VAlLI
"@

A

J

I

G
HQC

cAe NGUYEN u vA UNG DUNG
T.p tn9t :

co HQC VA NHI~T

Bien khdo : TRAN NGQC RQI (Chu bien) - PRAM VAN TRIEU

NHA XUAT BAN GlAo Dl)C

68 - 2006/CXB/3 - 60/GD

Mil so: 7K638M6-DAI

til NHA XlJAT BAN

,

,

",,"

?

Huang tai ki niem 50 nam thanli itJ,p Nha xudt bdn Giao due va thuc hien chien iUQ'C rong, phat trien sdn phdm moi, md trong nhiing ndm gdn day, ben canh viec xudt ban, phdt hanh kip thai, dong b(J, sach giao khoa va cac loai sach tham khdo phuc vu giao due phd thong, Nha xudt bdn Giao due con rat chu trong to' chuc bien soan, xu at bdn cdc bo sdcli tham khdo lon, co gia tri khoa hoc va thuc tien cao, mang y nghia chinh tri, van hod, gido due sdu sac, duoc trinh bay va in an dep, goi la sacb tham khdo dtjc biet. Cdc sach nay duac xudt bdn nhiim dap (eng nhu cdu hoc tap, nghien cuu, gidng day cua hoc sinh, sinh vien, nghien cuu sinh, gido vien phd ithong, gidng vien dai hoc, cao ddng, day nghe, can bo nghien cuu, can b(J qudn li giao due va dong ddo ban doc, gop phdn nang cao chat luang giao due, dan tri xd hoi trong thai ki moi, giii gin, "xdy dung va phat trien nin van hod Vi¢t Nam tien tien, ddm dd bdn sac dan toe" theo tinb thdn nghi quvet H(Ji nghi Trung uang 5 cua Ban chap hanh Trung uong Ddng khod VIII, tung buac dua gido due Vi¢t Nam hod nhdp vai the' gioi, Day la nhiing cuon sach nghien cuu chti truong, duong ldi cua Ddng, cua Chii tich

ns Chi

Minh vi van

hod, giao due ,"cdc chuyen khdo phdn anh ket qud nghien cuu moi ,. tuyin tap cdc cong trinh nghien cuu tieu bieu cua cac nha khoa hoc, nha giao ddc biet la cac nha khoa hoc, nha giao dd duoc tdng Gidi thuong Nha nuac, Gidi thu/ing tu lieu, thu tich va nhiing pho sit

ns Chi

Minh ,"

cac sach vi danh nhdn van hod Vi¢t Nam va the' giai ," nhiing bo

co' co

gia tri lich sit, van hod cao "

cdc sach tra cuu, nhiing be?tit die'n tuong gidi tieng Vi¢t, cac tit 3

dien chuyen

nganh,

lit dien doi dicli tieng nuac ngoai vai tieug
J(lC

Vi¢t, tieng Vi¢t vai tieng cdc dan toe anli em " cdc be)

co

gid tri van hod, khoa hoc, gido

ddc sdc

co

sacli dicli
tit

ide dung lam

tang truong nhanli chong tri thuc khoa hoc hien dai, thay ddi hod trong xd hoi kinb tl tri thuc,

duy qudn If, tu duv cong viec, ldi song va each huang thu vall Tham gia bien soan mdng sdch tliam khdo ddc biet la cdc nha khoa hoc ddu nganh, kinh nghiem gid trong va ngoai nuac, Be) sach V~t if dai cuong - Cdc nguyen va Pham Van Thieu bien khdo . Trong if va ung dung thuoc mdng sach tham khdo d(ic biet do cdc tac gid Trdn N gQCHoi bo sach nay, cdc tac gid dii trinh bay nhiing van de' co ban va quan trong cua V (it Ii dai cdc nha giao , nha qudn Ii gioi, nhieu thuoc cdc linh VI/C khac nhau,

co

uy tin do'i vai doc

cuong, cling nhu mot sothanh tuu ddc sdc cua V(it Ii hien dai. N goai ra, noi dung sach ding rat chu trong den cdc ung dung
cua V (it Ii hoc trong khoa hQC va cong ngli«, gidi thich mot so' hien tuong V (it Ii xdy ra trong thuc thin cuoc song, Cdc kien trinli thuc V (it Ii trinh bay trong b(j sdcli phu hop vai chuang gidng day V (it Ii dai cuong d cac truong Vi¢t Nam. Vi v(iy, bo sach nay

co

Dai hoc va Cao ddtig

the dung lam tai lieu tham

khdo cho sinh vien cdc truong Dai hoc va Cao ddng khoi Khoa

hoc ki thudt va Khoa hoc tu nhien, cling nhu cdc can bo ki thudt, can bo nghien cuu co lien quan toi V(it If va cdc thd» co giao gidng day V (it Ii d cdc truang phd thong.
B(j sach duac xudt bdn ldn ddu nen chdc khong tranh khoi mot so' thieu sot. Chung toi mong nhan duac
S(I

gop

Y

cua cdc

th.dy co giao, cdc nhd khoa hQC va dong ddo ban dQC de' nhiing

11(/J1.Moi g(jp ,{' xin gl'ti ve' " N lid xudt ban Giao due, 187B Giang \'6'-- Ba Dinh --

ldn xudt

ban sau bo sdcli duac hoan

thien

na N(ji.

Ha Noi, thang

7 ndm 2005

NHA XUAT BAN GIAo DVC

4

Vi¢c viet nhiing cuon sacl: vat li dap ung duac cdc yeu cdu co bdn, hien dai co tinh ung dung thuc te' cao la mot viec lam kho, doi hoi nhieu thai gian, cong sue va hen thuc sdu rong, Chinh vi veJ,y,chung toi dd tham khdo nhieu sach ve' VeJ,tli dai cuong dung cho mot so truong DC;Zi QC va C ao ddng d mot so' h nude Au - MT va Lien Xo cii, nhdt la cuon Physics Classical and Modern, de'"bien khdo bo sacli "V~t li dai cuong - Cdc nguyen li va ung dung" cho phu hop voi thuc te'd Vi¢t Nam. B(J sach de' cap den tat cd cac van de' co bdn va quan trong cua vdt li, phu hop vai chuang trinh gidng day VeJ,t li d cdc truang DC;Zi hQC va Cao ddng Vi¢t Nam. Ve' mat hinh thuc, sacb duac trinh bay duai dang giao trinh, cdc kien thuc duac viet co dong, r5 rang nhung can ke, chu trong den bdn chdt vdt ii, nhiim giup cho ban doc cacti tu duy, li gidi truac cdc hien tuang vdt li. B(J sacl: nay go'm 41 chuang, duac chia thanli ba tdp " Tdp mot " Co hQCva Nhiet hQC (15 chuang) Tap hai " Dien, Tu, Dao dong va Song (15 chuang) Tdp ba : Quang hoc va VeJ,tli IUQ'ngnc t l I chuang) Trong moi tdp sach, ngoai phiin trinh bay li thuyet, can rat chu trong den cdc ung dung thuc tien, co nhieu vi du sinh dong xdy ra trong tu nhien va ung dung trong khoa hoc, cong nghe, Sau moi chuang de'u co cac cdu hoi, bai tap, Ben canh do can co nhieu bai doc them ve' than the' S~( nghiep cua cdc nha vdt li 16i lac, cdc van de' thai S~( va ddc sdc clia vdt li. B(J sacb nay nham phuc VI~ cho viec hoc tdp vdt li clla sinh vien cdc truang DC;Zi hQCva C ao ddng khoi Khoa hoc ki thudt wi Khoa hoc tu nhien. C de thdy, co gido gidng day d cac truong 5

Dai h9C va C ao ddng ciing nhu cdc truang Trung h9C phd thong co the dung lam tai lieu tham khdo, tim thtiy trong bo sach nhieu kiln thuc bd ich va nang cao. Tuy theo yeu cdu va thai luang cua man h9C tai cdc truang, bo sdch ding co the dap ung duac nhieu muc do va trinh dl) thich hop,

a

a

Tham gia bien khdo bl) sacb nay gam co " - TS. Trdn Ngoc Hoi - Truong Dai hoc Bach Khoa Hd Noi (Bien khdo chinh - Chu bien). - Ong Pham Van

tnu« -

HQi V 4t li Vi¢t Nam.

Trong t4p mot cua bo sach nay, cdc tac gid xin trdn trong cam an cdc nha giao, dong thoi ciing la cdc nha chuyen man co nhieu kinh nghiem va kien thuc sdu tong duoi day dd dong gop mot so' tu lieu cho tdp sdcn " - PGS. TS. Doan Nhuong - Vi¢n Nang luang nguyen tic QuOcgia. -PGS. TS. Ngo Phi/An -Truang D(,lih9CBach KhoaHa Nl)i.

- Ong Luu Dinh Thanh - BI) Gido due va Dao tao
Chung toi bien khdo bl) sach nay vai mong muon giai thieu vai ban d9C nhiing kien thuc vdt li a muc co ban, hien dai, thuc tl sinh dong nhung cling rdt sdu sac, dong thai ding muon gop phdn VaG viec lam phong phu han, chinh xac han mot so' noi dung hen thuc vdt li trong chuang trinh gidng day bdc Dai h9C va Trung h9C phd thong.

a

Cuoi cung, chung toi xin chan thanli cam em Trung tam nghien cUu Chien luac va phat trien Chuang trinh giao due Trung h9C chuyen nghiep, Dai hoc va Sau Dai h9C (truac day la Trung tam nghien cUU Giao due Dai h9C) va Ban bien tap sach V 4t li, Nha xudt ban Gido due da nhiet tinh cd vii, ung hI) chung toi de hoan thann bl) sach nay.

cAc TAc GIA

6

TQp mQt : CO HQC
Chuang 1. Mb dau Chuang 2. Chuyen dong mot chieu Chuang 3. Chuyen dong hai chieu

vA

NHI~THQC

Chuang 4. Cac dinh luat chuyen dong ella Newton Chuang 5. Chuyen dong tron va hrc hap dan vii tru ella Newton Chuang 6. Cong va nang hrong Chuang 7. Dong luong va chuyen dong cua Chuang 8. Chuyen dong quay Chuang 9. Can bang tinh ella mot vat ran Chuang 10. Chat ran va chat luu Chuang 11. Nhiet d¢ va sir truyen nhiet
Chirong 12. DiM luat thir nhat ella nhiet dong hrc hQC

M

Chuang 13. Li thuyet dong hoc ella cac chat khi Chuang 14. Dinh luat thir hai ella nhiet dong hrc hoc Chuang 15. Khi thirc va chuyen pha

TQp hoi : DI~N, TU, DAO DONG
Chuang 16. Dinh luat Coulomb va dien tnrong tinh Chuang 17. Dinh luat Gauss Chuang 18. Dien the Chuang 19. Dien dung, dien nang va dien moi Chuang 20. Dong dien va dien tro Chuang 21.

vA

SONG

Tu tnrong

Chuang 22. Cac nguon ella tir tnrong Chuang 23. Dinh luat Faraday Chuang 24. D¢

tv cam

Chuang 25. Tir tnrong trong khoi chat Chuang 26. Dao dong co Chuang 27. Song co Chuang 28. Song am Chuang 29. Dao dong dien tir va mach dien xoay chieu Chuang 30. Cac phuong trmh Maxwell va song dien tir 7

TQp be : QUANG HOC Chuang 31. Quang hinh h9C Chuang 32. Giao thoa anh sang Chuang 33. Nhieu xa anh sang Chuang 34. Phan cue anh sang Chuang 35. Thuyet wong doi Chuang 36. Luong tt'rhoa btrc xa dien ttl Chuang 37. Co h9C luong tt'r

vA V ~T Li LUQNG nl

Chuang 38. Nguyen nr va bang tuan hoan cac nguyen to Chuang 39. Vat ran tinh thti va laze Chuang 40. Hat nhan nguyen nr va hat co ban Chuang 41. Vat If cac sao

8

MUCLUCTAP

.

.

Chuang 1 : MO -DAU
Trang

.

.

I
-'

1.1. Mo hinh, li thuyet va cac dinh luat 1.2. Phep do va d<) bat dinh. Cac chuan 1.3. Cac he don

14 15 17 19 21 22
.-

V!

1.4. Thir nguyen, don vi va do chinh xac 1.5. Phuong phap giai bai toan
Bai doc them: Theo sat sir phat trien cua Vat li h9C ~

Chuang 2 : CHUYEN -DONG MOT CHIEU 2.1. Vecto vi tri va d<) dich chuyen 2.2. V an tee va toe do 2.3. Chuyen dong Mu 2.4. Gia toe 2.5. Chuyen dong bien d6i deu 2.6. Roi nr do
Bai doc them: Vecto va J. Willard Gibbs

~.-

26
28 32 33

35
37

39
-. ~

Chuang 3 : CHUYEN -DONG HAl CHIEU 3.1. Vi tn, van toe va gia toc 3.2. Gia toe khong d6i ; chuyen dong cua vien dan 3.3. Chuyen dong tron deu 3.4. Chuyen dong nrong dol Bai doc them : Galileo Galilei Chuang 4 : CAC -D!NH LU~T CHUYEN -DONG CUA NEWTON 4.1. LI!C va khoi lirong 4.2. Dinh luat thir nhat cua Newton 4.3. Dinh luat thtr hai cua Newton 4.4. Dinh luat tlur ba cua Newton 4.5. Trong hrong va 1l!C hap dan cua Trai Dat 4.6. Cac lire tiep xuc : hrc phap tuyen va hrc rna sat 4.7. Cac phtrong phap giai toan co h9C
Bai doc them: Isaac Newton 76 78
, • ._?..,

-.?

49
52 58

60
63

83
84 88 91 99 103

9

? -?-- 162 164 169 173 174 175 177 182 184 186 189 190 Chuang 7. Cong thirc hien boi mot lire bien d6i 6...1. The nang 6.2.Chuang .2. Dinh If cong .1.4.2.. -! 5 : CHUYEN DONG TRON ~ ? . Khoi tam 7. Co nang va dinh luat baa toan co nang 6. Cac IVe bao toan va khong bao toan 6.11. Dong lire hoc cua chuyen dong tron deu 5. Cong suat 6. Chuyen dong quay cua Trai Dat 5.3.8. Chuyen dong tron khong deu 5. Bao toan dong hrong 7..10.3.4. Dong Iuong 7.3.7. Khoi luong quan tinh va khoi Iuong hap dan 5. Va cham 7. Cac lire khong bao toan va noi cong 6.7..4.6. Dinh luat hap dan vti tru 5.6.-- .5..6.5. Xung Iuong cua lire 7. Truong hap dan 5. -.. VA U)C HAP DAN VU TRl) CUA NEWTON 5.5.1.. Chuyen dong ten lira Bai doc them: Doi xung va cac nguyen If baa toan 206 208 210 212 213 214 222 226 10 .. toe d9 ve tinh 5. Quy dao. chuyen dong cua ve tinh 6. Dinh luat bao toan nang Iuong 6.9. Cong thuc hien boi mot lire khong d6i 6. The nang cua truong hap dan.8.7. Cac dinh luat Kepler va su phat hien ra dinh luat hap dan Bai doc them: Cac hrc co ban va sir thong nhat 122 126 127 130 138 140 143 145 147 Chuang 6 : CONG vA NANG LUQNG 6.dong nang 6. Chuyen dong cua khoi tam 7. Phuong phap giai bai tap Bai doc them: Cong va nang hrong 7 : DONG LUQNG VA CHUYEN DONG CUA H~ -..

Ung suat va d¢ bien dang 10.4. Mornen quan tinh 8. Chuyen dong cua con quay hoi chuyen 8.3. Ap suat trong chat hru dirng yen (Ap suat tinh) 10. Can bang tinh cua mot v~t ran 9.1.Lire Coriolis Bai doc them : SiXdung cac rna hinh trong vat li Chuang 9: CAN BANG TiNH CUA MOT VAT RAN 9. J 238 239 243 245 250 254 25~ 259 260 265 267 271 273 275 294 295 296 301 10. Dong lire h9C cua vat ran quay quanh mot true co dinh 8.2. Cac phuong phap giai bai toan 9. Dinh Iuat bao toan rnornen dong Iirong 8.1. rnornen lire doi voi mot diem Chuang 10 : CHAT RAN VA CHAT LUU _.5. Phuong trinh Bernoulli 10. Cong va cong suat cua chuyen dong quay cua vat ran 8. Cac dieu kien d~ co can bang tinh 9.2.4.. D¢ nhot 10. Khoi hrong rieng 10.3.6. Toa do. Chuyen dong tinh tien va chuyen dong quay cua vat ran 8. ~ .Vat Ian 8.9. Mornen lire doi vci mot true co dinh 8. Can bang nhiet va dinh Iuat thir khong cua nhiet dong lire h9C 11.3. Dong nang quay .13. van toe va gia toe goc 8.2. Mornen dong hrong cua M hat 8.11..8. Trong tam.1.. Dong hoc cua chuyen dong quay quanh mot true co dinh 8.2. H~ quy chieu quay . Dmh Iuat Archimedes 10.7. Cac rna ta vi rna va vi rna 11. Nhiet bieu va thang nhiet d¢ khi If Wang .Chuang 8 : CHUYEN -DONG QUAY 8.3.1. Mornen dong hrong cua mot hat 8. Dinh Iuat Stockes Bai doc them: Archimedes Chuang 11 : NHI~T -DO vA 311 316 318 325 327 335 338 339 su TRUYEN NHI~T 350 352 354 11 11.4.10.12.7.6.5.

Thomson Pha va chuyen pha 466 468 472 15.11. 12 : DjNH LuAT THU NHAT CUA NHI~T DONG Ll!C HOC 358 359 362 Cac phirong trinh trang thai Nhiet dung rieng va ~n nhiet (chuyen ph a) Cong Dinh luat thir nhat ella nhiet dong lire hoc Benjamin Thompson.5. Entropi va dinh luat thir hai Bai doc them: Con quy cua Maxwell Chuang 15.4.5. S\! phan be deu nang luong 13.1.6.3.2.4. Cach giai thich vi rna cua nhiet d9 13. S\! no nhiet 11. 12. Can bang pha. Tirong tac phan 436 438 443 446 449 455 457 15: KHi THl!C vA CHUYEN PHA tir Phuong trinh Van der Waals N9i nang khi thirc. Phan be toe do cua cac phan tir Chuang 14 : DjNH LuAT THU HAl CUA NHI~T DONG Ll!C HOC 407 412 414 416 421 424 14. Cac dong co nhiet va dinh luat thti hai 14.4. Tinh thuan nghich va chu trinh Carnot 14. Qua trlnh doan nhiet doi voi khi li nrong 13.3. Hieu suat cua chu trinh Carnot 14.5. Nhiet dung cua cac khi If nrong va cac chat ran nguyen to 13. 12.4.2.3. M9t so irng dung ella dinh luat thtr nhat Bai doc them: Chuang 376 379 384 387 391 397 cAc CHAT KHi 13. Cac may lam lanh va dinh luat thir hai 14. 15. 12.6.Clausius 475 476 12 .5.1.6. Cac thang nhiet d9 khac 11. hieu irng Joule .2.3. 15.1. Mau phan tir ella khi Ii tirong 13. Entropi 14. S\! truyen nhiet Chuang 12. 15.4.1.2. Phuong trinh Clapeyron . Ba nroc Rumford 13 : Li THUYETDONG HOC CUA 12.5.

dong luang.. Me hinh. t9i sao cac 13 . cong. chat long. vi sao c3U vang co sac rnau . Th(( nguyen. momen luc. Cae h~ dan v] 1·4. luc ma sat. chuyen dong clla song .mgxay ra trong tl! nhen veJimot s6 ft cac 6inh lu$t co ban nhat.. dan va d9 ehinh xac v] 1·5.CHlfONG 1 (I ? I)lll] ~ 1·1. Ii thuyet va cac djnh lu~t 1·2. Cae chuan 1·3. nang call true va IW cung voi no . V$t If rna ta va giai thfch ban chat cua cac hien tuc. dong. Ch~ng ban nhu vi sao bau trOi 19i xanh. vi sao cac v$ tinh 19ichuyen 69n9 tren quy 690 rna khang rai . Phep do va d9 bat djnh. toe do. Phlfang phap giai cac bat toan Bai doc them: Theo sit sir phit triin ctis VatIf hoc Bl(C cho cac ban khai niem. hien tuong vdt Ii new? dnh IU1Y so! Chuyen luang. co nghTa la "hieu biet ve tl! nhien". Til V?t If bat nguan til tieng Hi L9P. chuyen dong quay.

mac du chung nguyen ta khong th~ nhin thay diroc giong nhu cac hanh tinh chuyen dong xung quanh Mat Troi vay. trong rna hlnh nay. diroc cai tien dti ngay cang gan voi cac ket qua thirc nghiern tren mot pharn vi rong Ion cac hien nrong.. chUng ta S8 ban lu~n doi dieu ve V~t If. Mo hinh nguyen ngiroi do dinh hrong. chi tiet han va co M y dinh vat li luon di giai quyet hang loat van de voi dQ chinh xac toan hoc cao. rna hinh cua cac ve Nhin rna hoan bier sir khac nhau gitra _ va mot rna hinh la nhu the la don gian va cung ciru. ChUng ta S8 de cap Wi tat ca cac de tai d6 trong cuon sach nay. di$n va tu. bien. If thuyet tLf0ng doi. Doi khi mot rna hlnh diroc phat trien.. toan hoc. nguyen Dti dat muc dich la giai thich duoc cac hien khi chi sir dung mot so it cac dinh luat don gian.. Sau do rna hinh "hanh tinh nguyen til" ra doi. Vi du khac la rna hinh s6ng cua anh sang. Mo hinh thea y nghia cua nha khoa h9C la mot cai gi d6 urong nr hoac nhu mot birc tranh nrong til lai diroc xern nhir qua cau tich tich dien dirong. urong nr nhien MO HiNH. Viec chap nhan mot li thuyet vat If nao do phu thuoc vao sir thanh cong cua no trong thuong viec tien doan va giai thich cac quan sat thu nhan duoc. cac phep do va phLfong phap hoc t~p v~t If. v~t If bat nhan va cac hat co ban. cluing ta cling khong th~ thay duoc s6ng anh sang nhu s6ng mroc. v~t If chat ran. V~t If hoc la mot khoa hoc co ban nhat clla cac khoa hoc. hoac nhir nhtrng qua bi-a lien tuc day cac qua bi-a khac. Pharn vi rna V~t If nghien cuu rat r(>ng16'11 thLf6ng dLfqCphan chia thanh cac va tfnh vlfc cua chuyen d(>ng. Cac rna cho phep cluing rna cluing dien am ura nhu cac hat nho trong qua nho. cac nha vat li phai tao ra cac mo hinh dti dien ta the gioi xung quanh. voi nhirng cai moe dti giai thich cac lien ket hO<1h9C. Tuy nhien xuyen cac nha khoa cai tien cac rna hinh. 1-1. Nguoi ta phai gan ket cac rna hinh lf thuyet va sir gan bo qua cac phep thong voi cac quan sat thirc nghiern nay dtroc hlnh thanh kern voi mot dang hinh nay la khong thien. Mo hinh thuong cac hien nrong nghien cap mot cai gi do nrong nr ve cau true v6i thi rong 16n han. nguyen til gam mot quanh hat nhan tich dien duong va cac xung electron tich dien am chuyen hat nhan. chung. am hoc. chung ta co th~ rna ta "kha tot" viec nern mot qua b6ng neu ta sir dung rna hinh trong do co bo qua suc can cua khong h9C thuong khi. nhi$t hoc. dong hinh nay tao ra bo khung ta dua cac tinh huang phirc tap ve cac dang don gian han c6 thti hieu diroc.con tau sat I~i noi fren song. nhLfng mroc khi bat dau. thien van hoc . Ban co thti muon mot Ii thuyet r til nhung c6 thti xay dung cac rna hinh d~ c6 thti hi~u biet duoc chung. trong d6 cac electron nrong nrong giong voi cac hien ta quen thuoc. cau fnic nguyen tu. Luc dau qua cau co ta xern n6 nhu nhtrng 14 . co hQCchat Iw. Vi du. tharn chi dua ra mot rna hinh moi de no ngay cang phu hop han voi cac quan sat.. Nhirng day du va khong Chang han. Dau the ki XX. Li THUYET vA cAe DiNH LuAT "gai". quang hoc . nhung khi dua ra rna hinh s6ng thl nhieu hien tuong thirc nghiern anh sang c6 thti giai thich duoc. khi d6 rna hinh til la mot vi du. cac nguyen tu dLfqc cau tao nhu the nao . Con If thuyet nao ? Doi khi cac til nay duoc sir dung Ian Ion.

Nhung ta lai bier rang khong th~ tao ra mot phep do rna no khong anh huang len he dang do. Chung ta dung thuat ngfr "dinh Nhieu khi cac dieu khang dinh nay Iuat" khi the hien diroi dang cac quan luat thir hai cua Newton). vi du van toe thirong duoc do theo don vi met tren giay (m/s).. dinh luat da mang M phil hop hon. trinh d~ xac dinh do. tim ra bang thuc nghiem sat. vi vay co sir han che ve d¢ chinh xac cua phep do. Trong phan dau cua cuon sach nay. cac nha khoa hoc mong muon tim duoc moi quan he giira cac dai hrong vat li.. Nhirng mot khi co nhirng bang cluing thuc nghiem moi rna If thuyet hay dinh luat khong con giai thich dung thi chung lai diroc thay d6i phuong trinh gitra cac dai lirong (vi du dinh Dinh luat duoc phil hop dung mot pham vi nhat dinh cua cac hien nrong quan y nghia do. cac dai hrong can do deu duoc dinh nghia mot each can than. Lf thuyet nguyen nr. Ciing giong vi du nguyen nhu If thuyet. Cac nha khoa hoc con dua ra cac dinh luat tinh thong nhat cho nhieu ngiroi quan sat. Chang han nhir toe d¢ hoac gia toe cua mot vat co quan h~ nhu the nao voi do Ian cua mot lire tac dung len no. hay ap suat cua mot chat khi trong binh chua thay d6i ra sao mot khi nhiet d¢ cua binh tang len hay ha xuong. CAC CHUAN D~ hieu duoc the gioi xung quanh ta. Ngay nay sir hieu bier cua cluing ta ve cac phep do ngay cang sau sac va cac phep do chinh xac la mot phan rat quan trong cua vat Ii. 1-2. " ~ a mire nguyen nr hay tir thi sir anh huang cua dung can do la sat voi cac dai luong I khong the bo qua duoc. If thuyet song cua anh sang la nhirng vi du minh hoa. ta khong th~ M chi nhirng tong dieu khang quat dinh ngan tuong gon nhung nhien. Khong chi can cac con so diroc do chinh xac rna phep do cung phai diroc quy v~ mot chuan chung (con goi la don vi CO ban). ngiroi ta dung thuat ngtr "nguyen li" (principle). cua cac hien W chac chan rang dinh lU~Hla tuyet doi dung. do dai va khoi luong. Trong vat If.Chuan phai bat bien d~ cac phep do thirc hien hom nay co th~ so sanh diroc voi cac phep do cua hang tram nam sau. Thong thirong cac phep do chua dung nhieu chuan da diroc thoa thuan. Cac do bat dinh nay co th~ la nho hoac khong quan trong trong cac do dac hang ngay rna cluing ta da quen thuoc.. If Archimede. __ J. cluing ta chi can xet ba chuan : thai gian.tra thanh mot If thuyet. 15 ta can thiet phai tien hanh cac phep do. Con doi voi nhtrng dieu khang dinh it tong quat hon. . . nghia la cluing co mot d¢ bat dinh gan voi rnoi phep do. Ta hay xet dac diem can co cua mot chuan : 1 . Cac met va giay nay phai diroc so sanh voi met chuan va giay chuan.. Theo M hoac cac sir dung dan cua no da diroc kiem nghiem trong mot pham vi rong Ian cua cac tnrong hop. PHEPDO VA DQ BAT D!NH. chung qua mot xac chinh chang han nhu chieu dai cua mot con tau hoac toe d¢ cua mot oto . Tuy nhien khi xet cac qua trlnh diroi nguyen cu quan . Chung ta mong muon bieu thi cac quan he tren mot each dinh lirong thong phuong phuong trinh.

mot trong gi se cac gia dinh dti di den dinh nrong xem dieu nghia nay. Trong chirng rrnrc can chua co thay d6i. Mot kilogarn khoi hrong . nrc sai khac la-3m3 nuoc 6 nhiet d¢ nhau mot giay trong mot trieu nam. T6 chirc CGPM Ian tlur 13 da dinh nghia : Me)t giay Me)t kilogarn la khoi IUQ'ng cua mot khoi 9192631770 chu ki cua mot birc xa xac tu xesi 137. nhung do cling chi la 20°C la rat gan voi mot kilogam. Ban hay wang xay ra neu tinh.Chuan phai d~ co diroc.iridi dac bi¢t dUQ'Ccat gifr iJ dinh ella nguyen Phap. Sau nay nguoi ta thay rang d¢ dai cua mot ngay khi duoc do boi dong h6 che tao dua tren cac hien nrong khac nhau lai thay d6i ngay trong nam. Dinh nghia nay cua met phu thuoc dinh nghia cua giay va phu thuoc vao gia thiet khong d6i cua toe d¢ anh sang.Chuan phai duoc thira nhan rong rai cac ket qua nh~n duqc xac nao rna cong nghia cua chuan thai gian se thay d6i nhir the nao ? Chuan nam de) dai Liic dau met chuan diroc t6 thira nhan khac gan Ian thu nhat vao giifa hai vach dau cua mot khi thanh duoc mot 1889 la khoang duoc each chirc CGPM manh M 6 cac nuac khac thanh hop kim platini-iridi nhau co thti so sanh duoc voi nhau. Hoi Generale viet tat la CGPM) la dira ra cac dinh la thai gian cua nghi can do quoc te (Conference des Poids et Mesures. Den Hoi nghi CGPM Ian tlnr 17 nam 1983. 3 . Luc dau giay tir xich dao den Bile eire d9C thea dirong kinh tuyen di qua Paris. met chuan duoc dinh nghia qua d¢ dai cua mot ngay. chat cua nguyen til cua nguyen thay d6i thea tudi cua vti tru. Chuan nghia thai gian Tnroc het ta xet dinh giG' 6 O°C. ngiroi ta tin chile rang cac tinh chat nguyen til la doc l~p voi thai gian.Chuan phai chinh xac dti san sang co diroc bat err do chinh nghe cho phep. Met chuan nay bang mot ph an miroi trieu khoang each cua chuan thai gian. tru platini gan Paris. 4 .2 . pham quy can trong 1/299729458 cira hang 6 Phap. Chuan khoi IUQ'ng Chuan khoi Iirong duoc I T6 chirc CGPM dinh nghia vao narn 1889 nhir sau : nghia dan vi. dti nhieu phong thi nghiern co th~ sao lai chung. t6 chirc co tham quyen thai gian bang 1/299729458 giay. tir nam nay den nam khac. thuc quy giay v~ cac dao chuan til xesi. nay da diroc xac dinh sao cho cua Hai chiec dong h6 loai nay chay giong nhau den d¢ chinh xac 1/10 13 . hie do dinh v~ kilogam 16 . Nho cac chuan nay rna ngiroi ta co thti quy chieu dai cua mot cai thtroc met v~ phep do quang dong duong di diroc cua anh sang trong giay. dat tai Paris (Phap). Do do neu mot giay diroc dinh nghia bang duoc dinh nghia thea toe d¢ anh sang : Me)t met la de) dai trong chan khong rna anh trong sang di dune mot khoang vao 1/86400 thai gian cua mot ngay thi sir thay d6i v~ do dai cua mot ngay lam cho dinh nghia do khong the chap nhan diroc.

Dinh nghia cua cac dai luong dan xuat.Mot phuong phap d~ tao nen cac dan vi Ion han va nho han.l n 10-9 10-12 10-15 10-18 p f a femto alto M9i dai Iuong do diroc bieu thi boi cac dan vi co ban. Trong he dan vi quoc te co mot phuong phap chung d~ thiet lap cac dan vi Ian han va nho han.1-3. cuong d¢ sang. viet tat la SI) diroc t6 clurc COPM narn 1960 dira ra (bang 1-1). Pharn vi kich thuoc rna V ~t li h9C nghien crru tv rat Ion den rat nho (hinh 1-1). . khoi luong. Cdc deli luang va dan vj co ball trong II? dan vi SI D~ IU'Ql1g Chien dai cAe DON vi lam thay d6i cac dan vi co ban va cac dan vi dan xuat nho mot thira so luy thira cua 10 (bang 1-2). cuong do dong dien. Vi du dan vi dien tich la m2. dan vi toc d¢ la m/s. He Bang 1-1. Cac dan vi 10n han va nho han nay duoc tao nen bang cac tiep dau ngii d~ m f. cong suat va lire . Mac du co nhieu he thong dan vi khac nhau Slr dung 0 cac mroc khac nhau trong cac giai doan khac nhau. nhung nhin chung cac nha khoa h9C deu dong y mot he dan vi quoc te (International System of Units. d¢ dai.. k h da d q 101 10-1 10-2 10-3 10-6 Trong toan bo cac mon h9C vat If co 7 dan vi co ban lam chuan. nhiet do. Iirong chat. . hoac la t6 hop cua cluing.Cac chuan. 17 2· VLDC·T1 . Bang 1-2. tuong img voi cac dai Iuong : thai gian. Cdc tiip ddu ngic clio cdc dan vi SI Ki hieu E P T G Don'i met Ki hieu m s kg A Thai gian Kh6i hrong CHang dQ dong dien giay kilogam ampe kenvin mole candela Ten exa peta tera DQ 16n 1018 1015 1012 109 106 103 102 Nhiet dQ Luong CHang sang chat K mol Cd dQ giga mega kilo hecto deka deci centi mili micro nano PlCO M Mot h~ cac dan vi bao gam : . chang han nhu nang 1uong ..

---- ~ on ~ e \9::1 €:s! F~ ~ 8: I : I I I b ~: -----------40 00.o <::> C '<0 '" Ii ¢ E . SO'd6 bie'u diln pham vi nia cdc phep do v(a Ii."" "" C o. ~ • . <::> 0 00 0 Oil C '-0 f::l ~ "0 .'l s ~.c c:..c . <::> N o b I ~ L I I _ - ---- o @ - IS ~ ~ . "0 -"" C.§ ~ ~ -5 ~ .J '" U :s~ ~ '3 l' <::> o b 1 S .. a -----------------------------/1U.: ·CiJ~. '-0 :'" A S ~ ~ <::> . ~ Hinh 1-1. Cdc phep do vi thoi gian va d¢ dai md rong tren pham vi ciJ 10 trong khi do cdc pltep do vi khoi luong rang tren pham vi cd 10 80 18 .S - ~ --- -- -----------..".

So 5.Gan thir nguyen = 1km 103m = 1 19 . y rang doi so cua mot ham sieu viet co thir nguyen. vi.Nhan va chia tlur nguyen thea nguyen tac .2 dac trung cho d¢ chinh xac cua phep do. mot Do nhieu tv he dan vi khac nhau cung dtroc SLrdung. vA DO . co nghia x la khoang deu khong Th« nguyen Thir ella mot dai IUQ'ng la mot tinh chat vat Ii rna dai IUQ'ng do mo ta. nguyen phuong cua no. Phep do mot dai luong vat If nhu d¢ dai 5.2m bao gam mot thir nguyen. _1_' 60s = 1 va 1000 met la nhirng khoang each nhu nhau. nen co th~ viet: 1 kil6met 1000 met . Chang han tlur nguyen la d¢ dai chi a cho thai gian : [V] = [L] [T] Con thir nguyen cua gia toe a la d¢ dai chia cho thai gian binh phirong : mot he dan vi nay sang mot he dan vi khac. hoac thanh gio.Ki~m tra thu nguyen Chii khong Nhung cuoi cung cua moi so hang xem co phu hop khong. Vi du. ta viet thira so chuyen d6i nhu la mot co gia tri bang 1. co nghia la tLr so (theo mot dan vi) bang mau so (theo mot Co mot plurong phap goi la phan nguyen. rlnr nguyen cua cac dai luong chuan nguyen nhu thai gian la [T]. hoac chuyen inch thanh xentimet chuyen thuong mot so hoac met. Dun V{ Dan vi la thang do cua thir nguyen. mot dan vi va mot d¢ chinh xac. khoi Iuong la [M]. Phep phan tich thu tlur nguyen chieu Khong quy la : cho moi kf hieu trang trinh. can chuyen mot so giay thanh phut. chung ta dung mot phirong phap goi la d6i lien hoan. D6 lam viec nay. phu hop voi tinh chat vat If tac dai rnoi co th~ bang nhau. Vi du. Vi du. luong. Tlnr nguyen luong dan xuat la sin ~ co nghia neu x va d co cung thir nguyen. lien quan den the gioi hien thuc. Vi du : I phut va 60 giay la nhfrng khoang thai gian nhu nhau nen co th~ viet: 1 phut 60 giay 1 kilornet th~ cong cua viec = luong co thrr nguyen khac nhau. dan vi cua d¢ dai co th~ la mot met. Theo phuong phap nay.1-4. Ki hieu "rn" cho ta bier tlur nguyen la d¢ dai. CHiNH xAc . neu vi du sinx la each. nen cluing ta can phai biet each chuyen to hop cua cac dai cua cac dai luong cua van toe CO ban. fut (foot) hoac mot darn (mile). DON Vat If h9C la mot nganh khoa h9C dinh Iuong. dan vi do la met. THU NGUYEN. khong th~ bang khoi hoac trir cac dai phan tich tlur dan vi khac). dai so. d¢ dai la [L]. nguyen cuug Vi du. Cac tich thir dung d~ ph at hien ra cac sai sot dua tren co sa la chi cac dai luong trong mot phuong trinh.

l gio zi .5. tnt cac nghia . 20 . 1 gia . VI may tfnh luon xem chir s6 nao ciing deu co nghia ? Ta thay rang chu vi cua vong tron chi co the co cung mot do chinh xac nhu ban xac do vay kinh.141593.5 co hai chii s6 co nghia. vi vay xac dinh do dai "chfnh xac" doi hoi mot s6 vo han cac con s6 co nghia. Tim t6c do cua no thea cm/s. cluing ta phai dinh r6 cac chir nghia ta rnoi co the tra lai duoc. chang han nhu tinh chu vi cua mot duong tron IV phep do ban kinh thea cong thirc C D(> chinh xac cua gia tr] do cua mot dai lirong vat Ii diroc phan anh 0 s6 cac chir s6 co nghia dung M thong bao gia trl nay.10 ern s. Vi du : S6 85. ta co : 10 d~m .1. 1phut . .60cm thi khi tinh C = 10. vi du s6 6. vi du nhu s6 0. so co la S6 cac con s6 co nghia lit sir phan anh d9 chinh xac cua mot dai luong.6.1 gio . Chir nghia it nhat trong mot s6 chir s6 co nghia 6 xa nhat v~ ben phai. Quy trim: Neu chir s6 ben phai cua chu s6 co nghia it nhat trong ket qua cuoi cung la 4 hoac nho hem thi gia tri diroc quy tron xuong. 1.53 duoc quy tron lit 7. = gia tri da duoc 10.1. con cac khi cluing duoc nghla la mot con s6 trong s6 0 dung dau 13 khong co s6 0 dung sau chi co nghia dinh roo quy tron len.065 chi co hai chir s6 co nghia. d~ co hai chir s6 co nghia la 8.57 duoc quy tron 2. Phep nhan va phep chia : Ket qua cua phep nhan va phep chia phai co cung mot s6 cac chtr s6 co nghia nhu s6 it chinh xac nhat trong phep tfnh. Gia tri n diroc xac dinh tai nhieu con s6 co nghia. Vi du. d9 chinh so so co co ba chtr s6 co nghia. neu do ban kinh r ta co: C = 1. = 30 d~m. vi du den 7 con s6 co nghia n = 3.30 co ba chir s6 co nghia.2 co ba chtr s6 co nghia. Trong s6 8. S6 0 dung sau la s6 co nghia neu no dung ben phai dau thap phan. 60 p lui 60 s ut l dam 1km 3 102cm _ 3 3 I' . Sir dung lien tiep cac thira s6 chuyen d6i.053098 (bang each bam may tinh) rna Xir l i gia tri nay nhu the nao. Vi du. trong twang C hop nay. do dai thea y nghia c6 di~n duoc xem lit co th~ chia nho den vo han.. vi du d~ co hai chtr so co nghia thi s6 7. Neu chir s6 ben phai cua chfr s6 co nghia it nhat trong ket qua cu6i cung lit 5 hoac Ian han thi gia tri duoc quy tron len.vi nu 1-1 M9t oto co t6c d9 30 dam/gio. Cac s6 0 (s6 "khong") dung dau trong mot s6. 10 m. = 2m.6km . s6 6900 thi co hai. Nhung s6 0 dung sau nam 6 ben trai dau thap phan co duoc xem la chir s6 co nghia hay khong ? Vi du. trong khi s6 6. Cac gia tri do duoc thuong diroc dung d~ tinh cac dai luong khac. 1m Di) chinlt xdc va cdc chit s{/ co nghia d9 nao do. Cac quy uk dung trong cu6n sach nay d~ quy tron ve mot gia tri co cac chtr s6 co nghia la nhu sau : 1.67 thi s6 7 lit chir s6 co nghia it nhat. khong duoc xem la mot s6 co nghia . tuy nhien trong thuc te phep do d9 dai chi chinh xac den mot mire thi s6 8. Ta thay s6 cu6i cung I Dinh nghia mot chir s6 co nghia nhu sau : Mot chir s6 co mot s6. ba hay b6n chir s6 co nghia ? Trong twang hop nay.

doi voi cac tinh huong thuc hay gia dinh. In9. ghi lai tren hinh cac dtr lieu thong tin cua bai toan. may tinh). sau khi da giai xong phirong trinh.56 . 1. khong th~ hoc tot duoc neu khong co thuc hanh. 2. so ve phfa trai cua phirong trinh.17. D(Jc toan hi) bai todn mot each ki luang d~ tim ra xem bai toan dang noi ve van de gi. .50.53 co hai chir so co nghia . 6 I m s. 3s =. Kinh nghiern -chi ra rang. .071698 mls (bang S = 10.103cm3. Dap 56: 1.218m 05 .2cm va chieu cao 18.9 = 189. Cac ham sieu viet : Gia tri cua mot ham sieu viet co cung mot so cac chtr so co nghia nhir cua dci so cua no. Vi' hinh. neu co nhieu an so thi ban phai giai nhieu phuong trinh. 3. Thuong vice ap dung dinh luat se dan toi mot hay nhieu phirong trinh chua cac an so.t. Dien tich Bai tu kiern tra 1. vi vay chung ta phai quy tron len.1 Hay tfnh the tfch cua mot Ion sCrahinh tru co dLIang kfnh 1O. ? . Tuy cac so hang phep nhan nay deu co ba chir s6 co nghia.~~~n = 6.. ban can phai mat nhieu thai gian cho cac van de luyen tap.9cm. cac dinh Iuat. ban can hoc each ap dung cua cac khai niern.4cm.Vi du : 36. cac dinh luat. Vi If do do..6. thuc hien cac phep tinh dai so d~ tach an 4. Vf du : sin34° = 0. ket qua S = 190cm2. ta phai quy 'I tron en. vay ket qua cuoi cling lay hai con so co nghia. 3. 21 . Butrc tiep theo la giai phuong da bier vao phuong trinh. do duoc la 1O. sir tien bo cua ban duoc danh gia boi viec ban co th~ giai cac bai roan gioi den dau. D~ hieu duoc thuc chat.6cm va 17. moi khi co th~ ban hay ve ra sa do cua tinh huong vat If dang xet. I Mot vf du khac : Gia str can tinh dien tich cua bia cuon sach hinh chir nhat co cac canh . Tranh thay cac gia tri so cua nhirng dai hrong trinh chirng nao chua giai xong phirong trinh. Hay tim dn so theo cac ki hieu cua dai hrong da bier. Lua chon dinh IUlJ. Trong qua trinh hQC vat If.74cm2 nhien (bang each bam trong each bam may tfnh) Tuy nhien so hang it chinh xac nhat la 0. 1-5. . cac dinh nghia. ta co' 3.236.356 = 2. hay nghien ciru nhirng dieu kien dat ra trong bai toan d~ tim ra dinh luat hoac cac khai niern co th~ ap dung diroc.. Cac buoc sau day co th~ giup Ich cho ban.. PHUONG PHAP GIAI SAl lOAN Viec hoc tap vat If doi hoi phai hieu bier duoc cac khai niern.

. 8ieu nay se dan toi mot an tu~ng sai lam cho rang cac that bai la hiem khi xay ra hoac tharn chi khonq bao gid ton tal hoac chunq khong c6 gia tr] g1. ban can ghi Iai cac con so c6 nghia. Cac sach qiao khoa deu lang tranh nhLi'ng chuyen lac huong do. thi chac chan ban van se pha: xuat phat W dau d6 tren con dUdng bang ph~ng. ban nen co y thirc hoai nghi. Khi d6 n6 con day nhLi'ng cay coi va gai g6c ram rap. THEO SAT SU PHAT TRIEN CUA VAT LI HOC . Hay kiem tra thu nguyen va dan vi cua dap so. kh6ng nen d~ 6c hoai nghi gay can trd cho viec h9C tap kien thirc cua ban. 22 . Chlnh su khong ban bac toi cac that bai do c6 th~ gay ra su ng¢ nhan.ta moi thay gia tri so cua nhtrng dai luong da biet va thuc hien phep tinh. M¢t cuon sach giao khoa c6 th~ gay ra su ng¢ nhan. Ch~ng han. vi du nhir he dan vi SI. Albert Einstein khi phat tri~n thuyet tuonq doi da quay trd I~i nhLi'ng quan di~m co ban nhat ve khonq gian va thcl gian. Khi viet dap so. ni'lung su tien b¢ thuc su lai do nhLi'ng con ngudi biet lui lal. Tinh than cua V~t If h9C la d tuyen tien tieu do. H9C vat If theo mot cuon sach nhu cuon sach nay cOng tuang tu nhu ta di tren mot con dUdng bang ph~ng. Con dUdng nay da diroc san ph~ng bdi nhLi'ng ngudi di tnroc chunq tao Kh6 rna con mot rno dat hay mot <5 ga nao c6 th~ lam chunq ta vap nga. Ong da chi ra rang virot ra nqoai mot di~m nao do. Tuy nhien. phironq trlnh va cac quy tac. biet rei con dUdng bang ph~ng va bat dau mot each tiep can hoan toan mel me. hay bat kl cuon sach giao khoa nao khac. . Neu ban muon rnd mot con dUdng met. Trong qua khu cOng da c6 nhieu tnrcnq hop ngudi nay hoac ngudi kia da khai pha mot con dUdng nhirnq sau do moi vB Ie ra rang n6 da lac hironq. Ban hay nho la phai d6i cac con so trong cung mot he dan vi. ban se du~c gioi thieu rat nnieu dinh luat. hien dang co nhieu ngudi ham hd khai pha ve phla tnroc. SI! bat dinh va soi d¢ng nhat chfnh la d do. V~y con dUdng bang ph~ng rna chunq ta da chon se dan den dau ? N6 se dan toi tuyen ·tien tieu cua V~t If h9C. Cach trlnh bay nhir the diroc xem la thanh conq vi n6 da rno ta diroc mot each chfnh xac va co d9n9 nhieu hlen tu~ng. con dUdng bang ph~ng se dan toi sai lam. Dung hinh ve (neu c6 the) d~ xem dap so c6 hop If khong. Ban hay xem xet ket qua bang tnrc giac va nhirng hieu biet thuc te cua mlnh. chunq ta canq thay con dUdng trd nen toi tam han. Trong cuon sach nay. M9t each d~ kiem tra tinh hop If cua ket qua Ia thuc hien mot phep tinh tho hay Ia uric IUQ'ng. Khi ban doc cuon sach nay... . Sat kl mot If thuyet hay thirc nqhlern nao rna hien tai diroc xem la that bai deu khonq diroc ban bac toi. t. . Kiem tra dap s(f. nhieu cay coi va gai g6c. Nhu n6 ton tal hi$n nay thl d mol cho deu khonq con c6 gi giong nhir n6 vao luc dau tien diroc khai pha. 5.uc nay se c6 nhieu rno dat va <5 ga. Canq gan toi tuyen tien tieu. _? ? -. Viec iroc IUQngcung c6 th~ giup cho su phat trien true giac cua ban. COng d day.

xo). Tim the tich cua mot khoi g6 hinh chtr nhat.5cm . chieu dai 115cm. 106m.00m.4cm .Hay xac dinh thir nguyen cua th~ tfch mot hinh lap phuong. va Miflt Trang each Trai Dat 3.4. Dien tich mroc Viet Nam khoang Mat d9 dan s6 bang bao nhieu ? Miflt Trai each Trai Dat l.2mm . Thu nguyen cua K la gl ? Tim tfch cua 21. S6 nao sau day c6 ba con s6 c6 nghia 0.Om .6m va 5. Ban biet dai luong vat li nao c6 thir nguyen nay? x« bieu thirc K = ~ mv2. chieu cao 6. chieu rong 31. Trai Dar c6 ban kinh 13. dan s6 xap xi 80 trieu nguoi.84.6. Neu ta dinh nghia mot don vi thai gian moi la mot chop mat bang 30~lS thi toe d9 anh sang thea dan vi met/chop mat la bao nhieu ? Anh sang di duoc bao xa trong mot chop mat? Hay thao luan sir khac nhau ve 10. Khoang each gifla Mat Troi va Trai Dat bang bao nhieu bin khoang each tir .108m/s.213mm? .003m 3.5. 3.320cm M9t sinh vien dung mot thiroc do c6 sai s6 ±lmm d~ do chieu dai va chieu rong cua mot hinh chir nhat c6 cac gia tri 37mm va 46mm. y nghia cua ba dai luong .3m. 0. Hay iroc hrong khoi luong cua Trai Dat. Mat do cua dat da tren be mat Trai Dat khoang ba 1:1nmat do cua mroc.108m. Tim thir nguyen cua ti s6 gifra the tich mot hinh cau va the tfch mot hinh lap phuong c6 canh bang dirong kinh cua hinh cau. Hay xac dinh thtr nguyen cua b. S\! khac nhau gitra thir nguyen va dan vi la gi ? Neu ta nhan mot vai s6 c6 do chinh xac khac nhau thi s6 nao xac dinh do chinh xac cua ket qua? T6c d9 anh sang xap xi 3. . Vi sao co ta bao cao ket qua dien 1702mm2 ? tich cua hinh chir nhat la 1700mm2 clur khong phai Xet phirong trinh : v2 = v~ + 2b(x .32cm 10m . 0. trong d6 b la mot dai IUQ'ngc6 tlur nguyen chua bier.lO"m Trai Dat den Miflt Trang? 23 335000km2. 10. the tfch mot hinh cau.

Can mat bao lau d~ anh Mot Ift la thti tich ella 103cm3.37m. TIm dien tich ella mot tam canh I.8I1m.l08m.84. Can c6 bao nhieu hat dti phil kin hoan toan lem2 tren phim ? G6c nhln Mat Trang tu Trai Dat la 9.10-3 fad.l08m/s. Gia sir cac hat nay e6 tier dien vuong va cluing nam sit nhau tren mat phang cua phim. (c) TIm tong . khoang den Mat Trang la 3.Toe do anh sang trong chan khong sang di tir Mat Troi den Trai Dat ? la 3. 24 .2m va mot kinh I.06.5ml ? Cac hat "nhay quang" ella mot so loai phim e6 kich thiroc eo 0. (b) c6 dang nira hinh tron duong gel tren.37m dien tich cua hai tam each tir Trai Dat Duong kinh Mat Trang la bao nhieu ? gel : (a) c6 dang chir nhat mot canh 1. C6 bao nhieu cm3 trong 2.

Chuy~n d9n9 bien d6i deu 2·6.CHlfONG2 II(JYI~N l)t'Nt. Gia SLr ban quan tam tai chuyen d9n9 cua mot mot v$ tinh quay quanh Tral mit. Ban da biet vi trf. toc d9 va hLIang chuyen d(_'mghien thai cua no va muon tien dean quy dao va thai gian d<?ttai m9t diem nao do tren quy dao ay. Rai tlf do 8ai doc them : Vecta va J. Veeta vi trf va d9 djch ehuy~n 2·2. Gia toe 2·5. 25 . )It''I' (~IIII~(J • • 2·1. Willard Gibbs Khi trai lang gio. chuy/n dong rai xuong ciia ngll/fi nhdy d/f co the' xem nlut chuyen dong mot chien. Co h9C 113 man h9C nqhien CLrUve chuyen d9n9. Chuy~n d9n9 deu 2·4. V~n toe ~) A A A' va toe d9 2·3. Co h9C S8 giup ban tra lai cac cau hoi dai loai nhir v~y.

Cac phep do duoc lam sau do la doi voi M quy chieu nay. dong cua mot vat..phan bao ham cac dinh lu~t ve chuyen d(lng . d¢ hay thang. a V! I trf X3C dinh V! tri cua mot vat dui v6i h~ quy chieu. N6 bang hieu gifra vecto vi trf cuoi r2 va vecto vi tri dau rl D~ rna ta chuyen mot h~ quy chieu. Dieu nay co . chang han ta tung mot dong xu len khong trung. Hat mot thuc th~ Ii tuong hoa khong kich thuoc va cau true ben trong. VECTO V! TRI VA DQ D!CH CHUYEN . Dc) dich chuyen ~r xuat hien cung voi sir thay d6i vi tri. Khi d6 ban can phai tinh toi sir quay cua dong xu. biroc Neu vi tri ban dau cua xe each goc 25m v~ phia tay va vi trf cuoi cua n6 each gee 55m v~ phia n6 bang: dong.dau cua x dll cho chung ta biet vat a phia nao doi voi goc. neu ban lai muon bier dong xu roi xuong dat la sap hay ngira. Ta hay xet mot xe oro chuyen dong tren dong mot con duong thang theo huang thang do va ~r = [(55m) . Ngoai cac dai IlJqng d(lng hoc (nhu vi tri. Vi du. Toa d¢ x cua xe la thanh phan cua vecto vi a each g6c ve phia dong 55m. ()~>ng luc hoc . thi ban lai khong th~ xem n6 nhu mot hat duoc.- Trong cac chuang rna dau nay. cay 16n nao d6 a ben dtrong. thi do dich chuyen cua Doi voi chuyen dong dau tien ta phai xac lap mot he to').(-25m)]i = (80m)i Boi Viec sir dung chuyen dang vecto dan vi i la hoi thira trong dong h9C mot chieu. -. Trong d9n9 hoc. VI vat luon thang - tay. Tuy nhien.Co hoc diroc chia lam hai phan : d(mg hoc va d9n9 Ilfc hoc. thi ban co th~ xem dong xu nhu mot hat. chung ta S8 dinh nghia mot so dai IlJqng thlJang duoc SLr d~ng trong co hoc nhu van toc va gia toe. van tee va gia toc) ." 2·1. thl vecto vi tri cua n6 r = (55m)i. Vecto V! trt r cua xe diroc cho boi : r la co tri cua n6 khi xe = xi (2-1) Viec xem mot vat quang tinh nhu mot hat la mot phep gan dung chl dung duoc neu kich thuoc cua vat khong lien quan den bai toan dang xet. . . . chang han nhu mot diem d k~ ngay mot 26 dong d9C theo mot duong true x .cho phep chUng ta tien dean chuyen d(lng cua mot v~t xuat phat tcr thOng tin ve v~t d6 va moi trllang xung quanh n6.. . Neu ban muon xac dinh do cao eire dai rna dong xu dat toi hoac thai gian rna no tren khong trung. Gia sir true x narn d9C theo duong va ta chon huang dong lam hu6ng duong voi vecto dan vi la i. d(lng luc hoc con dua VaG cac khai niem nhu Ilfc va khoi IlJqng. thl vecto vi tri cua n6 bang r Vecto =- (25m)i. Mot di~m co vi tri thuan tien nao do deu co th6 dung Lim diem goc. Can khi xe each goc 25m ve phia tay. viec xet chuyen dong cua mot vat se duoc dan gian hoa bang each xem vat d6 nhu mot hat hay can goi la chat diem. ()~>ng hoc la phan nqhien crru chuyen d(mg nhtrnq kh6ng chu y tai nguyen nhan cua chuyen d(mg d6. Sau d6 ta S8 dOng cac dlnh nghia nay de tim moi lien h$ giCtacac dai IlJqng d6.. dieu nay doi hoi tnroc het phai chon goc tai mot diem tren duong sau do chon mot chieu duong.

(l .29m 5m. (b) Dung cac so lieu tir bang (2-1) ta tim duoc d¢ dich chu yen giira tl = Is va t2 = 7s ~r Bdng 2-1 r( s) x(m) -- : - = r2 rl = (x2 - xI)i = (43m .0 8. roi dung lai nrc thai. va dung ~x han la dung Ar. nhung quang duong di cua do dich chuyen bang quang dong cua vat khong thay d6i.1 ¢ cua xe d = Is den t2 = 7s. = 19m + va quang n6 da di duoc thea huang -x mot quang dirong bang 48m .0 3. TO<. mac du la khong can thiet trong dong hoc mot chieu.Os thi = 18m + (l2m/s)(2. Khi tnrot len xe se chuyen dong cham dan. Gin hru y s.Os .Os) .2m/s2)t2 trong d6.Os)2 = 37m. T6ng quang duong xe da di diroc tir t 5m = = 19m.nghia la cluing ta c6 the mo ta chuyen vay.0 7. xe da di thea huang duoc mot quang dirong bang 48m . VI a cac dong hai chieu va ba sau. sir dan gian nay khong th~ cho tnrong rna rong hop hai chieu va ba chieu. B~t dau tir thai diem t = = 48m.1¢ cua xe tang cho toi khi x d dau giam.2m/s2)(2. I ~r I dirong vat di duoc neu huang chuyen 27 . Tuy nhien. roi sau d6 bat +X 0.Os. Chang han.Os voi cac khoang thai gian l.0 2.(l. (c) Quang duong rna vat di diroc la tong chien dai dirong di cua n6.0 1.0 6. trong chuang nay ta van dung kf hieu vecto d6 d~ chuan bi cho viec xem xet cac chuyen chieu dong mot chieu . x duoc do doc thea dirong doc voi huang duong thea chien di len doc. (a) TO<. TO<.0 5. a thai diem nao d6 duoc tim bang each thay gia tri thai gian vao bieu thirc cua xu).0 18 29 37 43 47 48 47 43 37 (c) Tir do thi ta c6 th~ xac dinh duoc vi tri tai d6 xe d6i huang chuyen dong. chuang vi Dl) 2-1 Xe truot tuyet truot len roi truot xuong doc Gia sir c6 mot xe tnrot tuyet tnrot len mot doc thang. 1.Os . (b) Xac dinh do dich chuyen cua xe trong = = khoang thai gian tu tl = 1s den t2 = 7s. tai thai diem t x = 2.0 4. D¢ Ian la mot vecto.Os den t = 7.bang each dung x han la dung r.1 ¢ a nhfrng thai diem khac tim diroc bang each nrdng W va duoc cho trong bang 2-1. Hay xac dinh quang duong rna xe da di duoc trong khoang thai gian tir tl Giai. Ket thiic at l.Os den t 8.! pharr biet gifra d¢ dich chuyen duong di duoc. D¢ dich chuyen lai la mot vo huang. sau d6 tnrot xuong.29m)i = (l4m)i.Os la 24m. (a) Hay dung do thi cua toa d¢ xe thea thai gian tir t O. Phan tich chuyen dong cua xe cho thay toa do cua n6 phu thuoc thai gian t nlur sau : x(t) = 18m + (l2m/s)t .43m = = 7. d Hinh 2-1 la do thi cua x thea t.

: 4 qs) 5 678 -I Ax .Neu huang chuyen dong cua vat thay d6i thi 50 I ~r I se khong bang quang duong di duoc. la each thirong dung d~ bieu dien trung binh cua mot dai hrong.35m/s )t 33 '--' S >< 30 20 10 / o / N i'" = 9.45) = (8./'v-' Bai tu kiem tra 2-1 Gii3 SLr t09 bieu thuc : x(t) d9 cua v~t ducc cho boi (O.Os = bang : Van toe trung ~= 47m . 40 . VI o 28 I-Hnh 2·2. bay gia ta se tinh ~ trong hai khoang thai gian doi voi xc truot tuyet trong vi du 2-1.. Dei thi bilu diell x theo t .. (b) r(1 .Om/s.Os . : 6 cac thai diem t2 va t I tuong voi gach ngang tren dau.05 =.. 18t I <. van toe trung binh chi co mot thanh phan 40 S '__. irng. D~ lam vi du. Dung cac gia tri eho trong bang 2-1.2m - (a) Tim qia tri cua x tal t = 1. Hinh 2-2 eho thay duong thang noi hai diem trong khoang thai gian tv t I 50 trong do rz va rl la cac vecto xac dinh vi tri cua vat = I.Os = 6.29m 4.45) = 8... Ki hieu chang han nhir ~. V~N TOe VA Toe DO V== Van toe v cua mot vat eho bier vat chuyen dong nhanh nhu the nao va huang chuyen dong cua no 6 mot thai diem nao do. o 2 3 4 t (s) 5 6 7 8 Hinh 2·1. khoang thai gian tv t) den t2 la : .. r6i sau do dung no d~ dinh nghia van tOe.Os -. (b) Viet vecto vi trf r cua v~t tai t = 1.Os den t2 = 4.. Ban ddu lai ... d¢ doc cua duong thang do Ia ~ = 6. Ute tll/ti 6 [ = 5s 2-2.0 5 '__ o 2 3 pV r-.tl (2-3) Tren d6 thi bieu dien x thea t..2m)i..2m .LOs ISm. dung rdi truot xuong. (X2 t2 - xd =~x tJ ~t la thanh phan cua van toe trung binh.3 . Vi du 2-1 : de) x etta xe truot theo xe truot l en doc.45. thanh phan van toe trung binh dung bang d(l doc cua duong thang noi hai diem tren d6 th]. each tot nhat d~ hi~u y nghia cua van toe la trircc het hay dinh nghia van toe trung binh. 3. / VT 1' I ' . D() thi biiu dien too thoi gian t. l:'t == -.45. >< 30 20 10 /__ r---..= r2 - rl == ~r ~t t2 . V6i v == (X2-XI)i t2 tl =:: Do doc = V = 18111/3.111/5 .Om/s. Oap so : (a) x(1 . ta thay rang v trong khoang thai gian tv t v dn Me trung binh binh v cua mot vat trong = I"Os den t = 4. Trong twang hop mot chieu.

(~ r. t: V = dt dx = Ivl = I~:I (2-5) 29 . Ta lai xet chiec xe tnrot 0 vi du 2-1. Dinh nghia cua thanh phan van toe dan toi dinh nghia tong quat cua van toe v. D¢ doc cua tiep tuyen voi mot dirong eong tai mot diem cung thirong duoc xem la dt) doe cua duang eong tai diem do. doi khi no con duoc goi la van toe tire thai. V = lim ~t~O V = t2 .Viin toe Bay gio' cluing ta 50 se dung van toe trung dong 40 . D¢ doc dx dt nay duoc eho boi dao ham cua x doi voi t : >. so cua vat chuyen dong nhanh nhir the nao va huang cua chuyen d(>ng (1 mot thai diem nao do.::::" i 1I I I I I I I I I I I I I I I I I I I do. Dieu nay co nghia la v bang do doc cua tiep tuyen voi duong eong bieu dien x thea r hay v I V = ~t~O lim ~r ~t = dr dt (2-4) = · I1m v ~t~O = I' Im- ~x ~t ~t~O van toe cua mot vat la toe dt) bien thien cua vecto V! trio V an toe eho biet v *y Khi ~t tien tai 0. D~ nhan manh ding van toe gan lien voi mot thai o t1 2 5 t2 7 t2 diem. Van toe la gia tri gioi han cua van toe trung binh khi khoang thai gian tien toi O.. nhir duoc cho tren hinh 2-3. Trang gioi han khi ca hai deu tien tai 0. ban co th~ thay rang khi t2 tien gan tai t I' d¢ doc cua moi dirong thang tiep thea tien dan toi do doc cua tiep tuyen voi duong eong tai t I' Thanh dinh nghia khoang thai gian ~t phan cua van toe duoc la gia tri gioi han cua v khi Hinh 2-3. dq doc ella moi duong thdng Jl(J'i cdc diem tai I] va 12 se licII ddn lui dq doc cua liep Illyel1 vai duong cong do tai I]._y~ ~ ~~ / binh M dinh nghia khai niern van toe. Trong he SI don vi cua van toe la met /giay (m/s).t I tien dan den Vi nen V =- ~r ~t O... hay hinh dung ta dung nhieu diem toi mire cac diem dirong nhir tao nen mot duong eong tron lien tuc. Khi ': tien toi gdn I] tren d/J thi Clla x theo t. = ~t~O I' ~x 1m ~t = T6'c do Toe d¢ cua mot vat la do Ion van toe cua no : Toe d¢ Vay v diroc dinh nghia la dao ham cua x . trong khi van toe dac tnrng eho chuyen I i 3 t2 t(s) (1 mot thai diem nao do. d 01 VOl . V an toe trung binh dac tnrng eho chuyen cua vat trong dong g >( 30 20 10 mot khoang thai gian nao / o . ~x ciing tien toi O. ' D o doc eua dirong eong .'I"" I I I I I I I I I ~ r-- ----i <. Nhin len hinh ve. ti cluing tien toi v. V ~n toe la mot dai hrong vecto vi no diroc dinh nghia la d¢ dich chuyen (mot vecto) ehia eho khoang thai gian (mot vo huang).. Trang do thi cua x thea t.

10 2 3 Song Bang (doi voi mat dar) r---_Nguaidi bQ (d6i v6"iduang) May bay phan luc cat canh (doi voi duong bang) Mat dat a xfch dao (doi voi tam Trai Dar) Tam Trai Dat (doi voi M~t Trai) H~ Mat Troi (doi voi tam Thien Ha cua cluing ta) Thien ha chuyen A.0 . ta eo: = 12m/s .Trong twang = Ivl = I~~I dai hop mot chieu. ta dii eo : x(t) t(s) vun/s) 12 10 7 = 18m+(l2m/s)t -(l. toe de) I v I va thanh phan toe de) v la nhu nhau.Os voi cac khoang thai gian la 1.2m/s)t vet) 22 2 0.0 )t 1.4. bang 2-3.0. (c) Dung sd lieu cho trong bang 2-1.2m/s. 5.0 va 8.0 7. nhirng twang hop nhir vay. Dung mCii ten de bieu dien van tee moi thai diem do.IC Bac Mi (doi voi chau Au. Chu y =0 tai thai diem -S -7 30 . Bdng 2-2. Trang VI toe de) la de) Ian cua mot vecto. hay chi vi trf cua xe doc theo dLIang th~ng quy dao cua no cac thai diem t = 0. nen no la mot luong vo huang khong am. hay xac dinh bieu thuc cho thanh phan van toc v(t) nhu mot ham cua thai gian. 10 3. chang han tai thai diem t v Thanh = 2.0 .nh sang dong nhanh nhat diroc biet (do] voi Trai Dat) 3.Os) = 7.Os. Cac so lieu nay rang v phan van toe 6 nhirng thai diem khac diroc tinh nrong nr va ket qua diroc duoc bieu dien tren hinh 2-4a. toe de) = I vi I Chung ta thuong chon huang +i sao eho thanh phan van toe v la duong.1ttrong VI du 2-1.4m/s (b) Gia tri cua v.0 3. 10 2.6.fng d6 thi cua thanh phan van toc do theo thai gian W t = O.0 8.0 4.---- so'toe dr) tieu bill! tiuli ra ml s (ga'1I dung) Il.Os den t = 8. (a) 80i vci chiec xe trLII. 10 vi D~J 2-2 L~i n6i chiec xe tniQ1. (a) Tv vi du 2-1.(2.0 L1Y dao ham cua x thea t.0 S.(2. Mot so toe de) tieu bieu diroc liet ke trang bang 2-2.0 2.Os bang : S 2 0 -2 = 12m/s . (b) Dl.4m/s2) eho trong (2. 2.0. St! troi cua dia) 10-9 10-6 .S. M(J{ . Bdng 2-3 ve a a Giai.Os.O 6. 10 5 8 8 2.1 80 4.

Dieu nay eho thay 1'6 su' kh. so duoc viet dLIoi d(. xe rai truot 15 10 dLIng lai nrc thai nguoc tro lai.Os.9m/s)t .Sm + 33 Hinh 2·4. dap = 8.1'.Os (rn) 10 10 50 X Bai nr kiem tra 2-2 Gill sCI toa do cua t = 8.Os X (m) 0 0 0 0 10 20 20 20 20 (b) 30 30 30 30 40 40 40 40 50 X t = 2.Os) = (-9.Sm/s )t (e) Tfnh toe Chu (a) Tim bieu thtrc cua v(t).Os (m) 50 mot v$t duoc eho bai bieu thuc : x(t) = 2. (b) Xac dinh gia tri cua v tai t (d) Viet d9 cua vat tai t = 2. (b) Chim bay SOkm tir cong Mot ehim ba cau bay lll' Khai hoan mon doc ve phia Tay trong 1 gio.Os) I = 9. ~ r-.0.(4. ella xe 6 cac thai diem do la hoan roan nhu nhau.1 rn/s . nhung van toc thi khac vi huang ella chuycn dong la khac nhau. TIm van toe trung binh khi : (a) Chim bay SOkm tir cong ve phia Dong trong 1 gio. 1. Vi du 2-2.ic bier giira van toe (vecto) va toe do (vo huang). (d) v(2. flap so : (a) v(t) (e) = 2. (a) D(S thi ClIU tlianh plidn van 1(/(' v theo thai gian I. (8.9m/s .Sm/s2)t2 I v(2. tri va toe do.Os tren hinh 2-4b. (c) Vi tri va V(lI1 toe ella xe tai bon thai diem duoc eho tren hinh 2-4b.1 rn/s .t = S. Xe truot diiug yell 1/((' 1/1(J"i d {/(()'i di/1/1 I =:: 5. r-. (h) Vi tri WI vdn 1&' d bon tluri die/II k/I(J(. 6 7 8 o 3 4 t (s) (a) 5 t = O. g > ~ 5 0 -5 -10 <. . Tai thai diem do. II/WLI. (b) v(2. thea mot duong thang Dong-Tay. <.1 m/s)i vi nu 2-3 Van toe va toe d<) trung binh. 31 .0s va t = 8. ~ 2 i i I . Vi. Ta thu so sanh chuyen dong 6 t = 2. Chicu dai ella moi miii ten urong ung voi toe do ella xe (} thai diem do.lng veeta.(1 . van toe v cua v$t tal t = 2s.Os) = -9. y.Os.Os.Os (rn) 10 50 X t = 5.

'''} (c) Chim bat dau bay tv vi tri each cong lOkm v~ phia Dong den vi tri each cong 20km sau d6 quay ngiroc lai den vi trf each cong 30km v~ phia Tay ciing trong 1 gio. Tim toe d(> bay trung binh trong moi twang hop tren. 2.- = 50 km/h . -1 -1 .- 50km = 50 km/h .XI . CHUYEN DQNG DEU Chuyen dong deu la chuyen dong e6 van dong doc toe deu. (b' 8. Chon cong lam goe toa d(>.--'-.thai diem dau . Bai nr kiern tra 2-3 (a) Tim he s6 chuyen dei dan toe de?29km/h ra m/s.- = lh 50 krn/h .-=-.t I Doi voi moi truong hop ta e6 : (a) v = ----u. Doi voi moi twang (a) u hop ta e6 : = 50km ----u.t2 . chuyen mot ham cua thai gian duoc eho boi : theo con duong thang cua mot oto voi van 32 = Xo + vt . (b) Dei Dap 56 : (a) O. vi t6e de?tCr kil6metigia (km/h) sang metigiay (rn/s). Toe do trung binh khong giong nhu van toe trung binh. (c) ~ = -30km -IOkm Ih . = 60 km/h 50km (b) u = ----u. Trong twang x(t) hop d6.vi tri dau X7 . = _ 40km/h (b)v= -50km 'Ih =-50km/h. trong tinh huong c) d(> Ian cua do dich chuyen va quang duong da di la khong giong nhau.thai diem cuoi .- . do d6 gia tri so hoc cua toe 0(> trung binh khong giong nhu van toe trung binh. Giai. toa do X ~ nhu toe khong d6i. 1. 2.1 m/s. Vi du.278mh (km) s _" . 2-3. (c) ~ = lOkm + 50km ' Toe do trung binh Iuon la so duong. vi trf cuoi . Trong moi truong hop trcn ta deu sir dung cong thirc : V- huang v~ phia Tay la am. huang v~ phia Dong la duong. n6 duoc dinh nghia : quang duang da di u = khoang thai gian da di .

Gia sir chiec xe n6i tren chuyen dong doc thea mot duong pho thang voi van toe khong d6i bang l Om/s va 0 thoi diem ta chon la t = 0 n6 da vuot qua mot nga tu duoc 20m. gia toe la toe de.v1)i t2 .> ban dau hay vi trf ban dau.Ki hieu xo bieu dien gia tri cua x tai t =0 '--' 60 ".vIi. L1V L1t trong d6 v2 va v I la van toe tai cac thoi diem t2 va t 1 tuong irng.>bien thien cua van toe.tl L1 v. ta tim gia tri gioi han cua gia toe trung binh thoi gian tien dan toi 0 : a = lim a = 1Imf. Do' thi ala (a) x thea t va (b) v thea t thang e6 do doe bang O. t (s) Do thi cua x thea t la duong thang e6 de.vI = v2i .t~O f. VI v2 ..>Ion bin huong cua van toe.Os den 4. N6i each khac.. va goc 0 riga nr. Gia toe trung blnh Gia toe D~ dinh nghia gia toe a. TOe Yz va vIla 6 day thanh phan ~~n toe 0 cac a thoi diem t2 va tl tuong irng. gia toe trung binh chi e6 mot thanh phan. bay gio ta ciing se dung gia toe trung binh d~ dinh nghia gia toe. thi bieu thirc doi voi toa de.t~O a cua mot vat (2-6) trong khoang thoi gian tir t I den t2 la : - a khi khoang a = v t2 .> (b) doe la v va do thi cua v thea t la dirong Hinh 2-5.. 2-4.Os. dOl veri oto clzuye'n dong veri v~n toe khong do'i. nen a= (v 2 . Neu ta chon true x nam doc thea duong pho voi i hirong thea huong chuyen dong.> : la x = 20m a >< 20 -> o -: 2 (a) ~ ~ o 1 3 4 t (s) + (lOm/s)t Hinh 2-5 eho do thi cua x thea t va v theo t o 1 2 3 trong khoang thoi gian tir t = O.VLDC-T1 33 ._ 40 va duoc goi la toa de. =-I=al L1t -..t~O . Dai lirong la thanh phan gia toe trung binh Gia toe trung binh Tucng W nhu each ta dung van toe trung binh d~ dinh nghia van toe. lim -= L1t dv dt L1V dv dt Nen gia toe duoc dinh nghia nhir sau : a=(2-7) 3. VI f. GIA Gia toe cua mot vat dac tnrng eho sir bien thien ca ve de.t 1 2 -v 1 = L1V L1t . Trong chuyen dong mot chieu.

(d) Xac dinh a 6' t = 1.3 17 34 57 1.Os la v(2s) 34 6' moi 2.10-2 4 10 (dci voi may I May bay phan hrc tren dirong cat canh (doi voi duong bang) V at rei Proton gia tee) a gan mat dat (doi voi mat dat) trong may gia toe a phong thi nghiern 1014 vi Dl) 2-4 Gia toe bien thien.Os. a dx dong mot chieu doc thea A gia toe a la thanh phan cua mot vecto. Giai.Om/s = (6.3m/s )(2.3m/s )t 3 3 2 Bang 2-5 t(s) v(m/s) d dt [4. Mot so'd¢ 16'11 gia toe tieu bie'u tinh ra mefl(gidy/(gci'n dung) H~ M~HTroi (doi voi tam Thien Ha cua chiing ta) Tam Tnii Dat (doi voi M~HTrai) Mat dat 2. Gia sfr toa do cua vat diroc cho boi x(t) = (4.0 = 4. nen a dv = dt' Ciing vi a = ai v = dt' . he thirc gifra a va a la = ai. Gia toe Ia mot dai hrong vecto vi n6 bang do bien thien cua van toe (vecto) chia cho khoang thoi gian (vo hirong). Thanh phan met/(giay)2 (rn/s"). (a) Vi v .Os den t = 4.0 (c) D~ dung do thi. ta co: dv d (dX) dt dt 2 dx dt2 D9 100 cua gia toe Ia mot vo hirong va khong bao gio am. (c) Dung do thi cua v thea t trong khoang thoi gian tir t = O.lm/s )t 3 33 ] = 4.6m/s + (3. ta dung bieu thirc tir phan (a) tinh v mot giay tir t = O. Trong tnrong hop mot chieu : D9 100 gia toe Trong a = dt = = = I a I = I ai I = I a I don vi cua gia toe la M SI.10-2 a xfch dao (doi voi tam Trai Dar) 3.lm/s3)t3 Tim bieu thirc cua (a) v va (b) a.0 )t. Doi voi chuyen dong mot chieu doc thea true x.0s va cluing to ding tiep tuyen voi do thi v thea t c6 d9 doc dung bang gia tri d6 cua a. 4.Om/s + (3. . Gia tri cua v 6' t = 2.Os)2 3 = 17m/s.0 4.3m/s )t ] 2 0.Os.10-10 6.Om/s + (3.0 7.Gia toe cua mot vat la toe de) bien thien van toe ella vat do.Os toi t = 4. Doi voi chuyen true x.Om/s)t + (1 .0 3. Bang 2-4.Om/s)t + (l. M9t so gia tri gia toe tieu bieu diroc cho trong bang 2-4. (b) VI a = ~~ = =dt = dv :t [(4.

VI v(t)::: dt x(t) cac vi du 2-1 va 2-2 la chuyen dong co gia va vet) ::: Yo + at toe khong d6i. Nhir vay. Chuyen dong d cua chiec xe tnrot rna cluing ta xet trong toe va phirong trinh (2-8).2m/s2) t2 (a) Hay xac dinh bieu tlurc gia toe a ella xe mrot. CHUYEN DQNG BIEN DOl DEU HI.tl MQt loai chuyen dong quan trong tlm bieu thirc cua vet). Cap so: (a) a =- 2.4m/s2. I::.(1 .?- cua a la tiep tuyen voi duong eong v thea t tai t ::: LOs. _.4m/s . ta co x . ta diroc :> / /V r-::::.t t2 . ta co : a::: vet) t-O Vo ~ -. (d) a I I = 2. 20 thang co dQ doc dung bang gia tri tren .vr-- a(s) ::: (6. = 18m + (12m/s)t . D~ Dieu nay co nghia la x(t) la ham cua t sao . Vi dl. D6 thi cua v thea t duoc eho / I a ph an (b).6m/s2. van toe cua vat phu thuoc tuyen tinh vao thai gian t.Khi do.Os. nhu diroc thay tren hinh 2-6.v v -v blnh. 2-5. ta co : vet) ::: Yo + at (2-8) x ::: Xo + vot + "2at 1 2 (2-10) 35 . _#) ~ eho dao ham thea thai gian cua no eho tri "o + at. (d) Xac dinh gia tri ella dQ Ian gia toe I a I tai t = 4. Khi mot vat chuyen dong Ta co bien d6i deu. thi v +v v::: _0"--_ 2 Giai ra ta duoc : thay v vao. gia toe bang gia toe trung d dt x(t) ::: Yo + at (2-9) I::. Ta co th~ tim duoc chuyen dong bien d6i deu.l2-4.Os. Neu G9i Xo la vi tri ban dau (a t ::: 0) va x la vi a thai - diem t. (b) Gia toe nay la kh6ng doi hay bien thiEln thea thai gian ? (e) DL!ng do thi ella a thea t tlI t = O.::a Is) 3 4 1 2 (s) Bai nr kiem tra 2-4 Bieu thrrc ella tea dQ xe trvqt trang VI du 2-1 la x(t) H1nh 2-6. sao eho Yz ::: vet) va vI ::: v(O) ::: Yo. t. ta eho t2 ::: tva tl ::: 0. (d) Dung bieu thirc cua a 3 wang tl! va eho 60 50 40 J bang 2-5. -t V DQ doc .Cac gia tri khac cua v duoc tinh trong tren hinh 2-6.6m/s )(1. (b) kh6ng doi . nrc la chuyen bieu thirc cua x(t) tit dinh nghia cua van dong co gia toe khong d6i.Osden t = 8. Vay a::: a::: hay a::: 2 1 .Os) Duong ::: 6.Xo ::: V goi Yo la van toe ban dau khi t ::: 0 va v la van toe a thai diem t.

d(> Ion gia toc cua bong trong hie Giai. Giai phuong trinh (2-8) h cot. m Day chi la danh gia rna thoi.VI x phu thuoc bac hai van t. " 'I' Ket qua a : a = -v = (50m/s)2 2d (2m) 2 = 1. Khi co th~ tang tir xap xi 0 toi xap xi 50m/s. 1 Rut gon va giai cho v2.02s . toe d(>cua qua bong tennis trong thai gian vot tiep xuc voi b6ng. ta tim diroc t = v -a Yo . 36 . y niem v~ do 1& gia toe cua Bai tu kiem tra 2-5 DOng thong tin cho trong VI du tren.v 0 I 0 2 a )2 X= Xo + "2(vo +vt) Ban co th~ tv rut ra cong thirc nay bang each dung phuong trinh (2-8) d~ khir a trong phuong trinh (2-10). giao bong. ta gia thiet gia toe la khong d6i. Ban can phai co gia thiet nao co C8U tra loi ? de Dap so : 0. Gia toe cua bong luc giao bong chac han khong phai la khong d6i. Cdc phuang dong bien ddi de'u v)t trinh rna td chuyen vet) = Vo+ at x(t) = Xo +Vot+"2at 2 v2 =vo+2a(x-xo) 1 2 nay vao phuong trinh (2~10). D~ co th~ giai diroc. im . Co th~ dua ra mot phuong trinh thir ba bang each khir t tir hai phuong trinh do. hay xac dinh khoanq thai qian bong tiep xuc voi vet trong luc giao bong. Bang each sir dung phirong trlnh (2-11) va dat Yo = 0 va x . ta duoc v = Yo + 2a (x . Bang 2-6 tong ket nhimg phuong trlnh quan trong cua muc nay. Cac phirong trinh (2-8) va (2-10) mo ta chuyen dong thea thai gian 1. Thay ke qua et . nen do thi cua x thea t la duong parabol.Xo = d. Trong thai gian tiep xuc d6 b6ng co the Hay dung thong tin d6 M xac dinh giao bong. gia thiet gia toc khong doi. ta duoc : x=x o +v 0 ( V - a v) + -a (v .103/2 s . chuyen dong duoc mot khoang calm.xo) 2 2 (2-11) Con mot phuong trinh nira doi khi cling duoc dung d~ mo ta mot vat chuyen dong mot chieu voi gia toe khong d6i la vi Dl) 2-5 Tinh gia toe ella qua bong tennis. ta se tim duoc a. nhung n6 cling cho ta mot qua b6ng. I x = Xo+ -(vo+ 2 Bang 2-6.

Mac du g hoi thay d6i tir noi nay sang noi khac tren mat dat. ROI Tat ca cluing ta deu qua quen thuoc voi cac vat rei. Xem chuyen dong cua cai chan giay la roi W do. 37 . chuyen dong duoc goi la roi tl. d6 la mot phep gan dung tot chirng nao n6 khong roi qua xa. tar cd cdc vat de'u roi vai cung mot gia toe. Cai ket qua quen thuoc nhirng cling la lung nay se diroc xem xet mot each chi tiet trong chuang 5.l' do. dung khong dang k~ len mot vat roi.2-6. Trong tnrong hop d6. thi ta duoc phep gia thiet rang gia toc cua vat hoan toan do lire hap dan. Qua tao va chiec long clum cling rai trong buong chan khong. Han the nira. gia tri kha chinh xac cua n6 du cho cac phep tinh cua chung ta la : g TV DO Galileo Galilei duac xem nhu cha de ala khoa h9C hien dai. Hmh 2-7.1642) da tien hanh nghien ciru dinh lirong sir roi W do va da xac dinh duoc rang gia toe do lire Rap dan gay ra la khong d6i. Neu sire can nay c6 tac . Tuy nhien. gia toc nay la nhu nhau tai moi thai diem trong qua trinh roi. phep gan dung tren cling la t6i. gia toe nay la nhir nhau doi voi cac vat khac nhau (hinh 2-7). Khi tdc dung etta luc can cua khong khi nho khong dang kf/. Galileo Galilei (1564 . doi voi cac vat nhu chiec long chim hoac qua cau long thi du c6 roi gan. tis: = 9. chinh Galileo la ngiroi da xac lap tinh tien Ich cua khai niern gia toe nhu n6 diroc dinh nghia hien nay. Thuc te. chang han nhu cai chan giay bi gat ra khoi mep ban. Cac phep do hien dai xac nhan rang cac vat roi W do deu c6 gia toc khong d6i va huong xuong diroi . D(> 100 cua gia tee do luc hap dan gay ra (goi tat la gia toe trong tnrong) diroc ki hieu la g. sit win tlit cua Galileo duac gioi thieu if CUOl chuang 2. Thuong khi rno ta chuyen dong cua cac vat d6 chiing ta bo qua sire can cua khong khi.8m/s 2 .

Thay tm tir = O. Be 38 . v dirng yen 6 y va y thea t voi mot v*t duoc tha roi nr do tir trang thai = o. Khi do.2g(y . qua sire can cua khong khi. Gia sir qua bong roi nr do. ta thirong chon true y d9C thea huang chuyen dong voi vecto don vi j huong len tren.J 2-6 Su bay ella hon da.5m.2s.gtm' hay: (2-15) v t =_0 m phuong trlnh nay ding se nhan duoc. sao cho Yo Hinh 2-8'. thi hai dai hrong de dang do duoc la thai gian tm d~ v*t dat toi do cao cue dai va do cao cue dai hm cua qua bong. Khi qua bong dat t6i diem cao phirong trinh (2-15) vao phirong trinh (2-13).Yo) Hinh 2-8 cho d6 thi cua a. van toe cua no bang O. Gia sir t = 0 la thai di~m hon da duoc nern len va y = 0 irng voi mat dat. Vi chuyen dong roi tu do co gia toc khong d6i.. TO<. hay xac dinh bi~u tlnrc thanh ph an van t6c va toa d(> cua hen da nhu la cac ham s6 cua thoi gian.t (c) = do tinh duoc 6 thai diem nay chfnh la do cao cue dai hm = y(tm). Gia sir gee toa d(> duoc chon 6 diem nern va gia sir t 0 wong irng voi thai diem qua bong duoc nern len. gia toe cua vat roi nr do la a (m/s") o 1 2 t (s) -5 -10 (a) a = -gj Dau trir diroc dat urong minh vao phep tfnh tren vi gia toe huong xuong duoi va g bieu v (m/s) dien mot so duong. Diem nern each mat dat 1. v(t) y(t) v 2 = Vo - gt 12 . nen ta co th~ dung cac phuong chuyen trinh (2-8) va (2-11) d~ mo ta a dong do bang each dat o -10 -20 2 t (s) = . Neu mot vat.Cae do thi eua (a) a. neu xuat phat tir phuong trlnh (2-14). khi thay v = 0 va y - Yo = hm' roi giai ra hm· vi Dl.gt 2 (b) = Yo + vot (2-13) (2-14) t Is) = Vo2 . chang han nhu qua bong chay.g va (2-12) thay toa do x bang y. Mot hon da duoc nern len tren thea phuong thang dung sao cho thai gian d~ no dat t6i do cao eire dai la 1. ta dung phuong trinh (2-12) va tim duoc v(tm) h Chinh = m __Q_ v2 2g (2-16) = 0 = Yo g . (b) v va (e) y theo t dOLvoi mot vat roi tu do vo = 0 va Yo = o. duoc nern len thea phuong thang dung voi toe do ban dau Yo.Khi mo ta chuyen dong roi nr do. ta duoc nhat.

5m) '/3 duoc tir phuong trinh (2-15). VECTO vA J. bang Connecticut va phan Ion thci gian song d tnrcnq dai h9C Yale hay gan d6.uan an tot nghi$p cua ong a day da mang lai cho ong h9C b6ng lam tien si dau tien ve kT thuat a Hoa Kl. l. Nhir vay. (c) 1. Az + Bz = Cz Willard Gibbs sinh a New Haven. Gia tri ella Yo d:l duoc eho (Yo = 1. Ay + By = Cy. nci rna cha ong la giao sir. l. Gibbs quay tra ve New Haven va vao narn 1871 da 39 . .2s)(9.1ng gem nhieu dai ILf<.8s. (b) thai diem nao no co t6e d9 do. Vi du. hay xac dinh t6e d9 cua han da tai thai diem no co tOI? d9 y = 6.Willard Gibbs chu du va h9C tap a chau Au. Bai tu ki~m tra 2-6 (a) TCr VI d~ tren.1ng .9m/s2)t2. Sau mot so narn 1.5m + (l2m/s)t 12m/s. ta can phai xac dinh gia tri ella Yo va Yo r6i thay chung cac phuong trinh (2-12) va (2-13). (b) O. = Ax + Bx = c.55s .1903).WILLARD GIBBS Rat nhieu dieu ve khai niern vecto rna chunq ta dung hien nay la do cong lao cua J. D~ tim cac bieu thirc d6.5m.uan an cua ong nhan de "Ve mot danq banh rang trong cac h$ truyen d9n9 true th~ng".(4. Gibbs la sinh vien cua tnrcnq Yale va diilc biet xuat sac d hai rnon toan h9C va tieng Latinh.8m/s2)t 1. khi dang chuyen d9n9 di len? (c) COng hoi nbu phan (b) khi han da dang chuyen d9n9 di xu6ng ? a Cap so: (a) 6.Willard Gibbs (1839 . Yo VaG co th~ tim = tmg = (l. bieu thtrc ella v va y la : v y = = . ch~ng han nhu cac vecto.8m/s2) = 12m/s . phironq trlnh vecto A + B C la mot each den gian va co d9n9 de 99P ba phircnq trinh thong thironq.3m/s .(9. Gibbs la ngLfdi rat gioi dung chi mot ki hieu de bieu dien eac doi tLf<.Ghii.

con nha vat Ii thl it nhat phai c6 dau 6c phan nao thirc tien".:1Cha vat If sLt d~ng phal luon luon n hLfdng tdi cac ket qua thirc nqhlem. 8a Wng c6 mot blnh luan va cal chet cua Maxwell n6i rang chi c6 mot ngLfdi duy nhat (Wc Maxwell) la hi~u diroc cong trlnh cua Gibbs.. h9C thong ke la khong gian pha . nhLfng tiec thay bay gid ong ay da mat rei.1022 chieu. cong trlnh cua ong da diroc nha vat Ii xuat sac ngLfdi Scotland.. Khong gian pha doi vdi m9t h$ gem N hat.l' nhlen. (b) gifra t = 0 va t = I5s khong ? Giai thich. ong mdi nheIln dLfc.:1C Gibbs SLt dunq cho khonq gian 6N chieu. (Co hoc thong ke chlnh la Cd SO If thuyet cua nhiet d9n9 h9C).l' nhien da dat tay chunq ta va dan dat chunq ta di tLtng birdc de mot . ngiroi nay di tir x = 50m den x = 25m.:1nga kh6 v hi~u va do d6 it gay diroc sir chu y.:1p clla cac chat hoa h9c va ong thLfdng dLfc. Cong trlnh chu yeu cua Gibbs la va nhiet d9n9 h9C va co h9C thong ke.:1ngectc. James Clerk Maxwell.1879) phat hi$n va danh gia cao. Giira t = lOs va t = I5s. nen v "chtnh tl. Ong cOng da t&ng n6i tieng boi cau n6i sau : "M9t nha toan hoc c6 th~ n6i bat err diau gl rna mlnh thlch. Ong cOng da mo r9ng cac ITnh vue: nay d~ ap d~ng cho nhang hen hc. Gibbs cOng la ngLfdi rat quan tam den cac d~ng c~ va nhang phat minh c6 y nghTa tmrc tien . VI V! tri trong khong gian va co ban ta mot dal ILfc. kh6ng gian pha doi vdi mot hat duy nhat c6 sau chieu. Do d6. Lam vi$c khong c6 ILfdng 0 day va cho den tan narn 1875. Gibbs kien trl y kien cho rang toan h9C dLfc. vi du m9t khoi khi c6 1022 phan tLt. 40 . Gibbs dung toan hoc d~ rno ta va tim hi~u cac qua trlnh cua tl. COng nhir chunq ta xet vecto v] trl dlnh v] mot di~m trong khonq gian ba chleu. Neu ta chi quan tam den d¢ cao cue dai rna n6 co the dat toi thl co th~ xem n6 nhu mot hat khong ? Neu ta quan tam toi no rei xuong dat la sap hay ngira thi co the xem n6 nhu mot hat khong ? M9t ngiroi di bo tir x = 0 den x = 50m trong khoang thoi gian tir t = 0 den t = IOs. Gibbs xet chuyen d9n9 cua mot di~m trong khong gian pha 6N chieu. Gia sir ta nern mot dong xu len theo phirong thang dirng. M9t khal nlern quan tronq trong co .:1Cem nhu cha de cua rnon x hoa If.". Khi n6i va nhang Ctng dl. Rat nhleu ki thuat va khai niern rna chunq ta dung cho cac vectc trong khong gian ba chieu da dLfc. trong d6 cac true bao gem ba toa d9 khong gian va ba thanh phan van toc doi vdi mot hat hay m9t phan tLt cua h$ nhLf m9t chat khi ch~ng han. ong da c6 mot bang sang che va b9 phanh hoi tren cac toa xe ILta. Gibbs da nheIlnxet rang. se c6 6N = 6. Hoi quang dirong rna nguci do di diroc co bang do 100 do dich chuyen cua anh ta trong khoang thai gian (a) gitra t = 0 va t = lOs khong.mot khong gian tLfong tLfc. Nhang bai bao diroc cong bo cua ong kha tnru tLfc.dtroc b6 nhiern lam giao su vat Ii toan 0 trLfdng Dai hoc Yale.:1ng. NhLfng nhang d6ng g6p cua ong cho vat Ii chu yeu la va mat toan h9C chrr khong phai thirc nghi$m. (1831 .lng cua dal so vectc. Tuy nhien.:1C 9t khoan ILfdng it oi m la 2000 dola mot narn.

Manh Tuan noi rang toe d¢ trung binh cua mot vat bang quang dirong rna vat di dtroc trong mot khoang thai gian ehia eho khoang thai gian do. Van toe cua xe la . Dong he chi so kilomet tren xe oto do quang dirong hay do d¢ dich chuyen ? Giai thieh. B. 41 . Van toe cua xe lit ( . C. ta chon chien dirong true x huang ve phia Dong. Toe d¢ cua xe la . hay xac dinh d¢ Ian van toe cua qua bong khi co gai bar Iai no. E. Thanh phan van toe cua xe la .Khi mo ta mot chiec xe chay ve phia Tay. Van toe cua xe la ( . Bo qua sue can cua khong khi. (b) ve phia Tay ? Xac dinh dau cua a neu xe di ve (e) phia Dong va cham dan . D.32m/s. Trong cac menh de tren. F. ban nem hon da A len eao thea phirong thang dirng. v« Toe d¢ mot vat eo the am khong ? Neu eo.32m)i. Hay xet cac menh de sau A.32m/s. thi eho vi du. Mot xe 016 chay doc mot dirong pho nam theohuong Dong Tay.32m/s)i. a Tir ban cong. (f) phia Tay va nhanh dan ? Mot co gai nem mot qua bong len eao thea phirong thang dung voi toe d¢ ban dau la 10m/s va bat lai no cling d¢ eao khi no roi xuong. (e) phia Tay va cham dan . Neu khong.32m/s. Ddng h6 do toe d¢ cua xe oto eo phu hop voi dinh nghia do khong ? Giai thich. menh de nao la sai ? Giai thich. Xac dinh dau cua v khi xe di ve (a) phia Dong. Linh Nga noi rang toe do trung binh cua mot vat la do Ian van toe trung binh cua no. Gia str rang bieu thrrc toa d¢ cua mot vat co dang : x(t) a = Co + C1 t + C2t2. Toe d¢ trung binh hieu thea Linh Nga va Manh Tuan eo luon eho cung gia tri khong ? Neu vi du ve tnrong hop eo cung gia tri va tnrong hop khong cung gia trio phan minh ban ung dinh nghia nao han ? Cho biet Ii do. Chung ta dinh nghia toe d¢ la do Ion cua van toe. Tim bieu thirc cua v thea t. Hoi neu bo qua sue can cua khong khi. Gia str vecto dan vi i huang ve phia Dong. thi hon da nao ngay tnroc khi cham dat co toe d¢ Ian han ? Gia str rang bieu thirc cua a thea t la tuyen tinh. (d) phia Dong va nhanh dan . thi giai thich tai sao. ban nern hon da B thea phirong th&ng dung xuong diroi voi cling toe d¢ ban dau nhu hon da A. Toe do cua xe lit 32m/s. R6i sau do cling ehinh cho do.

108m/s. (a) Hay ve d6 thi cua x thea t tir t = o.Os sau ban moi nghe thay tieng sam.(a) Gia toe a phu thuoc nhu the nao vao thai gian ? Bac hai ? Tuyen tinh ? Khong d6i ? Hay kieu gl khac ? (b) Van toe v phu thuoc the nao vao thai gian ? MI.anh sang la khoang each anh sang di duoc trong mot phut. ca Phuong x(t) 42 trinh toa d9 cua - mot vat nhir mot ham cua thai gian la : = (2.14rad/s)t](mm).anh sang.1 mot vat duoc cho boi bieu thirc d(> Hay nho rang Znrad t 15. Lay vi tri bien d6 xe lam gee toa d(> vacho vecto don rl .2m/s )t 33 18m. Hay tinh khoang each giira Trai Dar va Mat Troi ra phiit . Vecto V! tri va dQ dich chuyen Mot ngiroi di bo 0 each mot bien d6 xe 16m ve phia Tay 0 thai di~m t) va each bien d6 do 37m ve phia Dong 0 thai diem t2. hay xac dinh thanh phan van toe trung blnh cua xe. ~r. (a) Mot chiec pha di ngang qua mot con song rong 550m tir ba Dong sang bo Tay het 1 phut 9 giay. Ve phac dirong cong di qua cac diem do. Hay xac dinh khoang each tir ban den cho set danh. = = = 52sin[(0.0. Hay tinh van toe trung binh cua pha tren dirong tro ve. hay xac dinh x) . Tinh van toe trung blnh cua phil. (a) Neu vecto don vi i huang ve phia Dong. Hay xac dinh (b) quang dirong rna vat di duoc va (c) d(> dich chuyen cua vat gnra hai thai di~m t O. (b) Pha quay tro v~ het 58s.IC 2-1.Os bang each err m6i giay lai dung mot diem. gia Slr rang toe do cua anh sang la vt: han. vi i huang ve phia : x(t) Dong. Xe each mot nap cong ve phia Dong 81 m 0 thai diem t) = 15s va each nap cong do ve phia Tay 13m 0 thai diem t2 = 22s. Toe d(> cua am trong khong khi 0 nhiet d(> binh thuong vao khoang 340m/s.Os den = = Muc 2-2. 360°. Can nho rang van toe la mot dai luong vecto. Van toe va toc dQ Mot xe 016 chay ve phia tay dQC thea mot con dirong thang. Gia Slr ban nhin thay tia chap va 6. r2 . Khoang each trung binh giua Trai Dat va Mat Troi vao khoang 100 trieu darn va toe d(> cua anh sang la 3. TO<. (b) Cling hoi nhu tren voi i huang ve phia Tay. (a) Hoi anh sang di tir Mat Troi den Trai Dat mat bao lau ? (b) Mot phut .Os.Os va t 1O. (a) Tinh thanh phan van toe trung binh cua vat . x2 . (c) Tinh van toe trung binh cua pha trong hanh trinh.

4m/s2 trong 40m dau tien sau khi nguoi d6 roi vach xuat phat. (e) Tai thai diem nao ngiroi d6 e6 toa d¢ x = 51m ? ° a Mue 2-4. (b) Tinh a(2. (d) Tinh quang duong may bay chay diroc trong 24s dau tien.Os. Gia sir t = irng voi thai diem ngiroi d6 each cay soi 15m v~ phia Bac. Toe do cua mot xe oto giam tir 23m/s xuong eon 18m/s trong khoang thai gian 5.Os.2m/s v~ phia Bae. hay xac dinh thanh phan gia toe trung binh. (b) Cling hoi nhu vay neu chieu duong true x nam nguoc huang chuyen dong. (a) Xac dinh bieu thirc toa d¢ cua ngiroi d6 nhu mot ham cua thai gian. Muc 2-5.lm/s2)t2 .8s. (e) Neu xe tiep tuc chuyen dong voi gia toe khong 43 . (e) Xac dinh a(O) = ao. Muc 2-3. Tinh toe d¢ cua xe khi di qua bien bao tren (a) 30m va (b) 60m. (a) Viet bieu thirc thanh phan van toe cua may bay nhu mot ham cua thai gian. Hay xac dinh thai gian b6ng bay tir cho nguoi nern den cho nguoi vut b6ng. Bi~u thirc toa d¢ cua mot vat la x(t) = . Chuyen dQng deu Ngtroi = 3.6m/s2. (a) Viet bieu thirc cua au). (e) Viet bieu thirc toa do cua may bay nhu mot ham cua thai gian.(1.9m/s2.lm/s. (a) Gia sir chieu dirong true x nam doc thea huang chuyen dong. Mot nguai chay voi van toe khong d6i 2. Hay xac dinh toe d¢ cua van dong vien d6 khi eo ta da chay duoc (a) 20m va (b) 40m. Mot xe oto chay doc thea mot eon duong thang voi van toe 22m/s.42m.. (b) Xac dinh a(4.Os. Chon goe toa d¢ la mot cay soi va eho vecto dan vi i huang v~ phia Bac. Khoang each gifra ngiroi nern b6ng va ngiroi vut b6ng la khoang 20m.6.ls). (b) Xac dinh toa d¢ cua ngiroi d6 thai diem t = 28. 6 thai diem di qua mot bien bao eo "bien d6 phia tnroc" xe bat dau giam toe voi gia toe khong d6i eo d¢ Ian 2. Chuyen dong cua mot van dong vien chay dua nuoc rut e6 th~ xem gan dung Ia eo gia toe khong d6i voi d¢ Ian bang 3.d6 trong khoang thai gian tir t I = 1. (b) Xac dinh toe do cua may bay sau khi xuat ph at 24s. (a) Viet bieu thtrc cua au).2m/s3)t2 . (e) Xac dinh a(O) = ao. Bi~u thirc cua thanh phan van toe doi voi mot vat Ia vet) = (3. Gia sir b6ng bay voi toe d¢ khong d6i.0s den t2 phan van toe cua vat d6 at = 2. Cia toe .6m/s3)t3 + (2. (b) Xac dinh thanh nern b6ng trong dQi b6ng chay thuong nern b6ng voi toe do eo 90mi/h.7s~. Chuyen dQng bien doi deu Gia sir mot may bay chay lay da d~ eat canh voi gia toe khong d6i va e6 d¢ Ian bang 3.

Bang 2-7 eho toa dQ cua mot vat thea thai gian. a MQt tau thuy chay voi toe dQ 6.3m/s 6 ehinh a thai diem no di qua mot phao hieu. (e) Dung bi~u thirc tim duoc to rang cac so lieu eho trong bang phu khong d6i.7m/s2.Om va (b) 10.0 5.IC 2-6.2 26. Xe A toi dich voi thai gian chi bang mot nira cua xe B.Om. xe a SOm nuoc a each cong 6Sm ? Toe dQ dien hlnh cua vien dan khi roi mieng nang mot khau sung truong eo 700m/s.6m/s no da bao xa ? Chuyen dong cua mot van dong vien chay dua a each chiec phao hieu rut eo the xem gan dung la eo gia toe khong d6i voi dQ Ian bang 3. Hay xac dinh dQ Ion cua gia toe trong truong gan be mat hanh tinh X.3m/s2.d6i noi tren eho den khi no dirng lai ngay sat bi~n bao d6 tier theo.0 2. hay tinh ti so gia toe cua xe A va xe B.Sm. RO'itl. Gia sir t = 0 la thai diem bat dau chay mroc rut. Toe dQ cua xe giam voi gia toe khong d6i eo dQ Ian bang 2.0 7. Gia sir gia toe cua xe khong d6i.5 a Hai xe dua tang toe xuat phat tir trang thai dirng yen va chay cung mot quang duong.83s han da cham dar.l' do D6i khi cilng thuan tien neu ta so sanh mot gia toe voi gia toe trong tnrong.0 _~o 4. Gia sir gia toe la khong d6i.5 15. Sau O.0 3. - Bdng 2-7 t (5) X (m) 0. U cc luong gia toe cua vien dan khi no chuyen dong trong nang sung. hay xac dinh thai diem rna van dong vien do chay duoc (a) S. Ml. thai diem nay tau bat dau tang toe voi gia toe khong d6i eo dQ Ian bang O. Gill sir rang gia toe cua cit hai xe deu khong d6i. hay xac dinh (a) Xo . Hoi bao lau sau khi dap phanh. Xet mot xe 616 tang toe tir 0 den 2Sm/s trong 40s. a 44 .0 3.8m/s2. Hay xac dinh dQ IOn cua gia toe khong d6i lam eho xe khi di qua bien bao dat toe dQ gici han quy dinh.20m/s2. MQt nha du hanh vti tru dirng tren bac cira eon tau vu tru dang dau tren hanh tinh X va tha roi mot hon da tir dQ eao 3.0 1. Gia sir ta dinh nghia mot don vi gia toe rna ta goi la g : 1g = 9 .1 40. (e) Yo. (b) a . hay xac dinh dQ IOn cua gia toe do thea dan vi g. hoi hai bien bao d6 each nhau bao xa ? MQt nguoi lai xe eho xe chay doc mot eon duong thang toe dQ 18m/s nhin thay mot bi~n bao eho gioi han toe do la 2Sm/s. MQt xe di qua e6ng vao khach san duoc 18m voi toe dQ 16m/s thi nguoi lai xe dap phanh. Hoi khi dat tci toe do 8. 6 thai diem xe bat dau tang toe thi bien bao each 8Sm ve phia tnroc.(d) Hay bieu thirc cua ph an (d) chirng hop voi gia toe dung cac ket qua tren cua 'ban d~ viet x(t).2 57.

(b) quang dirong rna B di diroc eho tai khi dudi kip A. (e) Tinh gia toe chau hoa sau 0.5.Om/s.lm.Os. (e) Hay xac dinh toa d¢ nrong irng voi hai thanh phan van toe Mot hon da diroc nern len thea phirong thang dung da dat d¢ eao eire dai hon da. (e) toe d¢ ella B khi virot qua A. trong khi do ban gitt mot chiec thiroc theo phirong thang dung sao eho dau diroi ella no nam giira ngon cai va ngon tro noi ta eo tM do duoc 200mm. Gia sir t toa d¢ (b) va = 0 urong irng voi thoi diem nem va goc a thai a mat Hoi a thai dat voi vecto dan vi j huang len. 45 thai a tren. (b) Sau bao lau chau hoa cham dat ? (e) Xac dinh quang dirong rna chau hoa di duoc sau 0. a thai a tren a thai diem t = Os. dirong day dien thoai a eao Chay mroc rut 100m.Om/s diem nao sau tmax qua bong eo thanh phan van toe la . Mot qua bong diroc nem len thea phuong thang dirng v6i toe d¢ ban dau 12m/s tir diem each mat dat 1. (e) thai gian ngiroi do chay 85m cuoi cung . Xe 6W A chuyen dong voi toe d¢ khong d6i 18m/s di qua xe 6t6 B dang d6 canh mot bien d6.8m. Hoi neu thiroc roi xuong thi thai gian phan irng ella ngiroi ban do being bao nhieu ? Cho . Hay xac dinh (a) toe d¢ cuoi cung ella ngiroi d6 . gian ph an irng. Hay xac dinh (a) thai gian de B duoi kip A . (a) Tinh toe d¢ ban dau ella diem nao hie roi xuong hon da di qua diem nern ? Hay xac dinh van toe ban dau ella qua bong. Ngiroi ban se nam lay thtroc khi no diroc diroc buong ra. (a) Xac dinh hmax va tmax' diem nao tnroc ~ax qua bong eo thanh phan van toe la +5. Hay bao mot nguoi ban de ngon tay cai va ngon tro each xa nhau 20mm. Being each tfnh khoang each rna thiroc roi xuong tnroc khi bi giU.2m. (d) do Ian ella gia toe trong 15m dau tien. Gia sir gan dung rang gia toe ella ngiroi do trong 15m dau tien la khong d6i va sau do tren 85m eon lai van toe ella ngiroi do la khong d6i. Mot van dong vien chay mroc nit 100m trong 10.5s. MQt xe oto du6i kip mot xe khac. (b) Hoi a cau (b). Ta hay xet mot phirong phap de so sanh thai gian ph an irng ella nhtrng ngiroi khac nhau.5s. Bier so voi diem nern 5. (b) thai gian ngiroi do chay trong 15m dau tien . rang thiroc roi ur do. (d) Tinh toe d¢ chau hoa sau khi roi 0. xe B bat dau chuyen dong voi gia toe khong d6i la 4.6m/s2.Mot chau hoa dang dung yen roi xuong tir be cira s6 each mat dat 6. (a) Xac dinh toe do ella chau hoa 11k cham dat. Vao dung thai diem A va B ngang nhau. Hon diem nern 14m.5s. Do thoi giao philo irng ella mot nguo].70m/s. Mot qua bong diroc nern len thea phirong thang dirng. cham vao day dien thoai vai toe d¢ 0.

Gia sir ban can thiet ke he thong phanh cho mot may bay phan IVe. y : Dung dinh nghia ciia thanh phan van toe trung binh va chu y rang t~ -tf =(t2+t])(t2-t]). BTNC 9 ~yn = (2n . Chung ta ehia thai gian vat roi thanh nhieu khoang thai gian bang nhau ~t. Hinh 2-9. Gia sir ban can phai thiet ke mot dirong bang d~ dung eho mot loai may bay phan IVe dac biet nao lay da.9).49m tren mat dat va d¢ eao eve dai no dat diroc la I. Chung minh rang dci voi chuyen dong bien doi deu (tire la co gia toe khong doi) ~ Gai =~ [v(t2) + v(t])].1)~y 46 (hinh 2. Gia toe nhu mot ham tuyen tinh cua t. Cho t y nghia vat If cua b. Tung dong xu.13m. thl toe d¢ cua may bay doi co d¢ 16n bang 5. Neu phi cong diroc yeu cau huy cat canh. Hay xac dinh d¢ 16n gia toe khong doi lam dung han may bay 6 cuoi dirong bang.5m/s2 eho den khi no duoc nang len khong voi toe d¢ 95m/s. .thirc biet cua (a) v(t) va (b) x(t). Tren dirong chay 85m/s. Hoi khi roi xuong dat dong xu la ngira hay sap? o ~t y 0 ~Yl rna Dinh luat Galileo ve cac so le. ~Y3 = 5~y] 1 .Om/s2 eho tai khi no duoc nang len khong 6 toe d¢ do. ~Y4 = 7~y] . Chung minh : rang d¢ bien thien cua toa d¢ trong moi khoang thai gian lien tiep thoa man cac ~Y2 -+--.Om/s2. may bay tang toe voi gia toe khong doi co d¢ Ian bang 3.Thiet ke duong bang cho may bay phan luc. Hay xac dinh bi lao ra ngoai se giarn voi gia toe khong vao dung chieu dai cua dirong bang can phai co de phi e6ng co the ngirng cat canh thai diem may bay da dat toe d¢ bay rna khong duong bang. Hay tim bieu. . . Mot vat roi tv do sau khi diroc buong ra tir trang thai dirng yen. Toe d<) trung blnh khi gia toe la khong d6i. . 3 ~t 9~Yl M thirc sau = 3~y] . Mot dong xu duoc tung len thea phuong thang dung va quay tir mat ngira sang mat sap roi lai quay lai mat ngjra 10 Ian trong mot giay. neu phi cong huy cat canh 6 thai diem may bay da dat toe d¢ cat canh. Thiet ke' phanh cua may bay. Chieu dai dirong bang la 2500m. Xet gia toe bien thien tuyen tinh thea thai gian a(t) = ao + bt. Tren duong chay lay da cat canh. Dong xu diroc tung len v6:i mat ngira 6 d¢ eao 0. toe d¢ cua may bay tang voi gia toe khong doi co d¢ 16n bang 4.

IfTNe 12 (b) Gia sir phep do cho ~tl = 0. Hay vi'Smot duong Bao san linh dirong.Osden 4.Os . len cao thea phuong thang dung trong mot buong chan khong.Os tnroc khi no chiu bo con moi.Os den 4.Os vat tro ve trang thai dung yen voi x = 32. Hoi con bao phai 6' gan con linh duong den mire nao d~ no co th~ du6i bat thanh cong ? M(>t each d~ do g.Om. Gia sir toa do cua mot vat diroc cho boi bieu thirc : x = Ie [t/r .5000m. Hay tinh g thea cac so lieu do. ~t2 = 0. a 6' moi giay trong khoang thai gian tir t tap hop diem do. Cling gia sir rang mot con bao co kha nang tang toe tir trang thai dirng yen t6i toe d9 toi da la 30m/s tren mot doan dirong 60m sau do duy trl diroc van toe nay chi trong 4. Chu y cho dap so trong he don vi S1. M9t each d~ do g la phong mot vat. Str phu thuoc thai gian theo ham mii. = O.Os va cong di qua moi dung tren do thi moi diem thu duoc. Trong khoang thai gian tir t = O. nhir diroc chi trong hlnh 2-10. (b) Hay xac dinh thai gian va toa d9 tai do gia toe bang O. rdi dung mot may quang hoc d~ do mot each chfnh xac cac khoang thai gian ~tl va ~t2 trong qua trinh bay cua hon da. Gia st'r mot con linh dirong co kha nang tang toe tir trang thai dung yen den toe d9 toi da la 25m/s tren mot khoang each 50m va no co th~ duy tri toe do do trong mot khoang thai gian dai.1483s .ct 3 .6554s va ~y = 0. (c) Hay xac dinh x.1 + e-t/T: ] 47 . (a) Chung minh rang bi~u thirc cua g bieu dien qua cac gia tri ~tl: ~t2 va ~y do diroc la y --t. nhu hon da chang han. (a) Hay xac dinh cac gia tri cua b va c. v. toa d9 cua vat nlur mot ham cua thai gian dtroc cho boi ·:! bleu thii x () = bt2 .Tim cac thong s6 trong phuoug trinh cua x(t)."\--T I I : ~y __ L o Hinh 2-10. uc: t Tai thai diem t = 4.

Gia sil rang qua b6ng bi nen lai t6i da eo 2mm trong khi nay. Ban can diroc nhirng ket qua tren tir nhfrng thong tin da eho ? 48 . (b) Tinh d¢ eao eire dai cua ten lila. Mot ten lila db choi diroc ph6ng len tren thea phirong thang dirng. (e) khi n6 chuyen dan xu6ng duoi va (d) khi n6 chuyen gia thiet gi d~ nhan dong nhanh phai e6 nhfmg trong dong cham dan len tren. (e) Tinh toe d¢ cua ten lila ngay tnroc khi cham dat.Os sau khi ban.77s y nghia .Os den 1O.Os trong khoang thai gian tir O.Os. Bo qua sue can cua khong khi. (d) Hay dung db thi tir bang sO' lieu d6. D¢ 100 cua gia toe ten lila la khong d6i va bang 14m/s2 cho toi khi n6 het nhien lieu vao thai diem 5. Hay xac dinh gia toe cua qua b6ng (ke ca do Ian va huang) thai gian n6 van eon tiep xuc voi san nha. hay lap bang cac gia tri cua x.Om so voi nen nha thi n6 se nay len toi do eao eo 1. Neu ban tha roi mot qua b6ng tir trang thai dung yen a do eao 2.voi A la mot nhan til e6 thir nguyen chieu dai va A 't la hang sO' e6 tlnr nguyen thai gian. (b) Tlnh toe do cua qua b6ng ngay tnroc khi n6 nay len. (a) Hay xac dinh t6e d¢ cua qua b6ng a thai diem ngay tnroc khi n6 cham san nha. v va a tai moi 2. (a) Tfnh toe d¢ cua ten lila sau khi het nhien lieu.Om. (e) Neu vat If cua A/'t va (f) cua A/'t2. (e) Gia sir rang = 133m va 't = 5. Xac dinh gia toe ella qua bong khi no nay len. Hay xac dinh cac bieu thirc cua (a) v va (b) a. Chuyen dQng ella mot ten lira.

3-1. mot vat x = 3. van tee.Q/ . II(JYI~N l)f)Nf. Trong chuang 2 chung ta da dinh nghTacac dai ILI<.1C the hien ro han. ehuy~n dgng eua vi en d~n ~'A A' 3-3. v~n toe va gia toe 3-2. Trong chuyen d¢ng hai chieu.'" .0. Gia toe khong dOi .mg ¢ng h9C nhu v! trf. gia toe va da dung d chung de rno ta CaGchuyen d¢ng d9C theo mot dudng th~ng. Vi tri Vecto vi trf r xac dinh vi tri cua mot vat so voi goc toa d¢.). Trong tnrong hop hai chieu : r trong do x va y la toa d¢ cua vat. nhir duoc eho tren hinh 3-1. Hinh 3-1 la loai d6 thi dien hinh diroc dung trong chuang nay eho quy dao chuyen dong cua vat trong mat phang xy. IlllI (~IIII~(J • 3-1. Vi du .V~N Toe vA GIA Toe Duoi day U1 dinh nghia cua ba dai hrong dong hoc trong tnrong hop hai chien. Thuat ngfr "vi tri cua vat" thuong diroc quy ve toa d¢ cua no va diroc vier nhir mot cap co thii nr (x.Om va = xi + yj (3-1) a 4· VLOC-T1 49 . vi TRi. ban chat vecta cua v~n toc va gia toc S8 dU<. Chuy~n dQng tu'dng doi Bai doc them Galilei " Galileo Dien vien Fred Mac Murray bay tren khong tren chile xe thdn dieu clla minh. Trong chuang nay chunq ta S8 ap d~ng cac d!nh nghTa noi tren cho cac v~t chuyen d¢ng hai chieu hay noi each khac la chuyen d¢ng trong mot m~t ph~ng.y). Vi trl. Chuy~n dQng tron deu 3-4.

. Qua trinh lay giai han nay cho thdy v song song val tiep tuyen eua quy dao.Yl)j = Axi + Ay] vella mot vat trong ella Hinh 3-1.J +. Veef(/ vi tri r trong truang hop hai chien. y = ilHO 1. dt j Vi v = v xi Vx e = tg-t ( :: ) + vyj. Tam giac vecta vi tri cho : zlr = r2 . Thay Ar qua cac thanh phan ella no dinh nghia cua van toe. Ay. hay - v = -=-l+-J At At Ar Ax. V an toe diroc dinh nghia nhir gia tri gioi han ella van toe trung binh khi khoang thai gian tien toi 0 : v = t.Om . 1m -1 At !1y.Om). y binh ciing chinh la huang ella Ar (hinh 3-2). o x va Vy = dt (3-3) Hinh 3-4. Duoi dang thanh phan : Ar = (x2i + yzj) .t~O -Ar = -1m At dt (3 -2) Khi At tien tai 0 (hinh 3-3). (AX. ta eo : ----~_. Vay. dt dy + -J . 4. Su phdn tich van fife thanh cdc thanh phdn clio Vx = vcosil va Vy = vsini) so . y binh = (x2 . At Vi v = M' Ar nen huang ella van toe trung Hinh }-2:.Om eo vecto V! tri r (3.J At = dy -I dx .t~O ·11m v 1· dr = t.------------------~ = CIt dx. nhir duoc chi ra tren hinh 3-2.rl/zay r2 = rj + zlr.Om)i + (4.Om)j va eo V! tri (3. Khi Llr till! tai 0 thi v tien tai v.(xli + yd) + (Y2 ._D¢ dicli elzuye'n Llr va van toe trung binh v : v song song vai Llr. voi v song song voi tiep tuyen cua quy dao va huang theo huang cua chuyen dong.y 4. van toe v 6' met di~m nao do tren quy dao cua vat co phuong song song v6'i tiep tuyen cua quy dao va co chieu theo chien chuyen d(mg cua vat. D¢ dich chuyen Ar = = y = r2 - rj huang tit vi tri dau ella vat den vi tri cuoi ella no. Ar ciing tien tai 0 va v tra thanh v. ta duoc : v V~lO Hinh 3-3.xj)i VtJn toe Vecto trung khoang thai gian At la d¢ dich chuyen no ehia cho khoang thai gian do.

Tit hinh 3-4 ta thay : tg8 = _l_ = lim 6t~O a = lim ~v = dv 6t~O ~t dt (3-7) a = 6t~O hm . t. ~v a=~t y y songso Lfa VI y Song song \ _ 0.. dt + --. Hinh 3-5 eho thay qua trinh lay gici han nay tren do thi. 51 . cac thanh phan cua gia toe co xac dinh tit dao ham cua cac bieu thtrc voi vx(t) va v/t). ( AV OX· --I ~t y. gioi han nia -i1t khi L1t -» O. va Vy dy = cit' trong do goc 8 la dirong khi diroc do thea chieu ngiroc kim dong ho tit true x.Neu ham dinh thirc cac toa do X va y dii bier nhu la cac ella thai gian. thi van toe eo th~ xac diroc bang each lay dao ham cac bieu x(t) va y(t). .Y:: j dv dt ' v Vx hay 8 = aretg _l_ v Vx (3-5) ' T·' t h eo. VI -l y Song song tl 0 Vi X (a) t. Gia toe diroc dinh nghia la gia tri gioi han ella gia toe trung binh khi khoang thai gian tien toi 0 : a D¢ Ion ella van toe la toe d¢ v : (3-4) Hirong cua v tai mot thai diem bat ki eo the diroc mo ta thong qua goc 8 tao boi vecto van toe va true x. VI Vx iep va dx. 0 VI . = cit va Do do. hay tit dao ham bac ella cac bi~u thirc doi voi x(t) va y(t). + --J ~v ~t J = dv --I X. VI 11l X ~(!. Gia toe a i1v la gia tri. 0 Vi X X 0 (c) (b) (d) Hinh 3-5. Tit hinh ve do ta cung thay rang cac thanh phan ella van toe la : Yx nen : = veos8 va Vy = vsin8 (3-6) Gia toe Gia toe trung blnh a ella mot vat trong khoang thai gian ~t la d¢ bien thien ella van toe ehia eho khoang thai gian do.

Khi t2 = tva t1 = 0. CHUYEN DQNG CUA VIEN D~N Bay gio chung ta chung ta -. no se bang gia tee trung = Vo + at 52 .Vo t-O hay: (3-9) gia toe la khong d6i. ? -. . Hinh 3-6 cho moi lien he gifra huang cua v va huang cua a doi vci vat co toe d9 tang (hinh 3-6a). toe d¢ Ctta vat khong ¢ lim hem 90 _? 0 . Khi toe d(> ella v~t giam. MOl lien h¢ giiia v va a dOl voi vdt chuyen d¢ng congo (a) Neil giiia v va a Ilh6 fum 90 0 . g6c ¢ 0 . va doi voi vat co toe do giam (hinh 3-6c). ddi. GIA TOC KHONG DOl. D~ tim bieu thirc cho v va r. se xet chuyen dong co gia toe khong d6i. doi voi vat co toe d9 khong d6i (hinh 3-6b). ~ -. ~t huang -" nena co cung Mat khac : Khi toe d(> ella mot vat tang. tuc la a va v vuong g6c voi nhau.Th eo diillh ng hi ia. gia toe ella vat luon co mot thanh phan nguoc huang vci van toe ella no. V~y : Khi mot vat chuyen d(mg theo quy dao eong. . Y nhu ~v khi ~t tien toi 0. a phfa tro thanh a. gia toe ella vat luon co thanh phan huang ve phia 10m ella quy dao. (c) Neil toe d¢ cua It! 3-2. t1 va vI duoc ki hieu dan gian la t va v. Khi gioi han duoc dat toi.~v a=-. thi v a = v . gia toe ella vat luon luon co mot thanh phan cung huang vol van toe ella no. se lam nhu doi voi gia tee khong d6i trong tnrong hop mot chieu (muc 2-4). y T6c dO tang $< 900 T6c dO khong dOi $=900 ---I--------x o (a) o (b) y $ > 900 T6c dO giam (e) Hinh 3-6. ¢ = 90 toe d¢ cua v¢/ tang. Hinh nay cling cluing to rang a mot phan huang van phia trong hay 16m cua quy dao. (b) Neil vdt gidm.

ta co : v = (vxoi + vyoj) + (axi + ayj)t = (vxo + axt)i + (vyo + ayt)j sao cho "x = Yxo + axt va Vy = VyO+ ayt (3-10) Phuong trinh doi voi r co th~ tim diroc pang each tim mot bieu thirc co dao ham cho phuong trlnh (3-9) : r = fO + vot + . Dieu nay co th~ duoc khao to rang cac phuong y la co nghia la sat nhu hai = vocoseo va VyO vosineo cac bieu = Voi Vo la toc d(J ban dau. D~c diem nay cua chuyen dong voi gia toe khong deli co th~ duoc minh hoa bang chuyen dong cua vien dan rna ta se xet duoi day.Bieu dien qua cac thanh phan.gt (3-13) Chuyen dong ella vien dan Thuat ngir "vien dan" duoc dung 6 day d~ chi chung cac vat duoc ban ra hoac phong len. phep gan dung nay la chap nhan duoc doi voi chuyen dong cua qua bong chay ho~c qua bong gon. Chang han nhir qua bong chay diroc nern len. nhu duoc cho tren hinh 3-7. Hinh 3-7. Ta gia sir rang true y trong he toa do cua ta narn thea phuong thang dirng voi j huang len tren. nen viec bo qua sire can khong khi la khong th~ chap nhan diroc doi voi cac toc d(J Ian. thirc tren vao phirong trinh (3-10).' vxo = vocoseo va VyO = g6c ban. Ta goi eo la goc phoug. ta diroc : vx= vocoseo y va Vy = vosineo . vosineo WYi Vo la to'c d¢ ban ddu va eo la Neu goc cua M quy chieu diroc chon 6 diem phong (vi tri ban dau). ta nhan diroc cac thanh phan cua van toc ban dau : Yxo 2 trinh nay clnrng thea phuong x va nhau. Bang each phan tich van toc ban dau. ta gia thiet rang quang dirong di diroc cua vi en dan la rat nho so voi ban kinh Trai Dat. cac tac dung ella strc can khong khi tang theo toe do cua vat. Tach phuong trinh (3-11) thanh cac thanh phan. Bay gio ta se dung ca hai phep gan dung tren va gia sir rang gia toe cua vien dan la khong deli.1n toe ban ddu cua vi en dan thanh cdc thanh pluin . Thir nhat. ta diroc : x=xo +Vxot + 1 "2axt 2 va a y =-g Gia sir vien dan diroc ban len voi van toe ban dau Yo lap voi true Y = Yo + v yO + t Cac phuong chuyen dong doc lap voi chuyen dong "2 a yt 1 (3-12) x mot goc eo. Thuong thi phep gan dung nay la khong dung diroc. Hi~n nhien. d~ gia toe trong truong ve co ban van la co dinh. Thay I chuyen dong dong thai va tach roi nhau voi gia toe khong deli doc thea hai phuong vuong goc.at 1 2 2 (3-11) Tlur hai. B6i vi. Xo = Yo = 0 thl cac phuong trinh 3-12 cho : 53 . chung ta gia thiet rang sue can cua khong khi la khong dang k~. Neu ta dung hai phep gan dung thi ta co th~ xem chuyen dong cua vien dan Ia co gia toe khong deli. Khi do : ax = 0 trong do g = 9. Pluin ticli vt.8m/s2.

Buc dnh cho thdy toa d¢ theo phuang thdng dung dong thai cua cd hai qud bong la nhu nhau. trong khi Vy co d¢ . Chuyen dong ella qua b6ng tha (3-14) Do d6. Hinh 3-8. Quan sat nay dii duoc giai thieh Ian dau tien boi Galileo. Hinh nay la anh hoat nghiem chuyen dong dong thai ella hai qua b6ng gon . roi duoc mo ta boi cac phuong trinh (3-14) voi Yo == O. cluing ta thay rang neu be qua khi. Chu y rang Yx la e6 dinh trong suet chuyen dong. mot duoc tha roi tir (3-14) eho toa d¢ y nhu nhau d6i voi ca hai qua b6ng 0 moi thai diem va ket qua nay duoc kiem cluing boi hinh 3-8. sau khi rut gon ta duoc : 54 t == o mot s6 diem. M¢t qud duac thd roi tit trang thai dung yen c1 thai diem qud bong thu' hai duac phong ra voi vt.x == (voeos8o)t va y == (vosin8o)t - ± gt 2 trang thai dirng yen 0 dung thai diem qua b6ng thtr hai duoc ph6ng ra thea phuong nam ngang. AnI! hoat nghiem cua hai qud bong gall. Phuong trinh quy dao ella vien dan e6 the each khir thai gian gitta cac bieu thirc d6i voi x va y trong cac phuong trinh (3-14). ' Inh u V<. Thay ket qua nay vao bieu cos 0 thirc ella y. Giai phuong trinh tim diroc bang x y = (tg8o)x - g 2(voeos8o) 2 x2 (3-15) Nhu vay. ae nh uong tnn c ic P Hinh 3-8 minh hoa st.ln toe iuim ngang.1y.l doc lap ella cac phan thea x va thea y ella chuyen dong. chuyen dong x e6 th~ xem nhu chuyen dong mot chieu voi van toe khong d6i va chuyen dong y la chuyen dong mot chieu e6 gia toe khong d6i. thi quy dao ella sue can ella khong = (voeos8o)t Yo eho thai gian. Ket qua ta diroc x == 0 voi rnoi t . ta duoc dan la mot duong parabol. die'u nay phil hap voi quan sat cua Galileo. Hinh 3-9 bieu dien quy dao parabol d6 voi vecto van toe x 8 . va y 1 = -"2 gt 2Nh .

55 . y ding thanli phdn x vi nu 3-1 'I" Thiri gian dat de hon da dat •. (a) VI Vy = 0 khi t = tm.Ian giam khi vien dan di len va tang khi vien dan di xuong. Dieu nay e6 nghia la Vy luon luon giam do ay am. Vo = 17m/s voi g6e ph6ng bang 580• (a) Hay tim bieu thirc xac dinh thoi gian tm too de) cao cue dai.gtm hay (b) Trong tnrong hop da eho tm = (17m/s)(sin58°) 9. Vy = Chuyen dong cua dan o. Chu Clla vdn toe Ilion c{/ dinh trong khi thanli phdn y bien thien lien tuc. chuyen huang va ~ dong thang dirng va huang xuong cua vien dan. cluing ta da thanh phan > 900• Khi vien dan roi xuong. nen n6 dan dat d¢ eao eire dai. Mot hon da diroc nern len voi toe do ban dau tai do eao eire dai hm.5s. toe do cua n6 giam truce ve huang chi ra rang huang cua a. (b) Tinh tm trong tnrong hop da eho. (3-13) ta e6 : Gial. Vao thoi diem ~ gitra a va v 100 hon 900 khi toe do giam Trong va nho hon 900 khi toe d¢ tang. rang g6e y d6 deu duoc xac nhan boi hlnh 3:9. toe d¢ < 900• Tat ca cac ket luan a luon e6 mot cua n6 tang va ~ ve phia 16m cua quy dao. quy &. hlnh 3-9 phil hop voi cac ket luan cua muc Khi vien dan bay len. r _ I Hinh 3-9. 8=0 a = . eho tren diroc ve phia 16m cua quy dao parabol.10 cua JJ(.Lt la mot parabol. nen thea phuong trlnh o = vosinSo . a e6 phuong diroi. Neu bo qua sue cdn khong khi. 6 d6.gj O~~+L--------------------~~~--~ a v""i VI I I x vj=-v Y j Yo .8m/s2 = 1.

56 . ban dau "o da cho. £lap so : 20m. voi Han nira. g6c 80 phai bang bao nhieu d~ R la cue dai khi Vo co dinh ? tam bay eire dai la Rm = v 0 va gia tri cue g 2 dai nay dat diroc khi g6c ph6ng 80 = 45°. Nhir vay. trinh (3-15) cho quy dao cua vien dan la : Giai. Phuong y = (tg80)x - g 2( Vo cos80) 2 x2 y rang y =0 tai x =0 do each chon goc toa d¢ cua cluing tao Cling nhir vay.1m. D6 la. N6i them vetdm bay Viec khao sat bien thirc xac dinh tam bay diroc cho trong vi du 3-2 cho phep ta tra lai duoc mot cau hoi li thu. eire dai nay 80 la doi xung = 45°. vai hm duoc do doi vai diem nern len. Hoi qua bong rei each cho danh bao xa ? Biet rang nai danh va nai qua b6ng rei a cOng bnh d9 va bo qua sue can cua kh6ng khf.Bai tu kiern tra 3-1 (a) Cherng minh rang bieu therc xac d\nh d9 cao eve d9i hm cua han da trong VI ou tren la hm = (vo S~ng8o2 . doi voi toe d¢ Vi sin280 c6 gia tri eire dai la 1 khi 280 nen R la eire dai khi 80 = 90°. = 45°. hoi cluing ta phai ph6ng vien dan voi g6c ph6ng nao d~ tam bay cua n6 dat eire dai ? Nghia la. Tam bay R cua vien dan la khoang each thea plurong nam ngang rna vi en dan di diroc tinh til diem ph6ng toi diem dan di qua c6 y == 0 tren dirong roi xuong cua n6. y = 0 ca a x = R (xem v6 sin 28 = ----"---~ 0 g hinh 3-9). Hay xac dinh bieu thirc tam bay cua vien dan. Thay y = 0 va x = R phirong trinh quy dao va giai ra R. nhir diroc chi ra tren hinh 3-10. fhlp so: (b) 4. ta dtroc : R = 2 v6 sin80 cos80 g Bai tu kiern tra 3-2 M9t qua b6ng g6n diroc vut sao cho no c6 toc d9 ban dau la 14m/s voi g6c ph6ng 80 = 49°. thea dinh nghia cua tam bay R cho a tren. (b) Tfnh hm trong trLIong ) hop da cho. vi Dl) 3-2 I Chti V?lO Tam bay.

Nhirng phuong trinh nay la tong quat hen nhtrng phuong trinh diroc xet (}tren vi e6 toa 3-1 sin 78° 2 9.e 12 Y = Yo + (vosm o)t . Y = 1m + (tg 4 20 )(115m) - 9.8m/s = 10m.8m/s 2 = = 10m.1e. hay xac dinh xem qua b6ng bay qua hang rao ra ngoai khong ? Bier rang qua b6ng diroc danh (} do eao 1m so voi mat san phang (} cho vut b6ng. chuyen dong cua vi en dan. film bay Ia nhu phuong trinh quan trong mo ta nhau khi eo = 45° + . Khi R= Bang (10m/sf Hinh 3-10. Hang rao ngoai san each eh6 danh 115m va eao 4m. 10 = 45° - 6° = 39°.Ornls)i + (8.gt .xo) 2 . 20 x (m) 30 40 do ban dau (xo. Vi hang rao eao 4m nen qua b6ng bay qua tren hang rao 5m.Ornls)j."2 gt g x = Xo + (vo eoseo)t I Y = Yo + (tg eo)(x . 8m I s 2(35m 2 I s)( eos42°) (15 2 1 m) = 9 m.1e ciing 1l111( khi eo = 45° . Bang 3-1 : Chuyc'n dong etta vien d{PI ax = 0 Yx = ay =-g Vocoseo Vy = vosineo .Chang han. S 10r-~~-4--~~-+-=~--~~'-~ >. Gia sir goc toa d<) diroc chon (} cho vut b6ng co Xo = 0 va Yo = 1.. Khi d6 tam bay R = (lOm/s)2sin102° 9. Bai nr ki~m tra 3-3 Xet m¢t vien d~n dLIqc ban len tren m~t dat ph~ng veriv~n toe ban dau Vo = (6. Dung phuong trinh quy dao eho trong bang 3-1.- vi nu 3-3 IBong co bay qua hang rao khong ? Qua b6ng chay diroc danh di voi toe d<) . gia sir Vo = 10m/s va 80 = 45° + 6° = 51°. Yo) khac khong. Bay gio ta Iai gia eo Slr "o lOm/s va do..1e eua tong ket nhirng g6e phong d hai phia g6e eo = 45°. B6 qua sue can cua khong khi.xo) - 2( Vocos eo) 2 (x . dong thai lay 57 . Tilm bay R fa dOLxung voi d¢ bien thien . co Giai. ta tim diroc gia tri cua y (}x = 115m. 35m/s va g6e ph6ng bang 42°. Lay vi trf ph6ng lam goe toa d¢ va b6 qua sue can cua kh6ng kht.. Tuc la..

khi vat chuyen dong doc theo mot vong tron. Do do. nhimg van tee cua n6 khong phai la khong d6i. v~n toc v va gia toc a cua dan tai t = tm. furling cua a ding la huang ClIQ L1v khi L1thuang tai O. (d) vectc vi tri r. Neu R la ban kinh cua vong tron va T la thai gian vat di her mot D6 a. £lap so: (a) 53°. (a) Tlieo dinh nghia. Muc dich ehinh cua cluing ta trong muc nay Ia xac dinh dQ Ian va huang cua gia toe d6. vong. Van toe la vecto tiep tuyen voi quy dao rnoi diem. Hay xac dlnh (a) g6c ph6ng 80 . a tron.2m)j. (b) toc d(> ban dau Vo . Ta xet tnrong hop dac biet cua v~t chuyen dong tron deu. Vi toe dQ cua chuyen dong tron deu la khong d6i. thi quang duong ca vong tron bang ~ - . tnroc het ta phai xet van toe bien thien cua n6. Chu y rang. (c) thai gian tm de dan dat toi d(> cao cue dC?i. nen toe dQ nay don gian bang quang dirong ca vong tron ehia eho thai gian di her quang dirong d6 hay thai gian vat di diroc mot vong. tra thanh a va a huang v~ tam vong o o v Hinh 3-11. huang clla a cilng la huang cua L1v. Do d6.Om/s. a = . Va boi vi van toe lien tuc thay d6i. mac du toe dQ cua vat la khong d6i.9 = 10m/s2 cho de tfnh toan. (b) Trong giai IUPl L1ttien toi 0. v = (6. CHUYEN DQNG TRON DEU MQt vat thuc hien chuyen d<)ng trim deu khi n6 di chuyen tren mot vong tron voi toe dQ khong d6i. 3-3. a huang ve' tdm vong trim. Gia Me Trong muc 3-1.Bm)i + (3. 58 (a) (b) . V ¢y. Tren hinh 3-11a vi v2 vuong g6e voi r2' v I vuong g6e v6i r l' nen ~ v vuong g6e v6i ~r. nen chuyen dong tron d~u la chuyen dong e6 gia toe.(10m/s2)j. Can nho rarng huang cua ~ v cung la lnrong cua V~n toe tim gia toe cua mot vat. (b) 10. va neu toe dQ khong d6i thi a vuong g6c voi v. Khi ~t tien toi 0.~ 2nR va v = 2nR T (3-16) a Thill gian T diroc goi la chu k'i cua chuyen dong. van toe lien tuc d6i huang.Om/s)i. (d) r = (4. ta di'i tim duoc rang gia toe cua mot vat chuyen dong eong e6 mot thanh phan huang v~ phia 16m cua quy dao. a trO"thanli a. (c) 80s.

nen hai tam giac cac vecto vi trf tao boi r I. = lim ~t~O I~vl ~t vl~rl R~t v =-limR ~t~O I~rl ~t Tir hinh 3-12 ta thay rang khi I~rl rat nho so voi R. chay thang thea huang BAe.D9 Ian cua gia toe la gia tri giai han cua I~vl . Khi /iJr/l1lu5 han nhieu so voi R thi chieu dai cung vLit gdn bdng /Lir/ Trang gioi han khi Lit tien t6'i 0. nen d9 160 cua gia toe huang tam eo the viet duoi dang : (3-18) = I~Ihay I~vl = v I~I. nen d9 Ian cua gia toe huang tam ciing khong d6i. Biet toe d9 cua xe khong d6i va bang v 8. (b) 0 giira doan duong yang va (e) 0 thai diem ngay tnroc khi ket thuc doan duong yang.5m/s tren ca doan dirong yang.At hay I~rl ~ v. 3m / s2 . do do do Ian gia toe cua no la an = -R = v2 (8. 59 . ~t~O giac can do ti so cua tam ung cua IMI"" v i1t Hinh 3-12. Nhu vay gia toe huong tam la khong d6i ve d9 Ian v 2nRrt. = a = Giai. Hay xac dinh gia toe cua xe (a) thai diem bat dau yang. VI huang cua gia toe huang ve phia tam cua yang tron. thll~rl ~ v. do cua canh day va mot canh ben giac nay ciing bang ti so tuong tam giac kia :I~vl Vay : a = lim . xe thuc hien chuyen dong tron deu. khi mot vat chuyen dong tron thi huong cua gia toe cfing lien tuc thay d6i VI no luon huang tir vat ve tam yang tron. ~t khi ~t tien toi a Ta lai °: Nhu vay. nen gia toe nay duoc goi la gia toe huang tam va ta se dung kf hieu an de bieu dien d9 Ian I~vl ~t cua gia toe nay: = lim ~t~O xet hlnh 3-11a. phep gan dung do tro nen chinh xac : lim ~t~O = nhirng thay d6i ve huong. ~v deu la cac tam va cluing dong dang voi nhau. VI rl = r2 = R va (3-17) vI = v2 = v. Tuy nhien. VI I~rl = v ~t vi Dl) 3-4 dau dang chay ve huang Gia toe cua xe eo toe de) khong d6i tren doan dtrcng vong. (a) Trong khi chay yang. a = v2(R. Trong gioi ~t han khi ~t tien Wi 0. M9t xe 6t6 ban Tay roi yang phai thea mot eung tron eo ban kinh R 22m va sau khi di het doan duong yang. thi vLit = /Lir/ VI v va R la khong d6i. r 2' ~r va tam giac cac vecto van toe v I' v2.5m/s)2 22m = 3. Quy dao cua xe duoc eho tren hinh 3-13.

do d6 gia toe la 3. Ngay tnroc khi xe di qua cho Tuan Anh dang.gia toe la 3. Bao Ngoc cai minh khong c6 16i va noi thanh that rang minh nern vo chuoi ve phia Tay Nam va 6 thai di~m nern Tuan Anh lai phia Dong Nam cua diem nern. ~ ban kfnh Trai 8at R = 6. tam cua vong tron nam 6 huang Dong Bac. vecto dan vi i huang v~ phia Dong va j huang v~ phia Bk). M6i nguoi quan sat d~u dirng yen trong he quy chieu cua minh. a 60 . gia toc la 3.3m/s2 huang ve phla Dong. Bao Ngoc nern qua etta s6 mot chiec vo chuoi voi cac thanh phan van toc (theo Bao Ngoc) la 10m/s ve phia Nam va 1Om/s v~ phia Tay. Bai tu kiem tra 3-4 Hinh 3-13. Hinh 3-14. (c) Tuong tu.37. Chung ta se dung hlnh 3-15 d~ hieu sir bat dong nay gifra Tuan Anh va Bao Ngoc. do do . Cho Dap so : g. Baa Ngoc lai xe ve' phia Dong va Tudn Anh dung tren he duong.106m. Hai he quy chieu tren chuyen dong voi van toc khong d6i doi voi nhau doc thea huang x chung cua chung.Khi xe di VaG doan dirong vong. Hinh nay cho hai he quy chieu. Ngay truoc khi vong v huang ve' phia Tay va a huang ve' phia Bile. (Trong CU9C cai CQ gitra Tuan Anh va Bao Ngoc.3m/s2 va huang ve phia Bac. tam cua vong v tron narn 6 huang Bac.5h = 5.3m/s2 Dong B&c. Ngay truoc khi kef thuc doan duong vong v huang vephia Bac va a ve'huang Dong. 6 giiia doan duong vong v co huang Tay Bile va a co huang Dong Bdc. 3-4.Om/52. ngay va tnroc co huang khi ket va v thiic doan dirong vong. nhir duoc ve tren hinh 3-14.4. ~ cua dai 19 chay thea huang doi xe buyt. Cau chuyen nay cho thay rang hai nguoi quan sat chuyen dong voi van tee khong d6i doi voi nhau va moi nguoi khi do van toe cua vat se thay ket qua do cua ho 1ftkhac nhau. Bao Ngoc lai xe di qua voi toe d9 10m/s v~ phia Dong. khi Tuan Anh va Bao Ngoc g~p nhau. Chiec vo chuoi dap tning vao ngiroi TWIn Anh. Tuan Anh dff trach Bao Ngoc nern vo chuoi VaG minh. Sau nay. hay xac d!nh gia toe huang tam ella v~ tinh nay. d¢ng ve' phia Tay r6i qu¢t mot goc 900 thea mot cung iron.1035. mot he ngiroi quan sat A (Tuan Anh) va mot he cho nguai quan sat B (Bao Ngoc). CHUYEN DQNG TUONG DOl Tuan Anh dang tren he dirong phia Nam Dong Tay d~ N -. Vi du 3-4 : Xe ban ddu chuyen M(Jt v~ tinh dien hlnh quy d90 thap quanh Trai Oat eo d(J eao eo 300km lren m~t dat va ehu kl T a = 1. (b) 6 chfnh gifra doan duong vong.

Con cac chi so "6 gifra'' cua ve phai cling la nhu nhau.vi. TUO'ng tu. va van toe cua Bao Ngoc dci voi Tuan Anh la vBA = (20m/s)i. neu lay dao ham hai ve phuong trinh (3-20). Bay gia cluing ta se ap dung phirong trinh 3-21 cho tnrong hop co lien quan voi Tuan Anh va Bao Ngoc. Tir hinh 3-1Sa. Chung ta ki hieu rpA la vecto vi trf cua hat P (vo chuoi) thea ngiroi quan sat A. ta diroc : vPA = (-lOm/s)i + (-lOm/s)j (lOm/s)i + (-lOm/s)j + (20m/s)i = 61 . Dieu nay cling co nghia la A chuyen dong thea chieu am cua true x doi voi B : vAB = . D~ phan biet phep do cua hai ngiroi quan sat khac nhau. dan gian.----~~r_------~ VPtiA P XB XA VBA --t----------+ (a) (b) V(lI1 Hinh 3-15. Neu ngiroi quan sat B chuyen dong thea chieu duong true x voi toe d¢ v doi voi ngiroi quan sat A thi vBA = vi. Ket qua nay diroc minh hoa bang do thi tren hinh 3-1Sb. ta chi xet chuyen dong narn ngang cua chiec vo chuoi va bo qua sire can cua khong khi. Thay cac bieu thtrc nay van phuong trinh (3-21). ta diroc : vpA = vPB + vBA (3-21) Chung ta sling thay rang cac van toc nrong doi cling thea quy tac chi so nhu doi voi cac vi trf nrong doi (phuong trinh 3-20). vBAla van toe cua ngiroi quan sat B doi voi ngiroi quan sat A. Hai nguai quat! sat trong h~ quy chieu A va B do (a) vecta vi tri va (b) toe CLla hat P. Quy tac viet chi so nay de nho va rat hiru Ich. ta thay vecto vi trf rpA cua P doi voi A duoc cho boi : (3-20) Trong do rpB la vecto vi trf cua P doi voi B va rBA la vecto vi trf cua B doi voi A. Cac chi so dau tien va cac chi so cuci cung 6 hai ve cua phirong trinh la nhu nhau. ta dung chi so diroi kep. Trong kf hieu chi so diroi kep nay.vBA (3-19) V ~n toc cua P doi voi A tim duoc bang each lay dao ham cua rpA thea t : dt rpA= vpA TUO'ngur : dt rpB = VPB d d va dt rBA = VBA d Do do. Oin hru y sir sap xep cac chi so diroi trong phuong trinh (3-20). viec dao thir tir cac chi so se lam d6i dau dai luong : vAB= . Khi do van tee cua chiec vo chuoi doi voi De Bao Ngoc la : vpB = (-10m/s)i + (-10m/s)j.

Trong truong hop gia toe : aBA=-aAB Viec dao chi so cac dai hrong nay deu lam dao dau cua dai hrong d6. van toe cua chiec vo chuoi doi voi TWIn Anh e6 huong Dong Nam. MQt ngiroi A dang a tren may bay bay voi van toe nam ngang khong d6i doi voi mat dat. mo tit chuyen cua g6i hang diem dung Hay dong theo "" L " " j Hinh 3-16. Neu hai nguoi quan sat chuyen dong voi van toe urong doi khong d6i. quan sat A tha p"'~~ vpA=-gtj mot g6i hang P qua """. chang han nlur . nen chiec vo chuci se bay thang ve phia anh tao Mac du Bao Ngoc khong e6 l6i. MQt ap dung dan gian cua phuong trlnh (3-22) la tim moi lien he giira gia toe cua hat P doi voi nguoi quan sat A va doi voi nguoi quan sat B khi ho chuyen dong voi van toe khong d6i doi voi nhau. cira s6 may bay. Thea quan sat cua nguai B thi quy dao cua g6i hang la mot parabol. MQt nguoi B ~--------------~ dang dirng tren mat A ----_ VAB dat. nhung chiec vo chuoi d~p tning vao nguoi Tuan Anh v6'i toe dQ : )(10m/s)2 ba dai hrong nay cung deu tuan thea quy tac dao chi so. la co nghia thi h~ quy chien trong d6 n6 duoc do phai dUQ'c chi ro hoac duoc ngarn dinh rn. g6i hang la yen so voi A. Quy dao cua g6i hang. 6 thai tha. e6 do 100 bang 75m/s va huong v~ phia 'v A = (75m/s)i Dong. ta diroc : apA = apB + aBA (3-22) Cac gia toe tuong doi cung tuan thea quy tac viet chi so nhu cac vecto vi tri tuong doi va van toe tuong doi.v~n toc hoac gia toe. Vi TWIn Anh a phia Dong Nam doi voi diem nem. rna thuong la duoc ngam dinh roo Lay dao ham hai ve cua phirong trlnh (3-21). Bay gia chung ta xet gia toe cua mot vat thea hai nguoi quan sat chuyen dong doi voi nhau. Them vao d6 cit vi Dl) 3-5 G6i hang duoc nern xuong tit may bay. Gia toe apA cua P doi voi A tim duoc bang each lay dao ham cua vPA thea thai gian : Tuong tu : d dt VpB = dt d VPA = apA 0 va : apB va d dt VBA = aBA Trong tnrong hop nay hai ngiroi quan sat deu do duoc gia toe cua hat P la nhir nhau. 62 . nhu "/ thea nguoi quan sat & B duoc mo tit tren hlnh " 3-16.Tire. thi apA = apB aBA = + (-10m/s)2 = 14m/s. Vi du 3-5 : Nguai A thd mot g6i hang ttl may bay. Neu gia tri cua mot dai IUQ'ngdong hoc.

Bai tu ki~m tra 3-5 Tren man ra da. a Chon vecto vi trf j huang len tren thea phuong thang dung va i nam ngang huang ve phia Dong. Thanh phan x ella van toe g6i hang la bang 0 trong suet qua trlnh chuyen dong va thanh ph an y ella van toe la -gt. Hay viet v AC. Gia sir goe toa dQ doi voi A va B la diem tha thai diem tha. nhir duoc cho tren hinh 3-16. Van toe ella P doi voi B la = VPA vci + v AB voi v AB la van toe ella A doi voi B. narn sinh cua William Shakespeare va narn mat cua Michenlangelo. = (75m/s)i Bi~u thirc van toe nay urong irng voi chuyen dong ella vien dan.vsc. 113 mot nhac sl va thironq gia rat say me cac hoat d¢ng van hoa ! T6 tien cua Vencenzio deu 113 nhilng a xu conq dan n6i tieng vung Florence. = -gj). Cho i hLIang ve phfa Bong va j hLIang ve phfa Bac.(377m/s)j. B6 qua sue can ella khong khi. Vencenzio Galilei. hay cling chinh la van toe ella may bay doi Vay : = (75m/s)i. vAS I vac = (1T1m/s)i . kinh te gia dlnh ong khanh klet. Khi con 113 mot sinh a a 63 . d. Giai.(177m/s)j. Dap so: VAC= (200m/s)j.quan sat ella (a) A va (b) B. than phu ong da gLti ong theo h9C y khca Truong Dai h9C Pisa. nhung chling bao lau ong da b] cucn hut vao noi dam me khoa h9C va toan h9C. roi roi xuong theo phirong thang dung va cham dat ngay phia diroi may bay.?~ t4eH~ GAll LEO GAll LEI Galileo sinh Pisa. nen van toe ella P doi voi Ala (b) Vi van toe nrong doi ella A va B la khong d6i A (nrc VPB apB (aAB vPA a = -gtj. ngLIai dieu khi~n khong ILIU(C) do v~n toc cua hai may bay phan hrc A va B. nen B thay gia toe ella P nhir = 0). tJ. . . (a) Theo A. va gia sir thai diem do t = o. Theo B quy dao ella g6i hang la mot parabol. =- (177m/s)i + (377m/s)j vSA = (177m/s)i . Narn ong 17 tu6i. nhirng mat dat : v AB vPB ho thay van toe ella P la khac nhau.. g6i hang P diroc tha tit trang thai dimg yen. Tuscany (mot phan cua ruroc Italia hlen nay) vao narn 1564.gtj. VASva VSAtheo cac vecta dan vi do.u. nhirnq vao thoi Galileo ra dol. Anh ta do duoc v~n toc cua A la 200m/s hLIang ve phfa Bac va v~n toc cua B la 250m/s hLIang ve phfa Bong Nam. Than phu ong. Gia toe ella P doi voi A la apA = -gj.

Cal chet cua NhCi'ngkha nang dac blet cua eng da dLf<. ngLfdi gan gui nhat ben eng.1C co tu6i 36 la su kien eire ki dau don b9C 19 scm va eng da dLf<.1C6 nhlern lam b trong cuoc ddi Galileo. Ong da pha: vay nhCi'ng m6n no Ion de lam cua hoi men cho hai co em gai. no d gdn Trdi Ddt nhdt va quay mdt sang ra xa Trai Ddt. SI! chia tay cua ho la than thien va sau nay Marina da ciroi mot ngLfdi ban cua Galileo. Nhin hr Trdi Ddt cac M¢t Trang nay duang nhu ruim doc theo mot duang thdng vi mdt phdng quy d90 Clla cdc M¢t Trang do gdn nhu fa mot. chfnh co con gai Virginia 19i la dong ho 109i con lac de do nhip tim. eng quyet dinh 10 lieu de cau tro a Sao M(Jc va bon "Mat Trang" sang nhdt clla no. Khi sao Kim va Trdi Dat d hai phia nguac nhau ella M¢t Trai. roi 19i phai giup dB mot phan cho dtra em trai trong nhieu narn. ngLfdi ban ddi yeu dau cua eng trong suet rrurcl narn. Galileo chua bao gid hoan toan thoat khoi noi am anh cua sir d6i nqheo.vien y khoa. Doi vdi cau con trai Vincenzio. Galileo c6 uu ai hon. viec do kink do fa rdt kho khan va mot trong so' nhiing cong trinli thuc tiln Clla ong fa dung cu do kinli do dua tren nhiing quan sat cdc M¢t Trang ella sao M(Jc. Ong chua bao gid ket hen. eng da b9C 19 ro kha nang thanh dua con hop phap cua eng. Cdc pha ella sao Kim. no each Trai Ddt xa nhdt va quay mdt sang vi' phia Trai Ddt. nhLfng c6 ba ngLfdi con voi ba Marina Gamba. Khi sao Kim va Trai Ddt d cung mot phia ella M¢t Troi. NhLfng thirc nqhiern va do dac. Ong da t90 ra mot roi sau nay. nen cal chet cua ngLfdi cha da de 19i cho eng nhCi'ng ganh niilng tal chfnh cua gia dlnh rna khonq c6 mot phironq tien g1. a a Vi Galileo la con trLfong. Galileo da goi hai co con gai cua eng la Virginia va Livia VaG mot tu vien tu6i 13 va 12 va sau nay ho deu la cac ba phircc. Vao thai Galileo. 64 . Trong suet cuoc ddi rnlnh. giao su tnronq D9i h9C Pisa tu6i 26.

hay dinh luat quan tfnh (rnuc 4-2) la thuoc ve Galileo. quang hoc va tfnh chat cua cac chat ILfU. rna thieu chung. cuoc doi Galileo day nhU'ng xao tron va tranh cal. trong khi do nha tho lai cho rang Trai Bat dung yen 0 trung tam cua vO tru. Galileo da tLfong nharn cac vanh cua sao Th6 la hai v~ tinh. (Do 09 phan giai han che cua cac klnh thlen van cua ~ng. (b) quy dao thang . 65 5. cu thE§ dinh luat hien dLf9c g<. N6 dLf9C viet bang ngon ngU' toan hoc va nhU'ng kf tu cua n6 la cac hinh tam giac. . thlen van hoc. T<. cac pha cua sao Kim va 51! ton tal cac d~c diE§m be mat cua M~t Trang.Do ca tfnh sol n6i va n6ng nay. thieu chunq. cOng la narn isaac Newton ra doi. (c) van toe khong d6i khong ? Giai thich. kh6 c6 thE§kE§ra het 0 day." Doi voi mot vat. VaG narn 1633. Rat nhieu nha sii hoc can cho rang viec phat hien ra mot trong so ba dinh luat cua chuyen d9n9.tel muon n6i la vO tru dLf9C viet trong cuon sach nay luon mo tnroc mat chunq tao NhLfng n6 58 khonq thE§nao hiE§udircc neu ngLfoi ta khonq hoc dE§hiE§unqon ngU'va cat nghia nhU'ng kf tu rna n6 dLf9C viet ra.>ila dinh lu~t I Newton. Galileo cOng la ngLfoi dau tien xem toan hoc nhu "nqon ngCi" cua til nhien va ong It quan tam toi toan hoc thuan tuy. Ouan niem cua ong ve tam quan tronq cua toan hoc trong vlec rno ta cac hien tLf9n9 vat If diroc thE§ hien r6 rang qua dean trich sau : "Triet hoc . C6 18 ong tro thanh n6i tieng do nhU'ng chuyen rac roi voi nha tho Thiem Chua qiao 0 Rorna hem la do nhU'ng thanh tuu khoa hoc cua ~ng. Galileo mat narn 1642. Ong nqhien ciru co hoc. mei v~ tinh 0 mot phla cua hanh tinh nay). lieu c6 th~ c6 gia toe nhung van c6 (a) toe do khong d6i . . cac vanh cua sao Th6. SI! rno ta cua chuyen d9n9 tircnq doi rna chunq ta da thao lu~n 0 muc 3-4 cOng la do cong lao cua Galileo va dLf9C qoi la tinh tll'dng dOi Galileo.VLflC-T1 . Galileo song gan nhir co d9C trong suet chfn narn cuoi dOi. SI! hang hal cua ong khonq he met mei cho den tan hoi tho cuo] cung. Ong da hai Ian b] Giao hoi dira ra xet xii. Galileo diroc xem ra cha de cua khoa hoc hien dai. Ong cOng thuoc so nhU'ng ngLfoi dau tien che tao ra kfnh vien vonq va dung n6 nhir mot dunq cu thien van. trong thci gian nay ong da viet ducc m9t so cong trlnh vi dai nhat. Galileo la ngLfoi da giai thich dung 51! roi tu do va chuyen d9n9 cua vien dan. Galileo da phat hlen ra nhU'ng M~t Trang cua sao M9C. con ngLfoi 58 khong hiE§u ducc mot W nao cua n6 . Galileo da buoc phal trr be nhU'ng niern tin khoa hoc cua ong dE§tranh phai tu day. cac vonq tron va cac hlnh hoc khac. NhLf chunq ta da thay trong hai chircnq ve d9n9 hoc nay. Bat chap dau yeu va rnu loa.Ii Ian xet xii thu hai. ngLfoi ta 58 lac trong mot me 19toi tam".>ila hoc thuyet Copecnic ve vO tru. Voi nhU'ng quan diE§mtrlet hoc cua ong ve khoa hoc. Cac linh virc khoa hoc rna Galileo quan tam rat r9ng len. khi ong da 69 tu6i va sire khoe da suy yeu. Sau Ian b] xet xii trur hai. Ong da ling h9 hoc thuyet nhcTlttam hay can g<.

hoi gia toe eo can phai bang 0 bang 0 tren minh hoa cac cau tra loi cua ban.Neu van toe cua mot vat bien thien va tro nen bang 0 do. Gia sir gia toe bien thien tuyen tfnh thea thai gian. Dat lai dong xu tren mam sao eho a truce do. Gia sir mot vat chuyen dong tron voi tee d¢ a tam vong tron. thi hay cho vf du. LUll y a dinh = + (2m/s)j.i. a phan Y kien cua Minh Tuan va Mai Anh phil hop voi nhau nao cua quy dao ? 6 ph an nao hai y kien do khong phil hop voi nhau ? Ban irng dinh nghia nao cua thuat ngir "rei" han. Van toe cua mot vat ~o th~ ngiroc huong voi gia toe khong thi cho vf du. a thai a mot thai di~m nao diem do khong ? Gia toe eo th~ cit mot khoang thai gian chira thai diem do khong ? Cho vi du ? Neu eo the. Minh Tuan noi rang vat dang roi neu gia toe cua no hirong xuong. dinh nghia cua Minh Tuan hay cua Mai Anh ? Mot vien dan diroc phong len voi van toe ban dau la (3m/s)i qua sue can cua khong khf. Tam bay cua dan 'eo phu thuoc vao (a) khong ? D¢ eao eire dai cua dan eo phu thuoc vao (e) Yxn . thi van toe se bien thien tuyen tinh theo thai gian va vecto vi trf bien thien bac hai thea thai gian. hay xac dinh sir bien thien thea thai gian cua (a) van toe va (b) vecto vi trf. khong deli va goc toa d¢ dircc chon neu eo. Mai Anh noi rang vat dang roi neu van toe Mot vat diroc tung len khong trung. (a) Xac dinh van toe (b) Xac dinh gia toe diroi dang vecto. viet cac dap so cua ban vxoi + Vyo. VyO sue can cua khong khf. Bo eao cua quy dao. Mot vien dan duoc phong len voi van toe ban dau Vo a dinh cua quy dao. (e) van tee va gia toe cua vat ? Trong chuyen khong dong tron Mu thi (a) toe d¢ Ia khong deli ? D¢ Ian gia toe la khong deli ? Gia toe la khong thich. Hoi eo moi quan M nao. (d) (b) VyO khong ? Dei voi mot v~t chuyen dong eong. Mot dong xu dat tren mot mam quay thirc hien chuyen ban kfnh quy dao tron cua no chi eon bang mot nira toe d¢ va d¢ 16'n gia toe cua dong xu vi trf maio dong tron deu voi toe d¢ O. (b) vecto vi trf va gia toe. gitra cac huang cua (a) vecto deli? (b) Van toe la deli ? Giai vi tri va van tOc .8m/s va d¢ 16'n gia toe la 4m/s2. thi giai thfch tai sao? Chung ta da thay rang. cua no huang xuong. van toe cua no eo the la khong deli khong ? Toe d¢ cua no eo the Ia khong deli khong ? Gia toe cua no eo th~ la khong deli khong ? D¢ 16'n cua gia toe eo the la khong deli khong ? Neu tra loi eho cac cau hoi do la eo. Bo qua Yxn . neu khong. Hay xac dinh 66 . neu gia toe cua mot vat la khong deli.

V. thai quang d6 da chay khoang (a) Xac dinh van toe trung binh cua ngiroi chay bai tap 1 trong khoang thai gian tir t = O. Neu khong.Os den t = 33.lm/s)t]j. Xac dinh toe d¢ va d¢ Ian gia toe moi cua dong xu. Hay xac dinh v. thi hay giai thich tai sao. (a) y (m) 50 a Bac.Om .2m) va t 25. O. thi hai ket qua do khac nhau nhu the nao ? MI. Bdi tap I thai gian tir t duoc so voi goc.8s .4m/s va d¢ 16'n gia toe la 2m/s2. = ° 6t= 16.6s. Ve do thi bieu dien quy dao cua vat trong khoang thai gian tir 67 . Gd sir goc ella he toa d¢ xy nam tam vong tron voi i hirong v~ phia Dong va j huong v~ phia Gia su t irng voi thai diem ngiroi d6 e6 toa d¢ (xo. Xac dinh vecto tri cua 33.6s a dung 6 t huang Biic Hinh 3-17.Om). (a) Gia sir hai ngiroi quan sat chuyen dong voi van toe khong d6i doi voi nhau. Tang toe do cua mam quay len gap doi sao cho chu ki quay cua dong xu giam mot nira. ngiroi nay dung hirong Dong ngiroi d6.Mot dong xu d~t tren marn quay chuyen dong tron deu voi toe d¢ O.6m).2m . H9 e6 tim duoc cung mot ket qua khong ? Neu co.5m/s)t + 4. H9 c6 tim thay cling mot ket qua khong ? Neu c6.Os den t trong = 33.2m]i + [(5. Hay xac dinh van toe trung binh cua ngiroi d6 trong khoang thai gian tren. van toe va gia toe Mot ngiroi chay xung quanh mot dirong tron e6 ban kinh 45. 2 Bac so vi = a . thi hai ket qua d6 khac nhau nhir the nao ? (b) Gia sir hai ngiroi quan sat d6 cung do gia toe cua mot vat. Yo) la (45.6m .Om (hinh 3-17). (b) Tai t = 8.IC 3-1.2s e6 toa d¢ la (17. hay xac dinh d¢ ella ngiroi d6 trong khoang duong rna nguoi = O. 17.6s.4s vi tri cua nguoi d6 c6 toa d¢ la (41. (b) ngiroi nay dich chuyen (e) Tinh gian tren. voi -50 goc. moi ngiroi deu tien hanh do van toe cua mot vat. a a= Cho vecto vi trf cua mot vat la r = [(3. 41 . tn. Neu khong. thi hay giai thich tai sao.

IC 3-2. (c) dQ eao cue dai va (d) tarn bay ella b6ng. MQt han da diroc nern len voi toe do ban dau 36m/s va g6e nern bang 62°. x va y nhu cac ham so ella t. (b) Lieu e6 mot g6c ph6ng khac cling phil hop voi cac so lieu ve R va "o eho a tren khong ? Neu e6. x va y. Neu khong thi giai thieh tai sao. Biet mat san khong co la phang. Ml. (b) thai gian bay. Hay xac dinh (a) thai gian dat dQ eao cue dai . (a) Xac dinh g6c ph6ng.5m va g6e nern bang 16°.5s va ve phac quy dao di qua cac diem d6. Gia su t irng voi thai diem vien bi-a diroc tha ra tit goc. t Cac toa dQ ella mot vat diroc eho boi x = (l. Biet rang nang sung 0 MQt khau sung hoi ban mot vien dan voi toe dQ ban dau 52m/s.6m. thi tim g6e d6. Tinh toe dQ ban dau ella b6ng. deu duac bo qua) MQt vi en bi-a Ian xuong g6e 15° so voi plurong 1.47m/s2)t2 - 5. Gia sir chon true x narn trong toan bo qua trinh chuyen ngang voi i hirong ve phia Dong va j huong len tren theo phuong thang dtrng. sue can cua khong khi nam ngang.jb) Lam lai phan (a) nhung voi i hirong doc theo ranh va j vuong g6e voi n6. vx' vy. MQt qua b6ng gon diroc danh sao eho toe dQ ban dau ° Ia 42m/s va g6e ph6ng bang 34°. Neu toa xe di qua diem nay voi toe dQ 16m/s. Tai mot diem tren dirong ray uon hron trong mot khu giai tri. nang 68 sung lap voi phirong narn ngang mot g6e 75 va mieng . Hay viet bieu thirc ella vx' vy.o. MQt qua b6ng da dtroc nern len va bay diroc mot khoang each theo plnrong ngang tren mat san 17m tnroc khi cham dat.Os bang each dung cac ditim 0 moi khoang 0. Tam bay ella mot vien dan la 48m va toe dQ ban dau bang 33m/s. Cia toc kh6ng doi : Chuyen dc)ng cua vien dan (Chu y : Trong cdc bai tdp a muc nay. Hay xac dinh (a) cac thanh phan ella van toe va (b) cac thanh phan gia toe ella vat.9m/s2 = = i va y = (0. hay xac dinh (a) thanh ph an narn ngang va (b) thanh ph an thang dung ella van toe toa xe. Biet diem nern a ben tren mat san 1. (a) Hay = ° viet cac bi~u thirc ella ax' ay. Hay xac dinh (a) toe dQ ella may bay va (b) g6e tao bci van toe ella may bay va phirong narn ngang. Gia su chon goc tai diem nern va t = irng voi thai diem nem.Os den t 3.81m/s 2 duoi ve phia Dong theo mot ranh thang lap mot DQ 1&1 gia toe ella vien bi-a nay Ia dong. duong ray lap mot g6e 29° doi voi phuong nam ngang. Ve v 0 mot so diem tren quy dao dti chi huong ella chuyen dong. MQt may bay dang lay dQ eao sau khi cat canh e6 thanh phan van toe nam ngang va thang dung Wong irng bang 97m/s va 22m/s.

Hay xac dinh 69 .>Ian gia toe ella han da. (b) Cho ban kinh quy dao Trai Dat quay quanh Mat Troi la 1. Cho mat dat la bang phang. (b) 45. hay xac ella han da. Chuyen d(>ng tron deu MOt xe 616 chuyen dong tren mot khuc quanh tron. (b) df.37. a each voi 12m/s. Hay xac dinh gia toe huong tam cua Trai Dat doi voi Mat Troi ra m/s2 va g.8.5.0 vong/phut.85. = = 63m.3 vong/phut . Hay xac dinh gia toe huong tam cua mot diem nam tren duong xich dao ella Trai Dat doi voi tam ella no ra m/s2 va ra g. Cho ban kfnh vong tron la 0. Chu y rang van toe ban dau ella han da huong thing tai chiec ehai. (e) Cac phepdo chuyen cluing thien van eho biet he Mat Troi ella chung ta dong gan nhu tren mot quy dao tron xung quanh tam Thien Ha ella ta voi ban kfnh 2. true quay 130mm.3 ngay.105m/s. Hay xac dinh dO 160 gia toe huang tam ella Mat Trang trong chuyen dong do. Til cac so lieu eho tren d6 thi.108m (a) Ban kinh ella Trai Dat la 6. (e) Xac dinh khoang each nam ngang rna vien dan bay diroc til noi ban den noi cham dat. ban kfnh R toe dO khong d6i bang v ella xe. Hay xac dinh (a) toe dO ella han da .106m.4s. Cai ehai diroc tha roi til trang thai dung yen thoi diem han da duoc nern len.5. Quy dao cua Mat Trang quay xung quanh Trai Dat eo th~ xem gan dung la mot vong tron voi ban kfnh 3. Hay xac dinh gia toe huong tam ella dong xu khi mam quay MOt em be quay soi day eo buoc han da a dau sao eho han da chuyen dong tren mot vong tron nam ngang. Hinh 3-18 bieu dien quy dao ciia mot han da va mot cai ehai.nam each mat dat 1.96m va chu ki quay la l. (a) Hoi bao lau sau khi ban vien dan dat toi dO eao eire dai ? (b) Tinh dO eao eire dai ella vien dan doi voi mat dat.1020m va toe dO 2. 1011m. Bai tdp 13 3-3. va ehu ki quay la 27. Hay xac dinh dO 160 gia toe huong tam MOt dong xu duoc d~t tren mam quay ella mot may quay rna va voi toe dO (a) 33.9m.IC 20 10 dinh Yo va 80 Hinh 3-18. Ml. Gia tri ella g duoc lay la 10m/s2 M tien dung voi cac y (m) a 60 Chai ax = 0 t t 50 40 30 <ly = =0 -10mls2 = Is = 2s t so lam tron.

Toa d9 cua mot vat la x Rcoscot va y Rsincot. Hay xac dinh (a) toe d9 va van toe cua Thu An doi voi Tuan Minh. M xac Toe d9 cua mot con pha doi voi rnroc la 7. Hay xac dinh (a) van toe va (b) gia toe cua P thea nguoi quan sat B.IC 3-4.ls duoc mot vong voi tee d9 11m/s.gia toe huang Trong tam cua he M~H Troi doi voi tam Thien Ha ra m/s2 va ra g. a Ngiroi quan sat A do duoc van tee va gia toe cua mot hat P la (3m/s)j va (4m/s2)i. M9t xe lira chay thea huang Dong voi toe do 3.6m/s va huong ve phia Dong. thi trong chltye'n dong cLla vien dan d cdc bai to an duai day deu bo qua sue can etta khong khi) MQt each phan tich doi voi chuyen dong trim dell. cac proton chuyen dong voi toc d9 gan toe do anh sang (3. (b) Pha toi ben ben kia her bao nhieu thai gian ? (c) Cling hoi nhu tren voi toe d9 dong mroc la 4. voi R va co la cac hang so. Gia sir i huang v~ phia Dong va j chi huang Bac.3m/s va mroc chay v~ huong Dong. y (c) Chung minh rang: a _co2r. Tim gia toe huang (a) m/s2 doc thea mot quy dao tron co tam cua mot trong so cac proton d6 ra va (b) ra g. Nguoi quan sat B chuyen dong voi van toe khong d6i doi voi A la vBA = (2m/s)i + (-lm/s)j. Biet ding toe d9 dong mroc la 2.10 m/s) ban kinh 1 km. V6i m911a ban trong tay dinh huang. (b) Chung 2coscot va a to rang cac thanh phan cua gia toe la ax Rco Rco2sin())t. Ml. Hay xac dinh van toccua ngiroi d6 doi voi mat dat. may gia toe Fermilab a Batavia. Con pha chay ngang qua song toi ben pha ben kia narn dung huang Bcic doi voi ben xuat phat. 8 Illinois. (d) Hay xac dinh ti so cua moi cap gia toe d6. Xac dinh (b) toe d9 va van toe cua Tuan Minh doi voi Thu An. (a) Hay xac dinh van toe cua pha doi voi ruroc dti pha di thing toi ben a bo ben kia. (Chu y : Neil khong noi gi khdc. (a) Chung to rang = = Rcosincot va Vy Rcocoscot. Thu An lai xe Ian ben trai theo cung huong nhu Tuan Minh voi toe d9 28m/s. Khoang each gitta hai ben la 1.2m/s doi voi san. (b) M9t xe chuyen dong tron cir 5.8 km. mot nguoi di tren san toa xe thea huang Dong Bcic voi toe d9 1. Yx cac thanh phan cua van toc la =- = =- = =- 70 .4m/s. minh rang doi voi mot vat chuyen dong tron deu an (a) Chung = 2nv T . Chuyen dc)ng tuong d6i Tuan Minh lai xe v~ phia Nam thea Ian ben phai cua duong cao toe voi toe d9 22m/s. Hay xac dinh gia toe huang tam cua xe d6.8m/s.

lJTNC 4. trong d6 R la ban kfnh quy dao = va R. 41t (b) Quy dao dia tinh la quy dao nam tren dirong xich dao voi chu ki la 24h. (a) Chung minh rang g6e ph6ng 80 doi voi vien dan diroc ph6ng len tir goc toa d¢ diroc eho boi 80 = aretg( 4~m ).gt vxo Quy dao dia tinh. 2 Mot bieu thirc cua gia toe nay la an gR2 .Tim 80 cua dan tir cac phep do hm va R. voi T la chu kl. v~ tinh chuyen dong thea quy dao d6 luon luon tren mot diem co dinh mat dat. hay xac dinh khoang each tir diem ph6ng den diem cham siren doc. g6e giira van toe va true x diroc eho boi 8(t) minh rang. Bo qua sue can cua khong khi. Chung minh ding d¢ eao cua quy dao dia tinh tren mot diem nao = Re a d6 tren xfch dao la h = 5. Dau cau nhay each mat dat thea phuong thang dung 4. Goc 8 cua vien dan nhir mot ham so cua thol gian. (d) Tinh hm khi R = Rm' Doi xirng cua tam bay doi vOi 80 0 = 450. = aretg ~y-- v a . Chung dci voi mot vien dan.37. Truot tuyet tir cau nhay.6Re a a 71 . Gia toe hucng tam doi voi mot ve tinh cua Trai Dat la do lire hap dan cua Trai Dat.2m va suon doc ve phia diroi lap voi phirong nam ngang mot g6e 250. (c) Tinh g6e 80 khi hm = R. khi "o co dinh. 6. Mot nguoi truot tuyet roi cau nhay voi van toe 34m/s huong thea phuong nam ngang (hinh 3-19). (a) Hay chirng minh rang ban kinh quy dao cua ve tinh va chu ki cua n6 lien he voi nhau bci he thirc : R3 = gR~ T2 = (l.O. y: Xet cac dao ham cua R thea 80). la ban kfnh Trai Dat (R. tam bay cua vien dan voi g6e phong nho han 45 mot hrong ~8 cling bang tam bay cua n6 voi g6e ph6ng 100 han 450 mot lirong ~8.106m). (G¢ Cluing minh rang.2m va R = 32m.1013m3/s2)T2. Nghia la chirng minh rang tam bay R doi ximg doi voi 80 = 450. (b) Tinh 80 eho tnrong hop hm = 6. Trong muc 3-3 cluing ta da chi ra rang d¢ 100 cua gia toe hirong tam e6 th~ viet du6i dang an = 41t:R T . Hlnh 3-19.

. tinh bang radian. 50ml t:1 1 {L. cua li sin(tlB / 2) .. (c) n14. ' va irng nun h ding an Nguyen v = R' y 2 li Ferma. Xac dinh d9 Ion gia toe cua cau thu d6.Morley. (a) 2 Dung tam giac cac vecto van toe trong hinh 3-11a cluing to rang d9 100 cua gia toe trung binh doi voi mot vat chuyen dong tron deu c6 tM viet duoi dang : _ _ v2 2 [ sin ( tl8 I 2) ] lal-R· tl8 voi tl8 Hi g6c gitra vI va V2... Cling gia Slr rang hai phan thang cua dirong chay diroc dac tnrng boi cac g6c 8) va 82 nhtr chi tren hinh ve. Thi nghiem Michelson . Hay dung bieu thirc tren d~ xac dinh lal khi tl8 bang (b) nl2 . (e) n/100.85m/s va huang ve phia Dong. EJrNCIO 72 . M9t van dong vien can phai chay tir A den B. 0 B Gia su v) Hi toe do cua nguoi d6 0 phia tren true x va V2 la toe do cua nguoi d6 phia dtroi true x. ic ' qua tren suy ra gra tn. = v2sin82' Ghi chu : Cach thirc nay c6 th~ diroc dung d~ rut ra dinh luat khiic xa trong quang hoc. BTNC 8. () D'ung cac k et qua" a cau (a ) un g tlB '(f) c lui . Cau thu cam chay vut b6ng sao cho b6ng co "o = 33m/s va 80 = 32° 0 diem ben tren mat dat 1m. nen toe d9 cua ngiroi d6 A 0 hai phia true x la khac nhau. M thai gian chay la cue tieu thi cac g6c d6 phai thoa man he thirc IV Isin8} Hinh 3-20. 0. day la mot irng dung cua mot nguyen If tong quat c6 ten la nguyen li Ferma.Mc)t each clurng minh khac cua cong tlnrc an = ~ . nhu diroc chi tren hinh 3-20. Chay bat bong. (f) Tir ket M-+O . Chung minh rang. neu anh ta bat B diroc qua b6ng khi n6 con 0 d9 cao 1m so I Dong nu6c T D voi mat san. Huang nam ngang cua quy dao qua b6ng huang thang ve phia cau thu dirng 0 dau xa cua san each noi phat b6ng 118m. + N ~50m___j Hinh 3-21. - . Van toe cua dong rnroc la 0. (d) n/10. M9t co gai neo thuyen 0 gitta song (hlnh 3-21).50s sau khi b6ng diroc danh di . VI dia hinh khac nhau. cau thu 0 dau xa cua san bat dau chay thang ve phia cho phat b6ng voi gia toe khong d6i. . Trong twang hop do.

(a) Hay xac dinh thai gian 50m v6 phia Dong roi boi nuoc la 1. 73 . _! - . (a) Hay xac dinh toe d9 gioi han ella giot mira so voi mat dat. Gia sir phat ban gan eho dan roi tnroc muc tieu O1<)tdoan L'lRp khi nam ngang mot goc 801 . Gia sir mira roi deu va thang dung doi voi mat dat (khong eo gio). Xac dinh tam ban cua phao.85° . L'lRI dinh 80 M dan trung dich.L'lRI 2 arcsin 80z sin 2802 L'lR z + L'lRz sin 2801 + L'lRI = 130m. (e) Trong hai Ian thai gian hon va mat bao lau ? Ghi chu : Bai gan giii voi mot thi nghiern ndi tieng eo ten la ngirot quan sat khac nhau. L'lRz = 160m. Khi mot vat roi qua khong khi (hay mot chat hru khac).Morley. = 15. Chung minh rang goc 80 d~ phat thir ba eho dan tning muc tieu la 8 0 (b) Cho 801 = 15.2m/s Vien dan duoc theo dol boi nhirng be dirng tren san mot toa xe lira dang chuyen voi toe d9 12.002m -I. 1:1n nao mat nhieu toan nay eo mot quan he thi nghiern Miehelson de eo gai boi den 1 diem each thuyen mot doan tr6 lai thuyen. Ban ngoi trong xe chay vai toe d<) lOm/s va do diroc goc roi ella mira so voi phuong thang dung la 50°. vci mat dat.5m/s. Hay xac Lam the nao d~ do duoc toc de) cua cac giot mira ? Trong khoang thai gian roi 6 gan mat dat. (b) Xac dinh toe d<) gioi han ella giot mua doi voi xe ella ban. khi nang phao lap voi nang phao lap voi phuong phuong nam ngang mot goc 80z. Toc de) giUi han. trong khi do phat ban xa eho dan roi vuot qua muc tieu mot doan L'lRz.i Y : Khi toe do ella vat tien gan toi toe d<) gioi han vI' gia toe ella no tien gan toi 0).43m/s. do tac dung t6 hop ella lire hap dan va cua sue can khong khi. Hay xac dinh (Gr. Xac dinh thai gian bay ella han da (d) thea dira be va (e) thea nguoi dung 6 mat dat. dong voi toe do 8. ngiroi phao thll eo the chinh de phat thu ba ban tning dieh. Gia sir mot vat roi thang dung voi thanh phan gia toe duoc eho boi : ay trong do b = -g + bv z Vt. (a) Bang mot phat ban gan va mot phat ban xa so voi muc tieu. Hay xac dinh tam bay ella han da thea (b) dira be va (e) thea nguoi dung 6 mat dat. (b) Hay diem each thuyen 50m ve boi do. no se tien mot each tiern can tai O1<)ttoe d<) gioi han VI do nhirng hieu irng ella lire rna sat. No nern mot han da len troi thea phuong thang dung (theo no) (a) Hay xac dinh van toe ban dau ella han da thea ngiroi dung tren O1~t dat. = 0. Dira be bar lai han da khi no roi xuong 6 dung do eao duoc nem len. M9t em dci .20° . cac giot mua dat tci toe d9 deu goi la toe de) gi6i han ella no. Biet toe do boi ella eo gai doi voi xac dinh thai gian de eo gai boi duoc toi mot phia Bile roi boi tro lai thuyen.

vut qua bong di voi goc phong 80. vr va y = R . can ban kfnh va chu ki cua sao Kim nrong irng la 1. Gia sir ban muon danh cau au qua bong gon tir vung san bang khong co toi vung go cao trong COl (hinh 3-22). Duong xycloit. 3T/2. voi i nam d9C thea mat va thea huong chuyen dong va j huong thang dung len tren. Mot phep gan dung tot la xem Mat Trang chuyen dong tron co tam la Trai Dat va Trai Dat chuyen dong tron co tam la Mat Troi. T/2 .. Tva 3T/2. Diem rna ban muon qua bong rei xuong each noi danh mot khoang d thea phirong narn ngang va khoang h thea phuong thang dung. Hay xac dinh d¢ Ion gia toe cua sao Kim doi voi Trai Dat khi chting 0 (a) cung mot phia M~t Troi va (b) hai phia ngiroc nhau cua M~t Troi. Hay xac dinh d¢ Ion gia toe cua Mat Trang doi voi M~t Troi (a) khi Mat Trang 0 giira Trai Dat va Mat Troi va (b) khi Trai Dat 0 gifra Mat Trang va Mat Trci. B5ico choi gon Danh cau au qua bong gon. (a) Tlnh x va y 0 cac thai diem t = 0 . Duong cong thu duoc goi la dirong xycloit. 74 . Tva 3T/2. Gay danh rna ban chon . (c) Xac dinh ax va ay nhu cac ham so cua thai gian va bitiu dien a tren do thi 0 cac thai diem t 2 = 0 ..h) 2 dinh gia tri gioi han cua Yo cho tnrong hop d = 35m.Gia toe ella sao Kim doi vOi Trai Dat.5. Cac hanh tinh deu quay quanh Mat Troi voi quy dao gan nhir tron va tat cit cac quy dao hanh tinh deu gan nhir nam trong cung mot mat phang. T/2 . Ban kinh cua quy dao Trai Dat la 1. (b) Xac dinh Vxva Vynhir cac ham cua thai gian va bitiu dien v tren do thi 0 cac thai diem t = 0 . Ve do thi quy dao cua hat. H~ toa do duoc chon la co dinh tren mat phang.lfTNC 17.. voi T = 2nR/v.101Im.. (d) Dung ax va ay 0 diu (c) dti chirng minh rang a =~ . ·_--d---I Hinh 3-22. . h = 4. thi toa do cua mot hat tren vanh banh xe nhu cac ham so cua thai gian la : vt .61 nam. T/2 .Rcosx = vt-RsmR R voi R la ban kinh cua banh xe va v la toe d¢ cua tam banh xe. (b) Xac 2cos 80(dtg80 .Om va 80 = 41°. Gia toe ella M~t Trang doi voi M~t Troi.1011m va 0. van toe ban dau va can co dti dira qua bong tci dfch duoc cho boi v02 = 2 dg . Neu mot banh xe Ian khong tnrot voi toe d¢ khong d6i trong mot mat phang.1. (a) Chung minh rang khi bo qua sire can khong khi. T/4 .

xuat ban vao narn 1686 va thLIong dLI<. 4·3. Tr<:>ngIllqng va life hap dan cua Trai Dat 4·6. Life va khoi Illqng 4·2.da dLI<. Chung ta se giai lhieu cac nguyen If d6 trong chuonq nay va su d~ng cbunq trong nhieu phan cua cuon sach. Cac life tiep xuc : Life phap tuyen va life rna sat 4·7.Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (NhU'ng nguyen If toan hoc ella triet hoc h! nhlen) . 4·4.A ~) AI.1C6i 99n 113 n Cae nguyen Ii. 75 ..1C Newton (1642 -1727) Isaac trlnh bay trong quyen sach cua 6ng . 4·1. Jll 'I' (~IIIJYI~Nl)t)Nt. ll(~ I)INII I. I • 0 • .. Cae phu'dng phap giai toan co hoc Bai doc tnem : Issac Newton dnh chup qua trlnh pluit b6ng ota mot cdu thu tennis BIte cac dlnh lu~t chuyen d{mg cua Newton lao nen co sa cua co h9C. Dlnh Iu~t cua Newton Djnh lu~t cua Newton Dinh lu~t cua Newton th(( th(( thir nha't hai ba 4·5.

Lire hap dan se diroc khao sat chi tier trong chuang 5. . Cac dinh luat ella Newton thirong dien dat thong qua cac dai hrong la lire va khoi Iuong. Bai doc them cuoi chuang 5 se cho ta mot cai nhin toan bo ve cac lire trong W nhien. Khi/i luang Kh6i lirong ella mot vat la so do sue y ella vat d6 d6i voi sir thay d6i ve van toe ella n6. Nhtrng vi lire va khoi luong duoc dinh nghia cung vci cac dinh luat Newton nen cluing ta gap phai mot tinh huong kh6 xu. day la mot vi du ella hrc tiep xuc. Trong luong ella mot vat e6 quan he chat che voi Iuc hap dan do Trai Dat tac dung len vat. Cac hrc hat nhan nam ngoai kinh nghiem tnrc tiep cuacon ngiroi. 2. a a Tir kinh nghiern tlnrong ngay. Nhu va huang nen ta e6 the eho rang luc la mot dai hrong vecto. Luc Trong khi xay dung cac y wang ella minh ve ca hoc. ta c6 the dira ra bon tinh chat ella hrc : 1. Mot chiec xe noi dang di doc thea via he nam ngang se kh6 dirng han neu nhir xe e6 nhieu do choi. Mot lire quen thuoc khac la trong lirong ella mot vat. Cac lire xuat hien thanh tung cap. Nhu vay lire la ket qua ella sir tiep xiic tnrc tiep gitra tay ban va vat. Vi sir dtty hay sir keo deu e6 ca d¢ Ian = m1 + m2 Trong phong thi nghiem kh6i hrong ella mot vat thuong duoc do bang can thien binh (can e6 canh tay don bang nhau) dira van viec so sanh voi cac "trong lirong" (qua can) chuan co kh6i hrong dii biet. Cac hrc dien va tir se duoc nghien CUu cac chuong sau. H~ gorn xe va do choi la nang han khi tren xe e6 nhieu do choi han. LUC vA KHOI LUONG . theo ngon ngu hien dai thuong ngay thi hrc la sue day hoac sue keo. Dieu d6 e6 nghia la neu ta buoc hai vat e6 khoi hrong m! va m2 van voi nhau thl khoi hrong m 12ella he ghep la : ml2 ta se thay trong muc 4-5 trong hrong ella mot vat ti l~ voi khoi hrong ella n6. mot trong cac dinh nghia sam nhat la "lire la sue ep ella mot vat nay len mot vat khac".4-1. Newton dii nit tran tro voi khai niern ve lire. Trong cac ghi chep ella ong. r d6 la ban dang quan sat cac tac dung ella hrc dien. Mot mat lam the nao chiing ta e6 the thao luan ve cac dinh luat ella Newton khi rna chua biet den cac dinh nghia ella luc va khoi hrong ? Mat khac lam the nao cluing ta e6 the dinh nghia duoc luc va khoi luong rna chua phat bieu cac dinh luat ella Newton? Chung ta se giai quyet tinh huong nay bang each rno ta lire va khoi luong mot each dinh tinh thea kinh nghiern hang ngay va dung cac khai niem tnrc giac trong viec trinh bay cac dinh luat. Khi ban lay cac bit tat tir may say kho ra trong mot ngay kho rao thl thay cac bit tat dinh van nhau. Neu nhtr ban day mot vat bang tay thl ban dii tac dung mot lire len v~t d6. Trong muc sau chung ta se chiing minh dieu d6. Sau khi dii phat bieu cac dinh luat cluing ta se gioi thieu cac dinh nghia ehinh thirc ella lire va khoi hrong. Khoi luong la mot dai hrong vo huang va cong diroc. Neu vat A tac dung mot lire len vat B thi vat B 76 . Se la tot han neu chung ta e6 mot vai hieu bier v6 hai khai niem nay tnroc khi trinh bay cac dinh luat. Cling de nhan thay mot hrc tit khi ban dung mot nam cham nho de gill' cac to ghi nho hoac nhan nhu tren canh cira ella mot tll lanh.

Vi du. Thang do co the diroc chia do d~ doc thea don vi niuton (N). Vi du : Khi ban chan da vao qua bong (hinh 4-1) ban chan da tac dung mot lire vao qua bong nhung qua bong cling tac dung mot lire len ban chan. MQt can 10 xo gam mot 10 xo. niuton dan vi cua hrc trong he don vi quoc te SI. neu ban dim mot quyen sach trong tay thi cac phan tac dung mot til quan quyen vao quyen trong cua moi tnrong xung quanh sach ay la tay ban. . MQt hrc co th~ lam gia tee mot vat. Qua bong khi bi da. MQt luc co th~ lam bien dang mot vat. Call mot qua tao bdng mot can 10xo. diroc dung kim d~ chi dQ gian hay do nen cua 10 xo. Ngiroc lai lire tac dung len mot vat la sir urong tac gifra vat do va nhirng vat khac.cling tac dung mot lire len vat A. no sach mot lire huang sach cua Hinh 4-2. Cuoi cung cluing ta hru y rang. Nhu ban co th~ thay tir hinh 4-1. 4. Trong bang 4-1 diroi day gioi thieu mot vai do Ion cua luc. Do chinh thuong la nguyen If cua mot can 10 xo trong hop va mot cai (hlnh 4-2). ti l~ voi dQ gian (hay va huang cua lire doc la thea 10 xo. Neu ban da mot qua bong thi van toc cua qua bong thay d6i chirng nao rna ban chan cua ban van con tiep xuc voi no . (trong hrong len. DQ IOn cua lire nay dQ nen) cua 10 xo Hinh 4-1. va Trai Dat tac dung vao quyen lire huang xucng quyen sach). Tinh chat thir tir nrc la mot lire lam bien dang mot vat thuong diroc dung d~ do lire. khoi lirong cua mot vat la mot tinh chat cua chinh vat do. qua bong bi bien dang boi lire do ban chan tac dung len no. 77 . no bi bien dang tam thai va duac gia toe. Hon mra moi trtrong cua mot vat gam cac vat khac tac dung lire len vat d6. 3.

.3. Bay gio chung ta viet lai dinh luat thir nhat ella Newton thea ngon ngtr hien dai..1022 . ludt thti nluit ctia Newton nghiem thuong ngay va kinh Thoat nhin. trang thai dung 6' day. do do cac hrc ep len no. F I' F 2 . dinh luat thu nha. ella Newton duong nhu la trai voi kinh nghiem rhirong ngay. Thir hai la cluing ta sir dung thuat ngtr hop luc dti thay eho each dien dat ella Newton ve "cac lire ep len vat".in Electron cua nguyen til Electron cua nguyen til Loai luc Hap dan Hap dan Tiep xiic Hap dan I! Clid<)l&n~ 7.10 600 7 ·----1 I . quyen Principia (Cac nguyen lf) duoc viet bang tieng La Tinh. M¢t vai luc tieu bieu Tac dung boi Thien Ha Andromeda (Cham sao Tien Ntr) Mi.. 78 bat cu van toe nao gom ca van toe mot vat bang khong (l:F cua vat 13 bang khong (a = 0). Thir nhat la neu mot vat 6' trang thai dirng yen hay chuyen dong thang deu thi gia toe ella no bang O.H Trai Tac dung len Diii Ngan Ha Trai Dat Tau vii tru Apollo B<. boi vi tir "quan tinh" eo nghia la ngan can su thay d6i va dinh luar nay khang dinh rang mot vat eo xu huang duy tri mot each nr nhien rna no eo diroc (baa bang khong).1______________ . Ki hieu LF d~ chi hop luc boi vi chir Hi Lap.. ~ Ten lila Saturn V Trai Dat Hat nhan nguyen til hidro (proton) Hat nhan nguyen til hidro (proton) 3. Hop life doi khi eon duoc goi Iii hrc tong hop hoac la hrc toan phan. la cac lire rieng biet tac dung hoi Cae vat khac. Dinh luat thu nhat ella Newton diroc dich Ia : luat I Newton : MQt vat tiep tuc iJ yen cua minh hay tiep tuc chuyen dong deu tren mot duong thang neu khong bi buoc phai thay d6i trang thai. I . Chung huang ta eo khuynh lurong dong y voi Newton khi ong noi rang mot vat dung yen eo xu dung yen mai maio Nhirng lieu mot dong voi van toe khong d6i eo duy trl van t6e do khong vat chuyen xu huang ? Hay . 'o··n '+.. Bay gio dinh Iuat thir nhat ella Newton la : Neu hop hrc tac dung len Dinh luat nay thuong duoc goi la dinh luat quan tinh.Bang 4-1. 2: thuong bieu thi mot phep toan lay tong. D!NH LU~T THU NHAT CUA NEWTON Theo t~p quan voi cac cong trinh khoa h9C thoi Newton. = 0) thi gia toe Dinh.. Dinh Hop lire LF tic dung len mot vat la tong vecto ella tat ca cac luc rieng biet tac dung len vat do tir cac vat khac : LF • _ J ? = FI + F2 + F 3 + " ._. 4-2.10 I .1028 c 3.8 I I *" Dien Hap dan I I 8..

Nguyen li chong chap Mot ap dung thtrong thay cua dinh luat thtr nhat cua Newton la can mot vat. voi dinh Fe (b) Hinh 4-3. Hinh 4-3a cho thay mot con ca treo tren mot can 10 xo.nr do. thiroc cua no la khong lien quan den bai Trong hrong cua con ca bang lire hap dan roan. ta dung them chi so duoi dat canh ki hieu Hinh 4-3b la gian vat .W do giup ta tim diroc hop lire tren vat. Gian do vat . Khi ban day xe vci van toe khong d6i thi 1l!C rna ban tac dung len xe la khac khong. Lire rna sat se diroc thao luan 0 phan sau va 0 do ban se hieu diroc mot each chi tiet han. dung he toa d¢ tac dung len con ca (huang thing len tren). dieu do co nghia la con ca diroc xem Fe do Trai Dat tac dung len no (huang nhu la mot hat. Dieu nay dirong nhu phu hop voi dinh luat thir nhat Nhung thirc ra kinh nghiern khi ban (a) cua Newton. D~ chi cac lire rieng biet. So' chi' tren can Iii d¢ Ion Fs cua luc huang len do can tdc dung len call ca. Nhu v¢y s(f chi cho d¢ 16"11 cua trong luang can cd Fs no phu hop voi dinh luat nay. hop 1l!C tren xe khong can bang khong vi hrc rna sat tiep cua ban voi xe day luat tlur nhat tuc tac dung len xe cho den khi dung lai. Trong gian do vat tu do nay cluing ta bieu thi con ca nlur mot dau cham va dat goc cua cac vecto lire 0 dau cham do. Tren hinh ve chi ra cac vecto luc tac dung len con ca. Nhir vay kinh nghiern khong mau thuan cua Newton. - Fe)j 79 .5%). Khi ban tha xe ra. (Trong muc 4-5 ta thd» trong IU(_J'ng trong gian do vat . l:F = F. chung ta se tim diroc hop Iirc tac dung len con ca : duac xae dinli bang luc help ddn do do = Fe Su se Trdi Ddt tdc dung vai de? ehinh xae 0. (Cac tinh huong rna gia thing xuong diroi) can F s la lire do 10 xo thiet nay khong can dung se diroc thao luan trong chuong 8).W do doi voi con ca. Con ca diroc bieu thi nhu mot dau cham la vi chung ta cho rang kich F. Can ca khong co gia toe thea dinh ludt thu nhdt cua Newton hop luc tren can cd Iii bang kl:ong. Neu ban tha xe ra (dirng tac dung 11!C) thi no se chuyen la khong dong cham dan cho den hie dirng yen. (b) Gidn do vat . + Fe = (FJ) + (-FJ) = (F. la bang khong nhung hop lire Conca vi lire rna sat tac dung len '----+---X xe bang va ngiroc chieu voi 1l!C rna ban tac dung.gia sir rang ban dang day mot xe dung hang tap pham (tac dung mot hrc len xe) doc theo loi di trong mot sieu thi voi van toe khong d6i.tu do dOl vai con ca. (a) Can cd treo tren can 10 XO. chi so nay dung de chi vat gay ra lire do. cua ban voi xe day tren khong mau thuan voi dinh luat thir nhat cua Newton biet r5 gifra hop l1!C tac dung nhan ra su co mat cua hrc rna sat va phan y len xe va l1!C rna ban tac dung len xe.

Fa bang va ngiroc chieu voi trong luong qua cau. F b va Fe ket hop lai tao thanh mot luc bang va ngiroc chieu voi trong luong cua qua duo Nhtr vay hieu qua cua cac lire ket hop F b va Fe la giong nhir hieu qua chi cua mot F s = F c· Dieu do co nghia la so chi cua din la trong IUQ'ng cua con ca (noi mot each chfnh xac. de chi d(> IOn cua trong IUQ'ng. Theo dinh luat thir nhat hrc Fa' Gian d6 vecto chi ra rang tong vecto F b + Fe la bang Fa (hinh 4-4c).ur do chi ra tat ca cac lire tac dung len vat trong mot tinh huong cu the. Dieu do co nghia la ket qua cua hai hrc dong thai tac dung la giong nhtr ket qua cua tong vecto cua cac hrc duoc g(.trong cac SGK & mroc ta.nr do. hay d9C cdc dr) lim cua cdc luc tu cdc can va dung thuac do g6c di do huang clla cdc luc . khong co gia toe. (c) (a) (b) Hinh 4-4. cua Newton. vecto nay dUQ'Cgoi la trong lire) nhung boi vi trong hrong luon huang xuong duoi nen thuat ngir "trong IUQ'ng" thuong duoc dung khong chat che. Chung ta co the sir dung dinh luat thir nhat cua Newton M kiem tra bang thuc nghiem lire la mot dai hrong vecto. Tlnh chat cho rang cong nhir cac vecta diroc II chong chap.Boi vi con d. Gia sir chung ta treo mot qua cau kim 10<. con hinh 4-4c chi la mot sir so sanh cac lire tac dung trong hai tinh huong khac nhau. Sau do cluing ta treo qua cau bang hai can 10 xo sao cho cac can nay tao thanh cac goc 8 va ~ voi phirong thang dung va do cac lire F b va Fe (hinh 4-4b). su 80 .1i ao mot din 10 v xo va do lire Fa do can tac dung len qua cau (hinh 4-4a).li la nguyen ciing noi them la mot gian d6 cluing. Tren hinh (a) din 10 xo tac dung mot luc Fa len qua cdu kim loai. Tren hinli (b) hai can 10 xo lac dung cdc luc F b va Fe len qua cdu. (c) Phep do chi ra rang Fa la tling vecta cua F b va F C' De' kiem tra cdc luc cong theo quy tdc vecta. dinh luat thtr nhat cua Newton chi ra rang hop hrc tac dung len con ca bang khong. nhir vay Theo dinh luat thir nhat cua Newton. trong IUQ'ng cua mot vat la mot vecto nen co ca d(> Ion Ian huang . D6ng thai ta rang hinh 4-4c khong phai vat . Gian d6 vat .

Giai : Hop lire la IF = F I + F2 + F3 = (2.ON)i va F 3 = (5. H¢ quy chieu khong quan tinh diroc goi la h~ quy chieu phi quan tinh.(6.ON)j = (2. Do dinh Iuat thir nhat cua Newton khong dung trong mot so he quy chieu. Hay xet mot cai thung g6 d~t tren via he.ON)i .ON)j . ngiroi ta co th~ nghi ngo la lieu dinh Iuat nay con hll'u ich nfra hay khong. flap so : 4. Thirc ra. Trong muc 3-4. nhu vay gia 6.(6.ON)i] + [(5. Nhirng lieu gia toe co dung bang 0 hay khong ? Cau tra loi phu thuoc vao he quy chieu rna ta dung d~ do gia toe.VLDC-T1 81 . F 2 = =- (3.(4. Neu ban hra chon he quy chieu co dinh gan voi via he thi thung g6 dung yen va gill' nguyen sir dung yen do chirng nao rna gia toe cua no con bang khong.ON)j] .ON)j. cluing ta biet ding gia toe cua mot vat duoc do boi hai ngiroi quan sat khac nhau la khac nhau neu h~ quy chieu cua ho co gia toc doi voi nhau. he quy chieu gan voi via he la he quy chieu quan tfnh. nhung h¢ quy chieu gan voi xe 6t6 khong phai la quan tfnh. Gia sir rang xe 6t6 chuyen dong voi van toe khong deli doi voi via he.ON)j. nhtrng Iai khong dung trong he quy chieu gan voi xe 6t6. M9t vat chiu tac dung boi ba vat khac voi cac lire tuong irng : (2. bang va ngiroc chieu huang do via he tac dung.ON)i Bai tu kiem tra 4-1 Xac dinh d9 Ian I IF Cdc h¢ quy chieu qudn tinh + [. ( H~ quy chien quan trong do dinh luat la dung hoac la h~ no met vat co hop a = O.ON)i . Hay xac dinh hop lire IF tac dung len vat nay. Hop lire tren thung la bang khong : IF = O.(3. Nhung neu ban chon M quy chieu gan voi mot xe 6t6 chuyen dong co gia toe doi voi via he thi gia toe cua thung g6 la khac O. I cua hop luc trong VI du tren.vi Dl) 4-1 1\ I I Tim FI hop luc. Chung ta ket luan rang dinh luat thir nhat cua Newton la dung quan tinh. Bay gia cluing ta hay xac dinh mot loai he quy chieu dac bier diroc goi la he quy chieu Ban co Ie se ngac nhien voi phat hien sau day : Dinh luat tlnr nhat ella Newton khong dung trong moi h~ quy chieu. Co hai hrc tac dung len thung : hrc hap dan Fe huang xuong do Trai Dat tac dung va len mot Iuc F. trong he quy chieu gan voi via he.5N. Dinh luat thir nhat cua Newton khang dinh fling gia toc cua thung la bang khong boi VI hop hrc la bang khong. H~ quy chieu co gia toe doi voi mot he quy chien quan tinh la mot h~ quy chieu phi quan tinh. chinh dac diem nay da chi cho cluing ta thay irng dung cua dinh luat do. tinh la he quy chien tlnr nhat ella Newton quy chieu rna doi voi luc IF = 0 thi gia toe Trong phan thao luan 6 tren.

nhu ta da thao luan tren.034rn/s 2 d6i voi Him qua dat va do chuyen dong cua qua dat rna tam cua no co mot gia t6e khoang O.006rn/s2 d6i voi M~t Troi (xern chuang 3. H~ quy chieu gan voi via he rna ta thao luan tren la mot vi du cua he quy chien be mat Trai Dat. mot he quy chieu b~ mat Trai Dat a Hinh 4-5. ta goi he quy chieu do la h~ quy chieu be mat Trai Bat. chuyen dong voi van toe H~ quy chieu tinh la mot mot vat to an tren mat dat. Thay cho dieu do. va a chi co y nghia khi he quy chieu trong do cac dai luong tren duoc do. Tfnh dung dan cua gia thiet nay se duoc nghien ciru muc 5-4. sir dung eho H~ quy chieu a tren rna ta thuong hoac gan b~ mat cua Trai Dat la mot he quy chieu co goc cO' dinh voi mot diem nam gan tren b~ mat Trai Dat va cac true cua no cO' dinh voi cac dirong nam ngang va thang dung (hinh 4-5). Do S\! W quay cua Trai Dat. thuong thuong he quy chien duoc ngarn hieu trong khi mo tao Neu . Do do neu khong noi gi khac cluing ta se xern he quy chieu b~ mat Trai Dat la mot M quy chieu quan tinh. a a khong d6i d6i voi mot he quy chieu quan M quy chieu quan tinh. Trong mot bai toan. xich dao co mot gia toe khoang O. Muc 3-4 da chi ra rang cac dai luong dong hoc r. bai tap 18). Trai Dat quay xung quanh true cua minh mot yang trong mot ngay va no chuyen dong quanh Mat Troi mot yang Chung a trong mot nam. v. diroc chi r6 ra hoac ngu y mot each r6 rang. Nhu ban da biet. Boi VI cac gia toe nay la nho nen anh huang cua chung thuong la khong dang k~ khi ap dung cac dinh luat cua chuyen dong d6i vci cac bai vi Dl) 4-2 II 82 Co mQt dinh nghia khac doi vOi he quy chieu quan tinh khong ? Gia sir co nguoi noi voi ban rang Ia khong nghia can dinh luat tlnr nhat cua Newton M dinh mot he quy chieu quan tinh. mot dinh nghia khac diroc dua ra : M¢t he quy chieu quan tinh la mot M rna gia toe cua no bang 0. Gdc Clla h¢ quy chieu be' mat Trai Ddt duac cq' dinh ddi vai mot die'm ndm gdn tren be' mat Trdi Ddt va cdc true cua no duac cddinh doi vai cdc duang ndm ngang va thang dung if diem d6. Dinh nghia nay lieu co th~ sir dung duoc khong ? Neu khong thi VI sao? Giai.toe gan tlnr quy cua thung go diroc do vci M quy chieu voi xe van la bang khong va dinh luat nhat cua Newton van la dung trong he chieu do.

l thuoc vao thai gian thi : la rang nho. y Bai nr kiem tra 4-2 Gia SLr chung ta do cac Illc tac d~ng IEmmot v~t va gia toc cua vat nay doi voi cac h~ quy chieu 1. 4. h~ H~ quy chieu 2 co 113quan tfnh kh6ng ? (c) TrLIong hop con I~i LF = 0 va aK3 = o. Newton muon noi voi den mot dai hrong ngay nay ta goi la "dQng IUQ'ng".1'c : 83 . ? Dinh luat II : DQ thay d6i cua chuyen dong la ti I¢ thuan vOi hoat hrc. "* 0. 2 va 3. (c) Co. mot vat co khoi hrong cang 16n thl no se co gia toe "hoat lire". (a) Tai mot trLIong hop LF = 0 va quy chieu 1 co 113quan tfnh kh6ng ? (b) Trang mot trLIong hop khac LF aK1 "* 0 va aK2 = o. 8~t chCI K de chi v~t.1' ngan can doi voi s1. thi dieu do ngay lap nrc goi cho cluing ta mot cau hoi : Bang 0 la doi voi cai gi ? Dieu do co nghia la can phai co mot he quy chieu d~ xac dinh gia toe do. H~ quy chieu 5 co quan tfnh kh6ng ? £)ap so: (a) Kh6ng. Newton muon noi den hop lire LF. va khoi IUQ'ng cua vat la he so ti I¢ giira hop hrc va gia toe. (b) Kh6ng. Kho] IUQ'ng la mot thuoc tinh cua moi vat th~.3. (e) Kh6ng. V oi thuat ngit "chuyen dong". Phuong trlnh nay noi rang: Gia toe cua mot vat ti I~ thuan vai hop hrc tac dung len vat. H~ quy chieu 3 co 113quan tfnh kh6ng ? (d) H~ quy-chieu 4 chuyen d¢ng voi van toc kh6ng doi vai h~ quy chieu 3.1' thay d6i. va n6 da dUQ'C tao ra theo huang cua hoat hrc nay. thuoc tinh nay lam cho vat th~ chong lai bat ki mot str thay d6i nao ve van toe cua n6. Doi voi mot hop hrc dii cho. V~y la mot he quy chieu khong th~ duoc xac dinh khi chi noi rang gia toe cua he nay la bang khong rna khong co mot he quy chieu khac d~ do gia toc do. (d) Co.chung ta muon thir xac dinh mot he quy chieu bang each noi rang gia toe cua M nay la bang khong. phirong trinh (4-1) goi la dinh luat thir hai cua Newton. H~ quy chieu 4 co quan tfnh kh6ng ? (e) H~ quy chieu 5 chuydn d¢ng vai gia toc kh6ng doi doi voi h~ quy chieu 3. D!NH LU~T THU HAl CUA NEWTON Newton dii viet dinh luat thtr hai nhu sau : va dinh viet lai : LF=ma (4-1) luat thir hai cua Newton co th~ • -. Neu hang so ti 1~ giira "hoat lire" va "do thay d6i cua voi thuat ngir chuyen dong" la 1 thi dinh luat thu hai cua Newton la : LF= dp dt Han nita neu cluing ta gia thiet rang khoi hrong cua vat khong phl. Do do dinh nghia khac cho 6 tren la khong dung diroc. dii cho ta dp d dv = -(mv)=m-=ma dt dt dt luat thtr hai cua Newton mot dinh nghia ve khai niem 11. B6i VI quan tfnh co nghia la s1. DQng IUQ'ng P cua mot vat khoi luong m chuyen dong voi van toe v la : P = mv Con Thong thmrng. cho nen doi khi khoi luong duoc goi la khoi IUQ'ng quan Dinh tinh.

Om/s2)j. Khi chi co mot lire tac dung len vat thi lire nay co cung mot huang voi gia toe cua vat doi voi mot M quy chieu quan tinh.O.lm/s2 thi do Ion cua hop hrc can phai I LF I = (6. luon luon co mot phan tac dung bang va nguoc huang .(0. Dinh luat tlnr nhat khang cac he quy chieu quan dinh co ton tai tinh va no cho ta = lkg.mg len mot v~t e6 khoi lL1qng3. dinh . Dan vi SI cua hrc la Niuton duoc dinh nghia theo dinh luat tlnr hai cua Newton nhu sau : IN Khi so sanh dinh luat thu nhat va thu hai cua Newton. H¢ quy chieu do goi la he quy chieu quan tinh. voi tau Titanic M co mot 2 gia toe 0.Luc la mot dai luong gay ra gia tee cho mot vat. luat . vi nu 4-3 I Giai.(6. V 6i each giai thich nay thl dinh luat thtr nhat ve ban chat la doc lap doi voi dinh luat thir hai. D!NH LU~T THU BA CUA NEWTON Ban dich cua dinh luat thu ba cua Newton la : • - ".m/s 2 (Chinh xac) co gia Neu vat khoi hrong I kilo gam (lkg) toe mot met tren giay binh phirong (Irn/s'') doi voi mot h¢ quy chieu quan tinh thi hop hrc tac dung len vat la mot niuton (IN). Dinh luat nay da lien ket dan vi cua lire 6 mot ve va cac dan vi cua khoi hrong va cua gia toe 6 ve kia.l07kg.. hay la tac dung cua hai 84 phia ngiroc nhau.(2.Om/s2)i + (3.0. trong khi do . Hay xac djnh gia toe cua v~t doi voi mot h$ quy ehieu quan tinh. Gia toc cua tau Titanic.ON)i + (9. mot each thirc d~ xac dinh xem mot he quy chieu co la quan tinh hay khong. Boi VI LF = rna nen a = ° khi LF = 0. 4-4. Cac dinh luat thir nhat va thu hai la cac phat bieu chi doi voi mot vat. va dQ Ion cua hrc ti l¢ thuan voi dQ Ion cua gia toe. thir hai 6 cua Newton co I th~ viet la I LF I= rna.10 N = 6MN.lm/s2 . no co khoi lirong 6. twang ta de bi cam do voi y nghi cho rang dinh luat thu nhat dan gian chi la hop dac biet cua dinh luat thir hai. Hop luc tac dl. Vao hie ha thuy con tau Titanic xau so la con tau ? Doi co la nang nhat diroc con ngiroi che tao ra.lm/s ) Bai tu kiern tra 4-3 = 6.Okg 18 LF = . DQ Ian cua hop lire can phai cola bao nhieu d~ cho tau Titanic mot gia toe co dQ Ian 0.107kg). ? vat len nhau luon luon huang ve hai Dinh luat III : Doi vai moi tac dung.ON)j. Ve do Ion. Tuy nhien cluing ta da dung dinh luat thir nhat d~ dinh nghia mot loai h¢ quy chieu rna gia toe trong dinh luat thtr hai cua Newton can phai duoc do doi voi no. Dap so: .

Hai hrc Fab va F ba thirong diroc goi la mot cap tac dung . D~ thao luan dinh luat thir ba. Vi trong hrong cua quyen sach Itch sir la bang lire rna Trai Dar tac dung len no nen diroc bieu thi bang F eh Fch : =- (14N)j. B6i vi gia toe cua quyen Itch sir la bang 0 nen hop hrc tac dung len no bang 0 theo dinh luat thir hai cua Newton: Fph + Feh = O. =- Fba (4-2) xuat hien thanh tung cap. Fab Cac lire lai la luc phan tac dung. Cdc vat a va b tac dung cdc file len nhau. Theo dtnh luat thu ba cua Newton. Dillh ludt thu ba nta Newton. 85 .F ba: Tren hinh vi' cdc file nay duac chi ra nhu cdc luc hut : F ab huang vao a.phan tac dung.nr do diroc chi ra tren hinh 4-7. Khi hai vat tac dung cac hrc len nhau chung ta noi rang co ton tai met tuong tac giira cac vat. ta can dua vao hai chi s6 dat canh ki hieu luc F. vi D1) 4-4 Chong sach. t giira hai hrc la ket qua cua mot urong tac. mot trong hai lire nay goi la hrc tac dung va hrc con cdc file nay bdng nhau va nguoc huang : F ab = . Dinh luat thir ba cua Newton boc 19 019t tinh d6i ximg co ban v~ lire xuat hien trong nr nhien. quyen sach Itch sir chi urong tac voi quyen sach vat If.dinh luat thir ba la ph at bieu d6i voi hai vat. chung ta co th~ phat bieu dinh luat III nhu sau : Neu vat a tac dung met luc len vat b thl vat b tac dung mot Iuc bang va nguoc huang len vat a. Gia sir rang hai vat a va b tac dung cac hrc len nhau (hinh 4-6) F ab la lire do vat a tac dung len vat b va F ba la lire do vat b tac dung len vat a. Trong IUQ'ng cua cac quyen sach Itch sir va vat If la 14N va 18N. F ba huang vao h. chi s6 thu nhat chi vat tac dung luc do va chi s6 tlnr hai chi vat bi luc do tac dung. Ngoai Trai Dat. quyen lich sir nam tren quyen vat If (hinh 4-7). Lire nao Hi tac dung va lire nao 13 phan tac dung la tuy y. Dinh luat tlnr ba cua Newton khang dinh rang hai lire nay bang nhau va ngiroc huang. Giai. Dinh cho moi quan he luat thir ba cua Newton Hinh 4-6. Cac gian do vat . Gia Slr rang cac quyen sach vat If (p) va Itch sir (h) dang nam tren ban lam viec cua ban. Hay chi ra tung hrc tac dung tren moi quyen sach voi cac ki hieu chi s6 kep va xac dinh gia tri cua moi lire nay. khong th~ ton tai chi mot luc.

(18N)j.vat u Sach Bai tu kiem tra 4-4 ---~ X Gia sCI rang co mot quy~n sach sinh h9C co tr9ng luqng 16N d~t lren quyen sach [ch sCI a (c) trong hinh 4-7.' (a) Quyen sach lich sz( va vat li ndm yen tren ban. do quyen do Trai Dat. Fhp y lich sir va F dp do mat ban (d). D~ dan toi ket qua nay. Xac dinh (a) Fph va (b) Fdp' Hay chi ra huang cua moi Il. Uap so: (a) (30N)j . Vi du 4-4 . Bay gia chung ta ket hop cac dinh luat thir hai va thrr ba cua Newton d~ dira ra mot each xac dinh kh6i hrong mot vat.l'cbang cac vecta dan vi..6 day F ph la lire do quyen vat 11 tac dung len quyen lich sir . chi con hop hrc len vat a la F ba va hop luc len vat b la F abo Dinh luat tlnr hai cua Newton ap dung doi voi moi vat cho ta : va F ba: Cling co th~ co cac lire F ba = ffiaaa va F ab = ffibab khac tac dung len hai vat nay ben canh cac Fab Thay cac kei qua nay vao dinh luat tlnr ba cua Newton. F ba = .tu do ddi vai quye'n sach lich SL(.-.F ph' ta co : Fhp Ap dung =- (14N)j cho quyen 0 dinh Iuat thtr hai cua Newton sach vat li. . Gia Slr rang cac vat a va b tac dung cac lire len nhau hrc Fab Hinh 4-7. F hp = . Quyen F ep vat 11co ba hrc tac dung len no. (b) (48N)j.(14N)j] = (32N)j. (c) Gidn d6 vdt tu do dol vai quye'n sdch vat li. cluing ta Cai ban d1i tac dung len quyen dll ap dung dinh luat thtr hai cua Newton dinh luat thtr ba cua Newton mot Ian. ta co : LF r Feh Y Sach lich siT = 0 hay = . VI trong lirong cua quyen vat li la 18N nen F ep Tir dinh luat thrr ba cua Newton: = . (b) Gidn d6 vat . 86 .[.F ab ta co : va F ba nhung cluing ta se sap dat d~ tong vecto cua cac luc nay la bang khong. Nhir vay : F ph =- Feh = (14N)j. sach (a) Ta thay rang quyen vat 11 tac dung len quyen lich sir mot hrc huang len tren co d(> 160 l4N. hai Hin va Fdp sach vatIi mot lire 32N huang len tren.[- F dp Fdp + F ep + F hp =F ep - = 0 hay la : X Fhp (b) Fdp (18N)j] .

vi nu 4-5 Do khoi luong ella xe. hay xac dinh khoi lirong ella xe A. .87rn/ 2 S2 =.87rn/s2 va as 1.hay theo d9 Ian ella gia toe: rnaaa Nhu vay rnb rn chuan = 1kg (chinh xac).Okg . 87 .. khong eo cac life rna sat tac dung len xe.42rn/s O. 1. 16k g. Thanh phan gia toe thang dung ella moi xe la bang khong. moi xe deu duoc gtm mot 10 xo (hinh 4-8a). Voi gia thiet ella dau bai. Gia thiet rang khci hrong ella cac banh xe ella moi xe la rat nho so voi khoi lirong cua xe va cac = = 6 bi diroc boi dau rna rat tron. nen hrc huang len tren do b~ mat tac dung len moi xe bang va ngiroc huang voi trong luong ella xe. cluing ta xern moi xe nhu mot hat.11f do dOl voi hai xe ngay sau khi cluing duac tlui ra. NA A B FBA Xe A ~e AB ~ FeA (a) (b) eB Hinh 4-8. Hai xe duac da'y Sal vao nhau va salt do thd ra. Ok g. vi vay gian do vat . Cho bier khoi luong cua xe B Hi 1. Khi tha ra cac 10 xo se ddy hai xe xa nhau voi cac gia toe aA O. (b) Gidn do' vat . Giai. cac lire nay bang nhau va ngiroc huang. Hai xe duoc ddy sat nhau sao cho cac 10 xo bi nen lai. Co hai xe A va B. K hoi hrong eua xe A la : rnA -r . Vi du 4-5 : (a) Cdc xe A va B mai xe dilu co 10 xo. ma = rn va : = rnbab = Bay gio eho vat b la mot kilogam as 1kg-' a (hay la ban sao ella no) va vat a la vat rna cluing ta muon xac dinh khoi hrong rn ella no. 6 day as va a la do Ian cac gra toe ella kilogarn chuan va ella vat eo khoi luong rn.ttr do nhu tren hinh 4-8b. Cac sap xep thi nghiern nhir the nay eo th~ xern la rat gan voi tinh huong rna cluing ta da mo ta 6 tren d~ xac dinh khoi hrong a = rnB ~ aA = 1. Nhir vay hop lire tac dung len moi xe la hrc do xe kia tac dung theo dinh luat tlnr ba ella Newton ella vat.42rn/s2.

(c tren ra chi con hrc Feb do tlIong tac dyng len vat.Bai tu kiern tra 4-5 M9t v~t b diroc giii dung yen ap vao mot buc tlIong th~ng dung C (hlnh 4-9). (c) Hay SLr dl:lng dinh lu~t thu ba cua Newton va dap so cua C8U (b) de tim bieu thuc cua Ilfc Fbc do vat tac dl:lng len tlIong. (Gqi y ~x Y : Tnroc tien ve Fab va P.ON)i + (5. Bai tu kie'm tra 4-5 Dap so : (b) (B.ON)j. Tn.ON)j .. TRQNG LUQNG VA urc HAP DAN J.f Doi voi mot vat tren hoac gftn b~ mat cua Trai Dar. dinh nghia nay cling nrong irng 88 . Nhu vay. ta co : do doi voi h¢ quy chieu etta nguai dang tien hanh phep do. Dieu d6 e6 nghia la g khong phu thuoc vao khoi Iuong ella vat. Thuc nghiem chl ra rang mot vat khi roi tu do mot noi nao d6 co cung mot gia toe nhu mot vat khac khi roi tu do cung noi d6. no phai roi trong chan khong.(B.(5. Luc hdp dan Trdi Ddt Khi mot vat roi nr do thi chi co mot life dang k~ tac dung len vat. trong su rei ur do. luon e6 hai dai luong lien he voi nhau rat chat che. CUA TRAI DAT Fe=mg .tlf do cua v~t vai d9 Ian va hlIang cua ba Ilfc nay.ON)i . Han ntra. Cac life khac.(c Feb theo cac vecta dan vi.>ngIlIqng P cua v~t la 5N hlIang xuong dlIai.:. (a) Hay ve gian do v~t . d6 la life hap dan cua Trai Dat. Vat Hinh 4-9.quy chieu quan tinh. dinh nghia trong Iirong Fw ella mot vat la : Fw=mg a day (4-4) g' la gia toe roi tu do ella vat diroc Ap dung dinh luat thu hai ella Newton LF = rna doi voi vat khi roi nr do. sue can ella khong khi tra nen 100 va vien da khong eon roi tlf do nita. 6 day a a Trllng luang (Weight) Theo hoi nghi do luang quoc te. d6 la life hap dan do Trai Dat tac dung len vat va trong hrong cua vat.ON)i len vat. con ban tay a tac dl:lng m9t hrc ngang Fab = . Nhirng mot vien da ve can ban khi roi trong khong khi no se roi tu do voi dieu kien la khong roi qua xa. Dieu nay e6 nghia la trong 'luang cua mot vdt ti l~ thuan voi khoi luong ella n6 va phu thuoc vao h¢ quy chieu trong d6 phep do duac tien hanh. (c) . chang han life can ella khong khi la nho e6 th~ bo qua.". Neu toe d(>ella vien da 100.. 4-5. .(B. Ngoai hai Il. sau do lIaC IlIqng Feb)' (b) Hay SLr dl:lng gian do v~t tlf do va dinh lu~t thu hai cua Newton de tim bieu thuc Il. hop life bang life hap dan: LF = Fe' a (4-3) g la gia toe 'ella vat ducc do doi voi mot h~ . . V 6i mot cai long ehim d~ thuc hien roi nr do.

vay nen trong luong cling la mot tfnh chat cua Trai Dat cling nhu no Ia mot tinh chat cua vat the. So sdnh khoi luong va trong luang Khoi Iuong cua mot vat la mot thuoc tinh ben trong cua vat do. Chang han chung ta co th~ noi mot qua bf 9kg. Nhir d1i noi trong muc 4-2. = mg' tl l~ thuan voi khoi d moi diem. Dac biet.8m/s )j = . quan tinh la bang g. Do do. Vi du cluing ta noi mot qua bf 90N. Khi thang len. V~y khoi lirong cua mot vat la tinh chat chi cua vat do.00kg). D~ lam vi du. Them nira trong IUQ'ng lai phu thuoc vao he guy chien rna no diroc do. Trong muc 5-4 cluing ta se thay rang phep gan dung nay la tot.(9. neu chung ta tien hanh phep do trong mot pham vi han che 0 tren hoac gan be mat Trai Dar.7867m/s2) 88. Do do.00kg can nang = . cluing ta xet trong luong cua mot ngiroi 65kg do tren he guy chieu be mat Trai Dat. hoac neu ta khong doi hoi do chinh xac cao thi trong hrong cua vat co the diroc xem nlur la mot tinh chat cua chinh vat do. kim cua can chi 651N. 0 gia tri 733N trong khoang thai gian gia toe nay 89 . ve nguyen mot /z¢ quy chieu thi so chi se la do 100 F w cua trong luong trong he guy chieu nay.(640N)j. Tnroc khi thang may bat dau chuyen may co gia toe huang ta gia sir rang so chi giii dong. F w = . U do la he guy chieu dung d~ do diroc ngam hieu la he guy chieu be mat Trai Dat va trong luong cua vat Fw hrong cua no.(9. MQt nguoi dung tren can 10 xo trong mot thang may (hlnh 4-10).lN NQi can 0 thanh pho H6 Chi Minh =: can nang (9.(9. Cling thea thoi quen cluing ta thirong coi trong hrong cua mot vat nhir la mot thuoc tinh ben o Ha (9.(65kg). cluing ta co the vi pham nguyen tac nay va co th~ dac tnrng cho mot vat boi trong Iirong cua no. chung ta luon luon str dung mot su gan dung.5%. Tuy nhien trong luong cua mot vat doi hoi phai co IIfC hap dan cua Trai Dat. khi phep do trong thi F w luong duoc tien hanh trong mot he guy chieu quan tinh tac khong the xem trong = Fe ' bci VI g' trong he guy chieu hrong cua mot vat nlur la mot thuoc tinh ben trong cua vat do. Tuy nhien dQ Ian gia toe g' duoc do doi voi he guy chieu be mat Trai Dat thay deli tir vi trf nay den vi tri khac. mac du sir thay deli nay la nho.voi so chi tren can 10 xo trong mot he guy chieu nao do du no co phai la he guy chieu quan tinh hay khong. so chl co thang giang mot chiit nhtrng d~ dan gian.1334N ~ 88. vi nu 4-6 Do trung IUQ'ngtrong thang may. coi he guy chieu be mat Trai Dat la he guy chieu quan tinh neu khong co phat bieu nao khac. g' la nhu nhau cho rnoi vat cho nen khoi hrong cua vat xac dinh trong luong cua no 0 diem nay.8m/s )j.0803N ~ 88. Dieu nay co nghia la vat co th~ duoc dac tnrng bang khoi luong cua no.7926m/s 2 ) = 88. MQt qua bf 9. Tren thuc te. VI g' ~ g =- gj 2 ta co 2 o day j chi huang thang dung len tren.lN.00kgH9. V~y la. dQ chinh xac den 0. neu mot vat dung yen tren din /0 xo d~t cr/ dinli trong trong cua vat. Nhir vay Fw = Fe khi phep do trong hrong diroc tien hanh tren he guy chieu be mat Trai Dat.

nhu vay : Fw Hinh 4-10. (e) Giai thfch tai sao. (c) Khi thang may co gia toe huang len.tu do khi thang may co gia tifc huang len.8m/s )j. Gian do vat . =- (733N)j trong he quy chieu thang may. Gial.. (a) D¢ Ian trong hrong cua nguoi la so chi cua can. Nhu vay : m 2 = 651N 9. Truce g ~Fe (b) khi thang may bat dau chuyen dong. he quy chieu thang may khong phai la he quy chieu be mat Trai Dat vi co gia toe doi voi Trai Dat. + Fe = FJ .-_-+ __ ___+_ X = F\~ . kim lai chi 651N. Trong khi thang may dirng yen. D~t j la vecto dan vi huang len Fw = . M quy chieu thang may la he quy chieu be mat Trai Dat.(cfing Ia tmh COso d9C Ian han nay tuong irng voi cam giac bi de xuong khi thang may gia toe huang len). H011 mra.. cluing ta gia thiet rang he do la quan tinh : g' ~ g =- (9. (b) Tir phirong trinh 4-4. (c) Khi thang may gia toe huang len hay xac dinh trong hrong ella nguoi trong he quy chien thang may. boi vl he quy chieu be mat Trai Dat ve can ban . Vi du 4-6( a) M<)t nguai dung tren can /0 xo trong mot thang may. khoi luang cua ngiroi m . 1 y (a) NguUi L. Tuy nhien so chi ella din Ia d¢ Ian trong hrong trong he quy chieu do.nr do tren hinh 4-10 chi ra rang hop hrc len ngiroi la : LF = F. so chi cua din 16 xo lai giong nhau khi thang may dirng yencung nhu khi toe d¢ cua no la khong d6i. Co the diroc xac dinh nho ap dung dinh luat thir hai cua Newton doi voi ngiroi. (b) Gidn d6 vdt . 90 = 733N. D¢ lC1nF. hay xac dinh (a) trong hrong ella ngiroi trong he quy chieu thang may. Ia lire do can tac dung huang len va Fe la lire hap dan do Trai Dar tac dung huang xu6ng. (d) Tinh gia toe cua thang may doi voi mat dat trong hie gia toe huang len. Chii y rang khoi luong cua nguoi v~n la 66kg boi vi khoi luong cua mot vat la thuoc tinh ben trong ella vat do va no diroc doc lap voi cac M quy chieu. (d) Gia toc cua ngiroi va thang may (chung cung mot gia toe). (b) khoi hrong cua nguoi. Sau khi thang may dat toi mot toc d¢ khong d6i huang len.Fej 6 day F. ella Iuc do can tac dung la bang d¢ Ian trong hrong Fw va no cho boi so chi cua can: F.(651N)j.8m/s2 = 66kg.

2m/l)j. nhirng hat nen cac nguyen tir va phan tir o mire khong do vi mo nay cac lire tiep xuc c6 toi nhieu hat lien quan va rat phirc tap. Sau d6. (a) Tronq ILI<. LVC TIEPxuc . ngLIai nay trang h$ quy chieu thang may 113 baa cua nhieu ? (b) LL!C hap dan tac d~ng len ngLIai d6 113 baa nhieu ? (c) Gia toc cua thang may doi vai h$ quy chieu be mat Trai Bat 113 baa nhieu ? Dapso : (a)-(563N)j. Thay cho dieu d6. sat va luc vuong g6c voi b~ mat tuyen. cAe song cua chung hanh nguoi. lire nay tac dung trong pham va hat nhan. Khi diroc sir dung theo each d6. (e) So chi cua can 10 xo la giong nhau trong thang may dung yen cling nhir khi no chuyen dong deu la vi hai he quy chien nay khong c6 gia toe doi voi nhau. do d6 viec hieu biet moi nr vi cua n6 la rat c6 ich cho lire tiep xuc a mire do VI mo TUO'ng tac co ban tao nen cac lire tiep xiic la lire dien tir giira cac nguyen vi cua cac electron cau thanh nhtr hinh sau.(c) -(-1.(b)-(651N)j. the hieu diroc day duo Nhtrng may man thay. ta c6 : = (66kg)a. dang dieu VI mo cua cac lire nay goi la hrc phap 91 . LVC PHAp TUYEN vA LVC MA SAT thl lai dan gian han nhieu va cluing ta se chi xet nay. dung cu dung d~ do gia toe. C6 mot dieu thii V! la cluing ta da xac dinh diroc gia toc rna khong can do khoang each va khoang thai gian da di. Ap dung dinh luat thir hai cua Newton LF (733N)j .la quan tinh nen so chi d9C diroc khi thang may dtrng yen la d¢ 1611cua lire hap d<1ncua Trai Dat : Fe= 651N. Bai tt! kiern tra 4-6 Xet mot ngLIai n~ng 66kg trang thang maya VI d~ tren tal mot thai diem nao d6 c6 so chi cua can 113 563N. gia = 0). can la mot gia toe ke. Lire song song voi b~ mat diroc goi la hrc rna va phan tir. C6 mot each dac biet thuan tien d~ rno ta cac hrc tiep xiic gitra mat phang cua hai vat ran. D6 la ph an tfch mot lire tiep xiic thanh hai lire. ta coi moi lire d6 nhir mot lire rieng biet. o rnoi toc cua ngiroi doi voi he quy chieu quan tinh ve can ban la bang 0 (a 0) cho nen lire huang len do can tac dung bang va ngiroc chieu voi lire hap dan do Trai Dat tac dung huang xuong (LF = tnrong hop.(651N)j Suy ra: a == ( :~~} == (1. mot lire song song voi be mat tiep xuc va lire kia thl vuong g6c voi be mat do.1ng.3m/s2)j. cluing ta phai do d¢ gian cua 10 xo va sir dung dinh luat thir hai cua Newton. 4-6. cac Cac lire tiep xiic rat pho bien trong cuoc ta. = rna doi voi nguoi.

(a) (b) (c) Ma sat J mite d(J nguyen fir duac 11'10 hinh hod eMl viti litp tie'p Xlle dta ddii niken (tren) va miJt vang (duoi). tren vat chi co trong luong ella no va life tie'p xuc do he Imat tac dung L (a) len v~t (hlnh 4-11 a). Life pluip tuyen FN uic dung boi hi mr}t len v(it la F N = mg. dieu do c6 nghia la lit bang va ngiroc chieu vci trong lucng ella v~t. (a) Ddu ep len bemdt. mat phang ngang voi van toe khong d6i. gia toe cua v:\it bang 0 nen h9P l. Dieu Day e6 nghia la life phap bi gia toe thea phuong tuyen phai tg dieu chinh d~ giif eho v~t dung yen khong vuong g6e voi sat dtJng 4-12a chung ta thay mot v~t din be mat. Luc rna Tren bay tang gap doi va d~ do v~t ghep nay thl phai tang gap doi luc phap tuyen ding = 2mg. (a) M¢t mot vat khac co khoi hrong m d~t len tren vat tnroc va tao fa mot vat ghep co khat hrong 2m (hlnh 4-11b). D6i voi tnrcng hop nhu tren hlnh 4-11 a thl FN 2mg (b) = mg. (b) Ddu duac nhdc ra u't til va mQf lief~ kel kim loai duac tao thanh. hinh kh6i Iirong m b] keo boi mot 10 xo doc thea . Life do b~ mat co tac dung do vat giG' no dung yen . C6 ba life tac dung len vat 92 . Lire tiep xuc flay goi life tiep xuc la luc phap tuyen F N vi n6 huang vuong goc vai be mat. (c) Cdc nguyen tit vang liep tuc bam vao ddu salt khi duac nhdc ra len khat bemat.!c tac dung len v~t la bang 0.. Bay gia gia si'r Hinh 4-11. V1. gio FN Trong Iuong V'i!-( klu/i luang III dung yell tien m9{ mgt pht1llg. (b) Klii d(it mot vat khac co khdi luang III Un frAn v~t tint II/Ui't thi luc phap tuye'll fling gap d6i : FN=2mg. LIfe phdp tuyln Giii sa mot v~t kh6i ltrqng m dUng yen tren mot mat phang flam ngang.

ta [hay 1l!C do luc ke tac dung ctlng tang gap doi. ta eo IF x "dong hoc" va F k goi 13 hrc rna sat dong. FN = 2mg. Fe = mg la trong hrong cua v~t va Fe Ja lire riep xiic do be mat.tu do cua v~t (hlnh 4~12e) luc tiep xuc duoc bi6u thi boi hai h.1k c6 thrr nguyen Boi vi gia toe cua v~t bang khong. va nguqe chieu val van toe) goc vai va F N ta IlJ'c phap tuyen (vuong em fa rang voi Ki hieu k cua F k co nghia La mot 51! gan dung t6t. Fk phu thuoc vao ban chat cua hai mat phang va . Luc tiel) xuc duoc biiu thi nlut la hai lu« : luc pluip lllyell FN vuoug g6c viti IIUJt pluing va luc rna sal dong F k song song viti mat pluing va nguac chilli viti van toc: v. Trang SCI d6 v~t . De nghien lien quan den d¢ Ian cua F k va F N. ap dung dinh luat thu hai cua Newton cho vat.5 (xem bang 4-2). Fk tl l~ voi FN hay: (4-5) trong do hang s6 tl I~ J. Fk (hoac J.(htnh 4-12b) : Fa do lire k€ ute dong . Tir chi s6 doc duoc tren luc ke(can 10 xo). Ia mot s6 khong = 0 va IF y = O. no giam chut it khi t6c d¢ tang. do d6 Fk cGng tang gap doi VI Fk = Fa· Cac tlnrc nghiem tren vci mat phang mat phang). (c) Ciclll do v{it . cluing ta dung vat eo kh6i luong 2m. ciru moi quan he gWa luc phap tuyen va J (b) Y FN V. Do do Fk = Fa va FN = mg.IC : F k lit hrc rna sat (song song luc ma sat dong. la d¢c lap voi t6c d¢. 2. Chii nhu vay s6 chi ella hrc ke la y va goi Iii h¢ so rna sat rang phuong trlnh (4-5) chi gia tri ella Fk va FN bang trong hrong ella vat.:it -v Fa a=O X Fk (a) 0 mg (c) Minh 4-12. Ilk thirong narn trong mat. luc phap tuyen do mat phang rae dung bay gia tang gap dol gia tr] tnroc. Do d6 chting ta se "em rang Fk be khoang tir 0.1k) gan nhu doc lap vai t6c dQ djeu kien cham cua cac Cac thi nghiern khac chi fa fang: 1.W do cLia vat. (a) M¢! vat bi keo b6i mot can 10 xo vai v{in Me khong do'i. 93 .1 den 1. d(mg. (b) So do cdc luc h1c dung len v¢t. Cac luc nay c6 huang vu6ng g6e nhau va F k nguoc chieu voi van t6e v.

tnroc khi dat toi gioi han. Do trong rnoi tnrong hop gia toe deu bang 0 nen hrc d~t V~lO Fa boi can 10 xo rug (b) bang va nguoc chieu voi luc rna sat tinh F s do be mat.4 0.8 0. Bang 4-2 dua ra cac gia tri flk va fls doi voi mot vai cap be mat tiep xuc tieu bieu.5 0.29 0.3. Thong thuong dich chuyen vat tren xe co banh se de han rat nhieu so voi khi keo tnrot no boi VI cac mat truot bay gio la 0 6 bi cua banh xe va cluing co th~ diroc boi tron.9 0. 94 Hinh 4-13.53 1.10 Go tren da Thep tren bang Luc ma sat tinb Luc rna sat cting co th~ ton tai gitra hai vat khi cluing dung yen doi voi nhau. Bang 4-2. Lire do goi Ut life rna sat tinh F s' Cac hinh tu 4-13a den 4-13d cho ta thay lire do can 10 xo tac dung len vat tang dan nhung vat van dirng yen.max rug (d) Tuong tir nhir flk' he so fls phu thuoc vao dieu kien va ban chat cua hai be mat va gan nhu doc lap doi vci dien tich tiep xiic.36 0. h¢ so' I-lk 0.max = I-lsFN' . Fs.06 I-ls 0. goi la he s6 rna sat tinh. Cac luc rna sat nay ding co xu huong lam cham chuyen dong cua xe va cluing cling duoc khao sat nrong tu nhir rna sat dong bang each dua vao mot h¢ so goi la h¢ s6 rna sat Ian. Luc rna sat tinh se dat gia tri cue dai khi vat bat dau chuyen dong (tnrot). fls thirong 16n han ~lk' MQt each d~ lam giam bot lire rna sat khi vat chuyen dong la su dung xe co banh. Do do.max ti l~ voi FN.05 0. (d) Khi bdt ddu truot F s = F s. hay: (4-6) rug fls la hang so ti l~. Tit (a) den (c): Luc ddt vilo tang ddn. M¢t viii gia tri tieu biiu ma sat Bemdt Dong tren thep Dong tren sat Cao su tren be tong nta Thong thuong. doi voi mot cap be mat tiep xuc. lire rna sat tinh van co tac dung lam vat khong bi tnrot tren vat khac : (4-7) Fs. tuong ung viti luc ma sat tinli ciing no. Thuc nghiern chi ra rang trong su gan dung tot. tang ddn. Fk (hoac flk) gan nhu doc lap voi dien tich tiep xuc du vung dien tich tiep xuc rong hay hep.

ON51k ON ~ 8 mI s2 . Ta lily vecto dan vi i thea huang cua van toe v._--L_J. Do Fa> Fk nen c6 mot hop luc narn ngang. do Ian bang Fa . Gia sir M so rna sat tinh ~s = 0.._~_J. Voi cac gia tri cua Fa Ian han 4.(5._~ 246 8 Hinh 4-14.0 N) = 3.0 den 7. 6 ~6i gia tri cua Fa thap han gia tri tci han nay thl F.0 N. Hay xac dinh gia tee cua vat (gan dung) doi voi gia tri cua Fa' Giai. Vi du 4-7 : Do thi ella Fs va Fk theo Fa .ON do 100 gia toe la : a= Fa -Fk m = 5.ON.6.Do d6 Fs.51kg tren mat pluing ndm ngang khi f.. (b) Gidn do vdt tu do dOl viii xe truat sau khi xe duac thd ra. a = 7.max = ~sFN = (0. va Fk (mot each gan dung) vao Fa khi Fa tang tir 0. Hay xac dinh mat tuyet.___l.60 va khoi luong cua vat m = 0. vat se tnrot tren mat phang va Fk = ~kFN = (0.. g ~ ~~_J. Khi Fa = 5.8).ON-3.is = 0. 95 .. = Fa (hinh 4-14). M so rna sat dong ~k = 0.8m/s2) = 5.Fk.4m truce khi dung lai.ON.ik = 0. co gai tha tay ra va xe ur tnrot mot khoang d = 6.ur do (hlnh 4-15b) da chi ra cac hrc tac dung len xe trong khi n6 dang tnrot (sau khi co gai tha tay ra). ca van toe va gia toe cua vat deu bang khong. MQt co gai day mot xe tnrot tren duong ~ nam ngang day tuyet. Nguoi ta si'r dung mot can 10 xo d~ tic dung mot lire nam ngang len mot vat nhu trong hinh 4-12 va 4-13. --1--+----mg (b) x Hinh 4-15.ON. ~6 12 ~ ms.(9.ON : .vi m: 4-7 ~ Lire dat V30 tang len dan dan.ON vci khoang tang la 1. V~t ban dau dung yen.6).51kg. o..8 .ON-3. Khi toe do cua xe la v = 2.ON) = 4.8 vi nu 4-8 va f. VI mat phang nam ngang nen FN = mg = (0.ON 0.ON : _ 6. khi Fa = 6. hay ve sir phu thuoc cua F.._J. va khi Fa = 7. Fs' Fk (N) 6 5 4 3 2 Fa (N) a tang /Fk Tuong tu.5 mls (hinh 4-15a).51kg).51kg :::!4m/s2.ON a051k g . --a I -_v Xe truot toi khi dung..ON.3. Vi du 4-8 : (a) Co gai thd xe khi n6 dang truot viii toe d¢ v. Tren cling mot do thi. ~k (a) y _v gifra xe va Fk -a Xe tnrot Giai.. ngiroc huang voi lire rna sat: F k = . Gian do vat .~kFki.c11O mot vat 0.(5.

Khi thay gia tri nay cua FN vao phtrong trinh (4-S) ta eo Fk = ~kFN = ~kmg. goc 8s' Hay xac dinh tam van khi ~s a==O V. ta eo the sir dung phuong trinh : Vx . Tv gian do vat .li? flap so : 26m. va FN ta eo : 96 (b) Hinh 4-16. dieu do eo nghia la FN = mg. vi Dl) 4-9 Goc nghi. trong truong hop nay luc phap tuyen khong bang va nguoc chieu voi trong luong VI trong luong khong vuong goc voi be mat tarn van. F k la mot lire duy nhat nam ngang va 2:Fx Fk ~kmg. Giai voi F. 0m gsine Chu s. ax = . Goc 8s giira tam van va mat phang nam ngang ngay tnroc khi vat bat dau tnrot duoc goi la g6c nghi hay la g6c tai han de' vdt bdt ddu truat.lt tren tam van nghieng mot g6c e.Sm/s) 2(9. = = =- =- Thanh phan x cua dinh luat II Newton 2:Fx Giai ra ta duoc Dau am cua ax chi ra rang gia toe huang nguoc voi van toe.mgeos8 = O.~kg va x ._y_ 2gd (2.d 2 ta eo : ~k .xo) trinh nay tv khi xe tnrot eho toi khi dirng lai voi van toe ban dau v eo vx = 0 .4m) 2 ~ 0 OSO ~.. (b) Gidn do vdt t~(do cua vdt.xo = d. vxO = V .nr do.Thanh ph an gia toe thang dung cua xe la bang khong (ay 0) do do 2:Fy 0. Xe se trLIqt mot quang dLIang bao xa mroc khi dung lC. . . .050. VI vat van dung yen nen cac thanh phan cua dinh luat thir hai cua Newton la 2:Fx = 0 va 2:Fy F..8m/s2)(6.mgsin8 = 0 = 0 hay: va FN . = 2ax(x = max la : . VI ax khong d6i. Bai tu kiem tra 4-7 Giil SLr xe mrct diroc thil ra khi toe dQ cua no ta 5rn1sdQCthea dLICmgnam ngang day tuyet va ~ giCraxe va m~t tuyet la 0.~kmg = max . Vi du 4-9 : (a) Mot vat dt. ta eo : 2 -v Giai dci voi ~k = 2(-~kg).vxo Ap dung phuong 2 2 .==O (a) thea y Giai. Xet vat dung yen tren tam van x nghieng mot goc 8 voi 8 < 8s (hinh 4-16). Co mot each thuan tien d~ do he so rna sat tinh gifra mot vat va mot tam van la dat vat 6 tren tam van va nghieng dan tam van (hinh 4-16). e\ \ \ mg /~\.

Khi 8 = 8s hrc rna sat tinh dat toi gia tri eire dai F. Tir gian do v~t . FN va mg bi triet tieu va ta co : = tg8s = tg38° = 0. ban co th~ chirng minh ding: G6c 8k la g6c giira tam van va mat phang nam ngang khi vat tnrot voi van toe khong deli. d~t tren mot tam lhep nghieng (xem bang 4-2). G6c 8 giira day va phuong ngang la 33°. FN Ils Gia (C) (D) = mgcosn. Hay xac dinh luc cang FT cua day. = Fs. cung tang. vi Dl) 4-10 a=O Hom go truot.63. Dap so: 28°. y (a) Giai.nr do va phuong trlnh l:F x = 0 ta co : FTcos8 . Mot ngiroi keo mot hom gCi 45kg voi van toe khong deli tren mot san nam ngang nho mot soi day noi voi hom go nlur tren hinh 4-17a. VI gia toe cua hom bang 0 nen cac thanh phan cua dinh luat II Newton ap dung cho hom g6 la l:Fx = 0 va l:F y = O. he so rna sat dong gitra hom go va san la 0.max = IlsFN do d6 cac phuong trinh (A) va (B) tro thanh : IlsFN = mgsinu.' (a) Mr)f 7· VLDC·T1 97 .mg nguoi keo mot hom go truot tren scm. viti hom go H1nh 4-17. (b) Gidn do vdt tu do (16'. Bai tu kiern tra 4-8 Tim goc nghi d6i vai mot v~t bang dong. do do M gifr vat dung yen thl F.F. Chia plnrong trlnh (C) cho phuong trinh (D). Tren hinh 4-17b chi ra gian do vat . khi do : Ils ~lk Tuong W. = mgsin8 FN = mgcos8 (A) (B) Khi g6c 8 tang dan thanh ph an cua trong luong d9C theo mat phang mgsin8 tang len.W do doi v6i hom g6.78 = tg8k Slr 8s = 38° doi voi v~t va tam van. Vi du 4-10 . Con mot thanh ph an cua trong luong vuong g6c voi mat phang mgcos8 giam khi 8 tang.IlkFN Va tir plurong trinh l:Fy a=O -----+- v e -\-\----_ o X =0 =0 (A) mg (b) = 0 ta c6 : (B) FTsin8 + FN .

lkmg cosf + J. van toc cua vat doi voi chat hru va ban chat cua chat hru. Boi vi luc nay la khong lam thay d6i cac tinh chat dinh tinh cua 0. lire can hoac la luc ham. (a) Milt han bi rai trong ddu. Ctic luc rna sat do cluit [au Khi mot vat ran. do la lire d~y Archimedes. trong luong cua no tac dung nhu la mot lire khong d6i huong xuong duoi.63)(45kg)(9.lk Thay ket qua nay vao phuong trinh (B) ta tim duoc : F T = J.bv (De don gian chiing ta da bo qua mot lire rat co chat long. (b) Gidn d6 vat . con chat long 98 . vi du nhu dau (hinh 4-18). Khi bi roi. Bai tu kiern tra 4-9 Gia SLr rang ngLfoi trong vi du tren keo day sao cho Ilfc cang FT = 280N. m. Nhu vay chung ta da gia sir rang Fe nguoc chieu voi van toc cua vat va dQ 100 cua lire ti l~ thuan b la mot hang so voi toe dQ.2m/s2. Bieu thirc nay la gan dung doi voi chat long (vi du nhu mroc) hon la doi voi chat khi (vi du nhu khong khi) va khi v la khong chang 100. vi du nhu khong khi hoac mroc thi chat hru se tac dung len vat mot luc rna sat.lksine = (O. De thuan tien. £lap so : 1. chuyen dong trong chat luu. Hay xac dinh d9 Ian gia toc cua horn go. Bay gia gia sir cluing ta tha mot vat nao do. tit trang thai nghi (clnr khong phai huong (a) 6 day han nhu mot hon bi khoi luong trong mot chat hru.63sin330 2 = 240N.8m/s ) cos330 + O.tu do doi vai bi. Boi vi cluing ta muon chi ra mot so dac tinh cua chuyen biet don gian nhu sau : dong trong chat ltru rna khong can di sau vao cac yeu to phirc tap nen chung ta se gia sir rang hrc can Fe co mot dang dac Fe =- bv ti l~. nhu hon da chang han.day). Dang dieu cua lire nay phu thuoc vao nhieu yeu to. cluing ta chon chieu +y huong xuong len) do do: LFy = mg . Tinh chat cua chat hru gay ra lire rna sat nay goi la dt) nh61 va lire nay goi la lire nhot.Tit phuong trinh (A) suy ra : _ (FTcose) F NJ. bao gam hinh dang cua vat. d6i nen no khong chuyen dong mo ta y nghia trong Hinh 4-18.

ban da thay mot vai vi du v~ cac bai to an co hoc.015kg ' / ms. Tir dinh luat tlnr hai cua Newton LFy ta c6 : a Vi a mg . hay: bv. Bay gia cluing ta se liet ke ra mot so biroc d~ giai cac bai toan va sau d6 cung co cac biroc nay thong qua mot vai vi du. = mg. cluing ta dan gian chi mo ta nghiem cua n6.8m/s ) 8Ns/m 2 ~ 0 02 4-7. = = dt dv nen : dv b -= g--v dt m diroc goi la phuong trinh Phuong trinh nay chua v va dao ham cua n6 (~~) vi phan.015kg)(9.~ (0) g. LFy = may. CAC PHUONG PHAPGIAI lOAN CO HQC Trong cac rnuc tnroc.bv..bv --==---m = may = rna. D¢ doc eLla do thi la a. v tien ddn dtn VI va a tien ddn den O. cac (4-1) trinh LFx. m tren d6 thi n6 la do doc cua dirong cham cham. Hay nho rang d¢ doc cua d6 thi nay mot thai diem bat kl cho d¢ 16'n gia toc a. Khi t du I 6 thai diem tha bi (v =0 va t = 0) = = toe dQ gioi han Vt. a v :a g . ". Khi v tang len F d = bv cung tang len va do d6 hop hrc giam di.. . = 0. LFz = maz LF = rna cho ta mot M6i thanh phan cho ta mot phuong nguyen tac co ban d~ giai mot bai toano rna ta co the su dung trong mot bai toano 99 . Dinh luat thir hai cua Newton Boi vi dinh vecto. Vi LFy bang 0 khi v tien dan t6i vt ta c6 mg . Hinh 4-19 chi ra d6 th] cua toc d¢ vien bi v doi voi thai gian t khi bi roi. v = 0 va a = g..lai tac dung mot lire thay d6i huong len. v tien dan t6i mot gia tri C\!C dai goi 1a Hinh 4-19. . Khi a tien dan t6i 0. Ket qua la a giam va tien dan t6i 0 khi t du 16n. Trong cac chuang sau chung ta se con gap cac plnrong trinh vi phan tirong W nhir phirong trinh nay va se dira ra each giai cluing. gia sir khoi hrong vien bi m vt = 0. Tai t= 0. Tir d6 suy ra : =b mg D~ lam mot vi du. ta thanh phan : luat thir hai Ia mot he thirc c6 th~ tach n6 thanh . = maX. Do thi cua v theo t dOl voi hi. va b = 8Ns/m thi : = (0. 6 day. vt lan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful