B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

....... S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ.................................................... ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN .............................................................................2..............................2.. NHU C U VITAMIN C A CÁ ...............................................................1.................... Th c ăn giàu năng lư ng..................... KHÁI NI M CHUNG ................. VI T O (MICRO-ALGAE)...........7....................82 9...................................2.......6...........67 7......3.............................................................................................. VITAMIN K.......7..................................................2.......... MAGIE ......................2........88 10..........88 10....2.......... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) ..2........................................................70 7......................................1.....................................................................2......................................65 7..................3.......................................................2......................79 9......1...................... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u........1......1.......................1.........1............... VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N.........65 7...............................................2.88 10.1..1..........6.... Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ............................66 7...........2.2..5...................79 9.2....................3...............................................................................79 9...... CANXI.. Công th c........ Vai trò sinh h c.. Công th c...............................2.........................................................................71 CHƯƠNG VIII....................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ................... Th c ăn t nhiên .................. VITAMIN E .........68 7..........4...................................................................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 .................................................................................2..............................................................70 7.......... VITAMIN NHÓM B ...1.....................3..69 7................68 7.................................... VITAMIN D... Phospho (P) .............................................1..............................79 9... Magiê (Mg) ....................................................2............................. PHOSPHO................................74 8.................. Vai trò sinh h c....................... Công th c c u t o.................75 8......8...........5.........1.....................................66 7.... VITAMIN A........................2...........................................83 CHƯƠNG X ..............................................................................79 9............. Ch c năng...................................................................................................... Vai trò sinh h c................. Th c ăn b sung (feed additives) .71 7.88 TH C ĂN T NHIÊN................................70 7.......................69 7..........................................................1...............................................................................................1..............................1.2..............68 7........83 9...........76 8....................................................................... ng tiêu hoá.........2............ Công th c...............4............................................3........................74 8..................................2.......................................................................... Canxi (Ca)..............3.................... Probiotic trong nuôi tr ng thu s n .................. Th c ăn giàu protein..............2......................83 9.........................76 8................................66 7.............2............................................ CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ..................................................77 CHƯƠNG IX...... PHÂN LO I TH C ĂN ......................................89 10...74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG...................4..................75 8................................4.....

.........2..........105 CHƯƠNG XI.... hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n...............108 11....................................... Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p . NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN..116 12.....................................10........................................................ Y u t sinh h c.............................................1.........2........ CH BI N TH C ĂN H T .................................104 10...............102 10...........104 10.................1...................... Copepod .. hóa h c c a tinh b t........................... Daphnia và Moina ...2........................................115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ....................97 10.........................................3..........99 10................................101 10.....................................3.....................2......................... Tiêu chu n ăn...................5.............1...1.2.........................3...............4..........................................................98 10...........................................1.....1........117 12............1.....107 11...................6.................................2...6...............1....................... Giá tr dinh dư ng ....107 11.................................... LUÂN TRÙNG (ROTIFERS).....................98 10.................3...........104 10........96 10....................4................... Tính ch t v t lý.........2.....116 12........115 12...................... ARTEMIA..... Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ......111 11........................... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC.......................................................................91 10.........Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10........................................113 CHƯƠNG XII ............5... Phân lo i th c ăn công nghi p .....5..........3.....94 10....................................1...1.................116 12..............97 10.......6...............1.......2........................ Bi n ñ i v t lý..2.109 11................. Kh u ph n ăn....1....... CÁ....4...109 11......104 10...............115 12......................101 10..........107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P .......... Nguyên t c khoa h c........................................4............................2.117 12............ PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM........................116 12...................5.. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p..... TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ..................................2..... Nguyên t c kinh t ..... Nematode ..103 10.....................................3..................3......................................3.........................3..............................5....... K thu t ch bi n ......................................................................................................................2............................ Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ......... Hình thái ............................2......2....1............................................... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN..........3.... Y u t hoá h c.......117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .................1...96 10.....5...........2.........................................3........................................1......2.....................................................1................... KHÁI NI M.115 12......3..2..................................................107 11...2...... Y u t v t lý..............109 11.... M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng........................................................... Giá tr dinh dư ng c a vi t o...............2.. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n................................1........................... M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.........96 10.....................4.......3............110 11.....................107 11............................6.....2............1............... N i dung tiêu chu n ăn ....................2........................4............... Công ngh th c ăn h n h p.............................3..... u trùng bánh xe (trochophora larvae) ... Phương pháp ph i h p thông thư ng ... Giá tr dinh dư ng c a rotifer ..............

...................171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 ............6......3...........4....... Hóa ch t h u cơ..........121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM...136 13.........................1.................. Phương pháp gi i phương trình ............................5.................................3....121 13......4........................................................2.....................2.....................................................................................154 13......... Nuôi dư ng .............................154 13.....................145 13.................1...................................................................................5............................. ð c t có ngu n g c vi sinh v t .... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) .3............2..........118 CHƯƠNG XIII..... Gi i thi u ...............155 13......155 13.......2............................1...................................6....................... Nhu c u dinh dư ng.......................2......... Phương pháp hình vuông Pearson..............150 13....2...............121 13.................1.................................. Các hình th c nuôi....... Gi i thi u ........6....121 13................................2..............167 14.................................................147 13........ DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS).............. Kh u ph n ăn..4.....................130 13........2...........3..4...................................3..........2......6..............) ........1.......148 13...... Nhu c u dinh dư ng............ Nuôi dư ng ........12...............3............. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP..............1...............................3..............................................................) ..... Nhu c u dinh dư ng........................... Kh u ph n và nuôi dư ng........................130 13................................................. Nuôi dư ng ..1........................................ Nuôi dư ng ......1.......158 CHƯƠNG XIV..128 13... Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ......149 13..153 13................................... CÁ.........4.............3..................................................153 13..3................147 13....................................................... Gi i thi u ................................................................................ Nhu c u dinh dư ng........ Kh u ph n ăn................ Gi i thi u ......................163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N .. ðÔC T T NHIÊN ................. Gi i thi u .......... Nhu c u dinh dư ng.................................147 13........................................................171 14..........................................................................5..............1............4.....136 13.......3...136 13..2...4.................................3..150 13...........................................1...........................1................4....2.............145 13............6..........122 13......................5............168 14........................... CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N......................................................................................................................................................2...........4.............1...................................................................2...........4...........5............1... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP........... ð c t có ngu n g c th c v t ........ Gi i thi u ..................... Kh u ph n th c ăn...........................1...................................163 14.............................................................................3................................1................................................................. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng.................118 12...........150 13...................3.......... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE.........................................2.................................................... ð c t có ngu n g c ñ ng v t .......................................................................... Kh u ph n ăn.................3...............1..1......... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .............................126 13................163 14........................133 13......130 13............163 14.......................3....................

.........................................................................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ..........172 PH L C I..174 H N H P TH C. CÁ .........180 PH L C III ......................................183 CHO CÁ VI T NAM (%) .................174 PH L C II ..........................................................................................................................................201 Ti ng Anh ....................................... PREMIX KHOÁNG...........201 Ti ng Vi t ..................2...............183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U .......................................... VITAMIN CHO TÔM......................................................... Kim lo i n ng..............................................................................14.....................................................185 PH L C V ............................................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ...................................................................................................................................................................201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ...............................................................................................183 PH L C IV.............................................................2.....................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH....................................................................................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ...........................................................................

M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). giai ño n phát tri n cơ th khác. tiêu hoá h p thu th c ăn. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. 1. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. Trong th c ăn công nghi p. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng.M I. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. V nguyên t c. còn tươi.. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. c. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. cá như: tôm cá t p. dùng làm th c ăn cho tôm. Th c ăn t nhiên (live food. Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c.2. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác.1. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. Trong t nhiên. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n.

P. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. Hg. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. lipit. F. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. Ge. Tuy nhiên. hormone.. Cu. 1. Si. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. các v t li u. Mo. V và VIII). Vô cơ: Thi t y u: Ca. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. Bi. Na. Co. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. vitamin và các nguyên t khoáng. S lư ng các loài cá r t phong phú. Cd. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n.3. S. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n.Se. Cr. Cl. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV.. Ti. axit h u cơ. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . Mo. Sn. các h p ch t c u trúc (da. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. Al. Không thi t y u: Ag. K. Se. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. V. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . Hg. Do v y. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. I. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. Pb. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . F. ð c: As. Rb. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. Mg. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. xương. Pb. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. cơ. II. carbohydrate. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. mùi và v . th n kinh. Fe. Au. Zn. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). Si.Sb. các h p ch t t o màu. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). Mn. Ni. protein và amino acid.

. th c ăn t nhiên là quan tr ng. th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. Nhu c u vitamin cũng cao hơn. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. g m (như cá ñ i). H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 .1. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. Do ñó. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. V hi u su t s d ng th c ăn.bài ti t amoniac). l c (như cá mòi. ký sinh (như cá mút ñá . ñ c bi t vitamin C. trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1).).Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. V phương th c l y th c ăn c a cá. vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. hút. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic.. III.7/1. có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang).2 . Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. Trong nuôi qu ng canh. tuỳ phương th c s n xu t. HSSD c a cá trong kho ng 1. không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1.

Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. UNDP. FAO. Webster. Hà N i. Hà N i. (eds) (2002). and Lim C. Nguy n Th Lương H ng. Nhà XBNN. Tôn Th t Sơn (1997). Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). CAB international. Ti ng Anh Michael B. Nhà XBNN. Rome. New (1987). Nhà XBNN.D. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Lê ð c Ngoan (2002). C.CÂU H I 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Tp H Chí Minh. Dinh dư ng gia súc. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. L i Văn Hùng (2004). Dinh dư ng và th c ăn gia súc.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. Tuy nhiên. 1999). th m th u. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. Glu) Proline. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. Met.. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. 1. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. 1999). 1993). Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. Orn) Amino acid anion (Asp.. B ng 1. 1989). (Smith. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. 1989)...2. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . ch t mang H u h t amino acid. h p thu ch ñ ng. trao ñ i ion. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t.1. 1989 nt Mercer et al. ch t mang Na Phe. Tuy nhiên. mu i m t. Lys.3.4. amylolytic.. khu ch tán. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. Smith. chitinase. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. lecithinase và cellulase. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1993). 1989 Baumrucker et al. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. 1997). amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri.). 1979. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. 1. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. như th c bào..

mang và da Mang. còn 250 g th i qua phân. mang Lall. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. protein. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá.5. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). tương ng 10 g ch t khô th i phân). TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm.75 (hay là 75%). da Ru t. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. lipid. thì TLTH v t ch t khô s là 0. Mg và phytate Phosphate hòa tan.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. Carbohydrate. Lipid. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. H p thu gi m do xơ. trong m t ngày. axít amin. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn.1). TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . Zn. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . Ví d . carbon hydrate. Ru t Ruôt. 1. M c dù v y. bi u mô.

H p thu protein. Sau ñó. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3).ñư c g i là N trao ñ i trong phân. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. Sau khi cho ăn m t th i gian. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). lipid và carbohydrate c a cá ? 5. có nhi u phương pháp khác nhau. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. Trong th c t .có ngu n g c t cơ th v t ch . Nh ng enzyme tiêu hoá protein. Hi n nay. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c.[ 100 A x b ] B a Trong ñó. ngư i ta l y m u phân c a cá.

TP H Chí Minh. (1989). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. and Hardy. (2002). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Principles of Fish Nutrition.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Imprint of Elsevier Science.W. ð Quý Hai.E. 402 tr. 3rd Ed. Cao ðăng Nguyên. Hà N i. 2006. Ellis Horwood Limited. Nguy n Th L c. H Trung Thông. England. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Fish Nutrition. Academic Press. Steffens. Lê Văn An. Nhà XBNN. R. Ti ng Anh Halver. J. Nhà XBNN. W.

nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Như v y. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. 2. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. Vì th . Như v y. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n.1. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). (1966) và Kaneko (1989). Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. Cá s ng trong môi trư ng nư c. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. Vì v y. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t.2. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. West et al.

Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. 1972). vì v y.coenzyme A (acetyl . nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1.1) như acetyl . K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). 2. 1983). S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden . T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. sơ ñ : 2.6-diphosphate. Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. glucose 6-phosphate ñư c hình thành.2. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n.amylase.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP).phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate.CoA). s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal. Theo ñó. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl .1. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al. M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá.. ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n.

tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. 1982). Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá.1989): Protein tiêu hoá: 5. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson.0 kcal/g 2. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng .3 kcal Dextrin: 3 .2. 2.3. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá. Ngoài ra. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1. Ngoài ra. 1982).4. K t qu thí nghi m c a Cowey et al. gi i phóng ra acid béo và glycerol.2.5 kcal Glucose: 4. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 .0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate. 2.3.2.2. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D. (1977) cho th y.3. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. 2. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.0 kcal Cellulose: 0.0 kcal Saccharose: 4.Trong ñi u ki n k khí cơ cá.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith.5 .5 . glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.

S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo . 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Chu trình dinh dư ng và ATP). Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . Trong chu trình ñó. Ví d . Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn.2).bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. riboflavin. acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. biotin và acid ascorbic trong bư c 3. Do ñó. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. niacin và pyridoxine trong bư c 4. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340).CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2.2.

CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . 1992). trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations).lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen. Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy.4. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. Gurr và Harwood.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. 1991). Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). Như v y. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. Ngoài ra. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t .kh . d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. 2. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. Như ñã bi t. Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. 1958. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n.. ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. Như ñã ñ c p trên. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. do v y. 1974). ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . So v i chu t. 1976). năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. M c amino acid t do trong mô thư ng th p.

Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. gan. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. cá tráp. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. nh ng loài nư c ng t. 1996). và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. cá. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. 1995). Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero.. B i vì amoniac là ch t ñ c. 1997). m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. 1996). 1986). Kikuchi và c ng s . Nhóm amino.15% bài ti t d ng urea. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. Gi thuy t ñó cho r ng. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). Jobling.5 – 7 mg/l). B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine.8 gi sau b a ăn. 1981. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. 1980. 1997). protein ăn vào.. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. ph thu c vào loài cá. 1991) và b t ñ u tăng 3 . nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t.5mg/l). Ngư c l i. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. ure có th làm k t t a protein.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. ch a nitơ. B cá nhám.

còn mang thì ch có 4%. G n ñây. các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. Kho ng 30 . tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. ho t tính RNA cao hơn. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng.2. Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. b ng cách tiêm (Garlick et al. 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. trong khi trong cơ.5. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. 1995). vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. 1994). và các ng d ng có l i khác. 1980). ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. Nhi u nghiên c u cho r ng.5. 1989). Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. Tuy nhiên..38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t .5. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . S d ng phương pháp này. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ.1. Các tác gi ñã k t lu n r ng. 1996). Carter và c ng s (1993). Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. 2. năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. kích c cá và loài. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. 2. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p.v i cá nh (10g).

3. Rõ ràng. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. G n ñây. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. 2. chính là 15N. 1998). s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . k thu t s d ng các ch t ñ ng v .3. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. giá tr sinh h c c a amino acid. Hơn m t th p k qua. m c amino acid. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. cá bơn.5. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn. 1999). bao g m lư ng th c ăn ăn vào. m c protein và năng lư ng th c ăn. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein.

Ti ng Anh Halver. Imprint of Elsevier Science. nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. Có th . W. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. m t s loài cá nuôi khác. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. (1989). Fish Nutrition. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. Nhà XBNN. vi c tăng protein thêm n a là có th . 3rd Ed. STEFFENS. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. 402 tr. Cao ðăng Nguyên. Trình bày s 3. Hà N i. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. Cu i năm 1980. R. Trình bày s 2.W. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Nhà XBNN. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. ð i v i cá h i ð i Tây Dương.E. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. J. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. ELLIS HORWOOD LIMITED. Lê Văn An.như cá h i ð i Tây Dương. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. Trình bày s 4. Năm 2000. Nguy n Th L c. 2006. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). (2002). TP H Chí Minh. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. CÂU H I: 1. and Hardy. Academic Press. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. ð Quý Hai. H Trung Thông.

1. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n.2. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. t o SP tiêu hóa. 1998). Vì v y. và nhu c u năng lư ng c a cá. T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n.184 J hay 1 J = 0.000 cal) và megacalori (Mcal = 1.000 kJ).CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS). 3. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3.000 J) và MJ (1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3.GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng.1. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2).5 ñ n 15. ho t ñ ng b t bu c. Lim.50C). Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t.239 cal.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). 1 cal = 4. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3.1. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. h p thu. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn. 3.000 kcal). Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14.1. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster.1.

400 kcal).5 Casein 24.9 Lactic 15. V lý thuy t. cá c n năng lư ng ñ s ng.6 Tinh b t 17. Năng lư ng tiêu hóa (DE. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. tuy nhiên. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng.0 S n ph m lên men: Axit axetic 14.5 MJ/kg (4. N và S.5 C khô 18.7 Xelulose 17. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.6 M 39.3 Th c ăn: H t ngô 18.5 MJ/kg.digestible Energy) và trao ñ i (ME . năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure).5 M 38. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 Rơm 18. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17.0 Mô cơ th : N c 23.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy.2 Mêtan 55.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8).8 Butyric 24.4 S a (4% m ) 24. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18.5 D u 39.Năng lư ng thô (Gross Energy . Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng.9 Khô d u ôliu 21.6 Propionic 20.1). Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter). Như v y. Trong khi ñó. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c.

5 7.6 ME (kJ/g) 13.00 4. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.2 ±% 83.6 4.80 8.3.0 3.3 14. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.2 33.3 12. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.5-14.2. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.9 84.2.2 11. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.7 16.2-9.1 5.5 B ng 3.4 15.6 8.7 10.00 2.8 33. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.25 3. B ng 3. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.5-10.8 GE (kJ/g) 23.8-137 9.5 10.4 B ng 3. Tuy nhiên.4.0 11.4.cá’’.1 DE (kcal/g) 3.7 11.5 14.2 2.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.1 11.1 9.2 Trong s n xu t.8 Cá chép 16.1.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.5 DE (kJ/g) 15.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 9.6-19.8 11. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.1 36.1-10.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.9 62. 3.2 17.5-17.4).4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .8 8.3 6.9 37. B ng 3.3 5.8 5.8 17.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.9 39.2 16.3 và 3.6 10.

5. Tương t . Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m.2. B ng 3. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi.4 kcal GE/gram.6 kcal GE/gram. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. t c ñ sinh trư ng. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. Lipid ch a kho ng 9. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. Th hai.3. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng.1. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn.2. Tuy nhiên. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. Carbohydrate ch a 4. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. tuy nhiên. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. gi ng loài và th c ăn tiêu th . khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. nhi t ñ . Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. M t khác. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. ñ ngon mi ng. l n tr n kh i k thù hay stress. Như ñã bi t. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. kích c . ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. Protein ch a 5. Vì v y. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. 3. cá s d ng r t m nh. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 . vì v y. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. 1999 theo Lê Thanh Hùng. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. Ngư c l i. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn.

3 20. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3.5 218 22. Lê ð c Ngoan.2 380 .5 1.2. 3. 17-24% cá h i. sinh trư ng c a cá. 2002.6.2. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép. 1997. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhu c u năng lư ng cho duy trì. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%.1 41. B ng 6. CÂU H I 1. L i Văn Hùng.01 2.9-18.01 2.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C). nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 2004. Nhà XBNN.6 392 20. Nhà XBNN. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18. công th c tính? 2. H Chí Minh. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t.15 Protein (% v t ch t khô) 46. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13.4 2. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein. Tôn Th t Sơn. Nguy n Th Lương H ng. Các d ng năng lư ng c a th c ăn.150 20.3 2.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.9 320 m t m c năng lư ng.99 2. Hà N i.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá.Tuy nhiên. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.8 257 18. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . Hà N i. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng.17 51.6) B ng 3. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t. Nhà XBNN. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.8 283 24. Giáo trình dinh dư ng gia súc.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .

1987. and Yamamoto. and de la Higuera. 15th Ed. Garzon. 1997. and Lim. Gurr. London. J. E. and Harwood. C. Hardy. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).. and Walton. p. Washington. Webster. FAO. Rome. Anguilla spp. Cowey. I. Imprint of Elsevier Science.W. Halver. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). (J. A.H Trung Thông. M. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 .. J. Official Methods of Analysis. M. M. DC. Ti ng Anh Akiyama. FAO Fisheries Technical Paper 343. Hidalogo. pp. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Fish Nutrition. J.. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. FAO.” 2nd ed. Fisheries Science 63. 64 (abstr). 3rd Eds. M. Cardenete. T. Eel. I. 1991. Nhà XBNN... 1995.. Florida.” vol.(1994). Michael B. In “Lipid Biochemistry. C.. 69-75. 2002. C. New York. Boca Raton.375. Farm-made Aquafeed. 402 tr. 2006. preagon. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Chapman and Hall. Lupianez.P. (1991).. E.l. G. (1989). New. pp. Lê Văn An. In: Wilson. Hà N i. 2002.. UNDP. Rome. A.D. CAB international. Acedemic Press. Halver. 963-970. AOAC. Aquaculture 124.J. Nguy n Th L c. ed).329. Academic Press. B. 259 .. 93. Oohara. R. R. S. 823pp.Arai. T. 1990. J.. CRC Press. (eds). ð Quý Hai. In “Fish nutrition. Cao ðăng Nguyên..

1. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. photphoprotein và chromoprotein. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t.1..1. nitrate. Chromoprotein như hemoglobin. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ).CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. Các protein hình c u chính. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein.. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine.). amid (urea. ovalbumin. PROTEIN 4. 4. cytochrome ho c flavoprotein. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá.).). lipoprotein. Globulin protein có trong s a. g m: Albumin: có s a. histamine.. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. strichnine. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. glutamine. amin (putresine. morphine. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. elastin và keratin. Elastin c u t o gân và m ch máu. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. tr ng. antigen và hormon. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. Keratin có hai lo i là α. V khía c nh dinh dư ng. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ . hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào.keratin là protein c a lông vũ. máu. cadaverine. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. cocaine. asparagine. collagen có hydroxyproline. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen.1.keratin là protein c a lông và tóc và β . cũng có trong lòng tr ng tr ng. alkaloid (nicotine. da…. th c v t. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. máu. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. ñây nó g n v i deoxyribonucleic. tr ng. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein.2. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú.

5 kcal năng lư ng ( cá). nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. ñ m n.Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite).1. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. Ví d : cá h i (O. ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. giai ño n cá b t. Ví d cá h i (O. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P).1 và 3.3 và 97. + M c ñ ho t ñ ng. sau ñó gi m d n. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ .1.3. 69.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng. B ng 3. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. 4. 1g protein s n sinh ra 4. ánh sáng. . lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô. 4. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. n ng ñ O2. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . protein kh u ph n ph i ñ t 50%.7 mg/ngày. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c.4.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43.2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . 150C và 200C.1.50g).

Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 .6 13. 1987 Takeuchi et al.T.1 17.1 21. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.6* DP/DE (mg/kJ) 22.. GE: năng lư ng thô 4. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.2 20.0 25.7 12.6 25.5 B ng 4.8 22. 1986 Li&Lovell. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .8 11. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá. 1976 Mangalik.5 19.3 12.1973 Garling&Wilson. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).8 12.5** 18.8 27.3 24. 1989 Machiels&Henken. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22. B ng 4.2. DE kh u ph n là 16.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u.3 15. 1985 Hung L.5.5 23.2 18. 1992 El Sayed.4** Tác gi Page&andrews. 1979 Cho&Kaushik.0 27.1.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.4 30 31.7 22. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.2 28. 1985 Cho&Woodward.T.9 .20.0 24.1.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.6** 14. 1999 Hung L. 1986 Mangalik.1.1 12.

2 3 81 1. B ng 4.8 7 128 1.3 5 117 1. B ng 4. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).4.46 28.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó.10 18.76 0.2) x 100 = 37. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá). Ví d .79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.74 12.14 1. k thu t ch bi n. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .S li u b ng 4. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút. PER. FCR PER PPV % 1 19 1.7/7. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2.1 9 101 2.46 22. b t cá h p 1270C trong 3. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng.3.41 1.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 .87 1. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value).80 30.41 1. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.4.

AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.48.5 Tr ng (%) 6.45.24 .3 3. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro)..00 . Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.7 2.5 5.0 8.5 4..57 ..5 8.8 1.31 .12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.3 5.21.22.36. thí nghi m cá da trơn.2 2.a 1 100. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .3 6.37.9 5. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.40. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.62.CS c a lysine lúa mì: 37. Các axit amin thi t y u B ng 4.. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.60. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.20.7 2.5 B ng 4. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).24.6.2..2 CS . 4.00 . Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.1.29 .2 5.1 2.8 3.5 7.4 3.5 – 100 = .81 .a 2 100a n x x.6 4.22 ..2.7 1.84 5.7 6.55 .. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.5.

tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine. b: không có tyrosine. th i loét vây và ch t.4.76 1. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .3 0.28 0.85 .lysine cá. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t.2.5 0.72f 1.8 1.8 0.6 0. n u có. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6.71 Valine * a: không có cystine.2. ð i v i cá h i (O. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng. s li u trong b ng cho th y: B ng 4. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n). e: có 0.12 Lysine 2. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .43 2.7. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.5b 1.5%. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.05 1. Thu tinh th b ñ c sau 2 . c: có 0.5% tyrosine.96 Isoleucine 0.3. Không có s ñ i kháng arginine .7 1.2a 2. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u.0 1. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém.5 1. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1.36 Threonine 0.5 0.2a 0.05d 2.4 0. mykiss) là 2.95 Leucine 2. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .87 1.30g/kg kh u ph n. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).5 0.4 0. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.12 Tryptophan 1.6g/16gN).2b 1. d: có 0.3 1.15% cystine.24 1.6 Histidine 0.2 .9 0. Tuy nhiên.3 0.9% lysine/CK kh u ph n (4. Kh cacboxyl histidine thành histamine.18 Arginine 1.4 1. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n.7. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2. ð i v i cá h i giai ño n cá hương. ñ ng v t có vú và gia c m.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1.5 1.48 0.1.0 0. 1.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n).05% kh u ph n).8 0.24 1.2 0. Nhu c u lysine c a cá h i (O.75c Methionine 1.64 0.2e Phenylalanine 1.4 0. keta) ñ i v i axit amin này là 1. Kh u ph n ăn cá h i (O. sinh trư ng c a cá gi m m nh.78 1.0 1.3% tyrosine. Threonine: nhu c u c a cá h i (O. c a cá h i (O.2 2.6 0.15g/kg VCK kh u ph n (0.

Cao ðăng Nguyên. TP H Chí Minh. 4. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Hà N i. Nhà XBNN. Hà N i.creatinsulphate (0. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não.2.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). 2002. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. EAAI) và ng d ng? 4. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. nhưng thêm arginine. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. Lê ð c Ngoan. T. nhóm cá h i. Nguy n Th L c. 402 tr. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Lê Văn An. L i Văn Hùng. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. Hà N i. ð Quý Hai. 963-970. H Trung Thông. B sung lysine. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. Ti ng Anh Akiyama. 1997. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. CÂU H I: 1. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. 2006.. and Yamamoto. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Nhà XBNN. Nhà XBNN.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. 2001. 150 tr.25 . CS. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). I. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. cystine. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t .. Oohara. nhu c u các axit amin này. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 2004. keta) giai ño n hương.3. Nhà XBNN. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). Cách ñánh giá giá tr protein (BV. PER. Cho u ng serotonin . Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. Fisheries Science 63. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. T.

Fish Nutrition. S.. T.329. and Peffer. Heenemann. ed). Anguilla anguilla and A. C. Degani. E.W. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . 145-146 Schmitz. G.Arai. (1989). Hardy. 823pp. Acedemic Press..21-30. Imprint of Elsevier Science.. B. 95 . Gallagher.japonica. pp..E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology.L. Aquaculture 41. Academic Press. Berlin... Amino acids essential for the growth of eels. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.759.. Cowey. M. Halver. Greuel. In “Fish nutrition. 1972. Y. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). R. anguilla. 1987. 1984. and Halver. 1979.).. E. O.. New York. E. and Levanon. Nose. 3rd Eds.” 2nd ed. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. and Walton. D. K. Nose. T. L.100. 2002.. 259 . J. In: Tiews. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. and Hashimoto. M.J. pp. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. Halver. J. E. (J. 753 .

ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng.1. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: ..Là ngu n cung c p axit béo thi t y u .Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý.1. và có các ch c năng sinh lý. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin. sáp. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. C u t o d u và m D u.1.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. Phân lo i lipid (MacDonald et al.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t. 5. ði m nóng ch y c a d u th p. còn m thì ngư c l i.25 l n so v i carbohydrate và protein . cerebrosit. steroit.1.. Trong chương này.2. ete. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 . và ngu n d tr .1. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5.1. D u. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t. terpen Không có glycerol b ng 5. cloroform. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme .. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. KHÁI NI M. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm.

9-18:3 C17H29.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.O. chúng là các axit béo no ho c chưa no.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.2.O.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.7.R CH.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.18) C22H35. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .15.COOH 76. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.CO .COOH -49.R2 CH2.2.2 Caprylic (octanoic) C7H15.COOH -7.COOH 43.12.12.O.9-18:2 C17H31.R + 3H2O CH2.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.12 hay n-6.O.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.COOH -14.CH2.O.6.OH CH.6.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.COOH 31.6.8.12.10.CO .COOH -3.15) C20H33.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa.19 (n-3.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.8.COOH 62. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.CO . ch m tăng trư ng.9. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.CO .14.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.O.CO .3 Capric (decanoic) C9H19.R1 CH . ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.COOH -5 9.9.OH CH2.9 Caproic (hexanoic) C5H11. B ng 5. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 .COOH 54.13.COOH 69.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.15-20:4 C19H31. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.CO . N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.OH + 3R-COOH => CH2.COOH 16. Ví d như.9.11. 17 (n-3.16.14 hay n-6.12.11.

glycerol. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 .CH. Glycolipid Trong c u trúc phân t . nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i. Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. l n. ñ ng v t.CH. c u và dê. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic. axit béo và glycerol. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng. Chúng có trong các cơ tim.(CH2)12. phosphatidyl ethanolamine (PE. axit phosphoric và base nitơ. th n và mô th n kinh. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. m t trong s các bư c t ng h p. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. Tuy nhiên.CH2. là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c.CH. còn có tên là cephalin). Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Gi ng như các axit béo chưa no khác. δ-6 desaturation.CH:CH. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid.CH2-OOH NH-CO.5 l n so v i axit linoleic. ñư ng ñây là galactose. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch.ch t. phosphatidyl glycerol (PG). Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3.(CH2)12. Sau ñó. Ví d .CH:CH.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). phosphatidyl inositol (PI). chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). còn có tên là lecithin).CH. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. phosphotidyl serine (PS).

monodon (Piedad-Pascula. japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula.O.R1 CH. penicillatus (Jenn. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P. 1985). T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%). tôm P. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 .P.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. chinensis (Kazanawa.CH2. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7.C17H33 CH2. PC. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. B ng 5.O. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol.PO3. 1989).R2 O CH2. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P.O. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. (P.C15H31 CH. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác).CH2. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.CO. các axit m t.CH2.O. Thư ng ñ i v i th y s n.CO. 1993).CO. 1990). Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17. monodon) 1985 P. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. 1980).CO.O. ñ c bi t là giáp xác.O. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. 1985) và P.3. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. stylirostris Lecithin ñ u nành 1.OH OH Axit phosphatidic CH2. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan.

. TXA là thromboxan. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. isofucosterol. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. progesterol.. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. 1971). cortisol. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. và ñư c t ng h p t cholesterol.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. kích thích t sinh d c. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. aldosteron và corticosteron.2. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. Teshima và Kanazawa.6 g/lit. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. dung n p c a ti u c u. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. 1983).1. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. 1975). Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. androgen. corticoids. androgen. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. và kích thích t l t xác (Kanazawa. PGI là prostacyclin. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. 1971.3 . M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. Castell và ctv. stigmasterol. progesteron. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. aldosterone. Sơ ñ 5. japonicus cho th y. corticosterone) và axit m t.5%. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. phytosterol. Nhóm hormone g m oestrogen. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. 1985.

axit béo và cutin..al. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì.0 38. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n.7 261 1. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng.1. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th . khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên). ñ ng v t.. Steffens et. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn.1 35.7 40. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr .Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. Tuy nhiên.46 D u cá 8.3). nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % . Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C..3.6 169.2 38.1 313 1.6 34. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.7% lên 9%. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan.2 141. Ơ m t s loài cá như cá s n. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.2 169. d ng c u trúc. B ng 5. Như v y.6 382 1. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp.28 D u gan cá thu 8. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.3.3 39. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0. Takeuchi et.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.5 127. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.9 38. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%. Trong kh u ph n.2 35. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .98 D u hư ng dương 9.1 324 1.al. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i. 4. màng nguyên sinh ch t.

5. cá v n bi n 12-15%.2. 20:2n6. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3.Higgs và Faye M. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no.1. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. các axit béo h n5. cá h i 1820%. n7.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). Xem thêm sơ ñ 4. Như v y. rô phi <10%.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. trê phi và cá trơn M 7-10%. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. 22:4n3.2.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u.Dong (2000) cu i chương.2. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). cá ch m 13-18%.→ CH3CH2CH2COO. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5. cá mú 13-14%.

Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th .2.8 23. Trong m t nghiên c u trên cá h i. 5.4 2.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ . Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th .9 18. gi m kh năng sinh s n (cá chép. Mùa v . Tuy nhiên. Fernandez Palacios et al.0 35.1 32.4 23. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá.2.46 Nư TG 31.2 31.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.1 0. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 . cá h i.4. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. viêm cơ tim.10 0.5 31.0 23. Th c ăn. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa.2 3. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.1 53.8 35. Như v y. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34.0 1.30 0.1 19. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn. B ng 5.9 6. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.04 0.. kh u ph n thi u h axit béo này. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.2 4. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18.2. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng. Ngoài ra.03 Nhi t ñ .4).9 31.9 4.2 7.6 4.3.6 43. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá.14 0. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1.10 0.9 0. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.2 43.8 0. d u th c v t.0 36. bao g m t l ñ . Cũng trên loài cá này.7 49. Thomson et al.5 39. tăng t l ch t. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t. cá tráp).0 18.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.5. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò. (1995) báo cáo r ng.0 39.34 và 0.4 16. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp).8 27. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i.

(1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 . d u lanh.5% linoleic acid Takeuchi et al. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. (1989) Gatesoupe et al. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al.5% linolenic Takeuchi et al.5-0. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0. B ng 5.5% EPA và DHA hay 0. d u th c v t (d u l c.5%linolenic acid Watanabe et al. c u nhi u axit béo h ω6. (1972) 0. d u d a.5 linoleic acid và 0. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. m bò.7% DHA 0.8% linolenic acid Watanabe et al. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. cá thu. (1980) acid 0. m l n. Nói chung.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0. b ng 5.75 EPA Satoh et al. d u ngô. d u c i d u). Nhu c u EFA c a cá.5% EPA 1% EPA và DHA 1. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0.7% EPA và DHA hay 1. còn d u cá bi n (cá h i.5. d u bông. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. (1975).

3. 2000) CÂU H I: 1. Phân lo i. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 . Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid. Vai trò lipid ñ i v i cá.Dong. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2.Higgs và Faye M. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5.

FAO. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.375.. Hà N i.. Y.. I. T. Takeuchi. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 2002. Chapman and Hall. Nhà XBNN. 1980. H Chí Minh. ð Quý Hai. T. CAB international.” vol. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . and Lim. Arai. Nhà XBNN. Watanabe. London. Nguy n Th L c. Webster. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. In “Lipid Biochemistry. H Trung Thông. (eds). and Harwood. and Shimma.D. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Hà N i. UNDP. 345-353. Michael B. 93. J. Nhà XBNN.l. 1987. M. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 402 tr.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. C. Lê ð c Ngoan. 2004.. Rome. New. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Cao ðăng Nguyên. S. 2002. p. Lê Văn An. (1991). C. 2006. Ti ng Anh Gurr.

chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. hexo và heptose. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . hydro và oxy. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng.1. Hơn n a. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. Polysaccharide. 6. là h p ch t trung tính có ch a carbon. tri ho c tetra-polysaccharide. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. chi m kho ng 1-1. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. nitơ và hưu huỳnh. O mà còn có phospho.5%. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. xeton. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c.CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. pentose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . bao g m glycolipit và glycoprotein. tetrose.1). Trong th c ăn th c v t.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. H. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di.2. Khác v i th c ăn th c v t. tuy v y. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit.

B ng 6. Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .1.

Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . Monosaccharide C u trúc. 8 d ng D và 8 d ng L.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng.6. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. ví d trư ng h p c a fructose. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). Pentose. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. fructose và mantose. glucose trong máu). N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. Trong th c v t. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. Monosaccharide t n t i d ng t do. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym.. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . fructose có trong nư c hoa qu .1. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose.2. galactose. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. ðư ng có nhóm amino. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). châu ch u. Heptose. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton.

Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. Tương ng. axit aldaric và axit uronic. Rư u t ñư ng. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. ví d . ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide.2. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. D n xu t c a ribose.. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). Mía ch a 20% ñư ng saccharose. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. c c i ñư ng ch a 15-20%. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. B ng 6. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. Axit t ñư ng. S a bò ch a 4348 g/kg. maltose. ch y u là Streptococcus lactis. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. Tuy nhiên.2. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose.. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n.2. ru t qu ñào.2. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. galactose thành dulciol. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. Glycoside. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. glucose thành sorbitol. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. tri. Tương t như v y. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 .ðư ng deoxy. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng.và tetrasaccharide. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. Ví d . Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. glucanic và glucoronic. glucose và acetone. xu t hi n oligosaccharide. benzaldehyt Amygdalin M n.

Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). qu . fructose và galactose. hình thành t nhi u pentose và hexose. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose.4 và có m t nhóm ho t ñ ng.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. là s n ph m phân gi i t cellulose. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia.CHOH. nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2.. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. Stachyose thu c nhóm này. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. Nó có r t nhi u trong h t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. mì. thóc. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch.. heteroglycan và lignin. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. g m có homoglycan. có m t h u h t trong th c v t b c cao.3. c và r . tuy nhiên. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. g i là lactocaramel. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía.COOH). 1750C thành màu nâu. có h u h t trong th c v t như là saccharose.

Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng.3) và β-(1. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Glycogen có nhi u trong gan. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . Trong th c t chăn nuôi. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6).1. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. Trong các t bào th c v t. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào.1). Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o. H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác.5 x 108. Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t".4). chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. Callose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t. Trong th c v t. ñ c bi t là hemicellulose và lignin.Amylose có c u trúc th ng. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. cơ và các mô khác c a ñ ng v t. Ví d . Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng.

1.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose.000 .200 . Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p.972.000 972.25. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .000 . M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.000 6. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside.97.000 . pectin. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2. B ng 6. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose. Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t. Trong khi ñó. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae. Trong h Gramineae.3.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp.4.600 . thân. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác). Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.6 ho c 2.050.000 972. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.1. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic.600 300 .8. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác.000 S lư ng phân t glucose 100 .000 .6. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose. trong n m và vài lo i t o xanh. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. h t c a nhi u cây b ñ u như c clover. lá và h t c a nhi u loài th c v t. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i.6. mucopolysaccharide và glycopotein. trefoil và medicago ch a galactan. V c u trúc. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16.200 48.1. coniferil và sinapyl. Dgalactose. D-mannose.296.000 6. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens.

lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. lư ng lignin tích t càng l n. Th c v t càng già. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. 6.1. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. m t.. Th c ra. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose.CH2OH 6. CH CH. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài.4). thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. Tuy nhiên.3. Tuy nhiên. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml).Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. Tuy nhiên.4. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon.. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. Các nghiên c u g n ñây cho th y. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. G . carbohydrate làm gi m sinh trư ng. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose. trong ñó alanine.

C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .5. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín.9 (Ngu n: Werner Steffens.5.4 10 66 379 1.4. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n. 6. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%.8 15. B ng 6.4.3 46. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina.B ng 6.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .6 34.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác. gi m t l tiêu hoá.0 37.2.1 22.0 25. B ng 6. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.6.8 – 30.4 14. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55.6). T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy. 1985. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 .8 43. ñ i v i tôm thì không quá 5%. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá.8 20 59 412 1. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1.

Nhà XBNN. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. 2002. H Chí Minh. Giáo trình dinh dư ng gia súc. and Bouwmans.D. 241 . pp.W. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).267.M. In: Huisman. A. N. Washington. CAB international. Halver... C. UNDP. 2001. Hà N i. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Lê ð c Ngoan. Hà N i.. 2006.CÂU H I: 1. New. Nhà XBNN. E.H. 1977. 402 tr. Seattle. Zonneveld. K. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2.M.H. FAO. S. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . 823pp. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Ling. J. Michael B. Nguy n Th L c. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. 1987. Ti ng Anh De Silva. ð Quý Hai. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Rome. L i Văn Hùng. C. B n ch t c a ch t xơ. 108 pp. Indonesia. Fish Nutrition. 2002. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN. Imprint of Elsevier Science.W.A. Hà N i. 1989. Webster. Malang. Academic Press. R.G. Hardy. 2004. H Trung Thông. and Lim. (eds). Cao ðăng Nguyên. Lê Văn An.. University of Washington Press. 3rd Eds. E. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Nhà XBNN. 2002.

ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A.. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. retinilacetat. E. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng.344 microgram retinilacetate = 0. 7. β-. γ. Thông thư ng. vitamin C. B5. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. axit folic. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. Vitamin A không có th c v t.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A.). Ví d . nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. D. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. VITAMIN A 7.1. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol.caroten. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. B6. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. β-caroten r t d b oxy hoá.. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. retinilpalmitat. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. PP. retinaldehyd. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. B2. biotin. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. B12. cholin. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. retinoic.1.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. retinilpropionat.1. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%.300 microgram retinol = 0.

2. n p mang b xo n l i.1.2. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. ti n vitamin D bi n thành vitamin D. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. niêm m c s khô. s s n sinh kháng th b gi m th p. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. xu t huy t da và vây. lo i t bào này ti t ít niêm d ch.1. thi u máu. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. quá nhi u vitamin A (2. m t l i. l p thư ng bì. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. s ng hoá.7. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. columna và t bào goblet). 7. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. th n xu t huy t. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. Thi u vitamin A. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. bi n d ng cu ng ñuôi.1). Tuy nhiên. Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. khi có ánh sáng. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A.2). Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . VITAMIN D 7. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. g c mang cá.4mg caroten/kg th c ăn. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá.2.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. bi n d ng n p mang.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng.

3). Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan.025 microgram vitamin D3 tinh th . nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein). S n ph m thu phân 1.2. Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3).25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7.2.3.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t. Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 .25(OH)2-vitamin D3. 7. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1.1UI = 0.

cơ thoái hoá. γ và δ l n lư t là 30-40.3. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng.89 1. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang.9 2976 1.3.Steffens.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E.7 2.63 2. 1985.6 41 0. d n theo W. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào. β-tocopherol. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D.9 2. thì các tocopherol β .8 30.Máu (microg/ml) . Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c.3.0 36.5 41 0. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100.3 51. Ngoài ra. γ-tocopherol và δtocopherol. và cơ quan sinh d c b nh hư ng.9 35.1% thay vì 3. VITAMIN E 7. Trên cá chép. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c . Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan. 7. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n. 10 và 1.9 3137 1.6 20.0 0. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.1.2. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém.8 3. nhóm cá h i. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương). gan nhi u m . ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: .06 2322 1. B ng 7.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 .0 0.4 21.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.62 16. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.06 3125 1.1. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14.53 15. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.

Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon.1).Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2. 7. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit.4.4. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px). VITAMIN K 7.1. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7.

Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. Như v y. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m . Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. kh . do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. 7. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. chép. VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). B6. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. ch y máu da và vây. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. nh t màu.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i.. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. xu t huy t n i.7. kém linh ho t (anorexia và lethargy).. G n ñây. Ngoài ra. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá.al. mô s o và khung protein xương. Lư ng vitamin K 0.6. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. ư n lưng-lordosis. B12. B2. mang và vây b t thư ng).5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. s n m t. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n.. B ng 7. ch m l n. hi n tư ng th n kinh.5 .. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá. kém ăn.2. t l ch t cao.al. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. hi n tư ng th n kinh. 1985). Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen).2. rôphi.2. ch m l n.5. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. 7. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. Khi thi u vitamin nhóm B.4. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et.

ñ u và da.3). ch m ch p. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . Tuy nhiên. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. m t niêm m c da.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0. r i lo n th n kinh Kém ăn. Ch m l n. t l ch t cao Ch m l n.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng. l ñ . thi u máu. ** : dùng lo i vitamin C b n 7.5 0.6 8 0.80%. ch m l n. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m).7. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7.8.Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. ch y máu da. Ch m l n. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C.15 1 0. xu t huy t vây. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 .7. B ng 7. l i m t Ch y máu da. bi n d ng c t s ng.3. gan nhi m m . Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0. ch m l n. gi m ho t ñ ng Ch m l n. ch y máu da và vây.

Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr . Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau. G n ñây. vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.70 60 .100 40 . toàn b ho t tính vitamin m t h t.100 90 .100 65 .90 75 . Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4. Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 .90 80 . H u h t. Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá. 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 . Công th c vitamin A.30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1. trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo.Hoffmann-La Roche. Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3. Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3.100 90 .100 80 .100 80 . ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.100 90 . ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F.100 80 .100 50 .90 80 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr .80 90 .70 70 .90 80 . B ng 7.90 50 .85 70 . ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t).oxy hoá.65 40 . trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n.80 100 100 90 10 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng.100 70 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.80 90 . Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang.4. Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.70 50 .100 90 .80 không thêm 100 90 30 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p. Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin. vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.

Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Watanabe. 18pp. Hà N i. E.D. Principles of Fish Nutrition. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . CAB international. Halver. 60/01 Steffens. Willy Verstraete. 2001. Y. 2002. 823pp. R. Thailand. Vitamin E requirement for Japanaese eel. H Chí Minh. 1993. and Shimma.FS No. J. England Webster. 2002. (eds).... 1989. 3rd Eds. Patrick Sorgeloos. C. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). Primary Industries and Resources SA (www. Geert Rombaut.. Fish Nutrition. Bangkok. Nhà XBNN.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Water quality in freswater aquaculture ponds ... M. Ellis Horwood Limited. 1975. 62. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. C. Imprint of Elsevier Science.pir.au/factsheets). Giáo trình dinh dư ng gia súc. Arai.sa. Academic Press. 2002.W. 2000. Laurent Verschuere.. W. National Academy Press. Hardy. Network of Aquaculture Centers in Asia. Vitamin 49. Yamakawa. Ti ng Anh Boonyaratpalin. USA. T. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN. L i Văn Hùng. Nutrient Requirements of Fish. 2004. Washington. and Lim. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN.gov. S. Hà N i. DC. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). T. 1981.

Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Ni. Mg.6 0. Mg. Cl.5 0. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . P. Li. Mn. Trong cơ th ngư i. b i trong không khí. b ng 8. Ngoài ra. các d ng c v sinh. máng ăn.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. M t s tài li u khác cho r ng. Zn. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . Na. Co. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Si. K. S. I. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. Mo. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. Cu. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th .6 1. Mn. Se. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Cu. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng.02-0. B ng 8. Sn và Va. Se. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . P.1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . Zn và Co. F. I. As. Cr. và S. Bo. và Ni. Tuy nhiên. Cr.1 1. ð n năm 1970. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t.1 ð n năm 1950. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. ngư i ta b sung thêm Mo.5 0.3-0. bao g m Ca. chu ng tr i.2-0. Cl.1. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó.2). khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. Na. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Fl. K.1. Pb. Fe.

Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương. CANXI.5 .6.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n.1 0. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 .1.33 3.7-1.85 20 1.1.25 2.1. PHOSPHO. ngoài th c ăn. Trao ñ i khoáng 8.2 4. Tuy nhiên. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8.3 12 1. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng .1 0. 1984.2.2 1.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1.2:1 và c a toàn b cơ th là 0. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.8 25 Cá chép (170-1150g) 6.0 0. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân.2.1 5. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i. Kirchgessmer và Shwarz.2. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5. vây.8 0. MAGIE 8.2 1.B ng 8.

al. 8. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c.3. ñi và tri-canxi thì kém hơn.5 thư ng không có cá (Howell et al.8mg/l. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0.3). B ng 8. cazein. làm cho th t nát. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l.7mg/lít. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg..3-3.3. Gi ng như ñ ng v t trên c n. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. Như v y. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá.2. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0.Như v y. Cá h i châu Âu. V y. natri trong cơ cũng tăng. Nư c bi n ch a 1. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. nghèo sinh trư ng và inertia.4-0.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. pH nh 4. 1983). photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. Nh ng h nư c axit. 8..2. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca. Cá h i O. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. nh t là cá chép (b ng 8. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c.vì cơ th t ch a nhi u nư c. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0.2. Ví d . Cowey et. pH th p. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t.

trao ñ i axit amin.020% CoCl2 2.6-2.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 .8. kém ăn.558% MnCO3 73. t vong cao.8% K2SO4 0. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0. viêm cata.3. Viêm cata.1% K2HPO4 6.1% CaCO3 0.1% NaCl 0. ribonuclease và DNApolymerase. s lư ng h ng c u gi m. viêm cata. tim y u. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. malic dehydrogenase. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2. cytocrome oxidase. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. axit béo và oxy t vong cao. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase. 2.6mg/kg th c ăn.4. 3mg/kg th c ăn c a cá chép. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n.034% Cu (OH)2. cacbonic anhydrase. m c khuy n cáo 1 . cytocrome và Ch m l n.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8. tyrosinase. th p Hb và hematocrit. feroxydase.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. viêm cata.2CuCO3 0.2H2O 0. thi u máu. superoxid dismutase. t l ure.081% ZnCO3 8. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase. trơn .5% MgO 0. carboxypeptidase.002% NaF 0.001% KI 3. B ng 8. myoglobin. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. Ch m l n.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. c t s ng ng n. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb.5% CaHPO4.

Steffens. 2002. Nguy n Th Lương H ng. 3rd Eds. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.. Ti ng Anh Halver. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. R.R and Dill. và nhu c u c a cá. 1993. (eds).V. Nutrient Requirements of Fish. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2..D. W. P. C. T. Principles of Fish Nutrition. 823pp. W. S.CÂU H I: 1. Nhà XBNN. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Michael B. 1979. 2002. New. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. Imprint of Elsevier Science. Washington. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nose. T. L i Văn Hùng. Fishing News. 1989. FAO. pp.. Hardy. DC. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. England Webster. Nhà XBNN. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Tôn Th t Sơn. and Lim.A. (eds) Advances in Aquaculture. UNDP.590. CAB international. E. Lê ð c Ngoan. National Academy Press. Farnham. In: Pillay. Hà N i. Academic Press.. J. 1997. Vai trò c a Ca. NRC (National Research Council). Mg.W. Hà N i. England. H Chí Minh. USA. Ellis Horwood Limited. Fish Nutrition. and Arai. Rome. C. Nhà XBNN. 584 . bi n pháp khăc ph c? 3. 2004. 1987. 2002.

cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t.2. khô d u bông. hàm lư ng protein 25 – 27%. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. khô ñ tương.2.. bã bia.1. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. trong nhóm này có bã rư u.. ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. nhưng protein l i r t th p (0. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. m 2 – 4%. khô c i d u.9-2.2. b t lông vũ thu phân. monocanxiphosphat. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. 9. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. . xơ trung bình 6%. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. khô hư ng hư ng dương.. khô d u bông. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). Tuy nhiên. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. s c ch t. 9. rơm.2.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. ch t khoáng.. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. protein 9 – 12%. acid amin thi u và không cân ñ i. bã m ch nha.1%).. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. trong nhóm này có các lo i khô d u l c. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. khô d u lang. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c.1. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. th c ăn thô khô như c khô. axit amin. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. các thu c phòng b nh. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. t l xơ cao. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. b t cá.

t o thành phytat không hoà tan. b t cá.25% methionine. không th y có ch t ñ c. P.8% so v i CP). vi khoáng. ch a 0. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng.5 17.9 7. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . giàu methionine.0 16.9 28.5% so v i CP). ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n.1 4. Khô d u bông: 40 – 45% protein.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông.1 Khô d u d a 90 21.3% so v i CP). B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu .4 29. b t th t xương.4200 kcal/kg. niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. Khô d u c i d u. B ng 9.5 13.6 43. giàu lysine (7. gi u vitamin B1. Khô d u l c. nghèo methionine. Khô d u v ng.trên (9 – 11%). Ca. l n con ≥ 50 ppb. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. bê > 200 ppb.5 Khô d u bông 91 41 1.8%. Glucoside b n ñ i v i nhi t. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép.5 6. riêng khô ñ tương r t th p (5%). Ngoài ra. tryptophan (1. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA). Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. 40% protein. nhưng thi u lysine. nghèo lysine. arginine và leucine. ñ c bi t là aflatoxin.7% so v i CP).9% so v i CP).1 6. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. ph ph m s a. và vitamin B. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.2. xơ cao ( 16%). Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1.45%) nhưng h n ch methionine và cystine. cách ch bi n. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. cystine.9 9. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein.. cystine.5 1. Ca. giàu lysine (2. không h p thu ñư c. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. 45 – 50% protein. Kh u ph n nuôi cá O.2 17. Protein gi ng khô d u ñ tương. threonine (4.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. b t máu.1.003 – 0. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . 42 – 48% protein. P. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. lysine. methionine+cystine (4.1 Khô d u l c 89 45-48 1. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. methionine (3. methionine.1.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 .0 0.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá. methionine axit amin là gi i h n m t. Cá ư p (fish silage).Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t. cholesterol. D ch ép ñư c chi t m . B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. Có th thay b t s n b ng b t g o. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m .5 nh v y. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n.22 1. asthaxanthin. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. khoáng và ch a c ch t d n d . ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm.2.0 4. phương th c ch bi n và b o qu n. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. th nh tho ng khu y ñ u. cá mòi và cá cơm.9 0. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%). Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. ñ tươi c a nguyên li u tươi. Ngoài ra. tuy nhiên. phương th c ch bi n và b o qu n. Trong quá trình . làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích.3 0. Hàm lư ng protein 30-40%. axit lactic ñư c hình thành. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t.03 10. B ng 9. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. . b t ngô. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m .0 5.07 0.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. pH xu ng dư i 4. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan.2 1. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. bã ñư c s y khô nghi n thành b t.

ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá.2. histidine và tryptophan). Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da.ch t mang ph i tương ñương nhau. t o. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). ch t h p ph mycotoxin. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine.4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. ch t d n d . ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin. axit amin t ng h p. như v y.. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . Mycofix-plus.. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin. rau c xanh. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. . methionine. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. aluminiumsilicat. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Thông thư ng. Ví d . vi khoáng.. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. polypropilene glycol. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. móng. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. lipit 8-11%. gân. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. . Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. B t lông vũ thu phân. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. nguyên t vi lư ng. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn... BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. B t máu. protein t 30-60%. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. móng và lông. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m.2. r t giàu lysine (9-11%).2 dihydro-6 cthoxy-2. enzyme.5-5% và P 8-10%.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong.3. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. ch t t o m u. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. ñ i v i ho t ch t là vitamin. ch t k t dính. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê.. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng. t o mùi. . B t th t. axit amin. 9. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. Ca 4. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. th c ăn trong d dày. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin. vitamin. Ho t ch t có th là axit amin.

1 1. 9. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. Trong s n xu t gi ng u trùng. 9.5 10. glutamate.. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%.3 52.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng).6 49. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng.5 19.9 20. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. luân trùng. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. vì th . cá.1 5835 Cladocera 9. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o. Artemia.2. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên.3 7.7 4800 Malacostraca 24. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n.4. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng.5.2 4866 Artemia 11.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine.. b t m c. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . luân trùng.3) B ng 9.3 6. b t cá. giáp xác râu ngành. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. alanine. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o. ñ c bi t là giai ño n u trùng.0 41.3 19. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng.6 5537 Ostracoda 35.8 56. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher. Ngày nay. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. . Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo.0 61. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. CMC (carboxyl methyl cellulose).3 20.6.2. 9. bentonite.3. trùng ch . Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này.3 19.2.2 64.5 5683 Copepoda 10. chitosan.3 7. Artemia. gelatin. giáp xác râu ngành. Các ch t này hi n di n trong b t tôm.7 5445 Ngh nuôi giáp xác.. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao.

Probiotic còn có các tên khác là: Probiont.5kg năm 1997.. 1998). trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. Ki u tác ñ ng c a probiotic. 2000 và Jenn-Kan Lu. axit h u cơ hay diacetyl. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n. Ngày nay. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. B t ñ u t năm 2006. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. lysozymes. Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. Probiotic Bacteria.). Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. Ngày nay. siderophores. Bacillus và Pseudomonas. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác.. tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. Carnobacterium. Beneficial Bacteria.Kho ng 20 năm trư c ñây. Yasuda và Taga. bactericins. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i.). kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng... Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). proteases. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). hydrogen peroxid. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp.. Vibrio (Vibrio alginolyticus.

Alteromonas sp. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. artemia) v i probiotic. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique).s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. ñ c bi t t o ñ . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. S lư ng A. trong ñ t và th c ph m). anguillarum và A. ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. hydrophila. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. anguillarum (dòng VL4335). nitrit và hydrogen sulfide. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . tr n probiotics vào th c ăn. các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. Tuy nhiên. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia.dòng B-10-31. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t.

crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. Probiotics dùng trong x lý nư c. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. K t qu th c nghi m trên cua. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac.2%. H p ch t h u cơ trong nư c. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Vi khu n proboiotic là V. dung tích b 200m3. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). t l s ng ch ñ t 6. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. Vi khu n P. Nhóm vi khu n Bacillus sp.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. u trùng không phát tri n. Vi khu n có h i V. paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. Ví d . b phân gi i thành amoniac. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. Thông thư ng. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. Trong 7 thí nghi m. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì.8%.

2002. Swift. W. Aquaculture Training Manual. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. and Morgan. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. England Stumn.. 2005. Australian Centre for International Agricultural Research. 1985. Willy Verstraete. Hà N i. L. Granvil D. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural.SRAC Publication No. and Allan. P. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. 3. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2.R.W. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Nhà XBNN. Principles of Fish Nutrition. Fish Nutrition. A Wiley-Interscience Publication. Steffens. 3rd Eds. Hardy.J. 3rd Ed. W. 2002. Giáo trình th c ăn gia súc. 2004. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . R. Patrick Sorgeloos. Treece. C. Nhà XBNN. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Allen Davis.. 2000. (eds). 1987. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng.. 1996. Edwards. Hà N i. Geert Rombaut. Imprint of Elsevier Science. FAO. Dư Thanh H ng. Treece and D. Nhà XBNN. J. (eds). 700. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Hà n i. Vi n chăn nuôi. Laurent Verschuere.D.SRAC Publication No. 701 Granvil D. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên.. Fishing New Books Ltd. Nguy n Th Hoa Lý. L i Văn Hùng. Nguy n Th Lương H ng. D. H Chí Minh. Canberra 2004 Halver. Lê ð c Ngoan.. Rome. G. 2000. 2004. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. C. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.CÂU H I: 1. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 1999. New. 823pp. 2000. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Nhà XBNN. J. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. CAB international. Ti ng Anh Gerald M. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Ludwig. and Lim. England Webster. 1989. E. 702.. 2002. Ellis Horwood Limited. Academic Press. 1997. Tôn Th t Sơn. UNDP. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No.

3.4 .8.1. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.9 .CHƯƠNG X TH C ĂN T 10.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4.5 . túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.0 .90 1. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0. 10.1.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng.4. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .3.0 Sole (Solea solea) 1.1. ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton). Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0. b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon. pha ñ u. Trong nh ng năm 70. B ng 10. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.25 3.4 3. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên.0.4 7.77 . live food ) là các phiêu sinh (plankton). t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.6 4. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.2.1.0 12.2 .1).2.4 .0 15. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.1. Nói chung.2 2. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ). chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0. Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng.9 .0 .1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 .1. Tuy nhiên.2 .1 .0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.0 .7 .84 1.1.0 * Ngu n: Jones và Houde.7 Milkfish (Chanos chanos) 1.2.1.25.1.1.0 .6.1.8 .8 .0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0.20.2 .0 1.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .6. K t qu là lúc n . Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.0.2 3.1mm.78 . nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.3. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh . Phiêu sinh có hai nhóm.9 .9 . Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.0 .

kh u giác. Ngoài ra. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. copepods. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn.. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. cá bi n giai ño n cá hương. u trùng decapod. Ngày nay. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . Ngư c l i. Ngoài ra. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . nh v y năng l c th giác t t hơn.2. cá.. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. Tuy v y. giúp cho giác quan u trùng phát tri n. cá Ngoài các nhóm trên. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . daphnids. Nói chung. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh.). Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. Trái l i. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. Các giác quan c a u trùng như th giác. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng.. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. flagellates vv. Moina spp. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. 10. postlarrvae tôm và tôm b m . th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u.) và zooplankton khác nhau (copepods. bao g m Brachionus rubens. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm.2. cladocerans. Tuy nhiên. cilliates vv. cá bi n + Artemia spp. tôm he (penaeid shrimp). các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. ng tiêu hoá thì ng n.10. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans).1.. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . rotifers. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. (meta-)nauplii cho giáp xác.. khi n cho năng l c th giác kém. rotifer. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. T ñó.

BL. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). BL. BP. BP PL. BS PL BP BP BS BS PL. C. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BS BL. BP.2. BP. 10. BP. ML. MR PL. BL. t o roi (Isochrysis galbana.2).1).c nh ñó. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. Thalassiosira pseudonana. BL. BL.) (hình 10.1. Cheatoceros gracilis. MR BL. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). AL. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL. BS PL. ML BP BL. BP. B ng 10. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. ML. BL.2. BP. B ng 10.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh. BS. BS. Calcitrans). cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. BP PL. Tetraselmis suecica.

22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào. t l tiêu hoá. costatum.6-23. 20:5n-3). (Laing. (c) Chaetoceros spp. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. 7. arachidonic acid (ARA. Isochrysis sp. (b) Dunaniella spp. Hình 10.11 . BS BP BP BP BP. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . gracilis. 1991) Các acid béo chưa no HUFA.. lutheri. MR. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri.3. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. BP.. protein. T.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35.2. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. nhưng hàm lư ng protein.62 %/ch t khô). 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA.2.2-23 và 4. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. C. MR PL.3). B ng 10. FZ.) và Chroomonas salina. BP.1. l n lư t. S.3. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp.2. BS. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. BS. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. BP BL.

5 3.0 5.4 35.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.3 0.5 0.0 23.080 0.8 7.2 23.7 0.86 29.63 0.0 11.4 99.2 30.83 1.2 28.27 1.8 76.2 10.5 12.1 0.8 76.21 0.1 83.9 1.7 16.1 45.8 9.3 74.8 5.9 21.34 0.5 14.8 9.73 0.37 0.5 1.0 9.9 12.4 99.4 122.5 15.3 74.3 11.cell-1) 11.5 6.2 3.8 12.2 % theo v t ch t khô 11.8 8.0 6.41 0.1 6. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.34 24.9 21.95 1.68 2.4 2.4 52.0 4.6 8.1 16 7.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.4 122.5 20.4 4.01 1.7 93.2 28.04 0.29 6.0 6.1 9.7 9.1 CHO Lipid 0.7 52.63 0.9 1.73 0.53 1.4 2.7 20.054 3.1 269.0 4.0 13.0 0.78 0.0 168.8 29.30 8.7 5.2 5.0 5.98 0.48 32.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .7 52.cell-1) 3.8 102.2 Chl a Protein (pg.5 2.

tricornutum. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella.98 35 31 31 29 23 29 26 7. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. 1991). và Chlorella sp.3 93. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác.5 29. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương.97 0. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . Tetraselmis chuii. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6.42 0. d ng ñơn l hay h n h p. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác.0 168. Chlorella sp.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. Galbana. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte.1 12. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng. và Chlorella sp. V i hàm lư ng HUFA cao. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp.1 0.98 0.0 9. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. tertiolecta. T.89 1. Ngoài ra.0 12. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella. Chlamidomonas cocoides. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng. 1990).Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana.2 30.98 0. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Dunaliella tertiolecta.0 7. seucica. I. ðài Loan. Khi ương u trùng tôm càng xanh. loài D. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác. Nh t B n.. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng.84 0.. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder. m t s loài cá và hai m nh v . Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có.. 1992). Thalassiosira fluviatilis.).1 269. T. Trong nuôi th y s n. nhanh hơn so v i t o D. Theo m t s báo cáo. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka.8 12. Chlorella vulgairs. P.9 6.7 102.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. loài Chlorella nư c ng t. và Chaetoceros sp. seucica. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i. t l s ng c a cua tăng cao. Chaetoceros sp.

3. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . ISO: Isochrysis sp. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau.GRA: C. TET: Tetraselmis suecica. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. ð th 10. cam và hơi cam. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein.3. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. Mustafa và ctv. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. 1989). thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. Galbana (Moskera và ctv. g m: Spirulina marigold. CHRO: Chroomonas salina. 1989). Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. Ghi chú: (a) C16.. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. acid amin thi t y u. SKEL: Skeletonema costatum..& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). b t ngh và th c ăn ñ i ch ng.2. mossambicus. seucica và I. b t ñ u tôm. (Tahitian). lam. acid béo. Tuy nhiên. C. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. gracilis. vàng lam. Các loài t o (vi t t t): C. NAN: Nannochloris atomus. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . PAV: Pavlova lutheri. CAL: Chaetoceros calcitrans. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. DUN: Dunaliella tertiolecta. cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. khoáng. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. THAL: Thalassiosira pseudonana. Pepal meal. 10.

1983). Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . ñ t kích c 663-757 µm. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. 1984). Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. T k t qu ñó. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%).. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. Tuy nhiên. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia.000 xu ng còn 5. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a.000 t bào/ml. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. ch ñ t 1% (Liao. T o khuê Trong l p t o khuê. Spirulina. Hơn n a. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus).. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. Isochrysis. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng.. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm.. Thlasiosira.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. Bên c nh ñó. Phaffia và krill oil. ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. platensis c ng v i b t ñ u nành.

giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). 10.3.10. m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng.2. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10. cơ quan bài ti t và sinh s n.4).5 . 2 nhi m s c th ). Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m). Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Thân ch a ng tiêu hóa. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). ñó là các lông hình khuyên.1.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10.3. thân và chân. hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). Trong nhóm loài nư c m n. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid. Nói chung. u trùng trư ng thành sau 0. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3.3.1. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. ð u mang cơ quan v n ñ ng.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n.4. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái.4 ngày 25oC. tr ng s n thành con cái amictic. Trong sinh s n ñơn tính.4 . Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t.

Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. Ví d . môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10.. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. vi khu n. bơi ch m. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. Protein Selco: PS. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. 1987). vitamin C. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). sinh ra con cái mictic và amictic. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens.. Men bánh mì: BY.3. ð th 10. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái.4. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ).. Zheng và ctv. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác.4. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . 10. ñ c bi t là các HUAF (3. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th .3. protein . nhi t ñ . oxy hòa tan. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái.h u tính. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng.4). u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid.. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n.5). ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10. Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3.1% n-3 HUFA). pH. hàm lư ng NH3. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n.

10. Cyst có m t l p v c ng. P. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. Trong môi trư ng t nhiên. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. nhi t ñ chênh l ch t 0 . Sau 24 gi p trong nư c bi n.4. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn.1. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. t hình tròn lõm hai m t. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài.4. ng tiêu hóa th ng. g i là “cyst”. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. màu nâu ñ m. ñó là nauplii. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t.100oC. có hai m t kép. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. Artemia s n sinh cyst. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n . Khi ngâm vào nư c bi n. các cyst này n i trên m t nư c.7). 10. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. indicus và P. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn.8). ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm.

instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. B ng 10.. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo.5. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. u trùng tr thành Artemia thành th c. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). sau 8 gi thì vào giai ño n instar II.5).000. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay.4). phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). Bình thư ng. Greatlake. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. Trong quá trình cyst n thành nauplii. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV). nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). Trung qu c). 200.. pH = 8. giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns.300. ñ m n 5 ppt. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá.2.g-1 protein) (Seidel et al.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg.4.. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3).4. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10. vi khu n. ch t béo (14%). CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 . ánh sáng ñ y ñ . nư c s c khí và tu n hoàn t t. M và Tien-tsin. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). 10.

u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v .1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer. Tuy v y.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.1 C18:4 Octadecatetra 11. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10. San Francisco) Stearic 9. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval.2 C20:0 Arachidic 1.5 C20:3 Eicosatrienoic 2.6.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. Tuy nhiên. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia).1 C20:4 Arachidonic 4. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia.2 C18:3 Linoleic 9. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n. Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .0 mg/g C18:1 Oleic 27. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot).

ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. ð i v i cá nư c ng t. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. cá lăng . Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. 10. trong ngh nuôi nuôi cá c nh.1. song. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . Calcanus finmarchius & C. Eurytemora affinis. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). ð i v i cá bi n.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. ñó là ng c và b ng. cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. Tuy nhiên. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. cơ th hình ng. Tuy nhiên. Không như tôm bi n. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th .5. Tisbenta elongata. trong s n xu t gi ng. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh.5. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. ð u có m t và râu anten khá dài.. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. Thân g m hai ph n rõ r t. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. cá tra. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. trong s n xu t gi ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. helgolandicus. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. ph n trư c phình to hơn ph n sau. Ngoài ra. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. m t là calcanoid (Acartia tonsa. Tigriopus japonicus. cũng gi ng như tôm bi n. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. Schizopera elatensis).. Con ñ c nh hơn con cái. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Copepod Copepod có hai nhóm.

.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. l n lư t.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). . M t con cái có th s n xu t vài tr ng.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. 10.9).3% tính theo ch t khô. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. Bình thư ng.8% và 1.5. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. Không nh ng v y. 1984. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. V giáp b c toàn thân. khi th c ăn phong phú. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. copepodite… . Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. protein trong ph m vi 44-52%. Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .Trong nuôi tr ng copepod. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine.2.

8 6. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.7 2. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus.8% protein)/100cm2. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron. peptidase. 1994) P.5. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c.9 6.9 4.9 5.7).3 1.7 8. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 . S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.7 P. M t khác P.5 6.8 11. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.0 11.9 6.5 g men/100cm2.7 3. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng. 10. B ng 10.9 3. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.2 4. Con ñ c nh hơn con cái.0 6. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn.3.2 12. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép.5 48.1 7. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P. ñó là các tr ng ngh (cyst). nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. sau ñó gi m b ng cách phun nư c. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease.9 5.4 7.8 8.0 12. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành. Nematode Nematode.3 4.7 7. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn.4 3.3 61. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0.7 1.2 4.9 8. lipase và cellulase.ra nh ng con cái. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.4 2. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium.7.6 2. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá.9 1.4 5.

sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây. thành ph n tương ñ i n ñ nh. Hình 10. s n có. t ng m t (littoral zone).6.1.4. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng. 10. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. u trùng bánh xe có th thay th rotifer.5. 10.11. t ng gi a (limnetic zone). tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton).12. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10.10.10).6. 10. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H.6. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. Hình 10. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10.11). u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo.2. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. hoá h c và sinh h c. t ng ñáy (benthic zone).12). d mua.

ngâm ao 2-3 ngày. B ng 10. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan.7 m. . amoniac. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. khô d u bông. b t c alfalfa. c ng .Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao. khô ñ tương.t n ít công và d d tr . B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . d n t y ao. ñ p b . phát quang b i r m quanh ao. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. ñ m n. ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. pH. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1.8.. ph i tháo c n ñ b t h t cá. 10.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). . lân. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao..Sau khi bón lót. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. N u là ao cũ ñã nuôi cá.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. Boyd. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). . nư c ao s có m u xanh nõn chu i.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t. giúp làm gi m ñ ñ c. ñ ki m và ñ c ng.2-2 mg/l 0. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. phân xanh và phân vô cơ như ñ m.. Trong khi. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c.. ñ ñ c. l c nư c qua ñăng ch n.6..3m nư c). 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. Ngoài ra. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. nhi t ñ . và có nh hư ng lâu b n. vôi. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u. bón phân. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. .. phân h u cơ (phân gia súc. ch t dinh dư ng.3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 .. tăng pH. gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.5-0. s a c ng c p thoát nư c.Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao.Nh ng ngày tr i oi b c. M c nư c l y vào ch c n 0..8. vét b t bùn th i.1 mg/l <0. l p kín các hang h c. tăng ñ hoà tan c a phosphor.3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S.5m. cho nư c vào ao. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá.D n t y ao trư c khi th cá. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng.

R. G. NRC (National Research Council). E. 1993. Patrick Sorgeloos. (eds). and Morgan. Academic Press. 2005. 2000. England Webster. UNDP. (eds). Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. Ludwig. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Willy Verstraete. DC. Steffens. H Chí Minh. 2004. Ti ng Anh Gerald M. A Wiley-Interscience Publication. 1989. Canberra 2004 Halver. Geert Rombaut. 3rd Eds. Lê ð c Ngoan. W. USA. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. Fishing New Books Ltd. W. Aquaculture Training Manual.D. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. C..J. Nhà XBNN. Treece. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 .. Swift. J. Laurent Verschuere. 2000.SRAC Publication No. England Stumn. CAB international. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 2002. Hardy. Nhà XBNN. Edwards. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture .. Australian Centre for International Agricultural Research. FAO. 702. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. 1996. and Allan.W. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 2004. Treece and D.R. J... 1987. D.SRAC Publication No. Hà N i. and Lim. New. Giáo trình th c ăn gia súc. National Academy Press. Allen Davis. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. Granvil D. Imprint of Elsevier Science. L. 823pp. Ellis Horwood Limited. Fish Nutrition. Principles of Fish Nutrition.Câu h i 1. Nguy n Th Hoa Lý. 700. Nutrient Requirements of Fish. 701 Granvil D. 1985. C. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. P. 3rd Ed. Washington. Rome. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 2000. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Dư Thanh H ng. 2002.. 1999.

X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). qu . tinh b t lúa mỳ 65 . n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1.2. tinh b t ngô 62 . các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên.720C. ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch.6α-glucoside. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. sau khi làm l nh và khô.1.1. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. Các β-amylase g n vào các m ch α. b ng dung d ch axit ho c mu i. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. ð i v i các c u t amylopectin. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan.770C. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). vào hàm lư ng nư c t do. nhi t ho c hóa ch t. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . m i h t có m t r n h t (hilum). hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose.1. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. trong khi ñó amylose ch kho ng 106.4-α-glucoside.1. c .4 và 1. ðây là quá trình gelatin hóa. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. Dư i tác d ng c a cơ.640C. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 .CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. Tính ch t v t lý. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. Bi n ñ i v t lý. Tuy nhiên. dư i tác d ng c a nhi t hay axit. c u trúc tinh th b phá v 11. h t tr l i bình thư ng. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v .1. nhi t ñ .1. tinh b t cao lương 67 .670C. CH BI N TH C ĂN H T 11. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. Nhi t ñ ñun nóng càng cao. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. Thông thư ng. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon).800C). S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.4 và α. Tinh b t có c u trúc tinh th . S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. do ñó là gi m t l tiêu hóa.

sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. t o thành các h c hình nón. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. ñ m c a h t. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. Các phương pháp ch bi n ư t.3. B ng 11. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. ñ m c a h t. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11.1. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. 11. t c ñ dòng h t lưu chuy n. kích c m t sàng. g o. vitamin ñư c b o toàn. Trong quá trình . L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. h t ng m m t lư ng nư c. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. Ngô. y n m ch không th c hi n ñư c. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh.1.1). ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. cao lương. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng.

Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh.5-4% ph thu c vào lo i h t. trong thùng g ). khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn.2.1.2.2. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11.. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i.2. 200oC trong 20 giây). H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. B ng 11. formic. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. Dư i áp su t và nhi t ñ cao. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh.5-3% tính theo kh i lư ng h t. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. d ng m nh hay h t. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. 11.. 11. d ng ư t. propionic.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. hóa h c c a h t. v i h t cao lư ng m t 25 phút).1). Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o. axit ñư c dùng là axetic. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 . izobutyric. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm .

2. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.8 – 4.0 – 20. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis). các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb.00 1.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô.25 0.4 1.8 – 1. ch t béo và axit béo n-3. Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm.25 – 1. axit amin. ch t xơ. th i h n s d ng.8 0. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . P…). các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro.02 – 0. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g. . Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. ñ i tư ng s d ng.4 – 0.8 5.3) B ng 11. . nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). m t s ch t khoáng (Ca.3.2. t l P/E. Ca.4 – 2. 11. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p).B ng 11.50 0.0 Tiêu chu n c m quan. kh i lư ng t nh. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. các thu c (như kháng sinh…). mg/kg h n h p). .3. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED).0 2. protein và m t s axit amin.50 – 5. ch t béo.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. tên và ñ a ch nhà s n xu t. Hg.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c. hư ng d n s d ng. Cd…).Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). Nh ng quy ñ nh này g m: .

(2). tr n. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . b o qu n (sơ ñ 11. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. bao gói. Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. giai ño n ñ u. nghi n. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng.Nghi n (hình 11.2. ð i v i th c ăn cá. …). viên. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. n u ngô ñem nghi n m n. ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). m i gi nghi n ñư c 200kg. Máy tr n có hai lo i (hình 11. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. (3). Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. ð i v i quy mô nh . ch không ph i “k thu t”. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n.11. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. cân. t l tiêu hoá có th gi m.4. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50.1). ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. Không ñi sâu vào các công ño n trên. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân. làm ngu i. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. khó b o qu n.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. r i ti n t i tr n cơ khí.

sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. (5). H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. t c ñ quay c a khuôn. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút).Th c ăn nhi u m (>8-10%). thoáng mát.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. . t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. lư ng hơi nư c vào khuôn. bên ngoài b ng bao d a. ñ bóng. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. .ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. ñ gelatin hoá. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng.5-0. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. D tr nơi khô ráo. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u. (4). H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên.6 g/cc (v i khuôn vòng. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. tránh chu t b xâm h i.Kh i lư ng riêng. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. thi t b và công ngh viên. Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. Viên (hình 11. V công ngh . . Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2). V nguyên li u.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

Hà Lan. ch t chi t không N.. tiêu chu n cho tôm. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ). cá. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r .0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng.. axit amin. kcal/g) 4. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM.1 4. tiêu chu n c a Nh t B n. kcal/kg).Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. b ng12.5 9. kcal/g) 3. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. phương pháp hình vuông Pearson. Met + Cys.error). Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: . P. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u). Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. 12.FAO) ph n ph l c. làm gi ng.5 5. . ch t béo.sai (trial .) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng.0 2. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. B ng 12.3. ñ m c a môi trư ng.25 3. DE c a th c ăn cho tôm. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. Ân ð . 12.2.1.1 5.000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. xơ thô. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 . cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .0 4. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n.8 8. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. khoáng.3.. khoáng. protein.. hàm lư ng lipit.. ARC (Anh).1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe .12.1). phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung.2.. . ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm.. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.1. vitamin. Ca. New (1987.

5 kg khô d u d a. cá. cá. premix vitamin. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0. 12. khô d u ñ tương 45%CP. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87.5 kg b t cá và 87. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n. .3. 4% m và 2% ch t k t dính.ði u ch nh và b sung. . g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm..Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i.5 kg. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng .. . ta có phương trình 2 n s : 0.2. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP. ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. 12.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . cám g o 10%CP. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1.20x + 0.3. Nói chung. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: .5/100 Như v y. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87.3. c n ph i h p 12.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. .60x = 35/3 = 11.5 kg và y = 12.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s . g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn.

phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.00 kg 100.45 z = 23.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).43 (4) y + z = 70. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 .03 z = 38.45 y = 42.00 kg Ngoài các phương pháp trên.67/0.45 kg Cám 42.6 = 19.10) = 11.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.45z x+ 0.Ta l p ñư c phương trình: 0.6 x + 0.1 y + 0.6 x T (3) ta có x = 11. Feedlive.00 kg Ch t k t dính 2.03 kg Khô ñ tương 38. ta có phương trình: 0. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.1y + 0. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.00 kg M 4. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.42 kg Premix 4.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.45 y + z = 35 = (100 . t n tr các công th c.

R.. 1999. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.. CAB international. 2002. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. J. and Lim. and Shimma. S. Gerald M. Tiêu chu n. Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . (eds). 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 823pp. Hà N i. Hardy. 1995. Nhà XBNN. 3rd Eds. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Rome. 2005. H Chí Minh. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids.D. C. Lê ð c Ngoan. Fish Nutrition. Fishing New Books Ltd. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. and Allan. USA. Vi n chăn nuôi. Edwards.CÂU H I: 1. New. Watanabe. 1985. Canberra 2004 Halver. T. Rome. 2002. Aquaculture Training Manual. Nutrient Requirements of Fish. Nguy n Th Hoa Lý. Tôn Th t Sơn.R. Nhà XBNN. Giáo trình th c ăn gia súc. Swift. P. 700. G. 1980. Ti ng Anh FAO. 2002. UNDP. Dư Thanh H ng. Ludwig. 345-353. Nguy n Th Lương H ng. FAO Fisheries Technical Paper 343. DC... FAO. Australian Centre for International Agricultural Research. L. Webster.SRAC Publication No. National Academy Press. Nhà XBNN. 1997. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Y. E. NRC (National Research Council). Michael B. Farm-made Aquafeed. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. 2004. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. (eds). Hà n i.W.. L i Văn Hùng. Washington.. Academic Press. T. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 2004. D. C. Arai. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Imprint of Elsevier Science. Nhà XBNN. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.. 1993. England Takeuchi.

nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy.1. Trong t nhiên. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. cá gi ng và cá thương ph m. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. cá hương. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y. B ng 13. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. ñ t kho ng 2.1. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. thì ch kho ng Hình 13. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n.5 tri u t n vào năm 1998. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku.1. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên.1. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods.1. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. Các giai ño n. CÁ 13. nh ng t m Rau c . Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. 1993). Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . ñ c bi t là Trung Qu c. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn. ao nư c ch y. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác.8 t USD. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c.1. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . tr giá 2.

Wantanabe. 1994. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. 1973.13. Song. amino acids. khoáng. cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. 1999). 1988). Ogino. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. n u như ho t ñ ng c a nó y u. M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. 1982). 1988). protein tr ng gà ho c b t cá.4% c a protein) giai ño n th t. 1995. 1980). Kaushik. 1992. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. 1982. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. Protein và amino acid. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 .2. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. Oma. 1995). m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao.25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. B ng 13. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. De Silva và Anderson. Takeuchi. N u kh u ph n ch a 35% protein. 1991. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. Tuy nhiên. 1995. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%.3.2. như casein. carbohydrates.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. vitamin. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. Tuy nhiên. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . Nhìn chung. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. 2001). axit béo. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe.75% (5. 1980). lipid. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0.1.

và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).17% c a kh i lư ng cơ th /ngày. Lipid và acid béo. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 .9 1. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá.1% cho s n xu t).3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4.4 0. 1979).83. 1995). Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4. 1.3 1.3 1.9% m t do sinh nhi t và 36.5 0.0 3. 3.8 0. B ng 13.60 và 5. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . 1995). 31.8 6. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá.6 1.3. 1992. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.8 5. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c. c hai ñ u thu c h Cyprinidae. 1983. Năng lư ng. Hơn n a.6 4.6 2.1 0.4 1.4 0. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. 1985). 1986).2 2.8 2. và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n. 4% b t th t.5 2.3. Murai và c ng s . Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa.4 2.3 5.9 3.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi.7% năng lư ng thu n (bao g m 12. 1979).4 2. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y.4 1. Các tác gi cũng khuy n cáo r ng.9 3. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th .8 3. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá.1 0.5 3.7 2.5% m t qua ph n th i khác.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24.0 3. Kaushik. Như ñã mô t các loài cá xương khác. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.8 0. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n.3 3.9% năng lư ng m t qua phân.0 1. G n ñây.2 2. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13. 29.6 1. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . 1983. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s . K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s .

Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. còn tricaprylin (C8:0) thì không. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . Trong lúc tricaproin (C6:0). Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. không ph thu c vào kh u ph n. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. 1998).0.Cá r t c n các acid béo thi t y u. trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. t l ch t cao và m t s c t da. Tuy nhiên. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. Tuy nhiên. 1992). Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t.8-2. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. Carbohydrate. 2000). 1995). Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. 1999. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. Hình 13. 1977). Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . bao g m cá chép. s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. cá tr m c . M t khác. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p.2. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . Dù v y. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. gi ng như “b nh Sekoke”. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. tricaprin (C10:0). m t loài g n gũi. cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. 1995). Trong các loài cá.

xu t huy t dư i da Bi ng ăn. m t s c t da. Zn). Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. ch m l n.5 (cá chép có nhu c u v Co.r ng. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. Ví d . h t ho ng. thoái hóa gan. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. 1098). Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 .4. NRC. Tuy nhiên. 1991. 1982). m t l i. xu t huy t da. g y mòn.1997). mang xo n. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. h t ho ng. th n. hôn mê. Mn. B ng 13. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. ch m l n. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. da và vây. Vitamin và mu i khoáng. ch m l n. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. h ng c u d v ra t ng m nh. 1988). nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. 1992. D và K chưa ñư c nghiên c u. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. tăng trư ng kém. da.4. Pantothenate 30 Bi ng ăn. lưng cong. gan nhi m m . xu t huy t da. s ng y u. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. ñ ñ n. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. ho i t th n s m. P. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. Sau ñó. xu t huy t mang. cáu k nh. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. Cu. Mg. s ánh sáng. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. m t l i. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. như kích c cá. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . xu t huy t gan. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS.

phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. Chúng ta bi t rõ r ng. NRC. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. t l ch t cao. t l ch t cao. ñ c nhân m t. 1991). t l ch t cao.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . lúa m ch. bi ng ăn. Nó cũng cho th y r ng.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. Kim và c ng s . ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. mòn mang và da.1. M t tr ng l c. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. trong ñó bao g m c cá chép. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh.4 .B ng 13. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . Mg. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. k m th p trong xương Ch m l n. Tuy nhiên. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. B ng 13. như Zn và Mn.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. tăng m n i t ng Ch m l n. th t và b t xương. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . 1994). nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. cám. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. hi u qu th c ăn kém. 1991. P. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. Hb. xương không bình thư ng. xương không bình thư ng.5. 1993. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh.0. l ñ và co gi t. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. lư ng canxi cao. 1994).3. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . 1989). carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. Canxi. 13. magiê gi m trong xương. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. Mn. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. b t ngô. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. còi c c. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng.

Vì v y.6 8. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn. Protein trong b t m ch nha (MPF). Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard.8 10. MPF. Ngoài ra.8 18. D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.16 0.8 64.5 11.24 0. h t c i. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .3 13.3 15. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.22 0. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20.3 10. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n. s d ng khô d u ñư c làm t v ng. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ . Trong nghiên c u khác. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.22 0. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s . 1988).18 0. Tuy nhiên.17 0.8 52. SBM. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.8 63.6 11.0 7. thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM.3 10. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein. B ng 13. 1997).8 63.1997). MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p.17 0. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM.7 45.6. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n.8 GE. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. ñùn SBM (ExSBM ). ExMPF và b t ngô (CGM). 1996).% % 8.1 31. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t.17 0.8 69.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s .9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT).9 MJ/kg). MJ/kg 0.

6 8.7 2.7 4.8 9. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.2 3.30 .9 1. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .7 4. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào.9 5. 13.6 1.0 4.8 1.20 .2 2.3 4.4 3.1 6.0 4.1.1 5.7 6.3 4. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.6 4.0 3.5 1.4 2.2 3. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .4 3. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .7 4.6 2.1 1.6 1.2 2.4 1.0 3. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.7 2.7 5. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.3 4.0 4. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM. 1993).0 1.8 2.5 7.2 8.3 1.4 1.4 3.9 2.40 . cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.0 4. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .1 3.5 2.5 4.7 4.1 2.4 2.8 3.6 2.4 3.5 7.4 3.8 3.0 3.1 2.1 2.3 1. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.5 1.8 1.8 1. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.0 128 0. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.9 2.7 1.4 1.3 2. 1998).2 3.2 1. Vì v y.0 7.3 4.6 1.7 2.0 2.0 6.2 2.6 2. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.7 1.4.8 5.6 6.5 1.9 0.0 1.3 2.9 2. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau. M c dù xét m t cách t ng quát.0 1. 1993).50 . T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.7 và 13.0 2.6 4.0 2.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.5 6.5 2.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.1 1.1 1.0 7.0 6.3 4.5 2.3 5.6 4. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.9 3. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.5 2.3 2.1 3. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.7 4. Do v y.7 4.5 8.2 2.6 1.7.8).3 2.4 1.7 1.9 3.0 4.3 1.9 5.3 5.2 1.9 5. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.2 3.2 5.7 2.7 1. B ng 13.0 3.3 1.5 3. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.5 1.5 1.9 1.8 3.

94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .14 1.66 5.1 3.62 4.76 1.9 5.95 3.44 4.2 10.16 1.5 5.34 2.0 6.16 2.1 3.40 1.6 6.72 1.72 1.9 2.93 2.02 3.66 0.65 2.6 12.27 3.76 1.45 6.21 4.04 7.9 8.7 6.37 0.0 1.9 4.17 5.11 2.9 7.05 1.2 6.3 3.30 1.0 4.43 1.95 1.8 3.88 3.02 4.81 8.58 1.60 11.0 4.3 3.55 1. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.9 11.77 0.66 2.4 2.04 1.03 1.41 1.2 5.96 2.5 10.8 6.7 2.4 7.7 3.9 3.2 2.95 2.6 3.1 6.74 1.29 1.26 1.04 1.15 5.9 5.17 1.26 3.7 4.11 0.40 2.75 13.6 7.69 0.26 1.0 2.15 1.90 2.5 6.35 7.2 B ng 13.9 7.0 9.65 10.9 3.28 1.17 2.2 2.94 1.3 4.44 1.59 1.1 2.9 5.59 2.75 1.02 7.1 10.6 4.5 2.33 7.17 6.55 1.78 8.13 2.84 0.73 6.93 1.60 2.8. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.61 4.19 3.42 3.57 1.80 4.76 0.62 9.4 4.2 5.39 2.9 6.40 2.6 4.92 5.5 9.4 7.65 5.95 1.26 27 28 29 30 10.45 1.1 8.05 1.3 13.94 3.40 1.6 2.3 4.53 0.59 1.91 2.17 2.85 0.4 8.65 9.84 0.00 4.8 1.

Nepal. h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. Bangladesh.3. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð . Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. 1991). Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng.5% kh u ph n. Renukaradhya và Varghese. Trong nh ng năm g n ñây. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð .1.13. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . Catla (Catla catla). 1978. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. Sri Lanka và các nư c lân c n.2. 1998). Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c.2.2. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . 1986). Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. 13. nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð .2. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. Cho ñ n nay. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13.

13 1.38 2.35 1.9.71 4. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.70 4.9.55 3.75 4.75 4. 13.40 % protein KP 5.50 1.55 Cá hương/trư ng thành 5. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .10.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.25 2.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .60 1.20 3.45 1.11.50 3.00 4.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1.86 3.10 và 13.65 0.63 2.30 5.25 5.85 1. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.70 2.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.45 2.18 4.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0. B ng 13.10 0.43 1.00 4.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.35 3.31% (5.23 3. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.th y.90 2.88 3.60 B ng 13.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.27 5.95 3. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).38 6.77% protein kh u ph n) B ng 13.10 1.13 2.85 4.11.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.95 0.42% (3.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.27 1. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1.60 4.15 2.03 3.80 2.50 4.08 3.70 6.

ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. 1997). Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). b ăn. Kh năng ñ kháng. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. 1993). Vitamin và mu i khoáng. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. Tuy nhiên. m t s c t và ñ c m t cá. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . cám. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. Tuy nhiên. Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn.Lipid và acid béo. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . ph thu c vào t ng giai ño n s ng. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. Trong th c t . Ư c lư ng. b t s n. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. trong th c ăn công nghi p. C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. Hơn n a. Tuy nhiên. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. Carbohydrates. Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành.

12. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. ch m l n. gi m s khoáng hoá xương. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . 1980. cong c t s ng. Tuy nhiên. xu t huy t dư i da. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. nh t là Ca và P. biotin 5-8mg/kg th c ăn. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. 1987). tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .500UI.000-6. nh ng t m. Khi b sung 0. Jeychandran và Paulraj. 1976. M c 5. 1997). Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. 1980). 1976. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. K t h p c a b t nh ng t m. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. t l ch t cao. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t.001-0. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. Lall và c ng s . Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn.. Mahajan và Agarwal. 1985). choline 500-600 mg/kg th c ăn. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. ho i t . b ăn.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. 1977.5-1mg/kg th c ăn. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. d ng th c ăn chưa n u chín. ch m l n. khô d u. m t s c t da.chung. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. ph ph m ch bi n tôm. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. acid folic là 0. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. Thông thư ng. 1980). r i lo n th n kinh. nhưng khuy n cáo b sung 0. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. 1981). l i m t.3. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. b n lo n và ng t th .01 mg/kg. Ngu n b t cá.2. 13. V mu i khoáng. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. ho i t vây. k c cá trôi. m t s c t trên da cá. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. loãng d ch màng m t. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. Jayaram và Shetty. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. d ng cobalt chloride.

B ng 13.8 13. 1975).6 12.6 10.3 9. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s . Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das.0 18.3 4.2 12. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. 1988.0 46.th c v t.0 11.0 7. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973). Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c. b t lá c a cây dâu t m.0 Protein thô % 14.5 4. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).6 9.8 2.5 1. 1994).8 Xơ thô (%) 7. 1987).6 10.5 72.4 64.8 0.5 12.7 4. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.1 Khoáng (%) -* 10.1 7. cho th y r ng. Murthy và Devaraj (1990. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh .2 39.0 4.8 11.4 5. Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng.3 4.0 2. Hơn nũa.5 14.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia. Pistia và Salvinia. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s .7 13.5 10.13.5 42.5 3. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).0 nð DXKð (%) 36. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.0 12.1 15. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.2 2. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein.5 1.4 73.2 25. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương. 1990).0 M thô (%) 17.7 75.2 8.0 67.0 31.7 7. ñ u l c ho c tép.3 11.9 3.5 1.3 1. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.2 23.0 0. 1979).3 2. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.4 10. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .3 1.12.3 9. ð gi m giá thanh.1 1.5 19. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.0 8.3 15.0 3. Mohanty và c ng s . Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13.1 Cá hương c a Catla.3 2.5 40.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. Các lo i hormon. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. khi ph i h p 2. Sau khi h t th c ăn. như 17α-methyl-testosterone. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi. tăng sinh trư ng và s c s ng. 1988). vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi . 1989). Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công).2 cm) ñáy túi. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty.5. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . 1996).5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . túi ñư c ñưa lên. có m t vài l (ñư ng kính 1.B ng 13.13. r i ñư c nh n xu ng nư c. S d ng nh ng lo i hormone khác. Tuy nhiên. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng.

cà phê l ng. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. sinh trư ng và tái s n xu t. Vì v y. 13. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP.1.4. B i vì. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. t 186. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. 1983). Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi.000 tri u t n. 1982): Tilapia và Oreochromis. b t cùi d a. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. là các th c ph m r ti n. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Cá rô phi gi ng (Trewavas. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984.3. vi c s d ng giá t i thi u.544 ñ n 659.5% (El-Sayed. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. là ngu n cung c p liên t c các amino acid. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. ð tăng t l ñàn gi ng. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. như cám g o.3. Oreochromis aureus.) 13.13. N u protein ñư c cung c p quá nhi u.2. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. con lai O. b t ngô. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. hình th c nuôi bán thâm canh. ð i v i gi ng Oreochromis. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. Vì v y.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. 1997). ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. 1989). chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. Cá không có nhu c u chính xác v protein. chi m 4. bao g m c cá rô phi. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus.3. aurenus. niloticus O. 1999).

0 Clark.0-2.15).5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O. ð i v i cá hương. tuy nhiên.0 24.8 1.0 Shiau và Huang (1989) 20. Trong ao nuôi. Jauncey và Ross. 1982.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30.15. 1980.7 1. Lovell. 1985). tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. El-Sayed và Teshima. B ng 13. Twibell và Brown.niloticus x O. mossambicus O.7 0. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney.6-1. 1979. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. 1977.5-7. Mazid vac. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein. 1982.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 .niloticus x O.838 40 24 0.012 0.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi. 1988. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac.024 2. ñ i v i cá gi ng. B ng 13. Santiago và Laron. Kubaryk. niloticus O.0 28.5-1. Wee và Tuan.14.88 10. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein. A.4 De Silva và Perera (1985) 28. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c . 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13.65 0. Jauncey.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.3-0. 1988.5 0. 1978.5 Cá b t 0. Wannigama và c ng s . 1991.E.5 3. 1980. 1978.16 1.14). Siddiqui và c ng s . et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O. 1982. 1992). Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1. niloticus O. 1998). aureus Tilapia zillii O.2-3.4 30. 1979. Jauncey và Ros.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô.0 6-30 1. Teshima và c ng s .

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%. G n ñây. Tuy nhiên. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204.Nh ng ch t dinh dư ng khác. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi.. mossambicus × O. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. màu s c cơ th khác thư ng.46g).18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . (Lim và LeaMaster. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. 1991). Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i.mossambicus × O. ñ c th thu tinh.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. ch m l n. H nh n xét. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. cá ăn th c ăn tinh b t. Tuy nhiên.p. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . mòn vây. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. còi c c.niloticus) nuôi 32 p.4 mg chromic/ kg th c ăn. 37 và 41%) trong 8 tu n .t ñ mu i (Lim et al. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. B ng 13. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. niacin.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. t l ch t cao. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson.p. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. 1993). cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. như chromium. riboflavin. choline. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i. Trong c 2 trư ng h p. biotin. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. vitamin B12. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. pyridoxine. pantothenic acid và ascorbic acid. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. Vitamin và mu i khoáng.55 và 0. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2.

aureus. mòn vây. co gi t.mossambicus × O. b ăn.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0. t n thương mi ng.0-16. 1997). aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p.7-9. ch m l n và t l ch t cao. O. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O.niloticus ×O.5 mg/ kg th c ăn và 15. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. Shiau và Lung. aureu sinh trư ng t i ña là 0.B ng 13.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. ho t ñ ng l ñ . Tuy nhiên. xu t huy t. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. 1992). Sugita và c ng s . Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. mi ng t n thương (Shiau và Suen.niloticus 2.06 1000 0. mi ng bi n d ng. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. t l ch t cao. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O. aureus 1. 1990. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. 1999). mang ho i t và da. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O.5 (28%CP) 15-16. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin.niloticus ×O. 1992).mossambicus x O. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan.7-9.niloticus ×O. 1982.niloticus x O.niloticus ×O. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline.00937 (374. 1993).5 5 3 - O. vây. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1.18.

nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau. 5 mu i khoáng chính. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. aureus là 10-25 mg D. 1994). 1987). Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. S thi u h t vitamin E O.niloticus ×O.059-0. aureus . xu t huy t dư i da. L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C. Trong nư c ch a ít Ca. aureus l à 374. 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O. màu da có màu b t thư ng.002% Zn (McClain và Gatlin.05% (Reigh và c ng s .19).niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. 1990).6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . trong khi nhu c u c a Mg là 0. 1991) và 0. 2001).0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . vi c b sung 7. Mg.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . 1987). aureus. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O.003% Zn (Eid và Ghonim.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . ceroid gan. Nhu c u ñ i v i O. 1984). Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. Nhu c u v vitamin E c a O. gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. thoái hoá cơ. niloticus. 1989) và 0. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O.1992). 1993). P. B i vì d ng nguyên thu .niloticus ×O. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi. lá lách và da. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. G n ñây. 1990). 1984. s t gi m lư ng h ng c u. 1993). 1992).niloticus ×O. C1 d phân hu . 1980). Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O. nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t.1999). Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. ð i v i aureus. 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. Do ñó. aureus (Robinson và c ng s .077% (Dabrowska và c ng s .0g (7%) Ca và 5. m c magnesium 0. Trong t t c các nghiên c u.niloticus là dư i 0.9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . Ca. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s .

059-0. niloticus <0. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau.5 0. M c kh u ph n c a Mg là 0.20. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13.19. 2001). aureus 0. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm. cho ăn t ng thành ph n riêng r .7 0.077 0. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. 20% ñ u nành. Tuy nhiên. niloticus (Wantanabe và c ng s . aureus là x p x 0. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k . 1989). c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá.05 0.21-0.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn.002 O.9 0.niloticus xO.2-0. Kh u ph n th c ăn O. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh.0004% là nhu c u c a O.niloticus ×O. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. B ng 13. như cám g o. Thành ph n th c ăn thô.3% (Shiau và Hsieh. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim.4.3.O. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13.0012% và c a ñ ng là 0. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982). cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. viên chìm hay n i. ch y u là th c v t. 1988). kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n.aureus 0.3. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. hình th c nuôi thâm canh. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. d ng b t. Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 .003 O. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. tuy nhiên.3. 1983). Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c . Vì v y. 13. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn.0003-0. d ng b t và d ng nhão.

Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . Cách cho ăn t ñ ng. Clark.thâm canh. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh .H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. Có th cho cá ăn b ng tay. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. máy th i. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. 1980). mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. J. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. Tuy nhiên. B ng 13. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Dư i ñi u ki n này. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn.20. thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. Clark J. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh.

các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. ðây là loài cá có giá tr . Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. 1989). Thái Lan. Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. Tuy nhiên. Campuchia. Indonesia. 1977). Cá qu thu c h Channidae. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. 1989). 1981). Campuchia. 1994). Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. Malaysia. Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. 1982. Campuchia và Thái Lan (Ling. Cá da trơn Pangasius. 13.1. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. Chuapohuk. Theo th ng kê. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin.4. Malaysia. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . Burma. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e.4. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. 1994).2. Nhu c u dinh dư ng Cá qu . n ð . Vi t Nam và Thái Lan (Wee. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Indonesia. s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein.5.13. Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. Burma. ðài Loan và Vi t Nam. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Cá qu .4. n ð .

Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. cám g o. cá gi ng.3. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 .pantotheic. b t ñ u tương.th c ăn công nghi p.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. 13. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. b t ñ u l c. 1999). (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. 30% và 25% protein. lamaudii giai ño n cá hương. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 . cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. vitamin. So v i cá qu . g o t m. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. B ng 13. ð i v i cá qu . Tuy nhiên. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. b t s n mì.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng. ðôi khi. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn.4. Còn giai ño n cá P. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. Chutjareyaves et al. các ch t khoáng và ch t k t dính.21. Cá Pangasius. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n.21 B ng 13.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. 35%.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. b t ngô. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu .5 7.. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu . ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn .

4. g o t m và m t lư ng nh cá t p.lamaudii.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng.2000m2 và ñ sâu 2 . Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 . Nuôi dư ng Cá qu . còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P. Hai loài cá qu C. L ng nuôi cá qu có th tích 15 . M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P.Koonsomboon .12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. rau c .200m3. bao lá t trái ngô…). 1994). Tuy nhiên. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. P. 13.micropeltes và C. cá t p. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h .3m. g o t m n u chín. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín. Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i.ngư i cung c p thông tin).B ng 13. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u.4. Cá da trơn Pangasius. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. nh ng vùng cá t p có s n. Cá sau 6 . H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2. Sau 8 . T tháng nuôi th 3 tr ñi. là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. Ví d . 1994). cá ñư c cho ăn cám g o. Trong 2 tháng ñ u.22. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 . Campuchia và Burma (New et al. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi.500 con/m3.sutchi và P. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . Khi cá ñ t kích c cá gi ng.

japonica và A.500 con cá/ha.5 t n/ha (theo P. K t ñó. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. G n ñây. Anguilla anguilla Châu Âu. Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 .anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30.23).12 tháng. threonine. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. 13.5. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha). Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn.5kg. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác.5. Trong các loài ñó thì A. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. methionine. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. Hình 13. 1994). isoleucine. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày.0 -37. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình. Cá Chình 13.000 t n. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng.) 13.16g/100g cá (Ognio.Rimteerakul). phenylalanine. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. Tuy nhiên. trytophan và valine trong th c ăn. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 .4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. cũng như các loài cá khác. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. Như v y.2. L ng có kích c t 20 900m3. H s chuy n ñ i th c ăn 4 . Sau 8 . Tuy nhiên.5. lysine.60 con l n v i 12.1.6. Khi cá chình thi u arginine. histidine. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. leucine. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.6:1.100g). Thư ng nuôi v i m t ñ 5 . japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. 1980). s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 .

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

3. các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. tính ngon mi ng.000 kg/ha/v .5 v /năm.5 con/m2. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . t l cho ăn. m c năng lư ng phi protein. 13.6.Thông thư ng. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. v i hình th c qu ng canh. Nhìn chung. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. kích c .Do các trang tr i tôm ngày càng tăng. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên.2. môi trư ng và qu n lý ao nuôi.000-9. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. H u h t. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . 2-2. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. Vì v y. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. ch t lư ng protein. Năng su t bi n ñ ng t 2. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. V i hình th c này. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. bán thâm canh và thâm canh. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao.6. Các hình th c nuôi Nhìn chung. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. V i hình th c nuôi này. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. năng su t ñ t 6002. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh.000 kg/ha/v . 13. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 .

28 6. azteus và P.50 5. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này. leucine. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng.51 0.76 7. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm. Shigueno (1975) cho r ng.27 3. vannamei. B t h t bông ch a r t ít lysine.47 5. casein.45 1.04 7.77 1.30 2.15 3. Arginine. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P. threonine.79 4.89 7. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P.50 2. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi.54 1.68 5.73 3.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm. vannamie.39 2.30 2.92 3. 1973). B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P.40 6.76 3. duorarum t t hơn b t cá.52 2. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c.52 1. b t gluten (Sick và Andrews. histidine.97 2. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus.71 3.66 Casein 3.28 0.13 2.50 8.vannamei 8.86 3.46 1. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .27 1.88 4.69 1. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm. P. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá.24 2. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine.86 2. m c.18 2.66 2.65 4. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc. japonicus và P.00 2.48 3. B ng 13.72 2.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm.90 3. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm.45 3. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.01 5. b t tôm. b t tôm.87 Ngu P.01 4.46 6. isoleucine. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein. lysine. Tuy nhiên. và c a m c. methionine. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá.83 Tr ng 5.70 2. B ng 13. Tuy nhiên.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.81 3.62 0.21 5. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. monondon. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm. b t h t bông (ch a 0.75 3. m c.40 1.28. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P.38 n protein (%) Sò M c 4.34 2. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. sò. Trong th c t s n xu t. phenylalanine.japonicus 7.51 4. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P. do v y.

Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. Palaemon serratus. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. P.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm.5% acid béo n-6 và 0. Tuy nhiên. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. stylirostris và P. sterol. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. P. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. indicus. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. P.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. vannamei. Bên c nh acid béo thi t y u. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0.japonicus. Tuy nhiên. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 .5%.5-1%.42 kcal/g (Sedgwick. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. Tuy nhiên. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. Kh u ph n ch a 0. 1979). do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. như lecithin. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. ngu n và ñ c tính c a phospholipid. và có l là các ch t dinh dư ng khác. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. Hơn n a.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. vòng ñ i. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. các vitamin hòa tan trong m . Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3.

4.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. s ng t ng ñáy.6. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng. B ng 13.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0. Giai ño n Post.4 13. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho. th c ăn là mùn bã h u cơ. s t. B ng 13.01 mg 0. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p.30. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. 1978).4 0. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c. giai ño n Zoea và Mys. k m.29. ñ ng. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy.

Nhìn chung. Artemia. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. phân tích l i nhu n . th y sinh v t s ng và ch t. Tuy nhiên.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. tuy nhiên. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. vi khu n. t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. vì vây.5-2 g. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. nơi ch y u t o thành khuôn phân. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. sò. Nh ng h t không m n. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. Trong ñi u ki n ao h . Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t.

Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . Tuy nhiên. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. nhìn chung.6. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. Trong ñi u ki n thí nghi m. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m.. Không như cá. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. Tuy nhiên. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. ch bi n. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. acid béo và các ch t chi t c a cá. B t mì. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. sò. alginate. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. do phát tri n t phát. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày.. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. 1979). Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. máy th i. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. 13.n nên viên th c ăn n ng. m c. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. gi m s c ñ kháng. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. b t ngũ c c. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. tôm. B t cá.5. Do vây. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. kích thích s b t m i c a tôm.

Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. bi n ñ ng liên t c. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. rãi EM 1 tu n/ l n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao.. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. Lactobacillus. N u th i ti t th t thư ng. b t ngu n t th c ăn dư th a.4 lít/sào.m t ñ y ao. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. Sacchamyces. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. Khi g p nư c. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. NH3. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. t các ch t mùn. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). E coli. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh..1 lít EM gi ng /sào (500m2). phân h y các ch t th i. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. ñ trong. Aeromonas. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a.5 . màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi.2-0. Strepptomyces. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm.. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. rong t o. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. Aspergillus. ôxy hòa tan.. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. c n l ng. H2S. Căn c ñi u ki n th i ti t. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. li u lư ng bình quân 0. tăng nhanh sinh kh i. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. K t qu th nghi m cho th y. v tôm.

. Farm-made Aquafeed. In: Muir.. cá qu . 1995. Nhà XBNN. England Takeuchi. UNDP. Wee. S. Swift. 1980. 1982.. Ti ng Anh FAO. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Michael B. CAB international. Hà n i. T. New. 179 . L. Craig Watson and Roy P. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. R. 2004. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). R.W. 2002. 2002. Y. ð c ñi m v dinh dư ng. cá rô phi. 345-353. Vi n chăn nuôi. P. Aquaculture Training Manual.R. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. T. Nhà XBNN. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Rome..W.. 3rd Eds. Yanong. 2004. Snakeheads . Canberra 2004 Halver. and Allan.. Rottmann. and Lim. 2003. cá chình. Rome. Australian Centre for International Agricultural Research. J. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. J. 823pp. (eds). J.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Fishing New Books Ltd. K. (eds).D. 1987. C. IFAS Extension. R.. G. Imprint of Elsevier Science.213. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. E. and Shimma. pp.Their Biology and Culture. Watanabe. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49.E. Academic Press.F and Roberts. Webster.CÂU H I: 1. cá trôi n ð . Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. Croom Helm. London. Fish Nutrition. D. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép... H Chí Minh. tôm he? 2. C. Edwards. 1985. Arai. Hardy. 2002. FAO Fisheries Technical Paper 343. FAO. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 .L. Scott Graves.

. Evans và Butts... cá da trơn. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al.CHƯƠNG XIV ð CT 14. Ngày nay. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . 14. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. cá h i (rainbow trout). Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. ñ c bi t lysine (Riesen et al.500 (Liener và Kakade. 1961). giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u.1. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. 1947. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. ñ ng v t và vi sinh v t. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. 1980). nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. (1982) nghiên c u trên cá chép. Kozak. 1979). cá tăng nhanh m t cách rõ r t. Nhưng. khô d u bông. 1976). m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. 1980). cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. 1951). Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. l n.1. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. cá chép và các lo i khác. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. chó (Liener và Kakade. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. Tuy nhiên. chu t.1. Tuy nhiên. Nó không làm phình to t y bê. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. khô d u l c. Viola et al.

và ch t lư ng khô ñ tương. nitrite h u cơ.6 TIU trong m t thí nghi m khác. ngoài ch t GL. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. súp lơ. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. Van Etten và Tookey 1983). ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). bông. 1985. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. Hơn n a. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn.(1985). isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). oliu… chu t. GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). X lý nhi t. cá da trơn có s c kháng hơn. Các tuy n s c t ch a 2.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). Satoh et al. c i d u. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. 1983). Mg và Zn. Phytic acid Phytic acid . Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. Tookey et al 1980). phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y.4-4. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. trong khi cá chép n m v trí trung gian. tannin và các phenolic khác.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. và tăng t l ch t cá (Richardson et al.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. I-trypsin và axit phytic. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích.

alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . tiêu ch y r i sau ñó táo bón. morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng.04 . ng ng tim và t vong. 1997). reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. 1970).55 g/kg v c . nhóm alkaloid gi (Pseudo .34g/kg c . ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates.2 . cá da trơn. tích lũy mô và thay ñ i mô b nh. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta. Trong khi.piperidine (C5H10NC3H7). Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana.chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c.0. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. E. breviflora (Sotelo. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.49g solanin/1kg ru t c và 1. trung bình 0. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Hi n nay. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . 1930).4 g/1kg th tr ng ngư i.0. McRosoft. ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k . Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. cafein trong h t cà phê. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine. 1973). Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . cá rophi. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid.18% không nh hư ng tăng tr ng. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0.07 g/kg ru t c và 0.22g/1kg v c . Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. Tuy nhiên. Ngày nay.alkaloids).30 . tên hóa h c là 2 . Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu.alkaloids). Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. ña s có ngu n g c t th o m c.propyl . S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i.0. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng.

dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. M t hư ng khác. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo.m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. tiêu hóa kém. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. Payner. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. Ngoài ra. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y.1962) B c M . như th ta g i là "gallotannins". Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. Th c v t càng già. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. Trong các lo i cây cao lương. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid.digallic. Sau này. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. có phân t lư ng >500. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . có lo i ít. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da.. ñó là axit gallic và m . protein bao b c xung quanh h t tinh b t.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). làm thoái hoá và m hoá gan. T xa. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. Tuy v y. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. 1974. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. 1975). Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u.

35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. axit sterculic.. b t th t.. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. nôn m a. m t c m giác cơ.. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . 1978. bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. Tuy nhiên.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. Như v y.1. 1983).6-1..thư ng dùng cho cá h i . ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman.. 1969) và cá rainbow (Roehm et al. 14.. m t c m giác hô h p và ch t. ch t này gây tê cóng môi.. b t ñ u tôm... v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra.Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA).2% (Bailey et al. 1974. Nhìn chung. Tuy nhiên. 1975). 1970). b t lông vũ. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1. các lo i này không có ñ c t .. lư i và ngón tay. Johnson et al. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al.thì CPFA có 20-30ppm. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n.2. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. 1966).5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. Chưa th nghi m trên cá. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. 1974). Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. 1980). kho ng 0. D u bông ch a 0. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. 1967. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. 1985). ñ c bi t cá l n. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. b t máu. 1974).

trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. tăng t l ch t. Như ñã bi t. 1966).. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). β .lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. h t h ñ u. 14. ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc.RNA. h t hư ng dương (b ng 14. g o và ñ i m ch.1).. Tuy nhiên. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. Aspergilus parasiticus sinh ra. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. tuy nhiên. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch.3. G1 và G2. Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. khô cùi d a. da trơn và h cá chép.. các s n ph m ngô. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. 1983). khô d u l c. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al.1. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. l c. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. các h t c c (b p). lúa mì. 1982). 1979). Trong th c t . n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . Ví d . do ñó. B2. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. ví d thông qua s thi u h t các vitamin. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c.

th gây ung thư.58 mg/kg và AFG1: 0. t. 1991. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . 1967. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. 1977). lúa m ch. Trong khi ñó.. ñ u nành. 1965. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. v i li u LD50 4.. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. ti t s a. McKinley. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n.0 mg/kg.81 mg/kg và AFG1 là 1. ð c t này gây h i ñ n gan. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. B ng 14.. Ngoài ochratoxin. cá Zebra thì nh y c m hơn. d tr th c ăn.67 mg/kg. ngô. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. 1968). và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott.2 mg/kg (Abedi. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0.. h t tiêu. Ochratoxin A gây ch t ngư i. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. th n ñ ng v t. AFG2: 4. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. cao lương. ñ i m ch và y n m ch (Scott.1. cafe. 1977).90 mg/kg (Bauer et al. 1972). Nó gây thoái hóa gan. b o qu n. AFB2: 1. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. 1969). nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n.75-0. 1970). do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus. 1977). t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. phơi khô li n. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . Ngoài ra. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. Scott et al. Các lo i th c v t d nhi m là g o. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. 1969.. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50.44-0. 1969). v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ .83 mg/kg.. ð i v i cá h i coho. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). Bauer et al. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. 1969). Các s li u trên còn cho th y. lúa mì.

ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. S d ng hóa ch t.2). sâu m t. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. 3. Ki m tra. 1. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 . các loài g m nh m xâm nh p vào kho. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. lactic. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. Thiramtan.. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . sorbic.2. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l .0 L c nhân 7. Ki m soát và tr kh côn trùng.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. 2. sâu m t trong kho b i.5 Lúa 15. B ng 14. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. n n chu ng nhi m b n.cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. liên k t ch t v i ch t h u cơ. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . các axit: propionic. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng.30%. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . Côn trùng. H t d tr trong kho qua m t th i gian.0 ð u các lo i 15. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. Chính vì v y.0 G o 13. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau.

song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài.ch nhi m ñ c n m. Nói chung. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. Phương pháp nhi t như rang. Mayer. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. Murchelano. 1976. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i.1. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. Làm m t hi u l c aflatoxin. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. McAllister. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. ng n h n.2. ngô. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. như ñ u tương. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. 1985). 1970). xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn. Ví d . Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý.100%. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y.2. 1972). Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. t ñó không gây tác h i cho cơ th . M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. gia súc và c cá. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. lo i b aflatoxin trong d u. NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . CÁC H P CH T KHÔNG T 14. Ngày nay. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. Bi n pháp v t lý. 14. 4. Wolke. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Davis. 5. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. n ð . Như v y. Th c ăn. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin.

1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. cadmium (Cd) và chì (Pb). ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du.. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô.14. da. Cu. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương.. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . 1985). ð tương và nhi u d ng phytate. H u h t h t c c. Hg. Zn. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. Pb. As. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng.2. Anderson. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. ñ c H t bông bi t lysine. Mn. s ng ñ c này ít khi x y ra. Cadmium Cd gây ho i t gan.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate.3. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. 8. 1975) cho th y. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c.. Cd. bông. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. B ng 14.2. Al. NRC. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. Zn.. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. Tuy nhiên. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. goitrin. 1995. mát.

. Nhà XBNN. Giáo trình th c ăn gia súc. 823pp. Anguilla spp. S. Bùi Huy Như Phúc. TP H Chí Minh. Fishing New Books Ltd. UNDP. In: Wilson. New.R. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t. Florida. 1990. 2002. Ti ng Anh AOAC. Nutrient Requirements of Fish. Nhà XBNN. Imprint of Elsevier Science. CAB international. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. D. R. (eds). Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture..P. DC. USA. Boca Raton. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3.W. NRC (National Research Council). England Webster. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. Michael B. 150 tr. Swift. J. Dương Duy ð ng. Washington. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . Nhà XBNN. Lê ð c Ngoan. H Chí Minh. Halver. 1991. 1985. 2002. Eel. 15th Ed..D. 1993. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. R. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). E.. 2005. Official Methods of Analysis.Arai. Rome. pp. Dương Thanh Liêm. 2004. C. 69-75. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. FAO. C. 438 tr. Washington. 1987.CÂU H I: 1. Dư Thanh H ng. Aquaculture Training Manual. Nguy n Th Hoa Lý. and Lim. National Academy Press. Hà N i. 2002. Hardy. 3rd Eds. DC. Academic Press. CRC Press. Fish Nutrition..

H2O ZnO CoCl.0 MnSO4.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.7H2O 35.7H2O 0.Catfish) (Halver.1 B ng 1.1 0. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.2% trong kh u ph n m B ng 1.Indian Carps) (Chow.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0.H2O ZnSO4. New.05 I = 0. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp. 1987) B ng 1.PH L C I H N H P TH C ĂN. rôphi.5H2O FeSO4.3.0 NaH2PO4 50. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .0 NaCl Premix dùng v i m c 1.2. Rome.7H2O MnSO4.0 MgSO4 223.1. PREMIX KHOÁNG.0 FeSO4. chép.0 CuSO4. 1982) Ch t khoáng CuSO4. Michael B. H n h p khoáng s 1 (cá h i.01 20 30 0. da trơn) (Chow.1 KI (ho c KIO4) 1000.0 2.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 . 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .0 CaCO3 15. VITAMIN CHO TÔM.6H2O KI Dùng m c 0. FAO.5H2O 25.

chép.00 22.5.0000 5.5375 0.4.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510. da trơn) (Chow.15 3. 1982) Ch t khoáng CaHPO4.7H2O Ca(IO3).C .00 10. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.7775 127.5000 60. rôphi.5000 2.0000 50.14 1.00 200.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.7H2O ZnSO4.0000 25.11 100. H n h p vitamin (Cá h i.6H2O CrCl3.91 1.51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.00 151.D3 .E .7850 0.02 1 90 0.7H2O NaCl KCl FeSO4.4H2O CuSO4.7H2O MnSO4.K .2950 0.H2O MgSO4.B1 .004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 . 1982) Vitamin Vitamin A .18 0.7H2O CoSO4.4775 0.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.B ng 1.

0 Premix vitamin 0.2 Vitamin C 5.34 Cao lương 15.001 Axit Nicotinic 2. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.0 B t cá 56.6.0 Cám g o 20.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .6 Axit Folic 0.5 Khô l c 12. Tacon và Beveridge.5 TC: 100.0 Calcium Panthothenate 0.5 Basfin (Ch t k t dính) 0.00 M tr 5. 1981). da trơn và rôphi (Chow.0 Distillers solubles khô 8. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.60 Premix khoáng 0.0 B t lông vũ 5.8. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.0 TC: 100.54 Premix vitamin 0. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.05 Vitamin K 0.0 B ng 1.00 Calcium orthophosphat 2.0 Tinh b t (alpha) 14.35 B t ñá vôi 2.00% Khô d u hư ng dương 11.00 Cám lúa mì 3. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.07 Khô m m ngô 7.0 T m lúa mì 10.Viên khô) B t cá (60% CP) 12. H n h p cho cá chép.5 Cám g o 12.0 D u cá 4. H n h p vitamin (Tôm bi n.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.3 Pyridoxine 0.7.0 Khô d u bông b v 12.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.B ng 1.0 Premix K+V 1.0 Khô ñ tương chi t ly 22.Viên khô) (Thái Lan.1 B2 0.2 Vitamin B12 0. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.0 B t máu (80%CP) 5.4 Mu i iot 1.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.

b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 0.5 48 3 2 1.5 0. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.B ng 1.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .9. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0.5 .45 8 1 0.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.10. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.5 0.11.

H n h p cho tôm bi n (Kanazawa. NRC.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P.14.12.000 12.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1.5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.000 20.000 2. 1984). trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.0 10. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.0 4.0 5.0 10. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al.000 10. 1983) Viên khô cho P. 2002.0 15..13..0 5. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.000 (%) 27. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .000 36.B ng 1.

500 1.0 G o nghi n 25.0 1.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .0 Premix K+V 1.5 39.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 5.000 0. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 T ng: 100.0 Khô d a 20.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.0 Cám g o 25.0 2.0 B t tôm 25.0 2.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.02%BHT và Ethoxiquin) 10.038 100 B ng 1.0 3.0 Tapioca 5.500 0.0 Khô ñ tương 9.0 Khô l c 5.0 8.0 1. Manik.0 39.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 0.0 4.0 Cám g o 45.15. 1982).0 Khô ñ tương 5.0 B t cá 10.0 10.000 0.0 Guar Gum 1.

8 1.1.6 0.Histidine .40 0. B ng 2.05 0.Arginine .Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.8 0.33 1.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.48 0.1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.1 E 30 2.14 0.00 1.8 0.70 1.0 1.7 0.17 1.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .4 1.Leucine .2 0.87 0.1 R NT 0.6 .1 1 1 NT NT 0.5 .5 0.43 0.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.75 1.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.Lysine . 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .78 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .19 0.Met + Cys .05 0. Nhu c u axit amin. axit béo.75 0.98 1.45 R R 5 1.55 1.28 0. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.95 1.42 0.04 0.9 E 0.18 0.43 0.64 0.0 R R 0.6 0.Threonine .24 1.Tryptophan .31 0.74 0.Isoleucine .84 0.56 0.6 E 3 1.94 1.1.2 1.98 1.5 .90 1.64 1.8 NT NT 0.Phe + Tyr .76 1.7 0.04 0.73 0.73 0.2 1 1 1E 0.09 1-2 NT NT NT 0.05 0.9 1.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.36 1.06 0.61 0. Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr . vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.

2002. mg/kg 20 0. Paripatananont. mg/kg Thiamin.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1.15 1. mg/kg Niacin. mg/kg Biotin. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Myoinositol. 2002. mg/kg Vitamin B12. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. NT: không th E: ư c tính B ng 2. UI/kg E. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 . mg/kg Folate.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A.2. 1996. Shiau.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. Nhu c u protein cho cá chép.5 1 3 NR 25-50 30 0. UI/kg K. mg/kg Pantothenic acid. Takeuchi et al.. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C.01 E 1000 0. 2002. mg/kg Choline. UI/kg D.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0. mg/kg Vitamin C. Murthy.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. mg/kg Riboflavin.

2002.8 1.9 2. Murthy.78 0.5.78 0.2 5.3 Phe 6.94 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon. % min Lys.06 V béo 5 37 2.8 3. % Ca.7 0.3 3.0 Try 0. % min Mg. 1996.5 3.81 0.1 2.5 Val 3. 1993. % min Mg.07 Sinh trư ng 12 45 2.8 5.8 0.7 2.33 25 2 0.71 0.1 3.67 0. % max P.7 6.48 0.3 1. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.71 0.66 0.1 2.2 4.27 35 2.31 25 2 0.0 3.8 5.9 5.7 1. % min(*) Protein thô.8 0.26 40 2 0.2 4.33 25 2 0.8 0.07 B ng 2.08 Gi ng 14 49 2. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.6 Leu 3.5 0.6 3.29 30 2. % min Lys.24 40 2 0.8 2.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .4 3.8 4.0 4.4.6 3.7 4.87 0.19 0.5 Iso 2.06 V béo 10 47 2.4 His 2.6 5.26 40 2 0.07 Sinh trư ng 6 35 2. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3. % min Met Cys Carbohydrate. % min(*) Protein thô.B ng 2.3.75 0.9 0.7 4. % min Met Cys Carbohydrate. rô phi và da trơn (NRC. % Ca.07 0.31 0.08 Gi ng 7 39 2. 1990) Cá b t M thô.08 1 0.5 0. % max P.07 Juvenile 14 47 2.9 0.5 Lys 5. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.36 15 2. 1990) Cá b t M thô.7 0.34 20 2.1 1.3 2.8 0.8 2.0 3.9 0. Jantrarotai.5 1 0.4 3.5 1 0.1 5.8 0. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.0 Thr 3.0 B ng 2.0 0.1 Met 3.8 0.6 2.5 2. Shiau.07 Juvenile 7 37 2.6 3.0 1.19 0.4 3.

50 1.40 3.17 0.70 77.30 13.05 0.19 89.06 0.05 0.16 0.13 0.29 0.70 31.18 2.20 37.96 7.80 2.70 2.00 46.05 0.02 33.39 0.40 6.56 4.54 42.05 0.20 13.20 1.07 10.10 11.60 4.20 5.08 2.90 2.04 0.60 0.22 1.19 0.80 28.00 0.39 7.30 13.96 11.20 1.05 0.72 7.50 1.51 47.38 0.97 5.76 0.30 0.00 37.50 7.27 31.09 0.74 10.30 1.86 0.06 0.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .33 24.11 0.30 1.37 1.48 91.86 5.04 0.60 1.70 0.20 0.54 9.50 2.40 1.43 24.57 2.58 0.70 0.19 24.73 10.98 0.90 1.91 5.53 1.91 4.91 2.90 2.70 10.03 6.26 0.70 89.10 6.50 1.57 45.56 24.61 0.02 0.20 0.17 P 0.05 0.70 0.00 8.30 0.70 13.81 0.60 8.50 1.79 5.21 1.62 6.47 2.54 5.14 0.30 3.00 4.70 2.40 89.60 23.43 7.70 1.00 88.00 87.61 12.87 27.80 17.04 0.53 0.05 0.26 0.90 12.01 1.60 7.68 22.60 1.99 0.05 0.60 0.32 0.11 0.60 1.18 0.56 0.12 0.6 81.36 27.60 7.10 2.00 4.30 1.30 7.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.51 0.54 7.40 0.01 87.30 0.11 6.77 11.04 0.00 3.49 86.54 0.07 1.25 31.40 2.80 7.11 0.13 0.03 0.65 26.46 90.60 6.50 23.10 8.39 17.07 0.5 88.60 4.60 10.08 0.40 2.70 16.

00 38.50 26.54 24.35 7.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .90 5.50 89.58 35.34 5.50 6.52 1.91 10.00 0.80 10.50 96.37 1.60 26.09 2.52 10.25 10.55 57.90 2.03 22.19 51.17 0.67 2.88 0.98 90.40 4.30 64.26 87.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.00 87.50 52.10 0.89 13.71 88.50 5.53 3.20 42.50 1.79 1.60 0.50 31.00 1.80 38.80 1.34 5.97 0.52 4.06 2.10 4.01 2.80 0.10 28.

5 S 6 3. b m t m n.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.2.3. Yêu c u k thu t 3. B ng 4.2. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . 1.1.00 g/con 4.01 . hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.20.20 -2.4 . 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. B ng 4. 4.00 -10.Compound pellet feed for Giant freshwater prawn .7 .1.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.1.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .Ðư ng kính viên 0.1.0. Ch tiêu lý.5 (ho c m nh) tính b ng 1. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. không có mùi men m c và mùi l khác.0.1.00 . ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.2 Các ch tiêu lý.1. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. không l n hơn .2. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0. tính b ng 2 t l % kh i lư ng.0 mm.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.7 0.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.9 1. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 .PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4.2 S 5 2.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5. 3.2. Ch tiêu S 4 2.2. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.

không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2.72 1.7 0 .89 .5 2.76 1.3.8 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng lysine.89 1. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng). 3.4. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.1. không nh hơn Ð m.8 0 . không l n hơn Hàm lư ng tro. tính b ng t l % kh i lư ng.72 1. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.5 1.0 .7 0 . không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.3 1. tính theo s gi quan sát.6 0 .84 1. không nh hơn Hàm lư ng methionin. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.5 0 3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 .3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n. không nh hơn Năng lư ng thô.3. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). không l n hơn Hàm lư ng canxi. tính b ng t l % kh i lư ng.

11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.Ðũa th y tinh 4.3.4.3.1.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. 4.3. 4. 4. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .B ng 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 4. 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.L y kho ng 5.2 Cách th : . 4.1 D ng c th : .89.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .90.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4. Sau ñó. 4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4. 4. 4.3.3. 4.3.3.3.1993.90.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.3.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.3. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .3. 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.4. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .2. 4.1993. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.3.3. .4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. hóa 4.3.86. 4. Phương pháp th 4.4.86.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .3 Th các ch tiêu lý.

2. 5. 5. ho c bao gi y 3 l p. Hư ng d n b o qu n. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú .2 Ngoài các n i dung b t bu c. Ngày s n xu t.3. ñư c che mưa n ng.4. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m. s ch. ch t béo thô.. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.1 Bao gói 5.3.2.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.1. ñã ñư c t y trùng.2 Ghi nhãn 5. th i h n s d ng.1. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). không rách.3 B o qu n 5.5.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.4.1. 5. b. tránh va ñ p m nh. 5.2. ch t xơ thô. Bao gói. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). ñ trên b c kê cao ráo. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. c.4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.. kín. Tên hàng hoá b. không có ch t ñ c h i. ho c bao PP.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon).) e.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.2.4 V n chuy n 5. ghi nhãn.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.4.1. 5.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. th i h n b o qu n g. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. b o qu n và v n chuy n 5.1. 4. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.2. thoáng mát và ñư c t y trùng. 5. ñ m.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). s ch. hàm lư ng khoáng . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . 5.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. 4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.1. s l n cho ăn.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.

00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. B ng 4. không nh hơn Ð m. không l n hơn Ð b n.2.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. 3.6 0. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.2.4.00 . % Lo i th c ăn S 1 S 2 0. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.00 -10. 4. Ch tiêu lý. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.5 .2 S 4 1. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . không nh hơn Năng lư ng thô. B ng 4.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.0.00 g/con 4. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .4.8 S 5 2. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 . 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. b m t m n.2 S 6 2.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. không có mùi men m c và mùi l khác.3.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).5 S 3 1.20 -1.20. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.4.1.2.2.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.01 .00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 .8 1.2 Các ch tiêu lý.3.3. tính theo s gi quan sát.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú. Yêu c u k thu t 3. không l n hơn .

TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1. trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô. 4.80 0. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.3.90 kh i lư ng.5 kh i lư ng.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 . không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.3.3.1. % 2.3 lư ng. Phương pháp th 4.10 lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.5.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. % kh i 2.80 1. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. hóa 4.3.8 6-8 lư ng. 4.5.70 0. % 0.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. 4.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4.Ðũa th y tinh. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.70 1.kh i lư ng.90 0. % kh i 2. 4.10 2.2.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. 4. không > 14 Hàm lư ng lyzin.C c th y tinh dung tích 50 ml . không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%).4.3 Th các ch tiêu lý.70 0.1 D ng c th : .3. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4. % kh i 6 .2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.0 . % kh i 3 3 lư ng. % 14 14 kh i lư ng. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. t l % kh i lư ng.80 1. không nh hơn 3.3.3.3.80 0.

ch t béo thô.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.89.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. . ho c bao gi y 3 l p.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . hàm lư ng khoáng . ghi nhãn. 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 . 4.3.3. 4. 5.90. 4.3. không rách. th i h n s d ng.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.1993.4.90.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4. ñ m.1. 4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 4.3. 4. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c..4. ñã ñư c t y trùng. ch t xơ thô. b o qu n và v n chuy n 5. Bao gói.4.3.. ho c bao PP.2 Ghi nhãn 5.4. 4.) e. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.2.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4..11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. Ngày s n xu t.86.3. 5. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.1993.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.3. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1. 4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.86.2.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .4. kín.1.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.L y kho ng 5. 4.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Tên hàng hoá b.3.5. 4. 5.3. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. Sau ñó. 4.2.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .1 Bao gói 5.

5.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 .3.2. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.2.4. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. c. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.3 B o qu n 5.3. 5. b. thoáng mát và ñư c t y trùng.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .1. tránh va ñ p m nh. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.3. 5.1. 1. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) .2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.3.g. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Yêu c u k thu t 3. b m t m n. không có ch t ñ c h i. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m.3. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. s l n cho ăn.3. B ng 4. 5.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 .2 Ngoài các n i dung b t bu c.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.6.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 . 4.4. ñ trên b c kê cao ráo. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 . s ch. 4.3. ñư c che mưa n ng.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4. Hư ng d n b o qu n.4 V n chuy n 5.6.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4. s ch.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).

0 1. % kh i lư ng. % kh i lư ng.5 S 4 5. tính b ng t l % kh i lư ng. t l % kh i lư ng.0 S 6 12. không nh hơn Ð m.Ðư ng kính viên tính b ng mm. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . B ng 4. 3. Ch tiêu lý.0 0.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2.0 . không l n hơn Ð b n. t l % Kh i lư ng.6 1. không l n hơn . không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. kcal/1 kg th c ăn. không nh hơn Hàm lư ng methionine.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1.9 0. không có mùi men m c và mùi l khác. không nh hơn Năng lư ng thô.7. không l n hơn Hàm lư ng phospho.1. tính theo s phút quan sát. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 2. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. % kh i lư ng. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). t l % kh i lư ng.5 S 3 2. % kh i lư ng.8 1.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 .5 0.8 0.2 Các ch tiêu lý.1 0.9 1.5 0. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1.7. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.7 1. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng lysine. không l n hơn Hàm lư ng tro. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. tính b ng % kh i lư ng.0 S 5 10.3 0.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu.

3.3. 4.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.3. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. Phương pháp th 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.3 Th các ch tiêu lý.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.3.90. 4.3. .6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1993. hóa 4.4.86.3. Sau ñó.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4.3. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. 4. 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.90. 4. B ng 4.3.8.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . 4.1 D ng c th : .3.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.L y kho ng 5. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . 4. 4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4.4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.Ðũa th y tinh 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.8.3.3.3.7.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.3.4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3.2 Cách th : . 4. 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.1993.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3. 4. 4.3. 4.4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.3. 4.

1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.. Bao gói. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.4. 5. tránh va ñ p m nh. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. s ch.89. 5. hàm lư ng khoáng . th i h n b o qu n g. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1 Bao gói 5. ñ m.3. kín. ñ trên b c kê cao ráo.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 . s l n cho ăn. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.5..1. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.) e. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). b.4 V n chuy n 5.4.2 Ghi nhãn 5. c. 5. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. 4. b o qu n và v n chuy n 5. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.4.2.4. thoáng mát và ñư c t y trùng.2.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4. ñư c che mưa n ng. không rách. Hư ng d n b o qu n. Ngày s n xu t.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. 4. s ch.4. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.2 Ngoài các n i dung t bu c.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. ch t xơ thô.2.1.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 5. ho c bao gi y 3 l p. không có ch t ñ c h i. ho c bao PP. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.1. ghi nhãn.3. 5.1. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. ch t béo thô.4. Tên hàng hoá b.1.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. ñã ñư c t y trùng.3.4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).3 B o qu n 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). th i h n s d ng.

0 S 6 6. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh). kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi. B ng 4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m.2.0 S 4 4.500.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.5 .0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.0 . % kh i 2 lư ng.5 b ng mm.9. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. Yêu c u k thu t 3.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500.li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.4.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200. tính b ng t l % 11 kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.2 Các ch tiêu lý.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. Ch tiêu lý.9.20.0 . hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1. không l n hơn Ð b n.3. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.0 .200. không nh hơn Năng lư ng thô.Ðư ng kính viên tính 1.1.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20. tính theo s phút 30 quan sát. ñ u nhau.0 .10. không có mùi men m c và mùi l khác. không nh hơn Ð m.4.0 g/con 4. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. 4. không l n hơn .0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 .0 -10.0 1. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. b m t m n. 3.0 S 5 4.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10. B ng 4. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.10. 1.

3.1 0. 4. không < 3.4 1.3. 4.2 Cách th : . % kh i 1.C c th y tinh dung tích 50 ml . chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. % 2. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. % kh i 2. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.11. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3.9 0.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. 4.1 D ng c th : .5 lư ng.7 1. B ng 4.5 kh i lư ng.7 0. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.L y kho ng 5.11.1.3 Th các ch tiêu lý.Ðũa th y tinh 4. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng.8 0.5 kh i lư ng. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.4.3.3. hóa 4.6 1.9 lư ng.3. 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.6 0. % kh i lư ng.3. 4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%).3.0 .3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.kh i lư ng.0 0. Phương pháp th 4. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin.3 1.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. % 1.4. Sau ñó. % 16 kh i lư ng. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.

3.86. ghi nhãn.3. không rách.3.5. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .4. ho c bao gi y 3 l p. 4.4.3. 4..1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. 4. th i h n s d ng. 4. hàm lư ng khoáng . th i h n b o qu n g.9. 4. 5. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.86. Tên hàng hoá b.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . ch t béo thô.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.4.) e.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. ñ m.3. 4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4.3.3. s l n cho ăn.1993.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1. kín.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. Ngày s n xu t. ch t xơ thô. 4..4. ho c bao PP. 4. 4. Bao gói.1 Bao gói 5.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . 4.4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. ñã ñư c t y trùng.89. 4. Hư ng d n b o qu n.1993.90.2. 4.1.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 5.2. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.3. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.2 Ghi nhãn 5.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.3.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4. 4.90. . nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). 4. lư ng cho ăn.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.1. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . b o qu n và v n chuy n 5. 5.3.

1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. 5.1.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000. 5. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.4 V n chuy n 5. s ch. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ñ trên b c kê cao ráo.3. b.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. 5. 5. không có ch t ñ c h i. c.4.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.3 B o qu n 5.5.2 Ngoài các n i dung b t bu c.2. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. thoáng mát và ñư c t y trùng.4. ñư c che mưa n ng. s ch. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 .3.

aureus O. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp.PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O.

I. Animal Science. and Owen. Treece and D. 15th Ed. T. Washington. Interstate Publishers. E. Acedemic Press. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . Network of Aquaculture Centers in Asia. 1987. C. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. B. N. Fisheries Science 63. 2001. Official Methods of Analysis. 700. New York. Thailand.267. 69-75. 53.A.Arai. Malang.. (1989). D. S. 1997. 2000. and Yamamoto. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper).. 1991. 95 . and Bouwmans. Dư Thanh H ng. Nguy n Th Hoa Lý.M. G. 1995. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. 1989. Illinois FAO. S. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Hà N i. Arai. Ludwig. Carter. and Walton. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds .. and Levanon. Gallagher. INC. DC. E. 272 . Oohara. Ensminger. 2002. CRC Press. Boca Raton. In “Fish nutrition. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Allen Davis.. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Vi n chăn nuôi.L..japonica. 1981. pp. M. Lê ð c Ngoan. Granvil D.M.. K. Amino acids essential for the growth of eels. Gerald M.H.SRAC Publication No. 9th Edition. J.759. Nhà XBNN. Anguilla spp. Eel. Nguy n Th Lương H ng.J. F. Florida. 2004. G. 1997. and Hashimoto.E. Hà N i. Hà N i. Nhà XBNN. Boonyaratpalin.. De Silva. 259 ... 1972.G..100. Farm-made Aquafeed. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). 753 . 1991. Anguilla anguilla and A. M. Hà n i. 1990. R. Nhà XBNN. M. Nose. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). 2005. M. Rome. 2002. L i Văn Hùng. F. FAO Fisheries Technical Paper 343. ed). Halver. Y. Giáo trình dinh dư ng gia súc.. S. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Nhà XBNN. Giáo trình th c ăn gia súc. Houlihan. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. 1999. pp. Degani. Cowey. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38.P. 18pp. T.H.. 963-970. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. T.. D. Zonneveld. 241 . Fish Biol. A. (1998).329. Nhà XBNN. In: Wilson. Lê ð c Ngoan. Hà N i. pp.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. (J. AOAC. Indonesia.. Ti ng Anh Akiyama. In: Huisman. Bangkok. H Chí Minh. Tôn Th t Sơn.” 2nd ed.284. C. Nhà XBNN. Vũ Duy Gi ng.

In: Pillay. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. 1996.. T.R and Dill. Greuel. A Wiley-Interscience Publication. P.. DC. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. Berlin.pir. and Harwood. D. National Academy Press. Primary Industries and Resources SA (www. and Shimma.. 3rd Ed.D.Granvil D. Hardy.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. Cardenete. S. J. 108 pp. Animal Nutrition. 345-353. S. 6th Ed. J. Craig Watson and Roy P.590.V. McDonald. Longman Scientific & Technical. W. A. 584 . Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Hidalogo.A. Treece. Yanong. 1980. J. 823pp. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. 702. anguilla.. 1977. R. Garzon.. 1987. J.W.FS No. Rome. O. Greenhalgh và Morgan. UNDP. Nose. Arai. 1979.. CAB international. Water quality in freswater aquaculture ponds . 2003. and Halver. E. Willy Verstraete. G. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling.. FAO.(1994). T. T. Stickney. and Lim. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 .SRAC Publication No. Fishing New Books Ltd. L. 2002. W. IFAS Extension. J. England.W. pp. 2000. Patrick Sorgeloos. 2000. University of Washington Press.. M. Steffens. pp. Heenemann. Edward. Scott Graves. and Arai. T. 1985. 1984. C. Laurent Verschuere. Canberra 2004 Halver. (1991). K. In “Lipid Biochemistry. England Takeuchi. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . USA. Schmitz.l.W.. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries..21-30. 1989.. (eds) Advances in Aquaculture.). New. Fish Nutrition. London. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. p. Ellis Horwood Limited. A. I. 3rd Eds. and Peffer. J. Fishing News. 2004. In: Tiews. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).sa. (eds)..J. R.au/factsheets). Nutrient Requirements of Fish. Y.. 2002. Washington.gov. Encyclopedia of Aquaculture. Academic Press. 2002. Chapman and Hall. T.. Principles of Fish Nutrition.. M.. J. 1979. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Aquaculture 124.. Farnham. Aquaculture 41. Edwards. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.. Geert Rombaut. 1993. 93. Webster.. 60/01 Robert R. M. Aquaculture Training Manual. W. 2000. Australian Centre for International Agricultural Research. E. 64 (abstr). Rottmann. Imprint of Elsevier Science. S.” vol.E. Michael B. Seattle. Swift. preagon. and Allan. Lupianez.. and de la Higuera. Washington. E. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. 145-146 NRC (National Research Council).. L. England Stumn. Nose. (eds). and Morgan. Watanabe. C.R. Gurr. G.375.

S. 179 . T. 1982. K. London.F and Roberts.L. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 ..Wee. Vitamin 49.Their Biology and Culture.. Snakeheads . pp. R. Arai. Croom Helm. and Shimma. Y. 62.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Vitamin E requirement for Japanaese eel.. Yamakawa.. 1975.213. Watanabe. T. J. In: Muir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful