VAlLI
"@

A

J

I

G
HQC

cAe NGUYEN u vA UNG DUNG
T.p tn9t :

co HQC VA NHI~T

Bien khdo : TRAN NGQC RQI (Chu bien) - PRAM VAN TRIEU

NHA XUAT BAN GlAo Dl)C

68 - 2006/CXB/3 - 60/GD

Mil so: 7K638M6-DAI

til NHA XlJAT BAN

,

,

",,"

?

Huang tai ki niem 50 nam thanli itJ,p Nha xudt bdn Giao due va thuc hien chien iUQ'C rong, phat trien sdn phdm moi, md trong nhiing ndm gdn day, ben canh viec xudt ban, phdt hanh kip thai, dong b(J, sach giao khoa va cac loai sach tham khdo phuc vu giao due phd thong, Nha xudt bdn Giao due con rat chu trong to' chuc bien soan, xu at bdn cdc bo sdcli tham khdo lon, co gia tri khoa hoc va thuc tien cao, mang y nghia chinh tri, van hod, gido due sdu sac, duoc trinh bay va in an dep, goi la sacb tham khdo dtjc biet. Cdc sach nay duac xudt bdn nhiim dap (eng nhu cdu hoc tap, nghien cuu, gidng day cua hoc sinh, sinh vien, nghien cuu sinh, gido vien phd ithong, gidng vien dai hoc, cao ddng, day nghe, can bo nghien cuu, can b(J qudn li giao due va dong ddo ban doc, gop phdn nang cao chat luang giao due, dan tri xd hoi trong thai ki moi, giii gin, "xdy dung va phat trien nin van hod Vi¢t Nam tien tien, ddm dd bdn sac dan toe" theo tinb thdn nghi quvet H(Ji nghi Trung uang 5 cua Ban chap hanh Trung uong Ddng khod VIII, tung buac dua gido due Vi¢t Nam hod nhdp vai the' gioi, Day la nhiing cuon sach nghien cuu chti truong, duong ldi cua Ddng, cua Chii tich

ns Chi

Minh vi van

hod, giao due ,"cdc chuyen khdo phdn anh ket qud nghien cuu moi ,. tuyin tap cdc cong trinh nghien cuu tieu bieu cua cac nha khoa hoc, nha giao ddc biet la cac nha khoa hoc, nha giao dd duoc tdng Gidi thuong Nha nuac, Gidi thu/ing tu lieu, thu tich va nhiing pho sit

ns Chi

Minh ,"

cac sach vi danh nhdn van hod Vi¢t Nam va the' giai ," nhiing bo

co' co

gia tri lich sit, van hod cao "

cdc sach tra cuu, nhiing be?tit die'n tuong gidi tieng Vi¢t, cac tit 3

dien chuyen

nganh,

lit dien doi dicli tieng nuac ngoai vai tieug
J(lC

Vi¢t, tieng Vi¢t vai tieng cdc dan toe anli em " cdc be)

co

gid tri van hod, khoa hoc, gido

ddc sdc

co

sacli dicli
tit

ide dung lam

tang truong nhanli chong tri thuc khoa hoc hien dai, thay ddi hod trong xd hoi kinb tl tri thuc,

duy qudn If, tu duv cong viec, ldi song va each huang thu vall Tham gia bien soan mdng sdch tliam khdo ddc biet la cdc nha khoa hoc ddu nganh, kinh nghiem gid trong va ngoai nuac, Be) sach V~t if dai cuong - Cdc nguyen va Pham Van Thieu bien khdo . Trong if va ung dung thuoc mdng sach tham khdo d(ic biet do cdc tac gid Trdn N gQCHoi bo sach nay, cdc tac gid dii trinh bay nhiing van de' co ban va quan trong cua V (it Ii dai cdc nha giao , nha qudn Ii gioi, nhieu thuoc cdc linh VI/C khac nhau,

co

uy tin do'i vai doc

cuong, cling nhu mot sothanh tuu ddc sdc cua V(it Ii hien dai. N goai ra, noi dung sach ding rat chu trong den cdc ung dung
cua V (it Ii hoc trong khoa hQC va cong ngli«, gidi thich mot so' hien tuong V (it Ii xdy ra trong thuc thin cuoc song, Cdc kien trinli thuc V (it Ii trinh bay trong b(j sdcli phu hop vai chuang gidng day V (it Ii dai cuong d cac truong Vi¢t Nam. Vi v(iy, bo sach nay

co

Dai hoc va Cao ddtig

the dung lam tai lieu tham

khdo cho sinh vien cdc truong Dai hoc va Cao ddng khoi Khoa

hoc ki thudt va Khoa hoc tu nhien, cling nhu cdc can bo ki thudt, can bo nghien cuu co lien quan toi V(it If va cdc thd» co giao gidng day V (it Ii d cdc truang phd thong.
B(j sach duac xudt bdn ldn ddu nen chdc khong tranh khoi mot so' thieu sot. Chung toi mong nhan duac
S(I

gop

Y

cua cdc

th.dy co giao, cdc nhd khoa hQC va dong ddo ban dQC de' nhiing

11(/J1.Moi g(jp ,{' xin gl'ti ve' " N lid xudt ban Giao due, 187B Giang \'6'-- Ba Dinh --

ldn xudt

ban sau bo sdcli duac hoan

thien

na N(ji.

Ha Noi, thang

7 ndm 2005

NHA XUAT BAN GIAo DVC

4

Vi¢c viet nhiing cuon sacl: vat li dap ung duac cdc yeu cdu co bdn, hien dai co tinh ung dung thuc te' cao la mot viec lam kho, doi hoi nhieu thai gian, cong sue va hen thuc sdu rong, Chinh vi veJ,y,chung toi dd tham khdo nhieu sach ve' VeJ,tli dai cuong dung cho mot so truong DC;Zi QC va C ao ddng d mot so' h nude Au - MT va Lien Xo cii, nhdt la cuon Physics Classical and Modern, de'"bien khdo bo sacli "V~t li dai cuong - Cdc nguyen li va ung dung" cho phu hop voi thuc te'd Vi¢t Nam. B(J sach de' cap den tat cd cac van de' co bdn va quan trong cua vdt li, phu hop vai chuang trinh gidng day VeJ,t li d cdc truang DC;Zi hQC va Cao ddng Vi¢t Nam. Ve' mat hinh thuc, sacb duac trinh bay duai dang giao trinh, cdc kien thuc duac viet co dong, r5 rang nhung can ke, chu trong den bdn chdt vdt ii, nhiim giup cho ban doc cacti tu duy, li gidi truac cdc hien tuang vdt li. B(J sacl: nay go'm 41 chuang, duac chia thanli ba tdp " Tdp mot " Co hQCva Nhiet hQC (15 chuang) Tap hai " Dien, Tu, Dao dong va Song (15 chuang) Tdp ba : Quang hoc va VeJ,tli IUQ'ngnc t l I chuang) Trong moi tdp sach, ngoai phiin trinh bay li thuyet, can rat chu trong den cdc ung dung thuc tien, co nhieu vi du sinh dong xdy ra trong tu nhien va ung dung trong khoa hoc, cong nghe, Sau moi chuang de'u co cac cdu hoi, bai tap, Ben canh do can co nhieu bai doc them ve' than the' S~( nghiep cua cdc nha vdt li 16i lac, cdc van de' thai S~( va ddc sdc clia vdt li. B(J sacb nay nham phuc VI~ cho viec hoc tdp vdt li clla sinh vien cdc truang DC;Zi hQCva C ao ddng khoi Khoa hoc ki thudt wi Khoa hoc tu nhien. C de thdy, co gido gidng day d cac truong 5

Dai h9C va C ao ddng ciing nhu cdc truang Trung h9C phd thong co the dung lam tai lieu tham khdo, tim thtiy trong bo sach nhieu kiln thuc bd ich va nang cao. Tuy theo yeu cdu va thai luang cua man h9C tai cdc truang, bo sdch ding co the dap ung duac nhieu muc do va trinh dl) thich hop,

a

a

Tham gia bien khdo bl) sacb nay gam co " - TS. Trdn Ngoc Hoi - Truong Dai hoc Bach Khoa Hd Noi (Bien khdo chinh - Chu bien). - Ong Pham Van

tnu« -

HQi V 4t li Vi¢t Nam.

Trong t4p mot cua bo sach nay, cdc tac gid xin trdn trong cam an cdc nha giao, dong thoi ciing la cdc nha chuyen man co nhieu kinh nghiem va kien thuc sdu tong duoi day dd dong gop mot so' tu lieu cho tdp sdcn " - PGS. TS. Doan Nhuong - Vi¢n Nang luang nguyen tic QuOcgia. -PGS. TS. Ngo Phi/An -Truang D(,lih9CBach KhoaHa Nl)i.

- Ong Luu Dinh Thanh - BI) Gido due va Dao tao
Chung toi bien khdo bl) sach nay vai mong muon giai thieu vai ban d9C nhiing kien thuc vdt li a muc co ban, hien dai, thuc tl sinh dong nhung cling rdt sdu sac, dong thai ding muon gop phdn VaG viec lam phong phu han, chinh xac han mot so' noi dung hen thuc vdt li trong chuang trinh gidng day bdc Dai h9C va Trung h9C phd thong.

a

Cuoi cung, chung toi xin chan thanli cam em Trung tam nghien cUu Chien luac va phat trien Chuang trinh giao due Trung h9C chuyen nghiep, Dai hoc va Sau Dai h9C (truac day la Trung tam nghien cUU Giao due Dai h9C) va Ban bien tap sach V 4t li, Nha xudt ban Gido due da nhiet tinh cd vii, ung hI) chung toi de hoan thann bl) sach nay.

cAc TAc GIA

6

TQp mQt : CO HQC
Chuang 1. Mb dau Chuang 2. Chuyen dong mot chieu Chuang 3. Chuyen dong hai chieu

vA

NHI~THQC

Chuang 4. Cac dinh luat chuyen dong ella Newton Chuang 5. Chuyen dong tron va hrc hap dan vii tru ella Newton Chuang 6. Cong va nang hrong Chuang 7. Dong luong va chuyen dong cua Chuang 8. Chuyen dong quay Chuang 9. Can bang tinh ella mot vat ran Chuang 10. Chat ran va chat luu Chuang 11. Nhiet d¢ va sir truyen nhiet
Chirong 12. DiM luat thir nhat ella nhiet dong hrc hQC

M

Chuang 13. Li thuyet dong hoc ella cac chat khi Chuang 14. Dinh luat thir hai ella nhiet dong hrc hoc Chuang 15. Khi thirc va chuyen pha

TQp hoi : DI~N, TU, DAO DONG
Chuang 16. Dinh luat Coulomb va dien tnrong tinh Chuang 17. Dinh luat Gauss Chuang 18. Dien the Chuang 19. Dien dung, dien nang va dien moi Chuang 20. Dong dien va dien tro Chuang 21.

vA

SONG

Tu tnrong

Chuang 22. Cac nguon ella tir tnrong Chuang 23. Dinh luat Faraday Chuang 24. D¢

tv cam

Chuang 25. Tir tnrong trong khoi chat Chuang 26. Dao dong co Chuang 27. Song co Chuang 28. Song am Chuang 29. Dao dong dien tir va mach dien xoay chieu Chuang 30. Cac phuong trmh Maxwell va song dien tir 7

TQp be : QUANG HOC Chuang 31. Quang hinh h9C Chuang 32. Giao thoa anh sang Chuang 33. Nhieu xa anh sang Chuang 34. Phan cue anh sang Chuang 35. Thuyet wong doi Chuang 36. Luong tt'rhoa btrc xa dien ttl Chuang 37. Co h9C luong tt'r

vA V ~T Li LUQNG nl

Chuang 38. Nguyen nr va bang tuan hoan cac nguyen to Chuang 39. Vat ran tinh thti va laze Chuang 40. Hat nhan nguyen nr va hat co ban Chuang 41. Vat If cac sao

8

MUCLUCTAP

.

.

Chuang 1 : MO -DAU
Trang

.

.

I
-'

1.1. Mo hinh, li thuyet va cac dinh luat 1.2. Phep do va d<) bat dinh. Cac chuan 1.3. Cac he don

14 15 17 19 21 22
.-

V!

1.4. Thir nguyen, don vi va do chinh xac 1.5. Phuong phap giai bai toan
Bai doc them: Theo sat sir phat trien cua Vat li h9C ~

Chuang 2 : CHUYEN -DONG MOT CHIEU 2.1. Vecto vi tri va d<) dich chuyen 2.2. V an tee va toe do 2.3. Chuyen dong Mu 2.4. Gia toe 2.5. Chuyen dong bien d6i deu 2.6. Roi nr do
Bai doc them: Vecto va J. Willard Gibbs

~.-

26
28 32 33

35
37

39
-. ~

Chuang 3 : CHUYEN -DONG HAl CHIEU 3.1. Vi tn, van toe va gia toc 3.2. Gia toe khong d6i ; chuyen dong cua vien dan 3.3. Chuyen dong tron deu 3.4. Chuyen dong nrong dol Bai doc them : Galileo Galilei Chuang 4 : CAC -D!NH LU~T CHUYEN -DONG CUA NEWTON 4.1. LI!C va khoi lirong 4.2. Dinh luat thir nhat cua Newton 4.3. Dinh luat thtr hai cua Newton 4.4. Dinh luat tlur ba cua Newton 4.5. Trong hrong va 1l!C hap dan cua Trai Dat 4.6. Cac lire tiep xuc : hrc phap tuyen va hrc rna sat 4.7. Cac phtrong phap giai toan co h9C
Bai doc them: Isaac Newton 76 78
, • ._?..,

-.?

49
52 58

60
63

83
84 88 91 99 103

9

5.7.3. -.3.. Cong thirc hien boi mot lire bien d6i 6.4. chuyen dong cua ve tinh 6.2. The nang 6. Khoi tam 7. Dinh If cong .1.Chuang .2. Phuong phap giai bai tap Bai doc them: Cong va nang hrong 7 : DONG LUQNG VA CHUYEN DONG CUA H~ -.2. Chuyen dong quay cua Trai Dat 5. Khoi luong quan tinh va khoi Iuong hap dan 5.-- . Cac dinh luat Kepler va su phat hien ra dinh luat hap dan Bai doc them: Cac hrc co ban va sir thong nhat 122 126 127 130 138 140 143 145 147 Chuang 6 : CONG vA NANG LUQNG 6.... VA U)C HAP DAN VU TRl) CUA NEWTON 5. Chuyen dong ten lira Bai doc them: Doi xung va cac nguyen If baa toan 206 208 210 212 213 214 222 226 10 .7.10..6.4. Truong hap dan 5.? -?-- 162 164 169 173 174 175 177 182 184 186 189 190 Chuang 7.11.9. Co nang va dinh luat baa toan co nang 6. Chuyen dong cua khoi tam 7.6. The nang cua truong hap dan. Xung Iuong cua lire 7. Cong thuc hien boi mot lire khong d6i 6.dong nang 6. Dong Iuong 7.5. Cong suat 6.5.6.1.3. Quy dao. Dong lire hoc cua chuyen dong tron deu 5..4. toe d9 ve tinh 5.. Dinh luat bao toan nang Iuong 6.8. Cac IVe bao toan va khong bao toan 6. Va cham 7. Cac lire khong bao toan va noi cong 6..7. Bao toan dong hrong 7.1..8.. -! 5 : CHUYEN DONG TRON ~ ? . Dinh luat hap dan vti tru 5. Chuyen dong tron khong deu 5.

~ .10.2. Mornen lire doi vci mot true co dinh 8. Dong hoc cua chuyen dong quay quanh mot true co dinh 8. J 238 239 243 245 250 254 25~ 259 260 265 267 271 273 275 294 295 296 301 10.2.4.5.7.3. Chuyen dong cua con quay hoi chuyen 8.3. Ung suat va d¢ bien dang 10..13.2.2. Cong va cong suat cua chuyen dong quay cua vat ran 8. Khoi hrong rieng 10. Dmh Iuat Archimedes 10.1.Vat Ian 8. Can bang nhiet va dinh Iuat thir khong cua nhiet dong lire h9C 11. Dinh Iuat Stockes Bai doc them: Archimedes Chuang 11 : NHI~T -DO vA 311 316 318 325 327 335 338 339 su TRUYEN NHI~T 350 352 354 11 11.4. Toa do.1. Mornen dong hrong cua mot hat 8. van toe va gia toe goc 8. Dinh Iuat bao toan rnornen dong Iirong 8. Trong tam. H~ quy chieu quay . rnornen lire doi voi mot diem Chuang 10 : CHAT RAN VA CHAT LUU _. Cac phuong phap giai bai toan 9..6. Dong nang quay .5. Chuyen dong tinh tien va chuyen dong quay cua vat ran 8.8.3. Ap suat trong chat hru dirng yen (Ap suat tinh) 10.. Cac rna ta vi rna va vi rna 11. Phuong trinh Bernoulli 10.7.11.12. Dong lire h9C cua vat ran quay quanh mot true co dinh 8.4. Mornen dong hrong cua M hat 8.Lire Coriolis Bai doc them : SiXdung cac rna hinh trong vat li Chuang 9: CAN BANG TiNH CUA MOT VAT RAN 9. Cac dieu kien d~ co can bang tinh 9.6. Nhiet bieu va thang nhiet d¢ khi If Wang .9.1.3.1.Chuang 8 : CHUYEN -DONG QUAY 8. Mornen quan tinh 8. Can bang tinh cua mot v~t ran 9. D¢ nhot 10.

4.5. 12. S\! truyen nhiet Chuang 12.4.5.5. Cac dong co nhiet va dinh luat thti hai 14.6. Entropi 14.1.Thomson Pha va chuyen pha 466 468 472 15.2.1.2.Clausius 475 476 12 .4. Tinh thuan nghich va chu trinh Carnot 14. Cac may lam lanh va dinh luat thir hai 14.4.3.1.5. Nhiet dung cua cac khi If nrong va cac chat ran nguyen to 13. S\! no nhiet 11.11. hieu irng Joule .6. M9t so irng dung ella dinh luat thtr nhat Bai doc them: Chuang 376 379 384 387 391 397 cAc CHAT KHi 13. Ba nroc Rumford 13 : Li THUYETDONG HOC CUA 12. Phuong trinh Clapeyron .3. Entropi va dinh luat thir hai Bai doc them: Con quy cua Maxwell Chuang 15. Can bang pha. Hieu suat cua chu trinh Carnot 14. 12. Cac thang nhiet d9 khac 11. 15. 15. Mau phan tir ella khi Ii tirong 13. Cach giai thich vi rna cua nhiet d9 13.3. Phan be toe do cua cac phan tir Chuang 14 : DjNH LuAT THU HAl CUA NHI~T DONG Ll!C HOC 407 412 414 416 421 424 14.2.2. 12. 12 : DjNH LuAT THU NHAT CUA NHI~T DONG Ll!C HOC 358 359 362 Cac phirong trinh trang thai Nhiet dung rieng va ~n nhiet (chuyen ph a) Cong Dinh luat thir nhat ella nhiet dong lire hoc Benjamin Thompson. 15.6. Qua trlnh doan nhiet doi voi khi li nrong 13. S\! phan be deu nang luong 13.1.5.3.4. Tirong tac phan 436 438 443 446 449 455 457 15: KHi THl!C vA CHUYEN PHA tir Phuong trinh Van der Waals N9i nang khi thirc.

CHlfONG 1 (I ? I)lll] ~ 1·1. dan va d9 ehinh xac v] 1·5. Phlfang phap giai cac bat toan Bai doc them: Theo sit sir phit triin ctis VatIf hoc Bl(C cho cac ban khai niem. chuyen dong quay. nang call true va IW cung voi no . momen luc.. vi sao cac v$ tinh 19ichuyen 69n9 tren quy 690 rna khang rai . luc ma sat. Cae chuan 1·3. Th(( nguyen. dong luang.. Me hinh. Cae h~ dan v] 1·4. chat long. Ii thuyet va cac djnh lu~t 1·2.mgxay ra trong tl! nhen veJimot s6 ft cac 6inh lu$t co ban nhat. Til V?t If bat nguan til tieng Hi L9P. cong. Phep do va d9 bat djnh. co nghTa la "hieu biet ve tl! nhien". toe do. V$t If rna ta va giai thfch ban chat cua cac hien tuc. Ch~ng ban nhu vi sao bau trOi 19i xanh. chuyen dong clla song . hien tuong vdt Ii new? dnh IU1Y so! Chuyen luang. vi sao c3U vang co sac rnau . t9i sao cac 13 . dong.

voi nhirng cai moe dti giai thich cac lien ket hO<1h9C. co hQCchat Iw. khi d6 rna hinh til la mot vi du. nhLfng mroc khi bat dau. am hoc. Nguoi ta phai gan ket cac rna hinh lf thuyet va sir gan bo qua cac phep thong voi cac quan sat thirc nghiern nay dtroc hlnh thanh kern voi mot dang hinh nay la khong thien. Con If thuyet nao ? Doi khi cac til nay duoc sir dung Ian Ion. nguyen Dti dat muc dich la giai thich duoc cac hien khi chi sir dung mot so it cac dinh luat don gian. cac phep do va phLfong phap hoc t~p v~t If. cluing ta cling khong th~ thay duoc s6ng anh sang nhu s6ng mroc. chung. cac nha vat li phai tao ra cac mo hinh dti dien ta the gioi xung quanh. cac nguyen tu dLfqc cau tao nhu the nao . mac du chung nguyen ta khong th~ nhin thay diroc giong nhu cac hanh tinh chuyen dong xung quanh Mat Troi vay. v~t If chat ran. Li THUYET vA cAe DiNH LuAT "gai". dong hinh nay tao ra bo khung ta dua cac tinh huang phirc tap ve cac dang don gian han c6 thti hieu diroc. chUng ta S8 ban lu~n doi dieu ve V~t If. rna hinh cua cac ve Nhin rna hoan bier sir khac nhau gitra _ va mot rna hinh la nhu the la don gian va cung ciru.con tau sat I~i noi fren song. chung ta co th~ rna ta "kha tot" viec nern mot qua b6ng neu ta sir dung rna hinh trong do co bo qua suc can cua khong h9C thuong khi. Doi khi mot rna hlnh diroc phat trien. If thuyet tLf0ng doi. Sau do rna hinh "hanh tinh nguyen til" ra doi. di$n va tu. nhung khi dua ra rna hinh s6ng thl nhieu hien tuong thirc nghiern anh sang c6 thti giai thich duoc. nguyen til gam mot quanh hat nhan tich dien duong va cac xung electron tich dien am chuyen hat nhan. V~t If hoc la mot khoa hoc co ban nhat clla cac khoa hoc... Vi du. Dau the ki XX. bien. 1-1. v~t If bat nhan va cac hat co ban. Mo hinh thuong cac hien nrong nghien cap mot cai gi do nrong nr ve cau true v6i thi rong 16n han. trong d6 cac electron nrong nrong giong voi cac hien ta quen thuoc. Viec chap nhan mot li thuyet vat If nao do phu thuoc vao sir thanh cong cua no trong thuong viec tien doan va giai thich cac quan sat thu nhan duoc. Luc dau qua cau co ta xern n6 nhu nhtrng 14 . Tuy nhien xuyen cac nha khoa cai tien cac rna hinh. toan hoc. hoac nhir nhtrng qua bi-a lien tuc day cac qua bi-a khac. urong nr nhien MO HiNH. Vi du khac la rna hinh s6ng cua anh sang.. Mo hinh nguyen ngiroi do dinh hrong. nhi$t hoc. thien van hoc . Pharn vi rna V~t If nghien cuu rat r(>ng16'11 thLf6ng dLfqCphan chia thanh cac va tfnh vlfc cua chuyen d(>ng. quang hoc . chi tiet han va co M y dinh vat li luon di giai quyet hang loat van de voi dQ chinh xac toan hoc cao.. trong rna hlnh nay. diroc cai tien dti ngay cang gan voi cac ket qua thirc nghiern tren mot pharn vi rong Ion cac hien nrong. ChUng ta S8 de cap Wi tat ca cac de tai d6 trong cuon sach nay. tharn chi dua ra mot rna hinh moi de no ngay cang phu hop han voi cac quan sat. Mo hinh thea y nghia cua nha khoa h9C la mot cai gi d6 urong nr hoac nhu mot birc tranh nrong til lai diroc xern nhir qua cau tich tich dien dirong. Ban co thti muon mot Ii thuyet r til nhung c6 thti xay dung cac rna hinh d~ c6 thti hi~u biet duoc chung. Cac rna cho phep cluing rna cluing dien am ura nhu cac hat nho trong qua nho. cau fnic nguyen tu. Nhirng day du va khong Chang han.

tra thanh mot If thuyet. cluing ta chi can xet ba chuan : thai gian. . Chung ta dung thuat ngfr "dinh Nhieu khi cac dieu khang dinh nay Iuat" khi the hien diroi dang cac quan luat thir hai cua Newton). tim ra bang thuc nghiem sat. . If thuyet song cua anh sang la nhirng vi du minh hoa. Tuy nhien khi xet cac qua trlnh diroi nguyen cu quan . CAC CHUAN D~ hieu duoc the gioi xung quanh ta. Cac met va giay nay phai diroc so sanh voi met chuan va giay chuan. hay ap suat cua mot chat khi trong binh chua thay d6i ra sao mot khi nhiet d¢ cua binh tang len hay ha xuong. Theo M hoac cac sir dung dan cua no da diroc kiem nghiem trong mot pham vi rong Ian cua cac tnrong hop. chung qua mot xac chinh chang han nhu chieu dai cua mot con tau hoac toe d¢ cua mot oto . vi vay co sir han che ve d¢ chinh xac cua phep do. 15 ta can thiet phai tien hanh cac phep do. PHEPDO VA DQ BAT D!NH. Nhirng mot khi co nhirng bang cluing thuc nghiem moi rna If thuyet hay dinh luat khong con giai thich dung thi chung lai diroc thay d6i phuong trinh gitra cac dai lirong (vi du dinh Dinh luat duoc phil hop dung mot pham vi nhat dinh cua cac hien nrong quan y nghia do. " ~ a mire nguyen nr hay tir thi sir anh huang cua dung can do la sat voi cac dai luong I khong the bo qua duoc. __ J. cua cac hien W chac chan rang dinh lU~Hla tuyet doi dung. Ta hay xet dac diem can co cua mot chuan : 1 . Cac do bat dinh nay co th~ la nho hoac khong quan trong trong cac do dac hang ngay rna cluing ta da quen thuoc. Cac nha khoa hoc con dua ra cac dinh luat tinh thong nhat cho nhieu ngiroi quan sat. ngiroi ta dung thuat ngtr "nguyen li" (principle). vi du van toe thirong duoc do theo don vi met tren giay (m/s). trinh d~ xac dinh do. ta khong th~ M chi nhirng tong dieu khang quat dinh ngan tuong gon nhung nhien. Khong chi can cac con so diroc do chinh xac rna phep do cung phai diroc quy v~ mot chuan chung (con goi la don vi CO ban). do dai va khoi luong.. Ngay nay sir hieu bier cua cluing ta ve cac phep do ngay cang sau sac va cac phep do chinh xac la mot phan rat quan trong cua vat Ii. Trong vat If. Ciing giong vi du nguyen nhu If thuyet. Chang han nhir toe d¢ hoac gia toe cua mot vat co quan h~ nhu the nao voi do Ian cua mot lire tac dung len no... Nhung ta lai bier rang khong th~ tao ra mot phep do rna no khong anh huang len he dang do. Chung ta mong muon bieu thi cac quan he tren mot each dinh lirong thong phuong phuong trinh.Chuan phai bat bien d~ cac phep do thirc hien hom nay co th~ so sanh diroc voi cac phep do cua hang tram nam sau. If Archimede. cac nha khoa hoc mong muon tim duoc moi quan he giira cac dai hrong vat li. cac dai hrong can do deu duoc dinh nghia mot each can than. 1-2. Trong phan dau cua cuon sach nay. Lf thuyet nguyen nr. dinh luat da mang M phil hop hon. Thong thirong cac phep do chua dung nhieu chuan da diroc thoa thuan. Con doi voi nhtrng dieu khang dinh it tong quat hon. nghia la cluing co mot d¢ bat dinh gan voi rnoi phep do..

nhung do cling chi la 20°C la rat gan voi mot kilogam.Chuan phai d~ co diroc. nay da diroc xac dinh sao cho cua Hai chiec dong h6 loai nay chay giong nhau den d¢ chinh xac 1/10 13 . Chuan nghia thai gian Tnroc het ta xet dinh giG' 6 O°C. hie do dinh v~ kilogam 16 . Do do neu mot giay diroc dinh nghia bang duoc dinh nghia thea toe d¢ anh sang : Me)t met la de) dai trong chan khong rna anh trong sang di dune mot khoang vao 1/86400 thai gian cua mot ngay thi sir thay d6i v~ do dai cua mot ngay lam cho dinh nghia do khong the chap nhan diroc. Den Hoi nghi CGPM Ian tlnr 17 nam 1983.iridi dac bi¢t dUQ'Ccat gifr iJ dinh ella nguyen Phap. t6 chirc co tham quyen thai gian bang 1/299729458 giay. Met chuan nay bang mot ph an miroi trieu khoang each cua chuan thai gian.Chuan phai duoc thira nhan rong rai cac ket qua nh~n duqc xac nao rna cong nghia cua chuan thai gian se thay d6i nhir the nao ? Chuan nam de) dai Liic dau met chuan diroc t6 thira nhan khac gan Ian thu nhat vao giifa hai vach dau cua mot khi thanh duoc mot 1889 la khoang duoc each chirc CGPM manh M 6 cac nuac khac thanh hop kim platini-iridi nhau co thti so sanh duoc voi nhau. Nho cac chuan nay rna ngiroi ta co thti quy chieu dai cua mot cai thtroc met v~ phep do quang dong duong di diroc cua anh sang trong giay. mot trong gi se cac gia dinh dti di den dinh nrong xem dieu nghia nay.2 . Trong chirng rrnrc can chua co thay d6i. dat tai Paris (Phap). Hoi Generale viet tat la CGPM) la dira ra cac dinh la thai gian cua nghi can do quoc te (Conference des Poids et Mesures. thuc quy giay v~ cac dao chuan til xesi. chat cua nguyen til cua nguyen thay d6i thea tudi cua vti tru.Chuan phai chinh xac dti san sang co diroc bat err do chinh nghe cho phep. Luc dau giay tir xich dao den Bile eire d9C thea dirong kinh tuyen di qua Paris. tir nam nay den nam khac. Dinh nghia nay cua met phu thuoc dinh nghia cua giay va phu thuoc vao gia thiet khong d6i cua toe d¢ anh sang. nrc sai khac la-3m3 nuoc 6 nhiet d¢ nhau mot giay trong mot trieu nam. Sau nay nguoi ta thay rang d¢ dai cua mot ngay khi duoc do boi dong h6 che tao dua tren cac hien nrong khac nhau lai thay d6i ngay trong nam. Ban hay wang xay ra neu tinh. pham quy can trong 1/299729458 cira hang 6 Phap. Mot kilogarn khoi hrong . Chuan khoi IUQ'ng Chuan khoi Iirong duoc I T6 chirc CGPM dinh nghia vao narn 1889 nhir sau : nghia dan vi. T6 chirc CGPM Ian tlur 13 da dinh nghia : Me)t giay Me)t kilogarn la khoi IUQ'ng cua mot khoi 9192631770 chu ki cua mot birc xa xac tu xesi 137. dti nhieu phong thi nghiern co th~ sao lai chung. 3 . ngiroi ta tin chile rang cac tinh chat nguyen til la doc l~p voi thai gian. 4 . tru platini gan Paris. met chuan duoc dinh nghia qua d¢ dai cua mot ngay.

nhung nhin chung cac nha khoa h9C deu dong y mot he dan vi quoc te (International System of Units. Vi du dan vi dien tich la m2. Bang 1-2.Mot phuong phap d~ tao nen cac dan vi Ion han va nho han. Pharn vi kich thuoc rna V ~t li h9C nghien crru tv rat Ion den rat nho (hinh 1-1). dan vi toc d¢ la m/s. . cuong do dong dien. d¢ dai.. . Trong he dan vi quoc te co mot phuong phap chung d~ thiet lap cac dan vi Ian han va nho han. 17 2· VLDC·T1 . Cac dan vi 10n han va nho han nay duoc tao nen bang cac tiep dau ngii d~ m f. k h da d q 101 10-1 10-2 10-3 10-6 Trong toan bo cac mon h9C vat If co 7 dan vi co ban lam chuan. Cdc tiip ddu ngic clio cdc dan vi SI Ki hieu E P T G Don'i met Ki hieu m s kg A Thai gian Kh6i hrong CHang dQ dong dien giay kilogam ampe kenvin mole candela Ten exa peta tera DQ 16n 1018 1015 1012 109 106 103 102 Nhiet dQ Luong CHang sang chat K mol Cd dQ giga mega kilo hecto deka deci centi mili micro nano PlCO M Mot h~ cac dan vi bao gam : .Cac chuan. khoi luong. cong suat va lire . He Bang 1-1. nhiet do. Cdc deli luang va dan vj co ball trong II? dan vi SI D~ IU'Ql1g Chien dai cAe DON vi lam thay d6i cac dan vi co ban va cac dan vi dan xuat nho mot thira so luy thira cua 10 (bang 1-2).1-3. hoac la t6 hop cua cluing.Dinh nghia cua cac dai luong dan xuat. Mac du co nhieu he thong dan vi khac nhau Slr dung 0 cac mroc khac nhau trong cac giai doan khac nhau. viet tat la SI) diroc t6 clurc COPM narn 1960 dira ra (bang 1-1).. chang han nhu nang 1uong .l n 10-9 10-12 10-15 10-18 p f a femto alto M9i dai Iuong do diroc bieu thi boi cac dan vi co ban. tuong img voi cac dai Iuong : thai gian. Iirong chat. cuong d¢ sang.

".c c:.c . SO'd6 bie'u diln pham vi nia cdc phep do v(a Ii. Cdc phep do vi thoi gian va d¢ dai md rong tren pham vi ciJ 10 trong khi do cdc pltep do vi khoi luong rang tren pham vi cd 10 80 18 .§ ~ ~ -5 ~ . '-0 :'" A S ~ ~ <::> . "0 -"" C."" "" C o.o <::> C '<0 '" Ii ¢ E . a -----------------------------/1U. ~ Hinh 1-1. ~ • ..J '" U :s~ ~ '3 l' <::> o b 1 S . <::> 0 00 0 Oil C '-0 f::l ~ "0 ..'l s ~.: ·CiJ~.---- ~ on ~ e \9::1 €:s! F~ ~ 8: I : I I I b ~: -----------40 00.S - ~ --- -- -----------.. <::> N o b I ~ L I I _ - ---- o @ - IS ~ ~ .

y rang doi so cua mot ham sieu viet co thir nguyen. mot Do nhieu tv he dan vi khac nhau cung dtroc SLrdung. khong th~ bang khoi hoac trir cac dai phan tich tlur dan vi khac). nguyen cuug Vi du. nen co th~ viet: 1 kil6met 1000 met . _1_' 60s = 1 va 1000 met la nhirng khoang each nhu nhau. So 5. ta viet thira so chuyen d6i nhu la mot co gia tri bang 1. hoac thanh gio.2 dac trung cho d¢ chinh xac cua phep do. nen cluing ta can phai biet each chuyen to hop cua cac dai cua cac dai luong cua van toe CO ban. phu hop voi tinh chat vat If tac dai rnoi co th~ bang nhau.1-4. nguyen phuong cua no. Chang han tlur nguyen la d¢ dai chi a cho thai gian : [V] = [L] [T] Con thir nguyen cua gia toe a la d¢ dai chia cho thai gian binh phirong : mot he dan vi nay sang mot he dan vi khac. dan vi cua d¢ dai co th~ la mot met.Nhan va chia tlur nguyen thea nguyen tac . Vi du : I phut va 60 giay la nhfrng khoang thai gian nhu nhau nen co th~ viet: 1 phut 60 giay 1 kilornet th~ cong cua viec = luong co thrr nguyen khac nhau. Theo phuong phap nay. vi. can chuyen mot so giay thanh phut. vA DO . fut (foot) hoac mot darn (mile). co nghia x la khoang deu khong Th« nguyen Thir ella mot dai IUQ'ng la mot tinh chat vat Ii rna dai IUQ'ng do mo ta. Phep do mot dai luong vat If nhu d¢ dai 5.Gan thir nguyen = 1km 103m = 1 19 . d¢ dai la [L]. CHiNH xAc . DON Vat If h9C la mot nganh khoa h9C dinh Iuong. dan vi do la met. THU NGUYEN. Vi du. chung ta dung mot phirong phap goi la d6i lien hoan. Dun V{ Dan vi la thang do cua thir nguyen. khoi Iuong la [M]. mot dan vi va mot d¢ chinh xac. Phep phan tich thu tlur nguyen chieu Khong quy la : cho moi kf hieu trang trinh. Cac tich thir dung d~ ph at hien ra cac sai sot dua tren co sa la chi cac dai luong trong mot phuong trinh. D6 lam viec nay. Vi du. co nghia la tLr so (theo mot dan vi) bang mau so (theo mot Co mot plurong phap goi la phan nguyen.2m bao gam mot thir nguyen.Ki~m tra thu nguyen Chii khong Nhung cuoi cung cua moi so hang xem co phu hop khong. Tlnr nguyen luong dan xuat la sin ~ co nghia neu x va d co cung thir nguyen. hoac chuyen inch thanh xentimet chuyen thuong mot so hoac met. dai so. luong. rlnr nguyen cua cac dai luong chuan nguyen nhu thai gian la [T]. Vi du. lien quan den the gioi hien thuc. Ki hieu "rn" cho ta bier tlur nguyen la d¢ dai. neu vi du sinx la each.

ta co : 10 d~m . . vi du s6 6. = 2m. 1m Di) chinlt xdc va cdc chit s{/ co nghia d9 nao do.53 duoc quy tron lit 7. S6 0 dung sau la s6 co nghia neu no dung ben phai dau thap phan.10 ern s.6. trong khi s6 6.5 co hai chii s6 co nghia. 1. Chir nghia it nhat trong mot s6 chir s6 co nghia 6 xa nhat v~ ben phai. vi du nhu s6 0. khong duoc xem la mot s6 co nghia . Phep nhan va phep chia : Ket qua cua phep nhan va phep chia phai co cung mot s6 cac chtr s6 co nghia nhu s6 it chinh xac nhat trong phep tfnh.vi nu 1-1 M9t oto co t6c d9 30 dam/gio.67 thi s6 7 lit chir s6 co nghia it nhat. trong twang C hop nay. Tim t6c do cua no thea cm/s. Trong s6 8.30 co ba chir s6 co nghia. 60 p lui 60 s ut l dam 1km 3 102cm _ 3 3 I' . Neu chir s6 ben phai cua chfr s6 co nghia it nhat trong ket qua cu6i cung lit 5 hoac Ian han thi gia tri duoc quy tron len. Sir dung lien tiep cac thira s6 chuyen d6i.6km .1 gio . so co la S6 cac con s6 co nghia lit sir phan anh d9 chinh xac cua mot dai luong.1. 20 .1. Quy trim: Neu chir s6 ben phai cua chu s6 co nghia it nhat trong ket qua cuoi cung la 4 hoac nho hem thi gia tri diroc quy tron xuong.5. tuy nhien trong thuc te phep do d9 dai chi chinh xac den mot mire thi s6 8. Cac s6 0 (s6 "khong") dung dau trong mot s6. Vi du. chang han nhu tinh chu vi cua mot duong tron IV phep do ban kinh thea cong thirc C D(> chinh xac cua gia tr] do cua mot dai lirong vat Ii diroc phan anh 0 s6 cac chir s6 co nghia dung M thong bao gia trl nay. cluing ta phai dinh r6 cac chir nghia ta rnoi co the tra lai duoc. = 30 d~m. 10 m. Gia tri n diroc xac dinh tai nhieu con s6 co nghia. d9 chinh so so co co ba chtr s6 co nghia.053098 (bang each bam may tinh) rna Xir l i gia tri nay nhu the nao. Vi du. vi vay xac dinh do dai "chfnh xac" doi hoi mot s6 vo han cac con s6 co nghia. 1 gia . s6 6900 thi co hai.141593. vi du den 7 con s6 co nghia n = 3. 1phut . vi du d~ co hai chtr so co nghia thi s6 7. neu do ban kinh r ta co: C = 1. con cac khi cluing duoc nghla la mot con s6 trong s6 0 dung dau 13 khong co s6 0 dung sau chi co nghia dinh roo quy tron len. Ta thay s6 cu6i cung I Dinh nghia mot chir s6 co nghia nhu sau : Mot chir s6 co mot s6.2 co ba chtr s6 co nghia. d~ co hai chir s6 co nghia la 8. Nhung s6 0 dung sau nam 6 ben trai dau thap phan co duoc xem la chir s6 co nghia hay khong ? Vi du. = gia tri da duoc 10.. l gio zi . Cac gia tri do duoc thuong diroc dung d~ tinh cac dai luong khac. do dai thea y nghia c6 di~n duoc xem lit co th~ chia nho den vo han. Vi du : S6 85.60cm thi khi tinh C = 10.57 duoc quy tron 2. tnt cac nghia . ba hay b6n chir s6 co nghia ? Trong twang hop nay. Cac quy uk dung trong cu6n sach nay d~ quy tron ve mot gia tri co cac chtr s6 co nghia la nhu sau : 1. VI may tfnh luon xem chir s6 nao ciing deu co nghia ? Ta thay rang chu vi cua vong tron chi co the co cung mot do chinh xac nhu ban xac do vay kinh.065 chi co hai chir s6 co nghia.

Cac ham sieu viet : Gia tri cua mot ham sieu viet co cung mot so cac chtr so co nghia nhir cua dci so cua no. Tranh thay cac gia tri so cua nhirng dai hrong trinh chirng nao chua giai xong phirong trinh. In9.. 3. Thuong vice ap dung dinh luat se dan toi mot hay nhieu phirong trinh chua cac an so. ta co' 3.53 co hai chir so co nghia . Tuy cac so hang phep nhan nay deu co ba chir s6 co nghia. D~ hieu duoc thuc chat. Trong qua trinh hQC vat If. ? .218m 05 . 6 I m s. moi khi co th~ ban hay ve ra sa do cua tinh huong vat If dang xet. I Mot vf du khac : Gia str can tinh dien tich cua bia cuon sach hinh chir nhat co cac canh .. Cac buoc sau day co th~ giup Ich cho ban.4cm. khong th~ hoc tot duoc neu khong co thuc hanh. 1-5. Butrc tiep theo la giai phuong da bier vao phuong trinh.6cm va 17. cac dinh Iuat.~~~n = 6.74cm2 nhien (bang each bam trong each bam may tfnh) Tuy nhien so hang it chinh xac nhat la 0.356 = 2. may tinh). Hay tim dn so theo cac ki hieu cua dai hrong da bier. 21 . Dien tich Bai tu kiern tra 1.1 Hay tfnh the tfch cua mot Ion sCrahinh tru co dLIang kfnh 1O. hay nghien ciru nhirng dieu kien dat ra trong bai toan d~ tim ra dinh luat hoac cac khai niern co th~ ap dung diroc.103cm3.t. Kinh nghiern -chi ra rang. doi voi cac tinh huong thuc hay gia dinh. cac dinh luat. Vi' hinh. PHUONG PHAP GIAI SAl lOAN Viec hoc tap vat If doi hoi phai hieu bier duoc cac khai niern. .2cm va chieu cao 18. neu co nhieu an so thi ban phai giai nhieu phuong trinh.071698 mls (bang S = 10. vay ket qua cuoi cling lay hai con so co nghia. . thuc hien cac phep tinh dai so d~ tach an 4. sir tien bo cua ban duoc danh gia boi viec ban co th~ giai cac bai roan gioi den dau. 3s =. ban can hoc each ap dung cua cac khai niern.17.236. ket qua S = 190cm2. Dap 56: 1.. 2.6. D(Jc toan hi) bai todn mot each ki luang d~ tim ra xem bai toan dang noi ve van de gi. ta phai quy 'I tron en. 3.Vi du : 36. do duoc la 1O. sau khi da giai xong phirong trinh. Vi If do do.. 1. cac dinh nghia. so ve phfa trai cua phirong trinh. ban can phai mat nhieu thai gian cho cac van de luyen tap. vi vay chung ta phai quy tron len. ghi lai tren hinh cac dtr lieu thong tin cua bai toan.9cm.9 = 189. Lua chon dinh IUlJ.50.56 . Vf du : sin34° = 0. .

Tinh than cua V~t If h9C la d tuyen tien tieu do. Trong qua khu cOng da c6 nhieu tnrcnq hop ngudi nay hoac ngudi kia da khai pha mot con dUdng nhirnq sau do moi vB Ie ra rang n6 da lac hironq. . nhieu cay coi va gai g6c. hay bat kl cuon sach giao khoa nao khac. Dung hinh ve (neu c6 the) d~ xem dap so c6 hop If khong. Ong da chi ra rang virot ra nqoai mot di~m nao do. Ban hay nho la phai d6i cac con so trong cung mot he dan vi. Khi ban doc cuon sach nay. 5. Ch~ng han. Cac sach qiao khoa deu lang tranh nhLi'ng chuyen lac huong do. V~y con dUdng bang ph~ng rna chunq ta da chon se dan den dau ? N6 se dan toi tuyen ·tien tieu cua V~t If h9C. H9C vat If theo mot cuon sach nhu cuon sach nay cOng tuang tu nhu ta di tren mot con dUdng bang ph~ng.ta moi thay gia tri so cua nhtrng dai luong da biet va thuc hien phep tinh. SI! bat dinh va soi d¢ng nhat chfnh la d do. hien dang co nhieu ngudi ham hd khai pha ve phla tnroc. ban nen co y thirc hoai nghi. kh6ng nen d~ 6c hoai nghi gay can trd cho viec h9C tap kien thirc cua ban. biet rei con dUdng bang ph~ng va bat dau mot each tiep can hoan toan mel me. chunq ta canq thay con dUdng trd nen toi tam han. Neu ban muon rnd mot con dUdng met. M9t each d~ kiem tra tinh hop If cua ket qua Ia thuc hien mot phep tinh tho hay Ia uric IUQ'ng. . con dUdng bang ph~ng se dan toi sai lam. Kiem tra dap s(f. 8ieu nay se dan toi mot an tu~ng sai lam cho rang cac that bai la hiem khi xay ra hoac tharn chi khonq bao gid ton tal hoac chunq khong c6 gia tr] g1. vi du nhir he dan vi SI. M¢t cuon sach giao khoa c6 th~ gay ra su ng¢ nhan... Ban hay xem xet ket qua bang tnrc giac va nhirng hieu biet thuc te cua mlnh. COng d day. Nhu n6 ton tal hi$n nay thl d mol cho deu khonq con c6 gi giong nhir n6 vao luc dau tien diroc khai pha. _? ? -. Khi viet dap so. ban se du~c gioi thieu rat nnieu dinh luat. Trong cuon sach nay. Con dUdng nay da diroc san ph~ng bdi nhLi'ng ngudi di tnroc chunq tao Kh6 rna con mot rno dat hay mot <5 ga nao c6 th~ lam chunq ta vap nga.. Khi d6 n6 con day nhLi'ng cay coi va gai g6c ram rap. THEO SAT SU PHAT TRIEN CUA VAT LI HOC . Albert Einstein khi phat tri~n thuyet tuonq doi da quay trd I~i nhLi'ng quan di~m co ban nhat ve khonq gian va thcl gian. Cach trlnh bay nhir the diroc xem la thanh conq vi n6 da rno ta diroc mot each chfnh xac va co d9n9 nhieu hlen tu~ng. Viec iroc IUQngcung c6 th~ giup cho su phat trien true giac cua ban. Chlnh su khong ban bac toi cac that bai do c6 th~ gay ra su ng¢ nhan. t. ni'lung su tien b¢ thuc su lai do nhLi'ng con ngudi biet lui lal. Hay kiem tra thu nguyen va dan vi cua dap so. . thi chac chan ban van se pha: xuat phat W dau d6 tren con dUdng bang ph~ng. ban can ghi Iai cac con so c6 nghia. Sat kl mot If thuyet hay thirc nqhlern nao rna hien tai diroc xem la that bai deu khonq diroc ban bac toi. 22 .uc nay se c6 nhieu rno dat va <5 ga. Tuy nhien. Canq gan toi tuyen tien tieu. phironq trlnh va cac quy tac.

Khoang each gifla Mat Troi va Trai Dat bang bao nhieu bin khoang each tir . Thu nguyen cua K la gl ? Tim tfch cua 21. Vi sao co ta bao cao ket qua dien 1702mm2 ? tich cua hinh chir nhat la 1700mm2 clur khong phai Xet phirong trinh : v2 = v~ + 2b(x . Hay iroc hrong khoi luong cua Trai Dat. chieu cao 6.213mm? . the tfch mot hinh cau.6m va 5. y nghia cua ba dai luong .108m. 106m. Trai Dar c6 ban kinh 13.84. Mat do cua dat da tren be mat Trai Dat khoang ba 1:1nmat do cua mroc. dan s6 xap xi 80 trieu nguoi.32cm 10m . S6 nao sau day c6 ba con s6 c6 nghia 0. Tim thir nguyen cua ti s6 gifra the tich mot hinh cau va the tfch mot hinh lap phuong c6 canh bang dirong kinh cua hinh cau. 0. Tim the tich cua mot khoi g6 hinh chtr nhat.2mm .Hay xac dinh thir nguyen cua th~ tfch mot hinh lap phuong. va Miflt Trang each Trai Dat 3. 0. S\! khac nhau gitra thir nguyen va dan vi la gi ? Neu ta nhan mot vai s6 c6 do chinh xac khac nhau thi s6 nao xac dinh do chinh xac cua ket qua? T6c d9 anh sang xap xi 3.00m. Dien tich mroc Viet Nam khoang Mat d9 dan s6 bang bao nhieu ? Miflt Trai each Trai Dat l. Neu ta dinh nghia mot don vi thai gian moi la mot chop mat bang 30~lS thi toe d9 anh sang thea dan vi met/chop mat la bao nhieu ? Anh sang di duoc bao xa trong mot chop mat? Hay thao luan sir khac nhau ve 10.xo).lO"m Trai Dat den Miflt Trang? 23 335000km2.6. Hay xac dinh thtr nguyen cua b.Om . chieu rong 31.003m 3.108m/s. Ban biet dai luong vat li nao c6 thir nguyen nay? x« bieu thirc K = ~ mv2.5cm .3m. 10. 3.5. chieu dai 115cm. trong d6 b la mot dai IUQ'ngc6 tlur nguyen chua bier.4cm . .4.320cm M9t sinh vien dung mot thiroc do c6 sai s6 ±lmm d~ do chieu dai va chieu rong cua mot hinh chir nhat c6 cac gia tri 37mm va 46mm.

84.l08m/s.06. C6 bao nhieu cm3 trong 2.Toe do anh sang trong chan khong sang di tir Mat Troi den Trai Dat ? la 3. (b) c6 dang nira hinh tron duong gel tren. Can c6 bao nhieu hat dti phil kin hoan toan lem2 tren phim ? G6c nhln Mat Trang tu Trai Dat la 9. TIm dien tich ella mot tam canh I.5ml ? Cac hat "nhay quang" ella mot so loai phim e6 kich thiroc eo 0.2m va mot kinh I.10-3 fad. (c) TIm tong .8I1m. Can mat bao lau d~ anh Mot Ift la thti tich ella 103cm3.37m.37m dien tich cua hai tam each tir Trai Dat Duong kinh Mat Trang la bao nhieu ? gel : (a) c6 dang chir nhat mot canh 1.l08m. 24 . Gia sir cac hat nay e6 tier dien vuong va cluing nam sit nhau tren mat phang cua phim. khoang den Mat Trang la 3.

chuy/n dong rai xuong ciia ngll/fi nhdy d/f co the' xem nlut chuyen dong mot chien. Chuy~n d9n9 deu 2·4. Willard Gibbs Khi trai lang gio. )It''I' (~IIII~(J • • 2·1. Ban da biet vi trf. 25 . Gia toe 2·5. Gia SLr ban quan tam tai chuyen d9n9 cua mot mot v$ tinh quay quanh Tral mit. Rai tlf do 8ai doc them : Vecta va J. Co h9C S8 giup ban tra lai cac cau hoi dai loai nhir v~y. Co h9C 113 man h9C nqhien CLrUve chuyen d9n9. Chuy~n d9n9 bien d6i deu 2·6. toc d9 va hLIang chuyen d(_'mghien thai cua no va muon tien dean quy dao va thai gian d<?ttai m9t diem nao do tren quy dao ay. V~n toe ~) A A A' va toe d9 2·3. Veeta vi trf va d9 djch ehuy~n 2·2.CHlfONG2 II(JYI~N l)t'Nt.

Ngoai cac dai IlJqng d(lng hoc (nhu vi tri. chung ta S8 dinh nghia mot so dai IlJqng thlJang duoc SLr d~ng trong co hoc nhu van toc va gia toe. Cac phep do duoc lam sau do la doi voi M quy chieu nay." 2·1. N6 bang hieu gifra vecto vi trf cuoi r2 va vecto vi tri dau rl D~ rna ta chuyen mot h~ quy chieu. Hat mot thuc th~ Ii tuong hoa khong kich thuoc va cau true ben trong. Dc) dich chuyen ~r xuat hien cung voi sir thay d6i vi tri. cay 16n nao d6 a ben dtrong. Gia sir true x narn d9C theo duong va ta chon huang dong lam hu6ng duong voi vecto dan vi la i.dau cua x dll cho chung ta biet vat a phia nao doi voi goc. dong cua mot vat. Dieu nay co .- Trong cac chuang rna dau nay. . Vecto V! trt r cua xe diroc cho boi : r la co tri cua n6 khi xe = xi (2-1) Viec xem mot vat quang tinh nhu mot hat la mot phep gan dung chl dung duoc neu kich thuoc cua vat khong lien quan den bai toan dang xet. .. thi ban co th~ xem dong xu nhu mot hat. Vi du.. viec xet chuyen dong cua mot vat se duoc dan gian hoa bang each xem vat d6 nhu mot hat hay can goi la chat diem.. Mot di~m co vi tri thuan tien nao do deu co th6 dung Lim diem goc. Tuy nhien. VI vat luon thang - tay. chang han nhu mot diem d k~ ngay mot 26 dong d9C theo mot duong true x . thl vecto vi tri cua n6 r = (55m)i. Toa d¢ x cua xe la thanh phan cua vecto vi a each g6c ve phia dong 55m. neu ban lai muon bier dong xu roi xuong dat la sap hay ngira. . -. ()~>ng luc hoc . Sau d6 ta S8 dOng cac dlnh nghia nay de tim moi lien h$ giCtacac dai IlJqng d6.(-25m)]i = (80m)i Boi Viec sir dung chuyen dang vecto dan vi i la hoi thira trong dong h9C mot chieu. Ta hay xet mot xe oro chuyen dong tren dong mot con duong thang theo huang thang do va ~r = [(55m) . VECTO V! TRI VA DQ D!CH CHUYEN . Trong d9n9 hoc. d¢ hay thang. dieu nay doi hoi tnroc het phai chon goc tai mot diem tren duong sau do chon mot chieu duong. d(lng luc hoc con dua VaG cac khai niem nhu Ilfc va khoi IlJqng. chang han ta tung mot dong xu len khong trung. Can khi xe each goc 25m ve phia tay. biroc Neu vi tri ban dau cua xe each goc 25m v~ phia tay va vi trf cuoi cua n6 each gee 55m v~ phia n6 bang: dong. Khi d6 ban can phai tinh toi sir quay cua dong xu. Neu ban muon xac dinh do cao eire dai rna dong xu dat toi hoac thai gian rna no tren khong trung. thi do dich chuyen cua Doi voi chuyen dong dau tien ta phai xac lap mot he to'). van tee va gia toc) . thi ban lai khong th~ xem n6 nhu mot hat duoc. . a V! I trf X3C dinh V! tri cua mot vat dui v6i h~ quy chieu.phan bao ham cac dinh lu~t ve chuyen d(lng . ()~>ng hoc la phan nqhien crru chuyen d(mg nhtrnq kh6ng chu y tai nguyen nhan cua chuyen d(mg d6.cho phep chUng ta tien dean chuyen d(lng cua mot v~t xuat phat tcr thOng tin ve v~t d6 va moi trllang xung quanh n6.Co hoc diroc chia lam hai phan : d(mg hoc va d9n9 Ilfc hoc. thl vecto vi tri cua n6 bang r Vecto =- (25m)i.

0 2.2m/s2)(2.0 3. Gin hru y s.43m = = 7. a thai diem nao d6 duoc tim bang each thay gia tri thai gian vao bieu thirc cua xu). trong chuang nay ta van dung kf hieu vecto d6 d~ chuan bi cho viec xem xet cac chuyen chieu dong mot chieu .Os la 24m.1 ¢ cua xe d = Is den t2 = 7s. = 19m + va quang n6 da di duoc thea huang -x mot quang dirong bang 48m .0 18 29 37 43 47 48 47 43 37 (c) Tir do thi ta c6 th~ xac dinh duoc vi tri tai d6 xe d6i huang chuyen dong. (a) Hay dung do thi cua toa d¢ xe thea thai gian tir t O. Chang han.Os.bang each dung x han la dung r.0 7. D¢ dich chuyen lai la mot vo huang. tai thai diem t x = 2. x duoc do doc thea dirong doc voi huang duong thea chien di len doc. roi sau d6 bat +X 0. (a) TO<.2m/s2)t2 trong d6.1¢ cua xe tang cho toi khi x d dau giam. B~t dau tir thai diem t = = 48m.Os)2 = 37m. va dung ~x han la dung Ar.Os den t 8. TO<.Os) .Os den t = 7.29m)i = (l4m)i. Hay xac dinh quang duong rna xe da di duoc trong khoang thai gian tir tl Giai.0 8.Os .Os thi = 18m + (l2m/s)(2. 1. Khi tnrot len xe se chuyen dong cham dan. d Hinh 2-1 la do thi cua x thea t.0 6. nhung quang duong di cua do dich chuyen bang quang dong cua vat khong thay d6i. TO<. I ~r I dirong vat di duoc neu huang chuyen 27 .Os . T6ng quang duong xe da di diroc tir t 5m = = 19m.0 1.29m 5m. (c) Quang duong rna vat di diroc la tong chien dai dirong di cua n6. D¢ Ian la mot vecto.Os voi cac khoang thai gian l.(l .nghia la cluing ta c6 the mo ta chuyen vay. Phan tich chuyen dong cua xe cho thay toa do cua n6 phu thuoc thai gian t nlur sau : x(t) = 18m + (l2m/s)t . chuang vi Dl) 2-1 Xe truot tuyet truot len roi truot xuong doc Gia sir c6 mot xe tnrot tuyet tnrot len mot doc thang. Tuy nhien. mac du la khong can thiet trong dong hoc mot chieu.(l.0 5. xe da di thea huang duoc mot quang dirong bang 48m . Ket thiic at l.1 ¢ a nhfrng thai diem khac tim diroc bang each nrdng W va duoc cho trong bang 2-1.! pharr biet gifra d¢ dich chuyen duong di duoc. roi dung lai nrc thai. sau d6 tnrot xuong. (b) Xac dinh do dich chuyen cua xe trong = = khoang thai gian tu tl = 1s den t2 = 7s. VI a cac dong hai chieu va ba sau.0 4. sir dan gian nay khong th~ cho tnrong rna rong hop hai chieu va ba chieu. (b) Dung cac so lieu tir bang (2-1) ta tim duoc d¢ dich chu yen giira tl = Is va t2 = 7s ~r Bdng 2-1 r( s) x(m) -- : - = r2 rl = (x2 - xI)i = (43m .

: 6 cac thai diem t2 va t I tuong voi gach ngang tren dau. ta thay rang v trong khoang thai gian tv t v dn Me trung binh binh v cua mot vat trong = I"Os den t = 4.Os = 6..45. D() thi biiu dien too thoi gian t.Os den t2 = 4.Os = bang : Van toe trung ~= 47m .45.35m/s )t 33 '--' S >< 30 20 10 / o / N i'" = 9. 3. Oap so : (a) x(1 . (b) r(1 . irng. V~N TOe VA Toe DO V== Van toe v cua mot vat eho bier vat chuyen dong nhanh nhu the nao va huang chuyen dong cua no 6 mot thai diem nao do. VI o 28 I-Hnh 2·2..tl (2-3) Tren d6 thi bieu dien x thea t. Hinh 2-2 eho thay duong thang noi hai diem trong khoang thai gian tv t I 50 trong do rz va rl la cac vecto xac dinh vi tri cua vat = I.Os -../'v-' Bai tu kiem tra 2-1 Gii3 SLr t09 bieu thuc : x(t) d9 cua v~t ducc cho boi (O. l:'t == -.. D~ lam vi du. 18t I <. r6i sau do dung no d~ dinh nghia van tOe. d¢ doc cua duong thang do Ia ~ = 6. thanh phan van toe trung binh dung bang d(l doc cua duong thang noi hai diem tren d6 th].Os .Neu huang chuyen dong cua vat thay d6i thi 50 I ~r I se khong bang quang duong di duoc.. Ban ddu lai . Ki hieu chang han nhir ~.. Dung cac gia tri eho trong bang 2-1. 40 .45) = (8.. Ute tll/ti 6 [ = 5s 2-2.3 .0 5 '__ o 2 3 pV r-.. Dei thi bilu diell x theo t . la each thirong dung d~ bieu dien trung binh cua mot dai hrong. (b) Viet vecto vi trf r cua v~t tai t = 1.: 4 qs) 5 678 -I Ax .Om/s. dung rdi truot xuong.= r2 - rl == ~r ~t t2 .. o 2 3 4 t (s) 5 6 7 8 Hinh 2·1. bay gia ta se tinh ~ trong hai khoang thai gian doi voi xc truot tuyet trong vi du 2-1.29m 4. van toe trung binh chi co mot thanh phan 40 S '__.LOs ISm.Om/s. Trong twang hop mot chieu. Vi du 2-1 : de) x etta xe truot theo xe truot l en doc.111/5 .45) = 8.2m . each tot nhat d~ hi~u y nghia cua van toe la trircc het hay dinh nghia van toe trung binh.2m - (a) Tim qia tri cua x tal t = 1. / VT 1' I ' . (X2 t2 - xd =~x tJ ~t la thanh phan cua van toe trung binh.05 =. >< 30 20 10 /__ r---.2m)i.. V6i v == (X2-XI)i t2 tl =:: Do doc = V = 18111/3. khoang thai gian tv t) den t2 la : ...

Trang do thi cua x thea t. hay hinh dung ta dung nhieu diem toi mire cac diem dirong nhir tao nen mot duong eong tron lien tuc... Nhin len hinh ve. D~ nhan manh ding van toe gan lien voi mot thai o t1 2 5 t2 7 t2 diem. nhir duoc cho tren hinh 2-3. V = lim ~t~O V = t2 ._y~ ~ ~~ / binh M dinh nghia khai niern van toe. dq doc ella moi duong thdng Jl(J'i cdc diem tai I] va 12 se licII ddn lui dq doc cua liep Illyel1 vai duong cong do tai I]. D¢ doc cua tiep tuyen voi mot dirong eong tai mot diem cung thirong duoc xem la dt) doe cua duang eong tai diem do. Dinh nghia cua thanh phan van toe dan toi dinh nghia tong quat cua van toe v. ' D o doc eua dirong eong . D¢ doc dx dt nay duoc eho boi dao ham cua x doi voi t : >.::::" i 1I I I I I I I I I I I I I I I I I I I do. Van toe la gia tri gioi han cua van toe trung binh khi khoang thai gian tien toi O.Viin toe Bay gio' cluing ta 50 se dung van toe trung dong 40 . ti cluing tien toi v. trong khi van toe dac tnrng eho chuyen I i 3 t2 t(s) (1 mot thai diem nao do. Ta lai xet chiec xe tnrot 0 vi du 2-1. ban co th~ thay rang khi t2 tien gan tai t I' d¢ doc cua moi dirong thang tiep thea tien dan toi do doc cua tiep tuyen voi duong eong tai t I' Thanh dinh nghia khoang thai gian ~t phan cua van toe duoc la gia tri gioi han cua v khi Hinh 2-3. so cua vat chuyen dong nhanh nhir the nao va huang cua chuyen d(>ng (1 mot thai diem nao do. t: V = dt dx = Ivl = I~:I (2-5) 29 . Trong he SI don vi cua van toe la met /giay (m/s). Khi ': tien toi gdn I] tren d/J thi Clla x theo t..(~ r. V ~n toe la mot dai hrong vecto vi no diroc dinh nghia la d¢ dich chuyen (mot vecto) ehia eho khoang thai gian (mot vo huang). Dieu nay co nghia la v bang do doc cua tiep tuyen voi duong eong bieu dien x thea r hay v I V = ~t~O lim ~r ~t = dr dt (2-4) = · I1m v ~t~O = I' Im- ~x ~t ~t~O van toe cua mot vat la toe dt) bien thien cua vecto V! trio V an toe eho biet v *y Khi ~t tien tai 0.'I"" I I I I I I I I I ~ r-- ----i <. doi khi no con duoc goi la van toe tire thai.t I tien dan den Vi nen V =- ~r ~t O. Trang gioi han khi ca hai deu tien tai 0. = ~t~O I' ~x 1m ~t = T6'c do Toe d¢ cua mot vat la do Ion van toe cua no : Toe d¢ Vay v diroc dinh nghia la dao ham cua x . ~x ciing tien toi O.. V an toe trung binh dac tnrng eho chuyen cua vat trong dong g >( 30 20 10 mot khoang thai gian nao / o . d 01 VOl .

Os. Trang VI toe de) la de) Ian cua mot vecto. chang han tai thai diem t v Thanh = 2.0 3.Trong twang = Ivl = I~~I dai hop mot chieu. (c) Dung sd lieu cho trong bang 2-1. 2.---- so'toe dr) tieu bill! tiuli ra ml s (ga'1I dung) Il. Bdng 2-2. toe de) I v I va thanh phan toe de) v la nhu nhau.0. 5. 10 2. 10 3.0.nh sang dong nhanh nhat diroc biet (do] voi Trai Dat) 3.Os) = 7.0 2. nhirng twang hop nhir vay.IC Bac Mi (doi voi chau Au. Mot so toe de) tieu bieu diroc liet ke trang bang 2-2. M(J{ . hay xac dinh bieu thuc cho thanh phan van toc v(t) nhu mot ham cua thai gian. bang 2-3.0 va 8.Os bang : S 2 0 -2 = 12m/s .S.2m/s.0 L1Y dao ham cua x thea t.0 )t 1. (a) Tv vi du 2-1. 10 5 8 8 2.4.4m/s (b) Gia tri cua v. 10 2 3 Song Bang (doi voi mat dar) r---_Nguaidi bQ (d6i v6"iduang) May bay phan luc cat canh (doi voi duong bang) Mat dat a xfch dao (doi voi tam Trai Dar) Tam Trai Dat (doi voi M~t Trai) H~ Mat Troi (doi voi tam Thien Ha cua cluing ta) Thien ha chuyen A.(2. nen no la mot luong vo huang khong am. Bdng 2-3 ve a a Giai.(2.Os den t = 8.4m/s2) eho trong (2. Chu y =0 tai thai diem -S -7 30 . toe de) = I vi I Chung ta thuong chon huang +i sao eho thanh phan van toe v la duong. (b) Dl. (a) 80i vci chiec xe trLII.fng d6 thi cua thanh phan van toc do theo thai gian W t = O.1ttrong VI du 2-1.1 80 4. ta eo: = 12m/s .6. Dung mCii ten de bieu dien van tee moi thai diem do.O 6.0 .0 8.0 7. ta dii eo : x(t) t(s) vun/s) 12 10 7 = 18m+(l2m/s)t -(l.0 4. Cac so lieu nay rang v phan van toe 6 nhirng thai diem khac diroc tinh nrong nr va ket qua diroc duoc bieu dien tren hinh 2-4a.Os voi cac khoang thai gian la 1.2m/s)t vet) 22 2 0.Os. 10 vi D~J 2-2 L~i n6i chiec xe tniQ1.0 S.0 . St! troi cua dia) 10-9 10-6 . hay chi vi trf cua xe doc theo dLIang th~ng quy dao cua no cac thai diem t = 0.

~ r-.9m/s)t .ic bier giira van toe (vecto) va toe do (vo huang). 1. (a) D(S thi ClIU tlianh plidn van 1(/(' v theo thai gian I. Dieu nay eho thay 1'6 su' kh.lng veeta. dap = 8.Os (rn) 10 10 50 X Bai nr kiem tra 2-2 Gill sCI toa do cua t = 8.t = S.9m/s .Os. (8.Os) I = 9. II/WLI.Os (m) 50 mot v$t duoc eho bai bieu thuc : x(t) = 2.Os (rn) 10 50 X t = 5.Os) = -9.Sm/s )t (e) Tfnh toe Chu (a) Tim bieu thtrc cua v(t).Os) = (-9. r-. 6 7 8 o 3 4 t (s) (a) 5 t = O. Vi.0.1 rn/s .Sm + 33 Hinh 2·4. Tai thai diem do.(4. thea mot duong thang Dong-Tay.Os. so duoc viet dLIoi d(.1 m/s)i vi nu 2-3 Van toe va toe d<) trung binh. (d) v(2. (b) Chim bay SOkm tir cong Mot ehim ba cau bay lll' Khai hoan mon doc ve phia Tay trong 1 gio. xe rai truot 15 10 dLIng lai nrc thai nguoc tro lai. Vi du 2-2. TIm van toe trung binh khi : (a) Chim bay SOkm tir cong ve phia Dong trong 1 gio. ella xe 6 cac thai diem do la hoan roan nhu nhau. (c) Vi tri va V(lI1 toe ella xe tai bon thai diem duoc eho tren hinh 2-4b. Chicu dai ella moi miii ten urong ung voi toe do ella xe (} thai diem do.1'. ~ 2 i i I . .Os.Sm/s2)t2 I v(2.(1 . nhung van toc thi khac vi huang ella chuycn dong la khac nhau. tri va toe do. g > ~ 5 0 -5 -10 <.1 rn/s . Ta thu so sanh chuyen dong 6 t = 2.Os tren hinh 2-4b. <. (h) Vi tri WI vdn 1&' d bon tluri die/II k/I(J(. (b) v(2. Xe truot diiug yell 1/((' 1/1(J"i d {/(()'i di/1/1 I =:: 5. y. flap so : (a) v(t) (e) = 2.0s va t = 8. van toe v cua v$t tal t = 2s. (b) Xac dinh gia tri cua v tai t (d) Viet d9 cua vat tai t = 2. 31 .Os X (m) 0 0 0 0 10 20 20 20 20 (b) 30 30 30 30 40 40 40 40 50 X t = 2.

= _ 40km/h (b)v= -50km 'Ih =-50km/h. trong tinh huong c) d(> Ian cua do dich chuyen va quang duong da di la khong giong nhau. chuyen mot ham cua thai gian duoc eho boi : theo con duong thang cua mot oto voi van 32 = Xo + vt . Doi voi moi twang (a) u hop ta e6 : = 50km ----u.1 m/s.- .thai diem dau . n6 duoc dinh nghia : quang duang da di u = khoang thai gian da di . do d6 gia tri so hoc cua toe 0(> trung binh khong giong nhu van toe trung binh.t I Doi voi moi truong hop ta e6 : (a) v = ----u.278mh (km) s _" .- 50km = 50 km/h .-=-. Trong twang x(t) hop d6. 2. 1. (b) Dei Dap 56 : (a) O. Trong moi truong hop trcn ta deu sir dung cong thirc : V- huang v~ phia Tay la am. = 60 km/h 50km (b) u = ----u. Toe do trung binh khong giong nhu van toe trung binh.vi tri dau X7 . vi trf cuoi .'''} (c) Chim bat dau bay tv vi tri each cong lOkm v~ phia Dong den vi tri each cong 20km sau d6 quay ngiroc lai den vi trf each cong 30km v~ phia Tay ciing trong 1 gio. Vi du. Bai nr kiern tra 2-3 (a) Tim he s6 chuyen dei dan toe de?29km/h ra m/s. toa do X ~ nhu toe khong d6i. vi t6e de?tCr kil6metigia (km/h) sang metigiay (rn/s).XI .- = lh 50 krn/h . (c) ~ = -30km -IOkm Ih .--'-. Chon cong lam goe toa d(>.thai diem cuoi . -1 -1 . CHUYEN DQNG DEU Chuyen dong deu la chuyen dong e6 van dong doc toe deu. 2-3. huang v~ phia Dong la duong.- = 50 km/h . (b' 8. Tim toe d(> bay trung binh trong moi twang hop tren. 2. Giai.t2 . (c) ~ = lOkm + 50km ' Toe do trung binh Iuon la so duong.

_ 40 va duoc goi la toa de. TOe Yz va vIla 6 day thanh phan ~~n toe 0 cac a thoi diem t2 va tl tuong irng.t~O a cua mot vat (2-6) trong khoang thoi gian tir t I den t2 la : - a khi khoang a = v t2 . Dai lirong la thanh phan gia toe trung binh Gia toe trung binh Tucng W nhu each ta dung van toe trung binh d~ dinh nghia van toe. dOl veri oto clzuye'n dong veri v~n toe khong do'i.> : la x = 20m a >< 20 -> o -: 2 (a) ~ ~ o 1 3 4 t (s) + (lOm/s)t Hinh 2-5 eho do thi cua x thea t va v theo t o 1 2 3 trong khoang thoi gian tir t = O. t (s) Do thi cua x thea t la duong thang e6 de.Os den 4. Neu ta chon true x nam doc thea duong pho voi i hirong thea huong chuyen dong.. VI v2 . thi bieu thirc doi voi toa de. Do' thi ala (a) x thea t va (b) v thea t thang e6 do doe bang O.Os. GIA Gia toe cua mot vat dac tnrng eho sir bien thien ca ve de.v1)i t2 .VLDC-T1 33 . lim -= L1t dv dt L1V dv dt Nen gia toe duoc dinh nghia nhir sau : a=(2-7) 3. ta tim gia tri gioi han cua gia toe trung binh thoi gian tien dan toi 0 : a = lim a = 1Imf.t~O ... N6i each khac. nen a= (v 2 . Trong chuyen dong mot chieu.vIi. =-I=al L1t -. VI f. Gia toe trung blnh Gia toe D~ dinh nghia gia toe a.Ki hieu xo bieu dien gia tri cua x tai t =0 '--' 60 ". bay gio ta ciing se dung gia toe trung binh d~ dinh nghia gia toe. 2-4.>Ion bin huong cua van toe.tl L1 v. gia toe la toe de.t~O f.vI = v2i .t 1 2 -v 1 = L1V L1t . va goc 0 riga nr. L1V L1t trong d6 v2 va v I la van toe tai cac thoi diem t2 va t 1 tuong irng.> (b) doe la v va do thi cua v thea t la dirong Hinh 2-5.>bien thien cua van toe.> ban dau hay vi trf ban dau. gia toe trung binh chi e6 mot thanh phan.. Gia sir chiec xe n6i tren chuyen dong doc thea mot duong pho thang voi van toe khong d6i bang l Om/s va 0 thoi diem ta chon la t = 0 n6 da vuot qua mot nga tu duoc 20m.

Os. Giai. ta co: dv d (dX) dt dt 2 dx dt2 D9 100 cua gia toe Ia mot vo hirong va khong bao gio am. M9t so gia tri gia toe tieu bieu diroc cho trong bang 2-4.3m/s )t ] 2 0. Doi voi chuyen true x.3m/s )t 3 3 2 Bang 2-5 t(s) v(m/s) d dt [4.10-2 4 10 (dci voi may I May bay phan hrc tren dirong cat canh (doi voi duong bang) V at rei Proton gia tee) a gan mat dat (doi voi mat dat) trong may gia toe a phong thi nghiern 1014 vi Dl) 2-4 Gia toe bien thien.Om/s = (6. ta dung bieu thirc tir phan (a) tinh v mot giay tir t = O.Om/s + (3. Bang 2-4.Om/s)t + (1 .Os.lm/s3)t3 Tim bieu thirc cua (a) v va (b) a. Gia tri cua v 6' t = 2.Os la v(2s) 34 6' moi 2. he thirc gifra a va a la = ai.Os toi t = 4.3 17 34 57 1. (b) VI a = ~~ = =dt = dv :t [(4. nen a dv = dt' Ciing vi a = ai v = dt' . (d) Xac dinh a 6' t = 1.10-10 6.6m/s + (3. Gia toe Ia mot dai hrong vecto vi n6 bang do bien thien cua van toe (vecto) chia cho khoang thoi gian (vo hirong).0 )t.Os)2 3 = 17m/s.Om/s)t + (l.0 3. . 4. (a) Vi v .Os den t = 4. a dx dong mot chieu doc thea A gia toe a la thanh phan cua mot vecto.10-2 a xfch dao (doi voi tam Trai Dar) 3. Doi voi chuyen dong mot chieu doc thea true x.lm/s )t 3 33 ] = 4.0 7.0 = 4.0 (c) D~ dung do thi. Thanh phan met/(giay)2 (rn/s").Om/s + (3. Trong tnrong hop mot chieu : D9 100 gia toe Trong a = dt = = = I a I = I ai I = I a I don vi cua gia toe la M SI. (c) Dung do thi cua v thea t trong khoang thoi gian tir t = O.Gia toe cua mot vat la toe de) bien thien van toe ella vat do.3m/s )(2. Mot so'd¢ 16'11 gia toe tieu bie'u tinh ra mefl(gidy/(gci'n dung) H~ M~HTroi (doi voi tam Thien Ha cua chiing ta) Tam Tnii Dat (doi voi M~HTrai) Mat dat 2.0s va cluing to ding tiep tuyen voi do thi v thea t c6 d9 doc dung bang gia tri d6 cua a. Gia sfr toa do cua vat diroc cho boi x(t) = (4.0 4.

sao eho Yz ::: vet) va vI ::: v(O) ::: Yo. (d) a I I = 2. I::. Vay a::: a::: hay a::: 2 1 .t t2 .Osden t = 8.2m/s2) t2 (a) Hay xac dinh bieu tlurc gia toe a ella xe mrot. ta co : vet) ::: Yo + at (2-8) x ::: Xo + vot + "2at 1 2 (2-10) 35 . van toe cua vat phu thuoc tuyen tinh vao thai gian t.Cac gia tri khac cua v duoc tinh trong tren hinh 2-6. 20 thang co dQ doc dung bang gia tri tren .vr-- a(s) ::: (6. 2-5. ta co x .v v -v blnh. CHUYEN DQNG BIEN DOl DEU HI. Khi mot vat chuyen dong Ta co bien d6i deu. ta eho t2 ::: tva tl ::: 0. Chuyen dong d cua chiec xe tnrot rna cluing ta xet trong toe va phirong trinh (2-8). = 18m + (12m/s)t .l2-4.::a Is) 3 4 1 2 (s) Bai nr kiem tra 2-4 Bieu thrrc ella tea dQ xe trvqt trang VI du 2-1 la x(t) H1nh 2-6. VI v(t)::: dt x(t) cac vi du 2-1 va 2-2 la chuyen dong co gia va vet) ::: Yo + at toe khong d6i. D6 thi cua v thea t duoc eho / I a ph an (b).Os. Nhir vay. (d) Xac dinh gia tri ella dQ Ian gia toe I a I tai t = 4.6m/s2. Cap so: (a) a =- 2.(1 .Os) Duong ::: 6. gia toe bang gia toe trung d dt x(t) ::: Yo + at (2-9) I::.Khi do. D~ Dieu nay co nghia la x(t) la ham cua t sao . Neu G9i Xo la vi tri ban dau (a t ::: 0) va x la vi a thai - diem t.?- cua a la tiep tuyen voi duong eong v thea t tai t ::: LOs. Vi dl. Ta co th~ tim duoc chuyen dong bien d6i deu.tl MQt loai chuyen dong quan trong tlm bieu thirc cua vet).4m/s .6m/s )(1. (b) Gia toe nay la kh6ng doi hay bien thiEln thea thai gian ? (e) DL!ng do thi ella a thea t tlI t = O. nrc la chuyen bieu thirc cua x(t) tit dinh nghia cua van dong co gia toe khong d6i. _.Xo ::: V goi Yo la van toe ban dau khi t ::: 0 va v la van toe a thai diem t. -t V DQ doc . nhu diroc thay tren hinh 2-6. (b) kh6ng doi . _#) ~ eho dao ham thea thai gian cua no eho tri "o + at. (d) Dung bieu thirc cua a 3 wang tl! va eho 60 50 40 J bang 2-5. ta co : a::: vet) t-O Vo ~ -.Os. ta diroc :> / /V r-::::. thi v +v v::: _0"--_ 2 Giai ra ta duoc : thay v vao.4m/s2. t.

Xo = d. ta duoc v = Yo + 2a (x . ta tim diroc t = v -a Yo .v 0 I 0 2 a )2 X= Xo + "2(vo +vt) Ban co th~ tv rut ra cong thirc nay bang each dung phuong trinh (2-8) d~ khir a trong phuong trinh (2-10). giao bong. Cdc phuang dong bien ddi de'u v)t trinh rna td chuyen vet) = Vo+ at x(t) = Xo +Vot+"2at 2 v2 =vo+2a(x-xo) 1 2 nay vao phuong trinh (2~10). ta se tim duoc a. nen do thi cua x thea t la duong parabol. D~ co th~ giai diroc. chuyen dong duoc mot khoang calm. Bang 2-6 tong ket nhimg phuong trlnh quan trong cua muc nay. im . Bang each sir dung phirong trlnh (2-11) va dat Yo = 0 va x . 36 . 1 Rut gon va giai cho v2. Giai phuong trinh (2-8) h cot. hay xac dinh khoanq thai qian bong tiep xuc voi vet trong luc giao bong. Trong thai gian tiep xuc d6 b6ng co the Hay dung thong tin d6 M xac dinh giao bong. m Day chi la danh gia rna thoi. toe d(>cua qua bong tennis trong thai gian vot tiep xuc voi b6ng. ta gia thiet gia toe la khong d6i. Co th~ dua ra mot phuong trinh thir ba bang each khir t tir hai phuong trinh do. nhung n6 cling cho ta mot qua b6ng.xo) 2 2 (2-11) Con mot phuong trinh nira doi khi cling duoc dung d~ mo ta mot vat chuyen dong mot chieu voi gia toe khong d6i la vi Dl) 2-5 Tinh gia toe ella qua bong tennis. d(> Ion gia toc cua bong trong hie Giai. Thay ke qua et . Ban can phai co gia thiet nao co C8U tra loi ? de Dap so : 0. I x = Xo+ -(vo+ 2 Bang 2-6. Khi co th~ tang tir xap xi 0 toi xap xi 50m/s. gia thiet gia toc khong doi.103/2 s . Gia toe cua bong luc giao bong chac han khong phai la khong d6i. ta duoc : x=x o +v 0 ( V - a v) + -a (v . Cac phirong trinh (2-8) va (2-10) mo ta chuyen dong thea thai gian 1. " 'I' Ket qua a : a = -v = (50m/s)2 2d (2m) 2 = 1.VI x phu thuoc bac hai van t.02s . y niem v~ do 1& gia toe cua Bai tu kiem tra 2-5 DOng thong tin cho trong VI du tren.

gia toc nay la nhu nhau tai moi thai diem trong qua trinh roi. phep gan dung tren cling la t6i. Tuy nhien. Mac du g hoi thay d6i tir noi nay sang noi khac tren mat dat. chang han nhu cai chan giay bi gat ra khoi mep ban. Qua tao va chiec long clum cling rai trong buong chan khong. Khi tdc dung etta luc can cua khong khi nho khong dang kf/. thi ta duoc phep gia thiet rang gia toc cua vat hoan toan do lire hap dan. Thuong khi rno ta chuyen dong cua cac vat d6 chiing ta bo qua sire can cua khong khi. chinh Galileo la ngiroi da xac lap tinh tien Ich cua khai niern gia toe nhu n6 diroc dinh nghia hien nay. gia tri kha chinh xac cua n6 du cho cac phep tinh cua chung ta la : g TV DO Galileo Galilei duac xem nhu cha de ala khoa h9C hien dai. Hmh 2-7. Cac phep do hien dai xac nhan rang cac vat roi W do deu c6 gia toc khong d6i va huong xuong diroi . Xem chuyen dong cua cai chan giay la roi W do. tis: = 9. chuyen dong duoc goi la roi tl. Trong tnrong hop d6. Neu sire can nay c6 tac . d6 la mot phep gan dung tot chirng nao n6 khong roi qua xa.8m/s 2 .1642) da tien hanh nghien ciru dinh lirong sir roi W do va da xac dinh duoc rang gia toe do lire Rap dan gay ra la khong d6i. Thuc te. sit win tlit cua Galileo duac gioi thieu if CUOl chuang 2. 37 . Galileo Galilei (1564 . tar cd cdc vat de'u roi vai cung mot gia toe. Cai ket qua quen thuoc nhirng cling la lung nay se diroc xem xet mot each chi tiet trong chuang 5. doi voi cac vat nhu chiec long chim hoac qua cau long thi du c6 roi gan.2-6. Han the nira. dung khong dang k~ len mot vat roi. ROI Tat ca cluing ta deu qua quen thuoc voi cac vat rei.l' do. D(> 100 cua gia tee do luc hap dan gay ra (goi tat la gia toe trong tnrong) diroc ki hieu la g. gia toe nay la nhir nhau doi voi cac vat khac nhau (hinh 2-7).

Diem nern each mat dat 1. gia toe cua vat roi nr do la a (m/s") o 1 2 t (s) -5 -10 (a) a = -gj Dau trir diroc dat urong minh vao phep tfnh tren vi gia toe huong xuong duoi va g bieu v (m/s) dien mot so duong. Thay tm tir = O. TO<. Khi qua bong dat t6i diem cao phirong trinh (2-15) vao phirong trinh (2-13). ta thirong chon true y d9C thea huang chuyen dong voi vecto don vi j huong len tren. Gia sir gee toa d(> duoc chon 6 diem nern va gia sir t 0 wong irng voi thai diem qua bong duoc nern len. duoc nern len thea phuong thang dung voi toe do ban dau Yo.Khi mo ta chuyen dong roi nr do. van toe cua no bang O. Neu mot vat.. v(t) y(t) v 2 = Vo - gt 12 . hay xac dinh bi~u tlnrc thanh ph an van t6c va toa d(> cua hen da nhu la cac ham s6 cua thoi gian. thi hai dai hrong de dang do duoc la thai gian tm d~ v*t dat toi do cao cue dai va do cao cue dai hm cua qua bong.J 2-6 Su bay ella hon da.gt 2 (b) = Yo + vot (2-13) (2-14) t Is) = Vo2 . khi thay v = 0 va y - Yo = hm' roi giai ra hm· vi Dl. chang han nhu qua bong chay. ta duoc nhat.g va (2-12) thay toa do x bang y. Mot hon da duoc nern len tren thea phuong thang dung sao cho thai gian d~ no dat t6i do cao eire dai la 1.2g(y . Vi chuyen dong roi tu do co gia toc khong d6i.gtm' hay: (2-15) v t =_0 m phuong trlnh nay ding se nhan duoc. sao cho Yo Hinh 2-8'.t (c) = do tinh duoc 6 thai diem nay chfnh la do cao cue dai hm = y(tm).2s. neu xuat phat tir phuong trlnh (2-14). Khi do. nen ta co th~ dung cac phuong chuyen trinh (2-8) va (2-11) d~ mo ta a dong do bang each dat o -10 -20 2 t (s) = . (b) v va (e) y theo t dOLvoi mot vat roi tu do vo = 0 va Yo = o. Gia sir t = 0 la thai di~m hon da duoc nern len va y = 0 irng voi mat dat. Be 38 . v dirng yen 6 y va y thea t voi mot v*t duoc tha roi nr do tir trang thai = o.Cae do thi eua (a) a. ta dung phuong trinh (2-12) va tim duoc v(tm) h Chinh = m __Q_ v2 2g (2-16) = 0 = Yo g .Yo) Hinh 2-8 cho d6 thi cua a.5m. qua sire can cua khong khi. Gia sir qua bong roi nr do.

(9. Nhir vay. Gibbs quay tra ve New Haven va vao narn 1871 da 39 . bieu thtrc ella v va y la : v y = = . ch~ng han nhu cac vecto.1ng .5m. Vi du.8s.uan an cua ong nhan de "Ve mot danq banh rang trong cac h$ truyen d9n9 true th~ng".Willard Gibbs chu du va h9C tap a chau Au. Ay + By = Cy. = Ax + Bx = c. ta can phai xac dinh gia tri ella Yo va Yo r6i thay chung cac phuong trinh (2-12) va (2-13).9m/s2)t2. khi dang chuyen d9n9 di len? (c) COng hoi nbu phan (b) khi han da dang chuyen d9n9 di xu6ng ? a Cap so: (a) 6. bang Connecticut va phan Ion thci gian song d tnrcnq dai h9C Yale hay gan d6. Yo VaG co th~ tim = tmg = (l. Gia tri ella Yo d:l duoc eho (Yo = 1.Willard Gibbs (1839 . hay xac dinh t6e d9 cua han da tai thai diem no co tOI? d9 y = 6. Sau mot so narn 1. l. VECTO vA J.1903). Gibbs la ngLfdi rat gioi dung chi mot ki hieu de bieu dien eac doi tLf<.8m/s2) = 12m/s . phironq trlnh vecto A + B C la mot each den gian va co d9n9 de 99P ba phircnq trinh thong thironq. . D~ tim cac bieu thirc d6.uan an tot nghi$p cua ong a day da mang lai cho ong h9C b6ng lam tien si dau tien ve kT thuat a Hoa Kl. nci rna cha ong la giao sir. Az + Bz = Cz Willard Gibbs sinh a New Haven. (b) thai diem nao no co t6e d9 do. (c) 1. Gibbs la sinh vien cua tnrcnq Yale va diilc biet xuat sac d hai rnon toan h9C va tieng Latinh. Bai tu ki~m tra 2-6 (a) TCr VI d~ tren.1ng gem nhieu dai ILf<. (b) O.5m) '/3 duoc tir phuong trinh (2-15).(4.55s . l.WILLARD GIBBS Rat nhieu dieu ve khai niern vecto rna chunq ta dung hien nay la do cong lao cua J.2s)(9.5m + (l2m/s)t 12m/s.Ghii.3m/s .8m/s2)t 1.

COng nhir chunq ta xet vecto v] trl dlnh v] mot di~m trong khonq gian ba chleu. Khi n6i va nhang Ctng dl. (Co hoc thong ke chlnh la Cd SO If thuyet cua nhiet d9n9 h9C). Giira t = lOs va t = I5s. Gia sir ta nern mot dong xu len theo phirong thang dirng. Gibbs kien trl y kien cho rang toan h9C dLfc. ngiroi nay di tir x = 50m den x = 25m. Gibbs cOng la ngLfdi rat quan tam den cac d~ng c~ va nhang phat minh c6 y nghTa tmrc tien .1022 chieu.l' nhien da dat tay chunq ta va dan dat chunq ta di tLtng birdc de mot .:1C 9t khoan ILfdng it oi m la 2000 dola mot narn. nhLfng tiec thay bay gid ong ay da mat rei.:1Cha vat If sLt d~ng phal luon luon n hLfdng tdi cac ket qua thirc nqhlem. Neu ta chi quan tam den d¢ cao cue dai rna n6 co the dat toi thl co th~ xem n6 nhu mot hat khong ? Neu ta quan tam toi no rei xuong dat la sap hay ngira thi co the xem n6 nhu mot hat khong ? M9t ngiroi di bo tir x = 0 den x = 50m trong khoang thoi gian tir t = 0 den t = IOs. Gibbs dung toan hoc d~ rno ta va tim hi~u cac qua trlnh cua tl. Tuy nhien. Ong cOng da mo r9ng cac ITnh vue: nay d~ ap d~ng cho nhang hen hc. Khong gian pha doi vdi m9t h$ gem N hat. James Clerk Maxwell. Nhang bai bao diroc cong bo cua ong kha tnru tLfc. NhLfng nhang d6ng g6p cua ong cho vat Ii chu yeu la va mat toan h9C chrr khong phai thirc nghi$m. Lam vi$c khong c6 ILfdng 0 day va cho den tan narn 1875. con nha vat Ii thl it nhat phai c6 dau 6c phan nao thirc tien". Do d6. (b) gifra t = 0 va t = I5s khong ? Giai thich.lng cua dal so vectc. 8a Wng c6 mot blnh luan va cal chet cua Maxwell n6i rang chi c6 mot ngLfdi duy nhat (Wc Maxwell) la hi~u diroc cong trlnh cua Gibbs. (1831 .".dtroc b6 nhiern lam giao su vat Ii toan 0 trLfdng Dai hoc Yale. 40 .l' nhlen.:1ng. Ong cOng da t&ng n6i tieng boi cau n6i sau : "M9t nha toan hoc c6 th~ n6i bat err diau gl rna mlnh thlch. Rat nhleu ki thuat va khai niern rna chunq ta dung cho cac vectc trong khong gian ba chieu da dLfc.:1Cem nhu cha de cua rnon x hoa If. Gibbs xet chuyen d9n9 cua mot di~m trong khong gian pha 6N chieu. nen v "chtnh tl. ong da c6 mot bang sang che va b9 phanh hoi tren cac toa xe ILta.. Cong trlnh chu yeu cua Gibbs la va nhiet d9n9 h9C va co h9C thong ke.:1p clla cac chat hoa h9c va ong thLfdng dLfc. se c6 6N = 6. trong d6 cac true bao gem ba toa d9 khong gian va ba thanh phan van toc doi vdi mot hat hay m9t phan tLt cua h$ nhLf m9t chat khi ch~ng han.:1ngectc..:1C Gibbs SLt dunq cho khonq gian 6N chieu. VI V! tri trong khong gian va co ban ta mot dal ILfc.mot khong gian tLfong tLfc. vi du m9t khoi khi c6 1022 phan tLt.:1nga kh6 v hi~u va do d6 it gay diroc sir chu y. h9C thong ke la khong gian pha .1879) phat hi$n va danh gia cao. Gibbs da nheIlnxet rang. Hoi quang dirong rna nguci do di diroc co bang do 100 do dich chuyen cua anh ta trong khoang thai gian (a) gitra t = 0 va t = lOs khong. ong mdi nheIln dLfc. M9t khal nlern quan tronq trong co . cong trlnh cua ong da diroc nha vat Ii xuat sac ngLfdi Scotland. kh6ng gian pha doi vdi mot hat duy nhat c6 sau chieu.

Bo qua sue can cua khong khi. (f) phia Tay va nhanh dan ? Mot co gai nem mot qua bong len eao thea phirong thang dung voi toe d¢ ban dau la 10m/s va bat lai no cling d¢ eao khi no roi xuong. 41 . D. (e) phia Tay va cham dan . ta chon chien dirong true x huang ve phia Dong. Dong he chi so kilomet tren xe oto do quang dirong hay do d¢ dich chuyen ? Giai thieh. v« Toe d¢ mot vat eo the am khong ? Neu eo. Xac dinh dau cua v khi xe di ve (a) phia Dong.32m)i. thi eho vi du.32m/s. (b) ve phia Tay ? Xac dinh dau cua a neu xe di ve (e) phia Dong va cham dan . menh de nao la sai ? Giai thich. Tim bieu thirc cua v thea t. thi hon da nao ngay tnroc khi cham dat co toe d¢ Ian han ? Gia str rang bieu thirc cua a thea t la tuyen tinh. Mot xe 016 chay doc mot dirong pho nam theohuong Dong Tay. B. Van toe cua xe lit ( . Thanh phan van toe cua xe la . Ddng h6 do toe d¢ cua xe oto eo phu hop voi dinh nghia do khong ? Giai thich.32m/s)i. E. Linh Nga noi rang toe do trung binh cua mot vat la do Ian van toe trung binh cua no. Trong cac menh de tren. hay xac dinh d¢ Ian van toe cua qua bong khi co gai bar Iai no. R6i sau do cling ehinh cho do. a Tir ban cong. Toe d¢ cua xe la .Khi mo ta mot chiec xe chay ve phia Tay. F. Van toe cua xe la .32m/s. Neu khong. Toe do cua xe lit 32m/s. thi giai thich tai sao. Manh Tuan noi rang toe d¢ trung binh cua mot vat bang quang dirong rna vat di dtroc trong mot khoang thai gian ehia eho khoang thai gian do. C. (d) phia Dong va nhanh dan . Hoi neu bo qua sue can cua khong khi. Toe d¢ trung binh hieu thea Linh Nga va Manh Tuan eo luon eho cung gia tri khong ? Neu vi du ve tnrong hop eo cung gia tri va tnrong hop khong cung gia trio phan minh ban ung dinh nghia nao han ? Cho biet Ii do. Gia str rang bieu thrrc toa d¢ cua mot vat co dang : x(t) a = Co + C1 t + C2t2. Hay xet cac menh de sau A. ban nern hon da B thea phirong th&ng dung xuong diroi voi cling toe d¢ ban dau nhu hon da A. ban nem hon da A len eao thea phirong thang dirng.32m/s. Van toe cua xe la ( . Chung ta dinh nghia toe d¢ la do Ion cua van toe. Gia str vecto dan vi i huang ve phia Dong.

Vecto V! tri va dQ dich chuyen Mot ngiroi di bo 0 each mot bien d6 xe 16m ve phia Tay 0 thai di~m t) va each bien d6 do 37m ve phia Dong 0 thai diem t2. gia Slr rang toe do cua anh sang la vt: han. r2 . 360°. Tinh van toe trung blnh cua phil. vi i huang ve phia : x(t) Dong.14rad/s)t](mm). Gia Slr ban nhin thay tia chap va 6.Os. Ve phac dirong cong di qua cac diem do.108m/s.(a) Gia toe a phu thuoc nhu the nao vao thai gian ? Bac hai ? Tuyen tinh ? Khong d6i ? Hay kieu gl khac ? (b) Van toe v phu thuoc the nao vao thai gian ? MI.1 mot vat duoc cho boi bieu thirc d(> Hay nho rang Znrad t 15. Hay xac dinh khoang each tir ban den cho set danh. x2 . Toe d(> cua am trong khong khi 0 nhiet d(> binh thuong vao khoang 340m/s. (a) Hoi anh sang di tir Mat Troi den Trai Dat mat bao lau ? (b) Mot phut . Xe each mot nap cong ve phia Dong 81 m 0 thai diem t) = 15s va each nap cong do ve phia Tay 13m 0 thai diem t2 = 22s. ca Phuong x(t) 42 trinh toa d9 cua - mot vat nhir mot ham cua thai gian la : = (2. (a) Hay ve d6 thi cua x thea t tir t = o. hay xac dinh x) .Os bang each err m6i giay lai dung mot diem.anh sang. hay xac dinh thanh phan van toe trung blnh cua xe. Hay tinh van toe trung binh cua pha tren dirong tro ve. Khoang each trung binh giua Trai Dat va Mat Troi vao khoang 100 trieu darn va toe d(> cua anh sang la 3.2m/s )t 33 18m. TO<. (a) Mot chiec pha di ngang qua mot con song rong 550m tir ba Dong sang bo Tay het 1 phut 9 giay. (a) Neu vecto don vi i huang ve phia Dong. ~r. (b) Cling hoi nhu tren voi i huang ve phia Tay.anh sang la khoang each anh sang di duoc trong mot phut.Os den = = Muc 2-2. = = = 52sin[(0. (a) Tinh thanh phan van toe trung binh cua vat . Hay tinh khoang each giira Trai Dar va Mat Troi ra phiit . Van toe va toc dQ Mot xe 016 chay ve phia tay dQC thea mot con dirong thang.Os sau ban moi nghe thay tieng sam. (b) Pha quay tro v~ het 58s.0. Can nho rang van toe la mot dai luong vecto. Hay xac dinh (b) quang dirong rna vat di duoc va (c) d(> dich chuyen cua vat gnra hai thai di~m t O. (c) Tinh van toe trung binh cua pha trong hanh trinh. Lay vi tri bien d6 xe lam gee toa d(> vacho vecto don rl .Os va t 1O.IC 2-1.

(e) Xac dinh a(O) = ao. (b) Xac dinh toa d¢ cua ngiroi d6 thai diem t = 28.6m/s3)t3 + (2. (b) Xac dinh thanh nern b6ng trong dQi b6ng chay thuong nern b6ng voi toe do eo 90mi/h.lm/s. (b) Xac dinh toe do cua may bay sau khi xuat ph at 24s. Chuyen dQng bien doi deu Gia sir mot may bay chay lay da d~ eat canh voi gia toe khong d6i va e6 d¢ Ian bang 3.lm/s2)t2 . (a) Viet bieu thtrc cua au).42m.2m/s3)t2 . Khoang each gifra ngiroi nern b6ng va ngiroi vut b6ng la khoang 20m.Os.Os. Muc 2-5. Chuyen dong cua mot van dong vien chay dua nuoc rut e6 th~ xem gan dung Ia eo gia toe khong d6i voi d¢ Ian bang 3. (b) Tinh a(2. hay xac dinh thanh phan gia toe trung binh. Muc 2-3. (e) Viet bieu thirc toa do cua may bay nhu mot ham cua thai gian.0s den t2 phan van toe cua vat d6 at = 2. (b) Cling hoi nhu vay neu chieu duong true x nam nguoc huang chuyen dong. Toe do cua mot xe oto giam tir 23m/s xuong eon 18m/s trong khoang thai gian 5. Gia sir b6ng bay voi toe d¢ khong d6i.4m/s2 trong 40m dau tien sau khi nguoi d6 roi vach xuat phat. 6 thai diem di qua mot bien bao eo "bien d6 phia tnroc" xe bat dau giam toe voi gia toe khong d6i eo d¢ Ian 2.8s. Gia sir t = irng voi thai diem ngiroi d6 each cay soi 15m v~ phia Bac. Hay xac dinh toe d¢ cua van dong vien d6 khi eo ta da chay duoc (a) 20m va (b) 40m. Cia toe . (e) Xac dinh a(O) = ao. Tinh toe d¢ cua xe khi di qua bien bao tren (a) 30m va (b) 60m. Chuyen dQng deu Ngtroi = 3.ls).(1. Bi~u thirc cua thanh phan van toe doi voi mot vat Ia vet) = (3.7s~.Os. (a) Viet bieu thirc thanh phan van toe cua may bay nhu mot ham cua thai gian.6. Mot nguai chay voi van toe khong d6i 2.. (d) Tinh quang duong may bay chay diroc trong 24s dau tien. (e) Neu xe tiep tuc chuyen dong voi gia toe khong 43 .6m/s2. Bi~u thirc toa d¢ cua mot vat la x(t) = . Chon goe toa d¢ la mot cay soi va eho vecto dan vi i huang v~ phia Bac.2m/s v~ phia Bae.9m/s2. (a) Viet bieu thirc cua au). Hay xac dinh thai gian b6ng bay tir cho nguoi nern den cho nguoi vut b6ng. (a) Xac dinh bieu thirc toa d¢ cua ngiroi d6 nhu mot ham cua thai gian. (e) Tai thai diem nao ngiroi d6 e6 toa d¢ x = 51m ? ° a Mue 2-4.d6 trong khoang thai gian tir t I = 1. Mot xe oto chay doc thea mot eon duong thang voi van toe 22m/s. (b) Xac dinh a(4. (a) Gia sir chieu dirong true x nam doc thea huang chuyen dong.

0 2.(d) Hay bieu thirc cua ph an (d) chirng hop voi gia toe dung cac ket qua tren cua 'ban d~ viet x(t).7m/s2. Gia sir t = 0 la thai diem bat dau chay mroc rut. - Bdng 2-7 t (5) X (m) 0. Gia sir gia toe la khong d6i. hay xac dinh (a) Xo .2 57. MQt nha du hanh vti tru dirng tren bac cira eon tau vu tru dang dau tren hanh tinh X va tha roi mot hon da tir dQ eao 3.0 3. Sau O.5 15.1 40.20m/s2. Hay xac dinh dQ Ion cua gia toe trong truong gan be mat hanh tinh X. Xe A toi dich voi thai gian chi bang mot nira cua xe B.0 7.IC 2-6.0 5.d6i noi tren eho den khi no dirng lai ngay sat bi~n bao d6 tier theo. Hoi khi dat tci toe do 8.0 3. a 44 .l' do D6i khi cilng thuan tien neu ta so sanh mot gia toe voi gia toe trong tnrong. MQt xe di qua e6ng vao khach san duoc 18m voi toe dQ 16m/s thi nguoi lai xe dap phanh. Hay xac dinh dQ IOn cua gia toe khong d6i lam eho xe khi di qua bien bao dat toe dQ gici han quy dinh. Gia sir gia toe cua xe khong d6i. thai diem nay tau bat dau tang toe voi gia toe khong d6i eo dQ Ian bang O.Om va (b) 10.5 a Hai xe dua tang toe xuat phat tir trang thai dirng yen va chay cung mot quang duong. hay tinh ti so gia toe cua xe A va xe B. Toe dQ cua xe giam voi gia toe khong d6i eo dQ Ian bang 2. hoi hai bien bao d6 each nhau bao xa ? MQt nguoi lai xe eho xe chay doc mot eon duong thang toe dQ 18m/s nhin thay mot bi~n bao eho gioi han toe do la 2Sm/s. hay xac dinh thai diem rna van dong vien do chay duoc (a) S. hay xac dinh dQ IOn cua gia toe do thea dan vi g.0 _~o 4.3m/s 6 ehinh a thai diem no di qua mot phao hieu. (b) a . (e) Dung bi~u thirc tim duoc to rang cac so lieu eho trong bang phu khong d6i. Xet mot xe 616 tang toe tir 0 den 2Sm/s trong 40s.Om. a MQt tau thuy chay voi toe dQ 6. RO'itl. Ml.83s han da cham dar. xe a SOm nuoc a each cong 6Sm ? Toe dQ dien hlnh cua vien dan khi roi mieng nang mot khau sung truong eo 700m/s.2 26.3m/s2. Gill sir rang gia toe cua cit hai xe deu khong d6i.8m/s2. (e) Yo.6m/s no da bao xa ? Chuyen dong cua mot van dong vien chay dua a each chiec phao hieu rut eo the xem gan dung la eo gia toe khong d6i voi dQ Ian bang 3.Sm. Hoi bao lau sau khi dap phanh. 6 thai diem xe bat dau tang toe thi bien bao each 8Sm ve phia tnroc. Gia sir ta dinh nghia mot don vi gia toe rna ta goi la g : 1g = 9 . U cc luong gia toe cua vien dan khi no chuyen dong trong nang sung. Bang 2-7 eho toa dQ cua mot vat thea thai gian.0 1.

(d) Tinh toe d¢ chau hoa sau khi roi 0.5s. Hay xac dinh (a) toe d¢ cuoi cung ella ngiroi d6 . Hay bao mot nguoi ban de ngon tay cai va ngon tro each xa nhau 20mm. Do thoi giao philo irng ella mot nguo].lm. MQt xe oto du6i kip mot xe khac. a thai a tren a thai diem t = Os. Bier so voi diem nern 5. xe B bat dau chuyen dong voi gia toe khong d6i la 4. cham vao day dien thoai vai toe d¢ 0. (b) Hoi a cau (b). (a) Xac dinh hmax va tmax' diem nao tnroc ~ax qua bong eo thanh phan van toe la +5. (e) Hay xac dinh toa d¢ nrong irng voi hai thanh phan van toe Mot hon da diroc nern len thea phirong thang dung da dat d¢ eao eire dai hon da. Mot van dong vien chay mroc nit 100m trong 10. (e) thai gian ngiroi do chay 85m cuoi cung . Vao dung thai diem A va B ngang nhau. Mot qua bong diroc nem len thea phuong thang dirng v6i toe d¢ ban dau 12m/s tir diem each mat dat 1. Hon diem nern 14m.2m.70m/s. Gia sir gan dung rang gia toe ella ngiroi do trong 15m dau tien la khong d6i va sau do tren 85m eon lai van toe ella ngiroi do la khong d6i. (b) quang dirong rna B di diroc eho tai khi dudi kip A.Mot chau hoa dang dung yen roi xuong tir be cira s6 each mat dat 6.Om/s diem nao sau tmax qua bong eo thanh phan van toe la . (a) Tinh toe d¢ ban dau ella diem nao hie roi xuong hon da di qua diem nern ? Hay xac dinh van toe ban dau ella qua bong.5s. rang thiroc roi ur do. dirong day dien thoai a eao Chay mroc rut 100m. Hoi neu thiroc roi xuong thi thai gian phan irng ella ngiroi ban do being bao nhieu ? Cho .Om/s. trong khi do ban gitt mot chiec thiroc theo phirong thang dung sao eho dau diroi ella no nam giira ngon cai va ngon tro noi ta eo tM do duoc 200mm.6m/s2. Xe 6W A chuyen dong voi toe d¢ khong d6i 18m/s di qua xe 6t6 B dang d6 canh mot bien d6. (b) Sau bao lau chau hoa cham dat ? (e) Xac dinh quang dirong rna chau hoa di duoc sau 0.8m. Mot qua bong diroc nern len thea phirong thang dirng. (e) Tinh gia toe chau hoa sau 0. Ta hay xet mot phirong phap de so sanh thai gian ph an irng ella nhtrng ngiroi khac nhau.5s. gian ph an irng. (e) toe d¢ ella B khi virot qua A. Ngiroi ban se nam lay thtroc khi no diroc diroc buong ra. (d) do Ian ella gia toe trong 15m dau tien. Gia sir t toa d¢ (b) va = 0 urong irng voi thoi diem nem va goc a thai a mat Hoi a thai dat voi vecto dan vi j huang len.Os.5. (b) thai gian ngiroi do chay trong 15m dau tien . 45 thai a tren. Hay xac dinh (a) thai gian de B duoi kip A . Being each tfnh khoang each rna thiroc roi xuong tnroc khi bi giU. (a) Xac dinh toe do ella chau hoa 11k cham dat.

BTNC 9 ~yn = (2n . Hay tim bieu. Gia sir ban can phai thiet ke mot dirong bang d~ dung eho mot loai may bay phan IVe dac biet nao lay da. Tung dong xu. Xet gia toe bien thien tuyen tinh thea thai gian a(t) = ao + bt. . . Tren dirong chay 85m/s. Dong xu diroc tung len v6:i mat ngira 6 d¢ eao 0. Chung minh : rang d¢ bien thien cua toa d¢ trong moi khoang thai gian lien tiep thoa man cac ~Y2 -+--. ~Y3 = 5~y] 1 .1)~y 46 (hinh 2. Chung ta ehia thai gian vat roi thanh nhieu khoang thai gian bang nhau ~t. neu phi cong huy cat canh 6 thai diem may bay da dat toe d¢ cat canh.13m. Tren duong chay lay da cat canh. Chieu dai dirong bang la 2500m. Cho t y nghia vat If cua b. y : Dung dinh nghia ciia thanh phan van toe trung binh va chu y rang t~ -tf =(t2+t])(t2-t]).5m/s2 eho den khi no duoc nang len khong voi toe d¢ 95m/s. Thiet ke' phanh cua may bay. . Gia sir ban can thiet ke he thong phanh cho mot may bay phan IVe. Mot vat roi tv do sau khi diroc buong ra tir trang thai dirng yen.Thiet ke duong bang cho may bay phan luc. toe d¢ cua may bay tang voi gia toe khong doi co d¢ 16n bang 4.thirc biet cua (a) v(t) va (b) x(t). thl toe d¢ cua may bay doi co d¢ 16n bang 5.9). 3 ~t 9~Yl M thirc sau = 3~y] .Om/s2 eho tai khi no duoc nang len khong 6 toe d¢ do. Toe d<) trung blnh khi gia toe la khong d6i. Chung minh rang dci voi chuyen dong bien doi deu (tire la co gia toe khong doi) ~ Gai =~ [v(t2) + v(t])]. Hay xac dinh bi lao ra ngoai se giarn voi gia toe khong vao dung chieu dai cua dirong bang can phai co de phi e6ng co the ngirng cat canh thai diem may bay da dat toe d¢ bay rna khong duong bang. may bay tang toe voi gia toe khong doi co d¢ Ian bang 3. Hay xac dinh d¢ 16n gia toe khong doi lam dung han may bay 6 cuoi dirong bang.Om/s2. Hinh 2-9. .49m tren mat dat va d¢ eao eve dai no dat diroc la I. Mot dong xu duoc tung len thea phuong thang dung va quay tir mat ngira sang mat sap roi lai quay lai mat ngjra 10 Ian trong mot giay. Gia toe nhu mot ham tuyen tinh cua t. ~Y4 = 7~y] . Neu phi cong diroc yeu cau huy cat canh. Hoi khi roi xuong dat dong xu la ngira hay sap? o ~t y 0 ~Yl rna Dinh luat Galileo ve cac so le.

(a) Chung minh rang bi~u thirc cua g bieu dien qua cac gia tri ~tl: ~t2 va ~y do diroc la y --t.ct 3 . len cao thea phuong thang dung trong mot buong chan khong. ~t2 = 0. (c) Hay xac dinh x. Hoi con bao phai 6' gan con linh duong den mire nao d~ no co th~ du6i bat thanh cong ? M(>t each d~ do g.5000m. Cling gia sir rang mot con bao co kha nang tang toe tir trang thai dirng yen t6i toe d9 toi da la 30m/s tren mot doan dirong 60m sau do duy trl diroc van toe nay chi trong 4.Osden 4. Gia st'r mot con linh dirong co kha nang tang toe tir trang thai dung yen den toe d9 toi da la 25m/s tren mot khoang each 50m va no co th~ duy tri toe do do trong mot khoang thai gian dai.1483s .Os tnroc khi no chiu bo con moi. (b) Hay xac dinh thai gian va toa d9 tai do gia toe bang O.Tim cac thong s6 trong phuoug trinh cua x(t). nhir diroc chi trong hlnh 2-10. a 6' moi giay trong khoang thai gian tir t tap hop diem do. uc: t Tai thai diem t = 4. Gia sir toa do cua mot vat diroc cho boi bieu thirc : x = Ie [t/r . Hay tinh g thea cac so lieu do. rdi dung mot may quang hoc d~ do mot each chfnh xac cac khoang thai gian ~tl va ~t2 trong qua trinh bay cua hon da. nhu hon da chang han.6554s va ~y = 0. Chu y cho dap so trong he don vi S1. (a) Hay xac dinh cac gia tri cua b va c."\--T I I : ~y __ L o Hinh 2-10.Os va cong di qua moi dung tren do thi moi diem thu duoc. v.Os vat tro ve trang thai dung yen voi x = 32. toa d9 cua vat nlur mot ham cua thai gian dtroc cho boi ·:! bleu thii x () = bt2 .1 + e-t/T: ] 47 . Str phu thuoc thai gian theo ham mii. IfTNe 12 (b) Gia sir phep do cho ~tl = 0. M9t each d~ do g la phong mot vat. = O.Om.Os den 4.Os . Trong khoang thai gian tir t = O. Hay vi'Smot duong Bao san linh dirong.

Om. Mot ten lila db choi diroc ph6ng len tren thea phirong thang dirng. Hay xac dinh cac bieu thirc cua (a) v va (b) a. Hay xac dinh gia toe cua qua b6ng (ke ca do Ian va huang) thai gian n6 van eon tiep xuc voi san nha.Os trong khoang thai gian tir O. (a) Tfnh toe d¢ cua ten lila sau khi het nhien lieu. (e) khi n6 chuyen dan xu6ng duoi va (d) khi n6 chuyen gia thiet gi d~ nhan dong nhanh phai e6 nhfmg trong dong cham dan len tren. Chuyen dQng ella mot ten lira. (b) Tinh d¢ eao eire dai cua ten lila. Neu ban tha roi mot qua b6ng tir trang thai dung yen a do eao 2. D¢ 100 cua gia toe ten lila la khong d6i va bang 14m/s2 cho toi khi n6 het nhien lieu vao thai diem 5. (e) Gia sir rang = 133m va 't = 5.Os.voi A la mot nhan til e6 thir nguyen chieu dai va A 't la hang sO' e6 tlnr nguyen thai gian. (a) Hay xac dinh t6e d¢ cua qua b6ng a thai diem ngay tnroc khi n6 cham san nha.Os sau khi ban. Gia sil rang qua b6ng bi nen lai t6i da eo 2mm trong khi nay. Ban can diroc nhirng ket qua tren tir nhfrng thong tin da eho ? 48 . (e) Neu vat If cua A/'t va (f) cua A/'t2. Xac dinh gia toe ella qua bong khi no nay len. (d) Hay dung db thi tir bang sO' lieu d6. (b) Tlnh toe do cua qua b6ng ngay tnroc khi n6 nay len.77s y nghia . Bo qua sue can cua khong khi. hay lap bang cac gia tri cua x. (e) Tinh toe d¢ cua ten lila ngay tnroc khi cham dat.Os den 1O. v va a tai moi 2.Om so voi nen nha thi n6 se nay len toi do eao eo 1.

1C the hien ro han. Trong chuang 2 chung ta da dinh nghTacac dai ILI<. mot vat x = 3. Gia toe khong dOi . ehuy~n dgng eua vi en d~n ~'A A' 3-3. II(JYI~N l)f)Nf.Om va = xi + yj (3-1) a 4· VLOC-T1 49 .).Q/ . 3-1.mg ¢ng h9C nhu v! trf. gia toe va da dung d chung de rno ta CaGchuyen d¢ng d9C theo mot dudng th~ng.0. IlllI (~IIII~(J • 3-1. Trong tnrong hop hai chieu : r trong do x va y la toa d¢ cua vat. Hinh 3-1 la loai d6 thi dien hinh diroc dung trong chuang nay eho quy dao chuyen dong cua vat trong mat phang xy.'" . Trong chuyen d¢ng hai chieu. van tee. ban chat vecta cua v~n toc va gia toc S8 dU<. v~n toe va gia toe 3-2. Vi du . nhir duoc eho tren hinh 3-1.y). Chuy~n dQng tu'dng doi Bai doc them Galilei " Galileo Dien vien Fred Mac Murray bay tren khong tren chile xe thdn dieu clla minh. Chuy~n dQng tron deu 3-4. vi TRi. Vi tri Vecto vi trf r xac dinh vi tri cua mot vat so voi goc toa d¢. Vi trl. Thuat ngfr "vi tri cua vat" thuong diroc quy ve toa d¢ cua no va diroc vier nhir mot cap co thii nr (x. Trong chuang nay chunq ta S8 ap d~ng cac d!nh nghTa noi tren cho cac v~t chuyen d¢ng hai chieu hay noi each khac la chuyen d¢ng trong mot m~t ph~ng.V~N Toe vA GIA Toe Duoi day U1 dinh nghia cua ba dai hrong dong hoc trong tnrong hop hai chien.

y binh = (x2 . Veef(/ vi tri r trong truang hop hai chien. y = ilHO 1. ta duoc : v V~lO Hinh 3-3. dt dy + -J .Om . Ay. ta eo : ----~_. Ar ciing tien tai 0 va v tra thanh v. hay - v = -=-l+-J At At Ar Ax.t~O -Ar = -1m At dt (3 -2) Khi At tien tai 0 (hinh 3-3). Qua trinh lay giai han nay cho thdy v song song val tiep tuyen eua quy dao. 4. D¢ dich chuyen Ar = = y = r2 - rj huang tit vi tri dau ella vat den vi tri cuoi ella no.rl/zay r2 = rj + zlr. Tam giac vecta vi tri cho : zlr = r2 . van toe v 6' met di~m nao do tren quy dao cua vat co phuong song song v6'i tiep tuyen cua quy dao va co chieu theo chien chuyen d(mg cua vat.. o x va Vy = dt (3-3) Hinh 3-4. Vay.(xli + yd) + (Y2 .Om eo vecto V! tri r (3.J +.t~O ·11m v 1· dr = t.Om)i + (4. voi v song song voi tiep tuyen cua quy dao va huang theo huang cua chuyen dong.y 4. 1m -1 At !1y.Om)j va eo V! tri (3.Om). dt j Vi v = v xi Vx e = tg-t ( :: ) + vyj. (AX. Thay Ar qua cac thanh phan ella no dinh nghia cua van toe. y binh ciing chinh la huang ella Ar (hinh 3-2). At Vi v = M' Ar nen huang ella van toe trung Hinh }-2:. Duoi dang thanh phan : Ar = (x2i + yzj) . V an toe diroc dinh nghia nhir gia tri gioi han ella van toe trung binh khi khoang thai gian tien toi 0 : v = t.xj)i VtJn toe Vecto trung khoang thai gian At la d¢ dich chuyen no ehia cho khoang thai gian do.J At = dy -I dx .------------------~ = CIt dx. nhir duoc chi ra tren hinh 3-2.Yl)j = Axi + Ay] vella mot vat trong ella Hinh 3-1._D¢ dicli elzuye'n Llr va van toe trung binh v : v song song vai Llr. Khi Llr till! tai 0 thi v tien tai v. Su phdn tich van fife thanh cdc thanh phdn clio Vx = vcosil va Vy = vsini) so .

( AV OX· --I ~t y. 51 . hay tit dao ham bac ella cac bi~u thirc doi voi x(t) va y(t). VI Vx iep va dx. 0 Vi X X 0 (c) (b) (d) Hinh 3-5.Neu ham dinh thirc cac toa do X va y dii bier nhu la cac ella thai gian. Tit hinh 3-4 ta thay : tg8 = _l_ = lim 6t~O a = lim ~v = dv 6t~O ~t dt (3-7) a = 6t~O hm . gioi han nia -i1t khi L1t -» O.. thi van toe eo th~ xac diroc bang each lay dao ham cac bieu x(t) va y(t). . VI 11l X ~(!. ~v a=~t y y songso Lfa VI y Song song \ _ 0. = cit va Do do. VI -l y Song song tl 0 Vi X (a) t. dt + --.Y:: j dv dt ' v Vx hay 8 = aretg _l_ v Vx (3-5) ' T·' t h eo. 0 VI . va Vy dy = cit' trong do goc 8 la dirong khi diroc do thea chieu ngiroc kim dong ho tit true x. + --J ~v ~t J = dv --I X. Gia toe diroc dinh nghia la gia tri gioi han ella gia toe trung binh khi khoang thai gian tien toi 0 : a D¢ Ion ella van toe la toe d¢ v : (3-4) Hirong cua v tai mot thai diem bat ki eo the diroc mo ta thong qua goc 8 tao boi vecto van toe va true x. cac thanh phan cua gia toe co xac dinh tit dao ham cua cac bieu thtrc voi vx(t) va v/t). t. Tit hinh ve do ta cung thay rang cac thanh phan ella van toe la : Yx nen : = veos8 va Vy = vsin8 (3-6) Gia toe Gia toe trung blnh a ella mot vat trong khoang thai gian ~t la d¢ bien thien ella van toe ehia eho khoang thai gian do. Gia toe a i1v la gia tri. Hinh 3-5 eho thay qua trinh lay gici han nay tren do thi.

Khi toe d(> ella v~t giam. ¢ = 90 toe d¢ cua v¢/ tang. . toe d¢ Ctta vat khong ¢ lim hem 90 _? 0 . se xet chuyen dong co gia toe khong d6i. Khi gioi han duoc dat toi. D~ tim bieu thirc cho v va r. t1 va vI duoc ki hieu dan gian la t va v. V~y : Khi mot vat chuyen d(mg theo quy dao eong. ~ -.Vo t-O hay: (3-9) gia toe la khong d6i. y T6c dO tang $< 900 T6c dO khong dOi $=900 ---I--------x o (a) o (b) y $ > 900 T6c dO giam (e) Hinh 3-6. ~t huang -" nena co cung Mat khac : Khi toe d(> ella mot vat tang. doi voi vat co toe d9 khong d6i (hinh 3-6b). tuc la a va v vuong g6c voi nhau. ? -.Th eo diillh ng hi ia. gia toe ella vat luon co mot thanh phan nguoc huang vci van toe ella no. Khi t2 = tva t1 = 0. no se bang gia tee trung = Vo + at 52 . CHUYEN DQNG CUA VIEN D~N Bay gio chung ta chung ta -.~v a=-. va doi voi vat co toe do giam (hinh 3-6c). se lam nhu doi voi gia tee khong d6i trong tnrong hop mot chieu (muc 2-4). (b) Neil vdt gidm. ddi. g6c ¢ 0 . Hinh 3-6 cho moi lien he gifra huang cua v va huang cua a doi vci vat co toe d9 tang (hinh 3-6a). Hinh nay cling cluing to rang a mot phan huang van phia trong hay 16m cua quy dao. Y nhu ~v khi ~t tien toi 0. (c) Neil toe d¢ cua It! 3-2. . gia toe ella vat luon luon co mot thanh phan cung huang vol van toe ella no. GIA TOC KHONG DOl. a phfa tro thanh a. MOl lien h¢ giiia v va a dOl voi vdt chuyen d¢ng congo (a) Neil giiia v va a Ilh6 fum 90 0 . gia toe ella vat luon co thanh phan huang ve phia 10m ella quy dao. thi v a = v .

Tach phuong trinh (3-11) thanh cac thanh phan. Thir nhat. nhu duoc cho tren hinh 3-7. ta gia thiet rang quang dirong di diroc cua vi en dan la rat nho so voi ban kinh Trai Dat.gt (3-13) Chuyen dong ella vien dan Thuat ngir "vien dan" duoc dung 6 day d~ chi chung cac vat duoc ban ra hoac phong len.Bieu dien qua cac thanh phan. Chang han nhir qua bong chay diroc nern len. Hi~n nhien.' vxo = vocoseo va VyO = g6c ban. nen viec bo qua sire can khong khi la khong th~ chap nhan diroc doi voi cac toc d(J Ian. Ta goi eo la goc phoug. ta co : v = (vxoi + vyoj) + (axi + ayj)t = (vxo + axt)i + (vyo + ayt)j sao cho "x = Yxo + axt va Vy = VyO+ ayt (3-10) Phuong trinh doi voi r co th~ tim diroc pang each tim mot bieu thirc co dao ham cho phuong trlnh (3-9) : r = fO + vot + . d~ gia toe trong truong ve co ban van la co dinh. chung ta gia thiet rang sue can cua khong khi la khong dang k~. ta nhan diroc cac thanh phan cua van toc ban dau : Yxo 2 trinh nay clnrng thea phuong x va nhau. Dieu nay co th~ duoc khao to rang cac phuong y la co nghia la sat nhu hai = vocoseo va VyO vosineo cac bieu = Voi Vo la toc d(J ban dau. cac tac dung ella strc can khong khi tang theo toe do cua vat. Xo = Yo = 0 thl cac phuong trinh 3-12 cho : 53 .8m/s2. vosineo WYi Vo la to'c d¢ ban ddu va eo la Neu goc cua M quy chieu diroc chon 6 diem phong (vi tri ban dau). Pluin ticli vt. ta diroc : vx= vocoseo y va Vy = vosineo . Bang each phan tich van toc ban dau. Neu ta dung hai phep gan dung thi ta co th~ xem chuyen dong cua vien dan Ia co gia toe khong deli. ta diroc : x=xo +Vxot + 1 "2axt 2 va a y =-g Gia sir vien dan diroc ban len voi van toe ban dau Yo lap voi true Y = Yo + v yO + t Cac phuong chuyen dong doc lap voi chuyen dong "2 a yt 1 (3-12) x mot goc eo.at 1 2 2 (3-11) Tlur hai. Thay I chuyen dong dong thai va tach roi nhau voi gia toe khong deli doc thea hai phuong vuong goc. D~c diem nay cua chuyen dong voi gia toe khong deli co th~ duoc minh hoa bang chuyen dong cua vien dan rna ta se xet duoi day. B6i vi. Ta gia sir rang true y trong he toa do cua ta narn thea phuong thang dirng voi j huang len tren. Khi do : ax = 0 trong do g = 9. phep gan dung nay la chap nhan duoc doi voi chuyen dong cua qua bong chay ho~c qua bong gon.1n toe ban ddu cua vi en dan thanh cdc thanh pluin . Bay gio ta se dung ca hai phep gan dung tren va gia sir rang gia toe cua vien dan la khong deli. Thuong thi phep gan dung nay la khong dung diroc. thirc tren vao phirong trinh (3-10). Hinh 3-7.

AnI! hoat nghiem cua hai qud bong gall. Buc dnh cho thdy toa d¢ theo phuang thdng dung dong thai cua cd hai qud bong la nhu nhau. sau khi rut gon ta duoc : 54 t == o mot s6 diem. ae nh uong tnn c ic P Hinh 3-8 minh hoa st. Giai phuong trinh tim diroc bang x y = (tg8o)x - g 2(voeos8o) 2 x2 (3-15) Nhu vay. cluing ta thay rang neu be qua khi. Ket qua ta diroc x == 0 voi rnoi t . Chuyen dong ella qua b6ng tha (3-14) Do d6. roi duoc mo ta boi cac phuong trinh (3-14) voi Yo == O. die'u nay phil hap voi quan sat cua Galileo.x == (voeos8o)t va y == (vosin8o)t - ± gt 2 trang thai dirng yen 0 dung thai diem qua b6ng thtr hai duoc ph6ng ra thea phuong nam ngang. Phuong trinh quy dao ella vien dan e6 the each khir thai gian gitta cac bieu thirc d6i voi x va y trong cac phuong trinh (3-14). thi quy dao ella sue can ella khong = (voeos8o)t Yo eho thai gian. M¢t qud duac thd roi tit trang thai dung yen c1 thai diem qud bong thu' hai duac phong ra voi vt. Hinh nay la anh hoat nghiem chuyen dong dong thai ella hai qua b6ng gon . trong khi Vy co d¢ . ta duoc dan la mot duong parabol. Hinh 3-8.l doc lap ella cac phan thea x va thea y ella chuyen dong. va y 1 = -"2 gt 2Nh . Chu y rang Yx la e6 dinh trong suet chuyen dong. Quan sat nay dii duoc giai thieh Ian dau tien boi Galileo.1y.ln toe iuim ngang. Hinh 3-9 bieu dien quy dao parabol d6 voi vecto van toe x 8 . Thay ket qua nay vao bieu cos 0 thirc ella y. chuyen dong x e6 th~ xem nhu chuyen dong mot chieu voi van toe khong d6i va chuyen dong y la chuyen dong mot chieu e6 gia toe khong d6i. ' Inh u V<. mot duoc tha roi tir (3-14) eho toa d¢ y nhu nhau d6i voi ca hai qua b6ng 0 moi thai diem va ket qua nay duoc kiem cluing boi hinh 3-8.

rang g6e y d6 deu duoc xac nhan boi hlnh 3:9. nen thea phuong trlnh o = vosinSo . (b) Tinh tm trong tnrong hop da eho. Vo = 17m/s voi g6e ph6ng bang 580• (a) Hay tim bieu thirc xac dinh thoi gian tm too de) cao cue dai. r _ I Hinh 3-9. quy &. Vao thoi diem ~ gitra a va v 100 hon 900 khi toe do giam Trong va nho hon 900 khi toe d¢ tang.Lt la mot parabol.gj O~~+L--------------------~~~--~ a v""i VI I I x vj=-v Y j Yo . Neu bo qua sue cdn khong khi. toe do cua n6 giam truce ve huang chi ra rang huang cua a. a e6 phuong diroi.Ian giam khi vien dan di len va tang khi vien dan di xuong.5s. Mot hon da diroc nern len voi toe do ban dau tai do eao eire dai hm. Chu Clla vdn toe Ilion c{/ dinh trong khi thanli phdn y bien thien lien tuc. (3-13) ta e6 : Gial. cluing ta da thanh phan > 900• Khi vien dan roi xuong. chuyen huang va ~ dong thang dirng va huang xuong cua vien dan. 6 d6. eho tren diroc ve phia 16m cua quy dao parabol.gtm hay (b) Trong tnrong hop da eho tm = (17m/s)(sin58°) 9. 55 .8m/s2 = 1. (a) VI Vy = 0 khi t = tm. 8=0 a = . nen n6 dan dat d¢ eao eire dai.10 cua JJ(. y ding thanli phdn x vi nu 3-1 'I" Thiri gian dat de hon da dat •. hlnh 3-9 phil hop voi cac ket luan cua muc Khi vien dan bay len. Dieu nay e6 nghia la Vy luon luon giam do ay am. Vy = Chuyen dong cua dan o. toe d¢ < 900• Tat ca cac ket luan a luon e6 mot cua n6 tang va ~ ve phia 16m cua quy dao.

Hoi qua bong rei each cho danh bao xa ? Biet rang nai danh va nai qua b6ng rei a cOng bnh d9 va bo qua sue can cua kh6ng khf. nhir diroc chi ra tren hinh 3-10. ta dtroc : R = 2 v6 sin80 cos80 g Bai tu kiern tra 3-2 M9t qua b6ng g6n diroc vut sao cho no c6 toc d9 ban dau la 14m/s voi g6c ph6ng 80 = 49°. £lap so : 20m. vai hm duoc do doi vai diem nern len.1m. Hay xac dinh bieu thirc tam bay cua vien dan. ban dau "o da cho. doi voi toe d¢ Vi sin280 c6 gia tri eire dai la 1 khi 280 nen R la eire dai khi 80 = 90°. (b) Tfnh hm trong trLIong ) hop da cho. Thay y = 0 va x = R phirong trinh quy dao va giai ra R. fhlp so: (b) 4. Phuong y = (tg80)x - g 2( Vo cos80) 2 x2 y rang y =0 tai x =0 do each chon goc toa d¢ cua cluing tao Cling nhir vay. 56 . = 45°. eire dai nay 80 la doi xung = 45°. thea dinh nghia cua tam bay R cho a tren. voi Han nira. Tam bay R cua vien dan la khoang each thea plurong nam ngang rna vi en dan di diroc tinh til diem ph6ng toi diem dan di qua c6 y == 0 tren dirong roi xuong cua n6. N6i them vetdm bay Viec khao sat bien thirc xac dinh tam bay diroc cho trong vi du 3-2 cho phep ta tra lai duoc mot cau hoi li thu. D6 la. hoi cluing ta phai ph6ng vien dan voi g6c ph6ng nao d~ tam bay cua n6 dat eire dai ? Nghia la. y = 0 ca a x = R (xem v6 sin 28 = ----"---~ 0 g hinh 3-9). vi Dl) 3-2 I Chti V?lO Tam bay. trinh (3-15) cho quy dao cua vien dan la : Giai.Bai tu kiern tra 3-1 (a) Cherng minh rang bieu therc xac d\nh d9 cao eve d9i hm cua han da trong VI ou tren la hm = (vo S~ng8o2 . Nhir vay. g6c 80 phai bang bao nhieu d~ R la cue dai khi Vo co dinh ? tam bay eire dai la Rm = v 0 va gia tri cue g 2 dai nay dat diroc khi g6c ph6ng 80 = 45°.

Ornls)j.- vi nu 3-3 IBong co bay qua hang rao khong ? Qua b6ng chay diroc danh di voi toe d<) . 20 x (m) 30 40 do ban dau (xo.. co Giai."2 gt g x = Xo + (vo eoseo)t I Y = Yo + (tg eo)(x . hay xac dinh xem qua b6ng bay qua hang rao ra ngoai khong ? Bier rang qua b6ng diroc danh (} do eao 1m so voi mat san phang (} cho vut b6ng. B6 qua sue can cua khong khi... Vi hang rao eao 4m nen qua b6ng bay qua tren hang rao 5m. Gia sir goc toa d<) diroc chon (} cho vut b6ng co Xo = 0 va Yo = 1.1e ciing 1l111( khi eo = 45° .Ornls)i + (8. Khi d6 tam bay R = (lOm/s)2sin102° 9. film bay Ia nhu phuong trinh quan trong mo ta nhau khi eo = 45° + . 8m I s 2(35m 2 I s)( eos42°) (15 2 1 m) = 9 m.8m/s = 10m. Dung phuong trinh quy dao eho trong bang 3-1. Nhirng phuong trinh nay la tong quat hen nhtrng phuong trinh diroc xet (}tren vi e6 toa 3-1 sin 78° 2 9.e 12 Y = Yo + (vosm o)t . Bai nr ki~m tra 3-3 Xet m¢t vien d~n dLIqc ban len tren m~t dat ph~ng veriv~n toe ban dau Vo = (6.xo) 2 . Bang 3-1 : Chuyc'n dong etta vien d{PI ax = 0 Yx = ay =-g Vocoseo Vy = vosineo . ta tim diroc gia tri cua y (}x = 115m. S 10r-~~-4--~~-+-=~--~~'-~ >.1e. 35m/s va g6e ph6ng bang 42°.gt .1e eua tong ket nhirng g6e phong d hai phia g6e eo = 45°.Chang han. Bay gio ta Iai gia eo Slr "o lOm/s va do. Tilm bay R fa dOLxung voi d¢ bien thien .xo) - 2( Vocos eo) 2 (x . Lay vi trf ph6ng lam goe toa d¢ va b6 qua sue can cua kh6ng kht. chuyen dong cua vi en dan. dong thai lay 57 . Hang rao ngoai san each eh6 danh 115m va eao 4m. gia sir Vo = 10m/s va 80 = 45° + 6° = 51°.8m/s 2 = = 10m.. Khi R= Bang (10m/sf Hinh 3-10. Yo) khac khong. Tuc la. Y = 1m + (tg 4 20 )(115m) - 9. 10 = 45° - 6° = 39°.

CHUYEN DQNG TRON DEU MQt vat thuc hien chuyen d<)ng trim deu khi n6 di chuyen tren mot vong tron voi toe dQ khong d6i. V ¢y. van toe lien tuc d6i huang. (d) vectc vi tri r. Van toe la vecto tiep tuyen voi quy dao rnoi diem. khi vat chuyen dong doc theo mot vong tron. nen chuyen dong tron d~u la chuyen dong e6 gia toe. v = (6. Do do. (d) r = (4. (b) toc d(> ban dau Vo .Om/s. £lap so: (a) 53°. tnroc het ta phai xet van toe bien thien cua n6. a = . Neu R la ban kinh cua vong tron va T la thai gian vat di her mot D6 a. mac du toe dQ cua vat la khong d6i.~ 2nR va v = 2nR T (3-16) a Thill gian T diroc goi la chu k'i cua chuyen dong. Do d6. Khi ~t tien toi 0.9 = 10m/s2 cho de tfnh toan. vong. Chu y rang. Tren hinh 3-11a vi v2 vuong g6e voi r2' v I vuong g6e v6i r l' nen ~ v vuong g6e v6i ~r. (c) thai gian tm de dan dat toi d(> cao cue dC?i. a tron. Can nho rarng huang cua ~ v cung la lnrong cua V~n toe tim gia toe cua mot vat. 3-3. Hay xac dlnh (a) g6c ph6ng 80 . ta di'i tim duoc rang gia toe cua mot vat chuyen dong eong e6 mot thanh phan huang v~ phia 16m cua quy dao.Om/s)i. thi quang duong ca vong tron bang ~ - . (b) Trong giai IUPl L1ttien toi 0. va neu toe dQ khong d6i thi a vuong g6c voi v. nen toe dQ nay don gian bang quang dirong ca vong tron ehia eho thai gian di her quang dirong d6 hay thai gian vat di diroc mot vong. Va boi vi van toe lien tuc thay d6i.2m)j. huang clla a cilng la huang cua L1v. tra thanh a va a huang v~ tam vong o o v Hinh 3-11. Gia Me Trong muc 3-1. (b) 10. Muc dich ehinh cua cluing ta trong muc nay Ia xac dinh dQ Ian va huang cua gia toe d6. 58 (a) (b) . (c) 80s. (a) Tlieo dinh nghia. Vi toe dQ cua chuyen dong tron deu la khong d6i. nhimg van tee cua n6 khong phai la khong d6i. a trO"thanli a. a huang ve' tdm vong trim.(10m/s2)j. Ta xet tnrong hop dac biet cua v~t chuyen dong tron deu. furling cua a ding la huang ClIQ L1v khi L1thuang tai O. v~n toc v va gia toc a cua dan tai t = tm.Bm)i + (3.

M9t xe 6t6 ban Tay roi yang phai thea mot eung tron eo ban kinh R 22m va sau khi di het doan duong yang. VI huang cua gia toe huang ve phia tam cua yang tron. thll~rl ~ v. Quy dao cua xe duoc eho tren hinh 3-13. 59 . = a = Giai. Nhu vay gia toe huong tam la khong d6i ve d9 Ian v 2nRrt. nen gia toe nay duoc goi la gia toe huang tam va ta se dung kf hieu an de bieu dien d9 Ian I~vl ~t cua gia toe nay: = lim ~t~O xet hlnh 3-11a. = lim ~t~O I~vl ~t vl~rl R~t v =-limR ~t~O I~rl ~t Tir hinh 3-12 ta thay rang khi I~rl rat nho so voi R. (a) Trong khi chay yang. thi vLit = /Lir/ VI v va R la khong d6i. a = v2(R.At hay I~rl ~ v. Biet toe d9 cua xe khong d6i va bang v 8. ~v deu la cac tam va cluing dong dang voi nhau. Khi /iJr/l1lu5 han nhieu so voi R thi chieu dai cung vLit gdn bdng /Lir/ Trang gioi han khi Lit tien t6'i 0.D9 Ian cua gia toe la gia tri giai han cua I~vl .5m/s)2 22m = 3. Hay xac dinh gia toe cua xe (a) thai diem bat dau yang. khi mot vat chuyen dong tron thi huong cua gia toe cfing lien tuc thay d6i VI no luon huang tir vat ve tam yang tron. VI rl = r2 = R va (3-17) vI = v2 = v. do cua canh day va mot canh ben giac nay ciing bang ti so tuong tam giac kia :I~vl Vay : a = lim .5m/s tren ca doan dirong yang. chay thang thea huang BAe. VI I~rl = v ~t vi Dl) 3-4 dau dang chay ve huang Gia toe cua xe eo toe de) khong d6i tren doan dtrcng vong. ~t~O giac can do ti so cua tam ung cua IMI"" v i1t Hinh 3-12. ~t khi ~t tien toi a Ta lai °: Nhu vay. r 2' ~r va tam giac cac vecto van toe v I' v2. do do do Ian gia toe cua no la an = -R = v2 (8. Trong gioi ~t han khi ~t tien Wi 0. xe thuc hien chuyen dong tron deu. nen hai tam giac cac vecto vi trf tao boi r I. Tuy nhien. phep gan dung do tro nen chinh xac : lim ~t~O = nhirng thay d6i ve huong. (b) 0 giira doan duong yang va (e) 0 thai diem ngay tnroc khi ket thuc doan duong yang. nen d9 Ian cua gia toe huang tam ciing khong d6i. nen d9 160 cua gia toe huang tam eo the viet duoi dang : (3-18) = I~Ihay I~vl = v I~I. 3m / s2 .

gia toe la 3. (b) 6 chfnh gifra doan duong vong.4. Bao Ngoc nern qua etta s6 mot chiec vo chuoi voi cac thanh phan van toc (theo Bao Ngoc) la 10m/s ve phia Nam va 1Om/s v~ phia Tay. gia toc la 3. Sau nay. 3-4. M6i nguoi quan sat d~u dirng yen trong he quy chieu cua minh. Baa Ngoc lai xe ve' phia Dong va Tudn Anh dung tren he duong.3m/s2 Dong B&c. ~ ban kfnh Trai 8at R = 6. ngay va tnroc co huang khi ket va v thiic doan dirong vong. nhir duoc ve tren hinh 3-14. Cau chuyen nay cho thay rang hai nguoi quan sat chuyen dong voi van tee khong d6i doi voi nhau va moi nguoi khi do van toe cua vat se thay ket qua do cua ho 1ftkhac nhau. Hai he quy chieu tren chuyen dong voi van toc khong d6i doi voi nhau doc thea huang x chung cua chung. a 60 .1035.37. CHUYEN DQNG TUONG DOl Tuan Anh dang tren he dirong phia Nam Dong Tay d~ N -. tam cua vong v tron narn 6 huang Bac. d¢ng ve' phia Tay r6i qu¢t mot goc 900 thea mot cung iron. Tuan Anh dff trach Bao Ngoc nern vo chuoi VaG minh. Ngay tnroc khi xe di qua cho Tuan Anh dang. Hinh nay cho hai he quy chieu. do do . mot he ngiroi quan sat A (Tuan Anh) va mot he cho nguai quan sat B (Bao Ngoc). hay xac d!nh gia toe huang tam ella v~ tinh nay.Om/52. Ngay truoc khi vong v huang ve' phia Tay va a huang ve' phia Bile. (c) Tuong tu. Cho Dap so : g. vecto dan vi i huang v~ phia Dong va j huang v~ phia Bk).5h = 5. Bao Ngoc lai xe di qua voi toe d9 10m/s v~ phia Dong. Vi du 3-4 : Xe ban ddu chuyen M(Jt v~ tinh dien hlnh quy d90 thap quanh Trai Oat eo d(J eao eo 300km lren m~t dat va ehu kl T a = 1.3m/s2 huang ve phla Dong. ~ cua dai 19 chay thea huang doi xe buyt. tam cua vong tron nam 6 huang Dong Bac. Chiec vo chuoi dap tning vao ngiroi TWIn Anh. khi Tuan Anh va Bao Ngoc g~p nhau. Hinh 3-14.106m. 6 giiia doan duong vong v co huang Tay Bile va a co huang Dong Bdc. (Trong CU9C cai CQ gitra Tuan Anh va Bao Ngoc. Chung ta se dung hlnh 3-15 d~ hieu sir bat dong nay gifra Tuan Anh va Bao Ngoc. do d6 gia toe la 3.3m/s2 va huang ve phia Bac. Bai tu kiem tra 3-4 Hinh 3-13. Bao Ngoc cai minh khong c6 16i va noi thanh that rang minh nern vo chuoi ve phia Tay Nam va 6 thai di~m nern Tuan Anh lai phia Dong Nam cua diem nern.Khi xe di VaG doan dirong vong. Ngay truoc khi kef thuc doan duong vong v huang vephia Bac va a ve'huang Dong.

Thay cac bieu thtrc nay van phuong trinh (3-21). Quy tac viet chi so nay de nho va rat hiru Ich. dan gian. Bay gia cluing ta se ap dung phirong trinh 3-21 cho tnrong hop co lien quan voi Tuan Anh va Bao Ngoc. Chung ta ki hieu rpA la vecto vi trf cua hat P (vo chuoi) thea ngiroi quan sat A. Tir hinh 3-1Sa. Dieu nay cling co nghia la A chuyen dong thea chieu am cua true x doi voi B : vAB = . Con cac chi so "6 gifra'' cua ve phai cling la nhu nhau.vi. ta thay vecto vi trf rpA cua P doi voi A duoc cho boi : (3-20) Trong do rpB la vecto vi trf cua P doi voi B va rBA la vecto vi trf cua B doi voi A. Oin hru y sir sap xep cac chi so diroi trong phuong trinh (3-20). TUO'ng tu. Neu ngiroi quan sat B chuyen dong thea chieu duong true x voi toe d¢ v doi voi ngiroi quan sat A thi vBA = vi. vBAla van toe cua ngiroi quan sat B doi voi ngiroi quan sat A. viec dao thir tir cac chi so se lam d6i dau dai luong : vAB= . Hai nguai quat! sat trong h~ quy chieu A va B do (a) vecta vi tri va (b) toe CLla hat P. ta diroc : vPA = (-lOm/s)i + (-lOm/s)j (lOm/s)i + (-lOm/s)j + (20m/s)i = 61 . D~ phan biet phep do cua hai ngiroi quan sat khac nhau. Khi do van tee cua chiec vo chuoi doi voi De Bao Ngoc la : vpB = (-10m/s)i + (-10m/s)j. ta chi xet chuyen dong narn ngang cua chiec vo chuoi va bo qua sire can cua khong khi.----~~r_------~ VPtiA P XB XA VBA --t----------+ (a) (b) V(lI1 Hinh 3-15. va van toe cua Bao Ngoc dci voi Tuan Anh la vBA = (20m/s)i. Trong kf hieu chi so diroi kep nay. neu lay dao ham hai ve phuong trinh (3-20).vBA (3-19) V ~n toc cua P doi voi A tim duoc bang each lay dao ham cua rpA thea t : dt rpA= vpA TUO'ngur : dt rpB = VPB d d va dt rBA = VBA d Do do. Ket qua nay diroc minh hoa bang do thi tren hinh 3-1Sb. ta dung chi so diroi kep. ta diroc : vpA = vPB + vBA (3-21) Chung ta sling thay rang cac van toc nrong doi cling thea quy tac chi so nhu doi voi cac vi trf nrong doi (phuong trinh 3-20). Cac chi so dau tien va cac chi so cuci cung 6 hai ve cua phirong trinh la nhu nhau.

cira s6 may bay. thi apA = apB aBA = + (-10m/s)2 = 14m/s. Bay gia chung ta xet gia toe cua mot vat thea hai nguoi quan sat chuyen dong doi voi nhau. mo tit chuyen cua g6i hang diem dung Hay dong theo "" L " " j Hinh 3-16.Tire. nhu "/ thea nguoi quan sat & B duoc mo tit tren hlnh " 3-16. ta diroc : apA = apB + aBA (3-22) Cac gia toe tuong doi cung tuan thea quy tac viet chi so nhu cac vecto vi tri tuong doi va van toe tuong doi. rna thuong la duoc ngam dinh roo Lay dao ham hai ve cua phirong trlnh (3-21). Quy dao cua g6i hang. van toe cua chiec vo chuoi doi voi TWIn Anh e6 huong Dong Nam. chang han nlur . MQt nguoi B ~--------------~ dang dirng tren mat A ----_ VAB dat. Trong truong hop gia toe : aBA=-aAB Viec dao chi so cac dai hrong nay deu lam dao dau cua dai hrong d6. MQt ngiroi A dang a tren may bay bay voi van toe nam ngang khong d6i doi voi mat dat. la co nghia thi h~ quy chien trong d6 n6 duoc do phai dUQ'c chi ro hoac duoc ngarn dinh rn. 6 thai tha. Gia toe apA cua P doi voi A tim duoc bang each lay dao ham cua vPA thea thai gian : Tuong tu : d dt VpB = dt d VPA = apA 0 va : apB va d dt VBA = aBA Trong tnrong hop nay hai ngiroi quan sat deu do duoc gia toe cua hat P la nhir nhau. nen chiec vo chuci se bay thang ve phia anh tao Mac du Bao Ngoc khong e6 l6i. e6 do 100 bang 75m/s va huong v~ phia 'v A = (75m/s)i Dong. Them vao d6 cit vi Dl) 3-5 G6i hang duoc nern xuong tit may bay. MQt ap dung dan gian cua phuong trlnh (3-22) la tim moi lien he giira gia toe cua hat P doi voi nguoi quan sat A va doi voi nguoi quan sat B khi ho chuyen dong voi van toe khong d6i doi voi nhau. nhung chiec vo chuoi d~p tning vao nguoi Tuan Anh v6'i toe dQ : )(10m/s)2 ba dai hrong nay cung deu tuan thea quy tac dao chi so. Vi du 3-5 : Nguai A thd mot g6i hang ttl may bay. Neu hai nguoi quan sat chuyen dong voi van toe urong doi khong d6i.v~n toc hoac gia toe. quan sat A tha p"'~~ vpA=-gtj mot g6i hang P qua """. Neu gia tri cua mot dai IUQ'ngdong hoc. Thea quan sat cua nguai B thi quy dao cua g6i hang la mot parabol. Vi TWIn Anh a phia Dong Nam doi voi diem nem. 62 . g6i hang la yen so voi A.

VASva VSAtheo cac vecta dan vi do. Hay viet v AC. nen van toe ella P doi voi Ala (b) Vi van toe nrong doi ella A va B la khong d6i A (nrc VPB apB (aAB vPA a = -gtj. Tuscany (mot phan cua ruroc Italia hlen nay) vao narn 1564. a Chon vecto vi trf j huang len tren thea phuong thang dung va i nam ngang huang ve phia Dong.. = -gj). Dap so: VAC= (200m/s)j. than phu ong da gLti ong theo h9C y khca Truong Dai h9C Pisa. hay cling chinh la van toe ella may bay doi Vay : = (75m/s)i.?~ t4eH~ GAll LEO GAll LEI Galileo sinh Pisa. narn sinh cua William Shakespeare va narn mat cua Michenlangelo. = (75m/s)i Bi~u thirc van toe nay urong irng voi chuyen dong ella vien dan. nhung chling bao lau ong da b] cucn hut vao noi dam me khoa h9C va toan h9C.(377m/s)j. Cho i hLIang ve phfa Bong va j hLIang ve phfa Bac. kinh te gia dlnh ong khanh klet. tJ. B6 qua sue can ella khong khi. . va gia sir thai diem do t = o.quan sat ella (a) A va (b) B.(177m/s)j.gtj. (a) Theo A. g6i hang P diroc tha tit trang thai dimg yen. roi roi xuong theo phirong thang dung va cham dat ngay phia diroi may bay. d. Khi con 113 mot sinh a a 63 . Theo B quy dao ella g6i hang la mot parabol. Thanh phan x ella van toe g6i hang la bang 0 trong suet qua trlnh chuyen dong va thanh ph an y ella van toe la -gt. nhirnq vao thoi Galileo ra dol. vAS I vac = (1T1m/s)i . Narn ong 17 tu6i. Vencenzio Galilei. nhir duoc cho tren hinh 3-16. nhirng mat dat : v AB vPB ho thay van toe ella P la khac nhau.vsc. =- (177m/s)i + (377m/s)j vSA = (177m/s)i . ngLIai dieu khi~n khong ILIU(C) do v~n toc cua hai may bay phan hrc A va B. Van toe ella P doi voi B la = VPA vci + v AB voi v AB la van toe ella A doi voi B. Than phu ong.u. 113 mot nhac sl va thironq gia rat say me cac hoat d¢ng van hoa ! T6 tien cua Vencenzio deu 113 nhilng a xu conq dan n6i tieng vung Florence. Anh ta do duoc v~n toc cua A la 200m/s hLIang ve phfa Bac va v~n toc cua B la 250m/s hLIang ve phfa Bong Nam. Gia toe ella P doi voi A la apA = -gj. Bai tu ki~m tra 3-5 Tren man ra da. Gia sir goe toa dQ doi voi A va B la diem tha thai diem tha. Giai. . nen B thay gia toe ella P nhir = 0).

vien y khoa. SI! chia tay cua ho la than thien va sau nay Marina da ciroi mot ngLfdi ban cua Galileo. ngLfdi ban ddi yeu dau cua eng trong suet rrurcl narn. Cal chet cua NhCi'ngkha nang dac blet cua eng da dLf<. 64 . no each Trai Ddt xa nhdt va quay mdt sang vi' phia Trai Ddt. Nhin hr Trdi Ddt cac M¢t Trang nay duang nhu ruim doc theo mot duang thdng vi mdt phdng quy d90 Clla cdc M¢t Trang do gdn nhu fa mot. NhLfng thirc nqhiern va do dac. a a Vi Galileo la con trLfong. eng da b9C 19 ro kha nang thanh dua con hop phap cua eng. roi 19i phai giup dB mot phan cho dtra em trai trong nhieu narn. Vao thai Galileo. Ong da pha: vay nhCi'ng m6n no Ion de lam cua hoi men cho hai co em gai. Ong chua bao gid ket hen. Khi sao Kim va Trai Ddt d cung mot phia ella M¢t Troi. giao su tnronq D9i h9C Pisa tu6i 26. eng quyet dinh 10 lieu de cau tro a Sao M(Jc va bon "Mat Trang" sang nhdt clla no. Khi sao Kim va Trdi Dat d hai phia nguac nhau ella M¢t Trai. Trong suet cuoc ddi rnlnh. nen cal chet cua ngLfdi cha da de 19i cho eng nhCi'ng ganh niilng tal chfnh cua gia dlnh rna khonq c6 mot phironq tien g1. chfnh co con gai Virginia 19i la dong ho 109i con lac de do nhip tim. Ong da t90 ra mot roi sau nay. Doi vdi cau con trai Vincenzio. viec do kink do fa rdt kho khan va mot trong so' nhiing cong trinli thuc tiln Clla ong fa dung cu do kinli do dua tren nhiing quan sat cdc M¢t Trang ella sao M(Jc.1C6 nhlern lam b trong cuoc ddi Galileo. Galileo c6 uu ai hon.1C co tu6i 36 la su kien eire ki dau don b9C 19 scm va eng da dLf<. Galileo da goi hai co con gai cua eng la Virginia va Livia VaG mot tu vien tu6i 13 va 12 va sau nay ho deu la cac ba phircc. Galileo chua bao gid hoan toan thoat khoi noi am anh cua sir d6i nqheo. Cdc pha ella sao Kim. no d gdn Trdi Ddt nhdt va quay mdt sang ra xa Trai Ddt. nhLfng c6 ba ngLfdi con voi ba Marina Gamba. ngLfdi gan gui nhat ben eng.

Ouan niem cua ong ve tam quan tronq cua toan hoc trong vlec rno ta cac hien tLf9n9 vat If diroc thE§ hien r6 rang qua dean trich sau : "Triet hoc . Cac linh virc khoa hoc rna Galileo quan tam rat r9ng len. cac pha cua sao Kim va 51! ton tal cac d~c diE§m be mat cua M~t Trang. Ong da hai Ian b] Giao hoi dira ra xet xii.VLflC-T1 . rna thieu chung. T<. cOng la narn isaac Newton ra doi. C6 18 ong tro thanh n6i tieng do nhU'ng chuyen rac roi voi nha tho Thiem Chua qiao 0 Rorna hem la do nhU'ng thanh tuu khoa hoc cua ~ng. trong thci gian nay ong da viet ducc m9t so cong trlnh vi dai nhat. Ong da ling h9 hoc thuyet nhcTlttam hay can g<. lieu c6 th~ c6 gia toe nhung van c6 (a) toe do khong d6i . trong khi do nha tho lai cho rang Trai Bat dung yen 0 trung tam cua vO tru. (b) quy dao thang . cuoc doi Galileo day nhU'ng xao tron va tranh cal. cu thE§ dinh luat hien dLf9c g<. thlen van hoc. mei v~ tinh 0 mot phla cua hanh tinh nay)." Doi voi mot vat. Galileo la ngLfoi da giai thich dung 51! roi tu do va chuyen d9n9 cua vien dan. con ngLfoi 58 khong hiE§u ducc mot W nao cua n6 . ngLfoi ta 58 lac trong mot me 19toi tam". SI! rno ta cua chuyen d9n9 tircnq doi rna chunq ta da thao lu~n 0 muc 3-4 cOng la do cong lao cua Galileo va dLf9C qoi la tinh tll'dng dOi Galileo. Bat chap dau yeu va rnu loa. Galileo da tLfong nharn cac vanh cua sao Th6 la hai v~ tinh. Galileo da phat hlen ra nhU'ng M~t Trang cua sao M9C. Ong cOng thuoc so nhU'ng ngLfoi dau tien che tao ra kfnh vien vonq va dung n6 nhir mot dunq cu thien van.>ila hoc thuyet Copecnic ve vO tru. kh6 c6 thE§kE§ra het 0 day. Galileo da buoc phal trr be nhU'ng niern tin khoa hoc cua ong dE§tranh phai tu day. Galileo song gan nhir co d9C trong suet chfn narn cuoi dOi. Rat nhieu nha sii hoc can cho rang viec phat hien ra mot trong so ba dinh luat cua chuyen d9n9. (Do 09 phan giai han che cua cac klnh thlen van cua ~ng. NhLf chunq ta da thay trong hai chircnq ve d9n9 hoc nay. VaG narn 1633. . Ong nqhien ciru co hoc. (c) van toe khong d6i khong ? Giai thich.Do ca tfnh sol n6i va n6ng nay. SI! hang hal cua ong khonq he met mei cho den tan hoi tho cuo] cung.tel muon n6i la vO tru dLf9C viet trong cuon sach nay luon mo tnroc mat chunq tao NhLfng n6 58 khonq thE§nao hiE§udircc neu ngLfoi ta khonq hoc dE§hiE§unqon ngU'va cat nghia nhU'ng kf tu rna n6 dLf9C viet ra.Ii Ian xet xii thu hai. cac vonq tron va cac hlnh hoc khac. Galileo mat narn 1642. Galileo diroc xem ra cha de cua khoa hoc hien dai. Voi nhU'ng quan diE§mtrlet hoc cua ong ve khoa hoc. hay dinh luat quan tfnh (rnuc 4-2) la thuoc ve Galileo. Galileo cOng la ngLfoi dau tien xem toan hoc nhu "nqon ngCi" cua til nhien va ong It quan tam toi toan hoc thuan tuy. 65 5. quang hoc va tfnh chat cua cac chat ILfU. Sau Ian b] xet xii trur hai. .>ila dinh lu~t I Newton. N6 dLf9C viet bang ngon ngU' toan hoc va nhU'ng kf tu cua n6 la cac hinh tam giac. cac vanh cua sao Th6. khi ong da 69 tu6i va sire khoe da suy yeu. thieu chunq.

viet cac dap so cua ban vxoi + Vyo. a phan Y kien cua Minh Tuan va Mai Anh phil hop voi nhau nao cua quy dao ? 6 ph an nao hai y kien do khong phil hop voi nhau ? Ban irng dinh nghia nao cua thuat ngir "rei" han. Gia sir gia toe bien thien tuyen tfnh thea thai gian. Gia sir mot vat chuyen dong tron voi tee d¢ a tam vong tron. VyO sue can cua khong khf. van toe cua no eo the la khong deli khong ? Toe d¢ cua no eo the Ia khong deli khong ? Gia toe cua no eo th~ la khong deli khong ? D¢ 16'n cua gia toe eo the la khong deli khong ? Neu tra loi eho cac cau hoi do la eo. neu khong. (e) van tee va gia toe cua vat ? Trong chuyen khong dong tron Mu thi (a) toe d¢ Ia khong deli ? D¢ Ian gia toe la khong deli ? Gia toe la khong thich. Hoi eo moi quan M nao. Tam bay cua dan 'eo phu thuoc vao (a) khong ? D¢ eao eire dai cua dan eo phu thuoc vao (e) Yxn . khong deli va goc toa d¢ dircc chon neu eo. gitra cac huang cua (a) vecto deli? (b) Van toe la deli ? Giai vi tri va van tOc . (b) vecto vi trf va gia toe. Van toe cua mot vat ~o th~ ngiroc huong voi gia toe khong thi cho vf du.8m/s va d¢ 16'n gia toe la 4m/s2. Bo eao cua quy dao. LUll y a dinh = + (2m/s)j. Hay xac dinh 66 . a thai a mot thai di~m nao diem do khong ? Gia toe eo th~ cit mot khoang thai gian chira thai diem do khong ? Cho vi du ? Neu eo the. hay xac dinh sir bien thien thea thai gian cua (a) van toe va (b) vecto vi trf. (a) Xac dinh van toe (b) Xac dinh gia toe diroi dang vecto. thi van toe se bien thien tuyen tinh theo thai gian va vecto vi trf bien thien bac hai thea thai gian. thi hay cho vf du. dinh nghia cua Minh Tuan hay cua Mai Anh ? Mot vien dan diroc phong len voi van toe ban dau la (3m/s)i qua sue can cua khong khf. hoi gia toe eo can phai bang 0 bang 0 tren minh hoa cac cau tra loi cua ban. Mot vien dan duoc phong len voi van toe ban dau Vo a dinh cua quy dao. Mot dong xu dat tren mot mam quay thirc hien chuyen ban kfnh quy dao tron cua no chi eon bang mot nira toe d¢ va d¢ 16'n gia toe cua dong xu vi trf maio dong tron deu voi toe d¢ O. Dat lai dong xu tren mam sao eho a truce do. thi giai thfch tai sao? Chung ta da thay rang. Mai Anh noi rang vat dang roi neu van toe Mot vat diroc tung len khong trung. cua no huang xuong.Neu van toe cua mot vat bien thien va tro nen bang 0 do.i. (d) (b) VyO khong ? Dei voi mot v~t chuyen dong eong. Bo qua Yxn . neu gia toe cua mot vat la khong deli. Minh Tuan noi rang vat dang roi neu gia toe cua no hirong xuong.

Mot dong xu d~t tren marn quay chuyen dong tron deu voi toe d¢ O. H9 c6 tim thay cling mot ket qua khong ? Neu c6. = ° 6t= 16. thai quang d6 da chay khoang (a) Xac dinh van toe trung binh cua ngiroi chay bai tap 1 trong khoang thai gian tir t = O. 2 Bac so vi = a . ngiroi nay dung hirong Dong ngiroi d6.2m) va t 25. (a) Gia sir hai ngiroi quan sat chuyen dong voi van toe khong d6i doi voi nhau. thi hay giai thich tai sao. (b) Tai t = 8. hay xac dinh d¢ ella ngiroi d6 trong khoang duong rna nguoi = O. V. H9 e6 tim duoc cung mot ket qua khong ? Neu co.Os den t = 33. Hay xac dinh van toe trung binh cua ngiroi d6 trong khoang thai gian tren.IC 3-1.6s. 41 .2s e6 toa d¢ la (17. tn.5m/s)t + 4. (b) ngiroi nay dich chuyen (e) Tinh gian tren. (a) y (m) 50 a Bac. Xac dinh toe d¢ va d¢ Ian gia toe moi cua dong xu. Neu khong. thi hay giai thich tai sao. thi hai ket qua d6 khac nhau nhir the nao ? (b) Gia sir hai ngiroi quan sat d6 cung do gia toe cua mot vat.lm/s)t]j.6s. Bdi tap I thai gian tir t duoc so voi goc.Om .2m]i + [(5.8s .4s vi tri cua nguoi d6 c6 toa d¢ la (41. voi -50 goc. moi ngiroi deu tien hanh do van toe cua mot vat.Os den t trong = 33.6m . Xac dinh vecto tri cua 33.Om).2m .6s a dung 6 t huang Biic Hinh 3-17. 17.Om (hinh 3-17). a a= Cho vecto vi trf cua mot vat la r = [(3. Yo) la (45. thi hai ket qua do khac nhau nhu the nao ? MI. Ve do thi bieu dien quy dao cua vat trong khoang thai gian tir 67 . O.6m). Gd sir goc ella he toa d¢ xy nam tam vong tron voi i hirong v~ phia Dong va j huong v~ phia Gia su t irng voi thai diem ngiroi d6 e6 toa d¢ (xo. Hay xac dinh v. van toe va gia toe Mot ngiroi chay xung quanh mot dirong tron e6 ban kinh 45. Neu khong.4m/s va d¢ 16'n gia toe la 2m/s2. Tang toe do cua mam quay len gap doi sao cho chu ki quay cua dong xu giam mot nira.

Tai mot diem tren dirong ray uon hron trong mot khu giai tri.Os den t 3.9m/s2 = = i va y = (0.jb) Lam lai phan (a) nhung voi i hirong doc theo ranh va j vuong g6e voi n6. (a) Hay = ° viet cac bi~u thirc ella ax' ay.o. MQt qua b6ng da dtroc nern len va bay diroc mot khoang each theo plnrong ngang tren mat san 17m tnroc khi cham dat. (c) dQ eao cue dai va (d) tarn bay ella b6ng. Gia sir chon true x narn trong toan bo qua trinh chuyen ngang voi i hirong ve phia Dong va j huong len tren theo phuong thang dtrng. Hay xac dinh (a) cac thanh phan ella van toe va (b) cac thanh phan gia toe ella vat. vx' vy. x va y nhu cac ham so ella t. MQt han da diroc nern len voi toe do ban dau 36m/s va g6e nern bang 62°.47m/s2)t2 - 5. duong ray lap mot g6e 29° doi voi phuong nam ngang. hay xac dinh (a) thanh ph an narn ngang va (b) thanh ph an thang dung ella van toe toa xe.Os bang each dung cac ditim 0 moi khoang 0. Neu khong thi giai thieh tai sao. (b) thai gian bay.6m. Tinh toe dQ ban dau ella b6ng. Cia toc kh6ng doi : Chuyen dc)ng cua vien dan (Chu y : Trong cdc bai tdp a muc nay. sue can cua khong khi nam ngang. Ve v 0 mot so diem tren quy dao dti chi huong ella chuyen dong. x va y. Hay xac dinh (a) thai gian dat dQ eao cue dai . Ml. (a) Xac dinh g6c ph6ng. Biet rang nang sung 0 MQt khau sung hoi ban mot vien dan voi toe dQ ban dau 52m/s. Neu toa xe di qua diem nay voi toe dQ 16m/s. Tam bay ella mot vien dan la 48m va toe dQ ban dau bang 33m/s. t Cac toa dQ ella mot vat diroc eho boi x = (l.5m va g6e nern bang 16°. Hay viet bieu thirc ella vx' vy. nang 68 sung lap voi phirong narn ngang mot g6e 75 va mieng .5s va ve phac quy dao di qua cac diem d6. MQt may bay dang lay dQ eao sau khi cat canh e6 thanh phan van toe nam ngang va thang dung Wong irng bang 97m/s va 22m/s.81m/s 2 duoi ve phia Dong theo mot ranh thang lap mot DQ 1&1 gia toe ella vien bi-a nay Ia dong. (b) Lieu e6 mot g6c ph6ng khac cling phil hop voi cac so lieu ve R va "o eho a tren khong ? Neu e6. Gia su chon goc tai diem nern va t = irng voi thai diem nem. Gia su t irng voi thai diem vien bi-a diroc tha ra tit goc. Biet mat san khong co la phang. Hay xac dinh (a) toe dQ ella may bay va (b) g6e tao bci van toe ella may bay va phirong narn ngang. Biet diem nern a ben tren mat san 1. thi tim g6e d6.IC 3-2. deu duac bo qua) MQt vi en bi-a Ian xuong g6e 15° so voi plurong 1. MQt qua b6ng gon diroc danh sao eho toe dQ ban dau ° Ia 42m/s va g6e ph6ng bang 34°.

8. Til cac so lieu eho tren d6 thi.>Ian gia toe ella han da. Chu y rang van toe ban dau ella han da huong thing tai chiec ehai. (b) df. Hay xac dinh gia toe huong tam cua Trai Dat doi voi Mat Troi ra m/s2 va g. va ehu ki quay la 27.0 vong/phut. Hay xac dinh gia toe huong tam ella dong xu khi mam quay MOt em be quay soi day eo buoc han da a dau sao eho han da chuyen dong tren mot vong tron nam ngang. Ml. Bai tdp 13 3-3. Hay xac dinh gia toe huong tam cua mot diem nam tren duong xich dao ella Trai Dat doi voi tam ella no ra m/s2 va ra g. Hinh 3-18 bieu dien quy dao ciia mot han da va mot cai ehai. ban kfnh R toe dO khong d6i bang v ella xe. Cho mat dat la bang phang.3 vong/phut .9m.37. Hay xac dinh (a) toe dO ella han da . Hay xac dinh 69 . (a) Hoi bao lau sau khi ban vien dan dat toi dO eao eire dai ? (b) Tinh dO eao eire dai ella vien dan doi voi mat dat.108m (a) Ban kinh ella Trai Dat la 6. (e) Xac dinh khoang each nam ngang rna vien dan bay diroc til noi ban den noi cham dat.4s.nam each mat dat 1. = = 63m.1020m va toe dO 2.5.96m va chu ki quay la l. Hay xac dinh dO 160 gia toe huong tam MOt dong xu duoc d~t tren mam quay ella mot may quay rna va voi toe dO (a) 33. (b) 45. true quay 130mm. Quy dao cua Mat Trang quay xung quanh Trai Dat eo th~ xem gan dung la mot vong tron voi ban kfnh 3. Cai ehai diroc tha roi til trang thai dung yen thoi diem han da duoc nern len.85.5. Chuyen d(>ng tron deu MOt xe 616 chuyen dong tren mot khuc quanh tron.3 ngay.106m. (e) Cac phepdo chuyen cluing thien van eho biet he Mat Troi ella chung ta dong gan nhu tren mot quy dao tron xung quanh tam Thien Ha ella ta voi ban kfnh 2. (b) Cho ban kinh quy dao Trai Dat quay quanh Mat Troi la 1. Hay xac dinh dO 160 gia toe huang tam ella Mat Trang trong chuyen dong do. hay xac ella han da. Gia tri ella g duoc lay la 10m/s2 M tien dung voi cac y (m) a 60 Chai ax = 0 t t 50 40 30 <ly = =0 -10mls2 = Is = 2s t so lam tron. 1011m. Cho ban kfnh vong tron la 0. a each voi 12m/s.105m/s.IC 20 10 dinh Yo va 80 Hinh 3-18.

gia toe huang Trong tam cua he M~H Troi doi voi tam Thien Ha ra m/s2 va ra g. a Ngiroi quan sat A do duoc van tee va gia toe cua mot hat P la (3m/s)j va (4m/s2)i. Yx cac thanh phan cua van toc la =- = =- = =- 70 . Thu An lai xe Ian ben trai theo cung huong nhu Tuan Minh voi toe d9 28m/s. Khoang each gitta hai ben la 1. Chuyen dc)ng tuong d6i Tuan Minh lai xe v~ phia Nam thea Ian ben phai cua duong cao toe voi toe d9 22m/s. Hay xac dinh gia toe huang tam cua xe d6. Hay xac dinh (a) toe d9 va van toe cua Thu An doi voi Tuan Minh.8m/s. (d) Hay xac dinh ti so cua moi cap gia toe d6.ls duoc mot vong voi tee d9 11m/s. Toa d9 cua mot vat la x Rcoscot va y Rsincot. Xac dinh (b) toe d9 va van toe cua Tuan Minh doi voi Thu An.3m/s va mroc chay v~ huong Dong. voi R va co la cac hang so. Gia sir i huang v~ phia Dong va j chi huang Bac. Biet ding toe d9 dong mroc la 2. (a) Hay xac dinh van toe cua pha doi voi ruroc dti pha di thing toi ben a bo ben kia. (a) Chung to rang = = Rcosincot va Vy Rcocoscot. Ml. M xac Toe d9 cua mot con pha doi voi rnroc la 7. M9t xe lira chay thea huang Dong voi toe do 3.2m/s doi voi san. mot nguoi di tren san toa xe thea huang Dong Bcic voi toe d9 1. Hay xac dinh van toccua ngiroi d6 doi voi mat dat. thi trong chltye'n dong cLla vien dan d cdc bai to an duai day deu bo qua sue can etta khong khi) MQt each phan tich doi voi chuyen dong trim dell. Con pha chay ngang qua song toi ben pha ben kia narn dung huang Bcic doi voi ben xuat phat. may gia toe Fermilab a Batavia.8 km. cac proton chuyen dong voi toc d9 gan toe do anh sang (3. Nguoi quan sat B chuyen dong voi van toe khong d6i doi voi A la vBA = (2m/s)i + (-lm/s)j. V6i m911a ban trong tay dinh huang. Hay xac dinh (a) van toe va (b) gia toe cua P thea nguoi quan sat B. (b) Pha toi ben ben kia her bao nhieu thai gian ? (c) Cling hoi nhu tren voi toe d9 dong mroc la 4. (b) M9t xe chuyen dong tron cir 5. 8 Illinois.10 m/s) ban kinh 1 km. (Chu y : Neil khong noi gi khdc.IC 3-4. minh rang doi voi mot vat chuyen dong tron deu an (a) Chung = 2nv T .6m/s va huong ve phia Dong.4m/s. Tim gia toe huang (a) m/s2 doc thea mot quy dao tron co tam cua mot trong so cac proton d6 ra va (b) ra g. y (c) Chung minh rang: a _co2r. (b) Chung 2coscot va a to rang cac thanh phan cua gia toe la ax Rco Rco2sin())t.

Mot nguoi truot tuyet roi cau nhay voi van toe 34m/s huong thea phuong nam ngang (hinh 3-19).6Re a a 71 . (b) Tinh 80 eho tnrong hop hm = 6. y: Xet cac dao ham cua R thea 80). 2 Mot bieu thirc cua gia toe nay la an gR2 .Tim 80 cua dan tir cac phep do hm va R. Goc 8 cua vien dan nhir mot ham so cua thol gian. khi "o co dinh. tam bay cua vien dan voi g6e phong nho han 45 mot hrong ~8 cling bang tam bay cua n6 voi g6e ph6ng 100 han 450 mot lirong ~8. 6. = aretg ~y-- v a . (a) Chung minh rang g6e ph6ng 80 doi voi vien dan diroc ph6ng len tir goc toa d¢ diroc eho boi 80 = aretg( 4~m ). voi T la chu kl. Dau cau nhay each mat dat thea phuong thang dung 4.106m).O. Bo qua sue can cua khong khi. 41t (b) Quy dao dia tinh la quy dao nam tren dirong xich dao voi chu ki la 24h.lJTNC 4. g6e giira van toe va true x diroc eho boi 8(t) minh rang. (a) Hay chirng minh rang ban kinh quy dao cua ve tinh va chu ki cua n6 lien he voi nhau bci he thirc : R3 = gR~ T2 = (l. Chung minh ding d¢ eao cua quy dao dia tinh tren mot diem nao = Re a d6 tren xfch dao la h = 5.gt vxo Quy dao dia tinh. Truot tuyet tir cau nhay. Gia toe hucng tam doi voi mot ve tinh cua Trai Dat la do lire hap dan cua Trai Dat. Trong muc 3-3 cluing ta da chi ra rang d¢ 100 cua gia toe hirong tam e6 th~ viet du6i dang an = 41t:R T .1013m3/s2)T2. trong d6 R la ban kfnh quy dao = va R. Chung dci voi mot vien dan. (d) Tinh hm khi R = Rm' Doi xirng cua tam bay doi vOi 80 0 = 450. la ban kfnh Trai Dat (R.2m va suon doc ve phia diroi lap voi phirong nam ngang mot g6e 250.37.2m va R = 32m. Nghia la chirng minh rang tam bay R doi ximg doi voi 80 = 450. v~ tinh chuyen dong thea quy dao d6 luon luon tren mot diem co dinh mat dat. (c) Tinh g6e 80 khi hm = R. Hlnh 3-19. hay xac dinh khoang each tir diem ph6ng den diem cham siren doc. (G¢ Cluing minh rang.

nhu diroc chi tren hinh 3-20. Chay bat bong.85m/s va huang ve phia Dong. M thai gian chay la cue tieu thi cac g6c d6 phai thoa man he thirc IV Isin8} Hinh 3-20. day la mot irng dung cua mot nguyen If tong quat c6 ten la nguyen li Ferma. M9t co gai neo thuyen 0 gitta song (hlnh 3-21). (f) Tir ket M-+O . = v2sin82' Ghi chu : Cach thirc nay c6 th~ diroc dung d~ rut ra dinh luat khiic xa trong quang hoc. Cling gia Slr rang hai phan thang cua dirong chay diroc dac tnrng boi cac g6c 8) va 82 nhtr chi tren hinh ve. tinh bang radian. nen toe d9 cua ngiroi d6 A 0 hai phia true x la khac nhau.. Cau thu cam chay vut b6ng sao cho b6ng co "o = 33m/s va 80 = 32° 0 diem ben tren mat dat 1m. (d) n/10. cua li sin(tlB / 2) . Van toe cua dong rnroc la 0. Chung minh rang. neu anh ta bat B diroc qua b6ng khi n6 con 0 d9 cao 1m so I Dong nu6c T D voi mat san. () D'ung cac k et qua" a cau (a ) un g tlB '(f) c lui . (e) n/100. - .50s sau khi b6ng diroc danh di . . Xac dinh d9 Ion gia toe cua cau thu d6. 0.Mc)t each clurng minh khac cua cong tlnrc an = ~ . cau thu 0 dau xa cua san bat dau chay thang ve phia cho phat b6ng voi gia toe khong d6i. 0 B Gia su v) Hi toe do cua nguoi d6 0 phia tren true x va V2 la toe do cua nguoi d6 phia dtroi true x.Morley. Thi nghiem Michelson . (c) n14. (a) 2 Dung tam giac cac vecto van toe trong hinh 3-11a cluing to rang d9 100 cua gia toe trung binh doi voi mot vat chuyen dong tron deu c6 tM viet duoi dang : _ _ v2 2 [ sin ( tl8 I 2) ] lal-R· tl8 voi tl8 Hi g6c gitra vI va V2. + N ~50m___j Hinh 3-21. M9t van dong vien can phai chay tir A den B. Hay dung bieu thirc tren d~ xac dinh lal khi tl8 bang (b) nl2 . EJrNCIO 72 . VI dia hinh khac nhau. BTNC 8.. ic ' qua tren suy ra gra tn. ' va irng nun h ding an Nguyen v = R' y 2 li Ferma. Trong twang hop do. Huang nam ngang cua quy dao qua b6ng huang thang ve phia cau thu dirng 0 dau xa cua san each noi phat b6ng 118m.. . 50ml t:1 1 {L.

20° .(a) Hay xac dinh thai gian 50m v6 phia Dong roi boi nuoc la 1. Gia sir mira roi deu va thang dung doi voi mat dat (khong eo gio). Dira be bar lai han da khi no roi xuong 6 dung do eao duoc nem len. 1:1n nao mat nhieu toan nay eo mot quan he thi nghiern Miehelson de eo gai boi den 1 diem each thuyen mot doan tr6 lai thuyen. khi nang phao lap voi nang phao lap voi phuong phuong nam ngang mot goc 80z. Hay xac Lam the nao d~ do duoc toc de) cua cac giot mira ? Trong khoang thai gian roi 6 gan mat dat. _! - . (a) Bang mot phat ban gan va mot phat ban xa so voi muc tieu. Biet toe do boi ella eo gai doi voi xac dinh thai gian de eo gai boi duoc toi mot phia Bile roi boi tro lai thuyen. = 0. (a) Hay xac dinh toe d9 gioi han ella giot mira so voi mat dat. Hay xac dinh tam bay ella han da thea (b) dira be va (e) thea nguoi dung 6 mat dat. do tac dung t6 hop ella lire hap dan va cua sue can khong khi. L'lRz = 160m. Ban ngoi trong xe chay vai toe d<) lOm/s va do diroc goc roi ella mira so voi phuong thang dung la 50°. vci mat dat. Gia sir phat ban gan eho dan roi tnroc muc tieu O1<)tdoan L'lRp khi nam ngang mot goc 801 . Chung minh rang goc 80 d~ phat thir ba eho dan tning muc tieu la 8 0 (b) Cho 801 = 15. (b) Xac dinh toe d<) gioi han ella giot mua doi voi xe ella ban. no se tien mot each tiern can tai O1<)ttoe d<) gioi han VI do nhirng hieu irng ella lire rna sat.i Y : Khi toe do ella vat tien gan toi toe d<) gioi han vI' gia toe ella no tien gan toi 0).2m/s Vien dan duoc theo dol boi nhirng be dirng tren san mot toa xe lira dang chuyen voi toe d9 12. L'lRI dinh 80 M dan trung dich. dong voi toe do 8.002m -I.43m/s. trong khi do phat ban xa eho dan roi vuot qua muc tieu mot doan L'lRz. No nern mot han da len troi thea phuong thang dung (theo no) (a) Hay xac dinh van toe ban dau ella han da thea ngiroi dung tren O1~t dat. (b) Hay diem each thuyen 50m ve boi do. cac giot mua dat tci toe d9 deu goi la toe de) gi6i han ella no. Xac dinh thai gian bay ella han da (d) thea dira be va (e) thea nguoi dung 6 mat dat. = 15. 73 . Toc de) giUi han.5m/s. Gia sir mot vat roi thang dung voi thanh phan gia toe duoc eho boi : ay trong do b = -g + bv z Vt. Khi mot vat roi qua khong khi (hay mot chat hru khac). Xac dinh tam ban cua phao.L'lRI 2 arcsin 80z sin 2802 L'lR z + L'lRz sin 2801 + L'lRI = 130m. (e) Trong hai Ian thai gian hon va mat bao lau ? Ghi chu : Bai gan giii voi mot thi nghiern ndi tieng eo ten la ngirot quan sat khac nhau.Morley. Hay xac dinh (Gr. ngiroi phao thll eo the chinh de phat thu ba ban tning dieh.85° . M9t em dci .

Mot phep gan dung tot la xem Mat Trang chuyen dong tron co tam la Trai Dat va Trai Dat chuyen dong tron co tam la Mat Troi.. can ban kfnh va chu ki cua sao Kim nrong irng la 1. thi toa do cua mot hat tren vanh banh xe nhu cac ham so cua thai gian la : vt .Rcosx = vt-RsmR R voi R la ban kinh cua banh xe va v la toe d¢ cua tam banh xe. 3T/2. ·_--d---I Hinh 3-22. vut qua bong di voi goc phong 80. H~ toa do duoc chon la co dinh tren mat phang. T/4 .. Tva 3T/2.. 74 . T/2 . Hay xac dinh d¢ Ion gia toe cua sao Kim doi voi Trai Dat khi chting 0 (a) cung mot phia M~t Troi va (b) hai phia ngiroc nhau cua M~t Troi. Gia sir ban muon danh cau au qua bong gon tir vung san bang khong co toi vung go cao trong COl (hinh 3-22).h) 2 dinh gia tri gioi han cua Yo cho tnrong hop d = 35m. . h = 4. (b) Xac 2cos 80(dtg80 .Om va 80 = 41°. Neu mot banh xe Ian khong tnrot voi toe d¢ khong d6i trong mot mat phang. B5ico choi gon Danh cau au qua bong gon. Duong cong thu duoc goi la dirong xycloit. van toe ban dau va can co dti dira qua bong tci dfch duoc cho boi v02 = 2 dg .Gia toe ella sao Kim doi vOi Trai Dat.. Cac hanh tinh deu quay quanh Mat Troi voi quy dao gan nhir tron va tat cit cac quy dao hanh tinh deu gan nhir nam trong cung mot mat phang. T/2 .lfTNC 17. Hay xac dinh d¢ Ion gia toe cua Mat Trang doi voi M~t Troi (a) khi Mat Trang 0 giira Trai Dat va Mat Troi va (b) khi Trai Dat 0 gifra Mat Trang va Mat Trci. (c) Xac dinh ax va ay nhu cac ham so cua thai gian va bitiu dien a tren do thi 0 cac thai diem t 2 = 0 . Ve do thi quy dao cua hat. voi T = 2nR/v. Duong xycloit. (a) Chung minh rang khi bo qua sire can khong khi. Diem rna ban muon qua bong rei xuong each noi danh mot khoang d thea phirong narn ngang va khoang h thea phuong thang dung.61 nam.5. (b) Xac dinh Vxva Vynhir cac ham cua thai gian va bitiu dien v tren do thi 0 cac thai diem t = 0 . vr va y = R . (d) Dung ax va ay 0 diu (c) dti chirng minh rang a =~ . Ban kinh cua quy dao Trai Dat la 1. Gia toe ella M~t Trang doi voi M~t Troi. (a) Tlnh x va y 0 cac thai diem t = 0 .1011m va 0. Tva 3T/2. voi i nam d9C thea mat va thea huong chuyen dong va j huong thang dung len tren. T/2 .101Im. Gay danh rna ban chon .1.

da dLI<. Chung ta se giai lhieu cac nguyen If d6 trong chuonq nay va su d~ng cbunq trong nhieu phan cua cuon sach. Cac life tiep xuc : Life phap tuyen va life rna sat 4·7.1C6i 99n 113 n Cae nguyen Ii. ll(~ I)INII I.. Cae phu'dng phap giai toan co hoc Bai doc tnem : Issac Newton dnh chup qua trlnh pluit b6ng ota mot cdu thu tennis BIte cac dlnh lu~t chuyen d{mg cua Newton lao nen co sa cua co h9C. 4·3.1C Newton (1642 -1727) Isaac trlnh bay trong quyen sach cua 6ng . 4·1. I • 0 • .xuat ban vao narn 1686 va thLIong dLI<. Tr<:>ngIllqng va life hap dan cua Trai Dat 4·6. Jll 'I' (~IIIJYI~Nl)t)Nt. Dlnh Iu~t cua Newton Djnh lu~t cua Newton Dinh lu~t cua Newton th(( th(( thir nha't hai ba 4·5. Life va khoi Illqng 4·2.A ~) AI.Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (NhU'ng nguyen If toan hoc ella triet hoc h! nhlen) .. 4·4. 75 .

Newton dii nit tran tro voi khai niern ve lire. a a Tir kinh nghiern tlnrong ngay. Cac dinh luat ella Newton thirong dien dat thong qua cac dai hrong la lire va khoi Iuong. Luc Trong khi xay dung cac y wang ella minh ve ca hoc. Dieu d6 e6 nghia la neu ta buoc hai vat e6 khoi hrong m! va m2 van voi nhau thl khoi hrong m 12ella he ghep la : ml2 ta se thay trong muc 4-5 trong hrong ella mot vat ti l~ voi khoi hrong ella n6. Mot mat lam the nao chiing ta e6 the thao luan ve cac dinh luat ella Newton khi rna chua biet den cac dinh nghia ella luc va khoi hrong ? Mat khac lam the nao cluing ta e6 the dinh nghia duoc luc va khoi luong rna chua phat bieu cac dinh luat ella Newton? Chung ta se giai quyet tinh huong nay bang each rno ta lire va khoi luong mot each dinh tinh thea kinh nghiern hang ngay va dung cac khai niem tnrc giac trong viec trinh bay cac dinh luat. Cac hrc hat nhan nam ngoai kinh nghiem tnrc tiep cuacon ngiroi. ta c6 the dira ra bon tinh chat ella hrc : 1. 2. r d6 la ban dang quan sat cac tac dung ella hrc dien. Trong muc sau chung ta se chiing minh dieu d6. Trong luong ella mot vat e6 quan he chat che voi Iuc hap dan do Trai Dat tac dung len vat. Nhtrng vi lire va khoi luong duoc dinh nghia cung vci cac dinh luat Newton nen cluing ta gap phai mot tinh huong kh6 xu. Bai doc them cuoi chuang 5 se cho ta mot cai nhin toan bo ve cac lire trong W nhien.4-1. Cling de nhan thay mot hrc tit khi ban dung mot nam cham nho de gill' cac to ghi nho hoac nhan nhu tren canh cira ella mot tll lanh. Cac lire xuat hien thanh tung cap. Mot lire quen thuoc khac la trong lirong ella mot vat. Se la tot han neu chung ta e6 mot vai hieu bier v6 hai khai niem nay tnroc khi trinh bay cac dinh luat. Sau khi dii phat bieu cac dinh luat cluing ta se gioi thieu cac dinh nghia ehinh thirc ella lire va khoi hrong. Neu vat A tac dung mot lire len vat B thi vat B 76 . . Vi sir dtty hay sir keo deu e6 ca d¢ Ian = m1 + m2 Trong phong thi nghiem kh6i hrong ella mot vat thuong duoc do bang can thien binh (can e6 canh tay don bang nhau) dira van viec so sanh voi cac "trong lirong" (qua can) chuan co kh6i hrong dii biet. LUC vA KHOI LUONG . day la mot vi du ella hrc tiep xuc. Trong cac ghi chep ella ong. Khi/i luang Kh6i lirong ella mot vat la so do sue y ella vat d6 d6i voi sir thay d6i ve van toe ella n6. Neu nhtr ban day mot vat bang tay thl ban dii tac dung mot lire len v~t d6. Nhu va huang nen ta e6 the eho rang luc la mot dai hrong vecto. Mot chiec xe noi dang di doc thea via he nam ngang se kh6 dirng han neu nhir xe e6 nhieu do choi. Cac hrc dien va tir se duoc nghien CUu cac chuong sau. H~ gorn xe va do choi la nang han khi tren xe e6 nhieu do choi han. Nhu vay lire la ket qua ella sir tiep xiic tnrc tiep gitra tay ban va vat. Lire hap dan se diroc khao sat chi tier trong chuang 5. Khi ban lay cac bit tat tir may say kho ra trong mot ngay kho rao thl thay cac bit tat dinh van nhau. Khoi luong la mot dai hrong vo huang va cong diroc. mot trong cac dinh nghia sam nhat la "lire la sue ep ella mot vat nay len mot vat khac". theo ngon ngu hien dai thuong ngay thi hrc la sue day hoac sue keo.

Ngiroc lai lire tac dung len mot vat la sir urong tac gifra vat do va nhirng vat khac. khoi lirong cua mot vat la mot tinh chat cua chinh vat do. (trong hrong len. DQ IOn cua lire nay dQ nen) cua 10 xo Hinh 4-1. Call mot qua tao bdng mot can 10xo. no sach mot lire huang sach cua Hinh 4-2. diroc dung kim d~ chi dQ gian hay do nen cua 10 xo. 77 . Cuoi cung cluing ta hru y rang. Do chinh thuong la nguyen If cua mot can 10 xo trong hop va mot cai (hlnh 4-2). niuton dan vi cua hrc trong he don vi quoc te SI. MQt hrc co th~ lam gia tee mot vat. MQt luc co th~ lam bien dang mot vat. Vi du. no bi bien dang tam thai va duac gia toe. ti l~ voi dQ gian (hay va huang cua lire doc la thea 10 xo. va Trai Dat tac dung vao quyen lire huang xucng quyen sach). Trong bang 4-1 diroi day gioi thieu mot vai do Ion cua luc. Tinh chat thir tir nrc la mot lire lam bien dang mot vat thuong diroc dung d~ do lire. MQt can 10 xo gam mot 10 xo. 4. Neu ban da mot qua bong thi van toc cua qua bong thay d6i chirng nao rna ban chan cua ban van con tiep xuc voi no . Hon mra moi trtrong cua mot vat gam cac vat khac tac dung lire len vat d6. Thang do co the diroc chia do d~ doc thea don vi niuton (N). neu ban dim mot quyen sach trong tay thi cac phan tac dung mot til quan quyen vao quyen trong cua moi tnrong xung quanh sach ay la tay ban.cling tac dung mot lire len vat A. Qua bong khi bi da. Nhu ban co th~ thay tir hinh 4-1. . Vi du : Khi ban chan da vao qua bong (hinh 4-1) ban chan da tac dung mot lire vao qua bong nhung qua bong cling tac dung mot lire len ban chan. qua bong bi bien dang boi lire do ban chan tac dung len no. 3.

_. M¢t vai luc tieu bieu Tac dung boi Thien Ha Andromeda (Cham sao Tien Ntr) Mi.1028 c 3. ella Newton duong nhu la trai voi kinh nghiem rhirong ngay. = 0) thi gia toe Dinh. Hop life doi khi eon duoc goi Iii hrc tong hop hoac la hrc toan phan. boi vi tir "quan tinh" eo nghia la ngan can su thay d6i va dinh luar nay khang dinh rang mot vat eo xu huang duy tri mot each nr nhien rna no eo diroc (baa bang khong).in Electron cua nguyen til Electron cua nguyen til Loai luc Hap dan Hap dan Tiep xiic Hap dan I! Clid<)l&n~ 7. trang thai dung 6' day. do do cac hrc ep len no. Bay gio dinh Iuat thir nhat ella Newton la : Neu hop hrc tac dung len Dinh luat nay thuong duoc goi la dinh luat quan tinh. 'o··n '+. I .. ludt thti nluit ctia Newton nghiem thuong ngay va kinh Thoat nhin.. Thir hai la cluing ta sir dung thuat ngtr hop luc dti thay eho each dien dat ella Newton ve "cac lire ep len vat".3.10 600 7 ·----1 I . 4-2. Ki hieu LF d~ chi hop luc boi vi chir Hi Lap. Bay gio chung ta viet lai dinh luat thir nhat ella Newton thea ngon ngtr hien dai. D!NH LU~T THU NHAT CUA NEWTON Theo t~p quan voi cac cong trinh khoa h9C thoi Newton.. Dinh Hop lire LF tic dung len mot vat la tong vecto ella tat ca cac luc rieng biet tac dung len vat do tir cac vat khac : LF • _ J ? = FI + F2 + F 3 + " . Thir nhat la neu mot vat 6' trang thai dirng yen hay chuyen dong thang deu thi gia toe ella no bang O.8 I I *" Dien Hap dan I I 8. Dinh luat thu nhat ella Newton diroc dich Ia : luat I Newton : MQt vat tiep tuc iJ yen cua minh hay tiep tuc chuyen dong deu tren mot duong thang neu khong bi buoc phai thay d6i trang thai.Bang 4-1. la cac lire rieng biet tac dung hoi Cae vat khac.. 2: thuong bieu thi mot phep toan lay tong..H Trai Tac dung len Diii Ngan Ha Trai Dat Tau vii tru Apollo B<. 78 bat cu van toe nao gom ca van toe mot vat bang khong (l:F cua vat 13 bang khong (a = 0).10 I .1______________ .. F I' F 2 . dinh luat thu nha.1022 . ~ Ten lila Saturn V Trai Dat Hat nhan nguyen til hidro (proton) Hat nhan nguyen til hidro (proton) 3. Chung huang ta eo khuynh lurong dong y voi Newton khi ong noi rang mot vat dung yen eo xu dung yen mai maio Nhirng lieu mot dong voi van toe khong d6i eo duy trl van t6e do khong vat chuyen xu huang ? Hay .. quyen Principia (Cac nguyen lf) duoc viet bang tieng La Tinh.

Nguyen li chong chap Mot ap dung thtrong thay cua dinh luat thtr nhat cua Newton la can mot vat. + Fe = (FJ) + (-FJ) = (F.5%). l:F = F. Gian do vat . Dieu nay dirong nhu phu hop voi dinh luat thir nhat Nhung thirc ra kinh nghiern khi ban (a) cua Newton. Neu ban tha xe ra (dirng tac dung 11!C) thi no se chuyen la khong dong cham dan cho den hie dirng yen. chi so nay dung de chi vat gay ra lire do. Lire rna sat se diroc thao luan 0 phan sau va 0 do ban se hieu diroc mot each chi tiet han. - Fe)j 79 . dieu do co nghia la con ca diroc xem Fe do Trai Dat tac dung len no (huang nhu la mot hat. voi dinh Fe (b) Hinh 4-3. thiroc cua no la khong lien quan den bai Trong hrong cua con ca bang lire hap dan roan. hop 1l!C tren xe khong can bang khong vi hrc rna sat tiep cua ban voi xe day luat tlur nhat tuc tac dung len xe cho den khi dung lai. ta dung them chi so duoi dat canh ki hieu Hinh 4-3b la gian vat .nr do. cua ban voi xe day tren khong mau thuan voi dinh luat thir nhat cua Newton biet r5 gifra hop l1!C tac dung nhan ra su co mat cua hrc rna sat va phan y len xe va l1!C rna ban tac dung len xe. Khi ban tha xe ra.tu do dOl vai con ca. (Trong muc 4-5 ta thd» trong IU(_J'ng trong gian do vat . Trong gian do vat tu do nay cluing ta bieu thi con ca nlur mot dau cham va dat goc cua cac vecto lire 0 dau cham do. Nhu v¢y s(f chi cho d¢ 16"11 cua trong luang can cd Fs no phu hop voi dinh luat nay. Nhir vay kinh nghiern khong mau thuan cua Newton.W do giup ta tim diroc hop lire tren vat. Tren hinh ve chi ra cac vecto luc tac dung len con ca. Con ca diroc bieu thi nhu mot dau cham la vi chung ta cho rang kich F. D~ chi cac lire rieng biet. dung he toa d¢ tac dung len con ca (huang thing len tren).W do doi voi con ca.gia sir rang ban dang day mot xe dung hang tap pham (tac dung mot hrc len xe) doc theo loi di trong mot sieu thi voi van toe khong d6i. Hinh 4-3a cho thay mot con ca treo tren mot can 10 xo. (a) Can cd treo tren can 10 XO. So' chi' tren can Iii d¢ Ion Fs cua luc huang len do can tdc dung len call ca. Khi ban day xe vci van toe khong d6i thi 1l!C rna ban tac dung len xe la khac khong. chung ta se tim diroc hop Iirc tac dung len con ca : duac xae dinli bang luc help ddn do do = Fe Su se Trdi Ddt tdc dung vai de? ehinh xae 0. Can ca khong co gia toe thea dinh ludt thu nhdt cua Newton hop luc tren can cd Iii bang kl:ong. (Cac tinh huong rna gia thing xuong diroi) can F s la lire do 10 xo thiet nay khong can dung se diroc thao luan trong chuong 8). (b) Gidn do vat . la bang khong nhung hop lire Conca vi lire rna sat tac dung len '----+---X xe bang va ngiroc chieu voi 1l!C rna ban tac dung.

li la nguyen ciing noi them la mot gian d6 cluing. Chung ta co the sir dung dinh luat thir nhat cua Newton M kiem tra bang thuc nghiem lire la mot dai hrong vecto. vecto nay dUQ'Cgoi la trong lire) nhung boi vi trong hrong luon huang xuong duoi nen thuat ngir "trong IUQ'ng" thuong duoc dung khong chat che.nr do. de chi d(> IOn cua trong IUQ'ng. Theo dinh luat thir nhat hrc Fa' Gian d6 vecto chi ra rang tong vecto F b + Fe la bang Fa (hinh 4-4c). khong co gia toe.trong cac SGK & mroc ta. Fa bang va ngiroc chieu voi trong luong qua cau. F b va Fe ket hop lai tao thanh mot luc bang va ngiroc chieu voi trong luong cua qua duo Nhtr vay hieu qua cua cac lire ket hop F b va Fe la giong nhir hieu qua chi cua mot F s = F c· Dieu do co nghia la so chi cua din la trong IUQ'ng cua con ca (noi mot each chfnh xac. Gian d6 vat . su 80 . Tlnh chat cho rang cong nhir cac vecta diroc II chong chap. Gia sir chung ta treo mot qua cau kim 10<. Tren hinh (a) din 10 xo tac dung mot luc Fa len qua cdu kim loai. trong IUQ'ng cua mot vat la mot vecto nen co ca d(> Ion Ian huang .1i ao mot din 10 v xo va do lire Fa do can tac dung len qua cau (hinh 4-4a). con hinh 4-4c chi la mot sir so sanh cac lire tac dung trong hai tinh huong khac nhau.Boi vi con d. Dieu do co nghia la ket qua cua hai hrc dong thai tac dung la giong nhtr ket qua cua tong vecto cua cac hrc duoc g(. cua Newton. hay d9C cdc dr) lim cua cdc luc tu cdc can va dung thuac do g6c di do huang clla cdc luc . (c) Phep do chi ra rang Fa la tling vecta cua F b va F C' De' kiem tra cdc luc cong theo quy tdc vecta. D6ng thai ta rang hinh 4-4c khong phai vat .ur do chi ra tat ca cac lire tac dung len vat trong mot tinh huong cu the. dinh luat thtr nhat cua Newton chi ra rang hop hrc tac dung len con ca bang khong. Tren hinli (b) hai can 10 xo lac dung cdc luc F b va Fe len qua cdu. nhir vay Theo dinh luat thir nhat cua Newton. (c) (a) (b) Hinh 4-4. Sau do cluing ta treo qua cau bang hai can 10 xo sao cho cac can nay tao thanh cac goc 8 va ~ voi phirong thang dung va do cac lire F b va Fe (hinh 4-4b).

tinh la he quy chien tlnr nhat ella Newton quy chieu rna doi voi luc IF = 0 thi gia toe Trong phan thao luan 6 tren. Hay xet mot cai thung g6 d~t tren via he. nhu vay gia 6.(3. Giai : Hop lire la IF = F I + F2 + F3 = (2. Trong muc 3-4.5N. Bay gia cluing ta hay xac dinh mot loai he quy chieu dac bier diroc goi la he quy chieu Ban co Ie se ngac nhien voi phat hien sau day : Dinh luat tlnr nhat ella Newton khong dung trong moi h~ quy chieu.ON)j = (2. he quy chieu gan voi via he la he quy chieu quan tfnh. H~ quy chieu co gia toe doi voi mot he quy chien quan tinh la mot h~ quy chieu phi quan tinh. cluing ta biet ding gia toe cua mot vat duoc do boi hai ngiroi quan sat khac nhau la khac nhau neu h~ quy chieu cua ho co gia toc doi voi nhau. Nhirng lieu gia toe co dung bang 0 hay khong ? Cau tra loi phu thuoc vao he quy chieu rna ta dung d~ do gia toe.(4. ( H~ quy chien quan trong do dinh luat la dung hoac la h~ no met vat co hop a = O. Dinh luat thir nhat cua Newton khang dinh fling gia toc cua thung la bang khong boi VI hop hrc la bang khong.ON)i . Nhung neu ban chon M quy chieu gan voi mot xe 6t6 chuyen dong co gia toe doi voi via he thi gia toe cua thung g6 la khac O.ON)i Bai tu kiem tra 4-1 Xac dinh d9 Ian I IF Cdc h¢ quy chieu qudn tinh + [.VLDC-T1 81 . Hop lire tren thung la bang khong : IF = O. chinh dac diem nay da chi cho cluing ta thay irng dung cua dinh luat do.vi Dl) 4-1 1\ I I Tim FI hop luc. nhtrng Iai khong dung trong he quy chieu gan voi xe 6t6.ON)j. trong he quy chieu gan voi via he. Chung ta ket luan rang dinh luat thir nhat cua Newton la dung quan tinh. Co hai hrc tac dung len thung : hrc hap dan Fe huang xuong do Trai Dat tac dung va len mot Iuc F. ngiroi ta co th~ nghi ngo la lieu dinh Iuat nay con hll'u ich nfra hay khong.ON)i va F 3 = (5.ON)j] . flap so : 4. F 2 = =- (3. Do dinh Iuat thir nhat cua Newton khong dung trong mot so he quy chieu. M9t vat chiu tac dung boi ba vat khac voi cac lire tuong irng : (2.(6. bang va ngiroc chieu huang do via he tac dung.ON)j . H¢ quy chieu khong quan tinh diroc goi la h~ quy chieu phi quan tinh. Gia sir rang xe 6t6 chuyen dong voi van toe khong deli doi voi via he.(6. Neu ban hra chon he quy chieu co dinh gan voi via he thi thung g6 dung yen va gill' nguyen sir dung yen do chirng nao rna gia toe cua no con bang khong.ON)i . nhung h¢ quy chieu gan voi xe 6t6 khong phai la quan tfnh. Thirc ra. I cua hop luc trong VI du tren.ON)j. Hay xac dinh hop lire IF tac dung len vat nay.ON)i] + [(5.

H~ quy chieu gan voi via he rna ta thao luan tren la mot vi du cua he quy chien be mat Trai Dat. Thay cho dieu do. a a khong d6i d6i voi mot he quy chieu quan M quy chieu quan tinh. bai tap 18). Tfnh dung dan cua gia thiet nay se duoc nghien ciru muc 5-4. thuong thuong he quy chien duoc ngarn hieu trong khi mo tao Neu .034rn/s 2 d6i voi Him qua dat va do chuyen dong cua qua dat rna tam cua no co mot gia t6e khoang O.toe gan tlnr quy cua thung go diroc do vci M quy chieu voi xe van la bang khong va dinh luat nhat cua Newton van la dung trong he chieu do. ta goi he quy chieu do la h~ quy chieu be mat Trai Bat. va a chi co y nghia khi he quy chieu trong do cac dai luong tren duoc do. v. Gdc Clla h¢ quy chieu be' mat Trai Ddt duac cq' dinh ddi vai mot die'm ndm gdn tren be' mat Trdi Ddt va cdc true cua no duac cddinh doi vai cdc duang ndm ngang va thang dung if diem d6. Dinh nghia nay lieu co th~ sir dung duoc khong ? Neu khong thi VI sao? Giai. Muc 3-4 da chi ra rang cac dai luong dong hoc r. Nhu ban da biet. diroc chi r6 ra hoac ngu y mot each r6 rang. sir dung eho H~ quy chieu a tren rna ta thuong hoac gan b~ mat cua Trai Dat la mot he quy chieu co goc cO' dinh voi mot diem nam gan tren b~ mat Trai Dat va cac true cua no cO' dinh voi cac dirong nam ngang va thang dung (hinh 4-5). Trong mot bai toan.006rn/s2 d6i voi M~t Troi (xern chuang 3. Do do neu khong noi gi khac cluing ta se xern he quy chieu b~ mat Trai Dat la mot M quy chieu quan tinh. mot he quy chieu b~ mat Trai Dat a Hinh 4-5. chuyen dong voi van toe H~ quy chieu tinh la mot mot vat to an tren mat dat. Trai Dat quay xung quanh true cua minh mot yang trong mot ngay va no chuyen dong quanh Mat Troi mot yang Chung a trong mot nam. xich dao co mot gia toe khoang O. nhu ta da thao luan tren. mot dinh nghia khac diroc dua ra : M¢t he quy chieu quan tinh la mot M rna gia toe cua no bang 0. Boi VI cac gia toe nay la nho nen anh huang cua chung thuong la khong dang k~ khi ap dung cac dinh luat cua chuyen dong d6i vci cac bai vi Dl) 4-2 II 82 Co mQt dinh nghia khac doi vOi he quy chieu quan tinh khong ? Gia sir co nguoi noi voi ban rang Ia khong nghia can dinh luat tlnr nhat cua Newton M dinh mot he quy chieu quan tinh. Do S\! W quay cua Trai Dat.

h~ H~ quy chieu 2 co 113quan tfnh kh6ng ? (c) TrLIong hop con I~i LF = 0 va aK3 = o. Do do dinh nghia khac cho 6 tren la khong dung diroc. ? Dinh luat II : DQ thay d6i cua chuyen dong la ti I¢ thuan vOi hoat hrc. Neu hang so ti 1~ giira "hoat lire" va "do thay d6i cua voi thuat ngir chuyen dong" la 1 thi dinh luat thu hai cua Newton la : LF= dp dt Han nita neu cluing ta gia thiet rang khoi hrong cua vat khong phl.3. H~ quy chieu 5 co quan tfnh kh6ng ? £)ap so: (a) Kh6ng.1' ngan can doi voi s1. thuoc tinh nay lam cho vat th~ chong lai bat ki mot str thay d6i nao ve van toe cua n6. V oi thuat ngit "chuyen dong".1'c : 83 . DQng IUQ'ng P cua mot vat khoi luong m chuyen dong voi van toe v la : P = mv Con Thong thmrng.1' thay d6i. B6i VI quan tfnh co nghia la s1.l thuoc vao thai gian thi : la rang nho. thi dieu do ngay lap nrc goi cho cluing ta mot cau hoi : Bang 0 la doi voi cai gi ? Dieu do co nghia la can phai co mot he quy chieu d~ xac dinh gia toe do. (a) Tai mot trLIong hop LF = 0 va quy chieu 1 co 113quan tfnh kh6ng ? (b) Trang mot trLIong hop khac LF aK1 "* 0 va aK2 = o.chung ta muon thir xac dinh mot he quy chieu bang each noi rang gia toe cua M nay la bang khong. Doi voi mot hop hrc dii cho. 4. va khoi IUQ'ng cua vat la he so ti I¢ giira hop hrc va gia toe. cho nen doi khi khoi luong duoc goi la khoi IUQ'ng quan Dinh tinh. Kho] IUQ'ng la mot thuoc tinh cua moi vat th~. V~y la mot he quy chieu khong th~ duoc xac dinh khi chi noi rang gia toe cua he nay la bang khong rna khong co mot he quy chieu khac d~ do gia toc do. phirong trinh (4-1) goi la dinh luat thir hai cua Newton. (d) Co. (c) Co. va n6 da dUQ'C tao ra theo huang cua hoat hrc nay. y Bai nr kiem tra 4-2 Gia SLr chung ta do cac Illc tac d~ng IEmmot v~t va gia toc cua vat nay doi voi cac h~ quy chieu 1. dii cho ta dp d dv = -(mv)=m-=ma dt dt dt luat thtr hai cua Newton mot dinh nghia ve khai niem 11. 2 va 3. Phuong trlnh nay noi rang: Gia toe cua mot vat ti I~ thuan vai hop hrc tac dung len vat. 8~t chCI K de chi v~t. (b) Kh6ng. mot vat co khoi hrong cang 16n thl no se co gia toe "hoat lire". Newton muon noi den hop lire LF. Newton muon noi voi den mot dai hrong ngay nay ta goi la "dQng IUQ'ng". H~ quy chieu 4 co quan tfnh kh6ng ? (e) H~ quy chieu 5 chuydn d¢ng vai gia toc kh6ng doi doi voi h~ quy chieu 3. "* 0. D!NH LU~T THU HAl CUA NEWTON Newton dii viet dinh luat thtr hai nhu sau : va dinh viet lai : LF=ma (4-1) luat thir hai cua Newton co th~ • -. (e) Kh6ng. H~ quy chieu 3 co 113quan tfnh kh6ng ? (d) H~ quy-chieu 4 chuyen d¢ng voi van toc kh6ng doi vai h~ quy chieu 3.

luon luon co mot phan tac dung bang va nguoc huang . Hop luc tac dl. va dQ Ion cua hrc ti l¢ thuan voi dQ Ion cua gia toe. twang ta de bi cam do voi y nghi cho rang dinh luat thu nhat dan gian chi la hop dac biet cua dinh luat thir hai.Om/s2)j.(2. Gia toc cua tau Titanic.Om/s2)i + (3. Tuy nhien cluing ta da dung dinh luat thir nhat d~ dinh nghia mot loai h¢ quy chieu rna gia toe trong dinh luat thtr hai cua Newton can phai duoc do doi voi no.Okg 18 LF = . Dinh luat tlnr nhat khang cac he quy chieu quan dinh co ton tai tinh va no cho ta = lkg.. Dinh luat nay da lien ket dan vi cua lire 6 mot ve va cac dan vi cua khoi hrong va cua gia toe 6 ve kia.O.ON)i + (9. Khi chi co mot lire tac dung len vat thi lire nay co cung mot huang voi gia toe cua vat doi voi mot M quy chieu quan tinh. Dan vi SI cua hrc la Niuton duoc dinh nghia theo dinh luat tlnr hai cua Newton nhu sau : IN Khi so sanh dinh luat thu nhat va thu hai cua Newton. Boi VI LF = rna nen a = ° khi LF = 0.ON)j. D!NH LU~T THU BA CUA NEWTON Ban dich cua dinh luat thu ba cua Newton la : • - ". V 6i each giai thich nay thl dinh luat thtr nhat ve ban chat la doc lap doi voi dinh luat thir hai. luat . mot each thirc d~ xac dinh xem mot he quy chieu co la quan tinh hay khong.l07kg.lm/s2 thi do Ion cua hop hrc can phai I LF I = (6. thir hai 6 cua Newton co I th~ viet la I LF I= rna.lm/s2 . Ve do Ion. dinh . trong khi do .mg len mot v~t e6 khoi lL1qng3. DQ Ian cua hop lire can phai cola bao nhieu d~ cho tau Titanic mot gia toe co dQ Ian 0. 4-4. ? vat len nhau luon luon huang ve hai Dinh luat III : Doi vai moi tac dung. H¢ quy chieu do goi la he quy chieu quan tinh. Cac dinh luat thir nhat va thu hai la cac phat bieu chi doi voi mot vat.lm/s ) Bai tu kiern tra 4-3 = 6. Vao hie ha thuy con tau Titanic xau so la con tau ? Doi co la nang nhat diroc con ngiroi che tao ra. hay la tac dung cua hai 84 phia ngiroc nhau.10 N = 6MN.0. vi nu 4-3 I Giai.(6.m/s 2 (Chinh xac) co gia Neu vat khoi hrong I kilo gam (lkg) toe mot met tren giay binh phirong (Irn/s'') doi voi mot h¢ quy chieu quan tinh thi hop hrc tac dung len vat la mot niuton (IN). Dap so: . no co khoi lirong 6.107kg).(0.Luc la mot dai luong gay ra gia tee cho mot vat. voi tau Titanic M co mot 2 gia toe 0. Hay xac djnh gia toe cua v~t doi voi mot h$ quy ehieu quan tinh.

phan tac dung. Dinh cho moi quan he luat thir ba cua Newton Hinh 4-6. Dinh luat thir ba cua Newton boc 19 019t tinh d6i ximg co ban v~ lire xuat hien trong nr nhien. Cdc vat a va b tac dung cdc file len nhau. 85 . vi D1) 4-4 Chong sach. chi s6 thu nhat chi vat tac dung luc do va chi s6 tlnr hai chi vat bi luc do tac dung. chung ta co th~ phat bieu dinh luat III nhu sau : Neu vat a tac dung met luc len vat b thl vat b tac dung mot Iuc bang va nguoc huang len vat a. Dillh ludt thu ba nta Newton. Vi trong hrong cua quyen sach Itch sir la bang lire rna Trai Dar tac dung len no nen diroc bieu thi bang F eh Fch : =- (14N)j. B6i vi gia toe cua quyen Itch sir la bang 0 nen hop hrc tac dung len no bang 0 theo dinh luat thir hai cua Newton: Fph + Feh = O. Cac gian do vat . t giira hai hrc la ket qua cua mot urong tac. quyen lich sir nam tren quyen vat If (hinh 4-7).dinh luat thir ba la ph at bieu d6i voi hai vat. Hay chi ra tung hrc tac dung tren moi quyen sach voi cac ki hieu chi s6 kep va xac dinh gia tri cua moi lire nay. mot trong hai lire nay goi la hrc tac dung va hrc con cdc file nay bdng nhau va nguoc huang : F ab = . quyen sach Itch sir chi urong tac voi quyen sach vat If. Ngoai Trai Dat. Theo dtnh luat thu ba cua Newton. Gia Slr rang cac quyen sach vat If (p) va Itch sir (h) dang nam tren ban lam viec cua ban.nr do diroc chi ra tren hinh 4-7. Giai. =- Fba (4-2) xuat hien thanh tung cap. khong th~ ton tai chi mot luc.F ba: Tren hinh vi' cdc file nay duac chi ra nhu cdc luc hut : F ab huang vao a. Gia sir rang hai vat a va b tac dung cac hrc len nhau (hinh 4-6) F ab la lire do vat a tac dung len vat b va F ba la lire do vat b tac dung len vat a. Fab Cac lire lai la luc phan tac dung. Trong IUQ'ng cua cac quyen sach Itch sir va vat If la 14N va 18N. D~ thao luan dinh luat thir ba. ta can dua vao hai chi s6 dat canh ki hieu luc F. Dinh luat tlnr ba cua Newton khang dinh rang hai lire nay bang nhau va ngiroc huang. F ba huang vao h. Hai hrc Fab va F ba thirong diroc goi la mot cap tac dung . Khi hai vat tac dung cac hrc len nhau chung ta noi rang co ton tai met tuong tac giira cac vat. Lire nao Hi tac dung va lire nao 13 phan tac dung la tuy y.

Xac dinh (a) Fph va (b) Fdp' Hay chi ra huang cua moi Il. 86 .tu do ddi vai quye'n sach lich SL(. Vi du 4-4 .-..[- F dp Fdp + F ep + F hp =F ep - = 0 hay la : X Fhp (b) Fdp (18N)j] . Bay gia chung ta ket hop cac dinh luat thir hai va thrr ba cua Newton d~ dira ra mot each xac dinh kh6i hrong mot vat. (b) Gidn d6 vat . F ba = . Uap so: (a) (30N)j .' (a) Quyen sach lich sz( va vat li ndm yen tren ban.6 day F ph la lire do quyen vat 11 tac dung len quyen lich sir . . D~ dan toi ket qua nay.(14N)j] = (32N)j. do quyen do Trai Dat. Nhir vay : F ph =- Feh = (14N)j. hai Hin va Fdp sach vatIi mot lire 32N huang len tren. VI trong lirong cua quyen vat li la 18N nen F ep Tir dinh luat thrr ba cua Newton: = .(18N)j. Gia Slr rang cac vat a va b tac dung cac lire len nhau hrc Fab Hinh 4-7. (c) Gidn d6 vdt tu do dol vai quye'n sdch vat li.F ph' ta co : Fhp Ap dung =- (14N)j cho quyen 0 dinh Iuat thtr hai cua Newton sach vat li. F hp = .F ab ta co : va F ba nhung cluing ta se sap dat d~ tong vecto cua cac luc nay la bang khong. (b) (48N)j.l'cbang cac vecta dan vi. ta co : LF r Feh Y Sach lich siT = 0 hay = . Quyen F ep vat 11co ba hrc tac dung len no.vat u Sach Bai tu kiem tra 4-4 ---~ X Gia sCI rang co mot quy~n sach sinh h9C co tr9ng luqng 16N d~t lren quyen sach [ch sCI a (c) trong hinh 4-7. Fhp y lich sir va F dp do mat ban (d). cluing ta Cai ban d1i tac dung len quyen dll ap dung dinh luat thtr hai cua Newton dinh luat thtr ba cua Newton mot Ian. sach (a) Ta thay rang quyen vat 11 tac dung len quyen lich sir mot hrc huang len tren co d(> 160 l4N.[. chi con hop hrc len vat a la F ba va hop luc len vat b la F abo Dinh luat tlnr hai cua Newton ap dung doi voi moi vat cho ta : va F ba: Cling co th~ co cac lire F ba = ffiaaa va F ab = ffibab khac tac dung len hai vat nay ben canh cac Fab Thay cac kei qua nay vao dinh luat tlnr ba cua Newton.

vi vay gian do vat . Voi gia thiet ella dau bai.42rn/s O.. Gia thiet rang khci hrong ella cac banh xe ella moi xe la rat nho so voi khoi lirong cua xe va cac = = 6 bi diroc boi dau rna rat tron. nen hrc huang len tren do b~ mat tac dung len moi xe bang va ngiroc huang voi trong luong ella xe. khong eo cac life rna sat tac dung len xe. cluing ta xern moi xe nhu mot hat.ttr do nhu tren hinh 4-8b.11f do dOl voi hai xe ngay sau khi cluing duac tlui ra. cac lire nay bang nhau va ngiroc huang. (b) Gidn do' vat .87rn/s2 va as 1.87rn/ 2 S2 =. Giai. Ok g. ma = rn va : = rnbab = Bay gio eho vat b la mot kilogam as 1kg-' a (hay la ban sao ella no) va vat a la vat rna cluing ta muon xac dinh khoi hrong rn ella no. NA A B FBA Xe A ~e AB ~ FeA (a) (b) eB Hinh 4-8. .Okg . vi nu 4-5 Do khoi luong ella xe. K hoi hrong eua xe A la : rnA -r . 87 . Co hai xe A va B. hay xac dinh khoi lirong ella xe A. 1. Cho bier khoi luong cua xe B Hi 1. Hai xe duac da'y Sal vao nhau va salt do thd ra. Vi du 4-5 : (a) Cdc xe A va B mai xe dilu co 10 xo. Hai xe duoc ddy sat nhau sao cho cac 10 xo bi nen lai. 6 day as va a la do Ian cac gra toe ella kilogarn chuan va ella vat eo khoi luong rn. moi xe deu duoc gtm mot 10 xo (hinh 4-8a). 16k g.42rn/s2. Nhir vay hop lire tac dung len moi xe la hrc do xe kia tac dung theo dinh luat tlnr ba ella Newton ella vat. Cac sap xep thi nghiern nhir the nay eo th~ xern la rat gan voi tinh huong rna cluing ta da mo ta 6 tren d~ xac dinh khoi hrong a = rnB ~ aA = 1.hay theo d9 Ian ella gia toe: rnaaa Nhu vay rnb rn chuan = 1kg (chinh xac). Khi tha ra cac 10 xo se ddy hai xe xa nhau voi cac gia toe aA O. Thanh phan gia toe thang dung ella moi xe la bang khong.

4-5. Tn.tlf do cua v~t vai d9 Ian va hlIang cua ba Ilfc nay. d6 la life hap dan do Trai Dat tac dung len vat va trong hrong cua vat. Nhu vay. Thuc nghiem chl ra rang mot vat khi roi tu do mot noi nao d6 co cung mot gia toe nhu mot vat khac khi roi tu do cung noi d6. TRQNG LUQNG VA urc HAP DAN J.".Bai tu kiern tra 4-5 M9t v~t b diroc giii dung yen ap vao mot buc tlIong th~ng dung C (hlnh 4-9). Ngoai hai Il. no phai roi trong chan khong. 6 day a a Trllng luang (Weight) Theo hoi nghi do luang quoc te. sau do lIaC IlIqng Feb)' (b) Hay SLr dl:lng gian do v~t tlf do va dinh lu~t thu hai cua Newton de tim bieu thuc Il. (Gqi y ~x Y : Tnroc tien ve Fab va P.ON)i . Vat Hinh 4-9. hop life bang life hap dan: LF = Fe' a (4-3) g la gia toe 'ella vat ducc do doi voi mot h~ . Dieu d6 e6 nghia la g khong phu thuoc vao khoi Iuong ella vat. Neu toe d(>ella vien da 100.(B.ON)i len vat.:.ON)i + (5.(5. Dieu nay e6 nghia la trong 'luang cua mot vdt ti l~ thuan voi khoi luong ella n6 va phu thuoc vao h¢ quy chieu trong d6 phep do duac tien hanh. Han ntra. (c) . (c) Hay SLr dl:lng dinh lu~t thu ba cua Newton va dap so cua C8U (b) de tim bieu thuc cua Ilfc Fbc do vat tac dl:lng len tlIong.(B. dinh nghia nay cling nrong irng 88 . ta co : do doi voi h¢ quy chieu etta nguai dang tien hanh phep do. CUA TRAI DAT Fe=mg . Luc hdp dan Trdi Ddt Khi mot vat roi nr do thi chi co mot life dang k~ tac dung len vat. dinh nghia trong Iirong Fw ella mot vat la : Fw=mg a day (4-4) g' la gia toe roi tu do ella vat diroc Ap dung dinh luat thu hai ella Newton LF = rna doi voi vat khi roi nr do. chang han life can ella khong khi la nho e6 th~ bo qua. trong su rei ur do.quy chieu quan tinh. (a) Hay ve gian do v~t .>ngIlIqng P cua v~t la 5N hlIang xuong dlIai. V 6i mot cai long ehim d~ thuc hien roi nr do. . d6 la life hap dan cua Trai Dat. Cac life khac. luon e6 hai dai luong lien he voi nhau rat chat che. Nhirng mot vien da ve can ban khi roi trong khong khi no se roi tu do voi dieu kien la khong roi qua xa.ON)j ..f Doi voi mot vat tren hoac gftn b~ mat cua Trai Dar..(c Feb theo cac vecta dan vi.(c tren ra chi con hrc Feb do tlIong tac dyng len vat. Bai tu kie'm tra 4-5 Dap so : (b) (B. sue can ella khong khi tra nen 100 va vien da khong eon roi tlf do nita. . con ban tay a tac dl:lng m9t hrc ngang Fab = .ON)j.

cluing ta xet trong luong cua mot ngiroi 65kg do tren he guy chieu be mat Trai Dat. so chl co thang giang mot chiit nhtrng d~ dan gian.00kg can nang = .1334N ~ 88.0803N ~ 88. Tuy nhien dQ Ian gia toe g' duoc do doi voi he guy chieu be mat Trai Dat thay deli tir vi trf nay den vi tri khac. 0 gia tri 733N trong khoang thai gian gia toe nay 89 . vay nen trong luong cling la mot tfnh chat cua Trai Dat cling nhu no Ia mot tinh chat cua vat the. hoac neu ta khong doi hoi do chinh xac cao thi trong hrong cua vat co the diroc xem nlur la mot tinh chat cua chinh vat do. neu mot vat dung yen tren din /0 xo d~t cr/ dinli trong trong cua vat. Nhir d1i noi trong muc 4-2. neu chung ta tien hanh phep do trong mot pham vi han che 0 tren hoac gan be mat Trai Dar.voi so chi tren can 10 xo trong mot he guy chieu nao do du no co phai la he guy chieu quan tinh hay khong.(9. Trong muc 5-4 cluing ta se thay rang phep gan dung nay la tot.7926m/s 2 ) = 88.7867m/s2) 88. kim cua can chi 651N. Chang han chung ta co th~ noi mot qua bf 9kg.00kg). ve nguyen mot /z¢ quy chieu thi so chi se la do 100 F w cua trong luong trong he guy chieu nay.8m/s )j. Cling thea thoi quen cluing ta thirong coi trong hrong cua mot vat nhir la mot thuoc tinh ben o Ha (9. coi he guy chieu be mat Trai Dat la he guy chieu quan tinh neu khong co phat bieu nao khac.(640N)j. Do do.(9. D~ lam vi du. MQt nguoi dung tren can 10 xo trong mot thang may (hlnh 4-10). Khi thang len.8m/s )j = . Tren thuc te. Vi du cluing ta noi mot qua bf 90N. khi phep do trong thi F w luong duoc tien hanh trong mot he guy chieu quan tinh tac khong the xem trong = Fe ' bci VI g' trong he guy chieu hrong cua mot vat nlur la mot thuoc tinh ben trong cua vat do.(9.5%. Dieu nay co nghia la vat co th~ duoc dac tnrng bang khoi luong cua no. Do do.00kgH9. MQt qua bf 9. Tnroc khi thang may bat dau chuyen may co gia toe huang ta gia sir rang so chi giii dong.(65kg). Nhir vay Fw = Fe khi phep do trong hrong diroc tien hanh tren he guy chieu be mat Trai Dat. mac du sir thay deli nay la nho. U do la he guy chieu dung d~ do diroc ngam hieu la he guy chieu be mat Trai Dat va trong luong cua vat Fw hrong cua no. quan tinh la bang g. Them nira trong IUQ'ng lai phu thuoc vao he guy chien rna no diroc do.lN NQi can 0 thanh pho H6 Chi Minh =: can nang (9. dQ chinh xac den 0. V~y la. cluing ta co the vi pham nguyen tac nay va co th~ dac tnrng cho mot vat boi trong Iirong cua no. = mg' tl l~ thuan voi khoi d moi diem. VI g' ~ g =- gj 2 ta co 2 o day j chi huang thang dung len tren. Tuy nhien trong luong cua mot vat doi hoi phai co IIfC hap dan cua Trai Dat.lN. F w = . vi nu 4-6 Do trung IUQ'ngtrong thang may. chung ta luon luon str dung mot su gan dung. V~y khoi lirong cua mot vat la tinh chat chi cua vat do. Dac biet. So sdnh khoi luong va trong luang Khoi Iuong cua mot vat la mot thuoc tinh ben trong cua vat do. g' la nhu nhau cho rnoi vat cho nen khoi hrong cua vat xac dinh trong luong cua no 0 diem nay.

(651N)j. (b) Tir phirong trinh 4-4. he quy chieu thang may khong phai la he quy chieu be mat Trai Dat vi co gia toe doi voi Trai Dat. D~t j la vecto dan vi huang len Fw = . Gian do vat . Ia lire do can tac dung huang len va Fe la lire hap dan do Trai Dar tac dung huang xu6ng. Co the diroc xac dinh nho ap dung dinh luat thir hai cua Newton doi voi ngiroi.. ella Iuc do can tac dung la bang d¢ Ian trong hrong Fw va no cho boi so chi cua can: F. (b) Gidn d6 vdt .Fej 6 day F. (d) Tinh gia toe cua thang may doi voi mat dat trong hie gia toe huang len. 90 = 733N.tu do khi thang may co gia tifc huang len.-_-+ __ ___+_ X = F\~ . nhu vay : Fw Hinh 4-10. Tuy nhien so chi ella din Ia d¢ Ian trong hrong trong he quy chieu do. so chi cua din 16 xo lai giong nhau khi thang may dirng yencung nhu khi toe d¢ cua no la khong d6i. Chii y rang khoi luong cua nguoi v~n la 66kg boi vi khoi luong cua mot vat la thuoc tinh ben trong ella vat do va no diroc doc lap voi cac M quy chieu. (b) khoi hrong cua nguoi. + Fe = FJ . Gial. hay xac dinh (a) trong hrong ella ngiroi trong he quy chieu thang may. M quy chieu thang may la he quy chieu be mat Trai Dat. =- (733N)j trong he quy chieu thang may. boi vl he quy chieu be mat Trai Dat ve can ban . Vi du 4-6( a) M<)t nguai dung tren can /0 xo trong mot thang may. Nhu vay : m 2 = 651N 9.nr do tren hinh 4-10 chi ra rang hop hrc len ngiroi la : LF = F. khoi luang cua ngiroi m . (e) Giai thfch tai sao. kim lai chi 651N.8m/s )j. 1 y (a) NguUi L. (d) Gia toc cua ngiroi va thang may (chung cung mot gia toe). Trong khi thang may dirng yen. (c) Khi thang may co gia toe huang len.. cluing ta gia thiet rang he do la quan tinh : g' ~ g =- (9. H011 mra. (c) Khi thang may gia toe huang len hay xac dinh trong hrong ella nguoi trong he quy chien thang may. (a) D¢ Ian trong hrong cua nguoi la so chi cua can.(cfing Ia tmh COso d9C Ian han nay tuong irng voi cam giac bi de xuong khi thang may gia toe huang len). Sau khi thang may dat toi mot toc d¢ khong d6i huang len. Truce g ~Fe (b) khi thang may bat dau chuyen dong.8m/s2 = 66kg. D¢ lC1nF.

ta c6 : = (66kg)a. Thay cho dieu d6.(c) -(-1. cluing ta phai do d¢ gian cua 10 xo va sir dung dinh luat thir hai cua Newton. o rnoi toc cua ngiroi doi voi he quy chieu quan tinh ve can ban la bang 0 (a 0) cho nen lire huang len do can tac dung bang va ngiroc chieu voi lire hap dan do Trai Dat tac dung huang xuong (LF = tnrong hop. sat va luc vuong g6c voi b~ mat tuyen. C6 mot each dac biet thuan tien d~ rno ta cac hrc tiep xiic gitra mat phang cua hai vat ran. dang dieu VI mo cua cac lire nay goi la hrc phap 91 .(651N)j Suy ra: a == ( :~~} == (1. Lire song song voi b~ mat diroc goi la hrc rna va phan tir. dung cu dung d~ do gia toe. can la mot gia toe ke. Ap dung dinh luat thir hai cua Newton LF (733N)j . gia = 0). ta coi moi lire d6 nhir mot lire rieng biet.la quan tinh nen so chi d9C diroc khi thang may dtrng yen la d¢ 1611cua lire hap d<1ncua Trai Dat : Fe= 651N. lire nay tac dung trong pham va hat nhan. the hieu diroc day duo Nhtrng may man thay.3m/s2)j. mot lire song song voi be mat tiep xuc va lire kia thl vuong g6c voi be mat do. C6 mot dieu thii V! la cluing ta da xac dinh diroc gia toc rna khong can do khoang each va khoang thai gian da di. (a) Tronq ILI<. LVC TIEPxuc . cAe song cua chung hanh nguoi. = rna doi voi nguoi. D6 la ph an tfch mot lire tiep xiic thanh hai lire. do d6 viec hieu biet moi nr vi cua n6 la rat c6 ich cho lire tiep xuc a mire do VI mo TUO'ng tac co ban tao nen cac lire tiep xiic la lire dien tir giira cac nguyen vi cua cac electron cau thanh nhtr hinh sau. (e) So chi cua can 10 xo la giong nhau trong thang may dung yen cling nhir khi no chuyen dong deu la vi hai he quy chien nay khong c6 gia toe doi voi nhau. Khi diroc sir dung theo each d6.2m/l)j. LVC PHAp TUYEN vA LVC MA SAT thl lai dan gian han nhieu va cluing ta se chi xet nay. 4-6. cac Cac lire tiep xiic rat pho bien trong cuoc ta. nhirng hat nen cac nguyen tir va phan tir o mire khong do vi mo nay cac lire tiep xuc c6 toi nhieu hat lien quan va rat phirc tap. Sau d6. Bai tt! kiern tra 4-6 Xet mot ngLIai n~ng 66kg trang thang maya VI d~ tren tal mot thai diem nao d6 c6 so chi cua can 113 563N. ngLIai nay trang h$ quy chieu thang may 113 baa cua nhieu ? (b) LL!C hap dan tac d~ng len ngLIai d6 113 baa nhieu ? (c) Gia toc cua thang may doi vai h$ quy chieu be mat Trai Bat 113 baa nhieu ? Dapso : (a)-(563N)j.1ng.(b)-(651N)j.

Dieu Day e6 nghia la life phap bi gia toe thea phuong tuyen phai tg dieu chinh d~ giif eho v~t dung yen khong vuong g6e voi sat dtJng 4-12a chung ta thay mot v~t din be mat. V1. Bay gia gia si'r Hinh 4-11. Life do b~ mat co tac dung do vat giG' no dung yen . gia toe cua v:\it bang 0 nen h9P l. (c) Cdc nguyen tit vang liep tuc bam vao ddu salt khi duac nhdc ra len khat bemat. (a) Ddu ep len bemdt. tren vat chi co trong luong ella no va life tie'p xuc do he Imat tac dung L (a) len v~t (hlnh 4-11 a). (b) Ddu duac nhdc ra u't til va mQf lief~ kel kim loai duac tao thanh. LIfe phdp tuyln Giii sa mot v~t kh6i ltrqng m dUng yen tren mot mat phang flam ngang. D6i voi tnrcng hop nhu tren hlnh 4-11 a thl FN 2mg (b) = mg. Lire tiep xuc flay goi life tiep xuc la luc phap tuyen F N vi n6 huang vuong goc vai be mat. mat phang ngang voi van toe khong d6i. Luc rna Tren bay tang gap doi va d~ do v~t ghep nay thl phai tang gap doi luc phap tuyen ding = 2mg. hinh kh6i Iirong m b] keo boi mot 10 xo doc thea . (b) Klii d(it mot vat khac co khdi luang III Un frAn v~t tint II/Ui't thi luc phap tuye'll fling gap d6i : FN=2mg. C6 ba life tac dung len vat 92 . Life pluip tuyen FN uic dung boi hi mr}t len v(it la F N = mg..(a) (b) (c) Ma sat J mite d(J nguyen fir duac 11'10 hinh hod eMl viti litp tie'p Xlle dta ddii niken (tren) va miJt vang (duoi). gio FN Trong Iuong V'i!-( klu/i luang III dung yell tien m9{ mgt pht1llg. dieu do c6 nghia la lit bang va ngiroc chieu vci trong lucng ella v~t.!c tac dung len v~t la bang 0. (a) M¢t mot vat khac co khoi hrong m d~t len tren vat tnroc va tao fa mot vat ghep co khat hrong 2m (hlnh 4-11b).

1k) gan nhu doc lap vai t6c dQ djeu kien cham cua cac Cac thi nghiern khac chi fa fang: 1. do d6 Fk cGng tang gap doi VI Fk = Fa· Cac tlnrc nghiem tren vci mat phang mat phang). va nguqe chieu val van toe) goc vai va F N ta IlJ'c phap tuyen (vuong em fa rang voi Ki hieu k cua F k co nghia La mot 51! gan dung t6t. 2.:it -v Fa a=O X Fk (a) 0 mg (c) Minh 4-12. Fk phu thuoc vao ban chat cua hai mat phang va .W do cLia vat. (b) So do cdc luc h1c dung len v¢t. cluing ta dung vat eo kh6i luong 2m. ta eo IF x "dong hoc" va F k goi 13 hrc rna sat dong. Trang SCI d6 v~t . luc phap tuyen do mat phang rae dung bay gia tang gap dol gia tr] tnroc. 93 .IC : F k lit hrc rna sat (song song luc ma sat dong. De nghien lien quan den d¢ Ian cua F k va F N. Tir chi s6 doc duoc tren luc ke(can 10 xo).tu do cua v~t (hlnh 4~12e) luc tiep xuc duoc bi6u thi boi hai h. ta [hay 1l!C do luc ke tac dung ctlng tang gap doi. FN = 2mg. Fk (hoac J. Fe = mg la trong hrong cua v~t va Fe Ja lire riep xiic do be mat. (a) M¢! vat bi keo b6i mot can 10 xo vai v{in Me khong do'i. la d¢c lap voi t6c d¢.1k c6 thrr nguyen Boi vi gia toe cua v~t bang khong. ap dung dinh luat thu hai cua Newton cho vat.(htnh 4-12b) : Fa do lire k€ ute dong . d(mg. Ilk thirong narn trong mat.1 den 1. Do do Fk = Fa va FN = mg. Cac luc nay c6 huang vu6ng g6e nhau va F k nguoc chieu voi van t6e v. ciru moi quan he gWa luc phap tuyen va J (b) Y FN V. Fk tl l~ voi FN hay: (4-5) trong do hang s6 tl I~ J.5 (xem bang 4-2). Luc tiel) xuc duoc biiu thi nlut la hai lu« : luc pluip lllyell FN vuoug g6c viti IIUJt pluing va luc rna sal dong F k song song viti mat pluing va nguac chilli viti van toc: v. Do d6 chting ta se "em rang Fk be khoang tir 0. Chii nhu vay s6 chi ella hrc ke la y va goi Iii h¢ so rna sat rang phuong trlnh (4-5) chi gia tri ella Fk va FN bang trong hrong ella vat. no giam chut it khi t6c d¢ tang. Ia mot s6 khong = 0 va IF y = O. (c) Ciclll do v{it .

Bang 4-2. Thong thuong dich chuyen vat tren xe co banh se de han rat nhieu so voi khi keo tnrot no boi VI cac mat truot bay gio la 0 6 bi cua banh xe va cluing co th~ diroc boi tron. Luc rna sat tinh se dat gia tri cue dai khi vat bat dau chuyen dong (tnrot).05 0. Fs. Lire do goi Ut life rna sat tinh F s' Cac hinh tu 4-13a den 4-13d cho ta thay lire do can 10 xo tac dung len vat tang dan nhung vat van dirng yen.9 0.max = I-lsFN' . goi la he s6 rna sat tinh. Do do.29 0. h¢ so' I-lk 0.5 0.3. Do trong rnoi tnrong hop gia toe deu bang 0 nen hrc d~t V~lO Fa boi can 10 xo rug (b) bang va nguoc chieu voi luc rna sat tinh F s do be mat. hay: (4-6) rug fls la hang so ti l~. tuong ung viti luc ma sat tinli ciing no.max ti l~ voi FN. (d) Khi bdt ddu truot F s = F s.8 0. tnroc khi dat toi gioi han.53 1.06 I-ls 0. Bang 4-2 dua ra cac gia tri flk va fls doi voi mot vai cap be mat tiep xuc tieu bieu.36 0. Fk (hoac flk) gan nhu doc lap voi dien tich tiep xuc du vung dien tich tiep xuc rong hay hep.4 0. lire rna sat tinh van co tac dung lam vat khong bi tnrot tren vat khac : (4-7) Fs. Tit (a) den (c): Luc ddt vilo tang ddn. Thuc nghiern chi ra rang trong su gan dung tot.max rug (d) Tuong tir nhir flk' he so fls phu thuoc vao dieu kien va ban chat cua hai be mat va gan nhu doc lap doi vci dien tich tiep xiic. 94 Hinh 4-13. fls thirong 16n han ~lk' MQt each d~ lam giam bot lire rna sat khi vat chuyen dong la su dung xe co banh.10 Go tren da Thep tren bang Luc ma sat tinb Luc rna sat cting co th~ ton tai gitra hai vat khi cluing dung yen doi voi nhau. Cac luc rna sat nay ding co xu huong lam cham chuyen dong cua xe va cluing cling duoc khao sat nrong tu nhir rna sat dong bang each dua vao mot h¢ so goi la h¢ s6 rna sat Ian. tang ddn. doi voi mot cap be mat tiep xuc. M¢t viii gia tri tieu biiu ma sat Bemdt Dong tren thep Dong tren sat Cao su tren be tong nta Thong thuong.

= Fa (hinh 4-14).c11O mot vat 0.6.(9.vi m: 4-7 ~ Lire dat V30 tang len dan dan.0 N.51kg tren mat pluing ndm ngang khi f.51kg. 95 .8m/s2) = 5. o..0 N) = 3.8 vi nu 4-8 va f. ngiroc huang voi lire rna sat: F k = . 6 ~6i gia tri cua Fa thap han gia tri tci han nay thl F... Hay xac dinh mat tuyet.ON. co gai tha tay ra va xe ur tnrot mot khoang d = 6.(5. --a I -_v Xe truot toi khi dung._~_J.ur do (hlnh 4-15b) da chi ra cac hrc tac dung len xe trong khi n6 dang tnrot (sau khi co gai tha tay ra). hay ve sir phu thuoc cua F. V~t ban dau dung yen.Fk. Voi cac gia tri cua Fa Ian han 4. M so rna sat dong ~k = 0.ON) = 4. Nguoi ta si'r dung mot can 10 xo d~ tic dung mot lire nam ngang len mot vat nhu trong hinh 4-12 va 4-13. --1--+----mg (b) x Hinh 4-15. Ta lily vecto dan vi i thea huang cua van toe v. Vi du 4-8 : (a) Co gai thd xe khi n6 dang truot viii toe d¢ v. Gian do vat .51kg :::!4m/s2.8).(5.ON.. ~k (a) y _v gifra xe va Fk -a Xe tnrot Giai...4m truce khi dung lai. Gia sir M so rna sat tinh ~s = 0. Tren cling mot do thi.ON : .6).3.Do d6 Fs.60 va khoi luong cua vat m = 0._J._~ 246 8 Hinh 4-14. Fs' Fk (N) 6 5 4 3 2 Fa (N) a tang /Fk Tuong tu.is = 0.~kFki._--L_J.ik = 0.ON a051k g . a = 7. Khi toe do cua xe la v = 2. g ~ ~~_J.ON : _ 6.max = ~sFN = (0. ~6 12 ~ ms.51kg).5 mls (hinh 4-15a).ON. Vi du 4-7 : Do thi ella Fs va Fk theo Fa . (b) Gidn do vdt tu do dOl viii xe truat sau khi xe duac thd ra. Hay xac dinh gia tee cua vat (gan dung) doi voi gia tri cua Fa' Giai.ON vci khoang tang la 1. va Fk (mot each gan dung) vao Fa khi Fa tang tir 0..ON 0. Khi Fa = 5.ON-3.___l.. do Ian bang Fa . khi Fa = 6. va khi Fa = 7.ON do 100 gia toe la : a= Fa -Fk m = 5.ON.0 den 7. vat se tnrot tren mat phang va Fk = ~kFN = (0. MQt co gai day mot xe tnrot tren duong ~ nam ngang day tuyet. Do Fa> Fk nen c6 mot hop luc narn ngang.ON-3.8 . ca van toe va gia toe cua vat deu bang khong. ON51k ON ~ 8 mI s2 . VI mat phang nam ngang nen FN = mg = (0.

Vi du 4-9 : (a) Mot vat dt. vxO = V .4m) 2 ~ 0 OSO ~.==O (a) thea y Giai.d 2 ta eo : ~k . ta eo : 2 -v Giai dci voi ~k = 2(-~kg).xo) trinh nay tv khi xe tnrot eho toi khi dirng lai voi van toe ban dau v eo vx = 0 . trong truong hop nay luc phap tuyen khong bang va nguoc chieu voi trong luong VI trong luong khong vuong goc voi be mat tarn van.~kg va x . = 2ax(x = max la : . = = =- =- Thanh phan x cua dinh luat II Newton 2:Fx Giai ra ta duoc Dau am cua ax chi ra rang gia toe huang nguoc voi van toe. (b) Gidn do vdt t~(do cua vdt. ta eo the sir dung phuong trinh : Vx .li? flap so : 26m. vi Dl) 4-9 Goc nghi. . Xet vat dung yen tren tam van x nghieng mot goc 8 voi 8 < 8s (hinh 4-16). Giai voi F.lt tren tam van nghieng mot g6c e.mgeos8 = O. Tv gian do vat .mgsin8 = 0 = 0 hay: va FN . Bai tu kiem tra 4-7 Giil SLr xe mrct diroc thil ra khi toe dQ cua no ta 5rn1sdQCthea dLICmgnam ngang day tuyet va ~ giCraxe va m~t tuyet la 0. goc 8s' Hay xac dinh tam van khi ~s a==O V.xo = d. Co mot each thuan tien d~ do he so rna sat tinh gifra mot vat va mot tam van la dat vat 6 tren tam van va nghieng dan tam van (hinh 4-16).~kmg = max . Khi thay gia tri nay cua FN vao phtrong trinh (4-S) ta eo Fk = ~kFN = ~kmg.. . 0m gsine Chu s. Goc 8s giira tam van va mat phang nam ngang ngay tnroc khi vat bat dau tnrot duoc goi la g6c nghi hay la g6c tai han de' vdt bdt ddu truat.Sm/s) 2(9. va FN ta eo : 96 (b) Hinh 4-16. dieu do eo nghia la FN = mg. Xe se trLIqt mot quang dLIang bao xa mroc khi dung lC..050. VI vat van dung yen nen cac thanh phan cua dinh luat thir hai cua Newton la 2:Fx = 0 va 2:Fy F. VI ax khong d6i.nr do._y_ 2gd (2. e\ \ \ mg /~\. ax = .8m/s2)(6.vxo Ap dung phuong 2 2 .Thanh ph an gia toe thang dung cua xe la bang khong (ay 0) do do 2:Fy 0. . F k la mot lire duy nhat nam ngang va 2:Fx Fk ~kmg.

78 = tg8k Slr 8s = 38° doi voi v~t va tam van.W do doi v6i hom g6. vi Dl) 4-10 a=O Hom go truot. y (a) Giai. Tren hinh 4-17b chi ra gian do vat . = mgsin8 FN = mgcos8 (A) (B) Khi g6c 8 tang dan thanh ph an cua trong luong d9C theo mat phang mgsin8 tang len. he so rna sat dong gitra hom go va san la 0. Vi du 4-10 .nr do va phuong trlnh l:F x = 0 ta co : FTcos8 .63. Chia plnrong trlnh (C) cho phuong trinh (D). do do M gifr vat dung yen thl F.F. khi do : Ils ~lk Tuong W.' (a) Mr)f 7· VLDC·T1 97 . ban co th~ chirng minh ding: G6c 8k la g6c giira tam van va mat phang nam ngang khi vat tnrot voi van toe khong deli. Tir gian do v~t . Bai tu kiern tra 4-8 Tim goc nghi d6i vai mot v~t bang dong. FN Ils Gia (C) (D) = mgcosn. (b) Gidn do vdt tu do (16'. Con mot thanh ph an cua trong luong vuong g6c voi mat phang mgcos8 giam khi 8 tang. G6c 8 giira day va phuong ngang la 33°. d~t tren mot tam lhep nghieng (xem bang 4-2). Hay xac dinh luc cang FT cua day. cung tang. = Fs. viti hom go H1nh 4-17. FN va mg bi triet tieu va ta co : = tg8s = tg38° = 0. Khi 8 = 8s hrc rna sat tinh dat toi gia tri eire dai F.mg nguoi keo mot hom go truot tren scm. VI gia toe cua hom bang 0 nen cac thanh phan cua dinh luat II Newton ap dung cho hom g6 la l:Fx = 0 va l:F y = O. Mot ngiroi keo mot hom gCi 45kg voi van toe khong deli tren mot san nam ngang nho mot soi day noi voi hom go nlur tren hinh 4-17a. Dap so: 28°.max = IlsFN do d6 cac phuong trinh (A) va (B) tro thanh : IlsFN = mgsinu.IlkFN Va tir plurong trinh l:Fy a=O -----+- v e -\-\----_ o X =0 =0 (A) mg (b) = 0 ta c6 : (B) FTsin8 + FN .

De thuan tien. lire can hoac la luc ham.2m/s2. vi du nhu dau (hinh 4-18). Boi vi cluing ta muon chi ra mot so dac tinh cua chuyen biet don gian nhu sau : dong trong chat ltru rna khong can di sau vao cac yeu to phirc tap nen chung ta se gia sir rang hrc can Fe co mot dang dac Fe =- bv ti l~. Boi vi luc nay la khong lam thay d6i cac tinh chat dinh tinh cua 0. Bai tu kiern tra 4-9 Gia SLr rang ngLfoi trong vi du tren keo day sao cho Ilfc cang FT = 280N. Dang dieu cua lire nay phu thuoc vao nhieu yeu to. vi du nhu khong khi hoac mroc thi chat hru se tac dung len vat mot luc rna sat.Tit phuong trinh (A) suy ra : _ (FTcose) F NJ. Khi bi roi. Bieu thirc nay la gan dung doi voi chat long (vi du nhu mroc) hon la doi voi chat khi (vi du nhu khong khi) va khi v la khong chang 100. trong luong cua no tac dung nhu la mot lire khong d6i huong xuong duoi.bv (De don gian chiing ta da bo qua mot lire rat co chat long.8m/s ) cos330 + O. tit trang thai nghi (clnr khong phai huong (a) 6 day han nhu mot hon bi khoi luong trong mot chat hru.lkmg cosf + J. Tinh chat cua chat hru gay ra lire rna sat nay goi la dt) nh61 va lire nay goi la lire nhot. cluing ta chon chieu +y huong xuong len) do do: LFy = mg . d6i nen no khong chuyen dong mo ta y nghia trong Hinh 4-18. bao gam hinh dang cua vat. do la lire d~y Archimedes. Bay gia gia sir cluing ta tha mot vat nao do.lksine = (O. nhu hon da chang han. £lap so : 1.tu do doi vai bi.day). Hay xac dinh d9 Ian gia toc cua horn go. Nhu vay chung ta da gia sir rang Fe nguoc chieu voi van toc cua vat va dQ 100 cua lire ti l~ thuan b la mot hang so voi toe dQ. m. van toc cua vat doi voi chat hru va ban chat cua chat hru. con chat long 98 .lk Thay ket qua nay vao phuong trinh (B) ta tim duoc : F T = J.63sin330 2 = 240N. (b) Gidn d6 vat . chuyen dong trong chat luu. (a) Milt han bi rai trong ddu. Ctic luc rna sat do cluit [au Khi mot vat ran.63)(45kg)(9.

= 0. LFz = maz LF = rna cho ta mot M6i thanh phan cho ta mot phuong nguyen tac co ban d~ giai mot bai toano rna ta co the su dung trong mot bai toano 99 . ban da thay mot vai vi du v~ cac bai to an co hoc. Dinh luat thir hai cua Newton Boi vi dinh vecto. Khi a tien dan t6i 0...~ (0) g. LFy = may.bv --==---m = may = rna. = maX. vt lan.lai tac dung mot lire thay d6i huong len. CAC PHUONG PHAPGIAI lOAN CO HQC Trong cac rnuc tnroc. Hinh 4-19 chi ra d6 th] cua toc d¢ vien bi v doi voi thai gian t khi bi roi..015kg)(9.bv. . cac (4-1) trinh LFx. Khi v tang len F d = bv cung tang len va do d6 hop hrc giam di. ta thanh phan : luat thir hai Ia mot he thirc c6 th~ tach n6 thanh . v = 0 va a = g. = = dt dv nen : dv b -= g--v dt m diroc goi la phuong trinh Phuong trinh nay chua v va dao ham cua n6 (~~) vi phan.8m/s ) 8Ns/m 2 ~ 0 02 4-7. 6 day. m tren d6 thi n6 la do doc cua dirong cham cham. Bay gia cluing ta se liet ke ra mot so biroc d~ giai cac bai toan va sau d6 cung co cac biroc nay thong qua mot vai vi du. Trong cac chuang sau chung ta se con gap cac plnrong trinh vi phan tirong W nhir phirong trinh nay va se dira ra each giai cluing. = mg. v tien dan t6i mot gia tri C\!C dai goi 1a Hinh 4-19. gia sir khoi hrong vien bi m vt = 0. Khi t du I 6 thai diem tha bi (v =0 va t = 0) = = toe dQ gioi han Vt.015kg ' / ms. D¢ doc eLla do thi la a. v tien ddn dtn VI va a tien ddn den O. Hay nho rang d¢ doc cua d6 thi nay mot thai diem bat kl cho d¢ 16'n gia toc a. Tir d6 suy ra : =b mg D~ lam mot vi du. Tir dinh luat tlnr hai cua Newton LFy ta c6 : a Vi a mg . cluing ta dan gian chi mo ta nghiem cua n6. Ket qua la a giam va tien dan t6i 0 khi t du 16n. ". Tai t= 0. . hay: bv. Vi LFy bang 0 khi v tien dan t6i vt ta c6 mg . va b = 8Ns/m thi : = (0. a v :a g . Do thi cua v theo t dOl voi hi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful