NaOH du thu duoc 1,176 lít khí H
2
. Tách
riêng chât không tan dem hòa tan trong dung dich HCl du thu duoc 1,008 lít khí.
- Phân 2 (phân nhiêu) cho tác dung voi dung dich HCl du thu duoc 6,552 lít khí.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Tính khôi luong hôn hop A và thành phân % khôi luong các chât có trong hôn hop A.
Thê tích các khí do o dktc.

Bài giai
8Al + 3Fe
3
O
4
→ 9Fe + 4Al
2
O
3
(1)
Phan ung xay ra hoàn toàn → hôn hop B gôm có Fe, Al
2
O
3
và có thê Al du hoác Fe
3
O
4

du. Theo bài ra hôn hop B tác dung voi NaOH du có khí thoát ra→ hôn hop B gôm có
Fe, Al
2
O
3
và Al du.
Phan 1: Al
2
O
3
+ 2NaOH → 2NaAlO
2
+ H
2
O (2)
Al + NaOH + H
2
O NaAlO
2
+
2
H
2
3
(3)
n
Al
=
2
H
n
2
3
=
4 , 22
176 , 1
2
3
= 0,035 mol
Chât không tan là Fe tác dung voi dung dich HCl du:
Fe + 2HCl FeCl
2
+ H
2
↑ (4)
(4) → n
Fe
=
2
H
n =
22,4
1,008
= 0,045 mol
(1) → mol 02 , 0
9
4
045 , 0 n
9
4
n
Fe O Al
3 2
= = =
Phan 2: Al
2
O
3
+ 6HCl → 2AlCl
3
+ 3H
2
O
Al + 3HCl → AlCl
3
+
2
H
2
3

Fe + 2HCl → FeCl
2
+
2
H ↑
Gia su khôi luong phân 2 nhiêu gâp m lân phân 1 nên trong phân 2:
n
Al
= 0,035 mol
n
Fe
= 0,045 mol
2
H
n = mol 2925 , 0
22,4
6,552
0,045m m 035 , 0
2
3
= = +
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


→ m = 3 khôi luong ca hôn hop B gâp 4 lân phân 1.
Ap dung dinh luât bao toàn khôi luong :
m
B
= m
Al
+ m
Fe
+
3 2
O Al
m = 0,035.27.4 + 0,045.4.56 + 0,02.4.102 = 22,02 g
Theo (1) → n
Al
phan ung = mol 16 , 0 4 . 045 , 0
9
8
n
9
8
Fe
= =
→ m
Al
(A) = ( 0,16 + 0,035.4).27 = 8,1 g
% 22 , 63 78 , 36 100 %m
% 78 , 36 100 .
92 , 13 1 , 8
1 , 8
%m
g 92 , 13 232 . 4 . 045 , 0 .
9
3
232 . .n
9
3
A) ( m
4 3
4 3
O Fe
Al
Fe O Fe
= − =
=
+
=
= = =

Ví du 2: Chung minh chât dã cho du hay hêt

Cho 22 gam hôn hop X gôm Fe và Al phan ung hoàn toàn voi 2 lít dung dich HCl 0,3
M ( d= 1,05 g/ml)
a. Chung to ráng hôn hop X không tan hêt
b. Tính thê tích khí H
2
(dktc), nông dô % chât tan trong dung dich Z thu duoc và khôi
luong chât rán Y không tan. Gia su trong hai kim loai chi có môt kim loai tan.

Bài giai
a. Nêu không có câu hoi này chúng ta së nghi hôn hop X tan hêt vì hiêu sai nghia “
phan ung hoàn toàn”. Dê chung minh hôn hop X không tan hêt, ta có thê làm theo 3
cách sau:
Cách 1: Gia su hôn hop chi gôm có Fe ( kim loai có khôi luong mol lon hon)
→ n
Fe
= mol 39 , 0
56
22
=
Do Fe = 56 >
hh
M → →→ → n
Fe
= 0,39 mol < n
hh
Dê hòa tan hêt 0,39 mol Fe → →→ → n
HCl
cân dùng = 0,78 mol
Fe + 2HCl → FeCl
2
+
2
H ↑
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


0,39 0,78
n
HCl
bd = 0,3.2 = 0,6 mol < 0,78 mol
Kêt luân: không du axit dê hòa tan hêt 0,39 mol Fe. Khi thay Fe báng Al sô mol kim
loai táng, mát khác, 1 mol Al dùng hêt 3 mol HCl, nhiêu axit hon 1 mol Fe ( chi dùng
hêt 2 mol HCl) → Sô mol axit cân dê hòa tan hôn hop còn lon hon nua ( lon hon 0,78
mol) nên voi 0,6 mol HCl là chua du dê hòa tan hêt hôn hop X → hôn hop X không tan
hêt.
Cách 2: Tu 27a + 56b = 22 ( voi a,b là sô mol cua Al, Fe)
• Voi a = 0 → b =
56
22
= 0,39
• Voi b = 0 → a =
27
22
= 0,81
0,39 < a +b < 0,81
→ 2 ( a + b) > 2.0,39 = 0,78 (*)
Phuong trình phan ung:
Al + 3HCl → AlCl
3
+
2
H
2
3

a 3a
Fe + 2HCl → FeCl2 +
2
H

b 2b
→ n
HCl
cân dùng = 3a + 2b, kêt hop (*), ta có: 3a + 2b > 2(a + b) > 0,78
→ Dê hòa tan hêt hôn hop X thì sô mol axit HCl phai lon hon 0,78 mol, trong khi sô
mol axit ban dâu theo bài ra chi báng 2.0,3 = 0,6 mol ( < 0,78 mol)
→ Axit thiêu, nghia là X phan ung không hêt.
Cách 3: n
HCl
cân dùng = (3a + 2b) mol
Chon M = 56 làm nhân tu chung, ta có: 56(a+ b) > 27a + 56b = 22
→ 2( a+b) > 0,78
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


3a + 2b > 2( a+ b) > 0,78 mol
Lâp luân tuong tu cách 2 së có cùng kêt qua.
b. Vì axit thiêu, Al có tính khu manh hon Fe së tan truoc nhung theo dê ra chi có môt
kim loai tan→ Fe chua bi hòa tan:
Al + 3HCl → AlCl
3
+
2
H
2
3

0,2 ← 0,6 → →→ → 0,2 → →→ → 0,3
2
H
n = 0,3 mol → →→ →
2
H
V (dktc) = 0,3.22,4 = 6,72 lít
Chât rán Y không tan bao gôm Fe và có thê có Al du.
m
Y
= m
X
- m
Altan
= 22 – 0,2.27 = 16,6 g
Dung dich Z chu 0,2 mol AlCl
3
. Ta có:
C%( AlCl
3
) =
ddsau
AlCl
m
100 . m
3

m
ddsau
= m
dd HCl bd
+ m
Al tan
-
2
H
m = 200.1,05 + 0,2.27 – 0,3.2 = 2104,8 g
C%( AlCl
3
) =
2104,8
100 . 0,2.133,5
= 1,27%
2.6. Kêt hop nhiêu phuong pháp giai khác nhau cho môt bài toán.
Chon cách giai tôi uu
Ví du 1

So sánh pH cua các dung dich 0,1M cua các chât sau dây:
NaHCO
3
K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

NaHSO
3
K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

NaHS K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

NaHC
2
O
4
K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

( Dê thi HSG miên, Italia – 1997 [18] )

Bài giai
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Cách 1: Phuong pháp dinh tính
Dây là các muôi axit, là các chât diên li luõng tính:
MHA → M
+
+ HA
-

HA
-
H
+

+ A
2-
K
2
(1)
HA
-
+ H
+
H
2
A K
1
-1
(2)
pH phu thuôc hai quá trình (1) và (2). Nêu K
2
càng lon và K
1
càng lon thì dung dich
có pH càng bé vì quá trình nhuong proton (1) xay ra manh, quá trình thu proton (2) xay
ra yêu. So sánh o trên ta thây:
pH (NaHC
2
O
4
) < pH (NaHSO
3
) < pH (NaHCO
3
) < pH (NaHS)
Cách 2: Phuong pháp dinh luong
Áp dung công thuc tính gân dúng pH cua các muôi diaxit cho các hê trên:
pH =
pK
1
+ pK
2
2

ta thây: pH (NaHC
2
O
4
) =
2 + 5
2
= 3,5
pH (NaHSO
3
) =
2 + 6
2
= 4,0
pH (NaHCO
3
) =
7 + 11
2
= 9,0
pH (NaHS) =
7 + 13
2
= 10,0
Nhân xét
Cách giai dinh luong tuy chán chán nhung dòi hoi ta phai thiêt lâp công thuc hoác
phai nho công thuc. Trong khi dó, cách giai dinh tính chi cân dua vào viêc hiêu ban
chât cua su diên li và nguyên lí chuyên dich cân báng là giai quyêt duoc bài toán. Vì
vây, cách giai dinh tính trong truong hop này hay hon.


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


Ví du 2

Dê m gam phoi bào sát (A) ngoài không khí, sau môt thoi gian biên thành hôn hop
(B) có khôi luong 12 gam. Cho B tác dung vua du voi 200ml dung dich HNO
3
thu
duoc 2,24 lít khí duy nhât NO (dktc).
Tính khôi luong m cua A.

Cách 1: Viêt phuong trình phan ung, dát ân sô
Các phan ung A + O
2
:
2Fe + O
2

t
0
2FeO
4Fe + 3O
2

t
0
2Fe
2
O
3
3Fe + 2O
2

t
0
Fe
3
O
4
Hôn hop B tác dung voi HNO
3
:
Fe + 4HNO
3
→ Fe(NO
3
)
3
+ NO↑ + 2H
2
O
3FeO + 10HNO
3
→ 3Fe(NO
3
)
3
+ NO↑ + 5H
2
O
Fe
2
O
3
+ 6HNO
3
→ 2Fe(NO
3
)
3
+ 3H
2
O
3Fe
3
O
4
+ 28HNO
3
→ 9Fe(NO
3
)
3
+ NO↑ + 14H
2
O
Goi x, y, z, t là sô mol cua Fe, FeO, Fe
2
O
3,
Fe
3
O
4
trong 12 g hôn hop B. Ta có:
56x + 72y + 232z + 160t = 12 (1)
y + 4z + 3t =
16 - m
16
( sô mol nguyên tu oxi) (2)
x + y + 3z + 2t =
m
56
( sô mol nguyên tu sát) (3)
x +
y
3
+
z
3
= 0,1 (sô mol NO) (4)
Chia phuong trình (1) cho 8, rôi công voi (4) sau khi dã nhân 3, ta có:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc


10x + 10y + 30z + 20t = 10( x + y + 3z + 2t) = 1,8 (5)
Thay (3) vào (5) → m = 10,08 g
Cách 2: Su dung dinh luât bao toàn electron
Nhân xét: Tu các phan ung trên, luong Fe ban dâu dã chuyên hêt vào dung dich duoi
dang Fe
3+
:
Chât khu: Fe – 3e → Fe
3+

1 mol 3 mol
Chât oxi hóa: O
2
+ 4e → 2O
2-

1 mol 4 mol
NO
3
-
+ 4H
+
+ 3e → NO + 2H
2
O
3 mol 1 mol
Áp dung dinh luât bao toàn electron:
Sô mol electron Fe “ nhuong” = Sô mol electron chât oxi hóa “nhân”
12 - m
32
m
56
.3 .4
+
2,24
22,4
.3
=
So mol e Fe nhuong So mol e O
2
nhan So mol e HNO
3
nhan
m = 10,08 gam

Nhân xét
Rõ ràng cách 2 tôi uu hon vì:
- Không cân viêt phuong trình phan ung nhung vân nhân dinh dúng trang thái dâu
và trang thái cuôi cua các chât oxi hóa,chât khu.
- Ngán gon, tránh biên luân dài dòng.
- Lí thú và hiêu qua.
2.7. Rèn luyên cho hoc sinh tác phong khoa hoc
- Tích cuc chu dông, dôc lâp suy nghi.
- Cân thân, nhân nai, chính xác, ti mi.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->