P. 1
GT_DinhDuongThucanThuySan[1] (115-119) (185-199)

GT_DinhDuongThucanThuySan[1] (115-119) (185-199)

|Views: 372|Likes:
Được xuất bản bởiFann Tu

More info:

Published by: Fann Tu on Mar 28, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/10/2012

pdf

text

original

Sections

  • M ð U
  • ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N
  • I. M T S KHÁI NI M
  • 1.1. Th c ăn
  • 1.2. Dinh dư ng
  • 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n
  • II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N
  • CHƯƠNG I
  • SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
  • 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ
  • 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ
  • 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion)
  • 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion)
  • 1.2.3. D ch m t (bile secretion)
  • 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)
  • 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG
  • 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme
  • 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t
  • 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG
  • 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN
  • CHƯƠNG II
  • CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ
  • 2.1. M ð U
  • 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE
  • 2.2.1. S thu phân glucose
  • 2.2.2. T ng h p carbohydrate
  • 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate
  • 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate
  • 2.3. CHUY N HÓA LIPID
  • 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID
  • 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T
  • 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian
  • 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t
  • 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t
  • CHƯƠNG III
  • NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG
  • 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG
  • 3.1.1. Khái ni m chung
  • 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn
  • 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG
  • 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì
  • 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng
  • CHƯƠNG IV
  • DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID
  • 4.1. PROTEIN
  • 4.1.1. Phân lo i
  • 4.1.2. Vai trò c a protein
  • 4.1.3. Nhu c u protein c a cá
  • 4.1.4. T l năng lư ng/protein
  • 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn
  • 4.2. AMINO ACID
  • 4.2.2. Nhu c u amino acid
  • 4.2.3. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n
  • CHƯƠNG V
  • DINH DƯ NG LIPID
  • 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG
  • 5.1.1. Khái ni m
  • 5.1.2. Phân lo i
  • 4.1.3. Ch c năng
  • 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO
  • 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n
  • 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u
  • CHƯƠNG VI
  • CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ
  • 6.1. KHÁI NI M
  • 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE
  • 6.2.1. Monosaccharide
  • 6.2.2. Oligosaccharide
  • 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ
  • 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ
  • 6.4.1. Tinh b t
  • 6.4.2. Ch t xơ
  • CHƯƠNG VII
  • DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN
  • 7.1. VITAMIN A
  • 7.1.1. Công th c c u t o
  • 7.1.2. Vai trò sinh h c
  • 7.2. VITAMIN D
  • 7.2.1. Công th c
  • 7.2.2. Vai trò sinh h c
  • 7.3. VITAMIN E
  • 7.3.1. Công th c
  • 7.3.2. Vai trò sinh h c
  • 7.4. VITAMIN K
  • 7.4.1. Công th c
  • 7.4.2. Ch c năng
  • 7.5. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC)
  • 7.6. VITAMIN NHÓM B
  • 7.7. NHU C U VITAMIN C A CÁ
  • 7.8. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ
  • CHƯƠNG VIII
  • DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG
  • 8.1. KHÁI NI M CHUNG
  • 8.2. CANXI, PHOSPHO, MAGIE
  • 8.2.1. Canxi (Ca)
  • 8.2.2. Phospho (P)
  • 8.2.3. Magiê (Mg)
  • 8.3. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC
  • CHƯƠNG IX
  • ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N
  • 9.1. PHÂN LO I TH C ĂN
  • 9.2. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN
  • 9.2.1. Th c ăn giàu năng lư ng
  • 9.2.2. Th c ăn giàu protein
  • 9.2.3. Th c ăn b sung (feed additives)
  • 9.2.4. Th c ăn t nhiên
  • 9.2.5. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n
  • 9.2.6. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n
  • CHƯƠNG X
  • TH C ĂN T NHIÊN
  • 10.1.1. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u
  • 10.1.2. ng tiêu hoá
  • 10.2. VI T O (MICRO-ALGAE)
  • 10.2.2. Giá tr dinh dư ng c a vi t o
  • 10.2.3. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n
  • 10.3. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)
  • 10.3.1. Hình thái
  • 10.3.2. M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng
  • 10.3.3. Giá tr dinh dư ng c a rotifer
  • 10.3.4. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n
  • 10.4. ARTEMIA
  • 10.4.1. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng
  • 10.4.2. Giá tr dinh dư ng
  • 10.5. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC
  • 10.5.1. Copepod
  • 10.5.2. Daphnia và Moina
  • 10.5.3. Nematode
  • 10.5.4. u trùng bánh xe (Trochophora larvae)
  • 10.6. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN
  • 10.6.1. Y u t v t lý
  • 10.6.2. Y u t sinh h c
  • 10.6.3. Y u t hoá h c
  • CHƯƠNG XI
  • CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P
  • 11.1. CH BI N TH C ĂN H T
  • 11.1.1. Tính ch t v t lý, hóa h c c a tinh b t
  • 11.1.2. Bi n ñ i v t lý, hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n
  • 11.1.3. K thu t ch bi n
  • 11.2. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P
  • 11.2.1. Phân lo i th c ăn công nghi p
  • 11.2.2. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p
  • 11.2.3. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p
  • 11.2.4. Công ngh th c ăn h n h p
  • CHƯƠNG XII
  • TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
  • 12.1. KHÁI NI M
  • 12.1.1. Tiêu chu n ăn
  • 12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn
  • 12.1.3. Kh u ph n ăn
  • 12.2. NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN
  • 12.2.1. Nguyên t c khoa h c
  • 12.2.2. Nguyên t c kinh t
  • 12.3. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM, CÁ
  • 12.3.1. Phương pháp ph i h p thông thư ng
  • 12.3.2. Phương pháp hình vuông Pearson
  • 12.3.3. Phương pháp gi i phương trình
  • CHƯƠNG XIII
  • DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM, CÁ
  • 13.1. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO)
  • 13.1.1. Gi i thi u
  • 13.1.2. Nhu c u dinh dư ng
  • 13.1.3. Kh u ph n ăn
  • 13.1.4. Nuôi dư ng
  • 13.2.1. Gi i thi u
  • 13.2.2. Nhu c u dinh dư ng
  • 13.2.3. Kh u ph n và nuôi dư ng
  • 13.3. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP.)
  • 13.3.1. Gi i thi u
  • 13.3.2. Nhu c u dinh dư ng
  • 13.3.3. Kh u ph n th c ăn
  • 13.3.4. Nuôi dư ng
  • 13.4.1. Gi i thi u
  • 13.4.2. Nhu c u dinh dư ng
  • 13.4.3. Kh u ph n ăn
  • 13.4.4. Nuôi dư ng
  • 13.5. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.)
  • 13.5.1. Gi i thi u
  • 13.5.2. Nhu c u dinh dư ng
  • 13.5.3. Kh u ph n ăn
  • 13.5.4. Nuôi dư ng
  • 13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE
  • 13.6.1. Gi i thi u
  • 13.6.2. Các hình th c nuôi
  • 13.6.3. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p
  • 13.6.4. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng
  • CHƯƠNG XIV
  • ð C T TRONG TH C ĂN TH Y S N
  • 14.1. ðÔC T T NHIÊN
  • 14.1.1. ð c t có ngu n g c th c v t
  • 14.1.2. ð c t có ngu n g c ñ ng v t
  • 14.1.3. ð c t có ngu n g c vi sinh v t
  • 14.2.1. Hóa ch t h u cơ
  • 14.2.2. Kim lo i n ng
  • PH L C I
  • H N H P TH C ĂN, PREMIX KHOÁNG, VITAMIN CHO TÔM, CÁ
  • PH L C II
  • B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ
  • PH L C III
  • PH L C IV
  • TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N
  • PH L C V
  • TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ
  • TÀI LI U THAM KH O CHÍNH
  • Ti ng Vi t
  • Ti ng Anh

B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

...1..................... PHOSPHO......................1.................................... VITAMIN A................... Vai trò sinh h c................................... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) ............1...............1..............67 7.......76 8....................................70 7..........................1..... NHU C U VITAMIN C A CÁ ...............................6...................79 9........................................................................................................ CANXI..............................66 7...1..............................................3...3.................. Th c ăn giàu protein.................................................... KHÁI NI M CHUNG ...................5..........88 10...................................................79 9...........82 9.... VI T O (MICRO-ALGAE)................................2............................................................................. PHÂN LO I TH C ĂN ................2.69 7.......................................2.................................................... ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ...... VITAMIN E .............. VITAMIN D..1.................65 7..............7........ VITAMIN K........3..........................................................................74 8................ Magiê (Mg) ........................................ ng tiêu hoá..................71 CHƯƠNG VIII...................................................1.................. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ................2...............................7.......79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ................ VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N..............89 10.......................................................... Công th c c u t o..................................88 10..............................2....................1..............................76 8.....................1.............. Vai trò sinh h c.....................................66 7.. Công th c...........................................................................................88 TH C ĂN T NHIÊN.......................................................................................1...........65 7.................................3.........4............................................70 7.1.................70 7...............2..................83 9................ Ch c năng.............................2................2.....2............................................75 8.................2............................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 ........................................... Công th c.................. Canxi (Ca)..............................................1.......................................2........3........66 7.............79 9.......................68 7....................................................74 8.............................................. VITAMIN NHÓM B ......4................ Vai trò sinh h c....................2............................. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u.2..........................4.....................................5...............2.83 9.............68 7.............8.........6.........79 9.......2..........................2..........4.....83 CHƯƠNG X ..................................... Th c ăn b sung (feed additives) ................69 7.. Công th c.......................................1............... Phospho (P) .............71 7.......................75 8............68 7................................................................ CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ..................2................................2......................................2.............. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ...........................2..................................... MAGIE ..............................................................................88 10..................3.......................................... Th c ăn giàu năng lư ng........................1..........79 9...2....................................77 CHƯƠNG IX...74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG...... Th c ăn t nhiên ................................................2............................................. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n .................................

.2. Giá tr dinh dư ng ...111 11........................ Y u t v t lý..................107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P ..Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10.............91 10..............................................2........1........ Kh u ph n ăn............. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS).......................................2..3........... hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n................. u trùng bánh xe (trochophora larvae) .............6........ Nematode ....... Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ..................5...117 12.........................................................................................................104 10.........99 10............................... Giá tr dinh dư ng c a rotifer ......................................110 11.........................4............................... Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ........96 10........5.........................3..1......96 10..................113 CHƯƠNG XII ........................................ QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN....... K thu t ch bi n ...108 11.........4............... Bi n ñ i v t lý.......2...1.......................................... Copepod ..2.1............................................................................................................................................... N i dung tiêu chu n ăn .................................107 11.........116 12............103 10......................3..................115 12...............1................................................................ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng..98 10....... Y u t hoá h c..................... Y u t sinh h c..104 10....................................107 11.....................104 10...........................................94 10.......................................... CÁ.............. Tính ch t v t lý.................... Tiêu chu n ăn.......107 11..2.........1....2................................3.................1...................................................3........................1...........1....1..............97 10............ Giá tr dinh dư ng c a vi t o.............5................. ARTEMIA...3.................1....4...... KHÁI NI M...............................101 10........104 10....116 12.....3.......6....................117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ....................5.......................................3.................................97 10......................................2........115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ..... Nguyên t c khoa h c......................1.......4..............109 11.... Rotifer trong nuôi tr ng th y s n.........3...............................4....................... Daphnia và Moina .......2..........96 10..... Hình thái ............................................ CH BI N TH C ĂN H T .......................... Phương pháp ph i h p thông thư ng ....2...........2..... Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p...............................2..............3...................................3................10...2................................ Nguyên t c kinh t .....107 11..1...2.116 12....... PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM...2......................... NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN.......109 11.....................2......................................... hóa h c c a tinh b t...........105 CHƯƠNG XI....................3..............................1.................................................. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p ....116 12.......115 12......................4....................................117 12....................................................................109 11....................6....2....... M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng..........................6.............1......115 12......3..... Công ngh th c ăn h n h p.......................................98 10..2........................2..................2........102 10.................5.................. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC....................... TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ...........1.......... Phân lo i th c ăn công nghi p .......................2..............1........................1...5...............101 10.3........

.............................4....121 13...........................................................................158 CHƯƠNG XIV.........12.....1............ Hóa ch t h u cơ......................2.......122 13......................3.....163 14.............147 13.......................2...............1............................155 13.......................118 12.......................................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) ............. Gi i thi u .....1.............171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 ................................................................... Kh u ph n ăn.........................154 13.......................1................................3..... Kh u ph n và nuôi dư ng......................................................................................................6.....................3............121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM....................1.........1............................................................4......3...136 13.....2...................168 14...4..........3................. Gi i thi u ................................4...........................) .........1.........................................................5.....2.... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE...................153 13.................................................1...........................4....4.........2............1.............167 14.....................4....................3............... Gi i thi u ....118 CHƯƠNG XIII............................................5................................... Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ...............................155 13............................................. Gi i thi u ... Nuôi dư ng .130 13..................................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP....2.............. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N....... Nhu c u dinh dư ng....................145 13......................................3.......... Nuôi dư ng .....................2................................... Kh u ph n ăn.........................6.......................) ......................................... Kh u ph n th c ăn...6.....................1..........163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ...........................................................6...........................1....................171 14.......... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS)............................1........4.......3................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) .....121 13.................................................. Các hình th c nuôi.........2. Nhu c u dinh dư ng.... ðÔC T T NHIÊN ...............................................136 13.....5..........................................126 13.................................6..................... Nuôi dư ng ......................4........2.......3..............................................147 13..........2.........150 13......... Gi i thi u ..........2....... Nhu c u dinh dư ng............................................... Kh u ph n ăn và nuôi dư ng..................148 13........163 14..........................128 13........3........2.......................................................... Kh u ph n ăn.........................136 13....5.1.........................................................................2...................3..............................3.........1..130 13.......153 13........................................3.3............5.............................145 13.....................................................4................................149 13.................163 14....................150 13......121 13.........................................................................................2........................................................................ Nhu c u dinh dư ng......................1.. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ............ ð c t có ngu n g c th c v t .............1...................147 13.... Nuôi dư ng ......154 13... Phương pháp hình vuông Pearson.......133 13.....130 13......... ð c t có ngu n g c ñ ng v t ............ Phương pháp gi i phương trình .............. Gi i thi u .150 13............ CÁ.....1.............................. Nhu c u dinh dư ng...........3..................................................

.14.......................................................................................... Kim lo i n ng...183 PH L C IV...........................................................201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 .................................................................................................................................................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ........................................................................................................174 H N H P TH C.....................................................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ.............183 CHO CÁ VI T NAM (%) ...................................174 PH L C II .........................201 Ti ng Vi t .............................................................................180 PH L C III ....................................... VITAMIN CHO TÔM..........................2.................................................................................................................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ............................................................................................................183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U ... PREMIX KHOÁNG...................................................................... CÁ .......201 Ti ng Anh .........185 PH L C V ......................2....200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH..............................................172 PH L C I............................................................................................

tiêu hoá h p thu th c ăn. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . giai ño n phát tri n cơ th khác. còn tươi. c. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá.. Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. cá như: tôm cá t p. tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . dùng làm th c ăn cho tôm. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. V nguyên t c.2. 1. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . Trong t nhiên. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. Trong th c ăn công nghi p. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. Th c ăn t nhiên (live food.1. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng.M I. M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác.

Se. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . S. Mo. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. F. Zn. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Pb. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. Không thi t y u: Ag. Rb. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. II. F. Fe. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. axit h u cơ. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). V. hormone. Cr. Au. Ge. V và VIII). Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. S lư ng các loài cá r t phong phú. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . K. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. Mo. Ti. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . I. 1.3. Na. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. Bi. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. Cu. Mg. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. mùi và v . L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. xương. các h p ch t t o màu. Si. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. Al. th n kinh. Cd. các h p ch t c u trúc (da. Pb. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). Sn. vitamin và các nguyên t khoáng. Do v y.. Co.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. Se. Tuy nhiên. cơ.Sb. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. protein và amino acid. Vô cơ: Thi t y u: Ca. Mn. Ni. P. carbohydrate. Hg. các v t li u. Hg. Si. lipit. ð c: As. Cl..

H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau. Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. hút. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). III. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). Do ñó.Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t.bài ti t amoniac). Nhu c u vitamin cũng cao hơn. ký sinh (như cá mút ñá . ñ c bi t vitamin C. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá.2 . Trong nuôi qu ng canh. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y.. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n.1. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). V phương th c l y th c ăn c a cá. g m (như cá ñ i). Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. HSSD c a cá trong kho ng 1. V hi u su t s d ng th c ăn.7/1. tuỳ phương th c s n xu t. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n.. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. th c ăn t nhiên là quan tr ng. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th .). l c (như cá mòi.

Tôn Th t Sơn (1997).D. New (1987). CAB international. UNDP.CÂU H I 1. and Lim C. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Webster. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Tp H Chí Minh. Nhà XBNN. Nguy n Th Lương H ng. L i Văn Hùng (2004). Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Dinh dư ng gia súc. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Hà N i. Ti ng Anh Michael B. Lê ð c Ngoan (2002). Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN. Rome. Hà N i. Nhà XBNN. FAO. C. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). (eds) (2002).

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

B ng 1. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. th m th u. 1989 Baumrucker et al. Met. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. khu ch tán. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . Tuy nhiên.. 1999).. 1979. trao ñ i ion. lecithinase và cellulase. Glu) Proline. 1999). m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. ch t mang H u h t amino acid. 1. chitinase.. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. như th c bào. amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. (Smith. amylolytic.3. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme.4.2. 1993). có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. h p thu ch ñ ng. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. 1997). ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. Orn) Amino acid anion (Asp. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. Smith.).. 1989 nt Mercer et al.. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). 1993).. Tuy nhiên. 1989). 1989). ch t mang Na Phe. Lys. mu i m t. 1.

Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . còn 250 g th i qua phân.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh.1). có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. Mg và phytate Phosphate hòa tan. trong m t ngày. Ru t Ruôt. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. Ví d .Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. thì TLTH v t ch t khô s là 0. carbon hydrate. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. axít amin. lipid. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . H p thu gi m do xơ. bi u mô. Carbohydrate. Lipid. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô.75 (hay là 75%). Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. 1. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. protein. mang và da Mang. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. Zn. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ .5. da Ru t. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. tương ng 10 g ch t khô th i phân). mang Lall. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). M c dù v y. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô.

S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa.có ngu n g c t cơ th v t ch . Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. Trong th c t . TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u.ñư c g i là N trao ñ i trong phân. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . H p thu protein. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c.[ 100 A x b ] B a Trong ñó. ngư i ta l y m u phân c a cá. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. Hi n nay.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3. TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th .dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. lipid và carbohydrate c a cá ? 5. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. Sau khi cho ăn m t th i gian. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. Sau ñó. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. Nh ng enzyme tiêu hoá protein. Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . có nhi u phương pháp khác nhau.

Fish Nutrition. (1989).E. Academic Press. 402 tr. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 3rd Ed. Lê Văn An. Principles of Fish Nutrition. and Hardy. Nhà XBNN. ð Quý Hai.W. W. H Trung Thông. England. R. TP H Chí Minh. J. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nguy n Th L c. Ellis Horwood Limited. (2002). Steffens. Hà N i. Ti ng Anh Halver. Imprint of Elsevier Science. Nhà XBNN. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Cao ðăng Nguyên.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). 2006.

2. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. Như v y. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. Như v y. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. Vì th . Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. West et al. Cá s ng trong môi trư ng nư c. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. (1966) và Kaneko (1989). t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. Vì v y.2.1. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng.

1) như acetyl .. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n.6-diphosphate. Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. sơ ñ : 2. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl . Theo ñó. K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói. 1983).phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n.2.1. 1972). ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al. Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden . ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP).coenzyme A (acetyl . hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686).CoA). vì v y.amylase. 2. glucose 6-phosphate ñư c hình thành. nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1.

lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D. Ngoài ra.0 kcal Saccharose: 4. 2.2.0 kcal/g 2.5 .1989): Protein tiêu hoá: 5. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài.5 . Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase.3 kcal Dextrin: 3 . Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate.0 kcal Cellulose: 0.2.2. Ngoài ra. K t qu thí nghi m c a Cowey et al.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid. gi i phóng ra acid béo và glycerol. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP.Trong ñi u ki n k khí cơ cá. 1982).2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP.5 kcal Glucose: 4. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. 2.3.3. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate.2. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson.4. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng . 2. (1977) cho th y. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8. 1982).3. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá.

quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. niacin và pyridoxine trong bư c 4. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. riboflavin. biotin và acid ascorbic trong bư c 3. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA.bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal.S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo . Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. Do ñó. 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Trong chu trình ñó. Chu trình dinh dư ng và ATP).CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo .2). Ví d . Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340). riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2.2.

1976). S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. Như ñã ñ c p trên. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al.4. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t . Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. Ngoài ra.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. 1974). Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. Gurr và Harwood. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. 1992).lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. 1991). So v i chu t. 1958.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. 2. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. do v y.. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá.kh . khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. Như v y. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. Như ñã bi t. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá.

khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. ph thu c vào loài cá. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. Nhóm amino. ure có th làm k t t a protein. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. 1995). Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. cá tráp. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. 1997). N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. cá. Jobling. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. 1981. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. ch a nitơ. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. Kikuchi và c ng s .5mg/l).15% bài ti t d ng urea. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. B i vì amoniac là ch t ñ c. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. Gi thuy t ñó cho r ng. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t.. Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. 1986). Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin.5 – 7 mg/l). 1997). B cá nhám. nh ng loài nư c ng t. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. gan. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. 1991) và b t ñ u tăng 3 . Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias).5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. protein ăn vào. 1996).. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3.8 gi sau b a ăn. S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ngư c l i. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. 1980. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. 1996).

Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. còn mang thì ch có 4%. ho t tính RNA cao hơn. nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein.1. tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. và các ng d ng có l i khác.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. 2. 1994). Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. Carter và c ng s (1993). Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. 1996). trong khi trong cơ. b ng cách tiêm (Garlick et al. 1980). Kho ng 30 . G n ñây. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn.v i cá nh (10g). Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton..5. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . 1995). M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. S d ng phương pháp này. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. 2. Các tác gi ñã k t lu n r ng. 1989).5. Tuy nhiên. năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. kích c cá và loài. Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2.5. Nhi u nghiên c u cho r ng. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”.2. Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng.

làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn. giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. 2. 1999).3. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. m c protein và năng lư ng th c ăn. m c amino acid. G n ñây. hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. cá bơn. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. chính là 15N. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s .5.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này.3. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương. giá tr sinh h c c a amino acid. Hơn m t th p k qua. 1998). k thu t s d ng các ch t ñ ng v . s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. Rõ ràng.

Trình bày s 4. R. Cao ðăng Nguyên. CÂU H I: 1. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. Nguy n Th L c. Năm 2000. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Academic Press. Trình bày s 3. 3rd Ed. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. Nhà XBNN. J. vi c tăng protein thêm n a là có th .E. 402 tr. (2002).như cá h i ð i Tây Dương. TP H Chí Minh. STEFFENS. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. Lê Văn An. and Hardy. Imprint of Elsevier Science. Trình bày s 2. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. W. Hà N i. ELLIS HORWOOD LIMITED. ð Quý Hai. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. H Trung Thông. (1989). m t s loài cá nuôi khác. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2006.W. Có th . nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. Ti ng Anh Halver. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . Fish Nutrition. ð i v i cá h i ð i Tây Dương. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. Cu i năm 1980. Nhà XBNN. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng.

1998).1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1.5 ñ n 15. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t.000 kcal). Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t. 3. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. t o SP tiêu hóa.1. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t.239 cal. Vì v y.000 J) và MJ (1.50C).2. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3.184 J hay 1 J = 0. Lim. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2). ho t ñ ng b t bu c.1.000 kJ). năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori. h p thu.1. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng.GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa.CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS).1.1. 3. Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14. 1 cal = 4. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3.000 cal) và megacalori (Mcal = 1. và nhu c u năng lư ng c a cá.

Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15.2 Mêtan 55.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy. N và S. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng. V lý thuy t. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác.0 Mô cơ th : N c 23. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17.3 Th c ăn: H t ngô 18.5 MJ/kg.6 Tinh b t 17. Năng lư ng tiêu hóa (DE. Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng.5 Rơm 18.Năng lư ng thô (Gross Energy . Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c.400 kcal).6 Propionic 20. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá. năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure).9 Khô d u ôliu 21.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy.5 Casein 24.5 MJ/kg (4.6 M 39.1).digestible Energy) và trao ñ i (ME .5 D u 39.9 Lactic 15.4 S a (4% m ) 24.0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. Trong khi ñó.8 Butyric 24.5 M 38.5 C khô 18. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3.7 Xelulose 17. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô. Như v y. cá c n năng lư ng ñ s ng. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8). H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18. tuy nhiên. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter).

4. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.3 và 3.4.1 11.0 3.1 DE (kcal/g) 3.3 12.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .8 11.25 3.6-19.8 5.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.6 ME (kJ/g) 13.1 9.6 10.3 6. 3.9 62.5-14.1 5.5 14.7 10. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12. B ng 3.2 16.9 39.3 5.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 Trong s n xu t.5 DE (kJ/g) 15.2 17.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.6 8.5-17.7 11. B ng 3.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.0 11.2 ±% 83.8-137 9. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.8 33. Tuy nhiên.9 37.5 9.9 84. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.7 16.00 4.3 14.1-10. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.8 8.cá’’.2 2. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18.80 8. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.8 17.2 11.1.1 36.5 7.6 4.00 2.5-10.8 GE (kJ/g) 23.2 33.3.2-9.2. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.5 10.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.4).5 B ng 3.4 15.4 B ng 3. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.2.8 Cá chép 16.

5. 1999 theo Lê Thanh Hùng. tuy nhiên. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. Protein ch a 5.6 kcal GE/gram. M t khác. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. Tuy nhiên. B ng 3. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. vì v y. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. ñ ngon mi ng.2. Tương t . Lipid ch a kho ng 9. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. Th hai.4 kcal GE/gram. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. Ngư c l i. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. cá s d ng r t m nh. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. Như ñã bi t. Carbohydrate ch a 4. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. Vì v y.3. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric.1. l n tr n kh i k thù hay stress. 3. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 .2. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. gi ng loài và th c ăn tiêu th . Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. kích c . t c ñ sinh trư ng. nhi t ñ . Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng.

3.2 380 . Giáo trình dinh dư ng gia súc.4 2. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th .Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t. 17-24% cá h i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . Nhu c u năng lư ng cho duy trì. sinh trư ng c a cá.5 1. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18.2.9 320 m t m c năng lư ng.8 257 18. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein. Hà N i.9-18. Nguy n Th Lương H ng. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t. Các d ng năng lư ng c a th c ăn.2. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C).6 392 20. Lê ð c Ngoan.6. Tôn Th t Sơn.15 Protein (% v t ch t khô) 46.6) B ng 3. 1997.01 2. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3. Nhà XBNN.150 20. H Chí Minh. Nhà XBNN.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. công th c tính? 2. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3. 2004.3 20. L i Văn Hùng. Hà N i. 2002. CÂU H I 1.3 2.8 283 24.5 218 22. B ng 6. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.Tuy nhiên.17 51. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13.1 41.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%.01 2. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th . Nhà XBNN.99 2.

and Lim. 1991. Lupianez. New.. Michael B. DC. CAB international. Ti ng Anh Akiyama. 2006. Garzon. Anguilla spp. 259 . 2002.. A. Chapman and Hall. E. M. London. I. Hà N i. Hidalogo. M. In “Fish nutrition. B. Gurr. ð Quý Hai.375. Nhà XBNN. C. In: Wilson. 402 tr. 1997. Halver.. Rome.J. and Yamamoto. J. C. Aquaculture 124. 1987. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 1990. 69-75. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). E. J. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish.H Trung Thông. 823pp. 93. Fisheries Science 63. (1991)... G. M.” vol. J. Washington. I. pp. Oohara. (eds). 1995. AOAC.P. Halver. Cowey.(1994).D. (1989). Eel. S. preagon. Academic Press. Cardenete. Nguy n Th L c.. 3rd Eds. and de la Higuera. In “Lipid Biochemistry. T. J. Farm-made Aquafeed..W.Arai. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. p. Official Methods of Analysis. FAO. 963-970. FAO.l.” 2nd ed. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 . Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Lê Văn An.. and Harwood. Rome.. R. Florida. UNDP. Cao ðăng Nguyên. C. CRC Press. Acedemic Press. Webster. Boca Raton. A. 15th Ed.. 64 (abstr).. New York.329. 2002. Imprint of Elsevier Science. T.. Hardy. pp. M. FAO Fisheries Technical Paper 343. R. and Walton. (J. ed). Fish Nutrition.

Keratin có hai lo i là α. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ . strichnine. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân.1. ovalbumin.keratin là protein c a lông vũ. máu. morphine. amid (urea.1. Chromoprotein như hemoglobin. th c v t. cũng có trong lòng tr ng tr ng.1. V khía c nh dinh dư ng.). protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. cytochrome ho c flavoprotein. cadaverine. Globulin protein có trong s a. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. amin (putresine. g m: Albumin: có s a. antigen và hormon. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. lipoprotein. tr ng. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u.1. 4.)... cocaine. photphoprotein và chromoprotein. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein.keratin là protein c a lông và tóc và β . Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. glutamine. Elastin c u t o gân và m ch máu.2. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. ñây nó g n v i deoxyribonucleic.). protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. elastin và keratin.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. asparagine. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh. PROTEIN 4. tr ng. máu. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. alkaloid (nicotine. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. collagen có hydroxyproline. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. nitrate.. Các protein hình c u chính. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. histamine. da…. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine.

ñ m n.1. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. sau ñó gi m d n. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. 150C và 200C. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. giai ño n cá b t.1. + M c ñ ho t ñ ng.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. 69. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . 4.3.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00.1. Ví d cá h i (O.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. protein kh u ph n ph i ñ t 50%.50g).2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin. Ví d : cá h i (O. .4.5 kcal năng lư ng ( cá). + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). n ng ñ O2. 4. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate).Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng. ánh sáng.7 mg/ngày.1 và 3. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành.3 và 97. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. B ng 3. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ . tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. 1g protein s n sinh ra 4.

5 B ng 4. B ng 4. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC. 1986 Li&Lovell. 1985 Hung L.6* DP/DE (mg/kJ) 22.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.1. 1976 Mangalik.1.4** Tác gi Page&andrews. GE: năng lư ng thô 4. 1992 El Sayed.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).9 . 1986 Mangalik.1 17.2 18.1 21.3 12.1973 Garling&Wilson.7 12.T.8 12. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau. 1987 Takeuchi et al. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22. DE kh u ph n là 16.3 24.2. 1979 Cho&Kaushik. 1985 Cho&Woodward.6 25.6** 14.T.20.0 27.5.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 . Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.8 11.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9.8 22.4 30 31.0 25. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng. 1999 Hung L.3 15.5 19.5 23.2 28. 1989 Machiels&Henken.1 12.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u.0 24.2 20. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .8 27.6 13.5** 18.1. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá.7 22.

Ví d . Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen. B ng 4.3 5 117 1.41 1.74 12.80 30.4.7/7.46 22.14 1.S li u b ng 4.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.1 9 101 2.41 1.3.8 7 128 1. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).2 3 81 1. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. FCR PER PPV % 1 19 1. b t cá h p 1270C trong 3.10 18. k thu t ch bi n.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 .87 1.2) x 100 = 37.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.4.46 28. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value). Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 . PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).76 0.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó. B ng 4.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút. PER.

00 .6 4.84 5..3 3..0 8. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).3 5.2.5 B ng 4.22 .6.5 5..00 .7 6. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.4 3.a 1 100.5 7.21. Các axit amin thi t y u B ng 4..55 .24.a 2 100a n x x..5 8. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.8 1.1 2.5..7 1.81 .29 .62.1.37.5 Tr ng (%) 6.8 3. 4.48. thí nghi m cá da trơn.31 . Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.2 5.9 5.60. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .40.3 6. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine..7 2.5 – 100 = .24 .45.57 .22.2. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).36. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.CS c a lysine lúa mì: 37.7 2.20. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4. AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.2 2.2 CS .12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.5 4.

7.5b 1. ð i v i cá h i giai ño n cá hương. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6.4 1.96 Isoleucine 0.0 0.05d 2. d: có 0.4 0.3 0.5 0.9 0.2 2. e: có 0. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m.71 Valine * a: không có cystine.5 1. Tuy nhiên. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.75c Methionine 1.2 0. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .30g/kg kh u ph n. c a cá h i (O. mykiss) là 2. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1. c: có 0. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.8 1. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n). n u có. keta) ñ i v i axit amin này là 1. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.1.6 Histidine 0.2a 2. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.05 1.72f 1. Kh u ph n ăn cá h i (O.0 1.2.2e Phenylalanine 1. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá.2. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.36 Threonine 0.4 0. Không có s ñ i kháng arginine . f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.7.2a 0.24 1. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng.5 0.24 1. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t. s li u trong b ng cho th y: B ng 4.0 1.7 1.3% tyrosine.5%.6 0.64 0. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).76 1. ð i v i cá h i (O.12 Lysine 2.05% kh u ph n).28 0.18 Arginine 1.5 0.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n). 1. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1. Thu tinh th b ñ c sau 2 .5% tyrosine.4.3 1. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n.9% lysine/CK kh u ph n (4.12 Tryptophan 1. sinh trư ng c a cá gi m m nh.2 .4 0. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .3 0. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.8 0. Nhu c u lysine c a cá h i (O. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .6 0. th i loét vây và ch t.6g/16gN). b: không có tyrosine.85 .5 1. Kh cacboxyl histidine thành histamine.2b 1.43 2.3.15g/kg VCK kh u ph n (0.95 Leucine 2.15% cystine. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.lysine cá.78 1.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t. ñ ng v t có vú và gia c m.48 0.87 1.8 0.

nhóm cá h i. Hà N i. Fisheries Science 63. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. 2001. L i Văn Hùng. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 963-970. Giáo trình dinh dư ng gia súc. T. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhà XBNN. H Trung Thông. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). Oohara. 2004. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. Ti ng Anh Akiyama. CÂU H I: 1. TP H Chí Minh. 2002. and Yamamoto. 4.2. Hà N i. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. nhu c u các axit amin này. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. PER. Nhà XBNN. 2006. 1997. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não..3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin.. 150 tr. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). Cao ðăng Nguyên. Nguy n Th L c. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. Cho u ng serotonin . I. nhưng thêm arginine. EAAI) và ng d ng? 4.3. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. T. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. keta) giai ño n hương. CS.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). Nhà XBNN.creatinsulphate (0. 402 tr. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. ð Quý Hai. Lê Văn An. cystine. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. Lê ð c Ngoan. B sung lysine. Cách ñánh giá giá tr protein (BV. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. Hà N i.25 . Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá.

B. 3rd Eds. O. In: Tiews.. J.japonica. 259 . 2002. G. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . and Hashimoto.. Greuel. Imprint of Elsevier Science. Y. 1987. E... R. L. Fish Nutrition. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. pp. Nose. Cowey. and Walton. E. Degani. Anguilla anguilla and A. Heenemann. D. Academic Press. (J. 1984. and Levanon. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. M.759. Amino acids essential for the growth of eels. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. Gallagher..E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. Acedemic Press. In “Fish nutrition. ed).L.). M. E. T. and Halver. T. pp. 95 . Aquaculture 41.. E.J.100. New York. C. Berlin.Arai. Halver..21-30. 1972.W. K.. 753 . J. anguilla. (1989). Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. S.. Hardy.. 823pp. Halver. 1979. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). 145-146 Schmitz. Nose.” 2nd ed. and Peffer.329.

1.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. sáp. và có các ch c năng sinh lý.2. ete. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t..1.1. steroit. C u t o d u và m D u. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 . có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý.1. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin.1. còn m thì ngư c l i. D u.1. 5.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm.. cerebrosit. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme . ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng.25 l n so v i carbohydrate và protein .Là ngu n cung c p axit béo thi t y u .Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. terpen Không có glycerol b ng 5. và ngu n d tr . Phân lo i lipid (MacDonald et al. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: .. Trong chương này. KHÁI NI M. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . ði m nóng ch y c a d u th p. cloroform.

Ví d như. 17 (n-3.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.7.2 Caprylic (octanoic) C7H15.O. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.15-20:4 C19H31.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.12.COOH 62.COOH 43.OH CH2.COOH 16.COOH 69. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.COOH -14.R CH.COOH -3.2. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.COOH -5 9.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.CO .12.CO . ch m tăng trư ng.9.CO .COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.10.3 Capric (decanoic) C9H19.OH + 3R-COOH => CH2.13.14.R1 CH .6.11.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.O.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.6.CO .COOH -49. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 . ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.9.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.16.18) C22H35.9 Caproic (hexanoic) C5H11.9.15.11.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.14 hay n-6.O.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.8.COOH 76.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.9-18:2 C17H31. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.CO .O.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.R + 3H2O CH2.15) C20H33.COOH 31.R2 CH2.COOH -7.OH CH.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.12 hay n-6.2.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .CO .19 (n-3.O.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.9-18:3 C17H29.8. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol. chúng là các axit béo no ho c chưa no.CH2. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.COOH 54.O. B ng 5.6.12.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.12.

myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này.CH.(CH2)12. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. δ-6 desaturation. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid.ch t. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. Ví d . là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. Gi ng như các axit béo chưa no khác.CH:CH. l n. phosphotidyl serine (PS). phosphatidyl glycerol (PG). Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. còn có tên là lecithin). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 .R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c. ñ ng v t. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. Glycolipid Trong c u trúc phân t . Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin.CH2-OOH NH-CO. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). axit phosphoric và base nitơ. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. axit béo và glycerol.CH2. phosphatidyl inositol (PI). m t trong s các bư c t ng h p. Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose.CH. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan.(CH2)12. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic.CH:CH.CH. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Tuy nhiên. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng. còn có tên là cephalin). th n và mô th n kinh. Sau ñó. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. Chúng có trong các cơ tim. glycerol. phosphatidyl ethanolamine (PE.CH. c u và dê. ñư ng ñây là galactose.5 l n so v i axit linoleic. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i.

Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. 1989). các axit m t. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. chinensis (Kazanawa. monodon (Piedad-Pascula.CH2. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. tôm P.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P.OH OH Axit phosphatidic CH2.O. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%.R1 CH. PC. B ng 5.PO3.C15H31 CH. ñ c bi t là giáp xác. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol.C17H33 CH2. (P. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%).CH2. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c.O.O. Thư ng ñ i v i th y s n. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P.O.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác).CH2. 1993). PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7. 1980). penicillatus (Jenn. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. 1985) và P. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 .CO. japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula.3. stylirostris Lecithin ñ u nành 1. 1990). gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.CO.O. monodon) 1985 P. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành.R2 O CH2.O. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv.P. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan.CO. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.CO. 1985).

1983). Nhóm hormone g m oestrogen. aldosteron và corticosteron. và ñư c t ng h p t cholesterol. stigmasterol. aldosterone. Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. Sơ ñ 5. dung n p c a ti u c u. 1975). có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. phytosterol. PGI là prostacyclin. và kích thích t l t xác (Kanazawa. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t.. 1971). androgen. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . japonicus cho th y.6 g/lit. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. corticoids. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. progesteron. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. 1971. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. progesterol. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. 1985. Teshima và Kanazawa. corticosterone) và axit m t. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P.1. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. TXA là thromboxan. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters..5%. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1.3 . Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. Castell và ctv. kích thích t sinh d c. cortisol. androgen. isofucosterol.2.

Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein.7 40.98 D u hư ng dương 9.1 313 1.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan. Ơ m t s loài cá như cá s n. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i.1 324 1. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr . 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.2 169.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp.0 38. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng. Như v y.. ñ ng v t. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q.2 38. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5.3 39.3.al. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.9 38.. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài.6 34. Takeuchi et. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % .6 382 1.2 35. axit béo và cutin..7% lên 9%. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0.5 127. Trong kh u ph n. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.al.3).3. B ng 5. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th .57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .6 169. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên).Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.7 261 1.28 D u gan cá thu 8. màng nguyên sinh ch t. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit. d ng c u trúc. Tuy nhiên. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. 4. Steffens et.1. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng.1 35.2 141. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao.46 D u cá 8.

các axit béo h n5.→ CH3CH2CH2COO.1. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. Xem thêm sơ ñ 4.Higgs và Faye M. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). rô phi <10%. Như v y. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. 22:4n3. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). 20:2n6.2. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5.2. cá mú 13-14%.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . n7. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. cá h i 1820%.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t).3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. cá ch m 13-18%. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. trê phi và cá trơn M 7-10%. cá v n bi n 12-15%. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO. 5. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%.2.Dong (2000) cu i chương.

6 4.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.8 35. Fernandez Palacios et al. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp).04 0.2.9 18. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.4 16.9 0.14 0. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18.0 36. B ng 5.46 Nư TG 31. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th . Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa. 5. (1995) báo cáo r ng. Cũng trên loài cá này.0 39. Như v y.0 35. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n.4.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá.1 53.4 23.5 31. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t. Tuy nhiên. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5.1 0. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th .2. bao g m t l ñ .10 0. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn. kh u ph n thi u h axit béo này. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34.3. cá h i. viêm cơ tim. gi m kh năng sinh s n (cá chép.2 3.03 Nhi t ñ . thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th .5 39.2 31. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng.2. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá.8 0.4). gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá.9 6. d u th c v t.0 23.0 18.2 43.30 0.8 23. cá tráp).2 4.9 4. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i. Thomson et al.1 19. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ . Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1.. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.4 2. Th c ăn. Trong m t nghiên c u trên cá h i. Ngoài ra.10 0. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n.1 32.0 1.9 31.34 và 0. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.6 43. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 . cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.2 7.7 49.8 27. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.5. Mùa v . tăng t l ch t.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 .5% linolenic Takeuchi et al. Nói chung. d u bông. (1980) acid 0.5%linolenic acid Watanabe et al.5-0. Nhu c u EFA c a cá. d u th c v t (d u l c.7% DHA 0. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. d u lanh. (1972) 0. d u ngô. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2. d u c i d u).5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0. (1975).ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . m l n. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al.75 EPA Satoh et al.5. (1989) Gatesoupe et al.8% linolenic acid Watanabe et al. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0.5% linoleic acid Takeuchi et al. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al. c u nhi u axit béo h ω6.7% EPA và DHA hay 1. b ng 5. cá thu.5% EPA 1% EPA và DHA 1. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. B ng 5. m bò.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. còn d u cá bi n (cá h i.5% EPA và DHA hay 0.5 linoleic acid và 0. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. d u d a.

EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 . Phân lo i. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4.Higgs và Faye M. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. 2000) CÂU H I: 1.3. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. Vai trò lipid ñ i v i cá.Dong. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid.

Hà N i. p. Giáo trình dinh dư ng gia súc. CAB international. J. S. 2002.D. H Trung Thông. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Y. Takeuchi. I. Hà N i. and Harwood.375. H Chí Minh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . Nhà XBNN. ð Quý Hai. London. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1980. (1991).. 2004. Ti ng Anh Gurr. C. Nguy n Th L c. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Rome. T. 2002.l. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. and Lim. T. Michael B. In “Lipid Biochemistry. (eds).. C. UNDP. New. Webster. Watanabe. M. Cao ðăng Nguyên.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN. Lê Văn An. Arai. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).” vol.. and Shimma. Chapman and Hall. 2006.. 1987. 93. Nhà XBNN. FAO. 345-353. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 402 tr.

chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. hydro và oxy. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. Polysaccharide. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. H. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide.2.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. pentose. tuy v y. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. hexo và heptose. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . chi m kho ng 1-1. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. 6. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. Trong th c ăn th c v t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. tri ho c tetra-polysaccharide. O mà còn có phospho. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. Khác v i th c ăn th c v t.5%. Hơn n a. nitơ và hưu huỳnh. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. tetrose. xeton. bao g m glycolipit và glycoprotein.1). Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. là h p ch t trung tính có ch a carbon.CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose.1. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide.

B ng 6.1. Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .

ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). ðư ng có nhóm amino. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. ví d trư ng h p c a fructose. 8 d ng D và 8 d ng L. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Monosaccharide t n t i d ng t do. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th .1. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon.. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. Heptose. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. fructose và mantose. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte.6.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Trong th c v t. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. glucose trong máu). Monosaccharide C u trúc. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. Pentose.2. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . châu ch u. fructose có trong nư c hoa qu . Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. galactose.

Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. axit aldaric và axit uronic. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. glucose và acetone. S a bò ch a 4348 g/kg. maltose. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. Mía ch a 20% ñư ng saccharose.. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. ru t qu ñào.2. Axit t ñư ng. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. galactose thành dulciol. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. Tương ng. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). ch y u là Streptococcus lactis. tri. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. ví d . Tương t như v y. Tuy nhiên. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. Rư u t ñư ng. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú.2. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. glucose thành sorbitol. Các aldose có th b oxy hóa thành axit.2. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose.. glucanic và glucoronic. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside.ðư ng deoxy. c c i ñư ng ch a 15-20%. Ví d . D n xu t c a ribose. Glycoside.2. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c.và tetrasaccharide. benzaldehyt Amygdalin M n. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. B ng 6. xu t hi n oligosaccharide. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6.

Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o.CHOH.. heteroglycan và lignin. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. là s n ph m phân gi i t cellulose. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. c và r . Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. Stachyose thu c nhóm này. tuy nhiên. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. hình thành t nhi u pentose và hexose. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. có m t h u h t trong th c v t b c cao. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau.. 1750C thành màu nâu. fructose và galactose. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia. qu . Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). Nó có r t nhi u trong h t.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng.COOH). g i là lactocaramel. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. có h u h t trong th c v t như là saccharose. g m có homoglycan. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. mì.3. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. thóc.

ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra.1. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. Trong các t bào th c v t. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. Ví d . Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106.1). Glycogen có nhi u trong gan. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o.Amylose có c u trúc th ng. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t.3) và β-(1. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. cơ và các mô khác c a ñ ng v t.5 x 108. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6).4). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . ñ c bi t là hemicellulose và lignin. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. Trong th c v t. Trong th c t chăn nuôi. Callose. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c.

1.6 ho c 2.000 972. thân. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. V c u trúc. Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t. pectin. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.200 48. h t c a nhi u cây b ñ u như c clover.200 .1. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. B ng 6.6.600 . Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose.8.000 .4. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2. Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2. Dgalactose. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên. Trong khi ñó.000 6.050.6. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .000 .1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác).972. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6.000 6.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine.000 . lá và h t c a nhi u loài th c v t.97. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp. trefoil và medicago ch a galactan.1. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae.000 972.000 S lư ng phân t glucose 100 .000 .296. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. trong n m và vài lo i t o xanh.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a.600 300 . coniferil và sinapyl. Trong h Gramineae. D-mannose. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic.25. mucopolysaccharide và glycopotein.3.

Tuy nhiên. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. Th c v t càng già. carbohydrate làm gi m sinh trư ng.CH2OH 6. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. 6. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. Tuy nhiên. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic..1. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. lư ng lignin tích t càng l n. Các nghiên c u g n ñây cho th y. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose.. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o. CH CH.4.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H.4. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. Tuy nhiên. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. Th c ra. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. trong ñó alanine. G . Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó.3. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. m t.4). khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose.

1 22. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín.9 (Ngu n: Werner Steffens.6). T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%. ñ i v i tôm thì không quá 5%. gi m t l tiêu hoá.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .5.3 46. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.4 10 66 379 1. 1985.8 43.8 15. B ng 6.0 37. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6.8 20 59 412 1. B ng 6.4.2.6.4 14. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .6 34.8 – 30.4.B ng 6. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n.0 25. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá.5. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 . 6.

E. C. Nhà XBNN. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). pp.. Ling. Academic Press. 1989. Indonesia.D. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. N. 108 pp. Halver. New. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t.W. 241 . Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Ti ng Anh De Silva. 2006. CAB international.W. Hà N i. Seattle. 823pp. 1987. ð Quý Hai. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). H Chí Minh. Nguy n Th L c.G. 402 tr. 2002. and Bouwmans. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Washington. Fish Nutrition. 2001.M. Zonneveld. Webster.H. 2004. and Lim. J. UNDP. Hà N i.A. In: Huisman. Lê ð c Ngoan. Malang.. (eds). 2002. L i Văn Hùng. B n ch t c a ch t xơ. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 2002. Michael B. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. E. C.H. Lê Văn An. Nhà XBNN. 1977. S. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2.. FAO. K. University of Washington Press. Hà N i. Imprint of Elsevier Science.. Nhà XBNN. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.CÂU H I: 1. 3rd Eds.267. A. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . Rome.M. H Trung Thông. R. Hardy. Cao ðăng Nguyên.

biotin.. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. axit folic.. 7. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. retinaldehyd. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. β-. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol. B12. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. D. γ. cholin. retinilpalmitat. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. β-caroten r t d b oxy hoá. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. Thông thư ng. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. B5.300 microgram retinol = 0. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. B2. E. retinilacetat. vitamin C. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit.1.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t.). VITAMIN A 7. PP. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A.1.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. retinilpropionat. Ví d .344 microgram retinilacetate = 0. B6. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. Vitamin A không có th c v t. retinoic.1. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A.caroten.

2. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol.4mg caroten/kg th c ăn. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. thi u máu. Tuy nhiên. l p thư ng bì.2). lo i t bào này ti t ít niêm d ch. VITAMIN D 7.7. bi n d ng n p mang. m t l i. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7.2.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th .2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. ti n vitamin D bi n thành vitamin D. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. quá nhi u vitamin A (2. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. s ng hoá. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . columna và goblet Basal cells (t bào g c) . 7. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t.1. g c mang cá. columna và t bào goblet). gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá.2. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. Thi u vitamin A. niêm m c s khô.1). Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). n p mang b xo n l i. khi có ánh sáng. bi n d ng cu ng ñuôi. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. xu t huy t da và vây.1. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. th n xu t huy t. s s n sinh kháng th b gi m th p. Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn.

3. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3).1UI = 0.2. Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 7.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 . nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1. S n ph m thu phân 1.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t.025 microgram vitamin D3 tinh th .3). Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan.2. Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein).25(OH)2-vitamin D3. Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2.

6 20.1% thay vì 3. thì các tocopherol β . th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c . và cơ quan sinh d c b nh hư ng. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14.2. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: .06 3125 1. 7.3 51.5 41 0.6 41 0.7 2.0 36. d n theo W. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương).8 30. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh .Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7. Trên cá chép.3.9 35. γ-tocopherol và δtocopherol.4 21. 10 và 1.1. VITAMIN E 7.9 3137 1. nhóm cá h i. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D. B ng 7. γ và δ l n lư t là 30-40. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. Ngoài ra.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 .0 0.9 2.0 0.1.62 16.Steffens.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương. gan nhi u m . ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c.9 2976 1.06 2322 1. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào.89 1.8 3. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng.53 15. cơ thoái hoá. 1985.3.3.63 2. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang.Máu (microg/ml) . β-tocopherol.

Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit.1). vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px).1.4. 7. Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon. VITAMIN K 7.4. O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.

mô s o và khung protein xương. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et.. Lư ng vitamin K 0. B12. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m . Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t.2.4. Ngoài ra..1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i.2. VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1.2. B6. kém linh ho t (anorexia và lethargy). vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá.. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. t l ch t cao. kh . 7.6.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . G n ñây.5. 1985). Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. ch y máu da và vây.5 . Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). nh t màu. Như v y. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. chép..al. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0.7. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n. kém ăn. ư n lưng-lordosis. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. s n m t. hi n tư ng th n kinh. hi n tư ng th n kinh. B2. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. ch m l n. Khi thi u vitamin nhóm B.al. mang và vây b t thư ng). do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. B ng 7. rôphi. 7. xu t huy t n i. ch m l n.

Ch m l n. r i lo n th n kinh Kém ăn. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C. Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. ñ u và da. gi m ho t ñ ng Ch m l n. B ng 7. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0. xu t huy t vây. Ch m l n. l ñ . l i m t Ch y máu da. ch m l n.3. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . t l ch t cao Ch m l n. ch y máu da và vây. gan nhi m m .15 1 0. ch y máu da. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7.80%. Tuy nhiên.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn.3). NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m).Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng.7. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7.6 8 0.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0.7. ** : dùng lo i vitamin C b n 7.8. bi n d ng c t s ng. ch m l n.5 0. thi u máu. m t niêm m c da. ch m ch p.

100 90 . Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr . H u h t. Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang.100 80 .90 80 . trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n. ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F. ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t).100 70 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 .70 70 . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng. Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau.4.100 80 .100 80 .90 80 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng. Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin. vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.80 90 .100 90 . Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4. vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.80 90 .65 40 .90 75 .80 100 100 90 10 .30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1.90 50 . Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3.70 60 .100 90 . Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá. trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo. ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.100 65 .oxy hoá. Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3. G n ñây.90 80 . Công th c vitamin A. vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.Hoffmann-La Roche. B ng 7.70 50 .100 90 . toàn b ho t tính vitamin m t h t.85 70 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p.80 không thêm 100 90 30 .100 50 . 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 .100 40 .

2002. Washington. 823pp. Willy Verstraete. Nhà XBNN..sa. Laurent Verschuere. Nhà XBNN. Patrick Sorgeloos. 1975. USA. C.. Network of Aquaculture Centers in Asia. E. Lê ð c Ngoan. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Bangkok. Nutrient Requirements of Fish. Thailand.gov.. and Shimma. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. L i Văn Hùng. Academic Press. J. DC.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Imprint of Elsevier Science. M.D. 1993. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). Watanabe. T.. H Chí Minh. 2001. 3rd Eds.. Vitamin 49. Fish Nutrition. Vitamin E requirement for Japanaese eel. Halver. CAB international. Y. Geert Rombaut. Giáo trình dinh dư ng gia súc. England Webster. Primary Industries and Resources SA (www. Ellis Horwood Limited. Hardy. S. Hà N i. and Lim. 2000.W. 62. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Arai. National Academy Press. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. (eds). 1981. T.FS No. R. Ti ng Anh Boonyaratpalin. W. 60/01 Steffens. C.. Yamakawa. 2002. Principles of Fish Nutrition. 1989. 18pp.au/factsheets). 2002.. Nhà XBNN. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . Hà N i. Water quality in freswater aquaculture ponds . 2004.pir.

Si. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1.1 ð n năm 1950. K.5 0. b i trong không khí. Sn và Va. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th .6 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. Bo. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. P. máng ăn. Mg.6 1. S. Na.2-0. chu ng tr i.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0.1. I. Trong cơ th ngư i. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. Cr. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Na. Se. P. các d ng c v sinh. Zn. Cu. Fl. F.1. Mn.5 0.1. bao g m Ca. Ni. và S. Mo. Mg. Cr.3-0. Tuy nhiên. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. K. Co. ð n năm 1970.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. ngư i ta b sung thêm Mo. Se. Pb. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. M t s tài li u khác cho r ng. Ngoài ra. As. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. Zn và Co. B ng 8.02-0. Mn. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th .1 1. Li. và Ni.2). Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . Fe. b ng 8. I. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó. Cl. Cl. Cu.

3 12 1.0 0. PHOSPHO.1. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng . CANXI. vây.2 4.6.33 3. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n.2.8 25 Cá chép (170-1150g) 6. ngoài th c ăn.85 20 1.25 2. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.2 1. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân.1.1 0. 1984.2:1 và c a toàn b cơ th là 0.5 . Trao ñ i khoáng 8. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8. Kirchgessmer và Shwarz.1 0.2. MAGIE 8. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 .1 5.B ng 8.8 0. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5.7-1.1.2 1.2.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1. Tuy nhiên.

3. cazein. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n.2. B ng 8. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m.3. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. V y..3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém.3).vì cơ th t ch a nhi u nư c. nh t là cá chép (b ng 8. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. Cá h i O. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . Cá h i châu Âu. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung. al.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. pH nh 4. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c. Gi ng như ñ ng v t trên c n.3-3. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn.2. 8. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg.7mg/lít. Ví d . + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase. ñi và tri-canxi thì kém hơn. Nh ng h nư c axit. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca.5 thư ng không có cá (Howell et al. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0. Nư c bi n ch a 1. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein.. pH th p. làm cho th t nát. nghèo sinh trư ng và inertia. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c.Như v y. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. Như v y. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn.4-0. Cowey et. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá. 1983). Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t.2. natri trong cơ cũng tăng.8mg/l. 8.

4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. viêm cata. s lư ng h ng c u gi m. myoglobin. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase. m c khuy n cáo 1 . kém ăn.4. axit béo và oxy t vong cao. trao ñ i axit amin. cytocrome và Ch m l n. Viêm cata. malic dehydrogenase.1% NaCl 0. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n.034% Cu (OH)2. trơn .6mg/kg th c ăn.6-2. 3mg/kg th c ăn c a cá chép. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn.1% CaCO3 0.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0.2H2O 0. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2. t l ure. carboxypeptidase.8% K2SO4 0.1% K2HPO4 6. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. superoxid dismutase. c t s ng ng n. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0. viêm cata. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. t vong cao. th p Hb và hematocrit.5% CaHPO4. tim y u.081% ZnCO3 8.5% MgO 0. B ng 8. tyrosinase. cytocrome oxidase. thi u máu. Ch m l n.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose.3.002% NaF 0. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. ribonuclease và DNApolymerase.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . feroxydase. cacbonic anhydrase. viêm cata.558% MnCO3 73. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n.001% KI 3. 2. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn.2CuCO3 0. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase.8.020% CoCl2 2. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb.

Fish Nutrition. 1997. UNDP. Lê ð c Ngoan.. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. R. (eds). Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Farnham. Hà N i. Washington.A. 1993. H Chí Minh. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.590. (eds) Advances in Aquaculture. C. Mg. and Lim.CÂU H I: 1. New. bi n pháp khăc ph c? 3. Ti ng Anh Halver. Academic Press.R and Dill.V. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . T. 823pp. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). NRC (National Research Council). 2002.D. Nose.. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. England Webster. Steffens. W. 1989. 2002. Vai trò c a Ca. National Academy Press. Nhà XBNN. Nhà XBNN. Nutrient Requirements of Fish. J. FAO. Rome. C. 1979.W. Fishing News. W. 1987. Giáo trình dinh dư ng gia súc. and Arai. S. Michael B. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. Tôn Th t Sơn. E. Imprint of Elsevier Science. 2002. USA. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. và nhu c u c a cá. Principles of Fish Nutrition. 3rd Eds. DC. pp.. In: Pillay.. Ellis Horwood Limited. Nhà XBNN. England. Hà N i. L i Văn Hùng. P. CAB international. Nguy n Th Lương H ng. 2004. Hardy. T. 584 .

acid amin thi u và không cân ñ i.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô.. ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau.. 9. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. s c ch t. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. trong nhóm này có các lo i khô d u l c. . dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. b t lông vũ thu phân. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%.. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. xơ tương ñ i cao (12 – 15%).1%). b t cá. khô c i d u.. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. nhưng protein l i r t th p (0. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). các thu c phòng b nh. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). khô d u l c nghèo axit amin ch a S. th c ăn thô khô như c khô. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. bã bia. khô ñ tương. m 2 – 4%. khô hư ng hư ng dương.2. hàm lư ng protein 25 – 27%. rơm. 9. trong nhóm này có bã rư u. khô d u bông. bã m ch nha. t l xơ cao. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. ch t khoáng. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c. monocanxiphosphat. khô d u bông. khô d u lang. Tuy nhiên.2. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : .1. axit amin.9-2. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9.2. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. xơ trung bình 6%..1. protein 9 – 12%. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein.2. … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%.

ñ c bi t là aflatoxin.0 16. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. Glucoside b n ñ i v i nhi t. vi khoáng. methionine.9 28. và vitamin B. threonine (4. 45 – 50% protein. methionine+cystine (4. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông.1 Khô d u l c 89 45-48 1. Ngoài ra.1. B ng 9.45%) nhưng h n ch methionine và cystine.5 1.2. l n con ≥ 50 ppb. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. tryptophan (1. 42 – 48% protein. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb.. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng.9 9.5 17. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. ph ph m s a. giàu lysine (2.9% so v i CP). ch a 0.2 17. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin.1 6. riêng khô ñ tương r t th p (5%). b t máu. Ca.8% so v i CP). nghèo lysine. nghèo methionine. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. nhưng thi u lysine. Khô d u v ng.1 Khô d u d a 90 21. Khô d u l c.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. lysine. Kh u ph n nuôi cá O.trên (9 – 11%). bê > 200 ppb. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu .9 7. arginine và leucine. cystine. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . b t th t xương.1 4. P. giàu lysine (7. Khô d u c i d u.3% so v i CP). n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. gi u vitamin B1. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u.5% so v i CP). t o thành phytat không hoà tan.25% methionine. không th y có ch t ñ c.003 – 0.8%. P. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA). Ca. methionine (3. xơ cao ( 16%). niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0.4 29. Khô d u bông: 40 – 45% protein.4200 kcal/kg. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . 40% protein.6 43.5 6. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn. b t cá.5 Khô d u bông 91 41 1. cách ch bi n. không h p thu ñư c.5 13. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t.7% so v i CP). giàu methionine. Protein gi ng khô d u ñ tương.1. cystine.

s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng.5 nh v y. Ngoài ra. cholesterol. cá mòi và cá cơm. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%). ñ tươi c a nguyên li u tươi. B ng 9.2. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. pH xu ng dư i 4.0 4. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. tuy nhiên. Hàm lư ng protein 30-40%. phương th c ch bi n và b o qu n. methionine axit amin là gi i h n m t. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn.07 0.0 5.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. axit lactic ñư c hình thành. phương th c ch bi n và b o qu n. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . . ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài.9 0. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. khoáng và ch a c ch t d n d . Trong quá trình .Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . th nh tho ng khu y ñ u. asthaxanthin.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: .22 1. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. D ch ép ñư c chi t m .0 0.3 0. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t. Cá ư p (fish silage).2 1. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . b t ngô. Có th thay b t s n b ng b t g o.03 10.

2.ch t mang ph i tương ñương nhau. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. t o mùi. B t th t. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. B t máu. r t giàu lysine (9-11%). Thông thư ng. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin. ch t h p ph mycotoxin. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. Ví d . móng và lông. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%).. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già.. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . vi khoáng. như v y.5-5% và P 8-10%.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. histidine và tryptophan).4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. B t lông vũ thu phân. methionine. lipit 8-11%. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. t o. Ca 4. ñ i v i ho t ch t là vitamin. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. vitamin. 9. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . aluminiumsilicat. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. polypropilene glycol. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. ch t t o m u. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá.. . . protein t 30-60%. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá.. rau c xanh. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. axit amin.3. axit amin t ng h p. ch t k t dính.2 dihydro-6 cthoxy-2. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm.. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. . móng. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung. nguyên t vi lư ng. Mycofix-plus. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. th c ăn trong d dày. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. gân. Ho t ch t có th là axit amin. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m.2. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê.. ch t d n d . các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. enzyme.

b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này.7 4800 Malacostraca 24. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao. Trong s n xu t gi ng u trùng. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11.. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t. luân trùng. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. giáp xác râu ngành.2.. b t m c. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c.2.2 64. cá. glutamate.3 6.6. . Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh.5 10.2. Artemia. ñ c bi t là giai ño n u trùng.3 7.3 19. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng.2 4866 Artemia 11. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng. chitosan.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine.7 5445 Ngh nuôi giáp xác. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c. 9. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo.3 20. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ. Ngày nay.1 5835 Cladocera 9. vì th .8 56.5. Artemia. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. b t cá. giáp xác râu ngành.0 61. alanine. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên.3 52. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. Các ch t này hi n di n trong b t tôm. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m. luân trùng. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n.3 19. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng). quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. bentonite.9 20.3. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u.4.1 1. trùng ch .5 5683 Copepoda 10.5 19.0 41.3 7.6 49. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng.6 5537 Ostracoda 35. 9. CMC (carboxyl methyl cellulose). gelatin. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o.. 9.3) B ng 9.

2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. Ngày nay. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n.5kg năm 1997. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. Ngày nay. 2000 và Jenn-Kan Lu. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. bactericins. siderophores. hydrogen peroxid. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. Carnobacterium. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. Ki u tác ñ ng c a probiotic. lysozymes.. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác.Kho ng 20 năm trư c ñây. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. Probiotic Bacteria. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. Vibrio (Vibrio alginolyticus. 1998). axit h u cơ hay diacetyl.. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. Beneficial Bacteria. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. proteases..). B t ñ u t năm 2006. Yasuda và Taga. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995.. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng..). Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). Bacillus và Pseudomonas.

anguillarum và A. artemia) v i probiotic. mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. Alteromonas sp. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. tr n probiotics vào th c ăn. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. ñ c bi t t o ñ . anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . nitrit và hydrogen sulfide. t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. hydrophila. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. Tuy nhiên. S lư ng A. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . trong ñ t và th c ph m). anguillarum (dòng VL4335). thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 .dòng B-10-31. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n.

salmonicida do cơ ch tranh giành s t. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). H p ch t h u cơ trong nư c. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . Vi khu n có h i V.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. Ví d . trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. Vi khu n P. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. Nhóm vi khu n Bacillus sp. Probiotics dùng trong x lý nư c. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. u trùng không phát tri n. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. Trong 7 thí nghi m.2%. Vi khu n proboiotic là V. b phân gi i thành amoniac. t l s ng ch ñ t 6. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. dung tích b 200m3. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. Thông thư ng. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. K t qu th c nghi m trên cua.8%. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì.

2004. 1987. 1989.. Nhà XBNN. Nguy n Th Hoa Lý. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. Swift. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. 3rd Eds. Edwards. Treece.. and Allan. W. Nhà XBNN. Granvil D. Geert Rombaut. Fishing New Books Ltd. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. D. R. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 823pp. H Chí Minh. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2000. 700. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. (eds). Australian Centre for International Agricultural Research.. A Wiley-Interscience Publication. 2000. 2002. Nhà XBNN.CÂU H I: 1. and Morgan. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . P. J. Hardy. Laurent Verschuere. 1999. Nguy n Th Lương H ng. C. Ti ng Anh Gerald M.. Academic Press. 3rd Ed. Willy Verstraete.SRAC Publication No. G. Treece and D. 1997. 2004. Vi n chăn nuôi.J. Tôn Th t Sơn. Patrick Sorgeloos. J.W. UNDP. Hà n i. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . FAO. Lê ð c Ngoan. Canberra 2004 Halver. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. Allen Davis. C. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Rome. Fish Nutrition. Ellis Horwood Limited. Principles of Fish Nutrition. New. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.SRAC Publication No. 702. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. CAB international. 2002. and Lim. England Webster. Hà N i. 1996. W. Giáo trình th c ăn gia súc. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 2002. E. 701 Granvil D. 2005. Dư Thanh H ng. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. L i Văn Hùng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Ludwig. 1985. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. Aquaculture Training Manual. L. 2000.. Imprint of Elsevier Science.D. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). (eds).. Steffens.R. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Nhà XBNN. 3. Hà N i. England Stumn.

0 12.6. K t qu là lúc n .4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0. Trong nh ng năm 70.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 .2 . còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0.2.1.3. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .1.0 .4 3. Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.1.4 .1. Tuy nhiên. chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.1.78 .1 .1mm.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.1. nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.9 .90 1.8.2 . Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.9 . túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.3. b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.20. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.84 1. Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i.2 3. B ng 10.7 Milkfish (Chanos chanos) 1. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0.1. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác. Nói chung. pha ñ u.3.1. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng.9 .25 3.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).0 .0 15.8 .2.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4.0. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.0 Sole (Solea solea) 1.9 .4 7. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh . Phiêu sinh có hai nhóm.4 .6 4. live food ) là các phiêu sinh (plankton). Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.0 .0 . s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .1.7 .6.5 .1.2 2. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.2 . giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.25.2.77 .8 . 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos.1. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn. 10.0 .1).0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0.0.4.0 1. ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton).0 * Ngu n: Jones và Houde.

nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). Ngày nay. T ñó. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. Ngoài ra. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u.2. cá bi n giai ño n cá hương. (meta-)nauplii cho giáp xác. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. flagellates vv. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. rotifers. cá Ngoài các nhóm trên. cilliates vv. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. postlarrvae tôm và tôm b m . khi n cho năng l c th giác kém. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. nh v y năng l c th giác t t hơn. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm.2. tôm he (penaeid shrimp). M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . Moina spp. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. Ngư c l i. ng tiêu hoá thì ng n. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. giúp cho giác quan u trùng phát tri n. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. cladocerans. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. bao g m Brachionus rubens. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p).. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. Ngoài ra. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tuy v y.1.. daphnids. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c.10. Tuy nhiên..).) và zooplankton khác nhau (copepods.. cá. u trùng decapod. 10. copepods. rotifer. cá bi n + Artemia spp. Các giác quan c a u trùng như th giác.. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u. Nói chung. kh u giác. Trái l i.

BP PL. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique).2. Cheatoceros gracilis. B ng 10. B ng 10. BP PL.2. t o roi (Isochrysis galbana. BS. ML BP BL. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. BL. BP. BL. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10.2). BP. BL. MR PL. BP. BS BL. 10. BS PL. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated).1. ML. BP. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh. MR BL.1). BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . BP. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. AL. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. C. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BP. BL. BL. BL. BS.) (hình 10. BS PL BP BP BS BS PL. ML. Thalassiosira pseudonana. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL.c nh ñó. Calcitrans).2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. Tetraselmis suecica.

2-23 và 4.. 20:5n-3). (Laing. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. BS.) và Chroomonas salina..2. lutheri. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35.2. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. 7. (c) Chaetoceros spp. gracilis. MR. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. nhưng hàm lư ng protein. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . Hình 10. BP BL.6-23.2.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. BP. T. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. B ng 10. l n lư t. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o.11 .62 %/ch t khô). 1991) Các acid béo chưa no HUFA.3. BS BP BP BP BP. S. t l tiêu hoá. MR PL. arachidonic acid (ARA.3). M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. BS. (b) Dunaniella spp. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. C.3. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. protein. costatum. FZ. BP. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào.1. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. Isochrysis sp. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a).

86 29.04 0.95 1.2 30.0 5.5 14.3 0.2 Chl a Protein (pg.8 102.8 76.7 5.9 1.0 9.5 0.1 83.8 7.63 0.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.4 122.1 6.0 23.4 2.2 3.0 5.5 3.3 11.8 9.8 8.2 23.5 20.73 0.9 12.0 6.27 1.8 9.1 0.8 5.37 0.68 2.9 21.7 52.7 93.2 10.0 4.41 0.48 32.1 16 7.6 8.1 9.cell-1) 3.cell-1) 11.83 1.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.4 99.1 269.8 12.30 8.3 74.7 16.2 % theo v t ch t khô 11.7 20.2 5.0 11.1 45.4 122.0 168.080 0.0 13.5 1.2 28.5 2.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .63 0.29 6.5 6.9 1.73 0.9 21.1 CHO Lipid 0.53 1.2 28.3 74.4 99.7 9.98 0.4 35.4 4.5 15.054 3.8 76.0 4.34 24.21 0. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.4 52.01 1.34 0.0 6.5 12.8 29.7 52.4 2.0 0.7 0.78 0.

0 7. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng.).Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. tricornutum.3 93. Thalassiosira fluviatilis.5 29. seucica. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . m t s loài cá và hai m nh v . nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i. P. Chlorella vulgairs.0 9. 1991). k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng.98 35 31 31 29 23 29 26 7.98 0.8 12.1 269.1 0. và Chlorella sp. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. Galbana. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata.1 12. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella. 1990). t l s ng c a cua tăng cao.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. T. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella.84 0. nhanh hơn so v i t o D. loài Chlorella nư c ng t. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng. seucica. 1992). salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có. T. Chaetoceros sp. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n.. và Chlorella sp.42 0.7 102.98 0.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.0 168. Khi ương u trùng tôm càng xanh. Theo m t s báo cáo.89 1. loài D. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii.. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. Chlamidomonas cocoides. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng.. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. Ngoài ra. Chlorella sp.2 30. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder.0 12. Dunaliella tertiolecta. và Chaetoceros sp. I. tertiolecta. Trong nuôi th y s n. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. Tetraselmis chuii.97 0. ðài Loan. Nh t B n. V i hàm lư ng HUFA cao. d ng ñơn l hay h n h p.9 6.

El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . acid béo. CHRO: Chroomonas salina.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T.3. Ghi chú: (a) C16.2. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. Tuy nhiên. SKEL: Skeletonema costatum. PAV: Pavlova lutheri. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. seucica và I. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. THAL: Thalassiosira pseudonana. C. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. cam và hơi cam. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. Mustafa và ctv. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. DUN: Dunaliella tertiolecta. TET: Tetraselmis suecica.. acid amin thi t y u. ð th 10. b t ñ u tôm. NAN: Nannochloris atomus. Các loài t o (vi t t t): C. Galbana (Moskera và ctv. 1989). (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. vàng lam.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA).GRA: C. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. gracilis. 1989). cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác.3. 10. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. lam. Pepal meal.. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. mossambicus. (Tahitian). So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. khoáng. CAL: Chaetoceros calcitrans. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. ISO: Isochrysis sp. g m: Spirulina marigold. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau.

Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. Thlasiosira. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50.000 t bào/ml. T o khuê Trong l p t o khuê. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. Phaffia và krill oil. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia.. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. platensis c ng v i b t ñ u nành. Isochrysis. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. T k t qu ñó. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. 1984). Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm. Bên c nh ñó. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. Hơn n a. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. Spirulina. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. ñ t kích c 663-757 µm. ch ñ t 1% (Liao. Tuy nhiên.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus).000 xu ng còn 5. 1983).... Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 .

5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n.10.3. Thân ch a ng tiêu hóa. tr ng s n thành con cái amictic. cơ quan bài ti t và sinh s n. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u.1. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. thân và chân. ð u mang cơ quan v n ñ ng. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10.2. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid.4.3. Trong sinh s n ñơn tính. con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái.4 ngày 25oC. Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng.5 . Nói chung. Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens. Trong nhóm loài nư c m n. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis).1. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t.4). Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m). m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng.3. u trùng trư ng thành sau 0. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. 2 nhi m s c th ).6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). ñó là các lông hình khuyên. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. 10. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t.4 . Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax.

nhi t ñ . nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. vi khu n.3. 10.3. không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng.1% n-3 HUFA). Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10. vitamin C. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. bơi ch m. ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp.4. hàm lư ng NH3. oxy hòa tan. pH. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . Men bánh mì: BY. sinh ra con cái mictic và amictic. ñ c bi t là các HUAF (3. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. ð th 10.. 1987). Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th ..4. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng.5). như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng.3. Zheng và ctv. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh.4). nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). Ví d . Protein Selco: PS. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10.. Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái.h u tính. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3. protein ..

Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. các cyst này n i trên m t nư c. P. ñó là nauplii. có hai m t kép. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n . Khi ngâm vào nư c bi n. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. Cyst có m t l p v c ng. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t. 10. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n.100oC. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. 10. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm.4. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. Trong môi trư ng t nhiên. Sau 24 gi p trong nư c bi n.4. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. indicus và P. màu nâu ñ m. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. Artemia s n sinh cyst. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. ng tiêu hóa th ng. t hình tròn lõm hai m t. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. nhi t ñ chênh l ch t 0 . Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi.1. g i là “cyst”.8). b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3.7). Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân.

Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg..4). hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10. Greatlake. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3).2. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV). phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns.300. Trung qu c).5). ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). ánh sáng ñ y ñ . sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. ñ m n 5 ppt. vi khu n. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. pH = 8. CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 .4.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. B ng 10. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. ch t béo (14%). nư c s c khí và tu n hoàn t t.000. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS).. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). Trong quá trình cyst n thành nauplii.. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ).5. u trùng tr thành Artemia thành th c. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst.g-1 protein) (Seidel et al. Bình thư ng. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. 200. Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá.4. M và Tien-tsin. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. 10. nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10.

Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v .2 C20:0 Arachidic 1.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10. Tuy nhiên. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia.6. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot). thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau.0 mg/g C18:1 Oleic 27.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm.1 C18:4 Octadecatetra 11. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia). San Francisco) Stearic 9.2 C18:3 Linoleic 9.1 C20:4 Arachidonic 4.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.5 C20:3 Eicosatrienoic 2. Tuy v y. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u.

helgolandicus. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10.5. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. Tuy nhiên. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . trong ngh nuôi nuôi cá c nh. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. ð u có m t và râu anten khá dài. Không như tôm bi n. 10. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. song.. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. Eurytemora affinis. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). cá tra. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Tigriopus japonicus. trong s n xu t gi ng. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. ñó là ng c và b ng. Thân g m hai ph n rõ r t. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. cá lăng . Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. Copepod Copepod có hai nhóm.. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. cũng gi ng như tôm bi n. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. Con ñ c nh hơn con cái. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. cơ th hình ng. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n .1. trong s n xu t gi ng.5. Tisbenta elongata. ph n trư c phình to hơn ph n sau. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. Calcanus finmarchius & C. ð i v i cá nư c ng t. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Tuy nhiên. ð i v i cá bi n. Ngoài ra. Schizopera elatensis). và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. m t là calcanoid (Acartia tonsa.

5. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. M t con cái có th s n xu t vài tr ng. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i.8% và 1. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. copepodite… . có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng.2. khi th c ăn phong phú. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. . nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn.3% tính theo ch t khô.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . . 10. 1984.9). kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. V giáp b c toàn thân. protein trong ph m vi 44-52%. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. l n lư t.Trong nuôi tr ng copepod. Không nh ng v y. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). Bình thư ng.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng.

3 4.3 61.4 5. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.9 5. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron.2 4.8% protein)/100cm2. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.5 6. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c.0 6. sau ñó gi m b ng cách phun nư c.ra nh ng con cái. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi.7 7. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii.8 8. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.3.4 3.7 P. B ng 10. Nematode Nematode. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng.2 4.7 2. Con ñ c nh hơn con cái.7).3 1.9 1.9 5. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn.8 11.0 12. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng.9 8. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0. peptidase.2 12.5 g men/100cm2. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá.7 8. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành.7 1. 10. M t khác P.9 3.7.9 6. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia.8 6.4 2. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10.0 11.6 2. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.5 48. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 .1 7. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác.4 7.5.7 3. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.9 4.9 6. 1994) P. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC. lipase và cellulase. ñó là các tr ng ngh (cyst). Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong.

Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng.10). Hình 10. s n có. 10.10. Hình 10.2.4. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây.6. u trùng bánh xe có th thay th rotifer. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. 10.1. d mua. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10.12).11). t ng m t (littoral zone). u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn.5. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. 10. t ng gi a (limnetic zone). t ng ñáy (benthic zone). Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c.12. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. thành ph n tương ñ i n ñ nh.6. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). hoá h c và sinh h c.6.11.

tăng pH. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t. .) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). có th dùng phân h u cơ như phân chu ng.7 m. khô ñ tương. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 .D n t y ao trư c khi th cá.5m. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u.3.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1. pH.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. ngâm ao 2-3 ngày. c ng . vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. vét b t bùn th i. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). phân h u cơ (phân gia súc. lân. l c nư c qua ñăng ch n. giúp làm gi m ñ ñ c. ph i tháo c n ñ b t h t cá. ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. ñ m n.2-2 mg/l 0. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.. nhi t ñ . Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. ch t dinh dư ng. N u là ao cũ ñã nuôi cá. M c nư c l y vào ch c n 0. Boyd. ñ p b . B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t.1 mg/l <0. bón phân. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c.. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá..Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. vôi..3m nư c). s a c ng c p thoát nư c. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày.5-0. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i.3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S. ñ ki m và ñ c ng.8.. tăng ñ hoà tan c a phosphor. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao.6. l p kín các hang h c. b t c alfalfa.t n ít công và d d tr . .Sau khi bón lót. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10..8.. Trong khi. amoniac. phân xanh và phân vô cơ như ñ m. và có nh hư ng lâu b n. 10.. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. . phát quang b i r m quanh ao. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. ñ ñ c. d n t y ao. khô d u bông. cho nư c vào ao. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. . Ngoài ra. B ng 10.Nh ng ngày tr i oi b c.

G. P. R. DC. Steffens. J. W. 2000. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 702. Swift. and Lim. W.. FAO. Australian Centre for International Agricultural Research.SRAC Publication No. Principles of Fish Nutrition. NRC (National Research Council). 2002. Fishing New Books Ltd. Granvil D.. D. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. 1985.Câu h i 1. 1989. Geert Rombaut. J. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Ellis Horwood Limited. Lê ð c Ngoan. National Academy Press.D. 2005. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 . 3rd Ed. Canberra 2004 Halver. CAB international. A Wiley-Interscience Publication.. Treece. and Morgan. L...J. Nhà XBNN. 2004. New. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Dư Thanh H ng. Edwards. 2004. 1987. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. (eds). Hardy. Ludwig. Nhà XBNN. C. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Ti ng Anh Gerald M. USA. 1993. Washington.SRAC Publication No. Laurent Verschuere. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 2000. Nutrient Requirements of Fish. 700. England Webster. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Patrick Sorgeloos. 2000. Aquaculture Training Manual. Hà N i. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 823pp. Nguy n Th Hoa Lý. England Stumn. Fish Nutrition. Academic Press. and Allan. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Treece and D. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 1996.W. C.R.. Rome. (eds). Willy Verstraete. E. Giáo trình th c ăn gia súc. 2002. UNDP. Allen Davis. H Chí Minh. 1999. 701 Granvil D. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 3rd Eds. Imprint of Elsevier Science.

1. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m.4 và α.770C. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh. vào hàm lư ng nư c t do. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t.1.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. do ñó là gi m t l tiêu hóa. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan.1. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1.720C.1.2.800C). n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. Dư i tác d ng c a cơ. b ng dung d ch axit ho c mu i. m i h t có m t r n h t (hilum).640C. S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). tinh b t cao lương 67 . sau khi làm l nh và khô. Bi n ñ i v t lý. Các β-amylase g n vào các m ch α. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. c u trúc tinh th b phá v 11. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. Thông thư ng. tinh b t ngô 62 . t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng).670C. Tinh b t có c u trúc tinh th . tinh b t lúa mỳ 65 . ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin.4-α-glucoside. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon).4 và 1. Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. qu . Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . ðây là quá trình gelatin hóa. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. Tuy nhiên. nhi t ñ . Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . CH BI N TH C ĂN H T 11. dư i tác d ng c a nhi t hay axit. c . th y phân tinh b t thành maltose và glucose. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. h t tr l i bình thư ng. ð i v i các c u t amylopectin. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose.6α-glucoside.1. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . Nhi t ñ ñun nóng càng cao. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t. Tính ch t v t lý. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. nhi t ho c hóa ch t. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i.

Trong quá trình . cao lương. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. h t ng m m t lư ng nư c.1. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. ñ m c a h t. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. t o thành các h c hình nón. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. 11. y n m ch không th c hi n ñư c. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. t c ñ dòng h t lưu chuy n. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. B ng 11. g o. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. Các phương pháp ch bi n ư t. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. vitamin ñư c b o toàn. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. ñ m c a h t. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng.1). Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . Ngô. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y.3. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. kích c m t sàng. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC.1. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh.

izobutyric.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng.2. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. hóa h c c a h t. 200oC trong 20 giây). Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. d ng ư t. formic. trong thùng g ). Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. d ng m nh hay h t. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. 11. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n.2. v i h t cao lư ng m t 25 phút). sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. Cũng có th s d ng dung d ch amoniac.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng. propionic.2. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 .. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng.2.5-3% tính theo kh i lư ng h t.1.. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2.1). H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm . Dư i áp su t và nhi t ñ cao. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. 11.5-4% ph thu c vào lo i h t. B ng 11. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. axit ñư c dùng là axetic.

t l P/E. Hg. . Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá.B ng 11.3) B ng 11. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis).Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. tên và ñ a ch nhà s n xu t. . m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g.50 – 5. th i h n s d ng. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). kh i lư ng t nh. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11.4 1. P…).0 Tiêu chu n c m quan.4 – 0. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro.8 5.02 – 0. các thu c (như kháng sinh…). ch t xơ.8 0. m t s ch t khoáng (Ca. axit amin. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng.2.0 2. Cd…). mg/kg h n h p). ch t béo và axit béo n-3.0 – 20. ñ i tư ng s d ng.25 – 1.50 0. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p). 11.00 1. hư ng d n s d ng. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl).8 – 4.25 0. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. ch t béo. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này. Nh ng quy ñ nh này g m: . nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. Ca. Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm.3.4 – 2. protein và m t s axit amin. .Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô.8 – 1.3.

nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá.1). ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1).1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. viên. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. làm ngu i. ð i v i quy mô nh . n u ngô ñem nghi n m n. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. ch không ph i “k thu t”. m i gi nghi n ñư c 200kg. tr n. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). Máy tr n có hai lo i (hình 11. t l tiêu hoá có th gi m.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2. r i ti n t i tr n cơ khí. khó b o qu n. (2). ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . cân. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân. (3). nghi n. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . giai ño n ñ u. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. bao gói.4. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c.Nghi n (hình 11. tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. ð i v i th c ăn cá. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. b o qu n (sơ ñ 11. Không ñi sâu vào các công ño n trên. …). th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít.11. Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho.

bên ngoài b ng bao d a. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. ñ gelatin hoá. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. t c ñ quay c a khuôn. thoáng mát. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. . H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. (5). Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. lư ng hơi nư c vào khuôn. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. (4). ñ bóng. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên.6 g/cc (v i khuôn vòng. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). tránh chu t b xâm h i. V công ngh . ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. Viên (hình 11. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2).3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. D tr nơi khô ráo. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. .Th c ăn nhi u m (>8-10%).5-0. V nguyên li u. thi t b và công ngh viên.Kh i lư ng riêng. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. . Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

. ARC (Anh). Met + Cys.2.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm.. hàm lư ng lipit. 12. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . kcal/g) 4. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi.3. làm gi ng.FAO) ph n ph l c.0 4. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung.. kcal/kg). ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. ñ m c a môi trư ng... ch t chi t không N.Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ).000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: .8 8. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 . tiêu chu n cho tôm. khoáng. Ca.1 Năng lư ng tiêu hoá (DE.sai (trial . Hà Lan.1 5. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .3. phương pháp hình vuông Pearson.5 9. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM. vitamin.1). 12. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. P.1 4. B ng 12..1.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng. tiêu chu n c a Nh t B n. cá. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe . xơ thô. . axit amin.5 5. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. DE c a th c ăn cho tôm. protein.2. kcal/g) 3. .Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng. Ân ð . giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u).error). Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE.25 3.1.0 2. ch t béo.12. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. New (1987. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n. khoáng. b ng12.

c n ph i h p 12. g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). cá.5 kg khô d u d a. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…). Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s ..2. 4% m và 2% ch t k t dính.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n. cám g o 10%CP.. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. . . H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n.5 kg b t cá và 87. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP.3. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0. .ði u ch nh và b sung.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i.20x + 0. premix vitamin.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng .60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87. 12. ta có phương trình 2 n s : 0.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc.60x = 35/3 = 11. khô d u ñ tương 45%CP. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87.5/100 Như v y.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12.5 kg. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: . chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô.3. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n.3. cá. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). Nói chung. 12.5 kg và y = 12. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm. .

1y + 0.1 y + 0.42 kg Premix 4.00 kg M 4.6 x T (3) ta có x = 11. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.6 = 19.03 z = 38. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.45z x+ 0.03 kg Khô ñ tương 38.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.67/0.10) = 11. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 . ta có phương trình: 0.00 kg Ngoài các phương pháp trên.45 y + z = 35 = (100 .45 y = 42.00 kg 100. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.6 x + 0.00 kg Ch t k t dính 2.45 z = 23. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau. t n tr các công th c.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2). Feedlive.45 kg Cám 42.Ta l p ñư c phương trình: 0.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.43 (4) y + z = 70.

New. Michael B. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Vi n chăn nuôi. Hà N i. CAB international. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhà XBNN. Australian Centre for International Agricultural Research. Aquaculture Training Manual. Farm-made Aquafeed. Ti ng Anh FAO. DC. Hà N i.SRAC Publication No. Lê ð c Ngoan. Rome. Hà n i. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Fish Nutrition.CÂU H I: 1.. Y. Nguy n Th Lương H ng. Nhà XBNN. Fishing New Books Ltd. National Academy Press. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 3rd Eds. 345-353. 2004. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . 2004. S. Imprint of Elsevier Science. L. Edwards. (eds). 2002. Gerald M. Nutrient Requirements of Fish. Swift. 1987. Canberra 2004 Halver. H Chí Minh. 823pp. Hardy. Dư Thanh H ng. USA. UNDP. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Arai. FAO. England Takeuchi. Watanabe. NRC (National Research Council). Nguy n Th Hoa Lý. Academic Press.. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. and Shimma.. 1993. 2005. Giáo trình th c ăn gia súc.D. 1997. Washington. C. 2002. D. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.R. FAO Fisheries Technical Paper 343. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. 2002.. Tiêu chu n. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. E. 700. Nhà XBNN. 1985. P. Webster. G. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1995.. and Lim.. Nhà XBNN. (eds). Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). and Allan. C. T. 1980. T. R. Tôn Th t Sơn. Rome. L i Văn Hùng.W. 1999. Ludwig. J.. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids.

8 t USD. ñ c bi t là Trung Qu c. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác. ñ t kho ng 2. 1993). Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. nh ng t m Rau c . Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon.1. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. Trong t nhiên. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h .1. cá gi ng và cá thương ph m. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa.5 tri u t n vào năm 1998. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. thì ch kho ng Hình 13. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids.1.1. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn. tr giá 2. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. CÁ 13.1. ao nư c ch y. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. B ng 13. ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM.1. Các giai ño n. cá hương. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m .

1988). 1995. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. B ng 13. 1992.2. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. 2001). n u như ho t ñ ng c a nó y u.25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. Kaushik. carbohydrates. N u kh u ph n ch a 35% protein. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. protein tr ng gà ho c b t cá. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. 1991. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0.75% (5. 1980). như casein.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. Tuy nhiên.3. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. amino acids. 1980). Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine.13. Wantanabe. Takeuchi. cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. lipid. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. 1982). Protein và amino acid. 1999). Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein.2. De Silva và Anderson.1. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. vitamin. 1995). Oma. khoáng. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. 1994. 1988). CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. axit béo. Tuy nhiên. Song. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. Nhìn chung. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. 1995. 1982. Ogino.4% c a protein) giai ño n th t. 1973.

và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n. 1983.8 5. 1983.0 3. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.5 0.8 0. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa. 1979). Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 . Năng lư ng.5 3.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4.6 4.2 2.1 0. G n ñây. Hơn n a.6 1.4 1. 1979). 1995).3.8 6.9 3. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.1% cho s n xu t).4 0.4 0. B ng 13.1 0. 3.7 2.9 3.7% năng lư ng thu n (bao g m 12.9 1. 1985).5% m t qua ph n th i khác. c hai ñ u thu c h Cyprinidae.3. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá. 1995).3 1. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . Các tác gi cũng khuy n cáo r ng. 29. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.6 2.60 và 5. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285. Như ñã mô t các loài cá xương khác.3 1. 1992.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.6 1.8 2. Kaushik.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th . Murai và c ng s . Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . 4% b t th t.83.5 2.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. 31. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s .3 5.0 3.4 1. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13.8 0. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E.4 2.3 3. Lipid và acid béo. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n.2 2.4 2.9% năng lư ng m t qua phân. 1986).8 3.9% m t do sinh nhi t và 36.0 1. 1.

Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. bao g m cá chép. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). Tuy nhiên. 1992). vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. không ph thu c vào kh u ph n. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép.2.8-2. còn tricaprylin (C8:0) thì không. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. Tuy nhiên. m t loài g n gũi. t l ch t cao và m t s c t da. gi ng như “b nh Sekoke”. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. Dù v y. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. Hình 13. tricaprin (C10:0).Cá r t c n các acid béo thi t y u. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. cá tr m c . nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s .0. dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. 1998). 1999. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. 1995). Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Carbohydrate. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. 1995). M t khác. Trong lúc tricaproin (C6:0). ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. 1977). Trong các loài cá. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . 2000). cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 .

5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. Mn. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. s ánh sáng. ch m l n. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. Tuy nhiên. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. Mg. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. th n. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. hôn mê. 1982). h ng c u d v ra t ng m nh. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E.5 (cá chép có nhu c u v Co. xu t huy t gan. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. xu t huy t mang. cáu k nh. da. gan nhi m m . m t l i. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . da và vây. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. Vitamin và mu i khoáng. Pantothenate 30 Bi ng ăn. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. Cu. mang xo n. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. 1988). tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. xu t huy t da. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. ho i t th n s m. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. P. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. ñ ñ n. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. tăng trư ng kém.1997). m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. m t s c t da.4. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. h t ho ng. h t ho ng. lưng cong. 1992. như kích c cá. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. 1991.r ng.4. thoái hóa gan. 1098). bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. ch m l n. ch m l n. Ví d . Zn). NRC. g y mòn. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. xu t huy t da. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. Sau ñó. s ng y u. B ng 13. D và K chưa ñư c nghiên c u. m t l i. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi.

Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. 13. 1991. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. Hb. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. M t tr ng l c. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. b t ngô. Canxi. bi ng ăn. Chúng ta bi t rõ r ng. magiê gi m trong xương. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. còi c c. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. trong ñó bao g m c cá chép. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t .3. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. xương không bình thư ng.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. lúa m ch. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. NRC. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. mòn mang và da. tăng m n i t ng Ch m l n. Mn.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0.4 . nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c.5. lư ng canxi cao.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi.1. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. t l ch t cao. 1994). 1993. như Zn và Mn. l ñ và co gi t. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. th t và b t xương. t l ch t cao. ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. P. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . 1989). carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. cám. Tuy nhiên. 1994). huy t tương không bình thư ng Ch m l n. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. Nó cũng cho th y r ng. Kim và c ng s . 1991). hi u qu th c ăn kém. ñ c nhân m t.0. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. Mg. t l ch t cao. k m th p trong xương Ch m l n. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. xương không bình thư ng. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu.B ng 13. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. B ng 13.

thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM.8 64.8 GE. MPF. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s .24 0. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t. B ng 13.9 MJ/kg).1 31.% % 8. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con.6 11.8 69.6.8 52. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.6 8. SBM. ñùn SBM (ExSBM ). Trong nghiên c u khác. Vì v y.7 45.17 0. 1996).3 15. Ngoài ra. MJ/kg 0. ExMPF và b t ngô (CGM). 1988).1997). S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n. h t c i. Tuy nhiên.3 10.8 10. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n.5 11. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.8 18.8 63. Protein trong b t m ch nha (MPF). TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.18 0.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn.17 0. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s .16 0. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein.0 7.22 0.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein. 1997). Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ . s d ng khô d u ñư c làm t v ng.3 10.22 0.3 13.8 63.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard.17 0. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .

0 128 0.9 0.7 4. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.0 3. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.5 2. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.2 2.9 5.8 3.2 3.7 4.5 1.30 .5 2.5 1.7 4.0 3.40 .7 2.2 1.1 1.7 2.8 5.4.6 8.4 1.1 5.3 2.9 5.6 1.3 1.9 2.2 8.5 3.5 2.9 3.7.2 3.5 7.8 2.5 2.5 1.1 1.0 2.3 4. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.0 7.4 3.6 1.4 3.5 7. 13. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke. 1993). b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.0 4.8 3.6 1.3 5.0 6.5 4.3 2.8 1.7 4.9 1.6 1. M c dù xét m t cách t ng quát.6 2.9 5. 1993).4 2. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.2 2.3 5.8 3. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .7 4. Vì v y.3 1. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m. Do v y.4 1.3 4.0 2. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.7 2. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.2 2.5 1.1 1.7 1.4 3.2 3.7 4.1 2.1 2.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.2 5.2 3. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM.0 4.4 3.9 3.8).9 1.3 4.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.50 .7 6. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.3 2.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 1.2 2. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .9 2.5 1.4 1.1 3.7 1.4 1.0 3.0 7.0 1.0 1.4 3.6 4.9 2.6 6. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.3 1. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.6 4.5 8.7 2.8 1. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.1 2.20 .6 4. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.8 1.6 2. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .5 6.7 1. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.0 1.1 6.0 4.1.0 3.3 1.7 1.4 2.3 2.7 và 13.3 4. 1998).6 2.0 2.0 4. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.1 3.7 5. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.8 9. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.0 4.0 6. B ng 13.3 4.

6 12.40 2.27 3.9 5.66 0.1 10.45 1.84 0.80 4.62 4.14 1.57 1.02 7.53 0.45 6.29 1.76 0.95 1.94 3.7 3.4 7.39 2.2 2.19 3.44 4.1 2.6 3.1 3.26 3.6 2.85 0.66 2.40 1.00 4.21 4.3 4.66 5.58 1.0 4.9 11.76 1.4 8.93 1.5 9.73 6.8 6.17 5.40 1.74 1.7 4.17 6.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .17 2.95 2.41 1.2 B ng 13.93 2.8 3.04 7.65 9.7 2.90 2.2 10.05 1.33 7.55 1.95 1.7 6.0 9.91 2.1 6.88 3.5 10.2 2.60 2.9 7.3 13.84 0.60 11.9 7.1 8.6 4.95 3.61 4.17 1.81 8.65 2.16 2.4 7.02 3.9 8.4 2.02 4.05 1.42 3.40 2.26 1.9 3.6 7.0 2.2 5.5 2.13 2.69 0.59 2.9 5.72 1.30 1.04 1.77 0.0 1.9 2.8.15 5.59 1.8 1.11 0.6 4.6 6.26 1.65 10.92 5.5 5.0 6.78 8.62 9.2 6. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.1 3.03 1.2 5.9 3.9 4.4 4.3 3.75 1.96 2.11 2. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.04 1.28 1.3 3.65 5.9 6.35 7.0 4.55 1.16 1.26 27 28 29 30 10.9 5.34 2.37 0.76 1.94 1.75 13.72 1.44 1.15 1.17 2.5 6.43 1.3 4.59 1.

Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. Renukaradhya và Varghese. Cho ñ n nay. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. 1986). Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. 1991). nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38.2. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese.3. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð .1. 13. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a.2.13. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. Catla (Catla catla). Trong nh ng năm g n ñây. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. Sri Lanka và các nư c lân c n. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein.2.5% kh u ph n. 1978. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. Bangladesh. Nepal. 1998). hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng.2. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð . Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c.

25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.60 B ng 13.80 2.42% (3. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.45 2.35 1.13 1.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.63 2.70 6.88 3.20 3.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.45 1.03 3.70 2.31% (5.55 3.13 2.75 4.65 0.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.25 5.25 2.55 Cá hương/trư ng thành 5.27 1.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.23 3.70 4.75 4.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.38 2.90 2.10 và 13.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1.71 4.00 4.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.60 4.10.85 1.10 0.77% protein kh u ph n) B ng 13.50 3.35 3.9.60 1.th y.86 3.9. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .18 4.43 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 . Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.27 5.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1.40 % protein KP 5.08 3.95 3.00 4.11. 13. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).30 5.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1. B ng 13.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.50 1.38 6.95 0.10 1.50 4.11.15 2.85 4.

g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . trong th c ăn công nghi p. b t s n. b ăn. C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Vitamin và mu i khoáng. cám. 1993). Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. Trong th c t .Lipid và acid béo. Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). ph thu c vào t ng giai ño n s ng. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. m t s c t và ñ c m t cá. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. Tuy nhiên. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . Carbohydrates. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . Tuy nhiên. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. Tuy nhiên. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Ư c lư ng. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. Hơn n a. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. Kh năng ñ kháng. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . 1997).

Tuy nhiên. ph ph m ch bi n tôm. acid folic là 0. ch m l n. b n lo n và ng t th . 1977. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. Jeychandran và Paulraj. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. V mu i khoáng. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . nhưng khuy n cáo b sung 0. Ngu n b t cá. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. r i lo n th n kinh. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. k c cá trôi.chung. nh t là Ca và P. Khi b sung 0. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. K t h p c a b t nh ng t m. 1980. 13. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. xu t huy t dư i da. 1985). Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .001-0.01 mg/kg. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành.12. 1997). cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. Lall và c ng s .3. gi m s khoáng hoá xương. 1976. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. biotin 5-8mg/kg th c ăn. nh ng t m.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. 1980). là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi.500UI. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. t l ch t cao. cong c t s ng. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. loãng d ch màng m t. d ng cobalt chloride. ho i t vây. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó.2. b ăn. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. Mahajan và Agarwal. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. l i m t. d ng th c ăn chưa n u chín. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn.5-1mg/kg th c ăn.000-6. S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. m t s c t da. M c 5. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. 1976.. 1987). Thông thư ng. khô d u. ho i t . Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. 1980). ch m l n. choline 500-600 mg/kg th c ăn. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. 1981). Jayaram và Shetty. m t s c t trên da cá. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô.

4 10. 1987).4 5. 1975). ð gi m giá thanh.3 2.0 Protein thô % 14.0 12. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn. Murthy và Devaraj (1990.5 1. 1988.6 12.7 13. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .7 75. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988). n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.5 19.6 10.8 2.5 10.5 42. ñ u l c ho c tép.7 4. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.2 12. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.2 8.th c v t.0 3. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o.2 2.1 1. cho th y r ng.5 14.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.0 2.0 11.3 1. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s .0 nð DXKð (%) 36.3 4.3 2.5 4.8 Xơ thô (%) 7.0 0.0 7.4 73.9 3. Mohanty và c ng s .8 0.3 4. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13. Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào.5 1.12. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.1 7. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia.1 Khoáng (%) -* 10.0 67.0 46.2 23. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).0 18. Hơn nũa.0 8.0 M thô (%) 17.6 10.2 39.6 9.2 25. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein. b t lá c a cây dâu t m.4 64.3 9.1 Cá hương c a Catla.3 1. 1990).5 12. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).13.3 11. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh . Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.0 4.0 31. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương.8 13. 1994). Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u.3 15.5 1.5 40.5 3. B ng 13. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das.5 72. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.1 15. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s .7 7.3 9. 1979). Pistia và Salvinia.8 11.

có m t vài l (ñư ng kính 1. r i ñư c nh n xu ng nư c. S d ng nh ng lo i hormone khác. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . 1988). túi ñư c ñưa lên. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. Các lo i hormon.13. tăng sinh trư ng và s c s ng. r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. Sau khi h t th c ăn. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. 1989). T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi.B ng 13. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. khi ph i h p 2. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. 1996). vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng.5. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. Tuy nhiên. như 17α-methyl-testosterone. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh .2 cm) ñáy túi. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi .5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s .

thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim.3. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984.) 13. Oreochromis aureus.3. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn.3. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. b t cùi d a. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng.13. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. là các th c ph m r ti n. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng.000 tri u t n. b t ngô.5% (El-Sayed. niloticus O. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì.1.544 ñ n 659. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. 1983). Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . 1997). 1999). DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. Cá không có nhu c u chính xác v protein. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. Cá rô phi gi ng (Trewavas. vi c s d ng giá t i thi u. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. aurenus. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. t 186. con lai O. B i vì.2. ð i v i gi ng Oreochromis. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. cà phê l ng. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. ð tăng t l ñàn gi ng. hình th c nuôi bán thâm canh. 13. 1989). Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. sinh trư ng và tái s n xu t. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. 1982): Tilapia và Oreochromis. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . như cám g o. bao g m c cá rô phi. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. Vì v y. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. là ngu n cung c p liên t c các amino acid. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá.4. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. chi m 4. Vì v y.

16 1.15).niloticus x O. niloticus O. niloticus O. 1979.838 40 24 0. Jauncey. Wee và Tuan. 1978. 1980. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13.15. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.0 24. Teshima và c ng s .0 Clark. 1979. B ng 13.4 De Silva và Perera (1985) 28.0-2.niloticus x O. 1982.5-1. Mazid vac. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia. 1985).1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.E. A.012 0. 1988. Wannigama và c ng s .88 10.0 Shiau và Huang (1989) 20. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1.14). 1992).Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi.8 1. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô.7 0. 1978.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30. 1980. 1998).3-0. Trong ao nuôi. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O. Lovell. 1977. 1982. El-Sayed và Teshima. Jauncey và Ros. Kubaryk.7 1.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O. tuy nhiên.0 28.6-1. 1991.5 3.2-3. ñ i v i cá gi ng. aureus Tilapia zillii O. Jauncey và Ross. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c . Twibell và Brown. 1982. mossambicus O. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. B ng 13.5 0.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 .0 6-30 1.14. Siddiqui và c ng s . protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney.5-7. ð i v i cá hương.65 0. Santiago và Laron.5 Cá b t 0.024 2. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac.4 30. 1988.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

còi c c. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. Tuy nhiên. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. ch m l n.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau. biotin. choline. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t .55 và 0. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. t l ch t cao.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn.mossambicus × O. vitamin B12. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%. Vitamin và mu i khoáng. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. Tuy nhiên.Nh ng ch t dinh dư ng khác.p. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i. riboflavin. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó.p. B ng 13. niacin. màu s c cơ th khác thư ng. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào.t ñ mu i (Lim et al. Trong c 2 trư ng h p. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4.4 mg chromic/ kg th c ăn. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. 37 và 41%) trong 8 tu n . Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. pantothenic acid và ascorbic acid. cá ăn th c ăn tinh b t. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. pyridoxine.niloticus) nuôi 32 p. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. 1991). 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. mòn vây. ñ c th thu tinh. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. H nh n xét. 1993). D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. (Lim và LeaMaster.46g). mossambicus × O. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. như chromium. G n ñây..

06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin.00937 (374.0-16.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. Shiau và Lung.mossambicus × O. xu t huy t. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p. mang ho i t và da.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan. Tuy nhiên.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. aureu sinh trư ng t i ña là 0.niloticus 2. aureus 1. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1.mossambicus x O.7-9.06 1000 0. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O. t n thương mi ng. 1992). 1999).niloticus ×O. 1997). 1990. O. 1993).niloticus ×O. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. mi ng t n thương (Shiau và Suen. t l ch t cao. co gi t. vây.B ng 13.5 mg/ kg th c ăn và 15. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline.5 (28%CP) 15-16. 1982. 1992). mòn vây. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. ch m l n và t l ch t cao. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t. ho t ñ ng l ñ .niloticus ×O.niloticus x O. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. b ăn. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O.5 5 3 - O.7-9. mi ng bi n d ng.niloticus ×O. Sugita và c ng s . aureus.18.

1990).6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s .1999). G n ñây. B i vì d ng nguyên thu . nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. 1987).niloticus ×O. Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . thoái hoá cơ. C1 d phân hu . Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O. 1993). ð i v i aureus. M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi. L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . 1990). xu t huy t dư i da. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. Nhu c u ñ i v i O. 1980). và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . trong khi nhu c u c a Mg là 0.niloticus là dư i 0.0g (7%) Ca và 5. 1991) và 0. màu da có màu b t thư ng. aureus. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. 1984). 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu.niloticus ×O. Do ñó.002% Zn (McClain và Gatlin. 1989) và 0. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. 1987).L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s . L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O.niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. 1994). Trong nư c ch a ít Ca. Mg. s t gi m lư ng h ng c u. aureus là 10-25 mg D.19). Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. S thi u h t vitamin E O. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên. ceroid gan. 2001). aureus (Robinson và c ng s .8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. Ca. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s .1992). aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. m c magnesium 0. vi c b sung 7.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. 1993).077% (Dabrowska và c ng s . nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. Nhu c u v vitamin E c a O.003% Zn (Eid và Ghonim. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi.9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn. 1984. 5 mu i khoáng chính.05% (Reigh và c ng s . nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n. aureus . aureus l à 374. 1992).ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s .059-0. niloticus. lá lách và da. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O.niloticus ×O. 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. P. Trong t t c các nghiên c u.

1983).7 0. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá.20.3. 20% ñ u nành. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh.0003-0.05 0.059-0.2-0. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. Tuy nhiên.19. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. viên chìm hay n i. như cám g o. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c.5 0. B ng 13. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k . Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. niloticus <0. Thành ph n th c ăn thô.niloticus ×O. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. 13. kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. 1989). vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn.aureus 0. d ng b t và d ng nhão. Kh u ph n th c ăn O. 2001). như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i.0012% và c a ñ ng là 0. aureus 0.4. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. d ng b t. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. aureus là x p x 0.21-0. ch y u là th c v t. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn.niloticus xO.O. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm.9 0. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982). 1988). cho ăn t ng thành ph n riêng r . tuy nhiên.002 O. M c kh u ph n c a Mg là 0. Vì v y.3% (Shiau và Hsieh. hình th c nuôi thâm canh.3.3.003 O. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c .0004% là nhu c u c a O. niloticus (Wantanabe và c ng s .077 0. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng.

Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. máy th i. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh .H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. Clark J. Clark.thâm canh. Cách cho ăn t ñ ng. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t.20. J. Tuy nhiên. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. Dư i ñi u ki n này. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. Có th cho cá ăn b ng tay. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. 1980). thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. B ng 13. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n.

Burma. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. 1994). Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. Cá qu . Malaysia. Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . Nhu c u dinh dư ng Cá qu . Malaysia. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3.4.4. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. 1982. Campuchia và Thái Lan (Ling. 1989). 1977). ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n.13. Campuchia. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. Theo th ng kê. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. n ð . 13. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva.5. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình.2. Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. Vi t Nam và Thái Lan (Wee. Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). Indonesia. n ð . ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. Campuchia. Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. Indonesia. Cá da trơn Pangasius.4. 1981). Tuy nhiên. Cá qu thu c h Channidae. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. Thái Lan. ðây là loài cá có giá tr . Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. ðài Loan và Vi t Nam. Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. 1989). Burma.1. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. 1994). Chuapohuk.

b t ñ u tương. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương.4. lamaudii giai ño n cá hương. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. cá gi ng.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al.5 7.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu . ð i v i cá qu . Trong nh ng nghiên c u g n ñây. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá..th c ăn công nghi p.21 B ng 13.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. b t ngô. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. Chutjareyaves et al. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. b t ñ u l c. Còn giai ño n cá P.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. 35%. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 . 1999). Cá Pangasius.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u. các ch t khoáng và ch t k t dính.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng.3. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . 13. B ng 13.21. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn . b t s n mì. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. ðôi khi. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. 30% và 25% protein.pantotheic. Tuy nhiên. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. So v i cá qu . vitamin. g o t m. cám g o.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g.

Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. Cá sau 6 .2000m2 và ñ sâu 2 . Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày.sutchi và P.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. 1994).12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. g o t m và m t lư ng nh cá t p. Nuôi dư ng Cá qu . Tuy nhiên. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. Trong 2 tháng ñ u. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2.micropeltes và C.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 .3m.500 con/m3.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng.ngư i cung c p thông tin). g o t m n u chín. còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P.4. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. L ng nuôi cá qu có th tích 15 . rau c . Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh. P. Ví d . ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a.4. Hai loài cá qu C. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 . là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan. bao lá t trái ngô…).200m3. T tháng nuôi th 3 tr ñi. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . 1994). Khi cá ñ t kích c cá gi ng.Koonsomboon . cá t p. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i.lamaudii. Sau 8 . T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. Cá da trơn Pangasius. 13. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn.B ng 13. nh ng vùng cá t p có s n. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín.22.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. Campuchia và Burma (New et al. cá ñư c cho ăn cám g o. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o.

Khi cá chình thi u arginine. isoleucine. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A.5kg. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. Hình 13.5. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. L ng có kích c t 20 900m3.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. G n ñây. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. threonine. Cá Chình 13. K t ñó. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. methionine. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP. Trong các loài ñó thì A. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày.100g). trytophan và valine trong th c ăn. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình.6:1. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch.16g/100g cá (Ognio.2.Rimteerakul).5. japonica và A. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200. 1980). Tuy nhiên. Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính. cũng như các loài cá khác. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. lysine.60 con l n v i 12.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. histidine. Tuy nhiên. 1994).) 13. Như v y. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích.0 -37. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác.000 t n. leucine.500 con cá/ha. Anguilla anguilla Châu Âu. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha).10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 .6. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 .5.12 tháng.23). khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. Sau 8 . M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30.5 t n/ha (theo P. H s chuy n ñ i th c ăn 4 . cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . 13. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 .1. phenylalanine.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi.6. tính ngon mi ng. Nhìn chung. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u.3. các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng. môi trư ng và qu n lý ao nuôi. Các hình th c nuôi Nhìn chung. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t.000 kg/ha/v . kích c .000 kg/ha/v . Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á.5 v /năm. Vì v y. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post.5 con/m2. t l cho ăn. m c năng lư ng phi protein. hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. 13. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . bán thâm canh và thâm canh.000-9. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. H u h t. năng su t ñ t 6002. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p.6. V i hình th c nuôi này. 2-2. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao. Năng su t bi n ñ ng t 2. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên.Thông thư ng. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. 13. ch t lư ng protein. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t .2. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. v i hình th c qu ng canh. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. V i hình th c này. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao.

trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. threonine. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh. b t gluten (Sick và Andrews.27 1.27 3.51 4.04 7.62 0.76 3. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n. methionine.21 5. Trong th c t s n xu t.81 3.83 Tr ng 5.28 6. B ng 13. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm. duorarum t t hơn b t cá.38 n protein (%) Sò M c 4.01 5.39 2. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. B ng 13. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm. Shigueno (1975) cho r ng.66 Casein 3. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm.50 5. m c. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm.97 2.52 1.30 2. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi.77 1.28.01 4. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm.40 1. lysine. azteus và P. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus. isoleucine.73 3.54 1. Tuy nhiên. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá. phenylalanine. vannamie.28 0.87 Ngu P.88 4. monondon. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm.50 8.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein. do v y.68 5.24 2.46 1.vannamei 8. B t h t bông ch a r t ít lysine.52 2.92 3. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.00 2. histidine. P.18 2.66 2.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm. vannamei.69 1. Tuy nhiên. b t tôm.47 5. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P.45 3.13 2. b t h t bông (ch a 0.48 3.86 2.46 6.51 0. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng.japonicus 7. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .40 6.30 2.79 4. và c a m c.34 2.86 3.90 3. 1973). b t tôm.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.72 2.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P.45 1. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P.89 7. sò.65 4. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P. casein.71 3.50 2. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này.70 2. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P. m c. leucine. Arginine.15 3.76 7. japonicus và P.75 3. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine.

Palaemon serratus. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. 1979). vòng ñ i. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác.japonicus. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal.42 kcal/g (Sedgwick. như lecithin. ngu n và ñ c tính c a phospholipid. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. P.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. Kh u ph n ch a 0. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. P. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. stylirostris và P. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. Bên c nh acid béo thi t y u. Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. indicus.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. P. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. Hơn n a. các vitamin hòa tan trong m . chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. và có l là các ch t dinh dư ng khác. Tuy nhiên.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. Tuy nhiên. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. Tuy nhiên. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0.5%. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm.5% acid béo n-6 và 0. vannamei. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . sterol. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39.5-1%. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng.

Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p. s ng t ng ñáy. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. s t.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. 1978).29. giai ño n Zoea và Mys. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. B ng 13. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng.4. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone. ñ ng.01 mg 0. B ng 13.30. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy.4 13. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . Giai ño n Post.4 0. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do.6. k m.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. th c ăn là mùn bã h u cơ.

B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. Nh ng h t không m n. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. th y sinh v t s ng và ch t. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. sò. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh .Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. phân tích l i nhu n . t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. tuy nhiên. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. Nhìn chung. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. vì vây. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. Tuy nhiên. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. Artemia. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu.5-2 g. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. Trong ñi u ki n ao h . m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . vi khu n. nơi ch y u t o thành khuôn phân.

M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . máy th i. Tuy nhiên. m c. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi.6. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . Tuy nhiên. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. Do vây. 13. do phát tri n t phát. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. B t mì. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi..5. 1979). Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. acid béo và các ch t chi t c a cá. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. Không như cá. nhìn chung. gi m s c ñ kháng. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. tôm. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual.. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. Trong ñi u ki n thí nghi m. kích thích s b t m i c a tôm. b t ngũ c c. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. B t cá. ch bi n. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. sò. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. alginate. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m.n nên viên th c ăn n ng. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao.1 lít EM gi ng /sào (500m2). t các ch t mùn. li u lư ng bình quân 0. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. ñ trong.4 lít/sào.2-0. E coli. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM).. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. ôxy hòa tan.. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao.. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. Lactobacillus. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. Căn c ñi u ki n th i ti t. c n l ng. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao.. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. tăng nhanh sinh kh i. phân h y các ch t th i. Aeromonas. Strepptomyces. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. v tôm. Sacchamyces.5 . nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. rong t o. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. N u th i ti t th t thư ng. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. bi n ñ ng liên t c. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm.m t ñ y ao. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. rãi EM 1 tu n/ l n. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. K t qu th nghi m cho th y. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. H2S. Khi g p nư c. Aspergillus. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. NH3. b t ngu n t th c ăn dư th a.

1980. Webster. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Ti ng Anh FAO. R. and Shimma. K. Aquaculture Training Manual. CAB international. 2002. Yanong. ð c ñi m v dinh dư ng. Imprint of Elsevier Science. 2004. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. T. and Lim.W. P.. 179 . Canberra 2004 Halver. FAO.. 2002. 1987. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.R.. 2002..W. 823pp. London. R. Michael B. cá chình. FAO Fisheries Technical Paper 343. 345-353.F and Roberts. Craig Watson and Roy P. Rome. England Takeuchi. Snakeheads . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 .213. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. S.. R. Nhà XBNN. cá rô phi. 1985. E. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Arai. Croom Helm. (eds).. J. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. Vi n chăn nuôi.L. Fish Nutrition. Hà n i. Wee. 2004. L. Y. New. Nhà XBNN.E. 2003. H Chí Minh. Edwards. Australian Centre for International Agricultural Research. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. T. Rome. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. IFAS Extension.CÂU H I: 1. 1982. pp.. Scott Graves. C.. tôm he? 2. D. J. and Allan. Fishing New Books Ltd. Hardy. Rottmann. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 1995. (eds). J.. G. Academic Press. Watanabe.Their Biology and Culture. cá qu .J (eds) Recent Advances in Aquaculture. cá trôi n ð . Farm-made Aquafeed. UNDP. In: Muir. 3rd Eds. C.D. Swift.

Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. khô d u l c. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t.1. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 .. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. Ngày nay. Viola et al. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. 14.1. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. ñ c bi t lysine (Riesen et al. Tuy nhiên. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. 1979).. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. ñ ng v t và vi sinh v t. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. chu t. Nhưng. 1951). ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. Evans và Butts. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. Tuy nhiên. cá chép và các lo i khác. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. cá da trơn.1. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. chó (Liener và Kakade. (1982) nghiên c u trên cá chép.500 (Liener và Kakade. l n. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này.CHƯƠNG XIV ð CT 14. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. cá h i (rainbow trout). ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al. 1980). khô d u bông. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin.. 1976). 1961). Nó không làm phình to t y bê. 1947. Kozak. 1980). Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà.

Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. nitrite h u cơ. Van Etten và Tookey 1983). tannin và các phenolic khác. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. ngoài ch t GL. bông. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. và ch t lư ng khô ñ tương. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. I-trypsin và axit phytic.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). 1985. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. và tăng t l ch t cá (Richardson et al. oliu… chu t. ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. Mg và Zn. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). Các tuy n s c t ch a 2. súp lơ.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. Phytic acid Phytic acid . ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). c i d u. trong khi cá chép n m v trí trung gian. GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. 1983). Hơn n a. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. Satoh et al. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione.(1985). nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn. Tookey et al 1980). ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng.6 TIU trong m t thí nghi m khác. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. cá da trơn có s c kháng hơn. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975).hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. X lý nhi t.4-4.

Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. Trong khi. Tuy nhiên. reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p.30 . 1997).alkaloids). Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin.propyl . tên hóa h c là 2 . tiêu ch y r i sau ñó táo bón. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh .18% không nh hư ng tăng tr ng.2 . Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn.34g/kg c .0. E. 1973). morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu. ng ng tim và t vong. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. ña s có ngu n g c t th o m c. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m.07 g/kg ru t c và 0. McRosoft. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. 1970).4 g/1kg th tr ng ngư i.0. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k .22g/1kg v c . Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. cafein trong h t cà phê. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. 1930). atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i. nhóm alkaloid gi (Pseudo . cá rophi.04 . tích lũy mô và thay ñ i mô b nh.chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t. trung bình 0. ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. Ngày nay. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . breviflora (Sotelo. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. Hi n nay. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.alkaloids). Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ.0.55 g/kg v c . cá da trơn. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau.49g solanin/1kg ru t c và 1. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine.piperidine (C5H10NC3H7).alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto .

digallic. Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. Trong các lo i cây cao lương. tiêu hóa kém. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. Ngoài ra. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. làm thoái hoá và m hoá gan. có lo i ít. T xa. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. như th ta g i là "gallotannins". Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. 1974. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y. Sau này. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. có phân t lư ng >500.. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. Th c v t càng già. M t hư ng khác.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. ñó là axit gallic và m . Tuy v y. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin .m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u.1962) B c M . Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . Payner.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. 1975). Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs).

ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. Như v y..Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA).. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1.. b t ñ u tôm.. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . m t c m giác cơ. Tuy nhiên. 1969) và cá rainbow (Roehm et al. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. 1974. 1985). Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0.. 1978. m t c m giác hô h p và ch t.. b t th t. Nhìn chung. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. Johnson et al. ñ c bi t cá l n.6-1. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al.2. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. 1980). 1974). D u bông ch a 0.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. Chưa th nghi m trên cá. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. 1970).thì CPFA có 20-30ppm.2% (Bailey et al... CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. các lo i này không có ñ c t . 14. b t lông vũ.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. kho ng 0. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. axit sterculic. Tuy nhiên.thư ng dùng cho cá h i . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương.. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al.1. 1983). 1974). lư i và ngón tay. nôn m a. 1975). 1967. 1966). ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. b t máu.. ch t này gây tê cóng môi.

lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Aspergilus parasiticus sinh ra.RNA. khô cùi d a. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c. khô d u l c. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. các h t c c (b p). Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. G1 và G2. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. Như ñã bi t. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. β . 14. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. 1983). B2.1). n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). g o và ñ i m ch. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. ví d thông qua s thi u h t các vitamin. 1966)...3.lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t .1. h t hư ng dương (b ng 14. l c. ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. lúa mì. da trơn và h cá chép. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. Tuy nhiên. 1982). các s n ph m ngô. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. tăng t l ch t. ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. h t h ñ u. Trong th c t . S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. tuy nhiên. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. Ví d . Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. 1979). do ñó..

. Bauer et al. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). McKinley.. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. 1965. Trong khi ñó. Các s li u trên còn cho th y. AFG2: 4. 1977). ñ u nành. d tr th c ăn. Ngoài ochratoxin. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. 1970). cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . lúa m ch. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b .81 mg/kg và AFG1 là 1. lúa mì. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i.2 mg/kg (Abedi. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus.67 mg/kg. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott.. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. 1967. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. cá Zebra thì nh y c m hơn.. v i li u LD50 4. cafe. 1991. 1969).83 mg/kg. AFB2: 1.0 mg/kg. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n. 1977). Ochratoxin A gây ch t ngư i.58 mg/kg và AFG1: 0. Nó gây thoái hóa gan.44-0. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott. nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau.75-0. B ng 14. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . th n ñ ng v t. 1969). giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. b o qu n. ngô. Các lo i th c v t d nhi m là g o. ð i v i cá h i coho. ti t s a.90 mg/kg (Bauer et al. ñ i m ch và y n m ch (Scott. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. 1972)... Ngoài ra. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. cao lương. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. ð c t này gây h i ñ n gan.1. 1969). 1968). 1969. phơi khô li n. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t.th gây ung thư. h t tiêu. t. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. 1977). Scott et al. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y.

sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. S d ng hóa ch t. lactic. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u.30%. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. H t d tr trong kho qua m t th i gian. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c.. các loài g m nh m xâm nh p vào kho.0 G o 13. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water).cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr .0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p.0 ð u các lo i 15. 3. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14.5 Lúa 15. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. 2. Thiramtan. sâu m t. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 . 1. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. Côn trùng. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. n n chu ng nhi m b n.0 L c nhân 7. Ki m soát và tr kh côn trùng. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th .2). Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. Chính vì v y. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . liên k t ch t v i ch t h u cơ. sorbic. các axit: propionic. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. sâu m t trong kho b i. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. Ki m tra. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng.2. B ng 14. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13.

1972). 1976. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn.100%. ng n h n. NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . Bi n pháp v t lý. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. Mayer. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. n ð . lo i b aflatoxin trong d u. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin.2. như ñ u tương. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m.ch nhi m ñ c n m. 14. Nói chung. Làm m t hi u l c aflatoxin. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. Davis. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 .1. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. Th c ăn. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m.2. 1970). t ñó không gây tác h i cho cơ th . Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. Như v y. McAllister. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. 5. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. Phương pháp nhi t như rang. ngô. Ngày nay. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. Wolke. CÁC H P CH T KHÔNG T 14. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. gia súc và c cá. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. 4. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. 1985). Ví d . nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. Murchelano.

Anderson. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. bông.. 1985). 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. goitrin.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. As. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. cadmium (Cd) và chì (Pb). Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. Zn. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. Cadmium Cd gây ho i t gan. ð tương và nhi u d ng phytate. NRC. Al.. da. Hg. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate..14. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u.2. B ng 14. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c. 1995. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. ñ c H t bông bi t lysine. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c.2. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm.3. mát.. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. Zn. Cd. 1975) cho th y. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. 8. Cu. Tuy nhiên. Mn. Pb. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. s ng ñ c này ít khi x y ra. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . H u h t h t c c.

New. 15th Ed. 1991. Giáo trình th c ăn gia súc. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). FAO. and Lim. Nhà XBNN. 1990. Academic Press. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.. Nutrient Requirements of Fish. Aquaculture Training Manual. DC.. J. NRC (National Research Council). In: Wilson. Swift. 823pp. TP H Chí Minh.P. National Academy Press. 1987. Nhà XBNN. R. R. Michael B. 2005. D. Nhà XBNN. Washington. Halver.. USA. Eel. Imprint of Elsevier Science.R. Hà N i. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. CRC Press. 1993. C. pp. Dương Thanh Liêm.Arai. Dư Thanh H ng. 438 tr. 3rd Eds. Washington. DC. England Webster.CÂU H I: 1. 2002. Florida. Lê ð c Ngoan. Bùi Huy Như Phúc. Hardy.. 2004. E. 2002. H Chí Minh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . (eds). Fishing New Books Ltd. CAB international.D. 1985. Anguilla spp. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t. Boca Raton. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. 69-75. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. Fish Nutrition. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 150 tr. S. UNDP. Official Methods of Analysis. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. Rome. Dương Duy ð ng. Ti ng Anh AOAC. 2002. C. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.W.. Nguy n Th Hoa Lý.

1 KI (ho c KIO4) 1000. FAO.0 NaH2PO4 50.Catfish) (Halver.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .01 20 30 0.Indian Carps) (Chow. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .3.1 0.0 MgSO4 223.2% trong kh u ph n m B ng 1.7H2O 0.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.7H2O 35.0 FeSO4. PREMIX KHOÁNG. chép.1 B ng 1.0 CaCO3 15. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0. Rome. H n h p khoáng s 1 (cá h i.H2O ZnSO4. New.0 NaCl Premix dùng v i m c 1. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp. da trơn) (Chow.1.H2O ZnO CoCl. 1982) Ch t khoáng CuSO4.6H2O KI Dùng m c 0.5H2O 25. rôphi. 1987) B ng 1.5H2O FeSO4. Michael B.2.05 I = 0.0 2.0 CuSO4. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0.0 MnSO4. VITAMIN CHO TÔM.PH L C I H N H P TH C ĂN.7H2O MnSO4. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .

15 3.00 10. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.14 1.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.00 151.7H2O MnSO4.91 1.C . 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1. chép.E .0000 50.5000 2.4775 0.7H2O Ca(IO3).7H2O NaCl KCl FeSO4. rôphi.5.5000 60.H2O MgSO4.7850 0.18 0.0000 25.5375 0.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .4.6H2O CrCl3. da trơn) (Chow. 1982) Ch t khoáng CaHPO4.00 22.51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.2950 0.B ng 1.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.7H2O ZnSO4.B1 .7H2O CoSO4.11 100. 1982) Vitamin Vitamin A .00 200.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.D3 .02 1 90 0. H n h p vitamin (Cá h i.4H2O CuSO4.0000 5.7775 127.K .

0 Cám g o 20.5 Basfin (Ch t k t dính) 0. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.0 Distillers solubles khô 8.Viên khô) (Thái Lan. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.0 B t lông vũ 5.0 D u cá 4.2 Vitamin C 5.0 Premix vitamin 0.00 M tr 5.2 Vitamin B12 0.3 Pyridoxine 0.0 B t cá 56.0 Premix K+V 1.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.00 Calcium orthophosphat 2.4 Mu i iot 1.0 TC: 100.07 Khô m m ngô 7.6 Axit Folic 0.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .5 TC: 100.00% Khô d u hư ng dương 11.02 150 100 5 40 5000 B ng 1. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.0 T m lúa mì 10.0 Khô d u bông b v 12. H n h p vitamin (Tôm bi n. 1981).54 Premix vitamin 0.60 Premix khoáng 0.0 B t máu (80%CP) 5. da trơn và rôphi (Chow.8.0 Tinh b t (alpha) 14.6.00 Cám lúa mì 3. H n h p cho cá chép.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.1 B2 0.0 B ng 1.001 Axit Nicotinic 2. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.5 Cám g o 12.05 Vitamin K 0. Tacon và Beveridge.0 Calcium Panthothenate 0. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.5 Khô l c 12.B ng 1.35 B t ñá vôi 2.34 Cao lương 15.0 Khô ñ tương chi t ly 22.7.

1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.45 8 1 0.5 0.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.5 0. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 48 3 2 1.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.10.B ng 1. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.5 .11.9.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.5 0.

trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.14.0 10. 1983) Viên khô cho P.B ng 1.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 . Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15.0 15.. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.12. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al.000 10..5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.000 2. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1. 2002. 1984).13. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37.000 36. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.000 12.0 5.000 20.0 5.0 4.000 (%) 27. NRC.0 10.

0 Khô l c 5.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 Cám g o 45.5 39.0 0. 1982).0 10.0 T ng: 100.0 1.0 Khô ñ tương 5.0 39.0 Premix K+V 1.0 B t tôm 25.15.0 8.0 Cám g o 25.02%BHT và Ethoxiquin) 10.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.0 Khô ñ tương 9. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 2.0 5.0 3.0 2.0 G o nghi n 25.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.000 0.0 B t cá 10.0 Khô d a 20.0 1.0 Tapioca 5.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .038 100 B ng 1. Manik.500 1.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 Guar Gum 1.000 0.500 0.0 4.

7 0.9 E 0. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.0 R R 0.05 0.5 .61 0.36 1.04 0.87 0.8 1.78 0.9 1.45 R R 5 1.5 .Isoleucine .43 0.75 0.2 0.64 0.14 0.5 0.74 0.98 1. Nhu c u axit amin.31 0.1.00 1.Histidine .90 1.19 0.7 0.05 0.04 0.94 1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.40 0.1 1 1 NT NT 0. B ng 2.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.98 1.48 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.42 0.43 0.55 1.33 1.84 0.17 1.18 0.56 0.09 1-2 NT NT NT 0.6 .1.Phe + Tyr .Leucine .PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.73 0. axit béo. Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .8 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.28 0.Arginine .05 0.8 NT NT 0.73 0.4 1.Met + Cys .Tryptophan .6 0.2 1.24 1.95 1.06 0.1 R NT 0.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .75 1.1 E 30 2.1.76 1.2 1 1 1E 0.70 1. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo . 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .6 E 3 1.6 0.64 1.Threonine . vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.0 1.8 0.Lysine .Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.

mg/kg Choline. mg/kg Vitamin B12. mg/kg Biotin.2. mg/kg Niacin.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0.15 1. Shiau. Paripatananont. Takeuchi et al. Murthy. 2002. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 .25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1. UI/kg D. 2002.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. mg/kg Myoinositol. NT: không th E: ư c tính B ng 2. mg/kg Pantothenic acid. mg/kg Riboflavin. 2002. mg/kg 20 0. mg/kg Thiamin.01 E 1000 0.. 1996.5 1 3 NR 25-50 30 0. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. UI/kg K. mg/kg Vitamin C. UI/kg E. Nhu c u protein cho cá chép. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Folate.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A.

8 0.07 B ng 2.87 0.4 3. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4. Murthy.33 25 2 0.6 2.4 3. % Ca.9 0. % min Met Cys Carbohydrate.4 His 2.1 1. 1993.8 5. Jantrarotai.71 0. % max P. % min(*) Protein thô.5 3.27 35 2. 2002.3 1. % min(*) Protein thô.6 3.0 4.5.9 5.3 2.7 0.0 1.66 0. % max P.07 0.9 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2. % min Lys.26 40 2 0. % min Met Cys Carbohydrate.8 3.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .0 Thr 3.5 Iso 2.5 2.71 0.9 2.5 Val 3.3 3.8 4.5 0.0 3.1 5.3 Phe 6.0 B ng 2.06 V béo 10 47 2.67 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.6 Leu 3. % min Mg. rô phi và da trơn (NRC.8 5. 1990) Cá b t M thô.7 4.07 Sinh trư ng 12 45 2.8 0.48 0. % min Mg. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.1 3.29 30 2.8 2.7 2.08 1 0.31 0.8 2.5 1 0.5 0.5 Lys 5.94 0.B ng 2.26 40 2 0.0 Try 0.6 5. % Ca.75 0.7 0.08 Gi ng 14 49 2.81 0.0 3. % min Lys.7 4.19 0.0 0.06 V béo 5 37 2.2 4.1 Met 3.6 3.24 40 2 0. Shiau.31 25 2 0.6 3.33 25 2 0.19 0.2 4.2 5.07 Juvenile 14 47 2.8 0.78 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.07 Sinh trư ng 6 35 2.36 15 2.78 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.7 1.7 6.8 0. 1996. 1990) Cá b t M thô.1 2.5 1 0.9 0.08 Gi ng 7 39 2.8 1.4.8 0.3.1 2.07 Juvenile 7 37 2.8 0.4 3.34 20 2.

90 2.04 0.60 4.60 6.11 0.05 0.00 37.22 1.05 0.40 2.10 11.56 4.96 7.70 2.19 89.01 1.05 0.60 0.06 0.20 5.16 0.70 13.01 87.10 8.07 1.32 0.70 16.26 0.20 37.61 0.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .30 7.30 0.05 0.00 4.70 10.77 11.06 0.56 24.08 0.38 0.30 13.18 2.40 89.00 88.54 5.70 1.70 0.21 1.30 0.33 24.40 0.07 0.90 2.90 12.80 28.08 2.20 1.58 0.00 87.86 0.48 91.30 3.80 17.04 0.39 0.12 0.51 47.05 0.10 6.70 77.91 2.86 5.05 0.04 0.13 0.50 1.87 27.54 42.70 0.60 10.17 0.91 5.65 26.00 0.61 12.51 0.49 86.02 33.27 31.11 0.91 4.50 23.60 4.20 13.62 6.20 0.53 1.13 0.09 0.19 24.29 0.60 7.25 31.76 0.17 P 0.43 24.60 8.98 0.40 2.74 10.70 31.57 45.54 0.53 0.50 1.30 1.57 2.90 1.04 0.20 1.00 3.18 0.72 7.20 0.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.05 0.30 1.40 3.60 7.03 6.56 0.26 0.43 7.97 5.19 0.73 10.02 0.47 2.50 2.05 0.60 1.00 8.07 10.46 90.10 2.70 89.60 1.30 1.11 6.6 81.60 23.96 11.70 0.60 0.00 46.99 0.80 2.68 22.50 7.39 17.54 9.81 0.50 1.39 7.40 6.03 0.79 5.54 7.70 2.80 7.11 0.30 0.30 13.5 88.00 4.50 1.40 1.14 0.37 1.36 27.60 1.

98 90.80 10.54 24.80 38.00 0.80 0.34 5.67 2.09 2.53 3.06 2.50 89.90 5.71 88.00 38.60 26.50 96.89 13.97 0.35 7.50 5.52 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .20 42.26 87.00 1.50 52.55 57.90 2.52 10.03 22.50 26.79 1.34 5.00 87.01 2.80 1.52 4.10 0.25 10.30 64.19 51.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.60 0.17 0.50 1.10 4.91 10.88 0.50 6.58 35.10 28.40 4.50 31.37 1.

Yêu c u k thu t 3.00 .0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. Ch tiêu S 4 2.Ðư ng kính viên 0.1.5 S 6 3.2. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0. B ng 4. 1. 3. không l n hơn .Compound pellet feed for Giant freshwater prawn .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.2 Các ch tiêu lý.0.5 (ho c m nh) tính b ng 1. 4.9 1.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).2.20. tính b ng 2 t l % kh i lư ng.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.2.4 .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .1. b m t m n.2 S 5 2. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.1.1. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.01 . kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.7 0.2. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.2.7 . Ch tiêu lý.0 mm. không có mùi men m c và mùi l khác.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.00 -10.0.5 .3.00 g/con 4.20 -2.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4.1. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh . 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.1. B ng 4.

3. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 .5 1.89 . tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. tính theo s gi quan sát.1. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). không nh hơn Năng lư ng thô. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.7 0 .3 1. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.8 0 .0 . không l n hơn Hàm lư ng lysine.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n.76 1.72 1.84 1. tính b ng t l % kh i lư ng.3. không l n hơn Hàm lư ng tro. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng).5 2. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Ð m. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.3.89 1.5 0 3. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionin. không l n hơn Hàm lư ng canxi.4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.7 0 .6 0 . tính b ng t l % kh i lư ng.72 1. tính b ng t l % kh i lư ng.8 0 .

Phương pháp th 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.1993.4.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . . 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.2.3. hóa 4.3.3. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 4.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .2 Cách th : . 4.3. 4. 4.86.Ðũa th y tinh 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. 4. Sau ñó.1993. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.B ng 4.3.1.89.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 4. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.86. 4.3.3 Th các ch tiêu lý.90.3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.3.3. 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.3.3.3.90.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. 4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .L y kho ng 5.4. 4.3.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3. 4.1 D ng c th : .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.4.3.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.4.3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.

ghi nhãn. thoáng mát và ñư c t y trùng. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. kín. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.2 Ghi nhãn 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon). ch t béo thô. s ch.4. 5. ñư c che mưa n ng.4.4. ñã ñư c t y trùng. c. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú .4.) e. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. th i h n s d ng.2 Ngoài các n i dung b t bu c.4 V n chuy n 5.2.. ho c bao gi y 3 l p. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . Hư ng d n b o qu n. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. ñ trên b c kê cao ráo. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.1. ñ m. s l n cho ăn. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.2.3. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 5.1.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. b o qu n và v n chuy n 5. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4.2. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. Tên hàng hoá b. hàm lư ng khoáng . tránh va ñ p m nh.1 Bao gói 5..2. 4. th i h n b o qu n g. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Ngày s n xu t. ch t xơ thô.1. Bao gói.1.2.1. 5. ho c bao PP. không rách.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.5.1. 5. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. b. không có ch t ñ c h i. 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.3 B o qu n 5.3.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. 5. s ch. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 5.

không l n hơn Ð b n.8 S 5 2.5 . Yêu c u k thu t 3.2 S 6 2.5 S 3 1.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).00 g/con 4. 4.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.1.2. 3.6 0.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.2 S 4 1. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.2.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 .Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm.3.4. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0. tính b ng t l % kh i lư ng. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.4.3. B ng 4. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. Ch tiêu lý.0.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú. không l n hơn .00 . không nh hơn Năng lư ng thô. không có mùi men m c và mùi l khác. tính theo s gi quan sát. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .20 -1.20. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.4.2 Các ch tiêu lý.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.2.8 1.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 . B ng 4.00 -10. không nh hơn Ð m. b m t m n. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0.01 .2. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.3.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.

3. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. % kh i 3 3 lư ng.0 .Ðũa th y tinh.80 1.3.90 kh i lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.70 0.3 lư ng.10 2.3 Th các ch tiêu lý. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1. t l % kh i lư ng. % kh i 2.3. không > 14 Hàm lư ng lyzin.5 kh i lư ng.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4.1.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 .2. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.3.70 0. % 14 14 kh i lư ng.1 D ng c th : .10 lư ng.80 0.3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.90 0. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.4.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4. 4.5. 4. % 2. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%). trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. hóa 4. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.5.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.80 1. 4. % 0.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.3. % kh i 2. Phương pháp th 4.kh i lư ng.70 1. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.8 6-8 lư ng.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. % kh i 6 .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.80 0. 4. không nh hơn 3.3.

N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. ho c bao gi y 3 l p. 4.3.4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).2. 5. 4.. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.1 Bao gói 5.3. 4. Bao gói. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .3.1993.89.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.90. 4.4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4.) e.3. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. Ngày s n xu t.4. 5. Tên hàng hoá b. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. ch t béo thô.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.90. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.1.3.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. Sau ñó.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.3. th i h n s d ng..2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 4.2. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.1.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. 4..4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . 4.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4. ñã ñư c t y trùng.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .86.3.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. hàm lư ng khoáng .4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. ghi nhãn.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .3.3.L y kho ng 5.4.3.86. 4. b o qu n và v n chuy n 5.2. ho c bao PP. ñ m.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.5. ch t xơ thô. 4.2 Ghi nhãn 5.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 5. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 .0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4. . 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.1993. 4. không rách. kín.

ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.3.1. tránh va ñ p m nh. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.3. 5.g.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. không có ch t ñ c h i. s ch.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 . Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. 1. 5. s l n cho ăn.4.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ñư c che mưa n ng.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 .1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Yêu c u k thu t 3.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. ñ trên b c kê cao ráo.6. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) . B ng 4. c. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 . s ch. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.3.3. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.4 V n chuy n 5. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). b m t m n.3 B o qu n 5.2 Ngoài các n i dung b t bu c. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.3.2. 5.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4. b.6. 4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.4. Hư ng d n b o qu n. thoáng mát và ñư c t y trùng.3.1.3.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.2.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. 5.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 .

không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . B ng 4.5 S 4 5. tính theo s phút quan sát. không có mùi men m c và mùi l khác. tính b ng % kh i lư ng.0 0.Ðư ng kính viên tính b ng mm. t l % kh i lư ng. % kh i lư ng. không nh hơn Năng lư ng thô. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .5 S 3 2. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). không l n hơn Ð b n.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.9 1. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. 3.0 S 6 12. không nh hơn Ð m.0 S 5 10. không l n hơn Hàm lư ng lysine.1 0. không l n hơn Hàm lư ng tro.7.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1. Ch tiêu lý.5 0.0 . không l n hơn Hàm lư ng protein thô.5 2. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.3 0. không l n hơn .0 1.6 1. % kh i lư ng.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 . % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.7 1. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .9 0. tính b ng t l % kh i lư ng. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. % kh i lư ng.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2. t l % kh i lư ng.8 0. t l % Kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionine. % kh i lư ng.2 Các ch tiêu lý. kcal/1 kg th c ăn.1.7.8 1. không l n hơn Hàm lư ng phospho.5 0.

3.90.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. Phương pháp th 4.3. 4. 4.1993.3. 4.7. 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.3. 4.3.Ðũa th y tinh 4. B ng 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .3. 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . 4. . 4.3. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. Sau ñó.8. 4.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1 D ng c th : . 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. 4.4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4.3. hóa 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.3.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3.8.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.C c th y tinh dung tích 50 ml .9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. 4.3. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.2 Cách th : .3.3.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4.1993.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.L y kho ng 5.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.4.86.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.90.4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 4.3. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4.3.3.4.3 Th các ch tiêu lý.3. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .

2.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.. không có ch t ñ c h i. hàm lư ng khoáng . 5.4.1. kín.4. s l n cho ăn.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.2 Ghi nhãn 5.2. ch t xơ thô. 5.4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4.1 Bao gói 5. th i h n s d ng.1. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .4. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. b.2. Tên hàng hoá b. 5. 5.4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. Hư ng d n b o qu n.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. th i h n b o qu n g. thoáng mát và ñư c t y trùng.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .4.3. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. ñ trên b c kê cao ráo.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. ñã ñư c t y trùng..1. ñ m. s ch. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. ho c bao PP. 4.1. 5. Ngày s n xu t.3 B o qu n 5. ñư c che mưa n ng. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 5. s ch.3. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.3.) e. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. ch t béo thô. tránh va ñ p m nh. b o qu n và v n chuy n 5. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). ghi nhãn. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Bao gói. không rách. c. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.5.1.4 V n chuy n 5. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.89. 5. ho c bao gi y 3 l p. 4. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.2 Ngoài các n i dung t bu c.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.

Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh). 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. ñ u nhau. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính theo s phút 30 quan sát. % kh i 2 lư ng. 4.5 b ng mm.0 S 5 4. không nh hơn Ð m. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.Ðư ng kính viên tính 1.2 Các ch tiêu lý.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.0 g/con 4. Yêu c u k thu t 3. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m.0 S 4 4.10.20.9. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .200.0 . Ch tiêu lý.1.4.2.0 S 6 6. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . 3.4.5 . không có mùi men m c và mùi l khác.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1. không l n hơn .0 .li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.9. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn.3. B ng 4. không l n hơn Ð b n.10. không nh hơn Năng lư ng thô. tính b ng t l % 11 kh i lư ng.0 .0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 .0 1. b m t m n. B ng 4.0 . kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.500.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200. 1.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi.0 -10.

chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô. % kh i 1.Ðũa th y tinh 4.kh i lư ng. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.5 kh i lư ng.1 D ng c th : . 4. 4.3.5 lư ng.0 . 4.11.3.2 Cách th : . không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. % 2.3.1 0.C c th y tinh dung tích 50 ml .4.4 1.3 1.3 Th các ch tiêu lý. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. B ng 4. % 16 kh i lư ng. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. % 1.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. % kh i 2. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.8 0.1.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. hóa 4. không < 3.3.11. 4. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.9 lư ng.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%).3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.4.9 0.7 0.3.7 1.3. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. Sau ñó.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. Phương pháp th 4. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng.3. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.6 0. 4. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.L y kho ng 5.6 1. % kh i lư ng.0 0.5 kh i lư ng.

2.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4..5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 4. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. ñã ñư c t y trùng.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 4. hàm lư ng khoáng .11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. ch t xơ thô.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . th i h n s d ng. 4. Ngày s n xu t. Tên hàng hoá b. 4.4. 4.90.2.4.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.5. 4. 4.1 Bao gói 5.3.1.1. th i h n b o qu n g.86. 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). 4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.1993.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .2 Ghi nhãn 5.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. 4. 4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.89.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . ñ m.4. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 .6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001..) e. 4. b o qu n và v n chuy n 5.3.3. s l n cho ăn. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.4.3.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. Hư ng d n b o qu n. 4. lư ng cho ăn. không rách.3. ho c bao PP. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4. 5. ghi nhãn.3.3.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . kín.1993. ch t béo thô. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi.9. Bao gói.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.4. ho c bao gi y 3 l p. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.90.3.3. 4.1.3.4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 5. .86. 4. 4.

2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. ñ trên b c kê cao ráo. s ch.2 Ngoài các n i dung b t bu c. 5. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. 5. s ch.5. ñư c che mưa n ng. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 . 5.3.2.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. 5. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000. c. b.4. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).3.1.4 V n chuy n 5.3 B o qu n 5.4. không có ch t ñ c h i. thoáng mát và ñư c t y trùng.

H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. aureus O. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp.PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp.

INC. Thailand. 1999. 700. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Boonyaratpalin. J. DC.... Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. Malang. 1995. Nguy n Th Lương H ng. In: Huisman. 1997. Indonesia.267. Ludwig.G. (J. C. Fish Biol. T. Vi n chăn nuôi. L i Văn Hùng. Illinois FAO. Hà N i.SRAC Publication No. 53. 259 . Giáo trình dinh dư ng gia súc. 1989. Interstate Publishers.L. S. Halver.H. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc.. Rome. A.P.. 1987. 2005..284. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. 2004.100. E. Arai. (1998). Progress report of the Regional Project RAS/76/003. (1989). Ensminger. S. I. 1981. Nhà XBNN. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). 1991.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Treece and D. Ti ng Anh Akiyama. AOAC. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. New York. M. 2002. Gerald M. 1991. 69-75. M. Anguilla spp. Hà N i. and Walton. E. FAO Fisheries Technical Paper 343. M. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. T. 1972. N. and Owen. G. Carter. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 .A. Lê ð c Ngoan. S.. pp. R. pp.J. and Yamamoto. Zonneveld. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Amino acids essential for the growth of eels. F.M. Boca Raton. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No.. H Chí Minh. Eel. 9th Edition..329. Y. Lê ð c Ngoan. Oohara. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.” 2nd ed. CRC Press. Farm-made Aquafeed. 2000. and Hashimoto. G. D. Nhà XBNN. Florida. F. Nguy n Th Hoa Lý. Hà n i. Giáo trình th c ăn gia súc. Fisheries Science 63. Hà N i. De Silva.Arai. Granvil D. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish... 2001. Animal Science. Washington. 1990. 272 . Official Methods of Analysis. Network of Aquaculture Centers in Asia. Bangkok. 753 . Nhà XBNN. M. Vũ Duy Gi ng. and Levanon. 1997. Tôn Th t Sơn. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38.japonica. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds .M. Gallagher. 963-970. ed). D. Nose. T. Dư Thanh H ng. 95 . 18pp. Degani. 15th Ed. C. B..759. and Bouwmans. Cowey. In: Wilson. In “Fish nutrition. Houlihan. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Allen Davis. pp... Acedemic Press. Hà N i. 241 .H. Anguilla anguilla and A. K. Nhà XBNN.E. Nhà XBNN. 2002.

Washington. In: Pillay. Craig Watson and Roy P.W. Lupianez. and Arai.. Australian Centre for International Agricultural Research. Canberra 2004 Halver. 2000. Aquaculture Training Manual. and Allan. and Shimma. S.. 1996.pir. C. and Morgan. 2000. Stickney. W....).(1994).. Water quality in freswater aquaculture ponds .. Willy Verstraete. S.. and de la Higuera. Y. Academic Press. G. 1980. In: Tiews. Hidalogo. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. New. Swift. T. E. IFAS Extension.. 1985. G. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. C. Ellis Horwood Limited. 345-353. Imprint of Elsevier Science. J. Edward. Seattle. preagon. I. Edwards.au/factsheets). A Wiley-Interscience Publication. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Berlin. Watanabe. T. M. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. and Lim. T. R.FS No. Webster.W.l. England Takeuchi. 1979. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. (eds)..V. M.. J. Washington. 2000. L. W.sa.. 2002. J. A. London. J. D. National Academy Press. Heenemann. CAB international. P. DC. 1993. Nose.SRAC Publication No. Arai. Aquaculture 124.. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview.. 6th Ed. S. Scott Graves. Nose. McDonald.. 2002.. Greuel. J.gov.” vol. Cardenete. Fish Nutrition.. pp. Farnham. O. 93.E. J. 145-146 NRC (National Research Council). and Harwood. 1984. anguilla. Garzon. 2003. Rome. 1977. Longman Scientific & Technical. Chapman and Hall. 60/01 Robert R. 1979. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Primary Industries and Resources SA (www. 3rd Eds. M. and Peffer.375.21-30. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. England Stumn. Patrick Sorgeloos. R. L. Fishing New Books Ltd. Greenhalgh và Morgan. T. E. 64 (abstr).. E. 2004. Hardy.. p. 702. University of Washington Press. USA.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. Nutrient Requirements of Fish. 1987.. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. Encyclopedia of Aquaculture. Rottmann. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. FAO. Schmitz. (eds). (eds) Advances in Aquaculture.. W.590. Animal Nutrition. Principles of Fish Nutrition.A. 823pp. 108 pp. Laurent Verschuere. In “Lipid Biochemistry. Yanong. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. K. 3rd Ed. Gurr. Geert Rombaut. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A.W. 1989. Aquaculture 41. Steffens. Fishing News. Michael B.Granvil D.D.R and Dill. A. and Halver.R. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 .J. pp. J. UNDP. Treece. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. T. 584 . (1991). 2002. England.

Vitamin 49.L. 1975. K. T..F and Roberts.Wee. S. R.. Snakeheads . Y.. and Shimma. Watanabe. 1982. J.Their Biology and Culture. pp. Arai. 62.213.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 . Yamakawa. Vitamin E requirement for Japanaese eel. In: Muir. London. 179 . T.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Croom Helm.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->