B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

.....................66 7...................6.......2.....79 9.........................................75 8................................................................1....................................................................................................2................1................83 CHƯƠNG X ...... Th c ăn t nhiên .....1.............................................................................70 7............4...................................88 TH C ĂN T NHIÊN.1...............................83 9............65 7........75 8...........69 7.....2.................................76 8..........................2...........................................2....................................................... VITAMIN A.................3................................................................................................79 9........... VI T O (MICRO-ALGAE)......76 8.................... Vai trò sinh h c.2................ VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N.1.........70 7......................1................79 9............ CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ......................71 7...1..3.........................7...... S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ....82 9............................................. KHÁI NI M CHUNG .................................................................................................1.........2...............1.............77 CHƯƠNG IX... Công th c............................7........1. VITAMIN E .................................74 8...........................................................................88 10..................................... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u...............2.................................................................................................................2.................3.... Vai trò sinh h c................................ NHU C U VITAMIN C A CÁ .............................................. Canxi (Ca)........................4.............1.......... Th c ăn giàu năng lư ng.................................... VITAMIN K.....................................74 8..................1.......................... VITAMIN NHÓM B ...2..................................... Th c ăn b sung (feed additives) ............................ Probiotic trong nuôi tr ng thu s n . Công th c...83 9......................................................................................................................... PHÂN LO I TH C ĂN ............................2.......2........................... ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ............................................. CANXI.......................8............................................3............................................... MAGIE ............... VITAMIN D..74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG........68 7....................................................89 10.......66 7.......................................... Công th c..............2............................79 9....... Ch c năng...............2.... Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ..............................4..........71 CHƯƠNG VIII...........................................2.......................................................... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) .......................................................2....66 7.................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 ...............79 9.............................5........3...............................69 7...........4..........88 10..2.2............... Công th c c u t o....................................................................................67 7......................................2....3.....1..................5........79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ..................................................1................. Vai trò sinh h c................................................................................................1.... Th c ăn giàu protein.......65 7..............................................................................................2................. Magiê (Mg) ................. ng tiêu hoá.......................................................2...........70 7.............68 7........2...................... Phospho (P) .......6... PHOSPHO.......88 10..........68 7...

................................... KHÁI NI M.................................... CH BI N TH C ĂN H T ..................99 10......... Nguyên t c khoa h c.......2............................................94 10..... Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p...................... Y u t sinh h c........................................ Nguyên t c kinh t ................96 10..............................5..........................................4...............................107 11..................................................2..........96 10................2........3........................................................2.5.....................105 CHƯƠNG XI............................103 10......3.....................3.....117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ................ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng......1......111 11..104 10.............109 11................1.........104 10..104 10. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM.... CÁ................................................2........................... LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)............................... Phương pháp ph i h p thông thư ng ......109 11................... Copepod ..................................104 10........ TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ......... Tiêu chu n ăn.98 10.1.................1. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n...... Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p .1.......... Phân lo i th c ăn công nghi p ............................ ARTEMIA. K thu t ch bi n ..101 10.............2........2...................115 12..........................2..........115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ....5..................... Daphnia và Moina ...............................1....................................................................1.................. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n...3.... Giá tr dinh dư ng c a vi t o................................ N i dung tiêu chu n ăn .......5......4............................97 10.....1.......6............................................................................... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN.............................110 11.......................................................2..1.....................1.... Tính ch t v t lý... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC.......................................3.107 11................................................................................1................3.10......................................................107 11..............5.2........1..............1...............96 10...............2.....................116 12........................................................117 12............3................................117 12.......................2.....6.................................. hóa h c c a tinh b t...................4...............6............... Y u t hoá h c......... Công ngh th c ăn h n h p.. Hình thái .........................2...3.. NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN.....5...........108 11......3........ u trùng bánh xe (trochophora larvae) .101 10........... Kh u ph n ăn......102 10...109 11.....................1............... Nematode ...............1............116 12.......4..................................................115 12.........................3....................3...................................6................2.................................. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ....................4............ M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng..........113 CHƯƠNG XII ..........107 11..........................4..............................97 10............116 12............2.............................. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ........Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10.2.............................................. Y u t v t lý................... Giá tr dinh dư ng ....116 12..................2..98 10...................................................1.......................................................... Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p .......115 12... Bi n ñ i v t lý........................3............3......................2............2.....1.......107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P ...........2.91 10....................3................1.....2.........

........ Kh u ph n th c ăn............5....................................................................3............... Nhu c u dinh dư ng........130 13..............................................167 14................3...145 13. Nhu c u dinh dư ng...............150 13..............163 14.......................................................................118 CHƯƠNG XIII....... Kh u ph n ăn............. Nhu c u dinh dư ng...5............. Gi i thi u ...............121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM.2.........................2.........147 13..........................1....147 13................2............. Nuôi dư ng ......3...............................................121 13............................4............................................................................154 13..................................................2.................................................1....................................147 13................3.......1.........................4........... Các hình th c nuôi..4................ Gi i thi u .....2................... Nuôi dư ng ................121 13....................................................1................................1................................. Gi i thi u .............................1......................................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP........2....................................................6............................ DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .............1.... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) ............ Kh u ph n ăn...............................12.........3...............................................................................................153 13....1............ ð c t có ngu n g c th c v t ..... Nuôi dư ng ........149 13.....................................4......158 CHƯƠNG XIV.................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS)..................................3..3..............................5......................153 13.......................133 13...........148 13.2..............................................................................................2..............154 13.... Phương pháp gi i phương trình ........................) ........ CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N....126 13... Nhu c u dinh dư ng...3............3............................ ð c t có ngu n g c vi sinh v t ...................2.....................................121 13.130 13................4...............2...........................................128 13................................1..............130 13..........163 14........... Kh u ph n ăn và nuôi dư ng............... Kh u ph n và nuôi dư ng............................ Gi i thi u ..6.............2.....1...............150 13.................................1.........................3.............................................4............. CÁ.........3............... Nuôi dư ng ..............................................3.......171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 .............136 13.................145 13....................................................................118 12..... Gi i thi u ..........3................163 14...150 13.............................................. Phương pháp hình vuông Pearson....................1... ðÔC T T NHIÊN ................................................1..................3...................................... Nhu c u dinh dư ng. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE............... ð c t có ngu n g c ñ ng v t ............................................................................4...1.............. Gi i thi u ...............6.......2..........6..6....4...........155 13...................1.. Hóa ch t h u cơ.......................................................2............................................5....4.............................4............ Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ..................171 14.................) .....163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ...............................155 13.................................136 13.......1.........................................3..1.................122 13..........................5......................... Kh u ph n ăn..2............................136 13............................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP..........................168 14...

................................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ.......................................201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ...........................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH................................................183 CHO CÁ VI T NAM (%) .....................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ..... CÁ ...............................................................................................................................2.....................2..................................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ...................................................... Kim lo i n ng.............................................................172 PH L C I.........................................................................................................................................................................................................................................................................................201 Ti ng Vi t ......................174 H N H P TH C..................................................................................... VITAMIN CHO TÔM.....174 PH L C II ...........................................180 PH L C III ...................................................183 PH L C IV................................................................185 PH L C V .....201 Ti ng Anh ........14...............183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U ............................................ PREMIX KHOÁNG....................................

S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác. c.1. giai ño n phát tri n cơ th khác. Th c ăn t nhiên (live food. 1. Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. tiêu hoá h p thu th c ăn. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food).M I. tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th .. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. Trong t nhiên. Trong th c ăn công nghi p. sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. còn tươi. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. dùng làm th c ăn cho tôm. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. cá như: tôm cá t p.2. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. V nguyên t c.

Sn. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). lipit.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. Al. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). xương. K. các v t li u. Tuy nhiên. Hg. axit h u cơ. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. vitamin và các nguyên t khoáng. Vô cơ: Thi t y u: Ca. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây.Se. F. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Co. Bi. Rb. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. protein và amino acid. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. F. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. V. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. ð c: As. carbohydrate. Cu. Zn. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 .Sb. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. Ge. Fe. I. Mn. Do v y. Hg. Pb. Ni. hormone. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. 1. Ti. Au. Mo.3. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. các h p ch t t o màu. Cd. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. P. S. các h p ch t c u trúc (da. Na. Se. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. th n kinh. Si. cơ. Mo. Không thi t y u: Ag. S lư ng các loài cá r t phong phú. Pb. Si. V và VIII). Cr. Mg. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. Cl.. ñ c bi t là nhi t ñ nư c.. mùi và v . II.

trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). III. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá.bài ti t amoniac). Nhu c u vitamin cũng cao hơn. ñ c bi t vitamin C. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. hút. tuỳ phương th c s n xu t. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. Trong nuôi qu ng canh. V hi u su t s d ng th c ăn. th c ăn t nhiên là quan tr ng.1. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1.7/1.Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . l c (như cá mòi. ký sinh (như cá mút ñá .). có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang).. Do ñó. không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng.2 . g m (như cá ñ i). khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). V phương th c l y th c ăn c a cá. th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau.. vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. HSSD c a cá trong kho ng 1.

Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Dinh dư ng gia súc.CÂU H I 1. Ti ng Anh Michael B. FAO. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Tp H Chí Minh. CAB international.D. Rome. Nguy n Th Lương H ng. Hà N i. UNDP. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Tôn Th t Sơn (1997). (eds) (2002). Webster. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Lê ð c Ngoan (2002). L i Văn Hùng (2004). Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. C. and Lim C. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). Hà N i. Nhà XBNN. New (1987). Nhà XBNN.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. 1993).. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. Smith. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. lecithinase và cellulase. Tuy nhiên. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. Tuy nhiên. 1993). 1999). 1999). ch t mang Na Phe. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al. Met. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. amylolytic. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t.. Lys. h p thu ch ñ ng.. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. Orn) Amino acid anion (Asp. 1989). khu ch tán. ch t mang H u h t amino acid.3.. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . 1979. 1997). như th c bào. 1989 nt Mercer et al. 1. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng.. amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. Glu) Proline. mu i m t. Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose.1. B ng 1.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase.). chitinase. ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. (Smith. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. trao ñ i ion. 1989). Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase.. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). chúng ti t ra các enzyme proteolytic. 1989 Baumrucker et al.4. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào.2. th m th u. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. 1.

T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. còn 250 g th i qua phân. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. protein. Zn. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . Carbohydrate. tương ng 10 g ch t khô th i phân).75 (hay là 75%). lipid. Ru t Ruôt. Ví d . m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. Lipid.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ .1). bi u mô. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . mang và da Mang. M c dù v y. carbon hydrate. thì TLTH v t ch t khô s là 0. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . Mg và phytate Phosphate hòa tan. axít amin. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. da Ru t.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng.5. trong m t ngày. 1. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. H p thu gi m do xơ. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. mang Lall.

Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. Nh ng enzyme tiêu hoá protein. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. Trong th c t . TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . Hi n nay. M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1.[ 100 A x b ] B a Trong ñó. Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . Sau ñó. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). Sau khi cho ăn m t th i gian. Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. lipid và carbohydrate c a cá ? 5. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá.ñư c g i là N trao ñ i trong phân. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. ngư i ta l y m u phân c a cá. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân.có ngu n g c t cơ th v t ch . Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. H p thu protein. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . có nhi u phương pháp khác nhau.

Fish Nutrition. Principles of Fish Nutrition. Steffens. (2002). 402 tr. Nhà XBNN.W. and Hardy. Nguy n Th L c. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 3rd Ed.E. 2006. Ti ng Anh Halver. England. W. TP H Chí Minh. Lê Văn An. Academic Press. Ellis Horwood Limited. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 .TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Nhà XBNN. Cao ðăng Nguyên. J. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. R. H Trung Thông. Hà N i. ð Quý Hai. (1989). Imprint of Elsevier Science.

m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. 2. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. Vì th . cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate.2. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. Như v y. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. (1966) và Kaneko (1989).CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. Như v y. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. Vì v y. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. West et al.1. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Cá s ng trong môi trư ng nư c. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C.

2.amylase.. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 .CoA). Theo ñó. T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP).phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl . K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. vì v y. 1983). S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden . sơ ñ : 2. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n. glucose 6-phosphate ñư c hình thành. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal.1.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n.1) như acetyl . ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói.2. 1972).coenzyme A (acetyl . ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 .6-diphosphate.

5 . glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP.5 kcal Glucose: 4. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1. gi i phóng ra acid béo và glycerol. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. 2. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao.0 kcal Saccharose: 4.2.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D.Trong ñi u ki n k khí cơ cá. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson. Ngoài ra.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid. 2.1989): Protein tiêu hoá: 5. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá.0 kcal/g 2.3. 1982). K t qu thí nghi m c a Cowey et al. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng . (1977) cho th y. 1982).1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao.4.2. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 .0 kcal Cellulose: 0. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng. Ngoài ra.2. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2.3 kcal Dextrin: 3 .3. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá. 2.2. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.3.5 .

niacin và pyridoxine trong bư c 4. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo .CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. riboflavin. Chu trình dinh dư ng và ATP). Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon.S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo .bư c oxy hoá v trí β-c ñi n.2). Ví d . Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2. acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. Trong chu trình ñó. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. biotin và acid ascorbic trong bư c 3. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal.2. 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. Do ñó. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340). Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá.

Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. Như ñã bi t. Gurr và Harwood. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. 1958. trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. So v i chu t. v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . 1974). khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. 1976).kh . 1992). Ngoài ra. Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. do v y.lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t .. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. Như v y.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i.4. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. Như ñã ñ c p trên. 1991). 2.

Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6.5 – 7 mg/l). Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3.5mg/l). Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. nh ng loài nư c ng t. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. 1995). nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. ure có th làm k t t a protein. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. 1981. 1996). S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). gan. ch a nitơ. B cá nhám. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. 1997). cá tráp. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac.. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. 1980. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. B i vì amoniac là ch t ñ c. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. 1991) và b t ñ u tăng 3 . hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. 1986).. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. 1997). ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria.8 gi sau b a ăn. Gi thuy t ñó cho r ng. Jobling. 1996). ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. cá. Nhóm amino. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. ph thu c vào loài cá. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. Kikuchi và c ng s . Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. protein ăn vào. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. Ngư c l i. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng.15% bài ti t d ng urea.

Kho ng 30 . 2. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. 1980). 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. 1994). vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. ho t tính RNA cao hơn. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”.. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p.5. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào.2. Nhi u nghiên c u cho r ng. và các ng d ng có l i khác.5. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t .5. S d ng phương pháp này. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào.v i cá nh (10g). ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . G n ñây. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. trong khi trong cơ. Các tác gi ñã k t lu n r ng. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 .38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. Carter và c ng s (1993). các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. 2. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. còn mang thì ch có 4%.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. 1996). Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. Tuy nhiên. b ng cách tiêm (Garlick et al. kích c cá và loài. 1995). 1989).

M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. k thu t s d ng các ch t ñ ng v .3. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn.3.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. giá tr sinh h c c a amino acid. cá bơn. Rõ ràng. chính là 15N. 1998). cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . m c protein và năng lư ng th c ăn. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. G n ñây. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 .5. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. 1999). giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. m c amino acid. Hơn m t th p k qua. 2. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n.

Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. Fish Nutrition. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. Trình bày s 2. and Hardy. Nhà XBNN.như cá h i ð i Tây Dương. Hà N i. 3rd Ed. Lê Văn An. Có th . Ti ng Anh Halver.W. Cao ðăng Nguyên. (1989). m t s loài cá nuôi khác. vi c tăng protein thêm n a là có th . Academic Press. 402 tr. Imprint of Elsevier Science. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. Trình bày s 4. Năm 2000. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. H Trung Thông. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. (2002). TP H Chí Minh. nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n.E. R. J. Nguy n Th L c. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). W. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Cu i năm 1980. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. Trình bày s 3. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . CÂU H I: 1. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. STEFFENS. ð Quý Hai. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. ð i v i cá h i ð i Tây Dương. Nhà XBNN. ELLIS HORWOOD LIMITED. 2006.

1.1. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. h p thu.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14.1. 1998). năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng. T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n.000 kJ). ho t ñ ng b t bu c.2. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2).CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS).1. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n.50C).GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. 1 cal = 4. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t. Lim. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t.5 ñ n 15. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). t o SP tiêu hóa. 3.184 J hay 1 J = 0. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1.000 J) và MJ (1. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 .000 cal) và megacalori (Mcal = 1.000 kcal).239 cal. 3. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3.1. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t. và nhu c u năng lư ng c a cá. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3. Vì v y.

Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro.6 Tinh b t 17.digestible Energy) và trao ñ i (ME .5 C khô 18. N và S.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá. V lý thuy t. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8).1).5 MJ/kg (4. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18.8 Butyric 24. Năng lư ng tiêu hóa (DE. năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure). T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17.5 Casein 24. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3.2 Mêtan 55.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy. Trong khi ñó. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. tuy nhiên. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.5 D u 39. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p.7 Xelulose 17. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c.9 Khô d u ôliu 21.5 MJ/kg. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô.9 Lactic 15.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy. cá c n năng lư ng ñ s ng. Như v y. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng.Năng lư ng thô (Gross Energy .5 M 38.3 Th c ăn: H t ngô 18.5 Rơm 18.6 Propionic 20.0 Mô cơ th : N c 23. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter).400 kcal).0 S n ph m lên men: Axit axetic 14.4 S a (4% m ) 24. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate.6 M 39.

6 4.6 10.5 DE (kJ/g) 15.7 10.7 11.4).0 DE (kJ/g) Cá chình 22.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .1 9.2. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.2 33.5-10.3 5. B ng 3.3 6.2 2. 3. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.8 8. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.cá’’.8 Cá chép 16.2 Trong s n xu t. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.4 B ng 3.5 10.1 11.1-10.1 36.8-137 9. B ng 3.3 và 3.3 12.8 17.9 37.2 11.7 16.5 7.5 9.1 5.2-9.0 3.1.3.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.5-14.5 B ng 3.4 15.00 2.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.6 ME (kJ/g) 13.5 14. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.80 8.2 16. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.2 17.2.2 ±% 83.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.5-17.6 8.8 5.8 GE (kJ/g) 23.0 11.6-19. Tuy nhiên.3 14.9 84. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18.9 62.9 39.25 3.1 DE (kcal/g) 3.4. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.8 11.00 4.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8 33.4.

6 kcal GE/gram. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. Vì v y. Lipid ch a kho ng 9. nhi t ñ .2. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c.2.3. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. Tuy nhiên. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. ñ ngon mi ng. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. 3. Protein ch a 5. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . Ngư c l i.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. vì v y. tuy nhiên. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. kích c . M t khác. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. Như ñã bi t. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. t c ñ sinh trư ng. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. Tương t . cá s d ng r t m nh. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 . khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. B ng 3. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n.4 kcal GE/gram. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. Carbohydrate ch a 4. l n tr n kh i k thù hay stress. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. 1999 theo Lê Thanh Hùng. gi ng loài và th c ăn tiêu th .1. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi.5. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. Th hai.

Nhà XBNN. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t. 3.8 283 24. Nguy n Th Lương H ng. công th c tính? 2.01 2.Tuy nhiên.3 20.1 41.2.9 320 m t m c năng lư ng. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18. 2004. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 .6 392 20.5 1.5 218 22.6) B ng 3.8 257 18. 17-24% cá h i.150 20.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .4 2. Nhà XBNN.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. Nhu c u năng lư ng cho duy trì. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . Lê ð c Ngoan.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C). H Chí Minh. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13. L i Văn Hùng.6. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.9-18. 1997. Tôn Th t Sơn. Hà N i. B ng 6. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g.3 2. Nhà XBNN. CÂU H I 1.2.15 Protein (% v t ch t khô) 46. 2002. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3.01 2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.2 380 .5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. Hà N i. Các d ng năng lư ng c a th c ăn.99 2. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. sinh trư ng c a cá.17 51.

. Halver. Academic Press. 823pp. E. S. Hardy. Aquaculture 124. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Florida. 93. CRC Press. 1991. Fish Nutrition. Lupianez. Lê Văn An. and Walton. 69-75.. DC. Nhà XBNN. E. (1991). Imprint of Elsevier Science.W. Chapman and Hall. J. 2006. A. 2002. C. New. T. Fisheries Science 63. pp. CAB international. 1987.. Webster. Acedemic Press.” 2nd ed. G. 15th Ed.Arai. ed). Rome. Cowey..(1994). 402 tr. T. 64 (abstr). J. M. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).375.. Washington. I. R. Anguilla spp. 2002. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. AOAC.. 1995. M. In “Lipid Biochemistry. Cao ðăng Nguyên. FAO Fisheries Technical Paper 343.. 1990. Oohara. Hidalogo. 1997. Official Methods of Analysis.. 259 . and Lim.329. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). preagon. Halver. UNDP. M. 3rd Eds. (1989). Rome. J. Hà N i.P.” vol. C.. R. (eds). Gurr.. Michael B.. New York. FAO. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 .H Trung Thông. FAO. Nguy n Th L c. 963-970. I. Eel. In: Wilson. Boca Raton. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.l. London. C. and de la Higuera.J. B. ð Quý Hai.. p.D. Garzon. In “Fish nutrition. M. (J. and Harwood. Ti ng Anh Akiyama. pp. J. Farm-made Aquafeed. Cardenete. A. and Yamamoto.

1. glutamine. strichnine. amid (urea. amin (putresine. morphine. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. ovalbumin. g m: Albumin: có s a. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. Chromoprotein như hemoglobin. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein.. alkaloid (nicotine. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ .1. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). Keratin có hai lo i là α. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine. tr ng. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. da….1. Globulin protein có trong s a. cytochrome ho c flavoprotein. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein.2.1. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh.).. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. tr ng. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào. Elastin c u t o gân và m ch máu. photphoprotein và chromoprotein. asparagine. collagen có hydroxyproline. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. V khía c nh dinh dư ng.). cũng có trong lòng tr ng tr ng. cocaine. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. th c v t. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh.keratin là protein c a lông và tóc và β .). ñây nó g n v i deoxyribonucleic. cadaverine. Các protein hình c u chính. nitrate. là m t axit amin quan tr ng c a protein này.keratin là protein c a lông vũ. lipoprotein. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá. histamine. PROTEIN 4. antigen và hormon. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). máu. elastin và keratin.. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. máu. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. 4.

. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin.4. sau ñó gi m d n. 4. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính.1 và 3. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n.50g).Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú.Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. 4. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ .2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . ho c là t l năng lư ng/protein (E/P).1. ánh sáng. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. 1g protein s n sinh ra 4. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô.5 kcal năng lư ng ( cá). nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). ñ m n. B ng 3. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá.7 mg/ngày. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c.1.3 và 97. 150C và 200C.3. Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. n ng ñ O2. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. Ví d cá h i (O. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. giai ño n cá b t. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng. Ví d : cá h i (O. ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. + M c ñ ho t ñ ng. 69. protein kh u ph n ph i ñ t 50%.1.

6 25. 1999 Hung L.5 23. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22. B ng 4. 1976 Mangalik.2. 1987 Takeuchi et al.2 18. 1992 El Sayed.6 13.3 24.1. 1986 Li&Lovell.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u.5 19.1 21. 1985 Hung L.7 12.. GE: năng lư ng thô 4.4** Tác gi Page&andrews. 1985 Cho&Woodward.T.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 . 1989 Machiels&Henken.5.8 12. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .7 22.8 11. DE kh u ph n là 16.0 25. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.1.3 12.8 27. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá. 1979 Cho&Kaushik.6** 14. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.8 22.4 30 31.1. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.3 15.9 . 1986 Mangalik.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9.1973 Garling&Wilson.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.2 28.1 17. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.5** 18.1 12.T. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.5 B ng 4.6* DP/DE (mg/kJ) 22.0 24.0 27.2 20.20.

46 22.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút.46 28.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value).2) x 100 = 37.41 1.4. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .3 5 117 1. B ng 4.10 18. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4.14 1.76 0.8 7 128 1.4.S li u b ng 4. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).7/7. B ng 4.1 9 101 2. b t cá h p 1270C trong 3.3.87 1. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá). Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.80 30.74 12. k thu t ch bi n.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó. PER. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS.2 3 81 1. FCR PER PPV % 1 19 1. Ví d .79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.41 1. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng.

5 – 100 = .62..8 1.45.29 .5 Tr ng (%) 6..0 8.37.7 6. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.40.2 2.24.31 .57 .24 .6.1.2 5.4 3.1 2. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.3 3.2.5 B ng 4. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u. AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.CS c a lysine lúa mì: 37. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).a 1 100. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.84 5.12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.22.5 7. Các axit amin thi t y u B ng 4.7 2.55 .3 6.00 .81 . Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.3 5.7 2.5. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).5 8.21..a 2 100a n x x.48.5 5..00 ...2 CS .9 5. thí nghi m cá da trơn.22 .5 4.7 1.60.36.2.8 3. 4. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.20.6 4.

2 .2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n). tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine.2 0.24 1. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t.3 1.43 2.64 0. ñ ng v t có vú và gia c m. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.lysine cá.5%. sinh trư ng c a cá gi m m nh.48 0. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 . s li u trong b ng cho th y: B ng 4.05 1.15% cystine.72f 1.7.5 1.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).24 1. d: có 0.6g/16gN).5% tyrosine. Thu tinh th b ñ c sau 2 . th i loét vây và ch t.3% tyrosine. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m.2.4 0. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.0 1. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n.8 0. mykiss) là 2.8 1.12 Lysine 2.7 1.12 Tryptophan 1.3 0. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn.71 Valine * a: không có cystine. b: không có tyrosine.0 0.2a 2. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .2b 1. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine. e: có 0. c: có 0.85 . Kh u ph n ăn cá h i (O.5 0.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.3 0. keta) ñ i v i axit amin này là 1.05d 2. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng.9 0.8 0. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.9% lysine/CK kh u ph n (4.2e Phenylalanine 1.5 0. Kh cacboxyl histidine thành histamine.75c Methionine 1.0 1.87 1.36 Threonine 0.6 Histidine 0.5 1.30g/kg kh u ph n. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n). tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.6 0.7. Không có s ñ i kháng arginine .15g/kg VCK kh u ph n (0. ð i v i cá h i (O.6 0. c a cá h i (O. n u có. ð i v i cá h i giai ño n cá hương.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u.3. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .4 1.28 0.5b 1.18 Arginine 1.2.78 1.4 0.2 2. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.4 0. 1.4.2a 0. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1.96 Isoleucine 0. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá. Nhu c u lysine c a cá h i (O.95 Leucine 2.1.5 0.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6.76 1. Tuy nhiên.05% kh u ph n).

Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Cách ñánh giá giá tr protein (BV. Nguy n Th L c. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 150 tr. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. TP H Chí Minh. T. Oohara. CS. 2002. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . 2006. Lê ð c Ngoan. Hà N i. Nhà XBNN. Hà N i. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. Cho u ng serotonin . Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. keta) giai ño n hương. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. cystine.25 . V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. 2004. T.. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. ð Quý Hai.2. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. 963-970. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Nhà XBNN. B sung lysine.3. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). 2001. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. nhu c u các axit amin này.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). H Trung Thông. I. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). nhưng thêm arginine. EAAI) và ng d ng? 4. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. Hà N i. Fisheries Science 63. CÂU H I: 1.. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC).creatinsulphate (0. Nhà XBNN. Nhà XBNN. 4. Ti ng Anh Akiyama. nhóm cá h i. Lê Văn An. and Yamamoto. 1997. L i Văn Hùng. PER. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. Cao ðăng Nguyên. 402 tr.

S. B.329. M. Aquaculture 41. Acedemic Press. 753 . 1972... Academic Press. O. and Peffer. Cowey.. Nose. E. E. Berlin.. 823pp.Arai.21-30.100. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). Nose. Greuel. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A.. D.J.. 1979. T. pp. Degani. K. 259 . 1984. Y. L. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 .L. G. J. Amino acids essential for the growth of eels. ed). (J. 145-146 Schmitz. pp. Fish Nutrition. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. 1987. In “Fish nutrition. M. (1989).” 2nd ed. 3rd Eds.). 95 . In: Tiews. Heenemann.japonica. and Levanon. R.. Hardy. E. anguilla.759. Halver. and Halver. Imprint of Elsevier Science. 2002. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. Gallagher. and Hashimoto. T. J... and Walton.. E.W. Anguilla anguilla and A. New York.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. C. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. Halver.

1. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 ..CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t. còn m thì ngư c l i. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin.1. Trong chương này. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . và ngu n d tr . 5. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. cloroform. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen.1. cerebrosit. ði m nóng ch y c a d u th p. KHÁI NI M.1. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý. C u t o d u và m D u. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm. D u.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme . Phân lo i lipid (MacDonald et al.Là ngu n cung c p axit béo thi t y u . terpen Không có glycerol b ng 5. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m .1.2. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. sáp. ete..1. steroit. và có các ch c năng sinh lý.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t.25 l n so v i carbohydrate và protein . Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5..

15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.R CH. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 . Ví d như.11.COOH 16.15.COOH -3.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.9-18:2 C17H31.11.12.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.R1 CH . ch m tăng trư ng.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.8.15-20:4 C19H31. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.OH CH2. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.19 (n-3.CO .9.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.CH2.OH + 3R-COOH => CH2.OH CH.COOH 43.14.O.CO .9.R2 CH2.COOH -49.COOH 69.9 Caproic (hexanoic) C5H11.15) C20H33.CO .9-18:3 C17H29.COOH 62.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa.O.12.6.R + 3H2O CH2.CO .6.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.2.12.COOH -7.COOH -5 9.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .COOH 76.O.3 Capric (decanoic) C9H19.8.7 Stearic (octadecanoic) C17H35. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.COOH -14.10. chúng là các axit béo no ho c chưa no.O.9.2.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.16.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.7.13. 17 (n-3.18) C22H35. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.6.CO . M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7. B ng 5.COOH 31.12.O.12 hay n-6. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.14 hay n-6. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.2 Caprylic (octanoic) C7H15.COOH 54.O.CO .

ñư ng ñây là galactose. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%).CH. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Gi ng như các axit béo chưa no khác. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng.CH. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i. axit béo và glycerol.(CH2)12. phosphatidyl glycerol (PG). phosphatidyl ethanolamine (PE. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic.CH:CH. Glycolipid Trong c u trúc phân t . Sau ñó.5 l n so v i axit linoleic.CH. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. Chúng có trong các cơ tim. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic.ch t.CH:CH. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. ñ ng v t.(CH2)12. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này. phosphatidyl inositol (PI). còn có tên là lecithin). là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu. glycerol. l n. còn có tên là cephalin). δ-6 desaturation. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. Ví d . Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose.CH.CH2. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. th n và mô th n kinh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 . Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. m t trong s các bư c t ng h p. c u và dê. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng.CH2-OOH NH-CO. Tuy nhiên. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c. axit phosphoric và base nitơ. phosphotidyl serine (PS). glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài.

CH2.CH2. (P. monodon) 1985 P. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. 1993). 1980). Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. chinensis (Kazanawa.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P.P.R2 O CH2.CO.O. ñ c bi t là giáp xác. 1985). Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17.CO. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%). Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng.OH OH Axit phosphatidic CH2.O. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành. Thư ng ñ i v i th y s n. các axit m t. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. 1990).N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.CO. tôm P. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7. 1989).C15H31 CH. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác). tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. 1985) và P. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol.CH2. penicillatus (Jenn.CO. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n.R1 CH. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula.O.PO3.C17H33 CH2.O. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. monodon (Piedad-Pascula.O. stylirostris Lecithin ñ u nành 1.3. PC. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid.O. B ng 5.

isofucosterol. stigmasterol.. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. 1983).. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. progesteron. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. aldosteron và corticosteron. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. androgen. 1971). áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. cortisol. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. và kích thích t l t xác (Kanazawa.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. kích thích t sinh d c. Sơ ñ 5. 1985.3 . 1971.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. TXA là thromboxan.2. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. dung n p c a ti u c u.5%. Teshima và Kanazawa. Nhóm hormone g m oestrogen.1. phytosterol.6 g/lit. Castell và ctv. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. progesterol. japonicus cho th y. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. PGI là prostacyclin. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. corticoids. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. aldosterone. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. 1975). và ñư c t ng h p t cholesterol. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. androgen. corticosterone) và axit m t. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim.

Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn.7 40.2 35.6 382 1. B ng 5.2 141.3.9 38. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%.3.1 35. ñ ng v t. Takeuchi et. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh. Trong kh u ph n.6 34. d ng c u trúc..2 169.. màng nguyên sinh ch t.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.5 127. Steffens et. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i.6 169. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì.7% lên 9%. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.1. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5.46 D u cá 8.2 38. 4. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .. Như v y. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr .al. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan.0 38. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th .al. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein.98 D u hư ng dương 9.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q.3).1 324 1. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên).1 313 1. Tuy nhiên. axit béo và cutin. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n. Ơ m t s loài cá như cá s n.28 D u gan cá thu 8.7 261 1. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % .3 39.

trê phi và cá trơn M 7-10%. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). 5.2.2.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. n7. cá v n bi n 12-15%. rô phi <10%. 20:2n6. Xem thêm sơ ñ 4.→ CH3CH2CH2COO. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no.2. cá h i 1820%. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. các axit béo h n5. Như v y.Dong (2000) cu i chương. cá ch m 13-18%. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5. cá mú 13-14%.Higgs và Faye M. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid).→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). 22:4n3.1.

cá tráp).34 và 0. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm. B ng 5.1 19. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. bao g m t l ñ . (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 .10 0. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.2.5 39. Trong m t nghiên c u trên cá h i. cá h i.10 0.4.0 1.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n.2 7. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.6 43.9 4. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i.30 0.0 18. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n.3.03 Nhi t ñ . Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18.8 0. Cũng trên loài cá này. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.1 0.7 49. Ngoài ra. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5.0 35.9 0. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th . 5. gi m kh năng sinh s n (cá chép.9 6. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.5.04 0.2 43. viêm cơ tim. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.4 23.9 18. Tuy nhiên.14 0.8 23. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá. Mùa v . cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34.6 4. Thomson et al.2 4.2. Như v y. (1995) báo cáo r ng.. tăng t l ch t. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . Th c ăn. d u th c v t. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.2 3.0 36.1 53.2.4 2. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp).2 31.0 23.9 31. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th . Fernandez Palacios et al. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. kh u ph n thi u h axit béo này. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá.1 32. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá.4).46 Nư TG 31.4 16. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t.0 39.5 31. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ .8 27.8 35.

d u d a. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. c u nhi u axit béo h ω6.5%linolenic acid Watanabe et al.5 linoleic acid và 0. Nói chung. (1989) Gatesoupe et al.7% EPA và DHA hay 1.5% EPA và DHA hay 0.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. d u bông.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. (1975). cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. m bò. (1980) acid 0. cá thu.75 EPA Satoh et al. d u th c v t (d u l c. d u lanh. d u c i d u). còn d u cá bi n (cá h i.7% DHA 0. (1972) 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 .5% linoleic acid Takeuchi et al.5% EPA 1% EPA và DHA 1. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA.5. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0.8% linolenic acid Watanabe et al.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. d u ngô. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0.5-0. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. b ng 5.5% linolenic Takeuchi et al. B ng 5. Nhu c u EFA c a cá. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . m l n. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2.

T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4.Higgs và Faye M. Vai trò lipid ñ i v i cá. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. 2000) CÂU H I: 1. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. Phân lo i. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 .3. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid.Dong. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2.

ð Quý Hai. Y. Nguy n Th L c. Nhà XBNN. Ti ng Anh Gurr. S. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Giáo trình dinh dư ng gia súc. M. p. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. C. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 2006.375. Lê Văn An. 93. New. (eds). J. 345-353. Takeuchi. Watanabe. I. London. (1991).. Nhà XBNN. UNDP. Michael B. C. Arai. 2002. T.D. Nhà XBNN. and Shimma. Hà N i. Chapman and Hall. 2004. 402 tr.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 1987. T.. Hà N i.. and Harwood. 2002. FAO. Cao ðăng Nguyên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 .TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng.” vol.l. Rome. H Trung Thông. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). In “Lipid Biochemistry. H Chí Minh. Webster. and Lim. CAB international. 1980. Lê ð c Ngoan.

ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. tri ho c tetra-polysaccharide. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. là h p ch t trung tính có ch a carbon.CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6.5%. xeton.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. bao g m glycolipit và glycoprotein. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. Trong th c ăn th c v t. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. nitơ và hưu huỳnh. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. Polysaccharide. pentose. Khác v i th c ăn th c v t. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. Hơn n a. hexo và heptose. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate.1. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. O mà còn có phospho. th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. chi m kho ng 1-1.2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . hydro và oxy. tuy v y. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. H. tetrose. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. 6. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8.1).

B ng 6.1. Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .

Monosaccharide C u trúc. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. 8 d ng D và 8 d ng L. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Pentose. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose.2. châu ch u. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. Trong th c v t. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Monosaccharide t n t i d ng t do.6. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t.1. galactose. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. glucose trong máu).. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. Heptose. ví d trư ng h p c a fructose. ðư ng có nhóm amino. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. fructose có trong nư c hoa qu . fructose và mantose.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n.

glucose và acetone. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. Mía ch a 20% ñư ng saccharose. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. ch y u là Streptococcus lactis. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6.2. benzaldehyt Amygdalin M n. B ng 6.và tetrasaccharide. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. xu t hi n oligosaccharide. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c.2. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. glucose thành sorbitol. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. S a bò ch a 4348 g/kg. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . Glycoside. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. Rư u t ñư ng. glucanic và glucoronic.ðư ng deoxy.. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. ru t qu ñào. maltose. galactose thành dulciol. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. Tuy nhiên. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose.2. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. D n xu t c a ribose. ví d . Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). Tương t như v y. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. Ví d . tri.2. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng.. Axit t ñư ng. Tương ng. axit aldaric và axit uronic. ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. c c i ñư ng ch a 15-20%.

Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). g i là lactocaramel. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. tuy nhiên. g m có homoglycan. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. Stachyose thu c nhóm này.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. thóc. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. là s n ph m phân gi i t cellulose. 1750C thành màu nâu.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. heteroglycan và lignin. c và r .. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. có h u h t trong th c v t như là saccharose. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. có m t h u h t trong th c v t b c cao. Nó có r t nhi u trong h t. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng.COOH). Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide.. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. mì.3. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. fructose và galactose. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia.CHOH. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . hình thành t nhi u pentose và hexose. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. qu .

Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1.Amylose có c u trúc th ng. Trong th c v t.1. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t.5 x 108. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác.1). Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào.3) và β-(1. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. cơ và các mô khác c a ñ ng v t. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. Callose. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. Ví d . Trong các t bào th c v t. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . nư ng ñư c và cháy t ng ph n. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Trong th c t chăn nuôi. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o.4). Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. ñ c bi t là hemicellulose và lignin. Glycogen có nhi u trong gan.

V c u trúc. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae.6.972.4. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose.25. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . h t c a nhi u cây b ñ u như c clover. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên.050.000 6. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.600 .1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose.000 972.000 . coniferil và sinapyl.296. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6. mucopolysaccharide và glycopotein.000 972. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.000 S lư ng phân t glucose 100 .000 . trefoil và medicago ch a galactan. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2. Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . Trong h Gramineae.1. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác).000 6.1. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a.200 .3.000 . Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide.600 300 . trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.1. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens.6 ho c 2. Dgalactose.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine.000 . B ng 6. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose. lá và h t c a nhi u loài th c v t. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic. Trong khi ñó.97. Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t. D-mannose. trong n m và vài lo i t o xanh.8. thân.200 48.6. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp. pectin.

cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng.4. Th c v t càng già. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. CH CH. carbohydrate làm gi m sinh trư ng. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá. 6. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o.3. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. lư ng lignin tích t càng l n. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. trong ñó alanine.1. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . Th c ra. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . m t.CH2OH 6. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. Tuy nhiên. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. Tuy nhiên. Các nghiên c u g n ñây cho th y.. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose.4. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. Tuy nhiên. G . khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh.4). Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan.. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml).

8 43.3 46.8 15.6.2.0 25. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín. ñ i v i tôm thì không quá 5%.6 34.4. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.5. 1985. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .5.0 37.B ng 6.6).4. B ng 6. B ng 6.4 10 66 379 1. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.8 – 30.4 14. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .8 20 59 412 1. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 . N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác. 6.9 (Ngu n: Werner Steffens. gi m t l tiêu hoá.1 22.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6.

Malang. E.M.D. C. Nhà XBNN.M. Hà N i. 3rd Eds.A. L i Văn Hùng. Halver. N... Nhà XBNN.W. Washington. Nhà XBNN. Nguy n Th L c. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Lê ð c Ngoan. Hà N i. B n ch t c a ch t xơ. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. K. Imprint of Elsevier Science. Cao ðăng Nguyên. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).W.H. Lê Văn An. Hà N i. and Bouwmans. 108 pp.267. Ling. 2002. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Seattle. 2001.. 241 . 1989. J.CÂU H I: 1. (eds). Rome. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.H. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. H Trung Thông. 1977.G. In: Huisman. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 402 tr. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. UNDP. CAB international. 2006. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . pp. C. R. 2002. 823pp. Zonneveld. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. Michael B. 2004. Hardy. FAO. Nhà XBNN. S.. 2002. Academic Press. ð Quý Hai. Ti ng Anh De Silva. Fish Nutrition. 1987. H Chí Minh. E. Indonesia. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Webster. and Lim. A. University of Washington Press. New.

VITAMIN A 7. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí.caroten. biotin. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . Thông thư ng. retinoic. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. Ví d . xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. β-caroten r t d b oxy hoá. β-. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. E. B2. retinilpalmitat. cholin. 7.. PP.300 microgram retinol = 0. vitamin C.1. B5. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. B6. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. axit folic. retinilpropionat. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. D.). Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A. Vitamin A không có th c v t. γ. retinilacetat.1. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin.1. retinaldehyd. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A..344 microgram retinilacetate = 0. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. B12. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u.

n p mang b xo n l i. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. khi có ánh sáng. 7. bi n d ng cu ng ñuôi. ti n vitamin D bi n thành vitamin D.2. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. VITAMIN D 7. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. quá nhi u vitamin A (2. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. s ng hoá.2).1). g c mang cá. s s n sinh kháng th b gi m th p. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. m t l i.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin.1. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. Thi u vitamin A. columna và t bào goblet).2. thi u máu. l p thư ng bì. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. xu t huy t da và vây. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. th n xu t huy t.2. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá. bi n d ng n p mang. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 .1.7. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . còn n u kh u ph n thi u vitamin A. Tuy nhiên. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác.4mg caroten/kg th c ăn. niêm m c s khô.

025 microgram vitamin D3 tinh th .3. 7.2.25(OH)2-vitamin D3.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1. Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7.1UI = 0. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7.3).25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein). S n ph m thu phân 1.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 .2. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3). Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan.

VITAMIN E 7.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương.9 2976 1. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol. 7. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn.3.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. β-tocopherol. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng.62 16. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c . γ-tocopherol và δtocopherol. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương).06 3125 1.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang.2.9 3137 1. d n theo W. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14. thì các tocopherol β . 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: . B ng 7. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.3 51. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D. nhóm cá h i. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c.0 0.53 15. Trên cá chép. Ngoài ra.3.9 2.8 3.Máu (microg/ml) .7 2. 1985. cơ thoái hoá. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá.06 2322 1.Steffens. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh .1% thay vì 3. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100.63 2.89 1.6 20.1.0 0. gan nhi u m .Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.8 30.0 36.5 41 0.9 35.3. 10 và 1.6 41 0.4 21.1. và cơ quan sinh d c b nh hư ng. γ và δ l n lư t là 30-40.

4. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px). FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. VITAMIN K 7.1.4. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit.1). Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon.Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no. O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2. 7.

S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. ch m l n.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn.6. Khi thi u vitamin nhóm B. 7.2.al. Ngoài ra. s n m t. Như v y. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m .2. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). kh . VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1.4.7. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. rôphi. hi n tư ng th n kinh. kém ăn. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen).al. B2. mang và vây b t thư ng). vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. hi n tư ng th n kinh.. t l ch t cao.. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. G n ñây. mô s o và khung protein xương. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. B12. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. ch y máu da và vây. Lư ng vitamin K 0. 7. 1985).5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây.. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. xu t huy t n i.. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). chép. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t. kém linh ho t (anorexia và lethargy). B6. nh t màu. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin.5 . Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n.5. ch m l n. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch).2. ư n lưng-lordosis. B ng 7.

gi m ho t ñ ng Ch m l n. r i lo n th n kinh Kém ăn. Ch m l n. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . xu t huy t vây. ch m l n. ñ u và da. thi u máu.3).Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . t l ch t cao Ch m l n. bi n d ng c t s ng. ch m ch p.80%.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn.8.6 8 0. Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. ch y máu da và vây.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng. ch m l n.5 0. Ch m l n.15 1 0. l ñ .7. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m).3. gan nhi m m . ** : dùng lo i vitamin C b n 7.7. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. Tuy nhiên. l i m t Ch y máu da. B ng 7. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7. m t niêm m c da. ch y máu da.

vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.70 70 .90 80 .85 70 .90 50 .30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1.100 65 .100 90 .80 90 .80 90 .100 90 .100 80 .100 50 .70 60 .90 80 . Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3.100 40 . Công th c vitamin A. Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá.80 100 100 90 10 . ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F. Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin. G n ñây. trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo. Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang. vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2. vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p. trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n. Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3. Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng. Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr .80 không thêm 100 90 30 .100 90 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng.100 80 . 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr .Hoffmann-La Roche. ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t). B ng 7. toàn b ho t tính vitamin m t h t. vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.90 75 .100 70 .90 80 .70 50 .65 40 .4.oxy hoá.100 90 . H u h t. ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.100 80 . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 . Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4. Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau.

Water quality in freswater aquaculture ponds . Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Vitamin Requirement in Snakehead Diets..au/factsheets). Vitamin 49. Geert Rombaut. Bangkok. 2002. Washington. and Shimma. S. Watanabe. T.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. R... Y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . Progress report of the Regional Project RAS/76/003.. Vitamin E requirement for Japanaese eel. USA. and Lim. M. Thailand. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Hà N i. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Halver. DC. 823pp. Willy Verstraete. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).gov.FS No.sa. 1975. Network of Aquaculture Centers in Asia. Arai.W. Hà N i. England Webster.pir. Ti ng Anh Boonyaratpalin. 2002. Fish Nutrition. (eds). Principles of Fish Nutrition. Patrick Sorgeloos. Hardy. Ellis Horwood Limited. Yamakawa. 1989. T. L i Văn Hùng. 3rd Eds.. Nutrient Requirements of Fish. 1981.. National Academy Press. J. C. H Chí Minh. 60/01 Steffens. 62. Nhà XBNN.. 2004. 2001. C. CAB international. Lê ð c Ngoan. Laurent Verschuere. Imprint of Elsevier Science. 1993. Primary Industries and Resources SA (www. Academic Press. W.D. Nhà XBNN. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). 18pp. E. 2000. 2002.

Mn. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. máng ăn. bao g m Ca.1 1. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . Cr.1. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1.2). b ng 8. Cu. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . b i trong không khí. ngư i ta b sung thêm Mo. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th .5 0. và S. P.6 1.02-0.2-0. Na. Fl. Cu. K. P.6 0. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó. Co. chu ng tr i.5 0. Na. Mg.1. Fe. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. F. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th .CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n.1 ð n năm 1950. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. Si. Li.1. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. Cr. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . K. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. các d ng c v sinh. Cl. Zn. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Mo. B ng 8. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Ni. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. Cl. I. Pb. ð n năm 1970. Tuy nhiên. I. Se. Zn và Co. Ngoài ra. Trong cơ th ngư i. M t s tài li u khác cho r ng. As.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Sn và Va. Mg. Se. Bo. Mn. S. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng.3-0. và Ni.

1 0.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1.B ng 8. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân.2 1. ngoài th c ăn.2.1 5. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. 1984.0 0. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i. MAGIE 8. vây. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8.6.8 0.33 3. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n. CANXI.1.85 20 1. PHOSPHO.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.2.2 1.2 4. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 .25 2.7-1.1.5 .3 12 1. Tuy nhiên.2:1 và c a toàn b cơ th là 0. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer. Kirchgessmer và Shwarz. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng .1 0. Trao ñ i khoáng 8.2.1. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.8 25 Cá chép (170-1150g) 6. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5.

1983). Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1.4-0. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung.2. pH th p. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca.. Cá h i O. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c. Nh ng h nư c axit..2. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. Như v y. B ng 8. 8. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . nghèo sinh trư ng và inertia. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. Cá h i châu Âu.5 thư ng không có cá (Howell et al. Ví d . pH nh 4. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. Nư c bi n ch a 1. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0. natri trong cơ cũng tăng.vì cơ th t ch a nhi u nư c. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn. 8. nh t là cá chép (b ng 8.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. ñi và tri-canxi thì kém hơn.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. cazein.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. Gi ng như ñ ng v t trên c n. al.Như v y.8mg/l. làm cho th t nát.3).2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0.2. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. V y.3. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein. Cowey et. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá.3. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase.7mg/lít. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg.3-3. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg.

Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2.1% K2HPO4 6. kém ăn.8% K2SO4 0. 3mg/kg th c ăn c a cá chép. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. s lư ng h ng c u gi m. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. B ng 8.6mg/kg th c ăn. tyrosinase. Ch m l n. thi u máu. carboxypeptidase.020% CoCl2 2.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. trao ñ i axit amin.034% Cu (OH)2. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8. viêm cata. feroxydase.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose.1% CaCO3 0. myoglobin. cacbonic anhydrase.002% NaF 0. cytocrome oxidase. t vong cao. viêm cata. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. th p Hb và hematocrit.001% KI 3.2CuCO3 0. superoxid dismutase. 2. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0. Viêm cata. tim y u.5% CaHPO4. malic dehydrogenase.081% ZnCO3 8. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase.1% NaCl 0. c t s ng ng n.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . trơn . cytocrome và Ch m l n. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. m c khuy n cáo 1 .8.5% MgO 0.558% MnCO3 73.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. ribonuclease và DNApolymerase. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n.2H2O 0. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase. t l ure.4. axit béo và oxy t vong cao. viêm cata.6-2.3.

Tôn Th t Sơn. England. C. Ti ng Anh Halver. Nutrient Requirements of Fish. P. Nguy n Th Lương H ng. NRC (National Research Council). T. Michael B. pp. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. W.. 1987. Nhà XBNN. Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . Giáo trình dinh dư ng gia súc. 1997. (eds) Advances in Aquaculture. Mg. 2002. Fishing News. 2004. Hardy. Washington. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. 3rd Eds. 1989..590. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. 1979. Steffens. Nhà XBNN. J. New.. In: Pillay. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p.A. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). USA. FAO. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.V. W. bi n pháp khăc ph c? 3.D. và nhu c u c a cá. Ellis Horwood Limited. 1993. L i Văn Hùng. UNDP. Imprint of Elsevier Science. Principles of Fish Nutrition. C. England Webster. 823pp.R and Dill. CAB international. Vai trò c a Ca. H Chí Minh. Hà N i. National Academy Press. 2002.. Rome. 2002. E.W. Academic Press.CÂU H I: 1. 584 . T. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhà XBNN. Fish Nutrition. Lê ð c Ngoan. (eds). S. Farnham. and Lim. and Arai. Nose. DC. R.

T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p.1%). ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm.9-2.. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). 9. acid amin thi u và không cân ñ i. các thu c phòng b nh.1. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên.. b t cá. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. nhưng protein l i r t th p (0. hàm lư ng protein 25 – 27%. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. 9. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%.2. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. Tuy nhiên.2.2.. m 2 – 4%. b t lông vũ thu phân.. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. trong nhóm này có các lo i khô d u l c. khô d u bông.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. trong nhóm này có bã rư u. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). rơm. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%.1. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. khô c i d u. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. axit amin. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. xơ trung bình 6%. khô d u lang. bã m ch nha. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). bã bia. .. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. khô hư ng hư ng dương. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t.2. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. t l xơ cao. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. monocanxiphosphat. s c ch t. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. khô ñ tương.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%. th c ăn thô khô như c khô. khô d u bông. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. ch t khoáng. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). protein 9 – 12%. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương.

Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 .trên (9 – 11%). giàu lysine (7.1 Khô d u l c 89 45-48 1.5% so v i CP). ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n.45%) nhưng h n ch methionine và cystine. nghèo lysine.1 4. nhưng thi u lysine. 40% protein.5 17.8%. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. không h p thu ñư c. nghèo methionine. Protein gi ng khô d u ñ tương.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương. cystine.9 7. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. cách ch bi n. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. gi u vitamin B1. methionine (3. Ca..… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. tryptophan (1.2 17. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng.25% methionine.1 6. bê > 200 ppb.7% so v i CP). Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t. Glucoside b n ñ i v i nhi t. và vitamin B. Khô d u c i d u. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA).003 – 0. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn. P. Kh u ph n nuôi cá O. ph ph m s a. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb. b t máu. riêng khô ñ tương r t th p (5%).8% so v i CP). methionine.5 1.5 13. Khô d u l c. threonine (4. Khô d u v ng. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. lysine. B ng 9.9 9. methionine+cystine (4. niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0.0 16. ñ c bi t là aflatoxin. xơ cao ( 16%).2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông.5 6.9% so v i CP). B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. 45 – 50% protein.6 43. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin.5 Khô d u bông 91 41 1. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n.1 Khô d u d a 90 21. không th y có ch t ñ c. Ca.9 28. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9.4 29. P. 42 – 48% protein. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. b t th t xương. cystine.2. arginine và leucine.3% so v i CP). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . b t cá. t o thành phytat không hoà tan. vi khoáng. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin.4200 kcal/kg. giàu methionine. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. giàu lysine (2.1. ch a 0. Ngoài ra. Khô d u bông: 40 – 45% protein. l n con ≥ 50 ppb.1.

methionine axit amin là gi i h n m t. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. Có th thay b t s n b ng b t g o. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích. Ngoài ra. ñ tươi c a nguyên li u tươi.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8.9 0. pH xu ng dư i 4. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm.3 0. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. Cá ư p (fish silage). tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t.0 4.2 1. phương th c ch bi n và b o qu n. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. tuy nhiên. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%).ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá. phương th c ch bi n và b o qu n. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. b t ngô.22 1.Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . D ch ép ñư c chi t m . cholesterol. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. B ng 9. asthaxanthin. Trong quá trình . Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u.2. khoáng và ch a c ch t d n d . B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. axit lactic ñư c hình thành. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. cá mòi và cá cơm. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . th nh tho ng khu y ñ u.5 nh v y. làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng.07 0. .0 5.0 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. Hàm lư ng protein 30-40%.03 10.

ñ i v i ho t ch t là vitamin. nguyên t vi lư ng.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. vitamin. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh.3.. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da..2 dihydro-6 cthoxy-2. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. axit amin. axit amin t ng h p. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr .Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô.2. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. ch t d n d . móng và lông. r t giàu lysine (9-11%). . Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m. gân. protein t 30-60%. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. t o. B t th t. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. t o mùi. polypropilene glycol. ch t t o m u. histidine và tryptophan). thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. B t máu. . B t lông vũ thu phân. methionine.5-5% và P 8-10%. Ví d . ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t.2. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. Ho t ch t có th là axit amin. 9. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung. enzyme. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá. như v y. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Mycofix-plus. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. Thông thư ng. th c ăn trong d dày... móng. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng.. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin.ch t mang ph i tương ñương nhau. ch t k t dính. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. aluminiumsilicat. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. . lipit 8-11%. rau c xanh. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine.. vi khoáng. ch t h p ph mycotoxin. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%).4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. Ca 4. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá.

giáp xác râu ngành. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng.5 5683 Copepoda 10. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. CMC (carboxyl methyl cellulose).3 7.3 20.5. Ngày nay. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ.0 61.3 7. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm.6 5537 Ostracoda 35. 9.. . Các ch t này hi n di n trong b t tôm.4. 9.2. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng.0 41.5 19. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher. b t cá.7 4800 Malacostraca 24.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c.3) B ng 9. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c.1 5835 Cladocera 9.9 20. Artemia. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m.1 1. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. gelatin. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11.3 19.2. luân trùng. b t m c. giáp xác râu ngành. chitosan. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c.2 64.2 4866 Artemia 11. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o.. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%.2.6 49. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo. Trong s n xu t gi ng u trùng.8 56. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao.5 10. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên.6. bentonite. luân trùng. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. vì th ..7 5445 Ngh nuôi giáp xác. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng). 9. alanine. ñ c bi t là giai ño n u trùng. cá. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. glutamate.3 6. trùng ch . Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này.3 52.3 19. Artemia. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i.3.

l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. proteases. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. Vibrio (Vibrio alginolyticus. Ngày nay. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. Probiotic Bacteria. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. Yasuda và Taga. Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995.. lysozymes. Carnobacterium. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi.Kho ng 20 năm trư c ñây. hydrogen peroxid. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng.. Ki u tác ñ ng c a probiotic. Bacillus và Pseudomonas. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i.). loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n.. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. siderophores. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. axit h u cơ hay diacetyl.). Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Beneficial Bacteria. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn.. 1998).. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . Ngày nay. Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). 2000 và Jenn-Kan Lu. bactericins. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. B t ñ u t năm 2006.5kg năm 1997.

B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. Tuy nhiên. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. anguillarum và A. tr n probiotics vào th c ăn. ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. S lư ng A. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. nitrit và hydrogen sulfide. artemia) v i probiotic. ñ c bi t t o ñ . các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia.dòng B-10-31. hydrophila. trong ñ t và th c ph m). kh ng ch ñư c vi khu n b nh. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . Alteromonas sp. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. anguillarum (dòng VL4335). mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n.

Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. u trùng không phát tri n. H p ch t h u cơ trong nư c. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. Vi khu n proboiotic là V. Trong 7 thí nghi m. Vi khu n có h i V. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. Probiotics dùng trong x lý nư c. b phân gi i thành amoniac. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). Vi khu n P. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. Ví d . dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. K t qu th c nghi m trên cua. Nhóm vi khu n Bacillus sp. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. Thông thư ng. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. dung tích b 200m3. paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. t l s ng ch ñ t 6. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27.8%. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%.2%. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein.

A Wiley-Interscience Publication. 2004. Nguy n Th Hoa Lý. J. FAO. Hà n i. and Morgan.. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. UNDP. 2002. 3rd Eds.R. 1985. Imprint of Elsevier Science. R. Hà N i. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Vi n chăn nuôi. Steffens. C. Nhà XBNN. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Tôn Th t Sơn. G. and Allan. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. (eds). Edwards. Hardy. and Lim. 823pp. 1996. Fishing New Books Ltd. Willy Verstraete. 3. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Nhà XBNN. (eds). Treece and D. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. Geert Rombaut. Ellis Horwood Limited. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . L. Ludwig. W. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . J. 1997. Granvil D. England Webster. Dư Thanh H ng. 2005. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Principles of Fish Nutrition. Swift. 2000.SRAC Publication No. Treece. 700. E. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 1987. Fish Nutrition. W. 1999. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng.W.CÂU H I: 1.J.. P. Allen Davis. Hà N i. Australian Centre for International Agricultural Research. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 1989.SRAC Publication No. 701 Granvil D. Rome. England Stumn. 2004. Ti ng Anh Gerald M. Laurent Verschuere.D. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN. Academic Press. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. CAB international. L i Văn Hùng. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. H Chí Minh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. 2002. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Canberra 2004 Halver. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c.. 2002. New. Aquaculture Training Manual. Nguy n Th Lương H ng.. 3rd Ed. 2000. C.. Patrick Sorgeloos. 702. D. 2000.. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên.

0 .1.20. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.1. Nói chung.0 Sole (Solea solea) 1.1.1.0 15.2 .9 .8 .25. K t qu là lúc n .0 .0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i.3.0 12.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.1. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.0. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác. nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.2 .1.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10.2.3.1. Phiêu sinh có hai nhóm.0 .6. B ng 10.0 * Ngu n: Jones và Houde.1).1.2. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).77 . u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.25 3. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh .4 .2 3.8. ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton). b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.84 1.4 7.1mm. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng. live food ) là các phiêu sinh (plankton).4 3. túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0. Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0.78 .8 .1. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 . pha ñ u. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c. 10.90 1. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.0 .6.2 2.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0.9 .1. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .1. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh . Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng. Tuy nhiên. Trong nh ng năm 70.4.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.1 .0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.2 . chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.7 .2.6 4.0 .0 1. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos.5 .9 . u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.9 .7 Milkfish (Chanos chanos) 1. Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10.0.4 .3.

ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. Ngoài ra. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn.. ng tiêu hoá thì ng n. cilliates vv. flagellates vv.2. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch .. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. Ngày nay. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). rotifers. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. Các giác quan c a u trùng như th giác. Ngư c l i. u trùng decapod. postlarrvae tôm và tôm b m . (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i.). (meta-)nauplii cho giáp xác. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. Moina spp. 10. Nói chung.. cá Ngoài các nhóm trên.2. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. cá bi n + Artemia spp. rotifer. nh v y năng l c th giác t t hơn. T ñó. Tuy v y. Tuy nhiên. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. copepods. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). Ngoài ra.10. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u.. daphnids. cá.. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1. cladocerans.) và zooplankton khác nhau (copepods. kh u giác. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). giúp cho giác quan u trùng phát tri n. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. Trái l i. cá bi n giai ño n cá hương. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. khi n cho năng l c th giác kém. bao g m Brachionus rubens. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . tôm he (penaeid shrimp).

BS PL BP BP BS BS PL. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BP.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh.2. C. BP PL. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10.2. ML. t o roi (Isochrysis galbana.1). BL. ML BP BL. MR PL. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c.1. ML. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. BS PL. BL.2). BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . MR BL. Calcitrans). BS. Tetraselmis suecica. BL. BP. BP PL. BL.c nh ñó. B ng 10. BP. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. BS. BL. Thalassiosira pseudonana. B ng 10. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. Cheatoceros gracilis. 10. BS BL.) (hình 10. BP. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. BP. BP. AL. BL. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated).

Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. t l tiêu hoá. 7.) và Chroomonas salina. C.2. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . T.62 %/ch t khô). 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. BP. FZ. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. BS. gracilis. MR. lutheri. l n lư t. costatum.. protein. 1991) Các acid béo chưa no HUFA. (c) Chaetoceros spp. B ng 10.2. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35.1. BS BP BP BP BP. Hình 10. (b) Dunaniella spp.6-23. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. S. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri.3.. Isochrysis sp. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. arachidonic acid (ARA. BS. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào.2-23 và 4.3.2. 20:5n-3). MR PL. BP. (Laing. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. nhưng hàm lư ng protein.11 .3). BP BL.

04 0.8 76.5 0.8 12.7 52.63 0.95 1.4 99.73 0.5 20.7 5.5 1.2 10.4 99.1 CHO Lipid 0.9 1.8 5.0 6.3 11.0 11.5 12.2 Chl a Protein (pg.9 12.8 9.5 15.41 0.8 29.3 74.48 32.4 52.4 122.7 0.4 122.0 0.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.6 8.1 6.2 28.8 9.86 29.0 5.0 4.0 23.2 5.cell-1) 3.0 6.4 2.7 93.1 9.0 168.7 20.1 0.53 1.3 0.37 0.01 1.4 4.9 21.27 1.5 6.5 3.7 9.7 52.9 21.5 2.73 0.2 3.0 4.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .8 8.9 1.29 6.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.2 % theo v t ch t khô 11.2 28.8 102.cell-1) 11.34 24.83 1.3 74.98 0. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.0 13.054 3.2 30.4 35.4 2.8 76.21 0.7 16.0 9.5 14.2 23.68 2.63 0.1 16 7.30 8.0 5.1 45.1 269.34 0.080 0.8 7.1 83.78 0.

Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có. và Chlorella sp.97 0. 1991).1 269. d ng ñơn l hay h n h p. Nh t B n. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th .4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. Trong nuôi th y s n. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ðài Loan.0 7.98 0.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. Thalassiosira fluviatilis. 1990).). Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata.0 12. Ngoài ra.9 6. và Chlorella sp. Tetraselmis chuii.5 29. tricornutum. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng.0 168. và Chaetoceros sp. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i. m t s loài cá và hai m nh v . Chaetoceros sp.. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii.1 12..7 102. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella.42 0. loài Chlorella nư c ng t. Chlorella vulgairs.1 0. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp. Chlorella sp.8 12. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder. Khi ương u trùng tôm càng xanh. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. seucica. seucica. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella. Theo m t s báo cáo. 1992). tertiolecta.. Dunaliella tertiolecta. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. T. nhanh hơn so v i t o D. T. Galbana. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka.98 35 31 31 29 23 29 26 7.89 1.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff. t l s ng c a cua tăng cao. I.0 9.98 0.2 30. loài D. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. V i hàm lư ng HUFA cao. Chlamidomonas cocoides. P. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác.3 93.84 0.

M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ð th 10. Pepal meal. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ .. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. Tuy nhiên. acid amin thi t y u. PAV: Pavlova lutheri. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. SKEL: Skeletonema costatum.. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. gracilis. C. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. DUN: Dunaliella tertiolecta. 1989). CAL: Chaetoceros calcitrans. NAN: Nannochloris atomus. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. cam và hơi cam. lam. mossambicus. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau. 1989). Ghi chú: (a) C16. THAL: Thalassiosira pseudonana. ISO: Isochrysis sp. CHRO: Chroomonas salina. Galbana (Moskera và ctv.GRA: C. (Tahitian). khoáng.2. 10. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. Các loài t o (vi t t t): C.3. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n. seucica và I. Mustafa và ctv. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. g m: Spirulina marigold. TET: Tetraselmis suecica.3. acid béo.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. vàng lam. b t ñ u tôm.

platensis c ng v i b t ñ u nành. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây.. Isochrysis. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. 1983). Bên c nh ñó. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. Thlasiosira. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. 1984).000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S.000 t bào/ml. ñ t kích c 663-757 µm. T k t qu ñó. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum).nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus). K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. Phaffia và krill oil. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm.. Spirulina. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê.000 xu ng còn 5. Hơn n a. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. ch ñ t 1% (Liao. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. T o khuê Trong l p t o khuê... ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. Tuy nhiên.

10. Thân ch a ng tiêu hóa. Trong sinh s n ñơn tính. Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m). con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. cơ quan bài ti t và sinh s n. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. ñó là các lông hình khuyên. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm.4 ngày 25oC.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens. thân và chân. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u.5 . m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài. Nói chung.4). Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. 2 nhi m s c th ).4 . ð u mang cơ quan v n ñ ng. tr ng s n thành con cái amictic.3. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. 10. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10. u trùng trư ng thành sau 0.2.4. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). con cái s n sinh tr ng amictic (diploid. Trong nhóm loài nư c m n. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3.3.1. con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái.1.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng.

. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens..h u tính. bơi ch m. hàm lư ng NH3. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . ñ c bi t là các HUAF (3.4. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. vi khu n. không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. vitamin C. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. ð th 10. Men bánh mì: BY. Zheng và ctv. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. sinh ra con cái mictic và amictic. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. Ví d .5). ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10.. oxy hòa tan. 1987). Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid.3. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). protein . Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3. pH.3. 10.3. nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n.1% n-3 HUFA). nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. nhi t ñ .4. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái..4). Protein Selco: PS. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp.

ñó là nauplii. Cyst có m t l p v c ng.4. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. Artemia s n sinh cyst. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. có hai m t kép. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. 10. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. Khi ngâm vào nư c bi n. Trong môi trư ng t nhiên. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi.100oC. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. indicus và P. màu nâu ñ m. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. g i là “cyst”. nhi t ñ chênh l ch t 0 . các cyst này n i trên m t nư c. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. t hình tròn lõm hai m t. ng tiêu hóa th ng. 10. P.4. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn.7).8). ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. Sau 24 gi p trong nư c bi n. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n .1.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3.

u trùng tr thành Artemia thành th c. Trung qu c). 10. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ).2. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 . pH = 8. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10. Greatlake.5). Trong quá trình cyst n thành nauplii. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c.300. sau 8 gi thì vào giai ño n instar II.5. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA.000. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg.4). Bình thư ng. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. B ng 10. 200. ñ m n 5 ppt. vi khu n. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10.. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. ch t béo (14%). ánh sáng ñ y ñ . giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). M và Tien-tsin.. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá. giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns. UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay.g-1 protein) (Seidel et al. Cyst c a Artemia gi u protein (50%).4. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV).. nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. nư c s c khí và tu n hoàn t t.4.

u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v . San Francisco) Stearic 9.2 C20:0 Arachidic 1. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot).Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10.5 C20:3 Eicosatrienoic 2.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tuy v y. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer.1 C18:4 Octadecatetra 11. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia. Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u.6.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.1 C20:4 Arachidonic 4.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4.2 C18:3 Linoleic 9.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia). Tuy nhiên.0 mg/g C18:1 Oleic 27.

cá tra. ñó là ng c và b ng. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . Schizopera elatensis). ð i v i cá nư c ng t. Eurytemora affinis. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. Con ñ c nh hơn con cái.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. ð u có m t và râu anten khá dài.. Tuy nhiên. Copepod Copepod có hai nhóm. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. trong ngh nuôi nuôi cá c nh. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. 10. Tisbenta elongata. ph n trư c phình to hơn ph n sau. Không như tôm bi n. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10.5. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. cơ th hình ng. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. helgolandicus.1. Tuy nhiên. Ngoài ra. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này.. cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. trong s n xu t gi ng. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. cá lăng . Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c.5. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. cũng gi ng như tôm bi n. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. ð i v i cá bi n. m t là calcanoid (Acartia tonsa. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. song. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. Calcanus finmarchius & C. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. trong s n xu t gi ng. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. Tigriopus japonicus. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). Thân g m hai ph n rõ r t. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh .

con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá.9). . Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. Bình thư ng. . t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. l n lư t. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC.3% tính theo ch t khô. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. copepodite… . V giáp b c toàn thân. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. 1984.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. khi th c ăn phong phú. Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . M t con cái có th s n xu t vài tr ng.2. Không nh ng v y. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn.5. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. 10. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). protein trong ph m vi 44-52%.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành.Trong nuôi tr ng copepod. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn.8% và 1.

Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.ra nh ng con cái. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.7 1. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn.2 12.7. peptidase.5 g men/100cm2.0 11.5 6. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác.5 48. M t khác P.4 7.7). 10.8 8.3 61. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi.9 3.7 7. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c.8 11. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus.4 2.2 4.7 P. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.7 2.9 1.0 6.3 1.9 4. B ng 10. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 .9 5.8 6. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron.9 6.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.1 7.2 4. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép. sau ñó gi m b ng cách phun nư c.4 3.4 5. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron).8% protein)/100cm2. Con ñ c nh hơn con cái.5. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân. 1994) P. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng. Nematode Nematode. ñó là các tr ng ngh (cyst).9 8.3 4.3.6 2. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.7 3. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.7 8.9 5. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease.9 6. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá.0 12. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia. lipase và cellulase. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium.

Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. Hình 10. thành ph n tương ñ i n ñ nh. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý.12.2. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y. 10. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c.11. hoá h c và sinh h c. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 .1.5. Hình 10. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau.6. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10.10).11).6. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. d mua.4. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng. 10. s n có. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. 10. t ng m t (littoral zone). u trùng bánh xe có th thay th rotifer.10.12). t ng ñáy (benthic zone). t ng gi a (limnetic zone). Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton).6. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd.

cho nư c vào ao.3.6. vôi.Sau khi bón lót. B ng 10.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). phân h u cơ (phân gia súc. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng. ngâm ao 2-3 ngày.5m. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. . . ñ ñ c. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao. lân. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: .. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. phát quang b i r m quanh ao. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c.3m nư c). pH. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1..Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. d n t y ao.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao.. giúp làm gi m ñ ñ c.8. 10. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. . vét b t bùn th i. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày.t n ít công và d d tr . Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u. . B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. c ng . gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. l p kín các hang h c.Nh ng ngày tr i oi b c. ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi.D n t y ao trư c khi th cá. ñ ki m và ñ c ng. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. l c nư c qua ñăng ch n. Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). ph i tháo c n ñ b t h t cá.. M c nư c l y vào ch c n 0. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. Trong khi.1 mg/l <0. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S. b t c alfalfa. ñ m n. bón phân. amoniac. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 . 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. Ngoài ra. N u là ao cũ ñã nuôi cá. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. ñ p b . s a c ng c p thoát nư c. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ...Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. phân xanh và phân vô cơ như ñ m.5-0.. nhi t ñ . ch t dinh dư ng. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t. khô d u bông. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0.2-2 mg/l 0. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. tăng pH. khô ñ tương. tăng ñ hoà tan c a phosphor.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. và có nh hư ng lâu b n. Boyd.7 m. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi.8..

(eds). 2002. 2002. Canberra 2004 Halver. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. W. DC. Academic Press. Rome. Treece and D. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. E.J. Nguy n Th Hoa Lý.Câu h i 1. 1993. C. 2000.. Treece. H Chí Minh. Nutrient Requirements of Fish. Swift. 1996. Ellis Horwood Limited. 1987. Hardy. Lê ð c Ngoan. R. 2005. Steffens. 1985. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. W. NRC (National Research Council). 823pp. Nhà XBNN. Giáo trình th c ăn gia súc. Principles of Fish Nutrition. Edwards. Washington. G. D. Fish Nutrition. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . National Academy Press... Aquaculture Training Manual. 700. Ludwig. 1989. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. (eds). New. C. Laurent Verschuere.W. A Wiley-Interscience Publication. 701 Granvil D.SRAC Publication No. Granvil D. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . USA. Fishing New Books Ltd. Willy Verstraete. 2004.. 1999. Geert Rombaut.R.. FAO. Hà N i. P. CAB international. Nhà XBNN. 2004. 702. and Lim. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. and Morgan. Patrick Sorgeloos. and Allan. J. Imprint of Elsevier Science. England Webster. L. Ti ng Anh Gerald M. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 2000. J.D. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 . Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. UNDP.. 3rd Ed. Dư Thanh H ng.SRAC Publication No. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. England Stumn. 3rd Eds. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. 2000. Allen Davis.

Bi n ñ i v t lý. n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin.670C.1.640C. c u trúc tinh th b phá v 11. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. CH BI N TH C ĂN H T 11. ðây là quá trình gelatin hóa. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin.4-α-glucoside. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. dư i tác d ng c a nhi t hay axit.1.1.1. b ng dung d ch axit ho c mu i. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. ð i v i các c u t amylopectin.1. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng).6α-glucoside. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.770C. do ñó là gi m t l tiêu hóa. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. h t tr l i bình thư ng. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1.720C. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. Nhi t ñ ñun nóng càng cao.800C). m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. tinh b t cao lương 67 . K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. Tinh b t có c u trúc tinh th . Thông thư ng. nhi t ñ . Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . nhi t ho c hóa ch t. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). m i h t có m t r n h t (hilum). Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. sau khi làm l nh và khô. Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. tinh b t lúa mỳ 65 . S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch. Dư i tác d ng c a cơ. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1.1. c . t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon).2. S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. Tính ch t v t lý. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. Tuy nhiên. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. tinh b t ngô 62 .6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t.4 và α. vào hàm lư ng nư c t do.4 và 1. qu . Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . Các β-amylase g n vào các m ch α.

Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. h t ng m m t lư ng nư c. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. y n m ch không th c hi n ñư c. vitamin ñư c b o toàn. B ng 11. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. t o thành các h c hình nón. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11.3. Trong quá trình . t c ñ dòng h t lưu chuy n. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. cao lương. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. 11. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t.1. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. kích c m t sàng. ñ m c a h t.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. g o. Các phương pháp ch bi n ư t. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. Ngô. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa.1. ñ m c a h t. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn.1). xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. bên trong là m t tr c có rãnh xo n.

trong thùng g ).. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). izobutyric. v i h t cao lư ng m t 25 phút). Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. propionic. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng.. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn.2. Dư i áp su t và nhi t ñ cao.1). X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 . Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. hóa h c c a h t. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. B ng 11. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa.2. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. axit ñư c dùng là axetic. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. 200oC trong 20 giây). benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. 11. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña.1. 11. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm.5-4% ph thu c vào lo i h t. d ng m nh hay h t. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. formic. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh.5-3% tính theo kh i lư ng h t.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2.2. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm . H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. d ng ư t.2. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2.

25 0. hư ng d n s d ng. các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p). tên và ñ a ch nhà s n xu t.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. P…). ch t béo và axit béo n-3. Ca.8 – 1. 11.8 5. Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá.50 0. Cd…). mg/kg h n h p). Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11.8 – 4. ñ i tư ng s d ng.3.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng.50 – 5.B ng 11. Hg. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này. ch t béo. protein và m t s axit amin. .8 0. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3) B ng 11. kh i lư ng t nh. .0 – 20. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0.4 – 0.2. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro. m t s ch t khoáng (Ca.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c.4 1.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). .0 Tiêu chu n c m quan. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c.25 – 1. t l P/E. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl).2. ch t xơ. axit amin. Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm.0 2.00 1. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). Nh ng quy ñ nh này g m: . các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). th i h n s d ng.3. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis). các thu c (như kháng sinh…).02 – 0.4 – 2. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.

giai ño n ñ u. khó b o qu n. m i gi nghi n ñư c 200kg. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. n u ngô ñem nghi n m n. nghi n. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng.11. Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. (3). Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. r i ti n t i tr n cơ khí. Máy tr n có hai lo i (hình 11. tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. bao gói. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . tr n.1). có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân.2. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. ð i v i quy mô nh . ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. t l tiêu hoá có th gi m. ð i v i th c ăn cá. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. Không ñi sâu vào các công ño n trên. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). ch không ph i “k thu t”. ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). cân. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . viên. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. (2). Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi .4. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. làm ngu i. Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. …).Nghi n (hình 11. b o qu n (sơ ñ 11.

Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. ñ gelatin hoá. H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. . sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). t c ñ quay c a khuôn. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút).4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. (4). bên ngoài b ng bao d a. . D tr nơi khô ráo. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. áp xu t viên là 75-600 kg/cm2). Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên.6 g/cc (v i khuôn vòng. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. V công ngh .5-0. Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. (5). k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. thoáng mát. Viên (hình 11. V nguyên li u. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. thi t b và công ngh viên. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên.Th c ăn nhi u m (>8-10%). Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. tránh chu t b xâm h i. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . ñ bóng. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. . máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. lư ng hơi nư c vào khuôn.Kh i lư ng riêng.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

12. New (1987. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.8 8.1. Hà Lan.1). xơ thô.. B ng 12.25 3. protein. Ca. ARC (Anh).. kcal/g) 4. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . .1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. kcal/kg). P. Met + Cys.5 9.. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .3.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ). PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM.0 4. b ng12. khoáng. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. cá. kcal/g) 3.FAO) ph n ph l c. ch t béo. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi.sai (trial .. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe .. ñ m c a môi trư ng.2. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u).0 2.. ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm.1 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 . hàm lư ng lipit.error).5 5. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n.3. tiêu chu n c a Nh t B n. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n.. ch t chi t không N.2. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung. tiêu chu n cho tôm. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. 12.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: . làm gi ng. Ân ð . Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th .12.Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau. khoáng. axit amin. . cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B.1 4.1.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. vitamin. DE c a th c ăn cho tôm. phương pháp hình vuông Pearson.000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn.

c n ph i h p 12.2. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1. g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein).60x = 35/3 = 11. khô d u ñ tương 45%CP. premix vitamin. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).5 kg b t cá và 87. Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng .5/100 Như v y.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô.. Nói chung. cám g o 10%CP. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: .3. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n.60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87. . cá. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm.5 kg.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). ta có phương trình 2 n s : 0.. . 4% m và 2% ch t k t dính. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn.5 kg khô d u d a.ði u ch nh và b sung. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP. ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. . H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . . cá.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12.20x + 0. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87. 12. 12. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n.5 kg và y = 12.3. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s .3.

6 = 19. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.03 z = 38.Ta l p ñư c phương trình: 0.1 y + 0.00 kg Ch t k t dính 2. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).45 y = 42. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.67/0. ta có phương trình: 0.00 kg Ngoài các phương pháp trên.6 x + 0.43 (4) y + z = 70.10) = 11.00 kg 100. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 .03 kg Khô ñ tương 38.45z x+ 0.45 y + z = 35 = (100 . Feedlive.1y + 0. t n tr các công th c.45 z = 23.45 kg Cám 42.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.42 kg Premix 4.6 x T (3) ta có x = 11.00 kg M 4.

Australian Centre for International Agricultural Research. P. Fish Nutrition. 823pp. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 1980. 1995. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. (eds).SRAC Publication No. Nguy n Th Hoa Lý. E. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3.. Hà n i. Vi n chăn nuôi. Lê ð c Ngoan. Swift. UNDP. Michael B. Ti ng Anh FAO. Hà N i. T. England Takeuchi. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Ludwig.CÂU H I: 1. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Aquaculture Training Manual. National Academy Press. L. R. Y. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nhà XBNN. and Lim. H Chí Minh. (eds). D. Arai. and Shimma. Tiêu chu n.. Hardy. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n.. Giáo trình th c ăn gia súc. C.. 1985. S. Nguy n Th Lương H ng. Academic Press. FAO. Imprint of Elsevier Science. USA. Nhà XBNN. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Fishing New Books Ltd. DC. Farm-made Aquafeed. Hà N i. Gerald M. FAO Fisheries Technical Paper 343.W. G.D. Canberra 2004 Halver. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Edwards. NRC (National Research Council). New.. 2005. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 2002. 700.. J. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. and Allan. Rome. Washington. Nhà XBNN. Webster. CAB international. L i Văn Hùng.R. 2002. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. 1987. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . Rome. 2002. 1999. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 3rd Eds. 2004. 1997. Nutrient Requirements of Fish. 2004. 345-353. Tôn Th t Sơn. Watanabe. T. Nhà XBNN. Dư Thanh H ng. C.. 1993.

th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác. Các giai ño n.1. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y.1. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. 1993). S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm.1. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c.1. thì ch kho ng Hình 13. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. cá hương.1. cá gi ng và cá thương ph m.8 t USD. ñ c bi t là Trung Qu c. Trong t nhiên. nh ng t m Rau c . Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. ao nư c ch y. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids.1. B ng 13. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. tr giá 2. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. ñ t kho ng 2. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM. CÁ 13. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m .5 tri u t n vào năm 1998. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn.

có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. De Silva và Anderson. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. khoáng. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine.25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. B ng 13. carbohydrates. Wantanabe.75% (5. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. lipid.2. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. n u như ho t ñ ng c a nó y u. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. 1980). 1995. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. 2001). 1988). Nhìn chung. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. Kaushik. Ogino. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. 1999).4% c a protein) giai ño n th t. như casein. 1994. amino acids.1. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. 1973. axit béo. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . Protein và amino acid.13. 1988). 1980). Oma.2. 1995. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . vitamin. N u kh u ph n ch a 35% protein. Takeuchi.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. 1982). 1991. 1995). M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. Song. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. Tuy nhiên. 1992. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. protein tr ng gà ho c b t cá.3. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. Tuy nhiên. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. 1982.

4 0. Các tác gi cũng khuy n cáo r ng.7% năng lư ng thu n (bao g m 12.4 1. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4.3. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th . B ng 13. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.4 2. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.6 1.60 và 5. 4% b t th t. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1. 31. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13. 1983.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá.9 1.9% năng lư ng m t qua phân.9% m t do sinh nhi t và 36. 3. Kaushik.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4.3 3.5% m t qua ph n th i khác.2 2.8 6. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 . 1979). ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá.6 1. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . 1983.83. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá.8 2.2 2.3 1.3 5. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.3 1.0 3.1 0. 1992. 29. G n ñây.1% cho s n xu t).0 3.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.5 2. 1.8 5.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. Như ñã mô t các loài cá xương khác.5 3. Murai và c ng s .5 0.9 3.0 1.6 2. c hai ñ u thu c h Cyprinidae. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác.1 0. 1979). ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s . Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E.8 0. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.8 0.8 3.6 4. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s .3.4 2. 1986).4 0. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla). 1995).4 1.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein. 1985). Năng lư ng.9 3. và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . Lipid và acid béo. 1995). Hơn n a.7 2.

còn tricaprylin (C8:0) thì không. Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. Hình 13. Tuy nhiên. Carbohydrate.0. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . 1992). t l ch t cao và m t s c t da. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. Dù v y. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. gi ng như “b nh Sekoke”. Tuy nhiên. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . 2000). m t loài g n gũi. liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. không ph thu c vào kh u ph n. 1977). Trong các loài cá.Cá r t c n các acid béo thi t y u. 1995). ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. Trong lúc tricaproin (C6:0). làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. 1995). Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t.2. tricaprin (C10:0). bao g m cá chép. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. 1998). hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. 1999. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. M t khác. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. cá tr m c . giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus).8-2.

bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. gan nhi m m . P. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. s ng y u. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. g y mòn. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn.4. h ng c u d v ra t ng m nh. th n. da và vây. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. D và K chưa ñư c nghiên c u. ch m l n. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. xu t huy t da. xu t huy t da. ñ ñ n. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. Ví d . sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng.1997). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . hôn mê. mang xo n. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. Cu. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. da. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan.5 (cá chép có nhu c u v Co. thoái hóa gan. Tuy nhiên. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. 1098). m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. h t ho ng. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. m t l i. Mg. Vitamin và mu i khoáng. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng.r ng. B ng 13. 1992.4. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. xu t huy t gan. 1982). 1991. như kích c cá. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. s ánh sáng. m t s c t da. Pantothenate 30 Bi ng ăn. ch m l n. ho i t th n s m. 1988). các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. Mn. h t ho ng. lưng cong. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. m t l i. Zn). NRC. tăng trư ng kém. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. ch m l n. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. cáu k nh. Sau ñó. xu t huy t mang.

b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. Tuy nhiên. magiê gi m trong xương. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. Chúng ta bi t rõ r ng. lúa m ch. 1994).3. t l ch t cao. bi ng ăn. Hb. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. Mn. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. Kim và c ng s . NRC. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. b t ngô. t l ch t cao.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. Mg. Canxi. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. M t tr ng l c. nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn.1. l ñ và co gi t. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. ñ c nhân m t. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. k m th p trong xương Ch m l n. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. t l ch t cao. như Zn và Mn. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. hi u qu th c ăn kém. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. 1991). 1989). vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu.4 . cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . B ng 13. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. th t và b t xương. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. xương không bình thư ng.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0.B ng 13. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . lư ng canxi cao. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. xương không bình thư ng. cám. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng.5. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. mòn mang và da. 13. trong ñó bao g m c cá chép. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. 1993. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . còi c c. tăng m n i t ng Ch m l n. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s .0. Nó cũng cho th y r ng. P. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. 1991. 1994).

1988). T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ . MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.8 10. Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19. 1996).1 31.24 0.17 0.22 0. Tuy nhiên.3 15. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 . Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM.16 0.% % 8. Trong nghiên c u khác. D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau. ExMPF và b t ngô (CGM). các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p. MJ/kg 0.7 45. Ngoài ra.3 10. h t c i. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.8 63.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20.8 69. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con.1997).6.3 13. MPF.3 10. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.8 18.17 0.0 7. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s .6 11. B ng 13. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n.8 GE. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s .5 11.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). Protein trong b t m ch nha (MPF).18 0. ñùn SBM (ExSBM ).8 63.22 0.8 64. 1997).6 8. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p. thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM. Vì v y.9 MJ/kg).8 52. s d ng khô d u ñư c làm t v ng. SBM. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s . Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n.17 0.

Vì v y.6 1.7 4. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.2 3.1 2.20 . chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.2 2.2 1.3 5.7 4.4 1.4.6 4. 1998).0 7. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.2 2. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.7 2.7 4.1.3 2.8 9.4 3. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào.2 5. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .1 1.7 4.3 5.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8).0 1.3 2.3 4.0 128 0. 13.7 2.9 0.1 2.4 3.0 2.0 3. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.4 3.2 2.8 3.0 3. M c dù xét m t cách t ng quát.5 2.7 1.3 4.0 4.5 1.2 8.9 1.2 1.2 2.8 2.0 3.8 1.1 2.6 1.7.7 4.0 3.1 1.3 2.0 4.5 6.0 6.0 4.0 7.5 1. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.2 3.5 2.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.9 5.8 1.5 1.5 1.0 2.6 2. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.5 3. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM.4 2.7 5.0 6.4 3.9 1.6 1.0 4. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.9 2. Do v y.5 1.9 3.7 1.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.7 2.3 1.3 4.5 2.8 5.2 3. 1993).0 1.3 4.50 . 1993).1 3.0 2. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .9 5. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.4 1.30 .4 1.4 3.6 1.1 3.4 2.1 5. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.9 2. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.3 4.6 4.7 2.40 .9 3.5 2.9 2.7 và 13.5 8. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.8 1.3 1.8 3. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .7 1.6 2.2 3.5 7.3 1.4 1. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.0 1. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.6 4.1 6.9 5.8 3.5 7. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.7 4. B ng 13.3 2.7 6.6 8.1 1.7 1.6 6.0 4.5 4. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.6 2.3 1.

7 6.59 2.72 1.9 7.21 4.11 2.0 9.45 6.55 1.3 3.5 9.7 3.11 0.8 1.3 4.1 2.16 1.2 6.59 1.4 7.0 4.2 2.3 3.76 1.6 12.15 5.65 5.95 1.9 8.37 0.40 1.19 3.6 6.84 0.33 7.42 3.7 4.6 3.2 5.84 0.05 1.15 1.1 3.04 1.75 1.44 1.26 1.34 2.55 1.39 2. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.6 2.93 2.1 10.17 2.66 5.0 4.17 2.7 2.9 5.76 0.26 1. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.72 1.9 5.35 7.9 5.0 6.40 2.29 1.95 2.16 2.81 8.92 5.57 1.65 2.0 1.58 1.91 2.5 10.9 4.66 2.13 2.6 4.96 2.9 2.8 3.43 1.85 0.53 0.75 13.60 2.66 0.5 5.6 7.17 6.62 9.94 1.02 7.80 4.65 10.41 1.4 4.05 1.94 3.44 4.0 2.30 1.76 1.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .03 1.26 27 28 29 30 10.61 4.40 1.3 13.17 5.26 3.04 1.95 1.00 4.40 2.88 3.17 1.04 7.9 3.14 1.4 2.45 1.8.2 B ng 13.6 4.1 6.59 1.28 1.4 7.69 0.27 3.2 5.9 11.4 8.74 1.9 7.02 3.95 3.93 1.60 11.02 4.1 8.90 2.78 8.62 4.2 10.1 3.3 4.2 2.77 0.73 6.65 9.8 6.9 6.9 3.5 6.5 2.

1998). Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. Renukaradhya và Varghese. Cho ñ n nay. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a.13. Nepal. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð . Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. 1986). S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Bangladesh. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð .2.3. Sri Lanka và các nư c lân c n.2. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. 1991).2. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . 13. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. Trong nh ng năm g n ñây. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran.5% kh u ph n. 1978. Catla (Catla catla). Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng.2.1. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13.

Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.38 2. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.60 1.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.18 4.11.00 4.42% (3.25 2.43 1.9.70 4.50 4.77% protein kh u ph n) B ng 13.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.27 5.50 1.50 3.15 2.60 4.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.70 6.35 3.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.95 0. B ng 13.88 3.30 5.40 % protein KP 5.9. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .35 1.38 6.45 2.03 3.55 Cá hương/trư ng thành 5.63 2. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1. 13.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0.10 0.80 2.13 1.10. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).13 2.31% (5.60 B ng 13.20 3.10 và 13.45 1.70 2.11.00 4.65 0.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.75 4.75 4.10 1.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.08 3.55 3.95 3.85 1.23 3.90 2.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.85 4. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .71 4.86 3.27 1.th y.25 5.

Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. Hơn n a. cám. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. b ăn. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. 1997). ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . b t s n. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. Carbohydrates. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. ph thu c vào t ng giai ño n s ng. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Trong th c t . Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. Tuy nhiên. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. Tuy nhiên. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. Tuy nhiên. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t.Lipid và acid béo. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. 1993). như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. Vitamin và mu i khoáng. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. trong th c ăn công nghi p. m t s c t và ñ c m t cá. Kh năng ñ kháng. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. Ư c lư ng. M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n.

ho i t . Ngu n b t cá.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương.001-0. m t s c t trên da cá. biotin 5-8mg/kg th c ăn. K t h p c a b t nh ng t m. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. M c 5. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. 1980). Khi b sung 0. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. ho i t vây. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. khô d u. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . b ăn. ch m l n.01 mg/kg. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. xu t huy t dư i da. b n lo n và ng t th . k c cá trôi. gi m s khoáng hoá xương.000-6. 1981). Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. m t s c t da. Lall và c ng s . 1980. Jayaram và Shetty. acid folic là 0. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. ch m l n. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. d ng th c ăn chưa n u chín. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. Thông thư ng. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . 1987). S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. choline 500-600 mg/kg th c ăn. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda.5-1mg/kg th c ăn.chung. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. 1976. V mu i khoáng. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s .3. ph ph m ch bi n tôm. cong c t s ng. Mahajan và Agarwal. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. 13.500UI. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. nhưng khuy n cáo b sung 0. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. 1977. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u.. loãng d ch màng m t. r i lo n th n kinh. 1976. t l ch t cao. d ng cobalt chloride. Tuy nhiên. l i m t. Jeychandran và Paulraj. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. 1985). nh t là Ca và P. 1980). bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. nh ng t m.2. 1997). Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t.12. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành.

5 19.2 8.3 11. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia.2 25.0 67.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia.3 4.0 0. 1994).5 1. b t lá c a cây dâu t m.5 40.3 9. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988). B ng 13. Mohanty và c ng s . 1987).7 13.6 10. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. Hơn nũa. Murthy và Devaraj (1990.0 31.6 10. Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng. Pistia và Salvinia.1 Khoáng (%) -* 10.th c v t.2 12. 1990). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .5 12. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.7 4.2 2. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o.4 5.7 75.0 2.4 73. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.0 nð DXKð (%) 36. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12.8 13.0 18. 1975).5 3.1 1.2 23.5 14.4 64.7 7.3 2.3 1.5 42. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. ð gi m giá thanh.0 11.1 Cá hương c a Catla. cho th y r ng.3 1.12.8 11.4 10.1 15. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh .0 8. 1979).3 4.2 39.3 9. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s .8 Xơ thô (%) 7.5 72. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).8 2.6 12. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi. ñ u l c ho c tép.1 7.8 0.3 15.0 Protein thô % 14.5 1.9 3. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m. 1988. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s .5 4.6 9. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương.0 4.0 7. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.0 M thô (%) 17. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.3 2.13.0 46.5 1. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974). Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13.0 3.5 10.0 12.

Các lo i hormon.2 cm) ñáy túi. 1989). hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. 1996). Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. Sau khi h t th c ăn. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá. vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. Tuy nhiên. khi ph i h p 2. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. r i ñư c nh n xu ng nư c. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. có m t vài l (ñư ng kính 1. S d ng nh ng lo i hormone khác. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. túi ñư c ñưa lên. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi .5.13. 1988). như 17α-methyl-testosterone.5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s .B ng 13. tăng sinh trư ng và s c s ng. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công).

13. là các th c ph m r ti n.4. aurenus. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng.3. niloticus O. b t cùi d a. bao g m c cá rô phi. 1982): Tilapia và Oreochromis. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. Cá rô phi gi ng (Trewavas. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. Oreochromis aureus. con lai O. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. 13.000 tri u t n. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. 1989). sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn.5% (El-Sayed. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. hình th c nuôi bán thâm canh. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. ð tăng t l ñàn gi ng. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. 1999). Vì v y. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. 1997). Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . là ngu n cung c p liên t c các amino acid. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh.544 ñ n 659. Cá không có nhu c u chính xác v protein. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng.3.) 13. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. chi m 4. B i vì. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. sinh trư ng và tái s n xu t.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . vi c s d ng giá t i thi u. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. t 186. b t ngô. ð i v i gi ng Oreochromis.1. như cám g o. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí.3. cà phê l ng. Vì v y. 1983).2. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. N u protein ñư c cung c p quá nhi u.

1982.0-2. Teshima và c ng s . 1978.14.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.024 2.E. niloticus O.3-0.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi.0 24. Jauncey.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney. ð i v i cá hương. B ng 13. 1982.012 0. 1982. 1988.0 6-30 1.4 30.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13. Jauncey và Ross. B ng 13.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 . niloticus O. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia.838 40 24 0. Wannigama và c ng s . 1998). mossambicus O. aureus Tilapia zillii O.5-7.0 28. 1978. tuy nhiên.6-1. 1991. Wee và Tuan.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô.16 1.5 0. ñ i v i cá gi ng.niloticus x O. 1985). 1988. Twibell và Brown.5 Cá b t 0. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1. A. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein. 1977.15). Trong ao nuôi. 1980. Lovell.65 0. 1979.7 0.15. El-Sayed và Teshima.5 3.niloticus x O.0 Clark. Kubaryk. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c .14).0 Shiau và Huang (1989) 20. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O.7 1.5-1. Jauncey và Ros. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. Mazid vac.8 1. 1980.4 De Silva và Perera (1985) 28.2-3. 1979. 1992).88 10. Siddiqui và c ng s . Santiago và Laron.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

cá ăn th c ăn tinh b t. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%. như chromium. màu s c cơ th khác thư ng. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. t l ch t cao. 1991).p.t ñ mu i (Lim et al. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. pyridoxine. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. ñ c th thu tinh.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. 1993). mossambicus × O. ch m l n. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. B ng 13.55 và 0. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . biotin. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i. Trong c 2 trư ng h p. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin.46g). Tuy nhiên. Tuy nhiên. G n ñây. vitamin B12. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng..niloticus) nuôi 32 p. 37 và 41%) trong 8 tu n . (Lim và LeaMaster. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. pantothenic acid và ascorbic acid. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204.p.mossambicus × O. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. còi c c.Nh ng ch t dinh dư ng khác. H nh n xét. Vitamin và mu i khoáng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. mòn vây. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. niacin.4 mg chromic/ kg th c ăn. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. choline. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. riboflavin.

5 (28%CP) 15-16. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. Sugita và c ng s . aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O.niloticus ×O.5 mg/ kg th c ăn và 15.00937 (374. aureus. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O.06 1000 0. O. xu t huy t. b ăn.niloticus x O. 1992). aureu sinh trư ng t i ña là 0. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. co gi t. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . 1997).5 (36%CP) Không c n thi t 121 0. aureu là 1000 mg/kg th c ăn. mi ng t n thương (Shiau và Suen. 1999). Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. Shiau và Lung. 1992).niloticus ×O.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. mang ho i t và da. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. mòn vây. ch m l n và t l ch t cao.7-9. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng.5 5 3 - O.B ng 13. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính.niloticus ×O.niloticus ×O. t l ch t cao.mossambicus x O. aureus 1.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. 1990. 1982.0-16. vây. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p.mossambicus × O.niloticus 2.18. 1993). t n thương mi ng. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O. Tuy nhiên. mi ng bi n d ng.7-9. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan. ho t ñ ng l ñ .

Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. aureus. aureus (Robinson và c ng s .059-0. Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O.077% (Dabrowska và c ng s . Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. 1993).9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . Nhu c u v vitamin E c a O. aureus l à 374. B i vì d ng nguyên thu . nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t.002% Zn (McClain và Gatlin. 1980).6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . Mg. 1984). aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s . 1990). S thi u h t vitamin E O.niloticus ×O. aureus là 10-25 mg D. 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O. Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O.05% (Reigh và c ng s . Ca. niloticus. ceroid gan. m c magnesium 0. 1991) và 0. 1984.niloticus là dư i 0. và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s .niloticus ×O. 1989) và 0. L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . s t gi m lư ng h ng c u.19).1992). 1993). 1987). Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi.0g (7%) Ca và 5. 1990). nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s .niloticus ×O. 1994). Trong nư c ch a ít Ca. ð i v i aureus. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . aureus .L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. C1 d phân hu . 1992). Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên.1999). P. 5 mu i khoáng chính. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n. 2001).niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O. Nhu c u ñ i v i O. lá lách và da.003% Zn (Eid và Ghonim. L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. màu da có màu b t thư ng. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. Trong t t c các nghiên c u. 1987). gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn.niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. trong khi nhu c u c a Mg là 0. 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. vi c b sung 7. G n ñây. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. thoái hoá cơ. aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. xu t huy t dư i da.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . Do ñó. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau.

Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. Tuy nhiên. hình th c nuôi thâm canh. B ng 13. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn.077 0. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . cho ăn t ng thành ph n riêng r . Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. tuy nhiên.3. như cám g o. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm. d ng b t. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. 1988). Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k .aureus 0.niloticus xO. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u.19. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim. Vì v y.4. 20% ñ u nành.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. 13. niloticus (Wantanabe và c ng s . vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn.0004% là nhu c u c a O. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh. Kh u ph n th c ăn O. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C.3.3% (Shiau và Hsieh.9 0. 1983). c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá.20. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá.7 0. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c .05 0.2-0. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli.059-0. d ng b t và d ng nhão.002 O. aureus là x p x 0.3. 2001).21-0. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982).003 O.0003-0.0012% và c a ñ ng là 0.5 0.niloticus ×O. 1989). kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên. ch y u là th c v t. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. niloticus <0. Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. Thành ph n th c ăn thô. viên chìm hay n i. M c kh u ph n c a Mg là 0.O. aureus 0. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng.

Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. máy th i. Tuy nhiên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. Clark J. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%).thâm canh.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. 1980). Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. J. Dư i ñi u ki n này. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau.20. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. Có th cho cá ăn b ng tay. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. Cách cho ăn t ñ ng. Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. B ng 13. Clark. Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng.

n ð .13. s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. 1982. Cá da trơn Pangasius. Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. Cá qu thu c h Channidae. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. Campuchia và Thái Lan (Ling. Malaysia.4. 1994).2. Theo th ng kê. Thái Lan. Malaysia.4. n ð . DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13.5. ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. 1989). Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. Burma. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. 1989). Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Campuchia. Indonesia. Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. 1994). Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. Cá qu . Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. 1981). Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. Vi t Nam và Thái Lan (Wee. Nhu c u dinh dư ng Cá qu . Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13.4. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. Indonesia. 1977). 13. ðài Loan và Vi t Nam. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). Chuapohuk. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Campuchia. Tuy nhiên. ðây là loài cá có giá tr . Burma.1. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus.

Còn giai ño n cá P. vitamin. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn. g o t m. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n.4.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. So v i cá qu .5 7. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 .sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. 1999). b t ñ u l c.21.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al.3. b t ngô. b t ñ u tương.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. các ch t khoáng và ch t k t dính. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá.pantotheic. 30% và 25% protein. 13. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. Cá Pangasius. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n. Chutjareyaves et al. cá gi ng. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn .21 B ng 13. b t s n mì. 35%. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. lamaudii giai ño n cá hương.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t.. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. cám g o.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu .th c ăn công nghi p. ð i v i cá qu . Tuy nhiên. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. B ng 13. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. ðôi khi. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%.

Koonsomboon . ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a.500 con/m3. g o t m và m t lư ng nh cá t p. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. L ng nuôi cá qu có th tích 15 .micropeltes và C.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 . cá ñư c cho ăn cám g o. Khi cá ñ t kích c cá gi ng.12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg.4. Tuy nhiên. cá t p. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. 1994). 13. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. Cá da trơn Pangasius. Ví d . Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 .2000m2 và ñ sâu 2 . Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i.4. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín.3m.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg.B ng 13. Cá sau 6 . Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . Campuchia và Burma (New et al. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. Trong 2 tháng ñ u. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2. g o t m n u chín. 1994). T tháng nuôi th 3 tr ñi.lamaudii. Hai loài cá qu C. nh ng vùng cá t p có s n.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao.ngư i cung c p thông tin). P.sutchi và P. còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S.22. Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 . M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. rau c . Sau 8 .200m3. Nuôi dư ng Cá qu . là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . bao lá t trái ngô…). Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p.

histidine. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 . Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác.1. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. Tuy nhiên. methionine.000 t n. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. threonine. Như v y.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1.6:1. K t ñó. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid.100g). isoleucine. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày. 13. H s chuy n ñ i th c ăn 4 .) 13. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.12 tháng. trytophan và valine trong th c ăn.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. lysine. Khi cá chình thi u arginine. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand.5.5.16g/100g cá (Ognio. cũng như các loài cá khác. japonica và A.60 con l n v i 12. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. 1994). Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 .5.5kg. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á.6. Sau 8 . s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200.23). 1980). Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha). Hình 13.Rimteerakul).500 con cá/ha. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính. Anguilla anguilla Châu Âu. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. leucine. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Tuy nhiên.0 -37.5 t n/ha (theo P. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. phenylalanine. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình. Cá Chình 13. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. G n ñây. L ng có kích c t 20 900m3.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 .4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1.2. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. Trong các loài ñó thì A.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh.5 con/m2.000 kg/ha/v . Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. môi trư ng và qu n lý ao nuôi. 2-2.6.2. Năng su t bi n ñ ng t 2.6. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. V i hình th c nuôi này. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. H u h t. ch t lư ng protein. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên. Nhìn chung. kích c . Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á.000 kg/ha/v . nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. năng su t ñ t 6002. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. tính ngon mi ng. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng.000-9. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. 13. V i hình th c này. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao.Thông thư ng. bán thâm canh và thâm canh. t l cho ăn. 13. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. Các hình th c nuôi Nhìn chung. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . m c năng lư ng phi protein. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. v i hình th c qu ng canh. Vì v y. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v .Do các trang tr i tôm ngày càng tăng. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao.3.5 v /năm. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh.

71 3. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P.48 3. leucine. b t h t bông (ch a 0. monondon. vannamei. 1973). Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh.76 3.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.27 3.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P.28. Arginine. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc.47 5. Trong th c t s n xu t. azteus và P.vannamei 8.01 4. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P. lysine. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .54 1.73 3.21 5.30 2.65 4.40 6. casein.90 3. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi.62 0.76 7.30 2. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm.39 2.00 2.68 5.18 2.40 1. m c. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá.24 2.45 3. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm.27 1.51 4.70 2.81 3.66 Casein 3.52 2. B ng 13. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này. b t tôm. histidine. B t h t bông ch a r t ít lysine. m c.28 6.88 4.34 2. isoleucine.15 3. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.46 1.86 3.72 2. Tuy nhiên. B ng 13.66 2.69 1. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá. và c a m c. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng.01 5. sò. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P. b t gluten (Sick và Andrews.97 2. vannamie.38 n protein (%) Sò M c 4. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n.28 0.japonicus 7. do v y. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c.79 4.89 7.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm. japonicus và P.50 2. methionine. P. b t tôm.51 0. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá. threonine.45 1.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm.52 1.50 8.83 Tr ng 5. Tuy nhiên. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm.13 2.75 3. duorarum t t hơn b t cá. Shigueno (1975) cho r ng.46 6.92 3.50 5.04 7.86 2. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm.77 1.87 Ngu P. phenylalanine.

nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. Kh u ph n ch a 0. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. Hơn n a. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. stylirostris và P. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. vannamei. và có l là các ch t dinh dư ng khác. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. 1979). Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. sterol. Palaemon serratus. Tuy nhiên. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm.5% acid béo n-6 và 0. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. Tuy nhiên. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi.42 kcal/g (Sedgwick. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 .5%. P. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. Tuy nhiên. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. như lecithin. P. vòng ñ i. ngu n và ñ c tính c a phospholipid. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. P. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P.5-1%.japonicus. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. indicus. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. Bên c nh acid béo thi t y u. các vitamin hòa tan trong m .5% protein có năng lư ng t ng s là 4. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein.

Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.4. B ng 13.4 0. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i.30. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. s t.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0.6. ñ ng. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. th c ăn là mùn bã h u cơ. B ng 13.29. giai ño n Zoea và Mys. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0.4 13. Giai ño n Post. s ng t ng ñáy. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0.01 mg 0. 1978). k m. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho.

thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. phân tích l i nhu n . nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. sò. vi khu n. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . tuy nhiên. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. th y sinh v t s ng và ch t. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy.5-2 g. Nhìn chung. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. Nh ng h t không m n. vì vây. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. Tuy nhiên. B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. Artemia. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. nơi ch y u t o thành khuôn phân. Trong ñi u ki n ao h . nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p.

t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. tôm. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. sò. Tuy nhiên. acid béo và các ch t chi t c a cá. gi m s c ñ kháng. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. ch bi n. Tuy nhiên. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. m c. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . alginate. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. kích thích s b t m i c a tôm. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t.n nên viên th c ăn n ng. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. B t mì. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. do phát tri n t phát. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. Do vây. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá.6. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Không như cá. nhìn chung.5. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual.. 1979). t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. máy th i. b t ngũ c c. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. Trong ñi u ki n thí nghi m. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. B t cá. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m.. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. 13.

nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. b t ngu n t th c ăn dư th a. K t qu th nghi m cho th y. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t.5 . c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio.. E coli. H2S. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. Sacchamyces. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. Aeromonas. Strepptomyces.. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH.1 lít EM gi ng /sào (500m2). Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. li u lư ng bình quân 0. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. tăng nhanh sinh kh i. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. phân h y các ch t th i. v tôm. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. Aspergillus. c n l ng. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM).m t ñ y ao. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. Lactobacillus. Khi g p nư c. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh.4 lít/sào. Căn c ñi u ki n th i ti t. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. N u th i ti t th t thư ng.2-0. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch.. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. ôxy hòa tan. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. t các ch t mùn. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. ñ trong. rong t o. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. NH3. rãi EM 1 tu n/ l n. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c.. bi n ñ ng liên t c. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng.

K. 1980. and Lim. Rottmann. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Michael B. E.. 2004. Vi n chăn nuôi. Yanong. Academic Press. Ti ng Anh FAO. CAB international. New.. cá qu . Canberra 2004 Halver. Hardy.Their Biology and Culture. 179 . Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. 2004.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. cá chình. Snakeheads . Rome. J. Fish Nutrition. J. G.. FAO Fisheries Technical Paper 343. IFAS Extension. Arai. R. London. S. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. D. 1985. and Allan. Fishing New Books Ltd. Swift. Nhà XBNN.F and Roberts. Australian Centre for International Agricultural Research. Watanabe. H Chí Minh. cá trôi n ð . C.L. (eds). Aquaculture Training Manual.W. 2003.213. 1987.R. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). ð c ñi m v dinh dư ng. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. Edwards.. Webster. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. UNDP. Croom Helm. Craig Watson and Roy P. Imprint of Elsevier Science. and Shimma. cá rô phi. Farm-made Aquafeed. 2002. Wee.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. pp. Y.D. Rome. 2002. England Takeuchi.. J.W.. C. T. R. Hà n i. T. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 345-353. L. 1995. 1982.CÂU H I: 1. 2002. P. In: Muir.E. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida.. (eds). Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. R. tôm he? 2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 . 3rd Eds.. Nhà XBNN. Scott Graves. 823pp. FAO.

1. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. l n. 1980). Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương.CHƯƠNG XIV ð CT 14. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. Viola et al. 1951). 1976). và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al.500 (Liener và Kakade. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. Ngày nay. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS.. 1980). ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . chu t. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. cá da trơn. Tuy nhiên. ñ ng v t và vi sinh v t. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. chó (Liener và Kakade. cá h i (rainbow trout). H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. 1961). khô d u l c. khô d u bông. 14..1. Nó không làm phình to t y bê. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành.1. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. 1979). Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. ñ c bi t lysine (Riesen et al. cá chép và các lo i khác. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al.. (1982) nghiên c u trên cá chép. Kozak. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. 1947. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. Nhưng. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. Evans và Butts. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. Tuy nhiên.

Satoh et al. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. trong khi cá chép n m v trí trung gian. chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. 1985. Van Etten và Tookey 1983). Mg và Zn.4-4. 1983). ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). nitrite h u cơ. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. và tăng t l ch t cá (Richardson et al. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. và ch t lư ng khô ñ tương. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). c i d u.6 TIU trong m t thí nghi m khác.(1985). isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). ngoài ch t GL.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. oliu… chu t. I-trypsin và axit phytic. cá da trơn có s c kháng hơn. Các tuy n s c t ch a 2. Phytic acid Phytic acid . T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. tannin và các phenolic khác. bông. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. súp lơ. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. Tookey et al 1980).8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). Hơn n a. X lý nhi t. ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic.

Hi n nay.0. Ngày nay. trung bình 0. E. cá da trơn. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k .propyl . Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana.34g/kg c . reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. cafein trong h t cà phê.18% không nh hư ng tăng tr ng. ng ng tim và t vong.22g/1kg v c . Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . McRosoft. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta.07 g/kg ru t c và 0. Tuy nhiên. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i.chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t.alkaloids). Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn. tiêu ch y r i sau ñó táo bón.0.55 g/kg v c . 1930). Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. tích lũy mô và thay ñ i mô b nh. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau.30 . Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid.49g solanin/1kg ru t c và 1. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. ña s có ngu n g c t th o m c. 1997). Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. cá rophi.alkaloids).2 . Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. 1973). Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p.4 g/1kg th tr ng ngư i. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0.0.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . 1970). nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c.piperidine (C5H10NC3H7). Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu. tên hóa h c là 2 . và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng.04 . Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . Trong khi. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. breviflora (Sotelo. nhóm alkaloid gi (Pseudo .

13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. làm thoái hoá và m hoá gan. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . M t hư ng khác. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). 1975). Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. có phân t lư ng >500. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y.digallic. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. ñó là axit gallic và m . thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus.1962) B c M .m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. Tuy v y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 .oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. Payner. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. như th ta g i là "gallotannins". do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. T xa. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. Ngoài ra.. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. Trong các lo i cây cao lương. 1974. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. Sau này. tiêu hóa kém. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. Th c v t càng già. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. có lo i ít. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin .

1980). kho ng 0. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al.2. ñ c bi t cá l n...6-1. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus).thì CPFA có 20-30ppm. m t c m giác hô h p và ch t.Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA). ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương.thư ng dùng cho cá h i . 1975). Nhìn chung. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. 1969) và cá rainbow (Roehm et al. Tuy nhiên.. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. Chưa th nghi m trên cá.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. ch t này gây tê cóng môi. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. 1966).. Johnson et al. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. 1974. 1978. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. 1974). D u bông ch a 0. b t ñ u tôm. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i.. lư i và ngón tay. b t máu.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. 1967. m t c m giác cơ. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. các lo i này không có ñ c t . CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i.. 1983).. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. Như v y. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. 1985). nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. 14. b t lông vũ. 1970). Tuy nhiên.. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1.2% (Bailey et al. nôn m a. axit sterculic.. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông .1.. 1974). b t th t.

h t hư ng dương (b ng 14. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c. khô d u l c. 14.lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. các s n ph m ngô. khô cùi d a. Ví d . thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng.RNA. các h t c c (b p). Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. 1966). G1 và G2. h t h ñ u. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra.1.. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . 1983). ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. ví d thông qua s thi u h t các vitamin. tăng t l ch t. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. Như ñã bi t. 1979). ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. g o và ñ i m ch. tuy nhiên.. da trơn và h cá chép.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. Trong th c t . là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al.3. Tuy nhiên.. β . B2. Aspergilus parasiticus sinh ra. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. do ñó. l c. 1982). ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. lúa mì. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 .1). nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i.

Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. phơi khô li n. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. 1969). gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus. ð i v i cá h i coho. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . cao lương. b o qu n. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). Nó gây thoái hóa gan. h t tiêu. B ng 14. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50.. ñ i m ch và y n m ch (Scott. 1969). AFB2: 1. 1977). Scott et al. th n ñ ng v t. McKinley. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. AFG2: 4. Các lo i th c v t d nhi m là g o. 1968). Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. Ngoài ochratoxin. 1969.90 mg/kg (Bauer et al. cá Zebra thì nh y c m hơn. d tr th c ăn. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. ngô.67 mg/kg.. 1967. ti t s a. t.81 mg/kg và AFG1 là 1. Ochratoxin A gây ch t ngư i. Ngoài ra.83 mg/kg. 1969). giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. 1977). do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al.1. Bauer et al. 1972). Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. v i li u LD50 4. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. ð c t này gây h i ñ n gan.th gây ung thư.. cafe. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott.0 mg/kg.. 1970). Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. lúa m ch. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An..58 mg/kg và AFG1: 0. Trong khi ñó. Các s li u trên còn cho th y.75-0.44-0. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. ñ u nành. lúa mì.2 mg/kg (Abedi. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. 1977). 1965. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 .. 1991. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô.

3.2. B ng 14. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l .30%. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. S d ng hóa ch t. 2. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. Ki m tra.0 L c nhân 7.0 ð u các lo i 15. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . liên k t ch t v i ch t h u cơ. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 .cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. sâu m t trong kho b i. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. n n chu ng nhi m b n. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng.. Thiramtan.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p.0 G o 13. 1. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. Ki m soát và tr kh côn trùng. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. H t d tr trong kho qua m t th i gian. sâu m t. các axit: propionic. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. lactic. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. Côn trùng. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13.2). sorbic. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. Chính vì v y. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. các loài g m nh m xâm nh p vào kho.5 Lúa 15.

Davis. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. 5. gia súc và c cá. t ñó không gây tác h i cho cơ th . Ví d . CÁC H P CH T KHÔNG T 14.1. Phương pháp nhi t như rang.2. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i.ch nhi m ñ c n m. như ñ u tương. 1976. Th c ăn. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn. 1985). ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. 4. lo i b aflatoxin trong d u. n ð . có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. ngô.2. Mayer. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. 14. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. Nói chung. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. 1972). Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. McAllister. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. Làm m t hi u l c aflatoxin. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. Ngày nay. 1970). Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. Bi n pháp v t lý. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . Murchelano. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. Wolke. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. ng n h n. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. Như v y.100%. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm.

kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 .2. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. Cu. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. Pb.. 1975) cho th y. Hg. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương.3. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. ñ c H t bông bi t lysine. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. NRC. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. Anderson. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. 1985). Al. Tuy nhiên. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. s ng ñ c này ít khi x y ra. Zn.14. cadmium (Cd) và chì (Pb). trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. 8... Zn. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. Cadmium Cd gây ho i t gan. 1995. mát. Mn. As. H u h t h t c c. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du.2. ð tương và nhi u d ng phytate.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. da. goitrin. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim.. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. B ng 14. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. bông. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. Cd.

UNDP. Fish Nutrition.W. 1993. Official Methods of Analysis. Nhà XBNN. 15th Ed. R. Halver. J. Florida. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Giáo trình th c ăn gia súc.. TP H Chí Minh. E. 2005. C. 1991. 2004. USA.Arai. 1985. CRC Press. H Chí Minh. 2002.CÂU H I: 1. Ti ng Anh AOAC.D. Washington. 2002. Nhà XBNN. D. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Aquaculture Training Manual. C. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. Boca Raton. Fishing New Books Ltd.. Nguy n Th Hoa Lý. S. New. Dương Thanh Liêm. (eds). 3rd Eds. Dư Thanh H ng. 150 tr. Eel. 438 tr.. Imprint of Elsevier Science. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t.R. Bùi Huy Như Phúc.. DC. NRC (National Research Council). 2002. 69-75. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. National Academy Press.P. Rome. Anguilla spp. Michael B. and Lim. Nutrient Requirements of Fish. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . In: Wilson. DC. Nhà XBNN. CAB international. England Webster. Swift. Hà N i. Hardy. pp. 823pp. Washington. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Academic Press. Dương Duy ð ng. 1987. R. 1990.. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. FAO. Lê ð c Ngoan.

H2O ZnO CoCl.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0.3.6H2O KI Dùng m c 0.01 20 30 0.1 0. 1982) Ch t khoáng CuSO4.0 MnSO4. VITAMIN CHO TÔM.1. da trơn) (Chow.H2O ZnSO4. rôphi.PH L C I H N H P TH C ĂN. New.Indian Carps) (Chow.Catfish) (Halver.05 I = 0.0 FeSO4.0 CaCO3 15.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 . PREMIX KHOÁNG.2. Rome. chép. H n h p khoáng s 1 (cá h i.7H2O MnSO4. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.7H2O 0.2% trong kh u ph n m B ng 1.5H2O 25.7H2O 35. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0.5H2O FeSO4. FAO.1 B ng 1.1 KI (ho c KIO4) 1000. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp.0 NaCl Premix dùng v i m c 1.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.0 2. Michael B. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .0 MgSO4 223. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .0 CuSO4.0 NaH2PO4 50. 1987) B ng 1.

5.00 151. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1. 1982) Vitamin Vitamin A .0000 50.15 3.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .D3 .C .18 0.00 22.7850 0.7H2O ZnSO4.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.91 1.0000 25. H n h p vitamin (Cá h i.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.7H2O NaCl KCl FeSO4.4775 0.K .00 200.E .H2O MgSO4. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.14 1.0000 5. 1982) Ch t khoáng CaHPO4.7H2O MnSO4.2950 0.7H2O CoSO4.5000 60.5375 0.02 1 90 0. da trơn) (Chow. chép.4.5000 2.B ng 1.6H2O CrCl3.4H2O CuSO4.7775 127. rôphi.00 10.7H2O Ca(IO3).51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.11 100.B1 .

001 Axit Nicotinic 2.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.54 Premix vitamin 0.0 T m lúa mì 10.5 TC: 100. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.00 M tr 5.0 Distillers solubles khô 8. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.0 Calcium Panthothenate 0.35 B t ñá vôi 2.Viên khô) (Thái Lan.07 Khô m m ngô 7.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .5 Basfin (Ch t k t dính) 0.0 B t cá 56. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.0 D u cá 4. Tacon và Beveridge. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.0 Premix K+V 1.00 Calcium orthophosphat 2.0 B t lông vũ 5. 1981). H n h p cho cá chép.60 Premix khoáng 0.0 Premix vitamin 0. H n h p vitamin (Tôm bi n.B ng 1.5 Khô l c 12.0 TC: 100.34 Cao lương 15.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.0 Khô d u bông b v 12.0 Khô ñ tương chi t ly 22.4 Mu i iot 1.05 Vitamin K 0.0 Tinh b t (alpha) 14.6.2 Vitamin C 5.00 Cám lúa mì 3.6 Axit Folic 0.0 B t máu (80%CP) 5.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.8. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.0 B ng 1.00% Khô d u hư ng dương 11.0 Cám g o 20.3 Pyridoxine 0. da trơn và rôphi (Chow.2 Vitamin B12 0.1 B2 0.7.5 Cám g o 12.

5 0. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.10.5 48 3 2 1. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 0. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.45 8 1 0.B ng 1.9.11.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0.5 .5 0.

000 (%) 27.B ng 1. 1984). M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P.0 10. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37.12. trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.000 10.14.0 5.000 12..0 5.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1.000 20.0 15..5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .13. 1983) Viên khô cho P. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15.0 10.000 36. 2002. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.000 2. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al. NRC. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.0 4.

500 0.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.5 39.0 G o nghi n 25.15.0 B t tôm 25. Manik.0 8.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.0 T ng: 100.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .0 Khô d a 20.0 Khô ñ tương 5.500 1.0 Cám g o 45.0 10.0 5.02%BHT và Ethoxiquin) 10.0 39.000 0.0 Khô ñ tương 9.0 B t cá 10.0 Premix K+V 1.0 Khô l c 5.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 0.0 Cám g o 25.0 1.0 4.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.038 100 B ng 1.0 Tapioca 5.0 1.0 2. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 Guar Gum 1.000 0.0 2.0 3. 1982).

1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.14 0.Isoleucine .1 1 1 NT NT 0.36 1.5 .8 0.6 0.56 0.09 1-2 NT NT NT 0. B ng 2.94 1.2 0.90 1.Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.17 1.18 0.06 0.5 0.98 1.84 0.45 R R 5 1. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.95 1.6 .Tryptophan .43 0.2 1 1 1E 0.Phe + Tyr . Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .5 .61 0.1 E 30 2.Lysine . vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.7 0.73 0.28 0.64 1.05 0.00 1.31 0. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .64 0.48 0.Arginine .2 1. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.43 0.6 E 3 1.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.0 1.04 0.87 0.6 0.7 0.Met + Cys .8 1.9 E 0.24 1.75 1.Threonine . ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.04 0.42 0.73 0.Histidine .75 0.78 0.33 1.55 1.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8 NT NT 0.74 0.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1. Nhu c u axit amin.9 1.1.05 0.1 R NT 0.1.8 0.19 0.Leucine .PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.98 1.70 1. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .0 R R 0.76 1.40 0.05 0.1. axit béo.4 1.

Murthy. Shiau. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. mg/kg Pantothenic acid. mg/kg Riboflavin. mg/kg Biotin. Takeuchi et al. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 .25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1.15 1. mg/kg Vitamin C.2.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. UI/kg E. mg/kg Vitamin B12.. 2002. UI/kg K. mg/kg Folate.01 E 1000 0. mg/kg 20 0. mg/kg Thiamin.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0. Nhu c u protein cho cá chép. 1996. UI/kg D. 2002. mg/kg Myoinositol. mg/kg Vitamin B6.5 1 3 NR 25-50 30 0. Paripatananont. mg/kg Niacin. 2002. NT: không th E: ư c tính B ng 2.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. mg/kg Choline.

7 1. % Ca. % min(*) Protein thô. 1990) Cá b t M thô. % min(*) Protein thô.4 3.8 1.31 25 2 0.1 2.9 5.0 3.07 Sinh trư ng 12 45 2. % Ca.0 Try 0. 2002.5 3.2 4. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.5 Val 3.7 0.9 0.1 Met 3.94 0.31 0.0 B ng 2.7 0.1 2. 1996.8 5.08 Gi ng 7 39 2.7 4.3 3.9 0.8 5.81 0.87 0.4 3. % min Lys.6 2. Shiau.5 1 0.34 20 2.8 0.06 V béo 5 37 2.B ng 2.8 4.1 3.1 1.8 0.07 0.1 5.8 2.26 40 2 0. % min Met Cys Carbohydrate. rô phi và da trơn (NRC.29 30 2.71 0.2 4.36 15 2.67 0.8 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.24 40 2 0.33 25 2 0.5 Iso 2.78 0.3 1. 1993. % max P.0 3.5 1 0.9 0.78 0.2 5.07 Sinh trư ng 6 35 2.8 0.0 4.66 0.19 0.8 0. % min Lys.8 2.33 25 2 0.19 0.6 3.07 Juvenile 14 47 2.4 3.6 3.07 Juvenile 7 37 2.6 5.4 His 2.27 35 2.71 0.07 B ng 2.8 0.0 Thr 3. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4. % min Met Cys Carbohydrate.3 Phe 6.75 0.08 Gi ng 14 49 2. Murthy.8 3. 1990) Cá b t M thô.5.9 2.6 Leu 3. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.08 1 0.06 V béo 10 47 2.7 4. % max P.5 0.6 3. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon. Jantrarotai.3. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.26 40 2 0. % min Mg.5 Lys 5. % min Mg.5 0.0 0.5 2.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .7 2.7 6.0 1.48 0.3 2.4.

56 24.26 0.11 6.86 5.60 4.60 6.17 P 0.02 33.50 1.54 5.08 0.18 0.13 0.22 1.57 45.20 5.50 1.27 31.07 0.60 1.96 7.09 0.77 11.04 0.29 0.72 7.10 11.30 0.00 88.70 77.14 0.90 2.87 27.60 1.73 10.40 89.13 0.60 7.80 28.39 17.91 4.12 0.50 23.04 0.99 0.20 0.10 2.05 0.30 3.60 8.43 7.56 4.60 1.62 6.70 89.40 2.98 0.60 4.30 13.56 0.58 0.76 0.19 0.50 2.51 0.54 7.86 0.54 0.50 1.17 0.00 8.53 1.04 0.20 37.07 10.90 12.96 11.50 7.37 1.20 1.60 23.61 0.38 0.10 6.60 0.20 1.05 0.70 31.46 90.90 1.5 88.79 5.51 47.30 0.40 0.70 0.02 0.61 12.57 2.54 42.47 2.06 0.03 6.32 0.81 0.05 0.54 9.11 0.80 7.50 1.04 0.30 1.70 0.00 46.00 4.70 2.20 0.70 16.40 6.00 4.80 2.16 0.43 24.70 13.70 2.97 5.10 8.65 26.05 0.60 10.6 81.05 0.80 17.33 24.60 7.74 10.39 0.40 2.30 1.70 1.30 1.30 7.53 0.20 13.30 0.21 1.03 0.06 0.00 87.05 0.05 0.68 22.08 2.19 89.49 86.00 0.01 1.30 13.91 2.40 1.60 0.11 0.90 2.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.18 2.36 27.07 1.00 3.48 91.26 0.39 7.91 5.05 0.40 3.70 10.11 0.00 37.01 87.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .19 24.70 0.25 31.

10 4.55 57.09 2.60 0.50 6.25 10.00 0.00 1.50 5.06 2.10 0.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.19 51.34 5.20 42.52 10.37 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .00 87.79 1.10 28.50 89.53 3.50 96.00 38.58 35.88 0.98 90.50 26.26 87.50 52.90 5.80 0.17 0.52 1.71 88.67 2.01 2.50 31.97 0.40 4.52 4.80 1.90 2.60 26.35 7.03 22.80 38.50 1.89 13.80 10.91 10.30 64.34 5.54 24.

hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0.3.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.2 S 5 2. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.Compound pellet feed for Giant freshwater prawn . b m t m n.00 g/con 4. 3. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.1. B ng 4. không l n hơn . s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).00 .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 . 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.1.01 .Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4. B ng 4. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh . tính b ng 2 t l % kh i lư ng.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.4 .Ðư ng kính viên 0.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .0.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.1.2 Các ch tiêu lý.5 .20.1.9 1.5 (ho c m nh) tính b ng 1. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. 1.1.1. Ch tiêu S 4 2.2.20 -2.2. không có mùi men m c và mùi l khác.2.0 mm.2.2. Ch tiêu lý.00 -10.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. Yêu c u k thu t 3.0.7 0. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 S 6 3.7 .2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. 4.

tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng lysine.3. tính b ng t l % kh i lư ng.3 1.0 .7 0 .89 1. 3. không l n hơn Hàm lư ng canxi. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng).89 .76 1. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.5 1.5 2.6 0 . không nh hơn Năng lư ng thô.7 0 . không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). tính b ng t l % kh i lư ng.4. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.5 0 3.8 0 . tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 .72 1.1.72 1.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. không nh hơn Ð m.8 0 . không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng tro. tính b ng t l % kh i lư ng.3.84 1. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính theo s gi quan sát. không nh hơn Hàm lư ng methionin. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.

Phương pháp th 4.3. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. hóa 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.1993.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4.3. 4. 4.3.3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3. 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .C c th y tinh dung tích 50 ml .Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. .B ng 4. 4.3. 4. 4. 4. 4.3.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.Ðũa th y tinh 4.90.3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.1 D ng c th : .4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4.1.89.3 Th các ch tiêu lý.1993.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.4.3.3.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.4. 4.2.86.3.90.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4.3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. 4.3.3.L y kho ng 5.86.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .4. Sau ñó.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.4. 4. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.2 Cách th : .3.

Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. ñã ñư c t y trùng. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). Tên hàng hoá b. kín. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. ch t xơ thô..5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon). th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4.3 B o qu n 5.2. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m.4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. th i h n b o qu n g.1.4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. b. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. Bao gói. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.2.1. 4.2.1.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. ñư c che mưa n ng. không rách. không có ch t ñ c h i. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. s ch. 5. ho c bao PP. ho c bao gi y 3 l p. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2 Ngoài các n i dung b t bu c. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . c. hàm lư ng khoáng . Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.) e. th i h n s d ng. 5.2 Ghi nhãn 5.2. ñ trên b c kê cao ráo.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. ghi nhãn. 5. s ch.4. 5.5.1. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú . ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.3. tránh va ñ p m nh.1.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. b o qu n và v n chuy n 5. thoáng mát và ñư c t y trùng.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).1 Bao gói 5.4 V n chuy n 5. s l n cho ăn. ch t béo thô. Ngày s n xu t.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.3.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. 5.2. ñ m.1. 5. Hư ng d n b o qu n. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.

5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. B ng 4.2 Các ch tiêu lý.2. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.5 .2. tính b ng t l % kh i lư ng. không có mùi men m c và mùi l khác.2. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.20.1.3. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. Ch tiêu lý. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.6 0.3.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 . 3. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).00 .0.2. không l n hơn . không l n hơn Ð b n.4.2 S 4 1.8 1.00 -10. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.01 .2 S 6 2.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. 4.4.8 S 5 2. b m t m n.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 . Yêu c u k thu t 3.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm. không nh hơn Năng lư ng thô. không nh hơn Ð m. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . B ng 4.00 g/con 4.5 S 3 1.3.20 -1.4. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . tính theo s gi quan sát.

80 0.4.90 0. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%).70 0. 4.1 D ng c th : . không > 14 Hàm lư ng lyzin.70 0. % 14 14 kh i lư ng.10 2. 4.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.2.C c th y tinh dung tích 50 ml .3. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.5. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.10 lư ng.80 1.3.3 Th các ch tiêu lý. 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. % kh i 2. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.80 0. % 2.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4.70 1. t l % kh i lư ng.3. % kh i 3 3 lư ng.3. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.90 kh i lư ng.Ðũa th y tinh.8 6-8 lư ng.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 . trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô.kh i lư ng. hóa 4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.3. % kh i 2.1.0 . không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.80 1. % kh i 6 .3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.5 kh i lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. không nh hơn 3.3. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. % 0.5. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.3 lư ng. 4. Phương pháp th 4. 4.

4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 5.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . ñ m.90.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . 4. 4. 4.3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. 4.. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.4. hàm lư ng khoáng . ho c bao PP.2 Ghi nhãn 5. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. ch t béo thô. 5. b o qu n và v n chuy n 5.3. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.89. 4. Tên hàng hoá b.3.86.3.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.3.1.3.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.2.5. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 .4.2. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.3.4.3..0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.4. 4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. 4. 4.3.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. ñã ñư c t y trùng. ghi nhãn.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Sau ñó. Ngày s n xu t. không rách.1. .1. ho c bao gi y 3 l p.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. kín.90.) e. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. 4.2.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4.86. 5. 4. Bao gói.. 4.3.1 Bao gói 5. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 4. ch t xơ thô.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.L y kho ng 5.4. th i h n s d ng.1993. 4.3.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1993.

B ng 4. b m t m n.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 .1.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 .3. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). s ch. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m.2. ñư c che mưa n ng.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4. ñ trên b c kê cao ráo.1. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4. b. c. tránh va ñ p m nh. không có ch t ñ c h i.4. 4. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 .3. 5.6.3.4 V n chuy n 5. 5.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 .4.3. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) . 4. s l n cho ăn. 5. Yêu c u k thu t 3. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. s ch.3. 5. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Hư ng d n b o qu n. thoáng mát và ñư c t y trùng.6. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.3 B o qu n 5.2.g. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.3.3.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. 1.2 Ngoài các n i dung b t bu c.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.

t l % Kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.1 0.9 1. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . % kh i lư ng. % kh i lư ng. tính theo s phút quan sát. tính b ng % kh i lư ng.0 1.0 .7 1. t l % kh i lư ng. kcal/1 kg th c ăn.7.5 S 4 5. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1. tính b ng t l % kh i lư ng.0 0. Ch tiêu lý.Ðư ng kính viên tính b ng mm. % kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.0 S 5 10. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu. không nh hơn Ð m. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. % kh i lư ng.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1.5 0. không nh hơn Năng lư ng thô. % kh i lư ng.8 1.9 0. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không có mùi men m c và mùi l khác. không l n hơn Hàm lư ng tro. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 .7. không l n hơn . t l % kh i lư ng.3 0. không l n hơn Ð b n. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).5 0. 3.5 S 3 2. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. không nh hơn Hàm lư ng methionine.5 2.8 0. không l n hơn Hàm lư ng lysine. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng phospho. B ng 4.0 S 6 12.2 Các ch tiêu lý.1.6 1.

3. 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.8.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4.1993. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4.3. Sau ñó.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.3.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.90.L y kho ng 5. 4.3 Th các ch tiêu lý. 4.4.8.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.2 Cách th : .3. 4.3.Ðũa th y tinh 4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3.3. 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. . 4.4. 4.86.90.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.1993.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . Phương pháp th 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.4. 4.3. 4.1 D ng c th : .7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4. B ng 4.7. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.3.3.3.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. 4.3.3.3.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.3. 4. hóa 4.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281. 4.3. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .

4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .2. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.3 B o qu n 5.4. c. tránh va ñ p m nh. 5.4.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. th i h n b o qu n g.1. không rách.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. kín.4.5. ch t béo thô. 4.1.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. 4.1.2. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.89.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4. không có ch t ñ c h i. 5.1. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 5. s l n cho ăn.4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. ghi nhãn..3. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). 5. s ch. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ho c bao PP. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.) e. ñã ñư c t y trùng.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Tên hàng hoá b.3.1. 5.2 Ngoài các n i dung t bu c. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).3. ñư c che mưa n ng. Ngày s n xu t. b o qu n và v n chuy n 5.4. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. b.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). ch t xơ thô. hàm lư ng khoáng . Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.2. 5.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4.1 Bao gói 5. thoáng mát và ñư c t y trùng.. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.4 V n chuy n 5.2 Ghi nhãn 5.4. th i h n s d ng. ñ trên b c kê cao ráo. Hư ng d n b o qu n.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. ñ m. s ch. 5. Bao gói. ho c bao gi y 3 l p. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .

9. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. 1. 3.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20. tính theo s phút 30 quan sát. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1. Ch tiêu lý. không l n hơn .li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. không nh hơn Ð m.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.0 g/con 4. B ng 4.500. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.0 1. % kh i 2 lư ng. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh).0 .0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.9.0 .0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 . không l n hơn Hàm lư ng protein thô. ñ u nhau.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.1. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.0 .2. B ng 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi.Ðư ng kính viên tính 1. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.3.20. không l n hơn Ð b n.4.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500.10.4.0 S 5 4. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn.5 b ng mm.0 S 4 4. b m t m n.5 . không nh hơn Năng lư ng thô. Yêu c u k thu t 3.200. không có mùi men m c và mùi l khác. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .2 Các ch tiêu lý.0 -10.0 .1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. tính b ng t l % 11 kh i lư ng.10.0 S 6 6. 4.

% kh i 1.6 1. % kh i lư ng.2 Cách th : .3 Th các ch tiêu lý.3. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.Ðũa th y tinh 4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.1 0. 4. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.3.4. 4. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%).kh i lư ng.0 . không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3. hóa 4. % 2.3.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.11. 4.7 1. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. B ng 4.1.C c th y tinh dung tích 50 ml .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.8 0. % 16 kh i lư ng. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3.4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.11. không < 3.5 kh i lư ng.5 kh i lư ng. 4.3 1. Sau ñó.3.9 0.6 0.7 0.L y kho ng 5.4 1. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.9 lư ng. Phương pháp th 4. % kh i 2.3.3. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.0 0. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.1 D ng c th : . c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 4. % 1.5 lư ng.

5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. ñã ñư c t y trùng. ñ m.4. th i h n s d ng.3. 4.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.3. 5.3. 4. ch t xơ thô.4.9.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4. 4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .4.3. 4.1. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.1993.3.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.1993.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).4.1 Bao gói 5.2.2 Ghi nhãn 5. lư ng cho ăn. 4.89. 4. 4. 4.90. 4.1. Ngày s n xu t.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. 4.3.2. th i h n b o qu n g. Tên hàng hoá b. Hư ng d n b o qu n. 4.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.) e. 4.90. ch t béo thô.3.3.1. ho c bao gi y 3 l p. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 .14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . hàm lư ng khoáng .86. kín.5. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . 5.4. ghi nhãn.3.3. 4. b o qu n và v n chuy n 5.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . Bao gói. ho c bao PP. không rách.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.4.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.86.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4. s l n cho ăn. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. . 5.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.

Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.4.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. thoáng mát và ñư c t y trùng. s ch. 5. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 .3 B o qu n 5. s ch.2 Ngoài các n i dung b t bu c.1. c. ñư c che mưa n ng. 5. 5.2. 5.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.4. không có ch t ñ c h i.3. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000.5.3. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. b. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). ñ trên b c kê cao ráo.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.4 V n chuy n 5. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.

cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp.PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. aureus O. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh.

Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).. C. CRC Press. pp. Lê ð c Ngoan. Hà n i. 2004. M. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). Nhà XBNN. R. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Nguy n Th Hoa Lý. and Bouwmans. Nhà XBNN. Arai. Nose. Gallagher.. Rome. Boonyaratpalin. Thailand. Y. Treece and D.H. Nhà XBNN.. 1981. Illinois FAO. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 272 . 1987.japonica. Degani.H. Nguy n Th Lương H ng. and Levanon.J. In: Wilson..P.” 2nd ed. 53.L. Washington. pp. and Yamamoto. Granvil D..SRAC Publication No. Hà N i. T. H Chí Minh. S. Interstate Publishers. M. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper).267.G. Boca Raton. E. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.759. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Allen Davis. G. 1991. 1990. (J. FAO Fisheries Technical Paper 343. 2005. and Walton. M. 1989. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Ti ng Anh Akiyama. INC.Arai. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. F. Vũ Duy Gi ng. Tôn Th t Sơn. 95 .. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . 1997. Official Methods of Analysis. Hà N i. D. 753 . In “Fish nutrition. Hà N i. S. Vi n chăn nuôi. 241 . and Owen. 9th Edition. 1972.. S. 2001. 2002.A. 69-75. Houlihan.100. Nhà XBNN. Amino acids essential for the growth of eels. T. 1991. J. A. Oohara. I.M. 18pp. Carter. Florida. Eel. Bangkok. 259 . Zonneveld. 963-970. Ensminger. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Gerald M.329.M. N. 2002. (1989). Giáo trình th c ăn gia súc. L i Văn Hùng. Acedemic Press..284. 1999. 2000. Dư Thanh H ng. ed). Fisheries Science 63. Indonesia. DC. Halver. 15th Ed.. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. K. M. 1997.. AOAC. 1995. Hà N i. New York. C. Nhà XBNN. D. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. In: Huisman. Fish Biol.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Ludwig.E. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. F. E. Anguilla spp. Cowey. G. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38.. Network of Aquaculture Centers in Asia.. Anguilla anguilla and A. and Hashimoto. 700. Malang.. pp. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. T. Nhà XBNN. Lê ð c Ngoan. (1998). Farm-made Aquafeed.. De Silva. B. Animal Science.

).. Water quality in freswater aquaculture ponds . Garzon. Lupianez. CAB international. J. and Harwood. Schmitz. E. and de la Higuera.590. McDonald. USA. National Academy Press. 702. Australian Centre for International Agricultural Research.. 2002. J.. M.pir. Fishing New Books Ltd. 6th Ed. and Halver. 1989. C. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49.. Canberra 2004 Halver.gov.. England Stumn. New.. Washington. Willy Verstraete. J. 2000.W.J. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 584 . Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 2002. 2000. 1979.. p. IFAS Extension. Greuel. Cardenete. Nose.. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. 64 (abstr). Berlin. University of Washington Press.. M. D. G. England.. Imprint of Elsevier Science.V. 1987. Michael B... Nutrient Requirements of Fish. J. and Shimma. Hardy.au/factsheets). Principles of Fish Nutrition. Edwards.. 93. Patrick Sorgeloos.” vol.375. Fish Nutrition. 1985. G. T.R. Primary Industries and Resources SA (www. R. and Lim. A. Swift. Washington. Yanong. 1979. S. Geert Rombaut. 1996. London. T. Edward. T.A. P. Craig Watson and Roy P. J.R and Dill. Hidalogo. Rome. Animal Nutrition. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 1993. In “Lipid Biochemistry. A Wiley-Interscience Publication. Encyclopedia of Aquaculture. Watanabe. W. and Morgan. 2002.. and Arai. W. Webster. Aquaculture 41. In: Tiews. Aquaculture 124. 2003. Stickney. 3rd Eds. Y. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. DC.D.. Greenhalgh và Morgan. O. In: Pillay. (eds). Ellis Horwood Limited. preagon.. Academic Press. Longman Scientific & Technical. (1991). England Takeuchi. Scott Graves. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A.FS No. Aquaculture Training Manual.. 2000. Rottmann.l.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology.. Steffens.W. 823pp. K. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview.SRAC Publication No. S. Arai. T.21-30. Fishing News.W. 108 pp.(1994). Laurent Verschuere. and Allan. anguilla. 1984. 3rd Ed. S. L. W. Farnham. Seattle. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. 2004. 145-146 NRC (National Research Council). (eds) Advances in Aquaculture. C. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.E. T. (eds). E. A. Gurr. J. pp. Chapman and Hall. 1980. Treece. I. R.sa. Heenemann. 60/01 Robert R. pp. and Peffer. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). M.... Nose. UNDP. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 . J. 345-353. L. E.Granvil D. FAO. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . 1977. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling.

Croom Helm.L. J..F and Roberts. 62. T. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 . Watanabe. Vitamin 49. In: Muir.Wee. Vitamin E requirement for Japanaese eel. T. R. London.213.. 1975. K. Arai. 1982. Y.Their Biology and Culture. 179 . and Shimma. Yamakawa. Snakeheads .. S.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. pp..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful