B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

...................4..................................................................................................8..... Công th c...........................71 7..................7................. MAGIE ...1..66 7..............................................................................3..66 7........70 7.......................................................................... Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ............................1.................................................2..................2....4.....79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ...1.....2........................ PHÂN LO I TH C ĂN ...........1......................................... NHU C U VITAMIN C A CÁ ..5........................................75 8..................................................................................... Công th c....................................................................................... Công th c............. VITAMIN D.....................................................75 8.........2........... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) ...... Probiotic trong nuôi tr ng thu s n .................................................79 9...........1.............................7............................................4......2............................................... CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC .......79 9............................................................ VITAMIN E ..........................................................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 .............. Magiê (Mg) ....................79 9...................................................................................................... Ch c năng............................................88 10.........................................65 7....................................................83 9...................3.........................1...........89 10.3........................................ Th c ăn giàu protein..... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u................ Vai trò sinh h c....................82 9............................... Th c ăn giàu năng lư ng...........................2.........................65 7..............79 9....................................67 7..........88 10.................................74 8.......................................................2..................................................2..............3......................... Canxi (Ca).......2............... Phospho (P) .............................3........1................................................................. KHÁI NI M CHUNG ....2...........................3........................2. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N......... ng tiêu hoá.68 7............68 7.....1..................2..2.........................................2....... VITAMIN A.... VI T O (MICRO-ALGAE)..................................83 CHƯƠNG X .........................................2..70 7.................................... Vai trò sinh h c..............................................................69 7.................2.... CANXI.............1... VITAMIN K.............2............5........1.........................................71 CHƯƠNG VIII.................................................................... VITAMIN NHÓM B .................... PHOSPHO............76 8..........................88 10...........................2...............................................76 8.......1.............2..2............... ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ..........74 8..................66 7.........................2....68 7.1.........................79 9......................6...............................................................................1............................................................74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG....................1.................6..83 9.2............4.................................................................. Th c ăn t nhiên ....... Công th c c u t o..........69 7.................... Th c ăn b sung (feed additives) .....................................................................88 TH C ĂN T NHIÊN....................70 7..77 CHƯƠNG IX............. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ.......... Vai trò sinh h c................................1.....

......................98 10..........3............2.....5......... LUÂN TRÙNG (ROTIFERS).....5............................................................. CÁ.........2......................................4..................... Hình thái ...... Giá tr dinh dư ng ....... Nguyên t c khoa h c..................... Tiêu chu n ăn.......2................. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p...........3..109 11.........................1.......105 CHƯƠNG XI.110 11.......................109 11......................................4....3......3.....1....... CH BI N TH C ĂN H T ... NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN..........109 11...99 10............... K thu t ch bi n ...................... TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ...101 10...1................111 11..................107 11....................96 10................104 10........1... ARTEMIA...................2...........................1........3...........................Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10...... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN....3....115 12..............117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ........117 12................................... hóa h c c a tinh b t............................................ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng...............................................102 10..............................107 11..............104 10.1...........................1............................6..............................5....................... N i dung tiêu chu n ăn ............. Nguyên t c kinh t ................................................................................. Công ngh th c ăn h n h p.................................................3.........................................2............................................................108 11.............. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ............. Copepod ............... Daphnia và Moina ...2.......... Kh u ph n ăn.........................................115 12..........107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P ........116 12....2.98 10.. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p .................................................2.113 CHƯƠNG XII ......................................2.............3............................................4.......2...........2.........116 12........................1..........................4....2...3...........................103 10............................ Phương pháp ph i h p thông thư ng ......................................................1..........107 11................................2.................................................................................5..............115 12...............................117 12.. KHÁI NI M.......96 10.............................. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n....3........................................6......................96 10.............101 10......1...97 10............................107 11.............3........4......................................91 10.......2................... Bi n ñ i v t lý.......115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ............................... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC....................3......1............................2......................................................4.. Giá tr dinh dư ng c a vi t o...... PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM..................6.....1..........................................10.....................5.............................1..................... Tính ch t v t lý.....1..... Giá tr dinh dư ng c a rotifer ............... Y u t hoá h c........... Y u t sinh h c...........................97 10................... u trùng bánh xe (trochophora larvae) ............2................2......1... Phân lo i th c ăn công nghi p ........1.......2...............104 10.........1...................... M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.116 12...................... Rotifer trong nuôi tr ng th y s n...........................6..... Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ..... Y u t v t lý......2........ Nematode ........3................3................116 12.......2.....5.........................................1.........................2....................94 10......................104 10..........

..........................3..........................1.................................6..............154 13..........1............1..............................................4........................................................136 13.......................121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM....121 13................. Nuôi dư ng .............3.................4..2..................................4..........3............................................................. ð c t có ngu n g c ñ ng v t ................4......................................2.......126 13..... ðÔC T T NHIÊN ............................................ CÁ....1..............150 13..........1..........................3.................. Nhu c u dinh dư ng...................................................................3.163 14.................................................................................) ....3...........................................2.........................130 13................................................................ ð c t có ngu n g c th c v t ........2...............................................4..130 13........171 14...................... Gi i thi u ....1..... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) ..........................................6..................................................... Nhu c u dinh dư ng... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP....4....................... Kh u ph n ăn.. Hóa ch t h u cơ...................................) ........ Các hình th c nuôi................2......................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) ............................136 13......121 13............................... Nhu c u dinh dư ng.........................................2.......... Nhu c u dinh dư ng..............................158 CHƯƠNG XIV.....................167 14.........................................................147 13.....136 13..... Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p .....147 13........3......163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ............................150 13.............2........1...2.................................................................4......150 13.118 12........................3........ Nuôi dư ng .............................................................. Nuôi dư ng ....4.................................. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ..................................................................2......................163 14............ Nuôi dư ng ..............3.155 13.........................1.................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS).............. Nhu c u dinh dư ng........................................1.........................2...........5............................................153 13.....................171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 ....................................5........168 14...............1........................................ Gi i thi u ..3..........145 13................. Phương pháp hình vuông Pearson.............................................................. Gi i thi u ..............................5....... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP...........................................................130 13.....4........ Gi i thi u ..............128 13..1................... Kh u ph n và nuôi dư ng..............................6........3...1............................ CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N..................153 13..3..3...................1................3..........................................163 14... Kh u ph n th c ăn...1................12..118 CHƯƠNG XIII...145 13........................................3...6..5............121 13..................2................147 13.................122 13....... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng...................................................................................................................................................................... Kh u ph n ăn..............6.................................154 13...........133 13..........................1...........5...... Kh u ph n ăn.... Phương pháp gi i phương trình ......4............................................. Gi i thi u ..........149 13..................155 13............148 13.......................2........1...1..........2.....2................. Gi i thi u .............................

......................183 PH L C IV.....................................................................................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N .............201 Ti ng Anh ..........172 PH L C I...........................................................................................14.............................................................................201 Ti ng Vi t .........................................................................................183 CHO CÁ VI T NAM (%) .....................................................................................174 H N H P TH C.................................. Kim lo i n ng..................................2....183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U .......200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ..........180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ............................. PREMIX KHOÁNG..................................185 PH L C V ........................................ CÁ ..........................................................................................2.................174 PH L C II .......................................................................................................................................................................................................................... VITAMIN CHO TÔM............................................180 PH L C III ...........201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ...........................................................................................................................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH.........................

Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. Th c ăn t nhiên (live food. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . Trong t nhiên. 1.. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . còn tươi. cá như: tôm cá t p. Trong th c ăn công nghi p. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. giai ño n phát tri n cơ th khác. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. dùng làm th c ăn cho tôm. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. tiêu hoá h p thu th c ăn. M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). c. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác.1. Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng.M I. sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th .2. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. V nguyên t c.

Se. Mn. Ge. axit h u cơ. P. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây.Sb. Bi. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures).3. Rb. Cl. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. 1. V. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. Cr. Zn. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. Hg. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Sn. II. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. I. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m .. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. S lư ng các loài cá r t phong phú. Au. lipit. xương. Co. K. Fe. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. Mo. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. Cu.. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. Vô cơ: Thi t y u: Ca. Al. Pb. F. Ni. F. carbohydrate. vitamin và các nguyên t khoáng. Hg. Na. hormone. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). Mg. Se. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. các h p ch t t o màu. Si. V và VIII). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . th n kinh. ð c: As. Không thi t y u: Ag. Do v y. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. Pb. Ti. cơ. các h p ch t c u trúc (da.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. protein và amino acid. Si. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. S. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. mùi và v . ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). Mo. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . các v t li u. Cd. Tuy nhiên.

ký sinh (như cá mút ñá . th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. Trong nuôi qu ng canh. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . V phương th c l y th c ăn c a cá. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y.1. V hi u su t s d ng th c ăn. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. hút. g m (như cá ñ i). tuỳ phương th c s n xu t.7/1. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. th c ăn t nhiên là quan tr ng. ñ c bi t vitamin C. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. HSSD c a cá trong kho ng 1.. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau.Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 .). l c (như cá mòi. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n.bài ti t amoniac).2 . Do ñó. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. III. Nhu c u vitamin cũng cao hơn. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên..

Ti ng Anh Michael B. UNDP. Nhà XBNN. Webster. and Lim C. FAO.CÂU H I 1. Dinh dư ng gia súc. Nguy n Th Lương H ng. Rome. (eds) (2002). Tôn Th t Sơn (1997). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. New (1987). Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Lê ð c Ngoan (2002). C. Hà N i. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). Nhà XBNN.D. L i Văn Hùng (2004). Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Tp H Chí Minh. CAB international. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Hà N i.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. Glu) Proline. h p thu ch ñ ng. B ng 1.. ch t mang Na Phe. 1989 Baumrucker et al. mu i m t. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . Lys. Tuy nhiên. 1989). m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. 1989 nt Mercer et al. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. 1979. 1999). ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính.4. ch t mang H u h t amino acid. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. như th c bào. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. 1993). chitinase. amylolytic. 1999). S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. khu ch tán. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào.). Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. 1993). th m th u. trao ñ i ion. 1. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. 1997).. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. 1.. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. (Smith. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). Smith. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. Tuy nhiên. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t.1. lecithinase và cellulase. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. Orn) Amino acid anion (Asp..3. 1989). vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose.. Met.2.

tương ng 10 g ch t khô th i phân). H p thu gi m do xơ.1). TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. protein.5. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. M c dù v y. Lipid. trong m t ngày. lipid. Ru t Ruôt.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. bi u mô. mang Lall. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. axít amin. Zn. carbon hydrate. Carbohydrate. 1. Ví d . T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. mang và da Mang. Mg và phytate Phosphate hòa tan. thì TLTH v t ch t khô s là 0. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn.75 (hay là 75%). m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. còn 250 g th i qua phân. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. da Ru t. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 .

lipid và carbohydrate c a cá ? 5. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th .[ 100 A x b ] B a Trong ñó. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá.ñư c g i là N trao ñ i trong phân.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . Trong th c t . lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào.có ngu n g c t cơ th v t ch . TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. Nh ng enzyme tiêu hoá protein. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. Hi n nay. Sau ñó. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. H p thu protein. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. có nhi u phương pháp khác nhau. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. Sau khi cho ăn m t th i gian. ngư i ta l y m u phân c a cá. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 .

Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. (2002). Principles of Fish Nutrition. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Ellis Horwood Limited. (1989). ð Quý Hai. Nhà XBNN. 2006. Lê Văn An.E. W. J. England. Nhà XBNN. Hà N i. Academic Press. 3rd Ed. Fish Nutrition. Ti ng Anh Halver. R. Nguy n Th L c. TP H Chí Minh. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Cao ðăng Nguyên. Steffens. Imprint of Elsevier Science.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004).W. and Hardy. 402 tr. H Trung Thông.

CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c.1. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . Cá s ng trong môi trư ng nư c. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng.2. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. Như v y. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. West et al. m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. Vì v y. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. Vì th . Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. (1966) và Kaneko (1989). t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Như v y. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. 2. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá.

ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n.amylase. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. glucose 6-phosphate ñư c hình thành. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl . nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1. Theo ñó. 2.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n.. sơ ñ : 2. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. 1972). ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal.2.1.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP). Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá.CoA).1) như acetyl .6-diphosphate. vì v y. M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden . T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi.coenzyme A (acetyl . 1983).phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA.

1982). 2. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng.2. K t qu thí nghi m c a Cowey et al. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá.1989): Protein tiêu hoá: 5. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng.5 kcal Glucose: 4. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson. 1982). Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate. Ngoài ra.3. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate.3.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2.3.5 .Trong ñi u ki n k khí cơ cá.2.0 kcal/g 2.4. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. gi i phóng ra acid béo và glycerol. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 .0 kcal Cellulose: 0.3 kcal Dextrin: 3 .5 . 2.2. Ngoài ra. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. (1977) cho th y. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao.2. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D. 2. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng .Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.0 kcal Saccharose: 4. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith.

biotin và acid ascorbic trong bư c 3.S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo . hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340). Ví d . 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. Do ñó. niacin và pyridoxine trong bư c 4. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . riboflavin. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. Trong chu trình ñó. riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn.bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . Chu trình dinh dư ng và ATP). Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác.2). M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA.2. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2.

Như v y. do v y. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . 2. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. 1992). ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. Như ñã bi t. Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen. v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . So v i chu t. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. Ngoài ra.kh . Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. 1958. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. Gurr và Harwood. 1976). Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này.4.lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. Như ñã ñ c p trên. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t .. 1974). CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. 1991). ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng.

ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. Jobling. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh.. 1995). 1986). Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. B cá nhám. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. 1996). 1980. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. 1996). Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. ure có th làm k t t a protein. 1997). Nhóm amino. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin.5 – 7 mg/l). 1997). khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng.8 gi sau b a ăn. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. 1981. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. gan. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. Kikuchi và c ng s . Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. Ngư c l i. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria.. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. ph thu c vào loài cá. Gi thuy t ñó cho r ng. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. cá tráp. 1991) và b t ñ u tăng 3 . S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5mg/l). cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. nh ng loài nư c ng t. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. ch a nitơ. protein ăn vào.15% bài ti t d ng urea. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. cá. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . B i vì amoniac là ch t ñ c.

các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. b ng cách tiêm (Garlick et al. còn mang thì ch có 4%. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. 2. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . S d ng phương pháp này. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . 1980). Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. Các tác gi ñã k t lu n r ng.5. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. 1989).5. Nhi u nghiên c u cho r ng. Kho ng 30 . t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c .5.. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. 1996). Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin.1. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. trong khi trong cơ. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. kích c cá và loài.2.v i cá nh (10g). năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. G n ñây. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. Tuy nhiên. 2. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. 1995). ho t tính RNA cao hơn. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. và các ng d ng có l i khác. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . Carter và c ng s (1993). nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . 1994).

v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. 2. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. 1999). m c protein và năng lư ng th c ăn. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. giá tr sinh h c c a amino acid. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . G n ñây. cá bơn. m c amino acid. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. Rõ ràng. Hơn m t th p k qua. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương.3. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. 1998). Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn.3. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. chính là 15N. hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh.5.

nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. J. ð i v i cá h i ð i Tây Dương.W. W. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. Trình bày s 2. H Trung Thông. (1989). PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. Có th .E. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. TP H Chí Minh. vi c tăng protein thêm n a là có th . 3rd Ed. Academic Press. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. Cu i năm 1980. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. Nhà XBNN. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. Lê Văn An. Ti ng Anh Halver. Cao ðăng Nguyên. 402 tr. CÂU H I: 1. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. 2006. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. Năm 2000. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. Imprint of Elsevier Science. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Nguy n Th L c. ELLIS HORWOOD LIMITED.như cá h i ð i Tây Dương. STEFFENS. Hà N i. and Hardy. (2002). R. Trình bày s 3. Fish Nutrition. Trình bày s 4. ð Quý Hai. m t s loài cá nuôi khác.

1998).000 kcal). Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2). ð i v i dinh dư ng ñ ng v t. Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1. 3. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Vì v y.CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS).184 J hay 1 J = 0.2. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. t o SP tiêu hóa. 1 cal = 4.000 cal) và megacalori (Mcal = 1. h p thu. T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n. và nhu c u năng lư ng c a cá. năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori.1. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t.000 kJ).1. ho t ñ ng b t bu c.GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. Lim. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster.50C).239 cal. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n.1. 3. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng.1. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 .5 ñ n 15. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn.000 J) và MJ (1.

2 Mêtan 55.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy.9 Lactic 15. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô.6 Propionic 20.9 Khô d u ôliu 21.4 S a (4% m ) 24. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng.5 MJ/kg. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c.1). Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon.6 M 39. cá c n năng lư ng ñ s ng. V lý thuy t.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy. Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa.7 Xelulose 17.3 Th c ăn: H t ngô 18.5 MJ/kg (4.6 Tinh b t 17.8 Butyric 24. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng.5 C khô 18. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.5 Rơm 18.digestible Energy) và trao ñ i (ME . M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3. tuy nhiên.5 Casein 24. Như v y. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter).400 kcal).Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá.Năng lư ng thô (Gross Energy . Năng lư ng tiêu hóa (DE.5 M 38.0 Mô cơ th : N c 23.5 D u 39. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. N và S. Trong khi ñó. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18. năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure).0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8).

5 9.2. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.4.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .5-10.7 11.0 11.1 11. B ng 3.1 5.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.00 2.8 17. Tuy nhiên.8 8. B ng 3.4.1 9.5-17.7 16.8 33.9 84.3.6-19.3 5.8 GE (kJ/g) 23.1 36.4 15.8 Cá chép 16.2-9.5 10.8 11.9 39.00 4. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.1 DE (kcal/g) 3. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP. 3.9 37.2.5 7.6 8.9 62.2 17.5 DE (kJ/g) 15.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.4).3 12.2 Trong s n xu t.6 10.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5-14.6 4.2 ±% 83.7 10.4 B ng 3.2 16.1-10. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.25 3. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.3 14.3 6.2 2.2 11.0 3.5 14.6 ME (kJ/g) 13. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18.cá’’. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.8-137 9.3 và 3. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.5 B ng 3.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.8 5.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.2 33.1. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.80 8.

ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. B ng 3. Như ñã bi t. l n tr n kh i k thù hay stress. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. ñ ngon mi ng.2. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. 3. tuy nhiên.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t.4 kcal GE/gram. Tuy nhiên. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. cá s d ng r t m nh. t c ñ sinh trư ng. Protein ch a 5. kích c . ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi.3. Vì v y. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 . Th hai. Tương t .6 kcal GE/gram. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. gi ng loài và th c ăn tiêu th . 1999 theo Lê Thanh Hùng. nhi t ñ . Carbohydrate ch a 4. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n.5. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. Lipid ch a kho ng 9. M t khác. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. vì v y. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t .1. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng.2. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. Ngư c l i. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n.

5 1. công th c tính? 2. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13.2 380 . L i Văn Hùng. H Chí Minh. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3.2.6. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th .Tuy nhiên.8 257 18.1 41. Nguy n Th Lương H ng. Hà N i. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th . 2002. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t.8 283 24.4 2. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g. 17-24% cá h i.150 20.01 2. 1997.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. Lê ð c Ngoan. Tôn Th t Sơn. Nhà XBNN. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. Giáo trình dinh dư ng gia súc.17 51. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C). 2004.99 2. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%. CÂU H I 1.01 2. Nhà XBNN.9-18. sinh trư ng c a cá. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. Nhà XBNN. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng. Nhu c u năng lư ng cho duy trì.3 20.6 392 20. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.3 2.15 Protein (% v t ch t khô) 46. Hà N i. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t.5 218 22.2.9 320 m t m c năng lư ng. B ng 6.6) B ng 3. Các d ng năng lư ng c a th c ăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 3.

. Gurr. DC. AOAC.. Boca Raton.” vol. Eel. C.Arai. 402 tr. In “Lipid Biochemistry. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). E. pp. C. C.W. FAO..H Trung Thông.D. Acedemic Press. 2002. Rome. M. M. and Yamamoto. J.. Hardy. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Farm-made Aquafeed. ð Quý Hai. 15th Ed.329. Lupianez. 2006. Hidalogo. FAO. 3rd Eds. and de la Higuera. Washington. M. A. Nhà XBNN. R. Official Methods of Analysis. Garzon.. (J. New. In “Fish nutrition. R. In: Wilson. I. (1991). Ti ng Anh Akiyama. 69-75. T. 1995. J. pp. Halver. B. Webster. 64 (abstr).P. UNDP. CRC Press. and Walton. FAO Fisheries Technical Paper 343.l. 963-970. 1990. (eds). 2002.. Florida. Imprint of Elsevier Science.. Rome. (1989). preagon.. ed). 1991. E. Lê Văn An. Fisheries Science 63. Michael B. 823pp. 259 . p. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. G. Cowey.J... Halver. Hà N i.375. I. London. and Lim. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Aquaculture 124. Oohara. 1987. Anguilla spp.. T. New York. 93. CAB international. and Harwood. J. Chapman and Hall. 1997. A. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 .” 2nd ed. Cardenete.. Academic Press. S. M. Cao ðăng Nguyên. Nguy n Th L c. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Fish Nutrition. J.(1994).

Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. da…. morphine. strichnine. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. cocaine. nitrate. collagen có hydroxyproline. 4. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá. ovalbumin. g m: Albumin: có s a. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. Keratin có hai lo i là α. máu. PROTEIN 4. histamine. là m t axit amin quan tr ng c a protein này.1. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. alkaloid (nicotine..). Elastin c u t o gân và m ch máu.).. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ . amid (urea. tr ng. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. elastin và keratin. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn.2. antigen và hormon. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh.keratin là protein c a lông vũ. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. máu. asparagine. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein.). ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. th c v t. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. amin (putresine. lipoprotein. V khía c nh dinh dư ng. photphoprotein và chromoprotein. cũng có trong lòng tr ng tr ng. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). ñây nó g n v i deoxyribonucleic. cadaverine.keratin là protein c a lông và tóc và β . tr ng. cytochrome ho c flavoprotein. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c.1. Chromoprotein như hemoglobin. Globulin protein có trong s a.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine.. glutamine.1. Các protein hình c u chính. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào.1.

Ví d cá h i (O.1.7 mg/ngày. + M c ñ ho t ñ ng.1 và 3. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. giai ño n cá b t.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . sau ñó gi m d n.5 kcal năng lư ng ( cá). Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C. 1g protein s n sinh ra 4. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t.Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng.1. ñ m n. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43.3 và 97. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng. 150C và 200C. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. Ví d : cá h i (O. .1. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa.2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite).3. n ng ñ O2. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C.4. 4. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. 4. B ng 3. ánh sáng.50g). + Y u t môi trư ng: nhi t ñ . Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin. 69. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . protein kh u ph n ph i ñ t 50%.

B ng 4. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22.9 . 1987 Takeuchi et al. DE kh u ph n là 16.5.T.0 24. 1985 Hung L.0 25.3 24.8 12.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9. 1999 Hung L.8 22. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .1973 Garling&Wilson. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.7 12. 1986 Mangalik.5 B ng 4.5 23. 1979 Cho&Kaushik. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.2 18.6* DP/DE (mg/kJ) 22.T. 1986 Li&Lovell.2.8 11.3 15. 1989 Machiels&Henken.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 . 1976 Mangalik.6 13.1 12.6 25.1. 1992 El Sayed.1 21.3 12.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u. GE: năng lư ng thô 4..7 22. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.1. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.1 17.5** 18.0 27. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.2 20.4** Tác gi Page&andrews.6** 14.20.8 27.5 19. 1985 Cho&Woodward.4 30 31.2 28.1.

80 30.8 7 128 1.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài. b t cá h p 1270C trong 3.S li u b ng 4.46 22. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value). Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2. B ng 4.46 28. B ng 4.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . FCR PER PPV % 1 19 1. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng.41 1.2) x 100 = 37.7/7.4.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).10 18. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .4.76 0. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.41 1.2 3 81 1.74 12. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá). k thu t ch bi n.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút.87 1. PER.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.1 9 101 2.3 5 117 1.14 1. Ví d .3.

AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.5 7.2 5.5 B ng 4.7 2.. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.62. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.8 1..22 .31 .40.a 1 100.2 2.00 .81 . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .45.22. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.2. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.1. thí nghi m cá da trơn.1 2.9 5. 4.24.CS c a lysine lúa mì: 37.5 – 100 = .21.5 4. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).7 6.5 Tr ng (%) 6..8 3.48.5 8.20.7 1. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u..00 .84 5.60.6 4. Các axit amin thi t y u B ng 4..37.55 .a 2 100a n x x.7 2.2.2 CS ..0 8.3 5.24 .6.3 3.4 3. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro)..5.29 . ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.57 .36.5 5.3 6.

72f 1.6 0. ñ ng v t có vú và gia c m.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.4 0.76 1.05d 2.36 Threonine 0. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.87 1. n u có.05 1.18 Arginine 1.64 0. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m.24 1. th i loét vây và ch t.24 1.1.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u.2. ð i v i cá h i (O.2a 0.lysine cá.0 0.2 . Nhu c u lysine c a cá h i (O.8 0.15% cystine.5b 1. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không.3 0.43 2.71 Valine * a: không có cystine. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.48 0. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 . keta) ñ i v i axit amin này là 1.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t.5 1.95 Leucine 2. c: có 0.05% kh u ph n).85 .2e Phenylalanine 1.5%. 1. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.6 Histidine 0. b: không có tyrosine. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.2 0. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.2a 2.3 0.78 1.5% tyrosine. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 . th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.9 0.6 0. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn.8 1. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n).5 1.3 1. Thu tinh th b ñ c sau 2 . Không có s ñ i kháng arginine . mykiss) là 2.4 1.3% tyrosine.5 0.8 0.4.3. s li u trong b ng cho th y: B ng 4.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n). Kh u ph n ăn cá h i (O.12 Tryptophan 1.0 1.30g/kg kh u ph n.4 0.5 0.7.96 Isoleucine 0.15g/kg VCK kh u ph n (0. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n. d: có 0.2 2.7 1.9% lysine/CK kh u ph n (4. sinh trư ng c a cá gi m m nh.75c Methionine 1.12 Lysine 2. ð i v i cá h i giai ño n cá hương. Tuy nhiên. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.4 0. e: có 0. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 . c a cá h i (O.6g/16gN). hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.2.7. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine.2b 1. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém.5 0. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá.0 1.28 0. Kh cacboxyl histidine thành histamine.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).

963-970. Hà N i. EAAI) và ng d ng? 4. Nguy n Th L c. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). L i Văn Hùng. CÂU H I: 1. ð Quý Hai. nhóm cá h i.2. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. Cho u ng serotonin .3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. Nhà XBNN. and Yamamoto. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. Nhà XBNN. Oohara. 2001.3. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. nhu c u các axit amin này. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. Cách ñánh giá giá tr protein (BV. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . 402 tr. Nhà XBNN. Lê Văn An.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). nhưng thêm arginine. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. I. TP H Chí Minh. B sung lysine. T. Hà N i. PER. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. Fisheries Science 63. keta) giai ño n hương. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. 4. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). 2002. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 1997.25 . Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Lê ð c Ngoan. Ti ng Anh Akiyama.creatinsulphate (0. T. Cao ðăng Nguyên. 2004. CS.. Nhà XBNN. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 2006. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.. 150 tr. H Trung Thông. cystine. Hà N i.

Academic Press.100. E. 259 . Greuel. anguilla. J. and Walton.. Nose. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). 1984. Berlin. B. G.). (1989).. Y. Heenemann. Hardy. E. Gallagher.21-30.Arai. S. 1987.J. L. Degani. ed). 1972. T. 95 . M. Halver. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11.329. and Levanon. New York.. 2002. 823pp. Acedemic Press. pp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . C. R.759. Fish Nutrition. Nose. Anguilla anguilla and A. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. In “Fish nutrition. and Halver..” 2nd ed. Imprint of Elsevier Science.. (J. Aquaculture 41. pp. Halver. T.japonica. 145-146 Schmitz. 3rd Eds. M. and Hashimoto. Cowey.. E. and Peffer. 1979. E..W.L.. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. J. In: Tiews.. D. O.. 753 . Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. K.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. Amino acids essential for the growth of eels.

Phân lo i lipid (MacDonald et al. ete.1.1.. C u t o d u và m D u. cerebrosit. sáp. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . terpen Không có glycerol b ng 5. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin.1.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. và ngu n d tr .1. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5.2.1. steroit. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. ði m nóng ch y c a d u th p. còn m thì ngư c l i. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 . 5. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. D u. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . và có các ch c năng sinh lý. KHÁI NI M.. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5..25 l n so v i carbohydrate và protein . sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t. Trong chương này.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t.Là ngu n cung c p axit béo thi t y u .Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme .1. cloroform.

O. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.COOH 43.CO .15-20:4 C19H31.COOH 62. Ví d như.O.14 hay n-6.7. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 . B ng 5. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.16.O.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.CH2.13.15.R2 CH2.6.9-18:3 C17H29.CO .3 Capric (decanoic) C9H19.CO .R1 CH .O.O.2.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .O.6.9 Caproic (hexanoic) C5H11.COOH -3.14.8.15) C20H33.COOH 76.10.OH CH2.CO .CO .USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.COOH -14.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.COOH -7.9-18:2 C17H31.COOH 31.12 hay n-6. ch m tăng trư ng.9.12.COOH -5 9.6. 17 (n-3.11.COOH 16.CO .12.8.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.2 Caprylic (octanoic) C7H15.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.5 Eicosapentanoic: 20:5 5. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.9.R + 3H2O CH2. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.COOH -49.18) C22H35.11.19 (n-3.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.R CH.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.OH + 3R-COOH => CH2.COOH 54.OH CH.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.12. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.COOH 69. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.9.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.2.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo. chúng là các axit béo no ho c chưa no.12.

Ví d . Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. phosphatidyl ethanolamine (PE. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3.CH. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. Gi ng như các axit béo chưa no khác. Chúng có trong các cơ tim.CH2-OOH NH-CO. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. Glycolipid Trong c u trúc phân t . axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. axit béo và glycerol.CH:CH. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). l n. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. phosphatidyl glycerol (PG). chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. Tuy nhiên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 . th n và mô th n kinh. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. δ-6 desaturation. m t trong s các bư c t ng h p.(CH2)12. còn có tên là lecithin).(CH2)12.CH2. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo.CH. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. glycerol. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic. ñ ng v t.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i.CH:CH. phosphotidyl serine (PS). ñư ng ñây là galactose. phosphatidyl inositol (PI).ch t.CH. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c.5 l n so v i axit linoleic. axit phosphoric và base nitơ. còn có tên là cephalin). Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic.CH. c u và dê. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng. Sau ñó. là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu.

tôm P.OH OH Axit phosphatidic CH2. penicillatus (Jenn. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv.C17H33 CH2.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. 1990).O.O. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. 1989). Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid. ñ c bi t là giáp xác. stylirostris Lecithin ñ u nành 1. chinensis (Kazanawa. PC. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%).O. Thư ng ñ i v i th y s n.P. 1985) và P.R1 CH. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng.CO. (P. monodon) 1985 P.PO3. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7.CH2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula.CH2. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol. các axit m t. 1980). ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác). hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. monodon (Piedad-Pascula.C15H31 CH.CO. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P. B ng 5. Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine.3. 1993).O. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành.CO. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.CH2.CO.O. 1985). T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison.R2 O CH2.O. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan.

corticoids. androgen. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim.6 g/lit.5%. aldosterone. isofucosterol. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. Sơ ñ 5. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. 1975). dung n p c a ti u c u. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. aldosteron và corticosteron. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng.3 . Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. TXA là thromboxan.2. Nhóm hormone g m oestrogen.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. 1971). Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . Castell và ctv. 1985. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. androgen. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. và kích thích t l t xác (Kanazawa. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. stigmasterol. corticosterone) và axit m t. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. 1983). progesterol. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. phytosterol. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. và ñư c t ng h p t cholesterol. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5.. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. japonicus cho th y. progesteron. 1971. PGI là prostacyclin. Teshima và Kanazawa. kích thích t sinh d c.1. cortisol..

6 169.28 D u gan cá thu 8.. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0.. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên).2 169. ñ ng v t. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. 4. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng.9 38. Steffens et.6 382 1.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th . kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.7 261 1.1 313 1. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng. Ơ m t s loài cá như cá s n. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % . lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì.3 39. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.98 D u hư ng dương 9. d ng c u trúc.3). ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C. Takeuchi et. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.2 38. màng nguyên sinh ch t.2 35.3.46 D u cá 8.. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%.7 40.7% lên 9%. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr .0 38. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.6 34.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp.3.1 324 1. Tuy nhiên.1.al. axit béo và cutin. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i.2 141. B ng 5. Như v y.1 35. Trong kh u ph n.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .al.5 127. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q.

Như v y. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. các axit béo h n5. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%.Dong (2000) cu i chương. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. cá v n bi n 12-15%.2. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6).3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. Xem thêm sơ ñ 4. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . 5.Higgs và Faye M.2. 20:2n6. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y.1. cá mú 13-14%. 22:4n3. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). rô phi <10%. cá h i 1820%. cá ch m 13-18%. n7.→ CH3CH2CH2COO. trê phi và cá trơn M 7-10%.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5.

gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá.9 31. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ .0 23.4).46 Nư TG 31.2 31.0 36. cá tráp). Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.4 2.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp).10 0.2..2. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.1 19.14 0. Mùa v . thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th . Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1.6 4.0 18. B ng 5.9 0.4 16.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.8 35. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn.1 0.9 18.1 53.03 Nhi t ñ .5. Thomson et al.1 32.3. 5.6 43. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3. d u th c v t.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5.2 3. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n. Fernandez Palacios et al. gi m kh năng sinh s n (cá chép. Trong m t nghiên c u trên cá h i.7 49. cá h i. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.8 0.34 và 0. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th .0 39. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. Ngoài ra.8 23. viêm cơ tim.04 0. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá.2 4.4 23.4.30 0.9 4.0 35. Th c ăn.10 0.8 27. Cũng trên loài cá này. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.5 31. kh u ph n thi u h axit béo này. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây.2 43. Tuy nhiên. bao g m t l ñ .5 39. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 .2 7. (1995) báo cáo r ng. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác.2. tăng t l ch t.9 6.0 1. Như v y.

5%linolenic acid Watanabe et al. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. m l n. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ .5. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 .5 linoleic acid và 0. d u lanh. Nói chung. d u d a. cá thu. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2.5-0. b ng 5. còn d u cá bi n (cá h i.8% linolenic acid Watanabe et al. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. c u nhi u axit béo h ω6. d u bông. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA.75 EPA Satoh et al.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. d u c i d u).5% linolenic Takeuchi et al. Nhu c u EFA c a cá. (1980) acid 0. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0. (1989) Gatesoupe et al.7% DHA 0. B ng 5.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0. d u ngô. (1975).ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. d u th c v t (d u l c.7% EPA và DHA hay 1. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al. m bò.5% EPA 1% EPA và DHA 1.5% EPA và DHA hay 0. (1972) 0.5% linoleic acid Takeuchi et al. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá.

DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. Vai trò lipid ñ i v i cá. 2000) CÂU H I: 1. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid.Dong. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3.Higgs và Faye M.3. Phân lo i. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 . AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid.

Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Webster. Takeuchi. p. FAO. and Shimma. 345-353. 2002.. 2002.l. C. Cao ðăng Nguyên. CAB international. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t.375. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Lê Văn An. 1980. Lê ð c Ngoan. (1991). and Harwood. ð Quý Hai. Rome. Chapman and Hall. 402 tr. (eds). J.” vol. T. T. Arai. H Chí Minh. Y.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. London. Michael B. Hà N i. Watanabe.D. H Trung Thông.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Nhà XBNN. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. S. Nhà XBNN. Nguy n Th L c. 2006. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Hà N i. and Lim.. Ti ng Anh Gurr. 1987. I. Nhà XBNN. M. UNDP. In “Lipid Biochemistry. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. 2004. 93. C. New.

Trong th c ăn th c v t. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. nitơ và hưu huỳnh. pentose. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate.1). Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. O mà còn có phospho. tri ho c tetra-polysaccharide. hexo và heptose. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c.1. 6. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. tetrose. tuy v y. xeton. Hơn n a. Polysaccharide. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide.5%. hydro và oxy. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . Khác v i th c ăn th c v t.2.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. là h p ch t trung tính có ch a carbon. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. bao g m glycolipit và glycoprotein. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. chi m kho ng 1-1. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. H.CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6.

Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .B ng 6.1.

ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. Pentose. châu ch u. 8 d ng D và 8 d ng L. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. Heptose. ví d trư ng h p c a fructose. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . fructose và mantose. fructose có trong nư c hoa qu . glucose trong máu).) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n..2. Trong th c v t. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. ðư ng có nhóm amino. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. Monosaccharide C u trúc. Monosaccharide t n t i d ng t do.6. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. galactose.1. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña).

ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). ch y u là Streptococcus lactis.. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n.2. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. glucose và acetone. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . S a bò ch a 4348 g/kg. Tuy nhiên. axit aldaric và axit uronic. maltose. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6.2. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. ru t qu ñào. Rư u t ñư ng. Axit t ñư ng. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. benzaldehyt Amygdalin M n. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose.và tetrasaccharide. Glycoside. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). xu t hi n oligosaccharide. Ví d . ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. tri. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. Tương ng. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6.2. galactose thành dulciol. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. Tương t như v y. glucanic và glucoronic. ví d .2. D n xu t c a ribose. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. B ng 6. c c i ñư ng ch a 15-20%. Mía ch a 20% ñư ng saccharose.. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. glucose thành sorbitol. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic.ðư ng deoxy. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose.

Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. 1750C thành màu nâu. có m t h u h t trong th c v t b c cao. g m có homoglycan. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. có h u h t trong th c v t như là saccharose..3. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. qu . mì.CHOH. là s n ph m phân gi i t cellulose. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. fructose và galactose. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. g i là lactocaramel. Stachyose thu c nhóm này. c và r .Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. tuy nhiên. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide.. nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. Nó có r t nhi u trong h t. heteroglycan và lignin. hình thành t nhi u pentose và hexose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. thóc.COOH). Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t.

3) và β-(1. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Ví d .1).Amylose có c u trúc th ng. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. Trong th c v t. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . Trong th c t chăn nuôi.4). ñ c bi t là hemicellulose và lignin. cơ và các mô khác c a ñ ng v t. Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. Callose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính).1. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1.5 x 108. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Trong các t bào th c v t. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. Glycogen có nhi u trong gan. H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 .

Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp. Trong khi ñó.8.000 6.000 972. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2.050. trong n m và vài lo i t o xanh.000 . Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p.000 972.000 S lư ng phân t glucose 100 .972.6. lá và h t c a nhi u loài th c v t. D-mannose.25.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine.97. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.200 48.000 6. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2. Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. V c u trúc.296. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác). B ng 6.200 . trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác.000 .1.1. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose.4. pectin. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.3.600 300 .1. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae.6. trefoil và medicago ch a galactan.000 . thân. coniferil và sinapyl. h t c a nhi u cây b ñ u như c clover.6 ho c 2.000 . (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. mucopolysaccharide và glycopotein. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic. Trong h Gramineae. Dgalactose. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside.600 .

Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. G .Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin.CH2OH 6. Tuy nhiên. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o.4. trong ñó alanine. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. lư ng lignin tích t càng l n.. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. carbohydrate làm gi m sinh trư ng. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). m t. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. Các nghiên c u g n ñây cho th y.4). lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . Tuy nhiên. Tuy nhiên. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t.1.3. Th c ra. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. Th c v t càng già. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose. 6.. CH CH. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t.

2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina.6. B ng 6.5.4.B ng 6. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n. gi m t l tiêu hoá.6). ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .1 22. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1.4. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .8 20 59 412 1.8 – 30. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn. 1985. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác.0 37.8 43.3 46. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 .8 15.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy.5.4 14. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6.2.4 10 66 379 1. 6.6 34.9 (Ngu n: Werner Steffens. B ng 6.0 25. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá. ñ i v i tôm thì không quá 5%.

Halver. Academic Press. Hardy. Nhà XBNN. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Washington. CAB international. Nhà XBNN. Cao ðăng Nguyên.. 2001. 2002. 823pp. 1987. New. H Trung Thông. C. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2.W. University of Washington Press. N. Hà N i. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3.. 2006. Ti ng Anh De Silva.M. Giáo trình dinh dư ng gia súc. A. Ling. and Lim. 1977.W. Michael B. H Chí Minh. Seattle. 2004. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. (eds). Zonneveld.267.D. E.M. Nguy n Th L c. Imprint of Elsevier Science. Indonesia. 3rd Eds. C. S.G. Lê ð c Ngoan. 2002. 108 pp. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. 241 . Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Malang. Fish Nutrition. E. Hà N i. Nhà XBNN. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Hà N i.CÂU H I: 1. Rome. B n ch t c a ch t xơ. 402 tr. pp. FAO.H. K. In: Huisman. and Bouwmans.H. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). 1989. J. 2002. UNDP. R..A. Webster. Nhà XBNN. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 .. ð Quý Hai. L i Văn Hùng. Lê Văn An.

Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. E. cholin. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng.). Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . retinilpropionat. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1.300 microgram retinol = 0. axit folic. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam.1. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. retinilacetat. γ. B5. Thông thư ng.. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn.1. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam.. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. B2. retinoic. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A. VITAMIN A 7. retinaldehyd. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. PP. Vitamin A không có th c v t.1.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. biotin.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. 7. D. retinilpalmitat. B6.344 microgram retinilacetate = 0. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. B12. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol.caroten. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. Ví d . β-caroten r t d b oxy hoá. β-. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. vitamin C.

Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. n p mang b xo n l i. g c mang cá.2). kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. Tuy nhiên.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. ti n vitamin D bi n thành vitamin D.2. Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. Thi u vitamin A. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. VITAMIN D 7. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . columna và t bào goblet). s s n sinh kháng th b gi m th p. th n xu t huy t. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal.1. xu t huy t da và vây. quá nhi u vitamin A (2. 7.1).4mg caroten/kg th c ăn. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin.2. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. khi có ánh sáng.2. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. thi u máu. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. niêm m c s khô.7. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. s ng hoá. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. l p thư ng bì. m t l i. bi n d ng n p mang. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. bi n d ng cu ng ñuôi. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 .1. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i.

khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1. Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2.025 microgram vitamin D3 tinh th . gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3). 7. S n ph m thu phân 1.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan. Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2.3.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t.25(OH)2-vitamin D3.3).2.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 . nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7.1UI = 0. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein). Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7.

9 2.Steffens. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14.3. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.06 3125 1. γ-tocopherol và δtocopherol. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n.4 21.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E. cơ thoái hoá. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào. γ và δ l n lư t là 30-40. và cơ quan sinh d c b nh hư ng. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100.2.0 36. VITAMIN E 7.Máu (microg/ml) .8 3. 7. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương. 1985. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh .6 20. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c .62 16. gan nhi u m . nhóm cá h i. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá.0 0.9 2976 1.63 2. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém.1% thay vì 3.7 2. Trên cá chép. d n theo W. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: . Ngoài ra.3. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.06 2322 1.8 30. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương).6 41 0.1.5 41 0. B ng 7. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D.0 0.9 35. thì các tocopherol β . β-tocopherol. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng.3.1.53 15.89 1.3 51. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D.9 3137 1.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan. 10 và 1.

O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. VITAMIN K 7.4.1). Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon.4. 7. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon.Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.1. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px).

6. xu t huy t n i.2. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. 7. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m . Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). 7. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n.5. Như v y. B2. ch y máu da và vây. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. s n m t. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá.al. G n ñây. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2.. Lư ng vitamin K 0. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t. kém ăn. B12. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá.. chép. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et.al.4. Khi thi u vitamin nhóm B. B6.5 . B ng 7. hi n tư ng th n kinh. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. 1985). mô s o và khung protein xương. ch m l n.7.. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. ch m l n.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t.. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. ư n lưng-lordosis. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . Ngoài ra. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. rôphi.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). nh t màu. hi n tư ng th n kinh. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng.2. kém linh ho t (anorexia và lethargy). h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. kh .2. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. t l ch t cao. mang và vây b t thư ng).

7. l i m t Ch y máu da.3). ch m l n. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C. ch m ch p. ñ u và da.Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . Ch m l n.6 8 0. ch m l n. ** : dùng lo i vitamin C b n 7.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0. r i lo n th n kinh Kém ăn. t l ch t cao Ch m l n.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng. Ch m l n. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7. Tuy nhiên. thi u máu.3. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m).7. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . B ng 7. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0.5 0. l ñ . xu t huy t vây. gi m ho t ñ ng Ch m l n. gan nhi m m .15 1 0.8. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. m t niêm m c da. Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. ch y máu da. bi n d ng c t s ng.80%. ch y máu da và vây.

Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr .100 40 . 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 .90 80 . toàn b ho t tính vitamin m t h t.70 50 . Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá.oxy hoá.30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1.85 70 . Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin.100 65 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr .80 100 100 90 10 . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.90 80 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p.4. ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.90 75 .100 90 . B ng 7.80 90 . trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo.100 90 . H u h t.90 80 . Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3.65 40 . ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F.100 70 .100 80 .100 90 . Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau. vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.100 80 . ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t).80 90 . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 . Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4. Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3.100 80 .70 70 .70 60 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.90 50 . G n ñây.100 50 . Công th c vitamin A. trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n.Hoffmann-La Roche.100 90 .80 không thêm 100 90 30 . Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang. D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng. vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.

2000. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). 2001. 3rd Eds. Nhà XBNN. CAB international. Geert Rombaut. Y.au/factsheets). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . Network of Aquaculture Centers in Asia. R. Halver. Laurent Verschuere. DC. 2002. Principles of Fish Nutrition. Yamakawa. C.. 1989..TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). Thailand. Hà N i. 1981. Willy Verstraete.. Hardy. Water quality in freswater aquaculture ponds . Nhà XBNN.FS No. M. (eds)... USA. 62. Arai. L i Văn Hùng. 1993.gov. Patrick Sorgeloos. 18pp. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Hà N i.D. 2004. and Lim.. and Shimma. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. 2002. Lê ð c Ngoan. Vitamin 49. Academic Press. National Academy Press. Nhà XBNN. 2002. Fish Nutrition. Ellis Horwood Limited. Primary Industries and Resources SA (www. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.pir. C. Bangkok. E. S. Vitamin E requirement for Japanaese eel.. T. T. England Webster. 1975. 60/01 Steffens. Imprint of Elsevier Science. Nutrient Requirements of Fish. W. 823pp. J. Ti ng Anh Boonyaratpalin.sa. Washington. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.W. Watanabe. H Chí Minh.

I. M t s tài li u khác cho r ng.6 1. K. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. K. Cl. Cl. F. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó.3-0. các d ng c v sinh. ngư i ta b sung thêm Mo.02-0. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. Se. Mg.2-0. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . máng ăn. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. chu ng tr i. Fe. và S. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe.1. Co. Cu. B ng 8. Mg. Zn và Co. Trong cơ th ngư i. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca.6 0. Na.2).1 ð n năm 1950. Sn và Va. Si. Mn. Mn. S. Tuy nhiên. b i trong không khí. bao g m Ca.1 1. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t.5 0. Na. Cr. Se.1. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Bo. Zn. và Ni. Mo. As.1. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. b ng 8.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. I. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . ð n năm 1970. Cu. P. Ngoài ra. Pb. Cr. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. P.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th .5 0. Ni. Fl. Li.

7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao. CANXI. Trao ñ i khoáng 8.7-1. PHOSPHO. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 . vây. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8.1 0. 1984. Tuy nhiên.5 . S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. Kirchgessmer và Shwarz. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.1.1 5.2.1 0.8 0.85 20 1.1.6.8 25 Cá chép (170-1150g) 6.2:1 và c a toàn b cơ th là 0. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i.25 2.B ng 8. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân. MAGIE 8.3 12 1. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5.0 0.2 1. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.1.2.2 1. ngoài th c ăn.2 4.33 3. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng .2.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1.

ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. ñi và tri-canxi thì kém hơn. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m.5 thư ng không có cá (Howell et al. Như v y.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . natri trong cơ cũng tăng.7mg/lít.3. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. al. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1.Như v y.. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. B ng 8. Cá h i châu Âu. Cá h i O. làm cho th t nát. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca.vì cơ th t ch a nhi u nư c.3. pH nh 4. pH th p.4-0. Ví d .3-3. nh t là cá chép (b ng 8. Cowey et. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. 1983). cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. cazein. nghèo sinh trư ng và inertia.3). Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn.2. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca.2. 8.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l.. Gi ng như ñ ng v t trên c n. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn.2. 8. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. Nh ng h nư c axit. V y. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). Nư c bi n ch a 1.8mg/l. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày.

cytocrome và Ch m l n. axit béo và oxy t vong cao. viêm cata.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. 2. viêm cata. kém ăn. Ch m l n. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n. cacbonic anhydrase. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase. viêm cata. myoglobin. feroxydase.1% NaCl 0. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase.002% NaF 0.558% MnCO3 73.081% ZnCO3 8. tim y u. s lư ng h ng c u gi m.020% CoCl2 2. t vong cao. trao ñ i axit amin. cytocrome oxidase.6mg/kg th c ăn.1% K2HPO4 6.2CuCO3 0. Viêm cata.2H2O 0. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng.8% K2SO4 0. 3mg/kg th c ăn c a cá chép.5% CaHPO4.034% Cu (OH)2. t l ure. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8.5% MgO 0.8.001% KI 3. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. B ng 8. malic dehydrogenase.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2. c t s ng ng n. tyrosinase.4. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép.3. thi u máu. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. superoxid dismutase.1% CaCO3 0.6-2. m c khuy n cáo 1 . trơn . ribonuclease và DNApolymerase. carboxypeptidase.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . th p Hb và hematocrit.

2004. 1993. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 1987. National Academy Press. 1979. Tôn Th t Sơn. England Webster. Farnham. C. Nutrient Requirements of Fish. S. Fish Nutrition. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. and Lim.R and Dill. P. Principles of Fish Nutrition. Steffens. 823pp... W. USA. Hardy. Academic Press. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.A. FAO. Mg. UNDP. Hà N i. 584 .CÂU H I: 1. 2002.. T. L i Văn Hùng. Imprint of Elsevier Science. 1989.W. Washington. Ellis Horwood Limited.D. DC. W. Michael B. and Arai. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.590. New. (eds) Advances in Aquaculture. Fishing News. pp. Nose. In: Pillay. 1997. Nhà XBNN. J. 2002. Nhà XBNN. CAB international. Lê ð c Ngoan. H Chí Minh. Nhà XBNN. và nhu c u c a cá. R.V. Rome. T. (eds). Nguy n Th Lương H ng. Vai trò c a Ca. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. 3rd Eds. Ti ng Anh Halver. Hà N i. 2002. NRC (National Research Council). E. England. C. bi n pháp khăc ph c? 3. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan.

ch t lư ng protein th p (thi u lysine). 9. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . bã m ch nha. acid amin thi u và không cân ñ i.2. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c. xơ trung bình 6%. bã bia.. b t lông vũ thu phân.1. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. khô d u lang.. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. t l xơ cao. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%..2. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p..Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. protein 9 – 12%. monocanxiphosphat.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô.9-2. ch t khoáng. khô ñ tương. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. trong nhóm này có bã rư u. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. . và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương.1. khô hư ng hư ng dương.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. khô d u bông. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%. 9. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. khô c i d u. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : .2.. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. s c ch t. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. các thu c phòng b nh. th c ăn thô khô như c khô. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. khô d u bông. b t cá.2. hàm lư ng protein 25 – 27%. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. m 2 – 4%. trong nhóm này có các lo i khô d u l c.1%). Tuy nhiên. nhưng protein l i r t th p (0. axit amin. rơm.

1. Ca. 40% protein. Ca. Khô d u c i d u. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá.8%. giàu lysine (2. Khô d u bông: 40 – 45% protein. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 .4200 kcal/kg.2 17. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. xơ cao ( 16%). nghèo lysine.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9.9 28.5 13.5 Khô d u bông 91 41 1.. không th y có ch t ñ c. P.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương. không h p thu ñư c.9% so v i CP). bê > 200 ppb. riêng khô ñ tương r t th p (5%). ph ph m s a. b t th t xương. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1.1 Khô d u d a 90 21. l n con ≥ 50 ppb.9 9.9 7.0 16.5% so v i CP). lysine. methionine (3.2. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . 42 – 48% protein. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA). 45 – 50% protein. ch a 0. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6.45%) nhưng h n ch methionine và cystine. ñ c bi t là aflatoxin.6 43.25% methionine. cách ch bi n. nghèo methionine. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb.5 17.7% so v i CP).trên (9 – 11%). giàu lysine (7.5 6.003 – 0. arginine và leucine. t o thành phytat không hoà tan. P. B ng 9. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . vi khoáng. gi u vitamin B1. Protein gi ng khô d u ñ tương. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. methionine. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. nhưng thi u lysine. Kh u ph n nuôi cá O. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng.3% so v i CP). niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0.1. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t. Khô d u l c.1 Khô d u l c 89 45-48 1.4 29. Glucoside b n ñ i v i nhi t. threonine (4. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. tryptophan (1.1 4. giàu methionine.1 6. và vitamin B. methionine+cystine (4.5 1. b t máu.8% so v i CP). ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. Ngoài ra. cystine. Khô d u v ng. b t cá. cystine. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn.

B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. Ngoài ra.22 1. ñ tươi c a nguyên li u tươi. khoáng và ch a c ch t d n d . B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. Có th thay b t s n b ng b t g o. cholesterol. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m .ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá.3 0. Cá ư p (fish silage). ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit.2. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng.03 10. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus.2 1. làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . tuy nhiên.Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn. D ch ép ñư c chi t m . pH xu ng dư i 4. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. . Hàm lư ng protein 30-40%. asthaxanthin. axit lactic ñư c hình thành. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. th nh tho ng khu y ñ u. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u.0 5. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t.07 0. b t ngô. phương th c ch bi n và b o qu n. B ng 9. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . Trong quá trình .0 0.5 nh v y.0 4. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . phương th c ch bi n và b o qu n.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. cá mòi và cá cơm. methionine axit amin là gi i h n m t. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%).9 0.

Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%.5-5% và P 8-10%.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. gân. Mycofix-plus. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. B t th t. B t máu. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên.. polypropilene glycol. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). Ho t ch t có th là axit amin. rau c xanh. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin. móng và lông. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin.. protein t 30-60%. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá.2. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. ch t k t dính. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. r t giàu lysine (9-11%). ch t d n d . axit amin t ng h p. 9. th c ăn trong d dày. như v y. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. t o mùi. lipit 8-11%.3. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. móng. histidine và tryptophan). ñ i v i ho t ch t là vitamin. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng. vi khoáng. enzyme. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung. Ví d . tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y.. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. . th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t.4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. Ca 4.2 dihydro-6 cthoxy-2. B t lông vũ thu phân. .ch t mang ph i tương ñương nhau. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n.2. ch t h p ph mycotoxin. Thông thư ng. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . ch t t o m u... . Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. methionine. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. axit amin. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. nguyên t vi lư ng. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m.. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. t o. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. vitamin. aluminiumsilicat.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n.

. giáp xác râu ngành. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ.3 52. 9.6. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng. CMC (carboxyl methyl cellulose).4.9 20.5. luân trùng. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i.3 7. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u.3 19. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9.. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c.1 1. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t.3 7. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. Các ch t này hi n di n trong b t tôm. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng. glutamate.5 19. 9. Ngày nay. b t cá.8 56. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o.7 5445 Ngh nuôi giáp xác. giáp xác râu ngành. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n.2 64. vì th . nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh.2 4866 Artemia 11.1 5835 Cladocera 9.0 41. cá. b t m c. Artemia.7 4800 Malacostraca 24.6 49.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c.5 5683 Copepoda 10. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o.3 6. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao. luân trùng. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine.2. chitosan. trùng ch . alanine. 9. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng.2. gelatin.2. Trong s n xu t gi ng u trùng.3 20. Artemia.6 5537 Ostracoda 35. ñ c bi t là giai ño n u trùng. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng). 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11.3) B ng 9. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate.5 10. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher.3 19. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này. bentonite..0 61.3. . k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm.

Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. lysozymes. Ngày nay. Beneficial Bacteria. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. proteases. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng.. B t ñ u t năm 2006.5kg năm 1997. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). Ki u tác ñ ng c a probiotic. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. Ngày nay. Carnobacterium. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá..). axit h u cơ hay diacetyl. Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn.Kho ng 20 năm trư c ñây.. bactericins. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. Yasuda và Taga. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). 2000 và Jenn-Kan Lu. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. siderophores. 1998).. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Vibrio (Vibrio alginolyticus. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n. Bacillus và Pseudomonas. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. hydrogen peroxid.).. Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. Probiotic Bacteria. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác.

K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. Alteromonas sp.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. tr n probiotics vào th c ăn. trong ñ t và th c ph m). B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . hydrophila. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. nitrit và hydrogen sulfide. Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. S lư ng A. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c).dòng B-10-31. artemia) v i probiotic. ñ c bi t t o ñ . anguillarum (dòng VL4335). ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. Tuy nhiên. các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . anguillarum và A. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida.

paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. Thông thư ng. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. H p ch t h u cơ trong nư c. dung tích b 200m3. Vi khu n proboiotic là V. Vi khu n có h i V. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). Ví d . fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. Trong 7 thí nghi m. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. u trùng không phát tri n. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. t l s ng ch ñ t 6. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c.8%. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . t c ñ tăng trư ng tăng 30%). hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. Vi khu n P. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. Nhóm vi khu n Bacillus sp. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. b phân gi i thành amoniac. Probiotics dùng trong x lý nư c. K t qu th c nghi m trên cua. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n.2%.

. England Webster. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. J. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . 3rd Ed. W. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên... 3. H Chí Minh. Australian Centre for International Agricultural Research. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds .R. UNDP. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Imprint of Elsevier Science. Nhà XBNN. L. Swift. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. 1996. Fish Nutrition. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Patrick Sorgeloos. G. Fishing New Books Ltd. Steffens. Ludwig. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.W. 3rd Eds. 2004. 2000. E.SRAC Publication No. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 2004. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. Rome. Nhà XBNN. Aquaculture Training Manual. England Stumn. Vi n chăn nuôi. 2000. Nhà XBNN. Dư Thanh H ng. 1999. Treece. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Hardy. Ellis Horwood Limited. Laurent Verschuere.. C. Hà N i. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. (eds). C. R. Canberra 2004 Halver. Hà N i. (eds). 2002. 1997. 2002.CÂU H I: 1. 1987. Willy Verstraete. CAB international. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . P.J.. 700. Nguy n Th Hoa Lý. A Wiley-Interscience Publication. Lê ð c Ngoan. Hà n i. 702. Tôn Th t Sơn. 2000. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. and Lim. Nguy n Th Lương H ng. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. L i Văn Hùng. New. and Morgan. FAO. Ti ng Anh Gerald M.D. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Principles of Fish Nutrition. Academic Press. 823pp. J. Edwards. 701 Granvil D. and Allan. D. Allen Davis. 2002. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Treece and D. W. Nhà XBNN. 1989. 2005.SRAC Publication No. Granvil D. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. 1985. Giáo trình th c ăn gia súc. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. Geert Rombaut.

còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng. Trong nh ng năm 70.1. B ng 10.1.4 7. túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.5 . Phiêu sinh có hai nhóm.0 . Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10. chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.1. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .0 .9 .1. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.0 . 10. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác.1mm.4 .4 3.20. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên. ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton). u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.2 2. Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng.1.0 * Ngu n: Jones và Houde. Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10. pha ñ u.0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.1. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.9 .3.2. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i.6.4.3.1. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .0.7 .0 .84 1.1.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.0 12.6 4.0 1. K t qu là lúc n .8 .1.4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0. Tuy nhiên.8 . Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.1.9 .6.0 Sole (Solea solea) 1.8.1).0 15.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.0. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.3.90 1.2.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0. Nói chung.77 .4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0. live food ) là các phiêu sinh (plankton).7 Milkfish (Chanos chanos) 1.1.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.2 3. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).1 .9 .2 . b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.2.2 .0 .4 .1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 .78 .25 3. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.2 .25. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh . nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.

rotifer.1. copepods. khi n cho năng l c th giác kém. rotifers. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . giúp cho giác quan u trùng phát tri n. kh u giác.. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. Các giác quan c a u trùng như th giác.10. (meta-)nauplii cho giáp xác. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). cá. flagellates vv. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng.. tôm he (penaeid shrimp). postlarrvae tôm và tôm b m .2. Ngư c l i. Ngoài ra. nh v y năng l c th giác t t hơn. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. T ñó.) và zooplankton khác nhau (copepods. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. cá bi n giai ño n cá hương. cá bi n + Artemia spp. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . cá Ngoài các nhóm trên. Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ..). cilliates vv. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). Tuy v y. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves).. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. ng tiêu hoá thì ng n. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. bao g m Brachionus rubens. 10. Ngoài ra. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. Trái l i. Nói chung. cladocerans. Tuy nhiên. Ngày nay. daphnids. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng.. u trùng decapod. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. Moina spp. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i.2.

t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. Calcitrans). B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. Monochrysis lutheri và Chorella spp. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). AL. BL. Cheatoceros gracilis. C. BL. MR BL. Tetraselmis suecica. BS PL BP BP BS BS PL. ML. BL.1. BS BL.2. BP. 10. BL. BP.c nh ñó. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c.) (hình 10. Thalassiosira pseudonana. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. BP. BS. BP. t o roi (Isochrysis galbana. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL. BP. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone.2). ML. BP PL. BP. BS. BL. ML BP BL. BL. B ng 10. BS PL. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). MR PL.1). B ng 10.2. BP PL.

T.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. nhưng hàm lư ng protein.11 . l n lư t. lutheri. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans.2. BS BP BP BP BP.3). 7. S. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. FZ. C. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. 20:5n-3). arachidonic acid (ARA. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . MR. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. t l tiêu hoá.2. (c) Chaetoceros spp.1. gracilis. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35. Hình 10.3. BS.. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). BS. BP. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n.62 %/ch t khô).) và Chroomonas salina. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. BP. (Laing. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. MR PL. protein. B ng 10. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. BP BL.6-23.3. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp.2.. costatum. Isochrysis sp. 1991) Các acid béo chưa no HUFA. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA.2-23 và 4. (b) Dunaniella spp.

1 0.6 8.3 74.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.34 0.7 20.0 23.0 5.8 5.0 11.73 0.86 29.7 52.5 20.2 5.63 0.5 14.0 9.1 CHO Lipid 0.1 45.30 8.8 76.78 0.8 76.2 % theo v t ch t khô 11.8 102.7 93.4 52.9 21.53 1.98 0.0 4.2 28.0 168.1 269.054 3.0 6.7 9.48 32.4 99.2 Chl a Protein (pg.3 74.4 99.95 1.5 12.5 2.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.21 0.5 0.9 12.4 35.73 0.cell-1) 11.2 23.3 0.5 1.3 11.37 0.83 1.8 9.2 3.2 28.0 0.5 15.080 0.41 0.0 6. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.8 29.2 10.9 1.01 1.7 52.34 24.8 7.5 3.29 6.0 5.63 0.0 13.1 16 7.04 0.1 6.1 9.4 2.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .9 1.2 30.5 6.8 12.8 9.4 2.8 8.7 5.7 0.cell-1) 3.1 83.27 1.7 16.4 4.68 2.4 122.4 122.0 4.9 21.

3 93. Chlamidomonas cocoides. Chlorella vulgairs.7 102. và Chaetoceros sp. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella.9 6. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp.. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . Chaetoceros sp. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. nhanh hơn so v i t o D. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1 0. Theo m t s báo cáo. và Chlorella sp. P. V i hàm lư ng HUFA cao. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. 1991).98 0. Ngoài ra. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.). Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n.5 29. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. Nh t B n. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella.0 9. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i.42 0. ðài Loan. loài Chlorella nư c ng t. I.89 1. 1990).97 0. d ng ñơn l hay h n h p.84 0.. 1992).98 35 31 31 29 23 29 26 7. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có.. Dunaliella tertiolecta. Chlorella sp.2 30. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder. Trong nuôi th y s n. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. Galbana. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương.1 12. t l s ng c a cua tăng cao. Thalassiosira fluviatilis. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng.1 269.98 0. Tetraselmis chuii. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. và Chlorella sp.0 7. seucica. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. seucica. m t s loài cá và hai m nh v . T. tricornutum. Khi ương u trùng tôm càng xanh.8 12. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana. T.0 168. tertiolecta. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. loài D.0 12.

thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. 1989). Pepal meal.. b t ñ u tôm. ð th 10. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam..GRA: C. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau. cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. THAL: Thalassiosira pseudonana. CHRO: Chroomonas salina. g m: Spirulina marigold. (Tahitian).s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. seucica và I. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. CAL: Chaetoceros calcitrans. vàng lam. SKEL: Skeletonema costatum. gracilis. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. PAV: Pavlova lutheri. DUN: Dunaliella tertiolecta. Ghi chú: (a) C16. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. C. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. TET: Tetraselmis suecica. khoáng. mossambicus. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. 10. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n. cam và hơi cam. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. Các loài t o (vi t t t): C. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. Mustafa và ctv. ISO: Isochrysis sp.2. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). NAN: Nannochloris atomus. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. Tuy nhiên. lam. 1989). Galbana (Moskera và ctv. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella.3. acid béo. acid amin thi t y u.3.

Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. Bên c nh ñó. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). 1983). cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây.000 t bào/ml. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. platensis c ng v i b t ñ u nành. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. T k t qu ñó. Isochrysis. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. ch ñ t 1% (Liao.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . Hơn n a. Tuy nhiên. ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch.. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus). Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. T o khuê Trong l p t o khuê. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). 1984). Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm.. ñ t kích c 663-757 µm.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. Thlasiosira. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u.000 xu ng còn 5. Spirulina. Phaffia và krill oil. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a... t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp.

con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens.1.4).4 ngày 25oC. M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài.3. Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m). trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. 2 nhi m s c th ). có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10. tr ng s n thành con cái amictic. Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm.4.1. cơ quan bài ti t và sinh s n. Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. ð u mang cơ quan v n ñ ng. thân và chân. m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. ñó là các lông hình khuyên.5 . sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). 10. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10.2. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Thân ch a ng tiêu hóa.3. Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n. Trong nhóm loài nư c m n.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Nói chung. u trùng trư ng thành sau 0.4 . kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. Trong sinh s n ñơn tính.10.3. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3.

ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10.4. oxy hòa tan. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng. bơi ch m.5). protein . Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác.. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. 1987). 10.3. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng. u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid. ñ c bi t là các HUAF (3.3.1% n-3 HUFA). hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái. hàm lư ng NH3. Zheng và ctv...4).3. Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . vi khu n. Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. nhi t ñ . Ví d . sinh ra con cái mictic và amictic. vitamin C. pH.4. ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t.h u tính. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. ð th 10.. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. Protein Selco: PS. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Men bánh mì: BY. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh .

Cyst có m t l p v c ng. Sau 24 gi p trong nư c bi n. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. g i là “cyst”. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t.8). Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá.4. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. có râu anten và 11 c p ñ t ng c.7). Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. ñó là nauplii. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. indicus và P. 10. nhi t ñ chênh l ch t 0 . 10. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. ng tiêu hóa th ng. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng.100oC. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. màu nâu ñ m. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. có hai m t kép. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm. t hình tròn lõm hai m t. P. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . Khi ngâm vào nư c bi n. Trong môi trư ng t nhiên. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. Artemia s n sinh cyst. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n .1.4. các cyst này n i trên m t nư c. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n.

4). vi khu n.. 200. ánh sáng ñ y ñ . Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10.5. M và Tien-tsin. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV).4.300. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. ñ m n 5 ppt.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n.2. B ng 10. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg. Bình thư ng. nư c s c khí và tu n hoàn t t. Trung qu c). u trùng tr thành Artemia thành th c. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 ..000. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns.4. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay..5). 10. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). ch t béo (14%). giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. Trong quá trình cyst n thành nauplii.g-1 protein) (Seidel et al. Greatlake. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá. pH = 8. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao.

7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia).0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval. Tuy v y.1 C18:4 Octadecatetra 11. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n.0 mg/g C18:1 Oleic 27. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u.2 C20:0 Arachidic 1.5 C20:3 Eicosatrienoic 2. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n.2 C18:3 Linoleic 9. Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. San Francisco) Stearic 9. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4.6. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia. Tuy nhiên. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v . penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia.1 C20:4 Arachidonic 4.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot).

Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. Tigriopus japonicus.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Con ñ c nh hơn con cái. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. Schizopera elatensis). Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t).5. cá tra. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. Thân g m hai ph n rõ r t. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. ð i v i cá bi n. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. Tuy nhiên. Eurytemora affinis. 10. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. cơ th hình ng. Tuy nhiên. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. helgolandicus. ñó là ng c và b ng. Copepod Copepod có hai nhóm. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Tisbenta elongata. ph n trư c phình to hơn ph n sau.. Ngoài ra. Calcanus finmarchius & C. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. cá lăng . K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA.5. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. ð u có m t và râu anten khá dài. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. Không như tôm bi n.1. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). trong s n xu t gi ng.. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. ð i v i cá nư c ng t. song. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. trong s n xu t gi ng. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . cũng gi ng như tôm bi n. trong ngh nuôi nuôi cá c nh. m t là calcanoid (Acartia tonsa.

Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. .Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson.9). trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. protein trong ph m vi 44-52%.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia.Trong nuôi tr ng copepod. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. 1984. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. 10. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. khi th c ăn phong phú. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). M t con cái có th s n xu t vài tr ng. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. Không nh ng v y.2. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Bình thư ng. l n lư t. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. copepodite… . .Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. V giáp b c toàn thân. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành.5. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia.3% tính theo ch t khô. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn.8% và 1. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn.

profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10.9 6. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.5 6.7 7. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 . lipase và cellulase. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10.8 6. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.4 3.9 5.9 8.9 1.4 7. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành.5 48.9 5.9 6. peptidase.7 8.3 61.3 4.7 1.7 P. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.7.8 11.8 8.0 12. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi. Con ñ c nh hơn con cái.3.6 2. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. M t khác P. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.0 11. 1994) P.2 12.2 4.9 4.ra nh ng con cái.2 4. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron. B ng 10. Nematode Nematode.4 5. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium. sau ñó gi m b ng cách phun nư c. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.5 g men/100cm2. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.4 2. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0.0 6. ñó là các tr ng ngh (cyst). Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép. 10. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác.3 1.7 3. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.7 2.8% protein)/100cm2.5. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron).9 3.1 7. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá.7).

Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10.2. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. Hình 10. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau.11. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd.12). 10.6. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. hoá h c và sinh h c. s n có. u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn.4.5. u trùng bánh xe có th thay th rotifer.12. 10. Hình 10. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng. d mua.6. thành ph n tương ñ i n ñ nh. t ng m t (littoral zone). Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H.1. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây. t ng gi a (limnetic zone). Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c.6. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y.11). t ng ñáy (benthic zone).10). QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. 10. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ.10.

tăng ñ hoà tan c a phosphor. giúp làm gi m ñ ñ c.5-0. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. lân. b t c alfalfa.. tăng pH. nhi t ñ .Sau khi bón lót. pH. ñ p b .. khô ñ tương. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u. d n t y ao. Trong khi. Ngoài ra.7 m. . Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). ñ bư c vào m t v nuôi cá m i.. và có nh hư ng lâu b n.6. ngâm ao 2-3 ngày. nư c ao s có m u xanh nõn chu i..Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism).. c ng . ch t dinh dư ng. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c. B ng 10. . phân xanh và phân vô cơ như ñ m. M c nư c l y vào ch c n 0.D n t y ao trư c khi th cá.3m nư c).5m. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao.8. N u là ao cũ ñã nuôi cá. ñ m n.t n ít công và d d tr . s a c ng c p thoát nư c. 10. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. ñ ki m và ñ c ng.. . ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. cho nư c vào ao. Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . phân h u cơ (phân gia súc. khô d u bông.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao. . gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. ph i tháo c n ñ b t h t cá. bón phân.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. vôi.3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S. Boyd.Nh ng ngày tr i oi b c. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2.3. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t.1 mg/l <0. l c nư c qua ñăng ch n. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1.8. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. l p kín các hang h c. vét b t bùn th i. amoniac. ñ ñ c. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá. phát quang b i r m quanh ao.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 .2-2 mg/l 0.

R. L. C. A Wiley-Interscience Publication. Dư Thanh H ng. 700. 2004. J. 2004. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 .R. Swift. G. D. H Chí Minh. 2000. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. CAB international. (eds). Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 3rd Eds.J. Hà N i. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. Canberra 2004 Halver. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. Aquaculture Training Manual. 701 Granvil D. USA. 2000. Rome. FAO. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Willy Verstraete. Giáo trình th c ăn gia súc. England Stumn. 2002.D.. 1999. DC. Nhà XBNN.W. Ti ng Anh Gerald M. Granvil D. Nutrient Requirements of Fish.. England Webster. Principles of Fish Nutrition. New. Ludwig. Washington. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).SRAC Publication No. Laurent Verschuere. 2002. 1989. Lê ð c Ngoan. 1987. Ellis Horwood Limited. J. 823pp. Nguy n Th Hoa Lý. Nhà XBNN. Hardy. and Morgan. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural.. Fish Nutrition. Treece and D. (eds). 1996. C.. UNDP.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Allen Davis. Academic Press. Geert Rombaut. Australian Centre for International Agricultural Research. 702. 1985. E. and Allan. NRC (National Research Council).Câu h i 1. 3rd Ed. Treece. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. W.SRAC Publication No. Fishing New Books Ltd.. and Lim. 1993. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Patrick Sorgeloos. Imprint of Elsevier Science. 2000. National Academy Press. Steffens. Edwards. W. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . 2005. P.

S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t.1. Tinh b t có c u trúc tinh th . Thông thư ng. tinh b t lúa mỳ 65 .1.1. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. Nhi t ñ ñun nóng càng cao. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). ð i v i các c u t amylopectin. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 .1. m i h t có m t r n h t (hilum). chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.2. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. tinh b t cao lương 67 .720C. c . R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan.4-α-glucoside. S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. nhi t ho c hóa ch t.640C. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t. Tuy nhiên. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. Bi n ñ i v t lý. h t tr l i bình thư ng.770C.1. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u. sau khi làm l nh và khô. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. vào hàm lư ng nư c t do. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . tinh b t ngô 62 . Tính ch t v t lý. dư i tác d ng c a nhi t hay axit.6α-glucoside. n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. Các β-amylase g n vào các m ch α. ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1.670C. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . nhi t ñ . t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. Dư i tác d ng c a cơ. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. trong khi ñó amylose ch kho ng 106.1. CH BI N TH C ĂN H T 11. c u trúc tinh th b phá v 11. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. b ng dung d ch axit ho c mu i.800C). do ñó là gi m t l tiêu hóa.4 và 1. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C.4 và α. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon). Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. qu . ðây là quá trình gelatin hóa.

Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. y n m ch không th c hi n ñư c. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. B ng 11. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. Các phương pháp ch bi n ư t. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. vitamin ñư c b o toàn.1. kích c m t sàng. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . Ngô. ñ m c a h t. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. 11. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. g o. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t.1). Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. t c ñ dòng h t lưu chuy n. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n.1.3. Trong quá trình . t o thành các h c hình nón. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. cao lương. h t ng m m t lư ng nư c. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. ñ m c a h t. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. bên trong là m t tr c có rãnh xo n.

propionic. Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm .X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm.1.2. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. 200oC trong 20 giây). v i h t cao lư ng m t 25 phút). Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 .. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. d ng ư t. izobutyric.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng.5-3% tính theo kh i lư ng h t.2.2.2. 11. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. B ng 11. trong thùng g ). d ng m nh hay h t. hóa h c c a h t. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. formic.1). axit ñư c dùng là axetic. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý.. Dư i áp su t và nhi t ñ cao.5-4% ph thu c vào lo i h t. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. 11. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa.

. 11. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). protein và m t s axit amin.25 0. Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. các thu c (như kháng sinh…).0 2.3.8 – 4. kh i lư ng t nh.2.3. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .0 Tiêu chu n c m quan.3) B ng 11. các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. ch t béo. tên và ñ a ch nhà s n xu t. Hg. mg/kg h n h p). th i h n s d ng. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. . P…).8 0. ch t béo và axit béo n-3. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p).4 – 0. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11. .25 – 1. hư ng d n s d ng. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g.B ng 11. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro.4 1.00 1.50 0.8 – 1. các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). m t s ch t khoáng (Ca. axit amin. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. Ca.8 5. Cd…). Nh ng quy ñ nh này g m: . không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng. ch t xơ. t l P/E.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis).2.50 – 5. ñ i tư ng s d ng.02 – 0.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…).0 – 20. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô.4 – 2.

Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. t l tiêu hoá có th gi m. b o qu n (sơ ñ 11. (3). m i gi nghi n ñư c 200kg. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50.4. tr n. ð i v i quy mô nh . vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n.Nghi n (hình 11. ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). khó b o qu n. tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .11. ch không ph i “k thu t”. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . bao gói. r i ti n t i tr n cơ khí. Không ñi sâu vào các công ño n trên. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. …). viên. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. n u ngô ñem nghi n m n. Máy tr n có hai lo i (hình 11. cân. giai ño n ñ u. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. ð i v i th c ăn cá. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. (2). làm ngu i. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân.1).2. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. nghi n. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n.

V công ngh . lư ng hơi nư c vào khuôn. ñ gelatin hoá. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng.5-0. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút.6 g/cc (v i khuôn vòng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. thi t b và công ngh viên. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. thoáng mát. . .Th c ăn nhi u m (>8-10%). (5). t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2).+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. V nguyên li u. ñ bóng. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. (4). Viên (hình 11. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng. bên ngoài b ng bao d a. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u.Kh i lư ng riêng. . tránh chu t b xâm h i. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. t c ñ quay c a khuôn. Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. D tr nơi khô ráo. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

1.. khoáng.2. Met + Cys.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 . lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE.1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm.1. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B.. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: .Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. axit amin. Ân ð .. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ . kcal/g) 3. New (1987. kcal/g) 4. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE. . CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.1 4..8 8. ch t chi t không N. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM. . 12. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau.. P.0 4. tiêu chu n c a Nh t B n. vitamin. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n. protein. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe . 12.3.FAO) ph n ph l c.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n. Ca.0 2. làm gi ng. phương pháp hình vuông Pearson.5 9. xơ thô.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng.1).5 5. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u). phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung. b ng12. tiêu chu n cho tôm.. B ng 12.error). hàm lư ng lipit.sai (trial . Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M )..000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t.1 5. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . cá. ARC (Anh).3. DE c a th c ăn cho tôm. ñ m c a môi trư ng. kcal/kg).2.Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. khoáng.25 3. ch t béo.12. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. Hà Lan. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi.

cá. 12. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: . H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng. cám g o 10%CP. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm.3.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n.5 kg khô d u d a. ..5/100 Như v y.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . Nói chung. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng . cá.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. premix vitamin. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó.3.3. ta có phương trình 2 n s : 0. . g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87. . ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao..5 kg và y = 12. Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s . 4% m và 2% ch t k t dính.60x = 35/3 = 11.5 kg b t cá và 87.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). c n ph i h p 12. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).5 kg. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n. 12. g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein).Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i.60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87. .20x + 0.ði u ch nh và b sung. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n. khô d u ñ tương 45%CP.2.

1y + 0.6 x T (3) ta có x = 11.45 y = 42.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.Ta l p ñư c phương trình: 0.6 x + 0.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).00 kg 100.1 y + 0.45 kg Cám 42. t n tr các công th c.45 z = 23.00 kg Ch t k t dính 2. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.43 (4) y + z = 70. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 . d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m.45z x+ 0. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.10) = 11.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.42 kg Premix 4.03 z = 38.00 kg M 4.45 y + z = 35 = (100 .67/0. ta có phương trình: 0.6 = 19.03 kg Khô ñ tương 38. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.00 kg Ngoài các phương pháp trên. Feedlive.

Tôn Th t Sơn. 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). UNDP. C. Australian Centre for International Agricultural Research. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. G.. Academic Press. 1985. T. NRC (National Research Council)..D. 1993. H Chí Minh. 3rd Eds. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Michael B. Y. (eds). B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN. J. 345-353.R. (eds). Tiêu chu n. USA. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.CÂU H I: 1. E.W.. Hardy. 1997. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Canberra 2004 Halver. 2002.. Edwards. Fish Nutrition. FAO Fisheries Technical Paper 343. L. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. and Lim. Lê ð c Ngoan. Aquaculture Training Manual. Nguy n Th Lương H ng. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n.. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1980. Gerald M. Washington. and Shimma. Vi n chăn nuôi. and Allan. R. Ti ng Anh FAO. D. New. Rome. 2004. Rome. S.. 823pp. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Nguy n Th Hoa Lý. T. C. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.SRAC Publication No. Nhà XBNN. Swift. CAB international. Hà n i. L i Văn Hùng. National Academy Press. Nhà XBNN. England Takeuchi. Ludwig. 2005. Nutrient Requirements of Fish. Giáo trình th c ăn gia súc. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. 2004. Dư Thanh H ng. 1999. 2002. Watanabe. 2002. Nhà XBNN. Farm-made Aquafeed. Hà N i. Webster. FAO. P. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . Hà N i. 1995. Fishing New Books Ltd. DC. Arai.. 700. Imprint of Elsevier Science.

1.1. CÁ 13. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm. cá hương. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y.8 t USD. B ng 13.1. Các giai ño n. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . ñ t kho ng 2. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. Trong t nhiên.1. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13.5 tri u t n vào năm 1998. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM. thì ch kho ng Hình 13. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. ñ c bi t là Trung Qu c.1. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. nh ng t m Rau c . Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . tr giá 2.1. cá gi ng và cá thương ph m. 1993). ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. ao nư c ch y.

Oma. 1980). C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma.4% c a protein) giai ño n th t. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13.13.3. Protein và amino acid. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. vitamin. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. Ogino. Tuy nhiên.25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. N u kh u ph n ch a 35% protein. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. protein tr ng gà ho c b t cá. axit béo. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. khoáng. M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. lipid. 1988). n u như ho t ñ ng c a nó y u. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và.2. Wantanabe. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . 1994. amino acids.2. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . 1980). Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. 1999). De Silva và Anderson. 1995. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. 1992. 1973. Kaushik. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. 1991.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. 1982). Nhìn chung. 2001). cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. Song. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n.75% (5. 1995. carbohydrates. B ng 13. Tuy nhiên. 1982. 1988). Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. Takeuchi. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th .1. 1995). như casein. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày.

8 5. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi. 1983.3 3. 1995).1 0.5 0.3.4 2.5% m t qua ph n th i khác.1 0. 1995).9% m t do sinh nhi t và 36.4 1.1% cho s n xu t).6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n.3. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.3 5. 31.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.4 1. 1986). 1. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá.60 và 5. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th .5 3.7 2. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s . Kaushik.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein.4 0. 4% b t th t. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.6 1.6 2. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác. 3.2 2.2 2. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa. Murai và c ng s . Năng lư ng. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1. 1985).6 4.0 1.9% năng lư ng m t qua phân. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n.9 3. 29.8 6.8 2. 1983. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p.6 1. 1979). 1992. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4.7% năng lư ng thu n (bao g m 12. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285. Lipid và acid béo. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 .3 1. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).8 3. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E.0 3.9 1.8 0. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s .3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4. Như ñã mô t các loài cá xương khác. c hai ñ u thu c h Cyprinidae.0 3.9 3.3 1. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s .4 2. Các tác gi cũng khuy n cáo r ng.8 0.83. G n ñây. Hơn n a. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y. 1979).4 0. B ng 13.5 2.

H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. Hình 13. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. t l ch t cao và m t s c t da. 1995). Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. m t loài g n gũi. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. còn tricaprylin (C8:0) thì không.0. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . 1998). Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. Trong lúc tricaproin (C6:0). ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. Trong các loài cá. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. 2000). 1992). ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p.8-2. không ph thu c vào kh u ph n. tricaprin (C10:0). trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. cá tr m c . liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. 1995). PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó.Cá r t c n các acid béo thi t y u. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. gi ng như “b nh Sekoke”. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng.2. Tuy nhiên. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . Tuy nhiên. bao g m cá chép. M t khác. 1977). s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. 1999. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. Dù v y. Carbohydrate. ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1.

1997). xu t huy t da. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. Sau ñó. P. 1982). B ng 13. Vitamin và mu i khoáng. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. da và vây. s ng y u. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. lưng cong. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. Tuy nhiên. 1098). ch m l n. h t ho ng. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. m t l i. 1992. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. m t l i.4. NRC. 1991. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. xu t huy t mang. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. cáu k nh. m t s c t da. hôn mê. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. tăng trư ng kém.r ng. ho i t th n s m. thoái hóa gan. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. như kích c cá. h t ho ng. Pantothenate 30 Bi ng ăn. xu t huy t da. g y mòn. Zn). Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. s ánh sáng. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. ch m l n. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. ch m l n. ñ ñ n. gan nhi m m . m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. Mg. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12.5 (cá chép có nhu c u v Co. 1988). Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. Ví d . th n. h ng c u d v ra t ng m nh. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. mang xo n. xu t huy t gan. da. D và K chưa ñư c nghiên c u. Cu.4. Mn. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y.

carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. như Zn và Mn. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. P. ñ c nhân m t. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . Hb. tăng m n i t ng Ch m l n. hi u qu th c ăn kém. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. magiê gi m trong xương. lư ng canxi cao. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. k m th p trong xương Ch m l n. mòn mang và da. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. Nó cũng cho th y r ng. 1989). viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 .5. cám. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. B ng 13.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. th t và b t xương.1. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. b t ngô.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. bi ng ăn. 1991). Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. l ñ và co gi t. Canxi. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. xương không bình thư ng. 1994).5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. 1991. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. 1994). 1993. M t tr ng l c.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. NRC. 13. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . Mn. xương không bình thư ng. t l ch t cao. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. lúa m ch. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép.4 . ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t.3. Kim và c ng s . Chúng ta bi t rõ r ng. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn.B ng 13. t l ch t cao. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. t l ch t cao. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. trong ñó bao g m c cá chép. còi c c.0. Tuy nhiên. Mg. huy t tương không bình thư ng Ch m l n.

B ng 13. thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM.3 10.3 13. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s .17 0.7 45. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM.24 0. Vì v y. 1996). Trong nghiên c u khác.6 11.8 69.22 0. Ngoài ra. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p. h t c i. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n.8 52.22 0. s d ng khô d u ñư c làm t v ng.8 18. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .16 0.8 10.8 63.5 11.9 MJ/kg). 1988).6. ExMPF và b t ngô (CGM). cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s . ñùn SBM (ExSBM ). MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. Protein trong b t m ch nha (MPF). D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.% % 8.8 GE. SBM.1997).18 0. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.17 0.3 10.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein. 1997).17 0. MPF.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s . MJ/kg 0.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn.0 7. Tuy nhiên. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ .6 8.1 31. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19.8 63.3 15.8 64. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n.

1 3.4 1.1 1.20 .9 1. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.8 3.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .50 .7 5.9 3.7 4.8 1.1 3.3 4.5 7.3 2. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.5 8. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.9 2.1 2.1 2.6 6.1 6.7 4.4 3.4 3. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM.0 6.0 128 0.3 5.1 5.6 1.6 1.7 1. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.40 . Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.0 2. 13. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.1 1.6 4.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4. 1998).2 2.7 2.9 5.0 2.7 4.30 .2 5.6 2.0 7.5 6.9 3.0 1.8 5.2 2.8 3. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.1 1.2 3.4 1.7 1.7 1.6 1.7 1.0 1.0 3.9 1.5 1. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.2 1. 1993).0 3.6 4.2 2.4 1.2 1. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.4 3.9 0.0 3.0 4.9 5.4.5 1.7 4. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .5 1.0 4.5 1.4 3.6 4. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.5 2.0 6.5 2.3 1.5 2.0 4.4 2. Vì v y.6 2.3 4.3 5.2 3.9 2.0 2. B ng 13.7 và 13.6 2. 1993).3 1. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen. Do v y.3 4. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.7 4.2 3.3 1. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.6 1. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.0 1.7 4.3 4.7.3 1. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.3 2.5 1.3 2.9 5.1 2.4 3.2 3.1.5 4.6 8.0 4.3 4.8).9 2. M c dù xét m t cách t ng quát.8 1.5 7.7 2.5 2.4 1.0 7.7 2.7 2. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .5 3.3 2.0 4.8 2.7 6.4 2.2 2. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s . Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.8 3.8 1. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.0 3.8 9. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.2 8.

9 2.28 1.59 2.33 7.8 3.6 2.0 2.9 8.21 4.7 2.15 1.84 0.14 1.72 1.75 13.7 4.9 5.59 1.3 4.2 6.9 3.94 3.6 12.02 3.62 4.53 0.0 6.6 4.8 6.17 5.4 8.9 4.94 1.4 4.40 1.5 5.66 2.6 4.40 1.7 6.6 7.17 1.62 9.34 2.76 1.55 1.17 2.05 1.55 1.0 9.85 0.57 1.1 8.91 2.40 2.92 5.00 4.93 1.96 2. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.30 1.17 2.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .9 7.65 5.44 4.5 10.95 1.4 7.05 1.0 1.04 1.1 10.4 2.88 3.60 11.19 3.17 6.29 1.76 1.73 6.1 3.2 5.3 3.43 1.78 8.75 1.40 2. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.26 1.11 2.60 2.95 3.41 1.2 5.15 5.26 1.65 10.9 7.45 1.72 1.81 8.61 4.16 1.27 3.95 2.65 2.26 27 28 29 30 10.74 1.9 11.04 1.65 9.13 2.9 5.2 10.42 3.1 2.9 6.66 5.1 6.95 1.7 3.3 13.16 2.9 5.59 1.5 2.8.84 0.6 3.2 2.37 0.9 3.03 1.8 1.80 4.45 6.04 7.1 3.11 0.6 6.3 4.66 0.93 2.77 0.26 3.5 6.02 7.0 4.4 7.76 0.02 4.0 4.90 2.35 7.3 3.2 B ng 13.44 1.39 2.58 1.5 9.69 0.2 2.

2. Renukaradhya và Varghese. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. Catla (Catla catla). Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . Trong nh ng năm g n ñây. Sri Lanka và các nư c lân c n. 1978. Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t.3. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14.5% kh u ph n. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. 1991). không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n.2.1. Bangladesh. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 .2. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . Trong 2000 t n thu s n c a Án ð . 13. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n.2. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð .13. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. 1998). Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. Cho ñ n nay. 1986). trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . Nepal. h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a.

31% (5.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.th y.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.75 4.23 3.13 1.40 % protein KP 5.70 4. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.10 0.60 4.11.45 1.71 4.30 5.90 2.27 5.18 4.10 và 13.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.95 0.65 0.20 3.03 3.11.35 1.63 2.9.35 3.38 6.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.10 1.50 4.25 5.25 2.42% (3.85 1.00 4.88 3.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.13 2.80 2.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .86 3.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.77% protein kh u ph n) B ng 13.9.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.95 3.55 3. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.70 6.00 4.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.38 2.55 Cá hương/trư ng thành 5. 13.27 1. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).45 2.75 4.60 1.43 1.60 B ng 13.70 2.85 4. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .10.50 1.08 3.50 3.15 2.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1. B ng 13.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.

Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. trong th c ăn công nghi p.Lipid và acid béo. Tuy nhiên. Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. Kh năng ñ kháng. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). cám. Carbohydrates. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. Hơn n a. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. Tuy nhiên. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. b t s n. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . m t s c t và ñ c m t cá. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. ph thu c vào t ng giai ño n s ng. 1997). Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. b ăn. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. 1993). C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. Tuy nhiên. Trong th c t . Vitamin và mu i khoáng. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. Ư c lư ng. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s .

vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. Thông thư ng. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. khô d u. Tuy nhiên.500UI. 1981).1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . cong c t s ng. b ăn.000-6. M c 5. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. V mu i khoáng. Jayaram và Shetty.2. xu t huy t dư i da.12. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. ch m l n. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. r i lo n th n kinh. ho i t .. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . gi m s khoáng hoá xương. nh t là Ca và P. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng.001-0. Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. nhưng khuy n cáo b sung 0. d ng cobalt chloride.01 mg/kg. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. 1980). d ng th c ăn chưa n u chín. ch m l n. 1976. m t s c t trên da cá. 1980). cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng.3. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. m t s c t da. b n lo n và ng t th . 13. 1980. loãng d ch màng m t. ho i t vây. 1987). Ngu n b t cá. ph ph m ch bi n tôm. k c cá trôi. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. t l ch t cao. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. Jeychandran và Paulraj. Lall và c ng s . K t h p c a b t nh ng t m. 1985). Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. nh ng t m. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . biotin 5-8mg/kg th c ăn. choline 500-600 mg/kg th c ăn. 1976. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. Mahajan và Agarwal. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. Khi b sung 0. 1977.5-1mg/kg th c ăn. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. l i m t. 1997). acid folic là 0. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn.chung.

Mohanty và c ng s .5 1.4 5.1 7.8 Xơ thô (%) 7. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).8 11.5 4.0 11. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.3 9. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o.3 1.2 8. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).3 4.2 12.0 31. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào.0 67. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13. 1987).0 M thô (%) 17.2 25. 1990).3 15.6 10. b t lá c a cây dâu t m.3 2.0 0. 1979).0 18.12. 1988.5 1.5 14.5 1.3 1. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. Pistia và Salvinia.6 12.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia.3 4. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c.1 Khoáng (%) -* 10.0 4. 1975). B ng 13. Hơn nũa.3 11.8 13.0 8. cho th y r ng.8 2. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.1 15.0 7.6 9. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).7 7.6 10.5 10.2 2.13. ñ u l c ho c tép.5 3. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh . 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s . protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.5 12. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12. Murthy và Devaraj (1990.3 9. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.9 3.0 46. 1994).1 1.4 10.4 73.5 72.0 nð DXKð (%) 36.5 40.4 64.8 0. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s . Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng.5 19.0 Protein thô % 14. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot. ð gi m giá thanh. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.5 42.3 2.7 13. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das.0 3.7 4.0 12.2 39. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .th c v t.2 23. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành.1 Cá hương c a Catla.0 2.7 75.

M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá.5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. có m t vài l (ñư ng kính 1. 1996). túi ñư c ñưa lên. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. 1989). khi ph i h p 2. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p.B ng 13. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi .13. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công).2 cm) ñáy túi. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo.5. tăng sinh trư ng và s c s ng. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. 1988). Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. như 17α-methyl-testosterone. S d ng nh ng lo i hormone khác. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. Tuy nhiên. vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. Các lo i hormon. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi. Sau khi h t th c ăn. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng. r i ñư c nh n xu ng nư c. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty.

c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. 1983). aurenus. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. bao g m c cá rô phi. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. t 186. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. 1982): Tilapia và Oreochromis. niloticus O. 13.13. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t.3.5% (El-Sayed. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. sinh trư ng và tái s n xu t. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. chi m 4. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. là ngu n cung c p liên t c các amino acid. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. ð tăng t l ñàn gi ng. 1989). cà phê l ng. là các th c ph m r ti n. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí.544 ñ n 659. hình th c nuôi bán thâm canh.2.) 13. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. Cá rô phi gi ng (Trewavas.3. ð i v i gi ng Oreochromis. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n.3. Oreochromis aureus. Cá không có nhu c u chính xác v protein. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11.000 tri u t n. Vì v y.4. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . như cám g o. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. vi c s d ng giá t i thi u. B i vì. b t ngô. 1997). con lai O. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. 1999). hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. b t cùi d a.1. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. Vì v y.

et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.0 Shiau và Huang (1989) 20. B ng 13.88 10.0 Clark. 1979. Mazid vac. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1.14.4 30.2-3.15).0 28. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. mossambicus O.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30.7 0. ð i v i cá hương. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia.7 1.16 1. 1998). 1991.5 0.5 Cá b t 0. Jauncey. ñ i v i cá gi ng. Jauncey và Ross. A. 1982.5-7. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein. 1978. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c .0-2.65 0.niloticus x O.012 0. B ng 13.838 40 24 0.6-1.15. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 .8 1. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. 1980. tuy nhiên. Teshima và c ng s . 1980. Twibell và Brown. 1977.0 6-30 1. Wee và Tuan.4 De Silva và Perera (1985) 28. 1992). niloticus O.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi. 1978.E.0 24.5 3.5-1. 1985). 1988.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô. aureus Tilapia zillii O.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.14). niloticus O. Lovell. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney. 1988.3-0. Wannigama và c ng s . 1982.niloticus x O. Siddiqui và c ng s .024 2. 1982. Jauncey và Ros. 1979. Santiago và Laron. Trong ao nuôi. El-Sayed và Teshima. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13. Kubaryk.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

mòn vây. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. 37 và 41%) trong 8 tu n . cá ăn th c ăn tinh b t. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. Trong c 2 trư ng h p. choline. G n ñây.Nh ng ch t dinh dư ng khác. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. niacin.p. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. 1993). D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. vitamin B12. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. B ng 13. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. Tuy nhiên. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose..p. pantothenic acid và ascorbic acid. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. ñ c th thu tinh. (Lim và LeaMaster. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. Tuy nhiên. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . 1991).t ñ mu i (Lim et al. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. biotin.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. như chromium.mossambicus × O. ch m l n. H nh n xét. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i.4 mg chromic/ kg th c ăn.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. Vitamin và mu i khoáng.niloticus) nuôi 32 p. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . mossambicus × O.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau.46g). Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. màu s c cơ th khác thư ng. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O.55 và 0. riboflavin. còi c c. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. pyridoxine. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. t l ch t cao.

mossambicus x O.niloticus ×O. Tuy nhiên. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . ho t ñ ng l ñ . aureus.18.5 5 3 - O. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. Sugita và c ng s . aureu sinh trư ng t i ña là 0.niloticus ×O.niloticus 2.niloticus ×O. 1992). co gi t.niloticus ×O.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. 1982. Shiau và Lung.B ng 13. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. t l ch t cao. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O.06 1000 0.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng. mi ng bi n d ng. b ăn. ch m l n và t l ch t cao.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin.5 (28%CP) 15-16. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson.5 mg/ kg th c ăn và 15.niloticus x O. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan. mi ng t n thương (Shiau và Suen. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. 1992). Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O.7-9. 1997).00937 (374. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O. xu t huy t. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. t n thương mi ng. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t.0-16. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính.7-9.mossambicus × O. 1999). ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O. 1990.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0. aureus 1. mang ho i t và da. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. O. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline. vây. mòn vây. 1993).niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O.

trong khi nhu c u c a Mg là 0. aureus .ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . niloticus. Trong nư c ch a ít Ca. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi.niloticus là dư i 0. lá lách và da. xu t huy t dư i da. 1987). 1991) và 0. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s .19). L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O. 1987).002% Zn (McClain và Gatlin. S thi u h t vitamin E O. 1994). 1990).9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . s t gi m lư ng h ng c u.niloticus ×O.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. m c magnesium 0. thoái hoá cơ. aureus l à 374. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. 2001). màu da có màu b t thư ng. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n.077% (Dabrowska và c ng s . 1993). Do ñó. aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O. Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s .1999). B i vì d ng nguyên thu . L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . Ca. Trong t t c các nghiên c u. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O.niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. 1984). 1990).L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3.niloticus ×O. aureus là 10-25 mg D. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. 5 mu i khoáng chính. và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . 1984.003% Zn (Eid và Ghonim. G n ñây. 1993). nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau.059-0. nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. ceroid gan. Nhu c u v vitamin E c a O.1992). aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s .0g (7%) Ca và 5. Nhu c u ñ i v i O. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O.niloticus ×O. Mg. aureus (Robinson và c ng s . ð i v i aureus.05% (Reigh và c ng s . aureus. Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. 1989) và 0. P. C1 d phân hu . Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. 1980). M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi. gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn. vi c b sung 7. 1992).

như cám g o.4. 20% ñ u nành. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh.05 0. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn. Vì v y. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên.3.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn. Thành ph n th c ăn thô. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C.20. d ng b t và d ng nhão. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. cho ăn t ng thành ph n riêng r . niloticus <0. aureus 0. hình th c nuôi thâm canh. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm.21-0. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. 1988).003 O. 1983).2-0. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 .3. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c . Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k .002 O.3.059-0. 1989). Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng.077 0. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim.9 0. niloticus (Wantanabe và c ng s . Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n.0003-0. Kh u ph n th c ăn O. viên chìm hay n i. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. 2001).7 0. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng.O. tuy nhiên.niloticus xO. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13.5 0. aureus là x p x 0. ch y u là th c v t. M c kh u ph n c a Mg là 0. B ng 13.niloticus ×O. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982). 13. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao.0004% là nhu c u c a O.3% (Shiau và Hsieh.19. Tuy nhiên.0012% và c a ñ ng là 0. d ng b t.aureus 0. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i.

Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. 1980). s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. Dư i ñi u ki n này. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. B ng 13.20. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. Có th cho cá ăn b ng tay. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. Clark J. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. Tuy nhiên. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. Cách cho ăn t ñ ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. Clark. J.thâm canh. máy th i.

Burma. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 .4.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. Thái Lan. 1989).13. ðây là loài cá có giá tr . Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Tuy nhiên. Campuchia. Burma. 1981). 13.2. Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. Malaysia. Cá qu .4. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. Campuchia và Thái Lan (Ling. Malaysia. cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. Nhu c u dinh dư ng Cá qu . Vi t Nam và Thái Lan (Wee. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. 1994). 1994). các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. ðài Loan và Vi t Nam. Cá qu thu c h Channidae. Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus).5. Chuapohuk. n ð . Indonesia. n ð . Theo th ng kê. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. Indonesia. Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh.4. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. 1982. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. Cá da trơn Pangasius. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. 1977). Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. 1989). Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3. s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus.1. Campuchia. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin.

b t s n mì.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương.th c ăn công nghi p. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 .29% protein cho sinh trư ng bình thư ng.21 B ng 13.pantotheic. ðôi khi. B ng 13. 35%. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. cá gi ng. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius.3. b t ngô. các ch t khoáng và ch t k t dính. cám g o. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. vitamin.4. Tuy nhiên.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. lamaudii giai ño n cá hương. 13.21. 30% và 25% protein.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn . Chutjareyaves et al. b t ñ u tương. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn.5 7.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . b t ñ u l c. Cá Pangasius. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. ð i v i cá qu .5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n. Còn giai ño n cá P. So v i cá qu .lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al. g o t m. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu .. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. 1999).

Hai loài cá qu C. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan. g o t m n u chín. 13. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . Nuôi dư ng Cá qu .4. Trong 2 tháng ñ u. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 .22. 1994). Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 . T tháng nuôi th 3 tr ñi.micropeltes và C. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u.12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh. Sau 8 . rau c . 1994). L ng nuôi cá qu có th tích 15 . Ví d .500 con/m3. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. cá t p. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. Tuy nhiên. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau.ngư i cung c p thông tin). Campuchia và Burma (New et al. nh ng vùng cá t p có s n.B ng 13. Khi cá ñ t kích c cá gi ng. cá ñư c cho ăn cám g o.2000m2 và ñ sâu 2 . Cá sau 6 . Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. bao lá t trái ngô…).7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2. Cá da trơn Pangasius. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a.Koonsomboon .lamaudii.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng. Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 .4. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày.sutchi và P. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. g o t m và m t lư ng nh cá t p.200m3.3m. P.

Trong các loài ñó thì A. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn.23). Hình 13.5kg.500 con cá/ha. threonine. methionine.5 t n/ha (theo P.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác.000 t n. leucine. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. histidine. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. Cá Chình 13.0 -37. 13. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. G n ñây. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á.5. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình.12 tháng. lysine.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày. 1980). Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 . L ng có kích c t 20 900m3. 1994). Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. Sau 8 . japonica và A.6. H s chuy n ñ i th c ăn 4 . Như v y. Tuy nhiên.Rimteerakul). Tuy nhiên.1. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 .10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 . s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. cũng như các loài cá khác.6:1. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13.100g). Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb. K t ñó.5. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính.2. phenylalanine. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Anguilla anguilla Châu Âu. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . isoleucine. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha). M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30.) 13. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid.16g/100g cá (Ognio. Khi cá chình thi u arginine. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. trytophan và valine trong th c ăn. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A.5. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid.60 con l n v i 12.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. m c năng lư ng phi protein. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. kích c . Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên.6. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. t l cho ăn.6. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 .2.Thông thư ng.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng. V i hình th c này.3. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. năng su t ñ t 6002. V i hình th c nuôi này. tính ngon mi ng. 2-2. 13.000 kg/ha/v . môi trư ng và qu n lý ao nuôi. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. 13. H u h t. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng.5 v /năm. Các hình th c nuôi Nhìn chung. Nhìn chung. Năng su t bi n ñ ng t 2. v i hình th c qu ng canh. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. Vì v y. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. bán thâm canh và thâm canh. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u.000-9. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u.000 kg/ha/v . Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. ch t lư ng protein.5 con/m2. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao.

34 2.90 3.52 2.92 3. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi. vannamie. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus.65 4. P.50 5.15 3.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá. m c.66 Casein 3. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm.18 2. B ng 13.62 0.72 2. isoleucine.24 2.45 3. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này.21 5. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm.66 2. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh. phenylalanine. duorarum t t hơn b t cá.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm.00 2. threonine.86 3.79 4. casein. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng. leucine.13 2.71 3.40 6.89 7.97 2.01 4.86 2. do v y.81 3.40 1.51 4. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm. azteus và P. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc.japonicus 7. lysine. sò. và c a m c. Tuy nhiên.73 3.52 1.47 5. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. B t h t bông ch a r t ít lysine. Tuy nhiên.vannamei 8. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein.01 5. b t tôm. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng.70 2.75 3. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm.04 7.38 n protein (%) Sò M c 4. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine. m c. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm. B ng 13.28.28 6.69 1.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.46 1. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P. japonicus và P. b t tôm.54 1. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P.45 1. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P. Shigueno (1975) cho r ng. b t gluten (Sick và Andrews.77 1.30 2.88 4. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n.27 3. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P. vannamei.39 2.30 2. Arginine.27 1. b t h t bông (ch a 0. Trong th c t s n xu t.50 8.76 3.50 2.46 6. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. methionine. 1973).76 7. histidine. monondon.68 5.87 Ngu P.48 3. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá.51 0.28 0. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .83 Tr ng 5.

ngu n và ñ c tính c a phospholipid. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. P.5% acid béo n-6 và 0. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. Kh u ph n ch a 0. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. như lecithin.japonicus.42 kcal/g (Sedgwick. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. Tuy nhiên. indicus. sterol. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. P. vannamei. Hơn n a. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. vòng ñ i. Tuy nhiên. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein.5%. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. Palaemon serratus. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. 1979). sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. các vitamin hòa tan trong m . do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. stylirostris và P.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. Tuy nhiên. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . P. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. và có l là các ch t dinh dư ng khác.5-1%. Bên c nh acid béo thi t y u. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0.

B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng. B ng 13. Giai ño n Post.6. s ng t ng ñáy. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0.4. giai ño n Zoea và Mys.4 13.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c. k m.30. th c ăn là mùn bã h u cơ. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do.01 mg 0. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.4 0. s t.29. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. B ng 13. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. ñ ng. 1978).

mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. Nhìn chung. phân tích l i nhu n . Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. Nh ng h t không m n. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. vì vây. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. nơi ch y u t o thành khuôn phân. sò.5-2 g. Tuy nhiên. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . Artemia. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. Trong ñi u ki n ao h . vi khu n. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. tuy nhiên. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. th y sinh v t s ng và ch t. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u.

Trong ñi u ki n thí nghi m. alginate. Tuy nhiên. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual.. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. b t ngũ c c. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . ch bi n. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. gi m s c ñ kháng. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. máy th i. Do vây. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. Không như cá.n nên viên th c ăn n ng. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. m c. tôm. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. Tuy nhiên.5. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P.6. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . nhìn chung. 1979). m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. B t mì. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. kích thích s b t m i c a tôm. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. sò.. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. do phát tri n t phát. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. acid béo và các ch t chi t c a cá. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. B t cá. 13.

rong t o. bi n ñ ng liên t c. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. E coli. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. Aeromonas. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. K t qu th nghi m cho th y. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. Aspergillus. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. v tôm. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 .5 . t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm.. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. b t ngu n t th c ăn dư th a. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). rãi EM 1 tu n/ l n. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. ñ trong. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. NH3. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. li u lư ng bình quân 0.m t ñ y ao. Sacchamyces. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. Căn c ñi u ki n th i ti t.. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng..1 lít EM gi ng /sào (500m2). t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh.2-0. Khi g p nư c. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. Strepptomyces. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. H2S. N u th i ti t th t thư ng.. phân h y các ch t th i. tăng nhanh sinh kh i.4 lít/sào. t các ch t mùn. Lactobacillus. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. ôxy hòa tan. c n l ng.

1995.W. R. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Farm-made Aquafeed. Vi n chăn nuôi. 2002. Academic Press. Canberra 2004 Halver. Nhà XBNN. Nhà XBNN. Imprint of Elsevier Science. 2002. C. England Takeuchi. T. 2003. Rome.. Watanabe.W. Edwards. and Allan. Snakeheads . Ti ng Anh FAO. Aquaculture Training Manual.. K.. 823pp. Arai. H Chí Minh.. cá qu . T. cá rô phi. Y. Rottmann.CÂU H I: 1. 1980. 2002. S.E. Michael B. Fish Nutrition. cá trôi n ð . ð c ñi m v dinh dư ng. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. J. FAO Fisheries Technical Paper 343. IFAS Extension. 3rd Eds. Wee. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49.. Scott Graves. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. FAO. CAB international. cá chình. and Lim. and Shimma. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 . G. Rome. P. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. 179 . London. New. 1982. 345-353. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. pp. Hà n i. Fishing New Books Ltd. Craig Watson and Roy P. 1985. 1987. In: Muir. (eds).J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Swift.. E. tôm he? 2. C. Hardy. R. UNDP. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. J.L. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture..Their Biology and Culture. J. (eds). Yanong. R.F and Roberts. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 2004. L. Webster.. Australian Centre for International Agricultural Research. Croom Helm.R.213.D. D.. 2004.

và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương.1. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . 1980). ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. 14. cá h i (rainbow trout). khô d u l c. Nhưng. l n. chu t. (1982) nghiên c u trên cá chép. 1947.1.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor .. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành.CHƯƠNG XIV ð CT 14. 1976).1. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. 1980). Viola et al. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. khô d u bông. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. ñ ng v t và vi sinh v t.. ñ c bi t lysine (Riesen et al. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa.500 (Liener và Kakade. 1961). ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. cá chép và các lo i khác. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. Nó không làm phình to t y bê. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. 1951). Tuy nhiên. 1979). cá da trơn. Evans và Butts. Tuy nhiên. Kozak. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. Ngày nay. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà.. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. chó (Liener và Kakade. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1.

ngoài ch t GL. và ch t lư ng khô ñ tương. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . Mg và Zn.(1985). ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). và tăng t l ch t cá (Richardson et al. súp lơ. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn. X lý nhi t.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). Satoh et al. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. Van Etten và Tookey 1983).4-4. nitrite h u cơ. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. Hơn n a. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. c i d u. Tookey et al 1980). bông. GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). 1985. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. cá da trơn có s c kháng hơn. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. tannin và các phenolic khác. I-trypsin và axit phytic.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). Phytic acid Phytic acid . trong khi cá chép n m v trí trung gian. Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. oliu… chu t. Các tuy n s c t ch a 2. 1983). c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp.6 TIU trong m t thí nghi m khác.

chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t.4 g/1kg th tr ng ngư i.2 . ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates.30 . E.55 g/kg v c . Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu. Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k .18% không nh hư ng tăng tr ng. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn. tiêu ch y r i sau ñó táo bón.alkaloids).49g solanin/1kg ru t c và 1. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine. tên hóa h c là 2 . ña s có ngu n g c t th o m c. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i.0.propyl . morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau.22g/1kg v c .04 . Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. cá rophi. 1930). tích lũy mô và thay ñ i mô b nh. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid. reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. nhóm alkaloid gi (Pseudo . Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . 1970). McRosoft. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. Hi n nay. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. ng ng tim và t vong. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta. 1973). trung bình 0.0. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. Trong khi. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. Ngày nay.07 g/kg ru t c và 0.piperidine (C5H10NC3H7).alkaloids). cá da trơn. cafein trong h t cà phê. Tuy nhiên. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto .0. Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n.34g/kg c . ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. breviflora (Sotelo. Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0. 1997).

làm thoái hoá và m hoá gan. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. 1975). Ngoài ra. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. Tuy v y. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. 1974. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. tiêu hóa kém. Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác.1962) B c M . Th c v t càng già. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. như th ta g i là "gallotannins". Payner. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. có lo i ít. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. T xa. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc.m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. ñó là axit gallic và m . Sau này. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . Trong các lo i cây cao lương. M t hư ng khác. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 .. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. có phân t lư ng >500. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng.digallic.

bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. ñ c bi t cá l n. b t ñ u tôm. 1980). M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser.. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n..2..Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA). b t th t.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al..thư ng dùng cho cá h i . 14. nôn m a. 1967. Chưa th nghi m trên cá. b t lông vũ. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic.. 1974). Tuy nhiên.. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1. b t máu. Như v y. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. Tuy nhiên. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. 1966).. 1983). 1969) và cá rainbow (Roehm et al. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al. các lo i này không có ñ c t .1.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 .35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. D u bông ch a 0. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. 1978. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al. 1970).thì CPFA có 20-30ppm. Nhìn chung. 1975). m t c m giác cơ.. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. 1974. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. axit sterculic. kho ng 0. m t c m giác hô h p và ch t. Johnson et al.. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. 1974). H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . Khô d u bông ch a các CPFA nói trên.6-1. lư i và ngón tay. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. 1985). ch t này gây tê cóng môi.2% (Bailey et al. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c.

g o và ñ i m ch.1). lúa mì. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. B2.. da trơn và h cá chép. Trong th c t . Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. Aspergilus parasiticus sinh ra. khô d u l c. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. các s n ph m ngô.RNA. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. l c. tăng t l ch t.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. Tuy nhiên. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t .1. 1982). tuy nhiên. 1983). là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. Như ñã bi t. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c.. h t h ñ u. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). 14. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào.3. G1 và G2. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. các h t c c (b p).lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. 1979). β . ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i.. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. do ñó. 1966). nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. Ví d . khô cùi d a. h t hư ng dương (b ng 14. ví d thông qua s thi u h t các vitamin.

1969). 1977). 1977). v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. Nó gây thoái hóa gan. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. cá Zebra thì nh y c m hơn.58 mg/kg và AFG1: 0.44-0. th n ñ ng v t. AFB2: 1. ð c t này gây h i ñ n gan. lúa m ch. nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. Ngoài ra. Ngoài ochratoxin.. McKinley.67 mg/kg. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al. ð i v i cá h i coho. Các lo i th c v t d nhi m là g o. 1969). Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. t. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. 1969).th gây ung thư. cao lương. AFG2: 4. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus. Scott et al. phơi khô li n. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. h t tiêu. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott. 1969. Trong khi ñó. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. Các s li u trên còn cho th y. 1972). do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . cafe.. 1967.1. b o qu n. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n.0 mg/kg. ngô. ti t s a. Ochratoxin A gây ch t ngư i. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n.81 mg/kg và AFG1 là 1. B ng 14.90 mg/kg (Bauer et al.. 1970). v i li u LD50 4. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. ñ i m ch và y n m ch (Scott. 1991. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0.. d tr th c ăn.83 mg/kg. lúa mì. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. Bauer et al. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. ñ u nành. 1977). Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. 1965. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ .2 mg/kg (Abedi.. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum.75-0. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. 1968)..

Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. sâu m t. Chính vì v y. Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. B ng 14. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. Ki m soát và tr kh côn trùng. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. 3. 1. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u.cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n.0 L c nhân 7. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. liên k t ch t v i ch t h u cơ.30%. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th .0 G o 13. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l .2). sorbic.5 Lúa 15. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. Côn trùng. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. Ki m tra. H t d tr trong kho qua m t th i gian. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. 2.. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 .0 ð u các lo i 15. Thiramtan. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . các loài g m nh m xâm nh p vào kho. n n chu ng nhi m b n. lactic. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. sâu m t trong kho b i. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. các axit: propionic. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . S d ng hóa ch t. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water).2.

ngô. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. ng n h n. lo i b aflatoxin trong d u. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. McAllister.2. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. gia súc và c cá. Nói chung. Như v y. Phương pháp nhi t như rang. Mayer. Làm m t hi u l c aflatoxin. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. Bi n pháp v t lý. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. như ñ u tương. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. 1970). Wolke. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. Ngày nay. 1972).1. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. 4. Murchelano. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. Davis. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn.2. CÁC H P CH T KHÔNG T 14. Ví d .100%.ch nhi m ñ c n m. t ñó không gây tác h i cho cơ th . NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. 14. 5. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. n ð . Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. 1976. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. 1985). Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. Th c ăn.

S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm.. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. Pb. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. Tuy nhiên. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. Zn. Cd.2. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. NRC. As. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. s ng ñ c này ít khi x y ra..2. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva..3. 8. Anderson. goitrin. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. H u h t h t c c. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. mát. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. 1985). ñ c H t bông bi t lysine. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. B ng 14. Hg. Al. da. Cadmium Cd gây ho i t gan. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . Mn. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. 1995. bông.. Zn. ð tương và nhi u d ng phytate. 1975) cho th y.14. Cu. cadmium (Cd) và chì (Pb).

Dương Duy ð ng. 1993. Nutrient Requirements of Fish. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. Fishing New Books Ltd. C. Nhà XBNN. Academic Press. Michael B. Ti ng Anh AOAC. UNDP. R. USA. CAB international. (eds). S. England Webster. Nhà XBNN. Nguy n Th Hoa Lý. DC.. D. National Academy Press. Halver. and Lim. pp. H Chí Minh.Arai. Boca Raton. E. Washington. Washington.. Rome. 2005. Aquaculture Training Manual. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t.D. CRC Press. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. Anguilla spp.R.W. 3rd Eds. Lê ð c Ngoan. Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . 1985. 438 tr. J.P. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. 823pp. DC. 2002. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 69-75. NRC (National Research Council). Swift. Dương Thanh Liêm. 2004. Dư Thanh H ng. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. In: Wilson. 150 tr. 2002... Giáo trình th c ăn gia súc. New. Bùi Huy Như Phúc. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 15th Ed. Hardy. Nhà XBNN. C. Official Methods of Analysis. Eel. 1987. FAO. TP H Chí Minh. 2002. Fish Nutrition. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. Imprint of Elsevier Science. 1991.CÂU H I: 1. 1990. Florida. R.

0 NaCl Premix dùng v i m c 1.5H2O FeSO4. New. Michael B.05 I = 0.7H2O MnSO4.2% trong kh u ph n m B ng 1.H2O ZnO CoCl.3.0 FeSO4.1. 1982) Ch t khoáng CuSO4.PH L C I H N H P TH C ĂN.Catfish) (Halver.7H2O 35. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .0 MnSO4.0 NaH2PO4 50. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0.7H2O 0.6H2O KI Dùng m c 0.H2O ZnSO4. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp.2.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0. PREMIX KHOÁNG. rôphi. 1987) B ng 1.0 2. da trơn) (Chow. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .01 20 30 0.0 CaCO3 15.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .1 KI (ho c KIO4) 1000. FAO.0 CuSO4.0 MgSO4 223. VITAMIN CHO TÔM. Rome.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0.Indian Carps) (Chow. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.1 B ng 1. H n h p khoáng s 1 (cá h i.5H2O 25. chép.1 0.

da trơn) (Chow.B ng 1.D3 .5375 0.00 10. 1982) Ch t khoáng CaHPO4.7H2O NaCl KCl FeSO4.H2O MgSO4.00 200.5000 60.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.7H2O ZnSO4.E .7850 0.0000 5.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.4775 0.7H2O Ca(IO3).5000 2.C .51 Dùng m c 4% trong kh u ph n. 1982) Vitamin Vitamin A . 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.02 1 90 0.4.6H2O CrCl3.K .00 22.0000 50.2950 0.15 3.11 100. rôphi.5. chép.00 151.14 1.7775 127. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.7H2O MnSO4.B1 .0000 25.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .7H2O CoSO4.4H2O CuSO4. H n h p vitamin (Cá h i.18 0.91 1.

60 Premix khoáng 0.2 Vitamin B12 0. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.4 Mu i iot 1. H n h p cho cá chép. H n h p vitamin (Tôm bi n.Viên khô) (Thái Lan. da trơn và rôphi (Chow.7. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow. Tacon và Beveridge.5 TC: 100.00 Calcium orthophosphat 2.00 Cám lúa mì 3.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.0 Premix vitamin 0.1 B2 0.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.05 Vitamin K 0.5 Khô l c 12.54 Premix vitamin 0.2 Vitamin C 5.0 Khô ñ tương chi t ly 22.0 TC: 100. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.0 Premix K+V 1.5 Cám g o 12.0 B ng 1.0 B t lông vũ 5.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .07 Khô m m ngô 7.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.6.0 Khô d u bông b v 12. 1981).34 Cao lương 15.0 Cám g o 20.6 Axit Folic 0.0 Tinh b t (alpha) 14.3 Pyridoxine 0.0 B t máu (80%CP) 5. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.00 M tr 5.35 B t ñá vôi 2.0 B t cá 56. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.0 Distillers solubles khô 8.00% Khô d u hư ng dương 11.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.B ng 1.8.5 Basfin (Ch t k t dính) 0.0 D u cá 4.0 Calcium Panthothenate 0.001 Axit Nicotinic 2.0 T m lúa mì 10.

H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.10. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.5 48 3 2 1.5 0.5 0.11. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0.45 8 1 0.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0.5 .B ng 1.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.9. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.5 0. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.

000 20.13. 1983) Viên khô cho P. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al.0 5.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 . trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture. 1984).5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.000 12.12.000 (%) 27. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.0 15. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.000 36. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37.0 10.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.000 2.0 10.B ng 1.14.0 4. 2002. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15.0 5.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P.. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa. NRC.000 10.

0 3.038 100 B ng 1.0 Khô l c 5.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 2. Manik.02%BHT và Ethoxiquin) 10.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.000 0.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.0 Khô d a 20.15.500 0.0 Cám g o 45.0 B t tôm 25.0 5.0 4.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .0 10.0 8.0 0.0 T ng: 100.0 G o nghi n 25.000 0.0 Premix K+V 1.500 1.0 2. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 Khô ñ tương 9.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.0 Tapioca 5.0 Guar Gum 1.5 39. 1982).0 1.0 Khô ñ tương 5.0 Cám g o 25.0 B t cá 10.0 39.0 1.

56 0.1 E 30 2.24 1.7 0.94 1.4 1.6 0.17 1.6 .8 0. Nhu c u axit amin.5 0.Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.5 .Arginine .1 R NT 0. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): . N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .78 0.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.36 1.75 0.6 0.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1. B ng 2.31 0.14 0.1.1 1 1 NT NT 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.18 0.2 0.04 0.Tryptophan .43 0.9 1.8 0.Isoleucine .42 0.43 0.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .19 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.1.04 0. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.90 1.40 0. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.48 0.84 0.61 0.33 1.05 0.Histidine .64 1.09 1-2 NT NT NT 0.70 1.06 0.55 1.74 0.73 0.Leucine .8 1.05 0.0 1.9 E 0.7 0.Phe + Tyr .64 0.2 1.6 E 3 1.75 1.00 1.2 1 1 1E 0.95 1.0 R R 0.98 1.8 NT NT 0.Met + Cys . Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .5 .87 0.05 0.Threonine .1 NT R Cá chép 3200 35 28 1. axit béo.98 1.76 1. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.45 R R 5 1.Lysine .28 0.73 0.

rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai.. Nhu c u protein cho cá chép. 1996. 2002. mg/kg Niacin. mg/kg 20 0. mg/kg Thiamin. UI/kg E. Murthy. 2002. mg/kg Vitamin C.15 1. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Pantothenic acid. UI/kg K.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. mg/kg Biotin.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. UI/kg D. mg/kg Choline. Takeuchi et al. mg/kg Myoinositol. NT: không th E: ư c tính B ng 2. mg/kg Riboflavin.01 E 1000 0. mg/kg Vitamin B12. mg/kg Folate. Shiau. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. Paripatananont. 2002.2.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 .5 1 3 NR 25-50 30 0.

8 3.5 1 0. % Ca.3 1. % min Mg. % min Lys.0 3.08 Gi ng 7 39 2.8 5.31 0.8 4.0 4.48 0.5 Iso 2.3.66 0.8 0. % max P.31 25 2 0.81 0.26 40 2 0.5 3.3 Phe 6. % Ca. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.2 4.29 30 2.B ng 2.7 2.7 4.1 5.8 0.08 Gi ng 14 49 2.33 25 2 0.06 V béo 10 47 2.1 2.0 B ng 2.9 0. Shiau.5 0. % min Met Cys Carbohydrate.9 0. 1990) Cá b t M thô.8 2.1 Met 3.6 5.94 0.07 Juvenile 7 37 2. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.2 5.07 Sinh trư ng 6 35 2. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.0 Try 0.6 Leu 3.1 3.2 4.07 B ng 2.8 1. % max P.0 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.8 2.0 3.0 1.8 0.9 2.19 0.5.5 0.7 1.78 0.36 15 2. % min Lys.67 0. 1993.75 0.7 0. Murthy.5 2. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.1 1. % min(*) Protein thô.6 3.7 6.6 3.4 3. Jantrarotai.5 Val 3.07 0.71 0.71 0.7 0. 1996.07 Juvenile 14 47 2.8 5. % min Mg.8 0.4 3.3 2.06 V béo 5 37 2.07 Sinh trư ng 12 45 2.5 1 0.26 40 2 0. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.87 0.19 0.8 0. rô phi và da trơn (NRC. 2002.6 3.8 0.7 4.6 2.0 Thr 3.24 40 2 0.33 25 2 0.34 20 2. % min(*) Protein thô.4.4 His 2.78 0.1 2.27 35 2. % min Met Cys Carbohydrate.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .08 1 0. 1990) Cá b t M thô.9 0.9 5.4 3.3 3.5 Lys 5.

91 5.70 77.50 1.60 7.61 0.40 89.03 0.54 9.18 0.19 89.25 31.99 0.40 1.05 0.06 0.60 23.05 0.61 12.14 0.53 1.40 6.39 0.12 0.49 86.53 0.04 0.57 45.91 4.72 7.05 0.90 1.32 0.10 2.00 8.70 0.00 0.80 2.70 10.97 5.56 24.74 10.11 6.80 17.50 7.20 0.51 47.6 81.20 13.36 27.98 0.18 2.60 0.16 0.00 46.70 16.01 1.13 0.68 22.30 1.06 0.10 11.04 0.60 8.62 6.30 1.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .80 7.37 1.30 13.96 7.56 4.79 5.33 24.02 0.05 0.30 0.30 7.54 42.86 0.54 5.91 2.5 88.70 31.43 7.40 0.60 6.02 33.86 5.51 0.60 4.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.04 0.04 0.13 0.60 1.58 0.19 0.20 0.00 3.70 2.21 1.00 4.90 2.60 7.87 27.57 2.50 2.30 0.70 0.08 0.11 0.11 0.20 5.54 7.26 0.90 12.17 0.38 0.48 91.30 3.01 87.70 2.60 1.29 0.20 1.30 1.05 0.77 11.80 28.08 2.39 7.07 0.60 10.73 10.30 13.60 4.17 P 0.27 31.09 0.50 1.70 13.56 0.70 0.07 10.50 1.40 2.47 2.05 0.11 0.43 24.60 1.30 0.96 11.40 2.05 0.05 0.19 24.00 88.39 17.70 1.54 0.81 0.00 87.10 8.20 1.50 23.46 90.90 2.20 37.70 89.22 1.65 26.50 1.76 0.03 6.00 37.40 3.10 6.00 4.60 0.07 1.26 0.

10 0.80 10.90 5.89 13.40 4.91 10.50 96.34 5.79 1.90 2.50 6.01 2.00 0.60 0.80 38.50 31.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.50 26.17 0.58 35.10 4.52 4.03 22.50 89.00 38.09 2.37 1.35 7.53 3.25 10.88 0.50 52.55 57.52 1.06 2.71 88.80 1.98 90.67 2.54 24.50 1.10 28.19 51.34 5.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .50 5.20 42.97 0.26 87.00 1.60 26.80 0.52 10.00 87.30 64.

20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.0.1. 4. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .1.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 . 3.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. không có mùi men m c và mùi l khác.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.20 -2.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.Compound pellet feed for Giant freshwater prawn . ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.01 .2 S 5 2.0 mm.1.00 -10.3.2.2.1.5 (ho c m nh) tính b ng 1.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4.2. B ng 4.9 1. không l n hơn .00 .00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).1.00 g/con 4.5 .Ðư ng kính viên 0.20.7 . kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. Yêu c u k thu t 3. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.5 S 6 3.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0. tính b ng 2 t l % kh i lư ng.2. b m t m n. 1. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.0. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m. Ch tiêu S 4 2.1.2 Các ch tiêu lý.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .4 . Ch tiêu lý.2.7 0. B ng 4.

72 1. tính b ng t l % kh i lư ng.3. không l n hơn Hàm lư ng canxi.84 1.8 0 .4.5 0 3. không nh hơn Năng lư ng thô. không l n hơn Hàm lư ng tro.0 . tính theo s gi quan sát. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng). tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. không l n hơn Hàm lư ng lysine. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.76 1.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n.89 . tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.6 0 . không nh hơn Ð m. 3.5 1.8 0 .72 1.7 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 .1. không nh hơn Hàm lư ng methionin.89 1.7 0 .5 2.3 1. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).3.

4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4. 4.3. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3.1.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .1993.3. 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .Ðũa th y tinh 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. hóa 4.3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.B ng 4.1993.3.3 Th các ch tiêu lý.1 D ng c th : .3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. 4.3. .86.2 Cách th : .1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. Sau ñó.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.C c th y tinh dung tích 50 ml .3.86. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.3.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4.4.89. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4.3.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3.3.3. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4. Phương pháp th 4.L y kho ng 5.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .4. 4.3. 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.2.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 4.3.4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. 4.90. 4.3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4.90.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 4.

Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.. không rách. ñ m.2. Tên hàng hoá b. b o qu n và v n chuy n 5.3. 5. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. 4. ch t béo thô. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. th i h n s d ng. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m.1.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. không có ch t ñ c h i. ñã ñư c t y trùng.. 5.5.1. 5. hàm lư ng khoáng .2. 5. 5.3 B o qu n 5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1.2.4.1. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.1 Bao gói 5. Hư ng d n b o qu n. s l n cho ăn.4. tránh va ñ p m nh. thoáng mát và ñư c t y trùng.1. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. Ngày s n xu t.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).3.2. 5. c. b. Bao gói.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. s ch.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.1. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú . ñ trên b c kê cao ráo. ch t xơ thô.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. ho c bao PP.2.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. ñư c che mưa n ng.4. th i h n b o qu n g.4 V n chuy n 5. ho c bao gi y 3 l p. 4.2 Ngoài các n i dung b t bu c.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon). S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). ghi nhãn. s ch.) e.2 Ghi nhãn 5. 5.4. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. kín.

2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú. không l n hơn Ð b n.00 .5 S 3 1.0.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.2 S 4 1.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm. không nh hơn Ð m.6 0.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.3. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . B ng 4. tính theo s gi quan sát.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 .01 .2.00 -10. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . 4.1.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 . không nh hơn Năng lư ng thô.2 Các ch tiêu lý. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.8 S 5 2. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.2. b m t m n. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.4.20 -1. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0. tính b ng t l % kh i lư ng.4.20.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.3. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.00 g/con 4.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.2. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . không có mùi men m c và mùi l khác. Ch tiêu lý. B ng 4.4.3.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng). Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau. 3.5 .2 S 6 2. không l n hơn . Yêu c u k thu t 3.2.8 1.

70 0.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 .80 1. % kh i 3 3 lư ng.70 1.80 1.3. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.90 0.10 lư ng. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3.70 0.4. 4. 4. % kh i 2. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.3 Th các ch tiêu lý. không > 14 Hàm lư ng lyzin.10 2. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4. không nh hơn 3. Phương pháp th 4.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4.0 . % 14 14 kh i lư ng.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.3. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.5.8 6-8 lư ng. t l % kh i lư ng. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.3. % 2.2. hóa 4.kh i lư ng. 4.3.3. 4.90 kh i lư ng.3 lư ng.80 0.3.3.1.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.5.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%).Ðũa th y tinh.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.5 kh i lư ng.80 0. % kh i 6 . không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.C c th y tinh dung tích 50 ml . không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. % 0.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. % kh i 2. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. 4.1 D ng c th : .

14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . .1. th i h n s d ng. 4. Bao gói. 4.1993. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 5.2. 4. 4.3.3. 4. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 . không rách.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 4. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.90.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. 4. 5. Tên hàng hoá b.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.4.86.4.3. 4. 4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.. Ngày s n xu t.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .5.4.89. 4. 4.) e. 4. b o qu n và v n chuy n 5.86.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 5.4. 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.1 Bao gói 5. ñã ñư c t y trùng.90.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. ho c bao gi y 3 l p.2.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. ghi nhãn. ch t béo thô.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .2 Ghi nhãn 5. 4. ch t xơ thô. Sau ñó. kín. ñ m.4.3.1993.3.2.L y kho ng 5. ho c bao PP.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.3.3.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1. hàm lư ng khoáng .3.3..3. 4.

Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) .2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. b m t m n.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .3. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.6.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 .1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.3 B o qu n 5. B ng 4. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 .2. 4.3. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.3. Yêu c u k thu t 3. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. không có ch t ñ c h i.4. 5.3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 . 5.4.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4.1. 5. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.3.4 V n chuy n 5.6. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ñ trên b c kê cao ráo. 5. ñư c che mưa n ng. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. b. thoáng mát và ñư c t y trùng. 1.1. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.2 Ngoài các n i dung b t bu c.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). s ch.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 . tránh va ñ p m nh. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. 4. s ch. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. s l n cho ăn.3. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.2. c.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.g.3. Hư ng d n b o qu n.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa.

kcal/1 kg th c ăn. % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. không có mùi men m c và mùi l khác. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionine.0 .7. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).0 S 6 12.5 S 3 2.1.5 0. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng lysine.7 1. không nh hơn Ð m. t l % kh i lư ng.8 0.5 2. không l n hơn . không nh hơn Năng lư ng thô.6 1.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2.7. không l n hơn Hàm lư ng phospho. tính theo s phút quan sát.0 S 5 10.1 0. t l % kh i lư ng.5 0.3 0. không l n hơn Ð b n. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.2 Các ch tiêu lý.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 . 3.0 0. % kh i lư ng. % kh i lư ng.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . Ch tiêu lý.9 1. % kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .8 1. B ng 4.9 0. không l n hơn Hàm lư ng tro.5 S 4 5.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu.Ðư ng kính viên tính b ng mm. t l % Kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1. tính b ng % kh i lư ng.0 1.

4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4. 4. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .3.3.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281. 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4.3. 4.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.3.4.4.2 Cách th : .5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.3.3. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . Sau ñó.4.7. Phương pháp th 4. 4. hóa 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. 4.90.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4. 4.L y kho ng 5.C c th y tinh dung tích 50 ml .3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3.8.3.8.4.90.1 D ng c th : . B ng 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.3.3 Th các ch tiêu lý.1993.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.3.1993.3.86.3. 4.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. . 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.3.3. 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3. 4.Ðũa th y tinh 4.3. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .3. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3.3. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.

89. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.4. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng..1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. tránh va ñ p m nh. ho c bao PP.3.2 Ghi nhãn 5. ñư c che mưa n ng.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. ñ m.4. s l n cho ăn. 5.) e. b o qu n và v n chuy n 5. Ngày s n xu t.1. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. Hư ng d n b o qu n. 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. s ch. th i h n s d ng. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. b. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) . ch t xơ thô. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ch t béo thô. không có ch t ñ c h i.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. ho c bao gi y 3 l p.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1.5.1. Tên hàng hoá b.4.3 B o qu n 5.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.1 Bao gói 5.4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 5. kín. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. 4.4.3. không rách. 5. ñã ñư c t y trùng. 4. c. Bao gói.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. thoáng mát và ñư c t y trùng.2.4 V n chuy n 5. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2. th i h n b o qu n g.4. 5.. hàm lư ng khoáng . ñ trên b c kê cao ráo.2 Ngoài các n i dung t bu c.1.1.4.3.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .2. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4. 5. ghi nhãn. s ch. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 5. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.

4.1.4.0 .500.0 .0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500. không nh hơn Năng lư ng thô. tính b ng t l % 11 kh i lư ng. tính theo s phút 30 quan sát.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20.0 S 5 4. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .0 g/con 4. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. b m t m n.2. không l n hơn .Ðư ng kính viên tính 1. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.200.9. B ng 4.9.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi.5 .10. Yêu c u k thu t 3. 1.0 S 4 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.3.10.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 . 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. không có mùi men m c và mùi l khác.0 -10. B ng 4. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh). không l n hơn Ð b n. Ch tiêu lý. không nh hơn Ð m. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5. 3. ñ u nhau. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .0 .0 .0 1.0 S 6 6. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m.2 Các ch tiêu lý.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.5 b ng mm.20. % kh i 2 lư ng.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.

không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. % kh i 1.1. % kh i 2. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.kh i lư ng.0 0.5 kh i lư ng. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%). không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin.11.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. 4. % kh i lư ng.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. % 1. B ng 4.3. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.3.1 D ng c th : . Sau ñó. % 2.6 0. 4.7 0. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.7 1. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.Ðũa th y tinh 4.8 0.5 lư ng.3.1 0. % 16 kh i lư ng. 4.0 .2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.C c th y tinh dung tích 50 ml .5 kh i lư ng.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. 4.3.3.L y kho ng 5.9 0.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.2 Cách th : . 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. hóa 4.11.3. không < 3.4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3 Th các ch tiêu lý. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.4 1. Phương pháp th 4.3.3 1.4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.6 1. 4. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.9 lư ng.

1. s l n cho ăn. Ngày s n xu t.3. 4.4. lư ng cho ăn.3. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. 4. kín. 4..1.4. ghi nhãn.90.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . Hư ng d n b o qu n. hàm lư ng khoáng . K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.2. Bao gói. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. ch t béo thô. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 .12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .4.4.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1 Bao gói 5. 5.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1.2 Ghi nhãn 5.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .4.) e. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 4. 5.3. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. ho c bao PP.90.3. th i h n s d ng.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.3. b o qu n và v n chuy n 5. 4.1993.2. ñ m. 4.1993.89. 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.3.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. không rách.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3. ñã ñư c t y trùng.3.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.5. 5. .. 4. th i h n b o qu n g.86. ch t xơ thô.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . 4.3. ho c bao gi y 3 l p.4. 4.9.86. 4. Tên hàng hoá b.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.3.

5. 5.3 B o qu n 5. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 . 5. b. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. 5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. thoáng mát và ñư c t y trùng. c. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. s ch.4. ñ trên b c kê cao ráo.5.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1.3.4. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.3. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000. không có ch t ñ c h i. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). ñư c che mưa n ng.4 V n chuy n 5.2 Ngoài các n i dung b t bu c. s ch.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.2. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.

cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . aureus O. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp.PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O.

Hà N i.H. T. INC. Gallagher. 9th Edition. 1991. 2000. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). AOAC. R. Dư Thanh H ng. 95 . G. D. 2004. Fish Biol. Anguilla spp. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). (J. and Owen. Nhà XBNN. Hà n i. S. Vi n chăn nuôi. S.. De Silva. Vũ Duy Gi ng. G.. Hà N i. In: Wilson. Y.H. Degani. Farm-made Aquafeed. E. 2002. 1990. H Chí Minh. and Hashimoto. 259 . New York. 1987. Hà N i. A. E.267. Illinois FAO. 272 . T.. Nguy n Th Hoa Lý. Giáo trình dinh dư ng gia súc.. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Halver. M. Nguy n Th Lương H ng. Treece and D.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. 1995. In “Fish nutrition. Rome. FAO Fisheries Technical Paper 343. Nhà XBNN. and Yamamoto. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Thailand. 69-75. Malang. T. Nhà XBNN. 2005. Lê ð c Ngoan. 1999. and Walton..japonica. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Giáo trình th c ăn gia súc.100. Nhà XBNN. Network of Aquaculture Centers in Asia. Nhà XBNN. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Vitamin Requirement in Snakehead Diets.M. Gerald M. Florida. CRC Press. 1989. Boonyaratpalin.759. S. Oohara. Official Methods of Analysis. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. M. Bangkok.P. Lê ð c Ngoan.SRAC Publication No. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. In: Huisman.L.. M. Acedemic Press. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Animal Science.” 2nd ed.Arai. Granvil D. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture.. F. 1997. 700. and Levanon. 53. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . K. Eel.G. 1981. pp. 1972. N. Fisheries Science 63. J.A.329. Boca Raton. ed). Carter. Tôn Th t Sơn.M. 753 . pp. 1991. L i Văn Hùng. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Ti ng Anh Akiyama. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. (1989).. Arai. DC. 241 . Ensminger.284. C.. Zonneveld. (1998). 18pp..J. 2001. Washington. Nhà XBNN. 2002. Nose.. and Bouwmans. Hà N i.E. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. Ludwig. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. Houlihan.. B. C. F. pp. Anguilla anguilla and A. Allen Davis. Amino acids essential for the growth of eels. M. 963-970. Interstate Publishers. D.. 15th Ed. Cowey. I. Indonesia. 1997..

Arai. M. Ellis Horwood Limited. Washington. E.(1994).A. Aquaculture Training Manual.. Greenhalgh và Morgan. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. T. McDonald. D.au/factsheets). and Harwood. Yanong.SRAC Publication No. England Takeuchi. Rottmann. 584 . 6th Ed. P. pp.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. E. Seattle. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). In: Pillay. 702.l..). Encyclopedia of Aquaculture.. Edward. Farnham.590. New. W. T.. Academic Press. Stickney. and Allan.21-30.R and Dill. and Halver. 1993. Schmitz. J. Treece.gov. London. Steffens. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan.FS No. A Wiley-Interscience Publication. In: Tiews. G. K. Nose. A. and Shimma. Fishing New Books Ltd. 1987. Willy Verstraete. Hardy. Imprint of Elsevier Science. 64 (abstr).375. G.. T. R. 1979. J. (eds). R.. FAO. University of Washington Press. T. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. anguilla. National Academy Press. and Arai. Scott Graves.. DC.. Y. A. Gurr. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 . 60/01 Robert R. 3rd Ed. Australian Centre for International Agricultural Research..W.. J. J. 1979. Berlin. 2003. 2000. M. and Lim. 1977.E. UNDP. Fishing News. 1985. Edwards. Nutrient Requirements of Fish. W.. J. 2002. I. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids.J. L... W. 145-146 NRC (National Research Council). 2002.. preagon. Canberra 2004 Halver.W. CAB international. Lupianez. USA. In “Lipid Biochemistry. Principles of Fish Nutrition. Webster. 93. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 2000. Cardenete. Swift. Watanabe.. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.V.. Garzon.D. Michael B. C. 1996. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. Animal Nutrition. and Peffer. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. pp. 345-353. L.” vol. (eds). J.. 2002.pir. Nose. Greuel. 823pp. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. Washington. Laurent Verschuere. E. T. 3rd Eds. S.. and de la Higuera. Primary Industries and Resources SA (www. (eds) Advances in Aquaculture.. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. Patrick Sorgeloos.. O. Fish Nutrition. 2000. Heenemann. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture .R. 1980. C. Chapman and Hall. Longman Scientific & Technical.sa. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Aquaculture 124. Aquaculture 41.. Rome. Water quality in freswater aquaculture ponds . 1984. 1989. 108 pp. Hidalogo. 2004. (1991). p. S. M. England Stumn. J.W.Granvil D. and Morgan. Geert Rombaut. S. Craig Watson and Roy P. England. IFAS Extension.

. pp. Watanabe..213. In: Muir.Wee. T. Yamakawa. R. T. J. 62.. and Shimma. Snakeheads . 179 . 1982.Their Biology and Culture.J (eds) Recent Advances in Aquaculture.. K. London.F and Roberts. Vitamin E requirement for Japanaese eel. Arai.L. Vitamin 49. Croom Helm. S. 1975. Y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 .