B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

..............68 7...................................................................83 CHƯƠNG X ...3........................... Phospho (P) ..................... Canxi (Ca)............................................1............................................................................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 ............................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ...........2......................2........................1.........2...........................68 7........................... VITAMIN A..........2.....................................................................................................................................2........66 7..... VITAMIN E ..................88 10......... Công th c....................................2........4...................3........................................65 7.........................................2........2...... ng tiêu hoá...................................................................................................................................... Công th c c u t o..............................................1.....3... VI T O (MICRO-ALGAE).....................2..............7.............1............................ NHU C U VITAMIN C A CÁ ......................... Th c ăn giàu năng lư ng.....................2..................................88 10.............................74 8.............. VITAMIN D..............83 9................... VITAMIN K.......2............1............75 8............1.8.79 9.................88 10........................................79 9.........................1.............. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ............ Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n ....5... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u........1...............1.............3.........................................................79 9....................... Công th c.................................................................. VITAMIN NHÓM B .................. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) ...........76 8...76 8.................................................2.....................................66 7.. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N.......................................... CANXI..............2...................74 8...........2................ ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ...........................3........................4....2.......................................................3............. Ch c năng...79 9..... PHOSPHO........ Vai trò sinh h c....................4.....................82 9. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n .. Th c ăn giàu protein..2...74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG....................................1........................................................................................................................................................... MAGIE .........71 7....71 CHƯƠNG VIII..........5.......68 7.................75 8.......... Th c ăn t nhiên ......... KHÁI NI M CHUNG .......................65 7........................................................7................. Th c ăn b sung (feed additives) ..... PHÂN LO I TH C ĂN .....1................................................69 7........... S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ............89 10.......83 9. Vai trò sinh h c.....................70 7..................................................... Công th c...........2.............79 9........................................................................................70 7............................................................67 7....................................................2.........................................1........88 TH C ĂN T NHIÊN...............70 7.............2............................................6.....................................................................2.1....1.............................4................................................2..........................................................69 7.........................................1................. Magiê (Mg) .............................................2..........................66 7................6.....77 CHƯƠNG IX................................................................................................ Vai trò sinh h c.........

...............97 10........................ u trùng bánh xe (trochophora larvae) .........3.................................2........2.................................................3....96 10.................102 10...............1...104 10.......................111 11.................. CÁ. Giá tr dinh dư ng c a vi t o.107 11..............................96 10....5.. Nguyên t c kinh t ..... M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.... Nematode .......... Nguyên t c khoa h c....... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN....................................... Rotifer trong nuôi tr ng th y s n............107 11..............................2..1...........5......2............................... Daphnia và Moina ........... Tiêu chu n ăn.................................3..............................................116 12..........................109 11...........110 11..............2...5........................1.........................109 11.......97 10..........1.............. Y u t hoá h c...94 10..................3.......................................... Giá tr dinh dư ng c a rotifer ................................. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ..............................................2..........3...............3..............2...........................2..................117 12............117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ........3......2..................... Copepod ........107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P .............107 11..................................................1.............................................4....................2...........1..........115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ...................................2...........5.......3.103 10............... Y u t v t lý......91 10.........109 11.......6..............101 10.......105 CHƯƠNG XI............. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ...........1..... KHÁI NI M...........................1.........................116 12..................3...........115 12......4..........................1.................................2..... K thu t ch bi n ..... Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p .....3....................... Y u t sinh h c.....................2.. Bi n ñ i v t lý........ Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ...........................1................. ARTEMIA...........5..................................................117 12....................................................1................................. CH BI N TH C ĂN H T ....... Kh u ph n ăn................. N i dung tiêu chu n ăn ....4............................... PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM...98 10.............2.....................................3........1.................................................. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC......... NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN.......2.................. Phân lo i th c ăn công nghi p .........................................................98 10. Tính ch t v t lý.1.................................2............4..............2................2.....1...........1.........2....1............3.................................3..... LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)... hóa h c c a tinh b t...............113 CHƯƠNG XII .............................116 12............104 10................................................... Công ngh th c ăn h n h p.. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n....6...96 10................... Phương pháp ph i h p thông thư ng .................6...................1..................104 10...........4...........108 11.................115 12............3..............................107 11.2.........................................5..............6..............................Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10.........115 12......................4..........1.................................................... Hình thái ...... Giá tr dinh dư ng ......101 10.............99 10..............................................104 10..................................... Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p........................................................................................ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.............10...2......116 12........................................

..............163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ..................................... Gi i thi u ..............171 14.............................................153 13.....3.147 13.....................4..... ð c t có ngu n g c vi sinh v t ..4..................3..........2............................5...............................3.......................1...3....121 13................158 CHƯƠNG XIV....4............... Hóa ch t h u cơ.......1......................... Gi i thi u ......1.....148 13.............................163 14........1........................... Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ......................3.................................... Các hình th c nuôi...136 13............3............1.....................................130 13...................1.........1........................ CÁ..........1.... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) .......................5......................................4................................................................. Nuôi dư ng .....168 14.................................................... Gi i thi u .....3......6...121 13......... Gi i thi u ....1......2...................................150 13.......... Kh u ph n ăn............1...........................3........................154 13..............................4........................... Kh u ph n th c ăn..............145 13........ Gi i thi u ............................2...............................163 14................... Nhu c u dinh dư ng..........................121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM.....153 13............................... Kh u ph n ăn..........................................4. ð c t có ngu n g c ñ ng v t .....154 13.............. ðÔC T T NHIÊN ............155 13.......128 13.........1............2... Nhu c u dinh dư ng...........167 14......136 13..............2.......... Nhu c u dinh dư ng............................. Nuôi dư ng ..........................................3..........................................................3..............2..........................................1..............2.3.....................118 12..................................6............. Nuôi dư ng .4...........................5......................................................4..................................... ð c t có ngu n g c th c v t ..........................6.................1..... Nhu c u dinh dư ng.... Nhu c u dinh dư ng.......... Kh u ph n và nuôi dư ng..............) ........... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE.......5...............................................................................................................6..................................................................................................149 13......................6..........2.................................1.........................................................4................................................. Phương pháp gi i phương trình ...3....................155 13...................................130 13......147 13................................) ..................... Nuôi dư ng ...............3..................................147 13.............................145 13.................2............................................... Phương pháp hình vuông Pearson.................. Gi i thi u ...............2....12.....118 CHƯƠNG XIII.............2.............................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .121 13.....................................................................................2......3..................................................................................................126 13......1...... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS).........................133 13..2....... CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N...........136 13........................122 13.............................150 13.......................................................3............................................4............... Kh u ph n ăn và nuôi dư ng.. Kh u ph n ăn......1...5.......2...........163 14........................................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP...............150 13....................1...............................................................130 13...........171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 ....... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.

..................................................174 PH L C II .....................183 CHO CÁ VI T NAM (%) ................................................................................................................................................................. CÁ ....185 PH L C V ....201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ..........................................................201 Ti ng Anh ......................172 PH L C I................2..................................................................................................................................................................................................................180 PH L C III ..................2.......................183 PH L C IV.................................................................................... Kim lo i n ng.................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ............174 H N H P TH C............................................................................................14............................. VITAMIN CHO TÔM...............................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ.......................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH...................................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ............................................................................................................. PREMIX KHOÁNG............183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U ...................201 Ti ng Vi t ..............................................................................................................

Th c ăn t nhiên (live food. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. cá như: tôm cá t p.1. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. dùng làm th c ăn cho tôm. M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. Trong t nhiên. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . 1. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. c. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 .M I. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. giai ño n phát tri n cơ th khác. sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. Trong th c ăn công nghi p. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng.2. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài.. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác. còn tươi. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. tiêu hoá h p thu th c ăn. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . V nguyên t c. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn.

cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. các v t li u. Tuy nhiên. xương. 1.Sb.. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . Si. Không thi t y u: Ag. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. các h p ch t t o màu. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . Mo. Mn. S. vitamin và các nguyên t khoáng. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . Hg. Vô cơ: Thi t y u: Ca. Mg. V và VIII). NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). S lư ng các loài cá r t phong phú. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. mùi và v .dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. K. Ge. Au. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. Ti. hormone. ð c: As. Pb. Pb. Al. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. V. Mo. Co. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. protein và amino acid. I. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. Se. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. các h p ch t c u trúc (da. II. Zn. Cd. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. P. Cl. Hg.. Bi. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. carbohydrate.Se. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. axit h u cơ. Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. Do v y. Si. cơ. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. th n kinh. Cr. Cu. Sn. Fe. Ni. Na. Rb. F. F. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. lipit.

V phương th c l y th c ăn c a cá. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y.Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). ký sinh (như cá mút ñá . th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau.1..2 . III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c.). Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. HSSD c a cá trong kho ng 1. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. ñ c bi t vitamin C. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. g m (như cá ñ i). Trong nuôi qu ng canh. V hi u su t s d ng th c ăn. l c (như cá mòi. hút.bài ti t amoniac). trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. Do ñó. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. th c ăn t nhiên là quan tr ng.. tuỳ phương th c s n xu t.7/1. Nhu c u vitamin cũng cao hơn.

Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. UNDP. Nhà XBNN. Rome.D. New (1987). Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue).CÂU H I 1. Nguy n Th Lương H ng. (eds) (2002). Tôn Th t Sơn (1997). CAB international. FAO. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. L i Văn Hùng (2004). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . Nhà XBNN. Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Hà N i. Nhà XBNN. Tp H Chí Minh. and Lim C. Hà N i. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Lê ð c Ngoan (2002). Webster. C. Ti ng Anh Michael B. Dinh dư ng gia súc.

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. amylolytic. 1997). Met. h p thu ch ñ ng. 1999). Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. lecithinase và cellulase.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. (Smith. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme.2. 1.. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al.). khu ch tán. Glu) Proline. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. chitinase. như th c bào. trao ñ i ion. 1993). 1989 Baumrucker et al. 1989). amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. 1999).4. 1979. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. B ng 1.. Tuy nhiên. ch t mang H u h t amino acid. 1. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa.. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. 1989). 1989 nt Mercer et al. 1993). Orn) Amino acid anion (Asp. mu i m t. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. ch t mang Na Phe. Smith. chúng ti t ra các enzyme proteolytic.1. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). th m th u... 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. Tuy nhiên.3. Lys.

Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. Carbohydrate. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. M c dù v y. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. H p thu gi m do xơ. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. bi u mô. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . Lipid.1). T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). axít amin. carbon hydrate.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. còn 250 g th i qua phân. Zn. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. thì TLTH v t ch t khô s là 0. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. trong m t ngày. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis).5. tương ng 10 g ch t khô th i phân). 1. da Ru t. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . mang và da Mang. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. lipid. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. Ru t Ruôt. Ví d . protein.75 (hay là 75%). mang Lall. Mg và phytate Phosphate hòa tan.

M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. Sau khi cho ăn m t th i gian. Trong th c t . TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. Hi n nay. Sau ñó. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. H p thu protein. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . Nh ng enzyme tiêu hoá protein.ñư c g i là N trao ñ i trong phân.[ 100 A x b ] B a Trong ñó. ngư i ta l y m u phân c a cá. không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào.có ngu n g c t cơ th v t ch . có nhi u phương pháp khác nhau.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . lipid và carbohydrate c a cá ? 5. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2.

3rd Ed. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. and Hardy. Nhà XBNN. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. TP H Chí Minh. Academic Press. Hà N i.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). 402 tr. R. J. ð Quý Hai. Ti ng Anh Halver. W. Steffens. 2006. England.W. H Trung Thông. Ellis Horwood Limited. Imprint of Elsevier Science. Cao ðăng Nguyên. (2002).E. (1989). Principles of Fish Nutrition. Nguy n Th L c. Lê Văn An. Fish Nutrition.

ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá.2. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). (1966) và Kaneko (1989). r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. Như v y. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. Như v y. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. Cá s ng trong môi trư ng nư c. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. West et al. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m.1. Vì v y. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. 2. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. Vì th . Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 .

2. T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. 1972).Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n. glucose 6-phosphate ñư c hình thành. M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá. S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden . ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 .1) như acetyl . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. Theo ñó.2. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói.amylase.phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. 1983). s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal. vì v y..CoA). K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al. nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú.coenzyme A (acetyl .CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP).1. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n.6-diphosphate. sơ ñ : 2. Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl .

2.3. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate.2.3. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng.Trong ñi u ki n k khí cơ cá. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8.3 kcal Dextrin: 3 . Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate.0 kcal Cellulose: 0. (1977) cho th y.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.2. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng .5 . CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. K t qu thí nghi m c a Cowey et al.5 kcal Glucose: 4. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. Ngoài ra. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP. 2.3.2. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá.5 . 2.4. 1982). kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao.2. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP. 1982).0 kcal Saccharose: 4. Ngoài ra. gi i phóng ra acid béo và glycerol.0 kcal/g 2. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2.1989): Protein tiêu hoá: 5.

Chu trình dinh dư ng và ATP).2). acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. niacin và pyridoxine trong bư c 4. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2. acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. Trong chu trình ñó. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340).S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo .2. riboflavin. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. biotin và acid ascorbic trong bư c 3.CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . Ví d . Do ñó.

trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. 1976). c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh.4. Ngoài ra. Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. M c amino acid t do trong mô thư ng th p.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. Như ñã bi t. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. 1991). So v i chu t. Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy.. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. Như ñã ñ c p trên. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. Như v y. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th .lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. 1958. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. Gurr và Harwood. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen.kh . 2. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. 1974). ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. do v y. 1992). ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t .

5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. ure có th làm k t t a protein. ch a nitơ. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. protein ăn vào. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Ngư c l i. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. Gi thuy t ñó cho r ng.. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. 1980. nh ng loài nư c ng t. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. 1997). nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure.5 – 7 mg/l). 1986). t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. B i vì amoniac là ch t ñ c. Jobling. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. cá. 1991) và b t ñ u tăng 3 . và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh.15% bài ti t d ng urea. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1995). Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. cá tráp. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3.8 gi sau b a ăn. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. 1997). Nhóm amino. 1996). Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. ph thu c vào loài cá. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. B cá nhám.5mg/l). gan. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t.. 1996). Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. 1981. Kikuchi và c ng s . Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac.

Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. trong khi trong cơ.5. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein.1. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c .. tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. Các tác gi ñã k t lu n r ng. ho t tính RNA cao hơn. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. b ng cách tiêm (Garlick et al. 2. G n ñây.5. S d ng phương pháp này. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton.v i cá nh (10g). ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Kho ng 30 . kích c cá và loài. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. Nhi u nghiên c u cho r ng. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. và các ng d ng có l i khác. Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. Carter và c ng s (1993). Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). 1996). 1995). nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ.2. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. còn mang thì ch có 4%. 1989).5. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. 1980). Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. Tuy nhiên. 2. 1994). năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s .

s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . bao g m lư ng th c ăn ăn vào. giá tr sinh h c c a amino acid.5. 1999). Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . cá bơn. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . G n ñây. m c protein và năng lư ng th c ăn. Rõ ràng. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . m c amino acid. chính là 15N. 2.3.3. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. 1998). hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. Hơn m t th p k qua. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương.

nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. Ti ng Anh Halver. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. Academic Press. (1989). ð Quý Hai. Nguy n Th L c. m t s loài cá nuôi khác. Nhà XBNN. Trình bày s 4. ð i v i cá h i ð i Tây Dương. vi c tăng protein thêm n a là có th . và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. STEFFENS. (2002). ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. Lê Văn An. 2006. and Hardy. 3rd Ed. H Trung Thông.W. W. Imprint of Elsevier Science. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 402 tr. Trình bày s 3. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Trình bày s 2. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. Nhà XBNN. Cao ðăng Nguyên. TP H Chí Minh. Năm 2000. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. Hà N i. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. Cu i năm 1980. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. Có th . ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 .E. J. ELLIS HORWOOD LIMITED. CÂU H I: 1. R. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Fish Nutrition.như cá h i ð i Tây Dương. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n.

Lim. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. và nhu c u năng lư ng c a cá. h p thu. 1998).000 kcal).000 J) và MJ (1. năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori.5 ñ n 15.239 cal. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1. ho t ñ ng b t bu c.000 cal) và megacalori (Mcal = 1. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t.1.1. Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster.1. Vì v y. 3.CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS). c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t. T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n.1. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t.2. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2).1.184 J hay 1 J = 0. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . 1 cal = 4. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. t o SP tiêu hóa.000 kJ).GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n.50C). 3.

8 Butyric 24. Như v y.0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. V lý thuy t.1). Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa. năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure). Năng lư ng tiêu hóa (DE. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c.400 kcal).5 D u 39.5 Casein 24.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá.5 MJ/kg.3 Th c ăn: H t ngô 18. cá c n năng lư ng ñ s ng.6 Propionic 20.4 S a (4% m ) 24. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15.5 MJ/kg (4. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18. Trong khi ñó.5 C khô 18.0 Mô cơ th : N c 23.digestible Energy) và trao ñ i (ME . Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Gi ng như t t c các ñ ng v t khác.6 Tinh b t 17. Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal.6 M 39.9 Lactic 15. Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro. chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate.7 Xelulose 17. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter).5 M 38. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.Năng lư ng thô (Gross Energy . Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8).5 Rơm 18.2 Mêtan 55.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy.9 Khô d u ôliu 21. N và S. tuy nhiên. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3.

3 5.1-10. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.5 14.4 B ng 3.8 Cá chép 16. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6. Tuy nhiên.2-9.8 5.00 2.4. B ng 3.1 DE (kcal/g) 3.4 15.0 11.7 10.3.5 10.2 2.9 62.8 17.6-19.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.9 37.8 GE (kJ/g) 23.1 11.cá’’.6 ME (kJ/g) 13. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP. 3.3 12.2 17.25 3.6 4.6 8.0 3.2.3 14. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18. B ng 3.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 11.3 6.80 8. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.4.2 16. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.5-17. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.2 ±% 83.7 16.00 4.1 5.5-14.1 9.8 11.1 36.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.5 9. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.5 7.3 và 3.2 33.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.8-137 9.8 8.2.4).0 DE (kJ/g) Cá chình 22.9 39.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .2 Trong s n xu t. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.5 DE (kJ/g) 15.7 11.1.9 84.6 10.8 33.5-10.5 B ng 3.

2. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. kích c . Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. Tương t .6 kcal GE/gram. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. t c ñ sinh trư ng. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. Carbohydrate ch a 4. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. tuy nhiên. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. gi ng loài và th c ăn tiêu th . Ngư c l i. Lipid ch a kho ng 9. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 .3. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi.4 kcal GE/gram. Vì v y.2. Th hai. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. 3. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. nhi t ñ . Protein ch a 5. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. 1999 theo Lê Thanh Hùng. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng.1. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. B ng 3. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. l n tr n kh i k thù hay stress. Như ñã bi t. cá s d ng r t m nh. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. vì v y. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. ñ ngon mi ng. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t .5. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. M t khác. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. Tuy nhiên.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m.

Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th . tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3. Tôn Th t Sơn.9-18.6) B ng 3. 17-24% cá h i. sinh trư ng c a cá.2 380 .1 41. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein.3 20. Nhà XBNN. L i Văn Hùng.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C). 1997. CÂU H I 1. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. Hà N i. Hà N i. Lê ð c Ngoan. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3.5 218 22. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13.15 Protein (% v t ch t khô) 46.150 20.4 2. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t.9 320 m t m c năng lư ng. B ng 6. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g.2. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18. Nhu c u năng lư ng cho duy trì. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. 2002. Các d ng năng lư ng c a th c ăn. công th c tính? 2.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t.01 2. Nguy n Th Lương H ng. H Chí Minh. Giáo trình dinh dư ng gia súc.99 2. Nhà XBNN.Tuy nhiên. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép.5 1.3 2.2.6 392 20.01 2.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.6. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%. 3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . 2004.17 51.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. Nhà XBNN.8 257 18. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric.8 283 24.

Acedemic Press. 1987. In: Wilson. Gurr. E.. J. London. 2002. C.. Fisheries Science 63. UNDP. (eds).. and Walton. Official Methods of Analysis. 1990. and Harwood. Academic Press. 963-970. 402 tr. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 . 1997. C. and Lim. New York. Webster. p. FAO.. 93.. I. 259 . Nguy n Th L c.. Cowey. Michael B. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Chapman and Hall. Aquaculture 124. FAO.. Nhà XBNN. J.P. Lê Văn An. R. In “Lipid Biochemistry. 1995. and de la Higuera. and Yamamoto. Hà N i... (1991). Rome. ed). Washington. pp. Lupianez. In “Fish nutrition.329.. T. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. (1989). 2002. preagon.” 2nd ed. 3rd Eds. Eel..375. AOAC. New.l. T. 64 (abstr). (J. J. Cardenete. 15th Ed. 69-75. 1991. M. R. Fish Nutrition. Cao ðăng Nguyên. M. E. Anguilla spp. Hidalogo. ð Quý Hai. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish.H Trung Thông. Garzon.J.” vol. 823pp. Halver. G. Oohara. C. S. CRC Press.. Boca Raton. Farm-made Aquafeed. CAB international. pp. M. A.Arai. I. A.(1994). Imprint of Elsevier Science. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper).W. Hardy. 2006. M. Ti ng Anh Akiyama. J. Florida.D. B. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). DC. Halver. Rome. FAO Fisheries Technical Paper 343.

Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. g m: Albumin: có s a. histamine.1. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. máu. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ .). photphoprotein và chromoprotein. 4.keratin là protein c a lông vũ. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá. ñây nó g n v i deoxyribonucleic. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. cytochrome ho c flavoprotein. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . amin (putresine.. máu. glutamine. Globulin protein có trong s a.1. nitrate. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4.. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. cocaine. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú.. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. PROTEIN 4. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh. lipoprotein. morphine. collagen có hydroxyproline. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein.). strichnine. th c v t. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. da…. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine.keratin là protein c a lông và tóc và β . Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine.). amid (urea.2. elastin và keratin. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. alkaloid (nicotine. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. Elastin c u t o gân và m ch máu. tr ng. ovalbumin. V khía c nh dinh dư ng. Keratin có hai lo i là α.1. Các protein hình c u chính. antigen và hormon. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. tr ng. asparagine. Chromoprotein như hemoglobin.1. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. cũng có trong lòng tr ng tr ng. cadaverine.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do.

ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. 150C và 200C. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá.50g).3 và 97.Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng. sau ñó gi m d n. Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin. ánh sáng.4. protein kh u ph n ph i ñ t 50%. T l năng lư ng/protein Có hai công th c. 69. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. n ng ñ O2. Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ . + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. + M c ñ ho t ñ ng.1 và 3. 1g protein s n sinh ra 4. giai ño n cá b t. Ví d cá h i (O.7 mg/ngày. Ví d : cá h i (O. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. 4. B ng 3. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n.1. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). 4. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t.1.5 kcal năng lư ng ( cá). ñ m n.3.2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . . nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô.1.

Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.0 27.1 21.1973 Garling&Wilson.1 12.8 12.1 17. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá. DE kh u ph n là 16. 1999 Hung L. 1979 Cho&Kaushik..5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9. 1976 Mangalik. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.5 B ng 4.7 12.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.1.1.6 13.0 24. B ng 4.1. 1985 Cho&Woodward. 1989 Machiels&Henken.T.8 27.5 19.6* DP/DE (mg/kJ) 22. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào . ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.5.8 11. GE: năng lư ng thô 4.2.3 24.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 .2 18. 1986 Li&Lovell.6** 14.5** 18.9 .4** Tác gi Page&andrews. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22.T. 1992 El Sayed.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u.3 12.6 25.2 20.0 25.5 23. 1986 Mangalik. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.7 22. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.20.2 28.3 15.4 30 31.8 22. 1985 Hung L.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE). 1987 Takeuchi et al.

41 1.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS.1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó. FCR PER PPV % 1 19 1.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . Ví d .3. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen. PER.87 1.1 9 101 2. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2.41 1.10 18.4. b t cá h p 1270C trong 3.7/7. k thu t ch bi n. B ng 4.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.2 3 81 1.74 12.14 1. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng. B ng 4. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 . PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4.8 7 128 1.2) x 100 = 37.46 28.S li u b ng 4.80 30.3 5 117 1.76 0. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value). PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).46 22.4. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).

1 2.CS c a lysine lúa mì: 37.24.7 1. thí nghi m cá da trơn.2 5..1.31 . AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.0 8.22..5 5.3 5.5.6 4.24 ..8 1.62.12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100..20. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.2 CS . Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).00 .7 2. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.57 .37. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.5 Tr ng (%) 6.29 .60.36..5 4.2 2.6.5 7.8 3.4 3. 4.55 . Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.48.81 . Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).3 3.a 2 100a n x x.45.5 B ng 4.5 8. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .a 1 100.2. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.84 5.2.22 . Các axit amin thi t y u B ng 4.7 2... Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.9 5.3 6.7 6.5 – 100 = .40.00 .21.

3 0. Tuy nhiên.72f 1.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n).48 0. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém.9% lysine/CK kh u ph n (4. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.12 Tryptophan 1. Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine.2.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t.lysine cá. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá.5 0.6 0.4 1.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1.5 1.2 0. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .05% kh u ph n).9 0.85 .5% tyrosine. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .95 Leucine 2.15% cystine. sinh trư ng c a cá gi m m nh. Nhu c u lysine c a cá h i (O. b: không có tyrosine. Không có s ñ i kháng arginine .2a 0. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6.7 1. c a cá h i (O. Threonine: nhu c u c a cá h i (O.5 1.5 0.3. n u có. th i loét vây và ch t.05d 2.2a 2. c: có 0. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t. d: có 0.5b 1.5 0. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn. Kh u ph n ăn cá h i (O.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u. keta) ñ i v i axit amin này là 1.30g/kg kh u ph n. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 . e: có 0.05 1.12 Lysine 2. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.0 1. mykiss) là 2.3 1.6 Histidine 0. Thu tinh th b ñ c sau 2 . Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.87 1.15g/kg VCK kh u ph n (0.0 1.8 0.75c Methionine 1.78 1.1.2e Phenylalanine 1.4. ð i v i cá h i giai ño n cá hương.8 0. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.7. Kh cacboxyl histidine thành histamine.6g/16gN).24 1.71 Valine * a: không có cystine.3% tyrosine.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).4 0. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.6 0.7. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng. s li u trong b ng cho th y: B ng 4.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n).36 Threonine 0. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m.18 Arginine 1.2 2. 1.3 0. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng. ð i v i cá h i (O.8 1. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.4 0.96 Isoleucine 0.2b 1.4 0.24 1.5%.43 2. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.2.28 0.2 .0 0.64 0. ñ ng v t có vú và gia c m.76 1.

2006.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). 402 tr. T. 2004. EAAI) và ng d ng? 4. Fisheries Science 63.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. H Trung Thông. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. Oohara.3. cystine. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . nhưng thêm arginine.2. 2002. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Cao ðăng Nguyên. Lê ð c Ngoan. Giáo trình dinh dư ng gia súc. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. Cách ñánh giá giá tr protein (BV. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. and Yamamoto. CÂU H I: 1. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). B sung lysine. ð Quý Hai. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Nhà XBNN. PER. CS. L i Văn Hùng. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. 963-970. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Ti ng Anh Akiyama. Nhà XBNN. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. Nguy n Th L c. Cho u ng serotonin .creatinsulphate (0. nhóm cá h i. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. TP H Chí Minh. Nhà XBNN. I. Lê Văn An. 1997. T. nhu c u các axit amin này.. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn.. Hà N i. keta) giai ño n hương. 4. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).25 . 150 tr. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. Hà N i. Nhà XBNN. 2001. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Hà N i. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2.

Aquaculture 41.japonica. T. M. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.. In: Tiews. New York. Hardy. J. 1987.329. Heenemann. Nose. pp. R. 145-146 Schmitz. 1972. 2002. 753 .. Anguilla anguilla and A. 95 . and Hashimoto.J. and Halver. Berlin. Fish Nutrition. G. anguilla. J.. D. L.. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. ed).L. B. pp. (J. and Levanon. S. Halver. (1989).W.100. O. Acedemic Press.. and Peffer. 259 . T. E. 3rd Eds. E.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. 823pp. 1979. Amino acids essential for the growth of eels.. E. K.” 2nd ed. Halver.21-30. Degani. Academic Press.759. In “Fish nutrition. M.. E. Y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 .. Imprint of Elsevier Science.. C. Cowey.Arai. Nose. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. Greuel. and Walton. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla).). Gallagher.. 1984.

Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen.1. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. cloroform. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm. steroit. C u t o d u và m D u. terpen Không có glycerol b ng 5. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 .25 l n so v i carbohydrate và protein .1.. còn m thì ngư c l i.. và ngu n d tr . Phân lo i lipid (MacDonald et al. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. cerebrosit. D u. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . ði m nóng ch y c a d u th p.1.1.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t.1.1. KHÁI NI M. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin. Trong chương này.2. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . sáp. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. ete. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c..Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme .Là ngu n cung c p axit béo thi t y u . và có các ch c năng sinh lý. 5.

COOH 69.7.COOH -49.9.14.15) C20H33.COOH -14.OH + 3R-COOH => CH2.COOH 16. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.CO .12.16.COOH -5 9.11.CO .O.6. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.10.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.2 Caprylic (octanoic) C7H15.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.9. B ng 5. chúng là các axit béo no ho c chưa no.COOH 62.O.CO .COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.6. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.COOH 54.O.COOH 76.3 Capric (decanoic) C9H19.OH CH. Ví d như.CO .USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.12.O.CO .CH2.COOH 31.13. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.2 Lauric (dodecanoic) C11H23. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.12.12 hay n-6.6. 17 (n-3.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.9.12.COOH -7. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 .9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.15-20:4 C19H31.9-18:2 C17H31. ch m tăng trư ng.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.COOH -3.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.8.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.19 (n-3.15.O.R CH. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.2.2.11.R + 3H2O CH2.9 Caproic (hexanoic) C5H11.R1 CH .CO .6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.9-18:3 C17H29.8. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.18) C22H35.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.COOH 43.14 hay n-6.R2 CH2.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids . 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.OH CH2.O.

Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng.CH. phosphatidyl glycerol (PG). glycerol. Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose.(CH2)12. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này.CH. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i.CH. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. ñ ng v t. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. axit phosphoric và base nitơ. ñư ng ñây là galactose. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng. phosphatidyl inositol (PI). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 .OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3.CH:CH.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c.CH:CH.CH. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. δ-6 desaturation. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA.5 l n so v i axit linoleic. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. Ví d . còn có tên là lecithin). th n và mô th n kinh.CH2.ch t. Sau ñó. Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic. Glycolipid Trong c u trúc phân t . Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu.(CH2)12. axit béo và glycerol. phosphotidyl serine (PS). x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. c u và dê.CH2-OOH NH-CO. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit. m t trong s các bư c t ng h p. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). Chúng có trong các cơ tim. còn có tên là cephalin). Tuy nhiên. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. l n. phosphatidyl ethanolamine (PE. Gi ng như các axit béo chưa no khác.

O.CO. penicillatus (Jenn. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. PC. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%). 1989).O.3. Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. ñ c bi t là giáp xác. Thư ng ñ i v i th y s n. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol. 1990). japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan.CH2. (P. 1985). 1993). 1980). Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n. các axit m t.C15H31 CH. B ng 5. monodon) 1985 P. stylirostris Lecithin ñ u nành 1.P. tôm P. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành.CH2.R2 O CH2.O.O.O. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác).C17H33 CH2. chinensis (Kazanawa.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P. 1985) và P.CO.OH OH Axit phosphatidic CH2.R1 CH.CH2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 .PO3.CO.O. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid.CO. monodon (Piedad-Pascula.

Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m .5%.. dung n p c a ti u c u. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. Nhóm hormone g m oestrogen. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin.3 . khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. kích thích t sinh d c. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu..6 g/lit. 1985. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. Sơ ñ 5. aldosterone. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. progesterol. 1983). mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. 1971. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. Castell và ctv. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. corticoids. progesteron. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. cortisol. PGI là prostacyclin. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. stigmasterol. isofucosterol. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. japonicus cho th y. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. TXA là thromboxan. aldosteron và corticosteron. và kích thích t l t xác (Kanazawa. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. 1975). Teshima và Kanazawa. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. phytosterol. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn.2. androgen. androgen. corticosterone) và axit m t. 7-dehydrocholesterol và ergosterol. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. 1971). và ñư c t ng h p t cholesterol. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0.1.

màng nguyên sinh ch t.2 38.1 324 1. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q.al.2 141. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên). lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì. d ng c u trúc. Takeuchi et.2 35.98 D u hư ng dương 9.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th .. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.7% lên 9%. axit béo và cutin.7 40. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C.46 D u cá 8. B ng 5..1.3. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr . (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%. ñ ng v t.6 34.6 382 1.1 35. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp..7 261 1.2 169. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng. Trong kh u ph n. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng.3).3 39.5 127. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor.al. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. Như v y.28 D u gan cá thu 8.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan. Tuy nhiên. 4. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng.9 38.3.1 313 1.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… . các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.6 169. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % . Steffens et.0 38. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate. Ơ m t s loài cá như cá s n.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.

các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. cá ch m 13-18%. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . Xem thêm sơ ñ 4. các axit béo h n5. rô phi <10%.2. cá mú 13-14%. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid).2. 5.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. cá h i 1820%. 20:2n6. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u.2. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. n7. cá v n bi n 12-15%.Higgs và Faye M.→ CH3CH2CH2COO.Dong (2000) cu i chương. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5. trê phi và cá trơn M 7-10%.1. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. Như v y. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO. n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. 22:4n3.

6 43. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.1 53. Thomson et al. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th .2. bao g m t l ñ . Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i. (1995) báo cáo r ng. 5.8 35. Fernandez Palacios et al. tăng t l ch t. d u th c v t. cá h i. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn.2 43. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.2.4 23.4 16.8 0.34 và 0.3.0 18. Mùa v .46 Nư TG 31. viêm cơ tim.9 0. Th c ăn.5 31. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n.14 0.0 39.8 27.7 49.0 23. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.2. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ .5 39. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . T l n-6/n-3 thay ñ i t 0. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp). cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t. Tuy nhiên.9 31. Cũng trên loài cá này.2 3.30 0. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 .4). Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34. kh u ph n thi u h axit béo này.4.9 18. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th . Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây.9 6.04 0.2 7. cá tráp).. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá.0 36.4 2.2 31.1 19. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác.6 4.1 0. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5.0 35.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.10 0. B ng 5. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa.03 Nhi t ñ . Ngoài ra. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18.8 23. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.0 1.10 0. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng. Như v y. Trong m t nghiên c u trên cá h i.5. gi m kh năng sinh s n (cá chép.1 32.2 4.9 4. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3.

(1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al.5% EPA và DHA hay 0. Nói chung.5%linolenic acid Watanabe et al.75 EPA Satoh et al.5% linolenic Takeuchi et al. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0. (1975). 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0.7% EPA và DHA hay 1.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0. d u c i d u).5-0. d u th c v t (d u l c. (1972) 0.5. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . d u bông. (1980) acid 0.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0.5 linoleic acid và 0. Nhu c u EFA c a cá. d u d a. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA.5% EPA 1% EPA và DHA 1.5% linoleic acid Takeuchi et al. m bò. cá thu.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2. còn d u cá bi n (cá h i. B ng 5. d u ngô. m l n. c u nhi u axit béo h ω6.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. d u lanh.7% DHA 0. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al.8% linolenic acid Watanabe et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 . (1989) Gatesoupe et al. b ng 5. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3.

Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 .18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid.Dong. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4. Phân lo i. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. 2000) CÂU H I: 1.3.Higgs và Faye M. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. Vai trò lipid ñ i v i cá. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2.

Webster. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2004. Hà N i. 1980. C. 2006. 2002. Chapman and Hall. Nhà XBNN. T. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . T. 2002. Giáo trình dinh dư ng gia súc. In “Lipid Biochemistry. J. FAO. London.. Watanabe. 93. Lê ð c Ngoan.l. Nhà XBNN. Ti ng Anh Gurr. C. CAB international. Lê Văn An. I. ð Quý Hai. New. and Harwood.. 345-353. Arai. UNDP.375. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). (eds). and Shimma.. p. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. (1991). and Lim. 1987. Rome. Cao ðăng Nguyên. H Chí Minh. Y.. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. Nguy n Th L c. Nhà XBNN. Takeuchi. 402 tr.” vol.D. S. Michael B. M. H Trung Thông. Hà N i. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng.

CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. Trong th c ăn th c v t. tuy v y. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. H. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. nitơ và hưu huỳnh. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. là h p ch t trung tính có ch a carbon. Khác v i th c ăn th c v t. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di.5%. Polysaccharide. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. hexo và heptose. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. tri ho c tetra-polysaccharide. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. bao g m glycolipit và glycoprotein.1. hydro và oxy. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. pentose. xeton. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. Hơn n a. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. O mà còn có phospho.2. 6. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. tetrose. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên.1). PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. chi m kho ng 1-1.

B ng 6. Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .1.

glucose trong máu).2. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. châu ch u. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Monosaccharide t n t i d ng t do. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n.. ví d trư ng h p c a fructose.6. galactose. Trong th c v t. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. fructose có trong nư c hoa qu . Monosaccharide C u trúc. Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. 8 d ng D và 8 d ng L. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon.1. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. ðư ng có nhóm amino. Pentose. Heptose. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. fructose và mantose.

ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. ru t qu ñào. Mía ch a 20% ñư ng saccharose. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). maltose. S a bò ch a 4348 g/kg. ví d . c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. glucose và acetone.. Rư u t ñư ng. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. Ví d . Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. axit aldaric và axit uronic. galactose thành dulciol. B ng 6. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol.2. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. D n xu t c a ribose. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. tri. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. glucose thành sorbitol. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. glucanic và glucoronic..2.2.và tetrasaccharide. Axit t ñư ng. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. ch y u là Streptococcus lactis. Glycoside. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. Tuy nhiên. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. Tương ng. c c i ñư ng ch a 15-20%. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6.2.ðư ng deoxy. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. benzaldehyt Amygdalin M n. xu t hi n oligosaccharide. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. Tương t như v y. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA).

Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. heteroglycan và lignin.COOH). Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. Nó có r t nhi u trong h t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. có m t h u h t trong th c v t b c cao. hình thành t nhi u pentose và hexose. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose.. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. c và r . Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. qu . g m có homoglycan. mì.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Stachyose thu c nhóm này. fructose và galactose. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. thóc.4 và có m t nhóm ho t ñ ng. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose..3. 1750C thành màu nâu. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do. tuy nhiên. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. Khi th y phân raffinose t o thành glucose.CHOH. g i là lactocaramel. có h u h t trong th c v t như là saccharose. là s n ph m phân gi i t cellulose. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide.

ñ c bi t là hemicellulose và lignin. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6. glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106.4). Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. Ví d . là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. Callose. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. cơ và các mô khác c a ñ ng v t.3) và β-(1. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. Trong th c t chăn nuôi. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng.1.Amylose có c u trúc th ng. Trong th c v t.5 x 108. Glycogen có nhi u trong gan. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t. Trong các t bào th c v t.1). Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6.

600 .200 48.000 6.1. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside.3. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide.296. pectin.000 6. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6.4. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp. D-mannose.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine. trong n m và vài lo i t o xanh. Dgalactose. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose.97.25. trefoil và medicago ch a galactan. Trong h Gramineae. lá và h t c a nhi u loài th c v t.8.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . h t c a nhi u cây b ñ u như c clover. B ng 6. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2.972.000 S lư ng phân t glucose 100 .000 . Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.000 . Trong khi ñó.1. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a.000 . Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose. V c u trúc.6. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .6 ho c 2. Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16. mucopolysaccharide và glycopotein. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. thân.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae.600 300 . Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên.000 972. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.050. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác). Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2.000 972. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens. coniferil và sinapyl.1.000 .6.200 . Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.

Tuy nhiên. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. CH CH. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. Tuy nhiên. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. Các nghiên c u g n ñây cho th y. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. G . cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá.3. nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n.CH2OH 6. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose.4). n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t.4.4. carbohydrate làm gi m sinh trư ng. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. trong ñó alanine. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. Th c ra. 6.1. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá.. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. Tuy nhiên. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . lư ng lignin tích t càng l n. m t. Th c v t càng già.. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6.

T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%.2.8 43. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác. B ng 6. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 . 6.6 34. gi m t l tiêu hoá.8 20 59 412 1.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 . C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th .4.0 37. B ng 6.0 25.4 14.B ng 6.3 46.4 10 66 379 1.4.6. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy.5. 1985. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1. ñ i v i tôm thì không quá 5%. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.6).1 22.8 15. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55.8 – 30.5.9 (Ngu n: Werner Steffens. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn.

Imprint of Elsevier Science.W. Halver. In: Huisman. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. Seattle. Lê ð c Ngoan. Hà N i. Zonneveld. 2006. 2002. C. Ling.. N. Malang. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . R. (eds). J. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Fish Nutrition. Nguy n Th L c. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng..D. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Nhà XBNN. Academic Press. Michael B. Webster. E. E. CAB international.G. UNDP. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. S. K. L i Văn Hùng. Hardy. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. H Trung Thông. C. A. 823pp.. 2002. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Ti ng Anh De Silva. 2002. 1977.M. New. and Lim. Nhà XBNN. Nhà XBNN. FAO. 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).H. 241 .CÂU H I: 1. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).M.. Indonesia. Giáo trình dinh dư ng gia súc. and Bouwmans.A. 1987. 2001. Lê Văn An. 402 tr. Hà N i. B n ch t c a ch t xơ. Cao ðăng Nguyên. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 3rd Eds. ð Quý Hai.267. 1989. H Chí Minh. pp.W. 108 pp. Rome. Hà N i. University of Washington Press.H. Washington.

retinaldehyd. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. retinilacetat. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. Thông thư ng. γ. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. biotin. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng.). K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. cholin.1.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. Vitamin A không có th c v t.caroten.300 microgram retinol = 0.1. B12. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. β-.1. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. retinilpropionat. axit folic. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. retinoic. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. vitamin C. Ví d .. VITAMIN A 7.344 microgram retinilacetate = 0. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. retinilpalmitat. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. E. D.. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng. PP. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. β-caroten r t d b oxy hoá. B2. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. B6. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. B5. 7. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin.

Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. Thi u vitamin A. 7. bi n d ng n p mang. khi có ánh sáng. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá.1. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. s ng hoá. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A.2.7. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. s s n sinh kháng th b gi m th p.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th .4mg caroten/kg th c ăn. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. n p mang b xo n l i. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m. l p thư ng bì. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. m t l i. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol).2. niêm m c s khô. xu t huy t da và vây. ti n vitamin D bi n thành vitamin D. thi u máu.1). Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá.1. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. bi n d ng cu ng ñuôi. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. VITAMIN D 7. quá nhi u vitamin A (2.2. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. th n xu t huy t.2).2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. g c mang cá. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. columna và t bào goblet). columna và goblet Basal cells (t bào g c) . còn n u kh u ph n thi u vitamin A. Tuy nhiên. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin.

nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein). 7.2. Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7.025 microgram vitamin D3 tinh th .3. Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 . khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1.2.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t.1UI = 0. Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3).25(OH)2-vitamin D3.3). S n ph m thu phân 1. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7. Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

7.1. thì các tocopherol β .Máu (microg/ml) .06 2322 1.62 16. 10 và 1. γ và δ l n lư t là 30-40. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.9 2976 1.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c .63 2. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá.3.8 30. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c. nhóm cá h i.6 41 0. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: . VITAMIN E 7. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n.5 41 0.9 2. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng. Ngoài ra. B ng 7.Steffens.6 20. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D. Trên cá chép. β-tocopherol. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14.8 3.06 3125 1. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.7 2.1. và cơ quan sinh d c b nh hư ng.2. cơ thoái hoá.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn.1% thay vì 3. d n theo W.3. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan.0 36.9 3137 1.3. γ-tocopherol và δtocopherol. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.9 35.3 51. 1985.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương.0 0.53 15. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương).0 0.4 21. gan nhi u m .89 1. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100.

có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.1). VITAMIN K 7. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. 7. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2.4. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 .1. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px).Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no.4. Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon.

1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. 1985). rôphi. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . mô s o và khung protein xương. hi n tư ng th n kinh. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1. vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. kém ăn. ư n lưng-lordosis. hi n tư ng th n kinh.al. B2. B ng 7. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. Khi thi u vitamin nhóm B. B6.6.4. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C.5.2.. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t. xu t huy t n i. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin.5 . mang và vây b t thư ng). Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2.7. kh . ch m l n. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m . Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). B12. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. G n ñây. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n.2. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. Như v y. ch y máu da và vây... 7. Lư ng vitamin K 0. kém linh ho t (anorexia và lethargy). 7. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. t l ch t cao. chép. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n..1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. s n m t. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. Ngoài ra. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá.2. ch m l n. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng).al. nh t màu.

Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. ñ u và da. Ch m l n. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0.8.80%.15 1 0. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7. gan nhi m m .3.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn. xu t huy t vây. ch m ch p. bi n d ng c t s ng. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6.7. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. m t niêm m c da. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . r i lo n th n kinh Kém ăn. thi u máu. ** : dùng lo i vitamin C b n 7. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m). gi m ho t ñ ng Ch m l n. ch y máu da.3). ch y máu da và vây. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C. B ng 7. l i m t Ch y máu da.6 8 0. Ch m l n. ch m l n.7.5 0. l ñ . ch m l n. Tuy nhiên.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0. t l ch t cao Ch m l n.

Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3. Công th c vitamin A.80 90 . trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n.30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1. Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau.90 80 .70 50 . Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr . Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3.90 80 . ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t). trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr .4.90 50 .70 70 .Hoffmann-La Roche. toàn b ho t tính vitamin m t h t. ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate. Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá.100 90 .85 70 .80 không thêm 100 90 30 .100 40 .100 70 . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.100 80 . Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang.90 75 . vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.oxy hoá.100 50 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2. B ng 7.100 90 . ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F.100 80 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p.65 40 . vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.100 65 . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng. Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4.100 90 . H u h t.80 100 100 90 10 . G n ñây.100 90 .70 60 .80 90 .90 80 . Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin. trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo. 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 .100 80 .

T. 18pp. E. C. Washington. Thailand. Network of Aquaculture Centers in Asia. R. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Lê ð c Ngoan. 60/01 Steffens. 2000. Laurent Verschuere. Bangkok. H Chí Minh. Nhà XBNN. 2001. Hardy. 1975. Willy Verstraete. Yamakawa. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2002. 2002.au/factsheets).. S.sa..W. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . J. Hà N i.FS No. Ellis Horwood Limited. Y.. Patrick Sorgeloos. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1989. Nhà XBNN. Halver. DC.D. Imprint of Elsevier Science. Academic Press.. National Academy Press. M. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. 823pp. CAB international. and Shimma. Primary Industries and Resources SA (www.. 2004. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). L i Văn Hùng. W. T. (eds). Watanabe. Nutrient Requirements of Fish.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.gov. 1993. and Lim. 62. Fish Nutrition. 2002.. Nhà XBNN.. Principles of Fish Nutrition.pir. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). Ti ng Anh Boonyaratpalin. Vitamin 49. Hà N i. 1981. Vitamin E requirement for Japanaese eel. 3rd Eds. Water quality in freswater aquaculture ponds . Arai. USA. England Webster. Geert Rombaut. C.

khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg. P. Fl. Na. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u.2). Co.1. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . Pb. Zn và Co. P. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . I.2-0.3-0. Na.5 0. Cu. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . Li.5 0. Se. ngư i ta b sung thêm Mo. F.6 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . K. Se. Mn. Mo. Zn. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. bao g m Ca. Mg. Mn. Trong cơ th ngư i. Ngoài ra. As. Mg.02-0.1. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. B ng 8. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng.1 ð n năm 1950. Sn và Va. Cl. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . Cl. I. Fe. Si. S. Bo. Cu.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. Ni. và S. và Ni.1 1. b ng 8. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Cr.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. các d ng c v sinh. K. Cr. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên.1. b i trong không khí. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. chu ng tr i. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Tuy nhiên.6 0. máng ăn. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. M t s tài li u khác cho r ng. ð n năm 1970.

8 0. 1984.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1.B ng 8.1 0. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân. ngoài th c ăn.7-1. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i.3 12 1.33 3.25 2.1. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8. PHOSPHO. Trao ñ i khoáng 8. Kirchgessmer và Shwarz.8 25 Cá chép (170-1150g) 6.5 .2:1 và c a toàn b cơ th là 0.2 1. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng .1.1.2. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 . CANXI.2 4.1 0. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer.2.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao.2 1. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng. Tuy nhiên.85 20 1.0 0. vây. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5.2. MAGIE 8. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương.1 5.6.

tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c. B ng 8.3. nh t là cá chép (b ng 8. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. pH nh 4. cazein.3). nghèo sinh trư ng và inertia. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0.. Cowey et. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n).7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme.2. 8.8mg/l.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l.3. ñi và tri-canxi thì kém hơn. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá.5 thư ng không có cá (Howell et al. (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn. Gi ng như ñ ng v t trên c n. natri trong cơ cũng tăng. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0. Cá h i châu Âu. Ví d . Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. Như v y. Nh ng h nư c axit. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t.vì cơ th t ch a nhi u nư c. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá.2. Nư c bi n ch a 1. V y.3-3. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c. làm cho th t nát.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. pH th p. 1983). al. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n.7mg/lít. Cá h i O. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn.2. 8. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n.4-0. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 .Như v y. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t..

8% K2SO4 0. B ng 8.8.5% MgO 0. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase. cacbonic anhydrase. superoxid dismutase. viêm cata.5% CaHPO4. tim y u.4.6mg/kg th c ăn.2CuCO3 0. axit béo và oxy t vong cao. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da.1% CaCO3 0. t l ure.6-2. viêm cata. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. trơn . feroxydase. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0.1% NaCl 0. kém ăn. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. thi u máu. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. myoglobin.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. c t s ng ng n.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2.001% KI 3. carboxypeptidase. m c khuy n cáo 1 . alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. cytocrome oxidase. 3mg/kg th c ăn c a cá chép.081% ZnCO3 8. viêm cata. malic dehydrogenase. t vong cao.3. th p Hb và hematocrit.034% Cu (OH)2.002% NaF 0. trao ñ i axit amin. s lư ng h ng c u gi m. tyrosinase.1% K2HPO4 6.2H2O 0. Viêm cata. 2. cytocrome và Ch m l n. Ch m l n. ribonuclease và DNApolymerase. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n.020% CoCl2 2.558% MnCO3 73.

National Academy Press. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. 584 . Rome. 1997. Hà N i. J. Nguy n Th Lương H ng. E. 1979.V. 2002. 1989.. Nutrient Requirements of Fish. C. P. H Chí Minh. 2004. Michael B. Nhà XBNN. Lê ð c Ngoan. England. Steffens. T. FAO. 1987.590.R and Dill.. Nhà XBNN. 1993. W. USA. Mg. CAB international. England Webster. (eds) Advances in Aquaculture. Tôn Th t Sơn. Fishing News. L i Văn Hùng. R.W. C. Nose. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng..CÂU H I: 1. Ti ng Anh Halver. 3rd Eds. Washington. pp. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 . T. Academic Press. Imprint of Elsevier Science.A. S. Ellis Horwood Limited. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Hà N i. and Arai. Vai trò c a Ca.. and Lim. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. Farnham. DC. và nhu c u c a cá. Fish Nutrition.D. W. Hardy. 2002. Principles of Fish Nutrition. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. bi n pháp khăc ph c? 3. NRC (National Research Council). (eds). New. 823pp. 2002. In: Pillay. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. UNDP. Nhà XBNN.

và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá. trong nhóm này có các lo i khô d u l c. ch t khoáng. khô d u bông. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%. khô d u bông. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. khô d u l c nghèo axit amin ch a S... thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. t l xơ cao. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. acid amin thi u và không cân ñ i. b t cá.2. nhưng protein l i r t th p (0.9-2. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. các thu c phòng b nh. xơ trung bình 6%.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. bã bia.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô.1. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. th c ăn thô khô như c khô. . Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c. hàm lư ng protein 25 – 27%. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. xơ tương ñ i cao (12 – 15%).1. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. 9.. protein 9 – 12%.. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. khô hư ng hư ng dương.2. ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. bã m ch nha. khô d u lang. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. trong nhóm này có bã rư u.2. b t lông vũ thu phân.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). khô ñ tương. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). Tuy nhiên. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. m 2 – 4%. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t. rơm. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 .20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau. khô c i d u.2. axit amin.. 9. monocanxiphosphat.1%). s c ch t.

giàu methionine. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. Khô d u v ng.5% so v i CP). bê > 200 ppb. nghèo lysine. l n con ≥ 50 ppb.1 Khô d u l c 89 45-48 1. Glucoside b n ñ i v i nhi t.2 17.5 6. P. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng.4200 kcal/kg. vi khoáng. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin.8% so v i CP). methionine+cystine (4. gi u vitamin B1.003 – 0. Khô d u l c.8%. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá.1. không h p thu ñư c. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%.25% methionine.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. Ca.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.3% so v i CP).45%) nhưng h n ch methionine và cystine. không th y có ch t ñ c. cystine. t o thành phytat không hoà tan. Khô d u c i d u. b t cá. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông. ph ph m s a. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. giàu lysine (7.5 13.1. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. tryptophan (1.0 16. Ngoài ra. ch a 0. 45 – 50% protein. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n. Khô d u bông: 40 – 45% protein. lysine.. riêng khô ñ tương r t th p (5%). xơ cao ( 16%).4 29. methionine (3.7% so v i CP).6 43. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn.2. threonine (4. Kh u ph n nuôi cá O. b t th t xương. và vitamin B. b t máu. nghèo methionine. methionine. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9.1 Khô d u d a 90 21.1 6.5 17. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. cách ch bi n.9 7. B ng 9. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. ñ c bi t là aflatoxin. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin.5 1. 40% protein. Protein gi ng khô d u ñ tương. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1. nhưng thi u lysine.1 4. P. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. Ca.5 Khô d u bông 91 41 1. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . arginine và leucine. niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t. cystine. giàu lysine (2.trên (9 – 11%). ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA). 42 – 48% protein.9 9.9% so v i CP).9 28. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 .

Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit.0 0. cholesterol. pH xu ng dư i 4. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8.2. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. B ng 9. methionine axit amin là gi i h n m t. cá mòi và cá cơm. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. Trong quá trình . Có th thay b t s n b ng b t g o.5 nh v y. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn.0 4.9 0. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t. phương th c ch bi n và b o qu n.03 10.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá.2 1. D ch ép ñư c chi t m . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 .Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan.0 5. Cá ư p (fish silage). . Hàm lư ng protein 30-40%.Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. asthaxanthin. Ngoài ra. th nh tho ng khu y ñ u. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. ñ tươi c a nguyên li u tươi.07 0.22 1. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. b t ngô. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . phương th c ch bi n và b o qu n. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%).3 0. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. tuy nhiên. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . khoáng và ch a c ch t d n d . axit lactic ñư c hình thành.

. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. axit amin. nguyên t vi lư ng. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . t o mùi. ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. r t giàu lysine (9-11%). B t máu.2. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. móng. aluminiumsilicat. móng và lông.4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. histidine và tryptophan).ch t mang ph i tương ñương nhau. protein t 30-60%.5-5% và P 8-10%. . ch t t o m u. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin. Ca 4. enzyme. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. ñ i v i ho t ch t là vitamin. B t th t. gân. Ví d . Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. methionine. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. ch t k t dính. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá.. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm.. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. . các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên. axit amin t ng h p. Thông thư ng. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. Ho t ch t có th là axit amin. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. rau c xanh. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. ch t h p ph mycotoxin. 9. th c ăn trong d dày. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. Mycofix-plus.. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm.. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá. B t lông vũ thu phân.. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. lipit 8-11%. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. như v y.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng. vi khoáng.. vitamin.2 dihydro-6 cthoxy-2. t o.3.2. ch t d n d . polypropilene glycol.

cá.1 5835 Cladocera 9.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c.3) B ng 9.0 41. luân trùng. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo.3 19. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng).3 19. 9. alanine. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m.3.0 61. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%.5 19. Ngày nay..3 7. glutamate. gelatin.6.3 6. trùng ch .. ñ c bi t là giai ño n u trùng. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. Artemia. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o. b t cá.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh.8 56.7 4800 Malacostraca 24. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . b t m c.5.4. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. vì th . m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng. Các ch t này hi n di n trong b t tôm.5 10.6 5537 Ostracoda 35. giáp xác râu ngành.2 4866 Artemia 11. . th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng.5 5683 Copepoda 10. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. 9. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9.2 64. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o. CMC (carboxyl methyl cellulose).1 1. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ. bentonite. 9.3 52. chitosan.2. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t.9 20.. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate.6 49. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao.2. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng.7 5445 Ngh nuôi giáp xác. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này. giáp xác râu ngành. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c.3 20. Artemia. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. luân trùng. Trong s n xu t gi ng u trùng.3 7.2. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên.

Beneficial Bacteria. Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000).). probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá.Kho ng 20 năm trư c ñây. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. bactericins.. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. proteases. lysozymes. Probiotic Bacteria. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic.5kg năm 1997. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+).. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. axit h u cơ hay diacetyl. Yasuda và Taga. Ngày nay. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746.. siderophores... Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. Bacillus và Pseudomonas. Ngày nay. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n.). B t ñ u t năm 2006. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. 2000 và Jenn-Kan Lu. 1998). Ki u tác ñ ng c a probiotic. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. Vibrio (Vibrio alginolyticus. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus. Carnobacterium. hydrogen peroxid. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng.

Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique).dòng B-10-31. Tuy nhiên. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. anguillarum (dòng VL4335). Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. anguillarum và A. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . tr n probiotics vào th c ăn. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. hydrophila. Alteromonas sp. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. S lư ng A. ñ c bi t t o ñ . trong ñ t và th c ph m). các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. artemia) v i probiotic. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . nitrit và hydrogen sulfide.

paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. t l s ng ch ñ t 6. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%.8%. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. Probiotics dùng trong x lý nư c. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. u trùng không phát tri n. H p ch t h u cơ trong nư c. Ví d .2%. Vi khu n có h i V. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. Nhóm vi khu n Bacillus sp.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. Trong 7 thí nghi m. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. Vi khu n P. dung tích b 200m3. K t qu th c nghi m trên cua. b phân gi i thành amoniac. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. Thông thư ng. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. Vi khu n proboiotic là V. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). t c ñ tăng trư ng tăng 30%). Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng.

W. Ellis Horwood Limited. 1987.. 702.SRAC Publication No. W.CÂU H I: 1. C.D. and Lim. Hà N i. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. 823pp... Steffens. 1996. Vi n chăn nuôi. Treece. Fishing New Books Ltd. 1985. Swift. J.SRAC Publication No. 2002. Granvil D. 2002. England Webster. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. R. 2000. H Chí Minh. Imprint of Elsevier Science. Edwards.. Australian Centre for International Agricultural Research. Lê ð c Ngoan. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. 2000. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Giáo trình th c ăn gia súc. Ludwig. Nhà XBNN. 2002. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Hà N i. Allen Davis. W. CAB international. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. Nhà XBNN. Dư Thanh H ng. G. 1989. Aquaculture Training Manual. 2004. Hardy. Laurent Verschuere. Hà n i. Geert Rombaut. C. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. L. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 2005. Treece and D. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Patrick Sorgeloos. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. Tôn Th t Sơn. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 2004. 3. England Stumn. FAO. D. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Academic Press. Rome. UNDP. Willy Verstraete. 701 Granvil D. 3rd Eds. P. Canberra 2004 Halver. New. and Morgan. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN. 2000. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Principles of Fish Nutrition. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Nguy n Th Lương H ng.J. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. Fish Nutrition. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. L i Văn Hùng. J.. 1999.. (eds). Nhà XBNN.R. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1997. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Nguy n Th Hoa Lý. 3rd Ed. Ti ng Anh Gerald M. and Allan. (eds). E. 700. A Wiley-Interscience Publication.

4.2 .7 Milkfish (Chanos chanos) 1. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.3.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.1. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.1).0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n. Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10.0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.7 .1.6.4 .1. Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng.2 2.3.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10.0 15. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh . y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh .0 12. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).78 .0 .2 .1.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.9 . chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn. ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton).0.1. Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng. Tuy nhiên. B ng 10. pha ñ u.9 .9 .1. Nói chung.77 .0 Sole (Solea solea) 1. nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.4 3.0 .25 3. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i.1.1.4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0.8. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.1 .4 7. Phiêu sinh có hai nhóm.8 .1mm.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0.2. live food ) là các phiêu sinh (plankton).20.90 1. 10. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên.0 * Ngu n: Jones và Houde.3.0 1.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 .9 .6 4.0 .25.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.8 . K t qu là lúc n .0. b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.2 .5 .0 . 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.4 .2. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .0 .2 3. túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.6. Trong nh ng năm 70. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.1.84 1. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác.1.1.2.

Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). cilliates vv. bao g m Brachionus rubens. flagellates vv. 10. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v .2.. Các giác quan c a u trùng như th giác. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. (meta-)nauplii cho giáp xác. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. cá bi n giai ño n cá hương. Ngư c l i. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u. copepods. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. Nói chung. postlarrvae tôm và tôm b m . Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. cladocerans. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non.2. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i.. tôm he (penaeid shrimp). khi n cho năng l c th giác kém. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). rotifers.10. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . cá. u trùng decapod. Trái l i. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm.). giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). rotifer. Tuy v y. ng tiêu hoá thì ng n.. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. Ngoài ra. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). nh v y năng l c th giác t t hơn. T ñó. Moina spp.) và zooplankton khác nhau (copepods. giúp cho giác quan u trùng phát tri n.1. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. kh u giác.. daphnids. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u.. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. cá Ngoài các nhóm trên. Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ngày nay. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . Tuy nhiên. cá bi n + Artemia spp. Ngoài ra.

BP PL. BS. B ng 10. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). C. BP. BL. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. BP. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm.c nh ñó. MR PL. MR BL. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL. BP. BL. AL. BP. Calcitrans). Cheatoceros gracilis. ML. BS PL BP BP BS BS PL. ML. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. Thalassiosira pseudonana. BS BL. 10. BS PL. BP PL. ML BP BL. BL. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c.2. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. BP.1.2). BL.) (hình 10. BL. BP. B ng 10.1).2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Tetraselmis suecica.2.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh. BS. t o roi (Isochrysis galbana. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. BL.

còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. T. BP. BS. 1991) Các acid béo chưa no HUFA.3. 7. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . gracilis. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào.2-23 và 4. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. lutheri. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. MR PL. (c) Chaetoceros spp.) và Chroomonas salina.6-23. MR.1. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. arachidonic acid (ARA. protein. nhưng hàm lư ng protein. FZ. BP BL. BP. 20:5n-3). t l tiêu hoá. Hình 10.3.2. (Laing. C.. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). BS BP BP BP BP.2. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. BS. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. (b) Dunaniella spp. S.2.3). Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. B ng 10. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. costatum. l n lư t. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10.11 .Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL.62 %/ch t khô). Isochrysis sp..

1 45.4 52.01 1.8 7.1 83.1 9.27 1.5 20.0 5.0 5.8 76.7 20.6 8.5 0.73 0.41 0.5 1.0 23.8 102.1 CHO Lipid 0.5 14.2 10.4 35.7 0.7 9.0 13.83 1.34 24.95 1.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .9 21.3 74.0 0.2 30.48 32.5 6.9 12.0 6.2 23.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.2 3.21 0.4 2.4 122.3 74.080 0.0 9.1 269.5 12.4 99.1 16 7.7 52.0 6.0 168.0 11.63 0.78 0.4 99.054 3.9 21.2 5.cell-1) 11.0 4.2 28.37 0.1 6.4 4.53 1.2 Chl a Protein (pg.63 0.34 0.3 11.8 8.8 9.8 12.4 122.7 52.04 0.2 % theo v t ch t khô 11.1 0.30 8.3 0.86 29.7 5.5 15.98 0.5 3.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.29 6.68 2.7 16.7 93.0 4.8 76.8 5.5 2.73 0.cell-1) 3.8 29.9 1.4 2. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.8 9.9 1.2 28.

.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác.9 6. Theo m t s báo cáo.2 30. và Chaetoceros sp. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. nhanh hơn so v i t o D. và Chlorella sp..7 102. 1990).3 93. loài D. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder. t l s ng c a cua tăng cao. d ng ñơn l hay h n h p. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella.1 12. seucica.).1 269. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i.0 168. Chlorella sp. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp. loài Chlorella nư c ng t.0 9. seucica. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng.98 0. P. Galbana. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . I. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng. tricornutum. Trong nuôi th y s n. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. và Chlorella sp. Chaetoceros sp.8 12.0 7. ðài Loan. tertiolecta..42 0.5 29. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác.0 12.89 1.97 0. m t s loài cá và hai m nh v . Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. Thalassiosira fluviatilis. Chlamidomonas cocoides. Nh t B n. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác.84 0. T. Dunaliella tertiolecta.1 0. Ngoài ra.98 35 31 31 29 23 29 26 7. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . Tetraselmis chuii. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. Chlorella vulgairs. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác. V i hàm lư ng HUFA cao. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella. 1991). 1992). T. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng.98 0. Khi ương u trùng tôm càng xanh.

1989).& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). b t ñ u tôm. seucica và I. DUN: Dunaliella tertiolecta. CAL: Chaetoceros calcitrans. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. ISO: Isochrysis sp. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. Pepal meal. vàng lam. Mustafa và ctv. Tuy nhiên. acid amin thi t y u. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. PAV: Pavlova lutheri. CHRO: Chroomonas salina. cam và hơi cam. 10. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n. (Tahitian). lam. SKEL: Skeletonema costatum. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . Các loài t o (vi t t t): C. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2. g m: Spirulina marigold. NAN: Nannochloris atomus. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n. TET: Tetraselmis suecica. acid béo. THAL: Thalassiosira pseudonana. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. khoáng.3. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. gracilis.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T.GRA: C. Ghi chú: (a) C16. cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau. Galbana (Moskera và ctv. 1989).. ð th 10. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng.. mossambicus.3. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. C.

Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia.000 xu ng còn 5. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. Spirulina.. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. Thlasiosira. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. T k t qu ñó. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. T o khuê Trong l p t o khuê. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. Hơn n a. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. 1983). và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus). nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. 1984). ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. ch ñ t 1% (Liao. Tuy nhiên. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm.000 t bào/ml.. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. Phaffia và krill oil. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . Isochrysis. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. platensis c ng v i b t ñ u nành. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm.. ñ t kích c 663-757 µm. Bên c nh ñó. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng..

Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u.3.1.4 ngày 25oC. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10.4).4 . Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài.2. Trong sinh s n ñơn tính.1. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax. con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. cơ quan bài ti t và sinh s n. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens. ð u mang cơ quan v n ñ ng. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t.3. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u. ñó là các lông hình khuyên. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis).5 . thân và chân. 10. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. Thân ch a ng tiêu hóa.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m).5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n. tr ng s n thành con cái amictic. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). u trùng trư ng thành sau 0. 2 nhi m s c th ). con cái s n sinh tr ng amictic (diploid. Nói chung.3. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. Trong nhóm loài nư c m n. Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng.10. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n.4.

ð th 10. Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. 10. Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái. ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng.4. Ví d . sinh ra con cái mictic và amictic.3. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng.h u tính. tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau.3. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. Zheng và ctv. Protein Selco: PS. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). bơi ch m.4.. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10.4). protein . H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3. Men bánh mì: BY. 1987). ñ c bi t là các HUAF (3.1% n-3 HUFA). Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. oxy hòa tan.. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. hàm lư ng NH3. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5). vitamin C. nhi t ñ ..3. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. vi khu n. pH. nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n..

ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. các cyst này n i trên m t nư c. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. ng tiêu hóa th ng. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. g i là “cyst”. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. 10. Sau 24 gi p trong nư c bi n. có hai m t kép. P. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng.4. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài.100oC. t hình tròn lõm hai m t.1. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. nhi t ñ chênh l ch t 0 . Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. 10. màu nâu ñ m.7). Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11.4. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Cyst có m t l p v c ng. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n . ñó là nauplii.8). Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. indicus và P. Artemia s n sinh cyst. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. Trong môi trư ng t nhiên. Khi ngâm vào nư c bi n. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá.

Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. pH = 8. vi khu n.4.. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. ñ m n 5 ppt. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns. giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. B ng 10. ch t béo (14%).4).5. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). sau 8 gi thì vào giai ño n instar II.2. nư c s c khí và tu n hoàn t t. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). Greatlake. ánh sáng ñ y ñ . T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. u trùng tr thành Artemia thành th c. 200.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. 10. UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay.000. nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do.5).4.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). M và Tien-tsin. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV). Trung qu c)... Trong quá trình cyst n thành nauplii. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10.300. Bình thư ng. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 .g-1 protein) (Seidel et al.

Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. Tuy nhiên.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval.2 C20:0 Arachidic 1. Tuy v y. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v . Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm.0 mg/g C18:1 Oleic 27. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . San Francisco) Stearic 9. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia). u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.1 C20:4 Arachidonic 4. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer.1 C18:4 Octadecatetra 11.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot).2 C18:3 Linoleic 9.5 C20:3 Eicosatrienoic 2.6. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng.

m t là calcanoid (Acartia tonsa. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. trong s n xu t gi ng. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. Không như tôm bi n. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. trong ngh nuôi nuôi cá c nh.5. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. song. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. Calcanus finmarchius & C. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Copepod Copepod có hai nhóm. cá tra. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. cá lăng . 10. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. cơ th hình ng. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . Ngoài ra. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . ð i v i cá bi n. ñó là ng c và b ng. ph n trư c phình to hơn ph n sau. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. ð u có m t và râu anten khá dài. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. Thân g m hai ph n rõ r t. helgolandicus. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng.5. Eurytemora affinis. Tuy nhiên. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t.. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. ð i v i cá nư c ng t. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n .1. Tisbenta elongata. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. Con ñ c nh hơn con cái. Tuy nhiên. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. Schizopera elatensis).. Tigriopus japonicus. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). cũng gi ng như tôm bi n. trong s n xu t gi ng. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh.

Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. 10.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. Không nh ng v y. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. V giáp b c toàn thân. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t.3% tính theo ch t khô. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: .8% và 1. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. . th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn.9).Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. protein trong ph m vi 44-52%. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè.5. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. 1984.2. l n lư t.Trong nuôi tr ng copepod. copepodite… . khi th c ăn phong phú. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia. Bình thư ng. . S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). M t con cái có th s n xu t vài tr ng. Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn.7 1. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0.8 6. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng.5 g men/100cm2. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia.2 4.5. 1994) P. sau ñó gi m b ng cách phun nư c.7 8. lipase và cellulase. peptidase.9 1. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng.9 5.9 3. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng.7 2. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium.3 1.9 6. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.8% protein)/100cm2. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10. Nematode Nematode. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia. B ng 10.9 4. M t khác P. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.9 5. ñó là các tr ng ngh (cyst). redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron.9 6. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép.6 2.4 2.0 11.4 5.0 6.5 48.3.3 4.8 11. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.2 12.7.2 4. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.7). Con ñ c nh hơn con cái.0 12.4 3.7 7. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.7 P.8 8. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii.7 3. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c.3 61. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong.1 7. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi.4 7. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 .5 6. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn. 10.9 8.ra nh ng con cái.

10. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo.1. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd. s n có.11).10).10. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. hoá h c và sinh h c. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . u trùng bánh xe có th thay th rotifer. t ng ñáy (benthic zone). phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. t ng m t (littoral zone). u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. Hình 10.6. 10. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H.5. thành ph n tương ñ i n ñ nh.11. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y.12). Hình 10. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10.2.6. d mua.4.12. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. 10. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây. t ng gi a (limnetic zone). tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau.6.

khô d u bông. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t.1 mg/l <0. . phân xanh và phân vô cơ như ñ m. lân. ñ p b . B ng 10. Trong khi. tăng ñ hoà tan c a phosphor. .7 m.. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . có th dùng phân h u cơ như phân chu ng. b t c alfalfa.. d n t y ao.Sau khi bón lót.8. amoniac. tăng pH.3m nư c). Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. bón phân. l c nư c qua ñăng ch n. . Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. N u là ao cũ ñã nuôi cá. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao.. cho nư c vào ao. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 .Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i..6. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. Ngoài ra. vét b t bùn th i.t n ít công và d d tr .. M c nư c l y vào ch c n 0. s a c ng c p thoát nư c. pH. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao. ngâm ao 2-3 ngày. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. ñ ñ c. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. nhi t ñ .3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S.3. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. ñ ki m và ñ c ng. phân h u cơ (phân gia súc.Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. 10.2-2 mg/l 0. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. giúp làm gi m ñ ñ c.. vôi.. . Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao.8. ñ m n. ch t dinh dư ng. nư c ao s có m u xanh nõn chu i.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao.Nh ng ngày tr i oi b c. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. Boyd.D n t y ao trư c khi th cá. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. phát quang b i r m quanh ao.5-0. ph i tháo c n ñ b t h t cá. và có nh hư ng lâu b n. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. c ng . khô ñ tương. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. l p kín các hang h c.5m.. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u.

SRAC Publication No. Washington.. and Morgan. DC. Granvil D. W.D. Nutrient Requirements of Fish. Steffens. 2000. 2004. D.. 701 Granvil D. Academic Press. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Fish Nutrition. National Academy Press. England Stumn. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No.. Principles of Fish Nutrition.W. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 . Treece and D. Geert Rombaut. FAO. J. 700. Dư Thanh H ng. Allen Davis. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds .SRAC Publication No. 702. 1999.Câu h i 1. G. Nguy n Th Hoa Lý. Lê ð c Ngoan. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. L. 3rd Eds. (eds). and Allan. 1985.J. A Wiley-Interscience Publication. 2002. and Lim. NRC (National Research Council). (eds). Ti ng Anh Gerald M. 2005. Ludwig. Giáo trình th c ăn gia súc. 2000. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. CAB international. Imprint of Elsevier Science.R. USA. Aquaculture Training Manual. Nhà XBNN. Treece. W. C. Canberra 2004 Halver. Hà N i. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Willy Verstraete. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3.. 2004.. 823pp. UNDP. England Webster. Swift. 2000. 2002. Rome. R. Nhà XBNN. H Chí Minh. Australian Centre for International Agricultural Research. J. 1996. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.. 1993. Ellis Horwood Limited. Patrick Sorgeloos. Edwards. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Hardy. 1987. New. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. E. 3rd Ed. C. Fishing New Books Ltd. Laurent Verschuere. P. 1989. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B.

qu . Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin.1. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m.2. S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. Thông thư ng. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 .770C.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t. c u trúc tinh th b phá v 11. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn.640C. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. sau khi làm l nh và khô. n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. nhi t ho c hóa ch t. Dư i tác d ng c a cơ. Bi n ñ i v t lý. ðây là quá trình gelatin hóa. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. tinh b t ngô 62 . t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. Các β-amylase g n vào các m ch α.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. c . α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch. b ng dung d ch axit ho c mu i.4 và 1. h t tr l i bình thư ng. Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn.1. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon). hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa.1. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. tinh b t lúa mỳ 65 . càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u.670C. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th .1. Tinh b t có c u trúc tinh th . m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. dư i tác d ng c a nhi t hay axit. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). ð i v i các c u t amylopectin. Tính ch t v t lý.800C). M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t.1.6α-glucoside. CH BI N TH C ĂN H T 11. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i.1.720C. m i h t có m t r n h t (hilum). Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. tinh b t cao lương 67 .4-α-glucoside. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. Nhi t ñ ñun nóng càng cao. vào hàm lư ng nư c t do. Tuy nhiên. nhi t ñ .4 và α. do ñó là gi m t l tiêu hóa. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.

vitamin ñư c b o toàn. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. Ngô. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn.1. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. cao lương. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t.3. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. Trong quá trình . nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t.1). y n m ch không th c hi n ñư c. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. ñ m c a h t. kích c m t sàng. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. ñ m c a h t.1. g o. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. B ng 11. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. t o thành các h c hình nón. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . Các phương pháp ch bi n ư t. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. h t ng m m t lư ng nư c. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . 11. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. t c ñ dòng h t lưu chuy n. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc.

H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm . propionic. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o.5-3% tính theo kh i lư ng h t. hóa h c c a h t. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0. formic. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên.2. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý.2. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. B ng 11. Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi.2. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 . m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. d ng m nh hay h t. 11. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này.5-4% ph thu c vào lo i h t. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng.1).. d ng ư t. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh.1. izobutyric.. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. axit ñư c dùng là axetic. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô.2. 11. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. 200oC trong 20 giây). Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. Dư i áp su t và nhi t ñ cao. trong thùng g ).X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. v i h t cao lư ng m t 25 phút).

các thu c (như kháng sinh…).50 – 5.8 5.3.0 Tiêu chu n c m quan.B ng 11.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm.8 0. ñ i tư ng s d ng. mg/kg h n h p).4 1. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). . các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. tên và ñ a ch nhà s n xu t. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này. axit amin. ch t xơ.25 – 1.8 – 1. ch t béo và axit béo n-3.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng.4 – 2. ch t béo. Nh ng quy ñ nh này g m: .3) B ng 11. P…).2.00 1. Hg.0 2.8 – 4. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…).2.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô. Ca. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro. 11. . Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. protein và m t s axit amin. hư ng d n s d ng. .25 0. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). Cd…).4 – 0.0 – 20. m t s ch t khoáng (Ca. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p). t l P/E. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.50 0. th i h n s d ng. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis).02 – 0.3. kh i lư ng t nh.

ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. tr n. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. giai ño n ñ u.11. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân.1).1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. ch không ph i “k thu t”. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50. Máy tr n có hai lo i (hình 11. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. m i gi nghi n ñư c 200kg. ð i v i quy mô nh . vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. r i ti n t i tr n cơ khí.2. nghi n. Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. …). ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. làm ngu i. cân. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. n u ngô ñem nghi n m n.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. ð i v i th c ăn cá.4. (3). Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá.Nghi n (hình 11. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. t l tiêu hoá có th gi m. viên. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. b o qu n (sơ ñ 11. bao gói. (2). Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. khó b o qu n. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. Không ñi sâu vào các công ño n trên.

(5).5-0. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. Viên (hình 11.Kh i lư ng riêng. Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. V nguyên li u. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. . áp xu t viên là 75-600 kg/cm2). H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên. + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). (4). bên ngoài b ng bao d a. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. tránh chu t b xâm h i. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. t c ñ quay c a khuôn. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng.Th c ăn nhi u m (>8-10%). lư ng hơi nư c vào khuôn. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i. thi t b và công ngh viên.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. D tr nơi khô ráo. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút. .6 g/cc (v i khuôn vòng. ñ gelatin hoá. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn.4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). . V công ngh . ñ bóng. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên. thoáng mát. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

5 5.FAO) ph n ph l c. làm gi ng. kcal/kg).0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. ARC (Anh). ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. Met + Cys. P. ñ m c a môi trư ng. khoáng. Ân ð . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 . ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE..1.. kcal/g) 4.. axit amin. Ca. khoáng. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r .1.2. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u). cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: . 12. hàm lư ng lipit. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n.. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ).5 9. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau. DE c a th c ăn cho tôm.25 3..12. phương pháp hình vuông Pearson. vitamin. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi.3.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng.0 4.0 2. protein.. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .8 8.Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. tiêu chu n cho tôm. . PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM.1 4. ch t chi t không N. 12. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe . cá..Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có.1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. New (1987.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. Hà Lan.1). cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.sai (trial . kcal/g) 3. .3. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. B ng 12. xơ thô. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung. tiêu chu n c a Nh t B n. b ng12. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n.1 5. ch t béo.2.error).000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn.

Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. . cá.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: .Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc.5 kg.5 kg b t cá và 87.. c n ph i h p 12. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n. Nói chung. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s . 12. 12. Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). khô d u ñ tương 45%CP.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . .ði u ch nh và b sung.5/100 Như v y.3.5 kg khô d u d a. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. 4% m và 2% ch t k t dính. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm. ta có phương trình 2 n s : 0. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng . .5 kg và y = 12. premix vitamin.3.2.5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12. cám g o 10%CP.60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…). g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein).20x + 0. ..60x = 35/3 = 11. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n.3. cá.

ta có phương trình: 0.00 kg Ngoài các phương pháp trên.6 x + 0.10) = 11. Feedlive.43 (4) y + z = 70. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u. t n tr các công th c.45 y + z = 35 = (100 . Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 .42 kg Premix 4.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.6 = 19.Ta l p ñư c phương trình: 0.03 z = 38. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.6 x T (3) ta có x = 11.45 y = 42.45 z = 23.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).03 kg Khô ñ tương 38.1y + 0.00 kg 100.67/0.00 kg M 4.45 kg Cám 42.45z x+ 0.1 y + 0. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m.00 kg Ch t k t dính 2.

3rd Eds. Academic Press. Nhà XBNN. FAO Fisheries Technical Paper 343. Tôn Th t Sơn. 2002. G. Imprint of Elsevier Science. 1997. NRC (National Research Council). Nutrient Requirements of Fish. (eds). Nguy n Th Lương H ng. UNDP. 1999. C. 2005. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . Fish Nutrition. Hà n i. USA. 1993... Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Watanabe.. Arai. E. Hardy. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Farm-made Aquafeed. Ludwig. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. 823pp. 1980. Nhà XBNN.. Swift. 700. Hà N i. Nhà XBNN. Australian Centre for International Agricultural Research. and Allan. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3.CÂU H I: 1. Gerald M. L. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 2002.SRAC Publication No. Y. Fishing New Books Ltd. National Academy Press. New. T. Washington. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 2004. H Chí Minh.R.W. and Lim. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. 2004. Giáo trình th c ăn gia súc. D. J. and Shimma. Lê ð c Ngoan. S. R. Webster.. Hà N i.. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. DC. 345-353. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Tiêu chu n. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. C.D. 1995. Aquaculture Training Manual. CAB international. FAO. Rome. T. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . L i Văn Hùng. 1987. Canberra 2004 Halver. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Edwards. 1985. Vi n chăn nuôi. Nhà XBNN. Nguy n Th Hoa Lý. Dư Thanh H ng.. Michael B. England Takeuchi. Rome. 2002. Ti ng Anh FAO. P. (eds).

1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. tr giá 2. nh ng t m Rau c . M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm.1. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . thì ch kho ng Hình 13.5 tri u t n vào năm 1998. cá hương. 1993). Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. ao nư c ch y.1. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác. ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y. Trong t nhiên. CÁ 13. B ng 13. ñ t kho ng 2. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. ñ c bi t là Trung Qu c. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn.8 t USD.1. Các giai ño n.1. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 .1. cá gi ng và cá thương ph m.1.

75% (5. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. 1982. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh.2. 1991.1. Protein và amino acid. M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. Takeuchi. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n.2. 1999).3. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. 2001).25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. như casein. n u như ho t ñ ng c a nó y u. B ng 13. carbohydrates. 1992. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. 1995). protein tr ng gà ho c b t cá. 1982). 1995.4% c a protein) giai ño n th t. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. 1995. N u kh u ph n ch a 35% protein. 1988). vitamin. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . 1980). Wantanabe. 1980). axit béo. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13.13. khoáng. Tuy nhiên. 1973. Ogino.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. Song. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. Kaushik. t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . 1994. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. Nhìn chung. amino acids. lipid. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. 1988). cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. De Silva và Anderson. Tuy nhiên. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. Oma.

9% m t do sinh nhi t và 36.5 0.3 1.7 2. và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n.6 2.1 0. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c. Hơn n a.9 3. 1983. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 . Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa.5 2.8 0.2 2. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4.8 6.8 2. 1986).6 1. và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla). 1985).0 3. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s .5% m t qua ph n th i khác. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá.2 2. 3.3. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n. Kaushik. 1995).4 1.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.4 0.4 1. 1995). 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.7% năng lư ng thu n (bao g m 12. m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th . ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . Như ñã mô t các loài cá xương khác. 31.3 3.4 2.3.8 3.8 5.1% cho s n xu t).6 1.0 3. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.3 5. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.9% năng lư ng m t qua phân.4 2. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E. c hai ñ u thu c h Cyprinidae.9 3. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13. 1979). Các tác gi cũng khuy n cáo r ng.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein.9 1.0 1. 4% b t th t.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4. 1979). B ng 13. 1983.60 và 5. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p. 1992.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24.1 0.6 4.3 1. G n ñây.5 3. 1. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y. 29. Murai và c ng s . Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s .8 0. Năng lư ng.4 0.83. Lipid và acid béo.

Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe.Cá r t c n các acid béo thi t y u. 2000). liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. 1998). hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. không ph thu c vào kh u ph n. làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. m t loài g n gũi. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. Dù v y. Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. còn tricaprylin (C8:0) thì không.0. cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. 1995). PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. t l ch t cao và m t s c t da. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. M t khác. Trong các loài cá. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. Trong lúc tricaproin (C6:0). tricaprin (C10:0). 1999.2. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. Tuy nhiên.8-2. cá tr m c . gi ng như “b nh Sekoke”. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. 1977). Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. Carbohydrate. Hình 13. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. 1992). 1995). Tuy nhiên. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. bao g m cá chép.

Sau ñó. Zn). bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. cáu k nh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . m t s c t da. tăng trư ng kém. Mg. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. h ng c u d v ra t ng m nh. th n. 1098). 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . Cu. xu t huy t da. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. ñ ñ n. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. Vitamin và mu i khoáng. hôn mê. mang xo n. 1982). có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. xu t huy t da. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. ch m l n. 1988). ho i t th n s m. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. P. h t ho ng. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn.4. lưng cong. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n.5 (cá chép có nhu c u v Co. 1991. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. xu t huy t mang. Pantothenate 30 Bi ng ăn. s ng y u. như kích c cá. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. Mn. 1992. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. h t ho ng. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. da.4. gan nhi m m .1997). nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. D và K chưa ñư c nghiên c u. thoái hóa gan.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. s ánh sáng. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. g y mòn. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. NRC. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. xu t huy t gan. m t l i. ch m l n. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. B ng 13. m t l i. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. Ví d .r ng. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . ch m l n. da và vây.

c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. hi u qu th c ăn kém. nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. tăng m n i t ng Ch m l n. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá.3. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. cám. magiê gi m trong xương. t l ch t cao. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0.1. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. Chúng ta bi t rõ r ng. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . 13. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. Mn. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. Mg. t l ch t cao. Nó cũng cho th y r ng.B ng 13. M t tr ng l c. bi ng ăn. Canxi.5. B ng 13.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. 1989). l ñ và co gi t. mòn mang và da. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. lúa m ch. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. 1994). ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t.0. Hb. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành.4 . t l ch t cao. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. Tuy nhiên. b t ngô. P. Kim và c ng s . Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. 1991. ñ c nhân m t. lư ng canxi cao. như Zn và Mn. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. 1994). còi c c. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. NRC. xương không bình thư ng. 1991).5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. 1993. xương không bình thư ng. th t và b t xương. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . k m th p trong xương Ch m l n. trong ñó bao g m c cá chép. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh.

s d ng khô d u ñư c làm t v ng. ExMPF và b t ngô (CGM). SBM.3 10. Tuy nhiên.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s .22 0.8 63. ñùn SBM (ExSBM ).8 10.22 0. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ .3 15.16 0.17 0.6 8. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con. Ngoài ra. B ng 13.8 GE. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard.17 0.8 69. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein. Trong nghiên c u khác. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.6. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p. Protein trong b t m ch nha (MPF). N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . Vì v y.17 0. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p.9 MJ/kg).7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20.6 11.8 18.0 7. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s . MJ/kg 0. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 . D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.1997). 1996).8 63.8 64.24 0.% % 8.5 11. MPF. h t c i.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM. Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19.7 45. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t.1 31. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.8 52. 1997).3 13.3 10. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n. 1988).18 0.

5 2. 1993). Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m. 13.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8 1.0 4.5 1.4 3. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.7 4. M c dù xét m t cách t ng quát.1 1.0 4.2 3. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.3 4.0 3.0 2.5 6.0 7.3 1.2 2.4.9 3.5 2.7 1.4 1.7 4.0 128 0.4 2.5 1.7 4.7 2.8 1.0 3.7 1.4 1.6 6.2 1. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.0 6.7 2.0 3. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.9 1. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.9 5.5 7.6 2.1 1.0 7.5 4.0 2.8 1.5 2.6 4. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .3 2. B ng 13.5 7.5 8.9 2.6 2. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.0 2.6 8.5 1.5 1.3 2.6 2. Do v y.0 4.9 2.2 1.0 6.1.8 5.8 3.7 5.40 .7 2.0 4.2 2.2 5.3 2.5 3.3 4. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s . cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.8 9. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .3 4.1 2. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.2 3.6 4.2 3. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.0 1.0 4.0 1.1 1.7 1.3 1.8 2.3 1. 1993).3 1.5 1.8 3.7 4.3 5.9 1.4 2.8 3.4 3. Vì v y.7 4.3 4.6 4.0 1.6 1.4 1.7.2 2.8).7 2.9 5. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM.1 2.4 3. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.7 1.7 4.7 và 13.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.6 1.4 3.1 5. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.2 2. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.9 0.9 5.1 6. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.6 1.9 2.50 .4 1. 1998). Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.2 3.3 4. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.1 2.1 3. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.7 6.3 2. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào.0 3.2 8.1 3.4 3.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.9 3.20 .5 2.3 5.6 1.30 .

1 3.5 6.9 7.60 11.2 6.3 4.9 5.59 1.72 1.90 2.03 1.59 1.9 11.76 0.4 7.40 1.0 1.40 1.6 2.76 1.94 1.7 3.61 4.95 2.1 3.59 2.42 3.43 1. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.95 1.65 5.0 4.6 3.39 2.04 1.45 6.0 4.94 3.65 10.2 2.37 0.3 13.62 4.45 1.44 4.66 0.69 0.04 1.6 6.7 4.17 5.05 1.16 2.58 1.9 5.91 2.2 B ng 13.2 2.26 1.13 2.85 0.93 2.40 2.66 5.80 4.93 1.1 6.17 2.8 3.60 2.65 9.17 1.02 7.6 4.95 1.17 2.0 2.66 2.65 2.77 0.26 27 28 29 30 10.2 5.4 7.02 3.1 8.1 10.53 0.9 3.14 1.5 9.4 2.5 5.26 3.15 5.05 1.27 3.5 2.75 1.34 2.2 5.1 2.17 6.19 3.33 7.76 1.62 9.75 13.74 1.15 1.81 8.11 2.55 1.00 4.96 2.2 10.9 8.21 4.6 7.84 0.8 1.35 7.4 8.7 6.8 6.02 4.9 4.84 0.7 2.4 4.28 1.40 2.72 1.9 7.78 8.9 6.04 7.9 5.11 0.92 5.57 1.16 1.29 1.9 2.0 9.5 10.30 1.6 12.0 6.9 3. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.6 4.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .55 1.44 1.41 1.88 3.3 4.3 3.73 6.26 1.95 3.8.3 3.

Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. Catla (Catla catla). Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14.1. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. 13.2. 1998). Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð . Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. Renukaradhya và Varghese. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. Trong nh ng năm g n ñây. Cho ñ n nay. 1978. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n.3.2. 1991). M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran.5% kh u ph n. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. Nepal. Bangladesh.2. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð . Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan.13.2. Sri Lanka và các nư c lân c n. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). 1986). DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13. nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38.

77% protein kh u ph n) B ng 13.9.86 3.55 Cá hương/trư ng thành 5.50 4.11.71 4.43 1.38 2.70 4. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.15 2.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.60 B ng 13.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .08 3.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1.11.27 5.20 3.75 4.38 6.00 4.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.30 5.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0.10 0.25 2.50 3.80 2. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.18 4.85 4.85 1. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).03 3.88 3.60 4.23 3.95 3.45 2.35 1.70 2.65 0.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .13 1.90 2.25 5.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.9.50 1.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.40 % protein KP 5.75 4.35 3.10 và 13.60 1.70 6.27 1. B ng 13.00 4.31% (5. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.63 2.95 0. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.10 1.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.th y.45 1.13 2. 13.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1.42% (3.55 3.10.

Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). b ăn. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. ph thu c vào t ng giai ño n s ng.Lipid và acid béo. M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. Vitamin và mu i khoáng. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Tuy nhiên. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. Trong th c t . m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Kh năng ñ kháng. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. m t s c t và ñ c m t cá. trong th c ăn công nghi p. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Ư c lư ng. Tuy nhiên. Carbohydrates. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. 1997). Hơn n a. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. Tuy nhiên. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. 1993). Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. b t s n. cám. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng.

khô d u. b n lo n và ng t th . Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. Thông thư ng. Ngu n b t cá. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. ho i t vây. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn.2. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. 1976.500UI. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. 13. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s .000-6. acid folic là 0. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda.12. 1997). r i lo n th n kinh. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. 1980). t l ch t cao.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. Jeychandran và Paulraj. Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. Tuy nhiên.chung. 1977. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. Khi b sung 0. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. Mahajan và Agarwal.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. k c cá trôi.01 mg/kg. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. ho i t . S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. ch m l n. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. b ăn.3. gi m s khoáng hoá xương. biotin 5-8mg/kg th c ăn. loãng d ch màng m t. nh ng t m. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. l i m t. choline 500-600 mg/kg th c ăn. m t s c t trên da cá. 1985). Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. cong c t s ng. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. M c 5. nh t là Ca và P. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. Jayaram và Shetty. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. 1980). K t h p c a b t nh ng t m.001-0. 1980. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung.5-1mg/kg th c ăn. xu t huy t dư i da. d ng cobalt chloride. ch m l n. m t s c t da. Lall và c ng s . nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. 1987). d ng th c ăn chưa n u chín. ph ph m ch bi n tôm. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. V mu i khoáng. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi.. nhưng khuy n cáo b sung 0. 1976. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. 1981).

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .8 11.5 10.3 1.0 nð DXKð (%) 36. b t lá c a cây dâu t m. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh .3 11.2 8.4 10. Murthy và Devaraj (1990. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s .0 7.1 1.0 18. 1987). b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.2 39.8 2.4 73.0 Protein thô % 14.6 10. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.1 15. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar. cho th y r ng.8 Xơ thô (%) 7.1 Cá hương c a Catla.0 4. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das.8 13.2 12.7 13. Hơn nũa.5 1.5 40.6 12.0 31. ñ u l c ho c tép. Pistia và Salvinia.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s . 1979).0 8. Mohanty và c ng s . H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).6 9.0 2.0 12.7 7.7 4. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. 1990).th c v t. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u.13.0 M thô (%) 17.3 1. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào.3 2.5 72. 1988.3 2. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein. 1975).5 19.9 3.1 7. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c.0 0. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.3 4.3 9.7 75.6 10.0 11.5 3.8 0.1 Khoáng (%) -* 10. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.4 64.5 42. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973). Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng.5 12. 1994). Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.0 46.2 23. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.3 15.2 25.4 5.5 1.5 4.3 9.3 4.0 3. ð gi m giá thanh.0 67.12. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).5 14.5 1.2 2. B ng 13.

r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá.5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. 1996).2 cm) ñáy túi. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . có m t vài l (ñư ng kính 1. Tuy nhiên. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi. 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. tăng sinh trư ng và s c s ng. như 17α-methyl-testosterone. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. 1988). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . 1989). S d ng nh ng lo i hormone khác. vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. r i ñư c nh n xu ng nư c.13. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. Các lo i hormon.5. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân.B ng 13. Sau khi h t th c ăn. khi ph i h p 2. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). túi ñư c ñưa lên. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi .

3. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . con lai O. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. vi c s d ng giá t i thi u. 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984.3. sinh trư ng và tái s n xu t. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. b t cùi d a. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. là các th c ph m r ti n. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi. Cá không có nhu c u chính xác v protein. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. 1989). v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. ð i v i gi ng Oreochromis. cà phê l ng. B i vì. Oreochromis aureus. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid.5% (El-Sayed. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. 13. Vì v y. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. ð tăng t l ñàn gi ng. hình th c nuôi bán thâm canh. 1997). b t ngô.13. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. 1982): Tilapia và Oreochromis. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. Vì v y. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. chi m 4.1. là ngu n cung c p liên t c các amino acid.2. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p.) 13. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. như cám g o. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương.4.3. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng.544 ñ n 659. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. bao g m c cá rô phi. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13.000 tri u t n. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. aurenus. niloticus O. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. t 186. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. 1983). 1999). Cá rô phi gi ng (Trewavas.

5-1.4 De Silva và Perera (1985) 28.15). 1982. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c . Wee và Tuan.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30.8 1. Jauncey và Ross.4 30.838 40 24 0. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1.5 3. Trong ao nuôi.0 Clark. ð i v i cá hương. Santiago và Laron.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô. 1985). niloticus O.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 . A. 1982. 1978. mossambicus O.012 0.0 28. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13. Jauncey.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi. Lovell. aureus Tilapia zillii O. Twibell và Brown. 1980. 1988. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney.88 10. B ng 13.5-7.niloticus x O. 1980. Kubaryk. Mazid vac. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.65 0. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. 1979.3-0. Jauncey và Ros. 1977.E. Wannigama và c ng s . Siddiqui và c ng s . B ng 13. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. 1991. niloticus O.5 0. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O.0 Shiau và Huang (1989) 20. Teshima và c ng s . 1979.0 24. tuy nhiên. El-Sayed và Teshima. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia.15.5 Cá b t 0.niloticus x O.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.16 1. ñ i v i cá gi ng. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O.7 1.0 6-30 1.6-1. 1992).0-2. 1978.2-3.14.14).024 2. 1998). vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac. 1988.7 0. 1982.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

t l ch t cao. G n ñây. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. mossambicus × O. còi c c. Trong c 2 trư ng h p. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i.p. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. ch m l n. ñ c th thu tinh.mossambicus × O.t ñ mu i (Lim et al..46g). aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. 37 và 41%) trong 8 tu n . biotin. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. như chromium. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. niacin. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 .4 mg chromic/ kg th c ăn. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. vitamin B12. H nh n xét. riboflavin. Tuy nhiên. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i.Nh ng ch t dinh dư ng khác.p. pantothenic acid và ascorbic acid. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t .55 và 0. mòn vây. choline. Vitamin và mu i khoáng. Tuy nhiên. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. pyridoxine. màu s c cơ th khác thư ng. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. 1993).5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. 1991). vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n.niloticus) nuôi 32 p. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. B ng 13. (Lim và LeaMaster. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. cá ăn th c ăn tinh b t.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau.

Sugita và c ng s . Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính. 1993). b ăn. t n thương mi ng. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O.niloticus x O. 1982.06 1000 0. aureu là 1000 mg/kg th c ăn.5 5 3 - O.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. ho t ñ ng l ñ . nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O. ch m l n và t l ch t cao. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O.mossambicus × O. O. Shiau và Lung.7-9. mang ho i t và da. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng.niloticus 2. Tuy nhiên. t l ch t cao.niloticus ×O.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0. co gi t. 1992). xu t huy t.mossambicus x O. aureus. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O. 1990. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson.B ng 13.niloticus ×O. mi ng t n thương (Shiau và Suen. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O.7-9. vây.niloticus ×O. mòn vây.18.5 (28%CP) 15-16. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. mi ng bi n d ng.niloticus ×O.5 mg/ kg th c ăn và 15. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. aureus 1. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. 1992). aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. aureu sinh trư ng t i ña là 0. 1997).niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O.00937 (374.0-16. 1999). Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan.

19). 1994). 1984. 2001). 1990). 5 mu i khoáng chính. G n ñây. ð i v i aureus. Nhu c u v vitamin E c a O. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O.05% (Reigh và c ng s . gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn. aureus . aureus l à 374. màu da có màu b t thư ng. 1980). 1984).059-0.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s .niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . Mg. lá lách và da.002% Zn (McClain và Gatlin. Nhu c u ñ i v i O. aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s .niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. aureus.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. 1987). Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n.niloticus ×O. 1993). ceroid gan. 1990). aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. aureus là 10-25 mg D. C1 d phân hu . nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n. 1992).9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O.077% (Dabrowska và c ng s . Trong nư c ch a ít Ca.niloticus là dư i 0. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O.1992).003% Zn (Eid và Ghonim. nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. 1987). Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan.0g (7%) Ca và 5. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . B i vì d ng nguyên thu . Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên. S thi u h t vitamin E O.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C. Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . Trong t t c các nghiên c u. nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau. 1993). 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. xu t huy t dư i da.niloticus ×O. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. P.1999). m c magnesium 0. trong khi nhu c u c a Mg là 0. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. niloticus. s t gi m lư ng h ng c u. thoái hoá cơ.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. 1989) và 0. vi c b sung 7. M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi. Do ñó. 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O.niloticus ×O. 1991) và 0. Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. aureus (Robinson và c ng s . và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . Ca.

C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm.niloticus xO. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. 1989). B ng 13. 1983).9 0.O. hình th c nuôi thâm canh. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim. aureus là x p x 0. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13.7 0. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. niloticus (Wantanabe và c ng s . trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên.0004% là nhu c u c a O. Vì v y. niloticus <0.05 0. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao.21-0. kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C.059-0. tuy nhiên. Tuy nhiên. 20% ñ u nành. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k . Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982).3% (Shiau và Hsieh.002 O.3. 2001). có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 .19.077 0.003 O. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. như cám g o.3.4. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn.aureus 0. M c kh u ph n c a Mg là 0. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. viên chìm hay n i.5 0. aureus 0. ch y u là th c v t. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c .0003-0.20.0012% và c a ñ ng là 0.2-0. 13. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. 1988). Thành ph n th c ăn thô. cho ăn t ng thành ph n riêng r . Kh u ph n th c ăn O.3.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn. d ng b t và d ng nhão. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn.niloticus ×O. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. d ng b t. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng.

H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. Cách cho ăn t ñ ng. Clark J. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. Có th cho cá ăn b ng tay. mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. B ng 13. 1980). Dư i ñi u ki n này. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. J.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày.20. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . Tuy nhiên. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. Clark. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá. máy th i.thâm canh. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk.

5. Burma. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. Tuy nhiên. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. Indonesia. Theo th ng kê. Malaysia. 1977). 13. Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. 1994). M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. Campuchia và Thái Lan (Ling. 1989). Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. 1981). Malaysia. Cá da trơn Pangasius. n ð . Campuchia. Burma.2. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus.4. Cá qu thu c h Channidae. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. ðài Loan và Vi t Nam. 1994). Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . ðây là loài cá có giá tr .13. Thái Lan.4. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. Vi t Nam và Thái Lan (Wee. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. 1989). s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. Chuapohuk. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). Nhu c u dinh dư ng Cá qu . n ð . Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3. 1982. Campuchia.1. Indonesia. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin.4. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. Cá qu .

1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. các ch t khoáng và ch t k t dính. Tuy nhiên. 13. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu .5 7. Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. b t ñ u tương. cá gi ng.pantotheic. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. lamaudii giai ño n cá hương.. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. 1999). Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. 30% và 25% protein.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn . b t ngô.21 B ng 13. b t ñ u l c.3. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. So v i cá qu . 35%.th c ăn công nghi p. cám g o.21. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá.4. vitamin. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al. ðôi khi. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu . Cá Pangasius. ð i v i cá qu . Còn giai ño n cá P. g o t m. B ng 13. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. b t s n mì. Chutjareyaves et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 .

200m3. Ví d .sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 .micropeltes và C. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. rau c . T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. cá t p. g o t m và m t lư ng nh cá t p.500 con/m3.4. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. Nuôi dư ng Cá qu .12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. T tháng nuôi th 3 tr ñi.ngư i cung c p thông tin). Cá sau 6 .22. cá ñư c cho ăn cám g o. g o t m n u chín. P.B ng 13. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. 13. Hai loài cá qu C. là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan. còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. Khi cá ñ t kích c cá gi ng. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. Tuy nhiên. Sau 8 . Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . L ng nuôi cá qu có th tích 15 .Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 .Koonsomboon . M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o.4. bao lá t trái ngô…). lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín. Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng. Cá da trơn Pangasius. nh ng vùng cá t p có s n.3m.2000m2 và ñ sâu 2 . cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u.sutchi và P. Campuchia và Burma (New et al. 1994). 1994). Trong 2 tháng ñ u. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 .lamaudii. ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a.

Tuy nhiên.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. L ng có kích c t 20 900m3. H s chuy n ñ i th c ăn 4 . methionine. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. cũng như các loài cá khác. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. phenylalanine. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. Hình 13.0 -37.) 13. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 .5 t n/ha (theo P.1. 1994).Rimteerakul). Trong các loài ñó thì A. trytophan và valine trong th c ăn. isoleucine. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. Khi cá chình thi u arginine.12 tháng. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha).5. 13. G n ñây.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành.500 con cá/ha.5. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông.6:1.23). Sau 8 . Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 .5. K t ñó.60 con l n v i 12. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb.100g). s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1.16g/100g cá (Ognio. Tuy nhiên.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác.2. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. lysine. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á. Cá Chình 13. 1980). Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. Như v y.5kg. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch. leucine. japonica và A. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. Anguilla anguilla Châu Âu. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 . histidine. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 . Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày.000 t n. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u.6. threonine.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn.2. Năng su t bi n ñ ng t 2. Nhìn chung. Vì v y. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. bán thâm canh và thâm canh.000-9. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh.5 con/m2.000 kg/ha/v . t l cho ăn. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh.6. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao. ch t lư ng protein. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v .3.Thông thư ng. V i hình th c nuôi này. Các hình th c nuôi Nhìn chung. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. môi trư ng và qu n lý ao nuôi. năng su t ñ t 6002. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. tính ngon mi ng. 13. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . 2-2. v i hình th c qu ng canh.5 v /năm. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. 13.6. kích c . Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. m c năng lư ng phi protein.000 kg/ha/v . vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. V i hình th c này. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . H u h t. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng.

Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n.27 3.vannamei 8.japonicus 7.97 2.72 2.40 1.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi.46 6. P. threonine. lysine. b t gluten (Sick và Andrews. Trong th c t s n xu t. isoleucine. Arginine.76 7. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus.38 n protein (%) Sò M c 4.83 Tr ng 5.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.51 0. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm.81 3. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P. Tuy nhiên.15 3.24 2.65 4.01 5. b t h t bông (ch a 0. azteus và P. b t tôm. methionine. 1973).76 3.52 2. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá.40 6. japonicus và P. B ng 13.66 Casein 3.45 1.52 1.30 2.89 7. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm. m c. vannamie.68 5.28 0.87 Ngu P.62 0.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P.75 3. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá.88 4. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm.04 7. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. Shigueno (1975) cho r ng.28.18 2. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm. leucine. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein.86 3. duorarum t t hơn b t cá.39 2.45 3.69 1.51 4.48 3. histidine.30 2. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh.21 5. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P.92 3. do v y.77 1. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm. m c.50 5. vannamei. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng.71 3.66 2.28 6.46 1.50 2.34 2.90 3.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P.27 1. B t h t bông ch a r t ít lysine.79 4. phenylalanine. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. và c a m c. B ng 13. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .54 1. casein. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá. monondon. Tuy nhiên.47 5. b t tôm. sò.00 2. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này.86 2.73 3.70 2. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc.13 2. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c.01 4.50 8.

nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. Bên c nh acid béo thi t y u. sterol. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. vannamei. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi.5% acid béo n-6 và 0. và có l là các ch t dinh dư ng khác.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0.japonicus. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. vòng ñ i. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein.42 kcal/g (Sedgwick. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. Kh u ph n ch a 0. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. ngu n và ñ c tính c a phospholipid. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. stylirostris và P. Palaemon serratus. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. Tuy nhiên. như lecithin. Hơn n a. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm.5%. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . 1979). Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th .5-1%. P. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. Tuy nhiên. các vitamin hòa tan trong m . T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. P. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. indicus. Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. Tuy nhiên. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. P. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein.

1978).05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho. s ng t ng ñáy.29. th c ăn là mùn bã h u cơ. B ng 13.4 13. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0.4.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. k m.30. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. B ng 13. s t. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy. giai ño n Zoea và Mys. Giai ño n Post.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. ñ ng. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.4 0. B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c.01 mg 0.6.

d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng.5-2 g. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. sò. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. Nh ng h t không m n. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. Trong ñi u ki n ao h . tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. phân tích l i nhu n . Artemia. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u. Tuy nhiên. th y sinh v t s ng và ch t. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. vì vây. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. nơi ch y u t o thành khuôn phân. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. vi khu n. tuy nhiên. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. Nhìn chung. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m .

monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. Do vây. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . alginate. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. kích thích s b t m i c a tôm. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u.. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. sò. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. nhìn chung. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. B t cá. Trong ñi u ki n thí nghi m. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao.6. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. Tuy nhiên. m c. b t ngũ c c. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. gi m s c ñ kháng. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. 1979). Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. Không như cá. máy th i. ch bi n. acid béo và các ch t chi t c a cá. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m.5. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. do phát tri n t phát.n nên viên th c ăn n ng. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t.. Tuy nhiên. 13. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. B t mì. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. tôm. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n.

m t ñ y ao. b t ngu n t th c ăn dư th a.. rong t o. ñ trong. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. Aspergillus. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. Strepptomyces. ôxy hòa tan. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. Khi g p nư c. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0. li u lư ng bình quân 0. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch.4 lít/sào.. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. c n l ng. t các ch t mùn. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. K t qu th nghi m cho th y. v tôm. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. E coli. Aeromonas. Lactobacillus. H2S. Sacchamyces. N u th i ti t th t thư ng. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio.2-0.. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. tăng nhanh sinh kh i. Căn c ñi u ki n th i ti t. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio.5 . Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. phân h y các ch t th i. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi.. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. rãi EM 1 tu n/ l n.1 lít EM gi ng /sào (500m2). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . bi n ñ ng liên t c. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. NH3. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH.

Swift. R. 1982.CÂU H I: 1. Y. H Chí Minh. Rome. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 . Australian Centre for International Agricultural Research. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Rome. CAB international. Hardy. New. Wee.D. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. S. Hà n i. cá chình. 2003. Nhà XBNN. Yanong. G. cá qu . 1980.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. IFAS Extension.. 1985. Fishing New Books Ltd.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. ð c ñi m v dinh dư ng. Vi n chăn nuôi. Rottmann. J. Craig Watson and Roy P.W. UNDP. Webster.R. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. pp. Aquaculture Training Manual. 823pp..F and Roberts.213. D. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids.L. 2002. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. and Shimma.. J. 2004. J. Fish Nutrition.. 1987. C. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. (eds). T.. In: Muir. R. Nhà XBNN. FAO Fisheries Technical Paper 343. Edwards. 2002. FAO.. K. England Takeuchi. L.. 1995. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). E.Their Biology and Culture. Arai. tôm he? 2. 2004.E. Snakeheads . Scott Graves. and Allan. 3rd Eds. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Imprint of Elsevier Science. Farm-made Aquafeed. Michael B. cá trôi n ð . Academic Press. cá rô phi. P. 2002. T. 345-353. R. 179 . Canberra 2004 Halver.W. and Lim.. (eds). Ti ng Anh FAO. Croom Helm. C. Watanabe. London.

ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. Tuy nhiên. Evans và Butts. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. khô d u l c. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. 1976). cá tăng nhanh m t cách rõ r t. Nhưng. Ngày nay. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. 1980). và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u.. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. 14. khô d u bông.1. chó (Liener và Kakade. Nó không làm phình to t y bê. 1961). Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có.. Tuy nhiên. 1951). l n. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS.CHƯƠNG XIV ð CT 14. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. 1947. 1980). n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid.1.. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. Viola et al. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. ñ ng v t và vi sinh v t.1. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. 1979). ð c t có th có t ngu n g c th c v t. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. ñ c bi t lysine (Riesen et al. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. cá da trơn. cá chép và các lo i khác. chu t.500 (Liener và Kakade. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor .I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. Kozak. cá h i (rainbow trout). (1982) nghiên c u trên cá chép. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein.

isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). Hơn n a. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. Phytic acid Phytic acid . Van Etten và Tookey 1983). nitrite h u cơ.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. c i d u. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . cá da trơn có s c kháng hơn. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. và ch t lư ng khô ñ tương. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp.(1985). 1985. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. bông. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. súp lơ. ngoài ch t GL. Tookey et al 1980). và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. 1983). Các tuy n s c t ch a 2. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. oliu… chu t.6 TIU trong m t thí nghi m khác. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 .hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. Satoh et al. ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). X lý nhi t. trong khi cá chép n m v trí trung gian.4-4. Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. Mg và Zn. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. và tăng t l ch t cá (Richardson et al. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. tannin và các phenolic khác. I-trypsin và axit phytic.

Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. cá da trơn. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu.alkaloids). ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. tiêu ch y r i sau ñó táo bón. Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . tên hóa h c là 2 .30 . Ngày nay. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. 1997). morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. 1970). 1930).34g/kg c . 1973). ña s có ngu n g c t th o m c. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . cafein trong h t cà phê.07 g/kg ru t c và 0.18% không nh hư ng tăng tr ng. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0.alkaloids). k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. Tuy nhiên. Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid.piperidine (C5H10NC3H7). atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta. trung bình 0. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m.04 . và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. ng ng tim và t vong. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine.chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t.0. E. cá rophi.49g solanin/1kg ru t c và 1. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 .4 g/1kg th tr ng ngư i. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i. McRosoft. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Trong khi.0. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.22g/1kg v c . nhóm alkaloid gi (Pseudo . reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. tích lũy mô và thay ñ i mô b nh.55 g/kg v c . Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p.2 . Hi n nay.propyl . breviflora (Sotelo.0. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k .

làm thoái hoá và m hoá gan.1962) B c M . ñó là axit gallic và m . ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. Th c v t càng già. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y.digallic. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. như th ta g i là "gallotannins". N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. tiêu hóa kém. 1975). mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. Tuy v y. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y.. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al.m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. 1974. có phân t lư ng >500. T xa. Trong các lo i cây cao lương. Payner. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. Ngoài ra. ñã hóa g thì tannin càng nhi u.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. M t hư ng khác. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. Sau này. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. có lo i ít. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic.

2% (Bailey et al. ch t này gây tê cóng môi. 1974). gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn... Tuy nhiên. Johnson et al. nôn m a. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. axit sterculic.thư ng dùng cho cá h i . lư i và ngón tay... nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. 1967. 1975). 1969) và cá rainbow (Roehm et al. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. các lo i này không có ñ c t . CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus).01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. 14. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. Tuy nhiên. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. 1980). Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. Như v y.. 1966). v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. 1983). Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 .Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA).thì CPFA có 20-30ppm. Nhìn chung. ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n.1.. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1. 1978. b t lông vũ. D u bông ch a 0. b t ñ u tôm. b t máu. kho ng 0. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al. 1985). Chưa th nghi m trên cá. m t c m giác cơ. b t th t. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. 1974)... N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông . 1974. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser.6-1. ñ c bi t cá l n. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. m t c m giác hô h p và ch t.. 1970)..2.

Như ñã bi t.RNA. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i.. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . ví d thông qua s thi u h t các vitamin. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. Ví d . Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. Tuy nhiên. khô cùi d a. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. g o và ñ i m ch. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c.lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. 14. B2. ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào.1. Trong th c t .3. Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c... lúa mì. khô d u l c. do ñó. 1966). Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. 1983). h t hư ng dương (b ng 14. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. các h t c c (b p). Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. 1982). tuy nhiên. tăng t l ch t.1). thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. β . G1 và G2. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. h t h ñ u. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. Aspergilus parasiticus sinh ra. l c. 1979). các s n ph m ngô. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. da trơn và h cá chép. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t.

ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. 1977).. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. 1972). 1977). lúa mì. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. 1965. AFB2: 1. Scott et al. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. cao lương. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. ngô. ñ u nành. AFG2: 4. th n ñ ng v t.1. Ochratoxin A gây ch t ngư i.90 mg/kg (Bauer et al. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . B ng 14. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. t. cafe.81 mg/kg và AFG1 là 1. ð i v i cá h i coho.83 mg/kg.th gây ung thư. Nó gây thoái hóa gan. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. 1969). h t tiêu. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. b o qu n. Bauer et al.75-0. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n. lúa m ch. 1969). (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . 1969. 1968). ti t s a.2 mg/kg (Abedi. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al. 1967. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus. 1977). nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. 1991. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t.67 mg/kg. d tr th c ăn. Các s li u trên còn cho th y.. ð c t này gây h i ñ n gan. Trong khi ñó. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u... ñ i m ch và y n m ch (Scott. 1969). Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t.0 mg/kg. v i li u LD50 4. phơi khô li n. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t.. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m.44-0. McKinley.58 mg/kg và AFG1: 0. Các lo i th c v t d nhi m là g o.. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. 1970). trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. Ngoài ra. cá Zebra thì nh y c m hơn. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. Ngoài ochratoxin. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott.

liên k t ch t v i ch t h u cơ. Ki m soát và tr kh côn trùng. các loài g m nh m xâm nh p vào kho. 2. Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. B ng 14. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. n n chu ng nhi m b n. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . các axit: propionic. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n.5 Lúa 15.0 ð u các lo i 15. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u.2). benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn.0 L c nhân 7. Côn trùng. sâu m t trong kho b i. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. S d ng hóa ch t. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t.0 G o 13.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. 3. H t d tr trong kho qua m t th i gian. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . sâu m t. lactic.30%. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m.. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. sorbic.2. 1. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. Thiramtan. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. Chính vì v y. Ki m tra. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u.cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 .

Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. CÁC H P CH T KHÔNG T 14. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . gia súc và c cá. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn.100%. Th c ăn. 1972). n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. Phương pháp nhi t như rang. Wolke. 5.2. Nói chung. Mayer. 1976. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. Bi n pháp v t lý. 1985). M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. như ñ u tương. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c.ch nhi m ñ c n m. Như v y. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. 4. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. lo i b aflatoxin trong d u. ng n h n. Davis. 1970). McAllister. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. Ví d .1. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n.2. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. 14. n ð . PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. t ñó không gây tác h i cho cơ th . NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . Làm m t hi u l c aflatoxin. Murchelano. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. ngô. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin. Ngày nay.

ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. Hg.3. As. Cd. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. NRC. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg).. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. 1975) cho th y. goitrin. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c.14. Zn. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. Cadmium Cd gây ho i t gan. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. Al. Pb. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c.2. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. 1985). B ng 14. Cu. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. cadmium (Cd) và chì (Pb). ñ c H t bông bi t lysine. mát. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. bông.. 1995. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. s ng ñ c này ít khi x y ra.. Anderson. 8. H u h t h t c c. ð tương và nhi u d ng phytate. Mn. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương.2. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. da. Zn.. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. Tuy nhiên.

USA. Rome. R. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . 823pp.P. and Lim. pp. 1985. 1987.CÂU H I: 1. Academic Press. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Anguilla spp.. In: Wilson. 2002..W. Hardy. Washington.. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture).R. Bùi Huy Như Phúc. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3.D. 2004. FAO.Arai. Swift. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. Nguy n Th Hoa Lý. DC. Dư Thanh H ng. C. (eds). 150 tr. Nutrient Requirements of Fish. D. C. Michael B. Boca Raton. National Academy Press. J. H Chí Minh. 3rd Eds. CAB international. Giáo trình th c ăn gia súc. Washington. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t. England Webster. 15th Ed. NRC (National Research Council). New. CRC Press.. Aquaculture Training Manual. 69-75. Official Methods of Analysis.. E. 1990. 2002. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Imprint of Elsevier Science. Fishing New Books Ltd. Eel. Lê ð c Ngoan. Nhà XBNN. S. Hà N i. UNDP. Fish Nutrition. 438 tr. 1993. Dương Duy ð ng. Ti ng Anh AOAC. 2005. R. TP H Chí Minh. Halver. 2002. Florida. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. DC. 1991. Nhà XBNN. Dương Thanh Liêm. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.

PREMIX KHOÁNG.H2O ZnSO4. Rome.1 0. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.2. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp.Indian Carps) (Chow.2% trong kh u ph n m B ng 1. 1982) Ch t khoáng CuSO4. H n h p khoáng s 1 (cá h i.1.PH L C I H N H P TH C ĂN.0 CaCO3 15.1 KI (ho c KIO4) 1000.0 MnSO4. 1987) B ng 1.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0. da trơn) (Chow.1 B ng 1.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .5H2O FeSO4.0 NaH2PO4 50. FAO.01 20 30 0. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.6H2O KI Dùng m c 0. Michael B.H2O ZnO CoCl.0 2.0 MgSO4 223. VITAMIN CHO TÔM.0 CuSO4.Catfish) (Halver.7H2O MnSO4.05 I = 0. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .0 NaCl Premix dùng v i m c 1. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0. New. rôphi.0 FeSO4.7H2O 35.5H2O 25.3. chép.7H2O 0.

00 22.0000 5. chép.7850 0.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.4H2O CuSO4.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .15 3.5000 2.5. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross. 1982) Ch t khoáng CaHPO4. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.0000 50.7775 127.51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.B ng 1.B1 .B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.7H2O CoSO4.E .4.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.H2O MgSO4. H n h p vitamin (Cá h i.C .5375 0.7H2O Ca(IO3). 1982) Vitamin Vitamin A .7H2O MnSO4.7H2O NaCl KCl FeSO4.0000 25.91 1. rôphi.D3 .2950 0.18 0.02 1 90 0.5000 60.00 200.00 151.6H2O CrCl3.K . da trơn) (Chow.00 10.4775 0.14 1.7H2O ZnSO4.11 100.

Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.6.4 Mu i iot 1.7.0 B t máu (80%CP) 5.0 T m lúa mì 10.07 Khô m m ngô 7.2 Vitamin B12 0.0 Tinh b t (alpha) 14.001 Axit Nicotinic 2.5 Basfin (Ch t k t dính) 0. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.Viên khô) B t cá (60% CP) 12. da trơn và rôphi (Chow. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.8.54 Premix vitamin 0.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.0 Calcium Panthothenate 0.6 Axit Folic 0.35 B t ñá vôi 2.0 TC: 100.0 Khô ñ tương chi t ly 22.05 Vitamin K 0.5 TC: 100.0 Distillers solubles khô 8.0 B ng 1. Tacon và Beveridge.00% Khô d u hư ng dương 11. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.00 M tr 5. H n h p cho cá chép.B ng 1.1 B2 0.Viên khô) (Thái Lan.6 B t c alfalfa (17%CP) 3.0 Premix vitamin 0.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.0 B t lông vũ 5.60 Premix khoáng 0.3 Pyridoxine 0.0 D u cá 4.0 Premix K+V 1.5 Khô l c 12. H n h p vitamin (Tôm bi n. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.00 Calcium orthophosphat 2. 1981).0 Cám g o 20. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.0 B t cá 56.34 Cao lương 15.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 .0 Khô d u bông b v 12.2 Vitamin C 5.00 Cám lúa mì 3.5 Cám g o 12.

B ng 1.45 8 1 0.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.5 0.10. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.9.5 48 3 2 1.11.5 0. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.5 .5 0.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.

2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.B ng 1. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al. NRC.000 36.000 12. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37..0 5. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.0 15. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.000 (%) 27.0 4. trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.12. 2002. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.0 5.14.000 10.0 10.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1.000 20.0 10. 1984).000 2..13.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P. 1983) Viên khô cho P.

Manik.000 0.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 . H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 Cám g o 45.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 3.0 G o nghi n 25.0 Khô d a 20.0 5.5 39.0 Cám g o 25.0 2.0 T ng: 100.0 Premix K+V 1.0 Khô l c 5.0 B t cá 10.0 4.0 Khô ñ tương 9.0 39.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.15.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.038 100 B ng 1.0 Guar Gum 1.02%BHT và Ethoxiquin) 10.0 1.000 0.0 2.0 10.0 Tapioca 5.0 0. 1982).500 1.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 B t tôm 25.500 0.0 1.0 8.0 Khô ñ tương 5.

40 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.95 1.5 .0 1.Met + Cys .09 1-2 NT NT NT 0.1 E 30 2.94 1. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .Arginine .36 1. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.05 0.Lysine .8 1.33 1.0 R R 0.Tryptophan .64 0.42 0.43 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.78 0. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn. Nhu c u axit amin.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.84 0.90 1.61 0.98 1.Phe + Tyr .Isoleucine .19 0.6 0.73 0.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.70 1. axit béo.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.28 0.56 0.2 1.Threonine .76 1.98 1.8 NT NT 0.73 0.24 1.5 .64 1.87 0.55 1.Histidine .04 0.45 R R 5 1. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.1 R NT 0.5 0.75 0.7 0.Leucine .1 1 1 NT NT 0.1.00 1.1.05 0.Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.9 E 0. B ng 2.14 0.06 0.8 0.43 0.18 0.1.31 0.48 0.6 E 3 1.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .17 1.2 1 1 1E 0.74 0.7 0.75 1.05 0.4 1.6 . Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .04 0.8 0.2 0.6 0.9 1.

UI/kg K.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. 2002. mg/kg Niacin.. mg/kg Myoinositol. mg/kg Biotin. Takeuchi et al. mg/kg Pantothenic acid. NT: không th E: ư c tính B ng 2.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1. 2002. Paripatananont.5 1 3 NR 25-50 30 0. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C.15 1.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. Nhu c u protein cho cá chép. mg/kg Vitamin C. mg/kg Riboflavin. Murthy. mg/kg Vitamin B12.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. UI/kg D. mg/kg 20 0. UI/kg E. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Choline. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 .2. mg/kg Folate.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. 1996. mg/kg Thiamin.01 E 1000 0. Shiau. 2002.

% min Lys.08 1 0.87 0.8 2.24 40 2 0.66 0.7 2.8 0.26 40 2 0.31 0. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép.1 Met 3.7 6.06 V béo 5 37 2.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 . % max P.5 Iso 2.1 2. % max P. 1990) Cá b t M thô.07 Sinh trư ng 6 35 2.4 3. % min Mg. % Ca. % min(*) Protein thô.8 0.0 1. 1996.75 0.29 30 2.6 3. 1990) Cá b t M thô.31 25 2 0. % min Lys. Murthy.3 3.07 0.48 0.5.94 0. % min Met Cys Carbohydrate.7 0.5 1 0. 2002.8 1.4 His 2.5 Val 3.3 Phe 6.4.B ng 2.67 0.34 20 2.1 5. % Ca.0 4.5 2.0 3.8 5. % min(*) Protein thô.2 4.6 2.6 3.36 15 2.0 0.5 Lys 5.1 3.19 0.78 0.4 3.8 0.07 Juvenile 14 47 2. rô phi và da trơn (NRC.0 3.08 Gi ng 7 39 2.71 0.2 4.0 Thr 3.5 1 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.5 0.1 1.8 3.9 2.9 0.08 Gi ng 14 49 2.3.07 Juvenile 7 37 2.78 0. % min Mg.3 1. Jantrarotai.2 5.7 0.71 0.8 5.0 B ng 2.1 2. % min Met Cys Carbohydrate.26 40 2 0.07 Sinh trư ng 12 45 2.07 B ng 2. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.9 0.9 0.8 0.33 25 2 0.5 3. Shiau.06 V béo 10 47 2.7 1.8 2. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.33 25 2 0.19 0.9 5.7 4.8 0.6 5.27 35 2.4 3.6 Leu 3.5 0.0 Try 0. 1993.8 4.7 4.6 3.8 0. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.81 0. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.3 2.

70 31.26 0.57 2.05 0.60 10.03 0.39 7.40 2.60 0.13 0.18 0.05 0.80 7.70 10.20 1.00 87.29 0.98 0.30 13.30 1.33 24.20 5.11 0.99 0.60 7.13 0.90 2.90 2.20 13.36 27.30 0.96 7.5 88.70 2.49 86.16 0.40 2.54 42.08 2.60 1.68 22.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.00 0.58 0.97 5.70 89.39 0.00 37.80 17.60 7.06 0.17 P 0.50 1.00 46.53 0.54 7.39 17.04 0.21 1.05 0.70 2.20 1.53 1.05 0.90 1.57 45.05 0.11 0.60 23.87 27.70 0.30 1.00 8.50 1.37 1.81 0.91 4.19 24.30 7.14 0.05 0.60 4.60 6.76 0.05 0.30 13.60 0.54 9.04 0.56 24.70 1.56 4.20 37.27 31.10 6.02 0.51 0.02 33.86 5.20 0.40 6.07 0.80 2.46 90.70 16.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .40 0.25 31.26 0.50 7.32 0.74 10.04 0.38 0.70 0.19 89.51 47.06 0.60 1.54 5.30 3.61 12.04 0.50 1.60 4.30 0.50 23.43 7.60 8.07 10.56 0.00 4.62 6.47 2.40 1.00 88.11 6.40 89.03 6.07 1.70 77.77 11.6 81.86 0.65 26.48 91.50 2.19 0.70 13.22 1.90 12.30 1.17 0.11 0.01 87.30 0.60 1.18 2.20 0.54 0.00 4.73 10.00 3.08 0.96 11.70 0.09 0.72 7.12 0.91 2.01 1.10 2.40 3.79 5.05 0.80 28.61 0.50 1.43 24.10 8.10 11.91 5.

55 57.03 22.79 1.50 6.10 28.17 0.50 26.60 0.54 24.50 52.50 96.10 0.90 2.98 90.00 1.01 2.50 1.89 13.50 89.71 88.00 0.20 42.35 7.80 10.58 35.52 10.00 38.52 4.30 64.34 5.40 4.53 3.06 2.37 1.88 0.09 2.34 5.67 2.26 87.10 4.80 38.25 10.80 1.50 5.52 1.00 87.19 51.60 26.90 5.80 0.97 0.91 10.50 31.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.

0 mm. 4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m. Ch tiêu lý.1.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .1.20 -2.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5. Yêu c u k thu t 3.3.2.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.9 1.5 .00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. 3.0.1. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. B ng 4. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). 1.7 .1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .Ðư ng kính viên 0.00 .0.2 S 5 2.2. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.00 g/con 4. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .7 0. Ch tiêu S 4 2.20.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.2 Các ch tiêu lý.5 S 6 3.4 .2. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. không có mùi men m c và mùi l khác.00 -10.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .1.2. B ng 4.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.1. b m t m n.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0.2.01 . không l n hơn .Compound pellet feed for Giant freshwater prawn . tính b ng 2 t l % kh i lư ng.1.5 (ho c m nh) tính b ng 1.

tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. tính b ng t l % kh i lư ng.72 1.8 0 .0 . không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).89 . không l n hơn Hàm lư ng tro.5 0 3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 . tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.8 0 .7 0 .6 0 . không l n hơn Hàm lư ng lysine.3.5 2.72 1.3. tính b ng t l % kh i lư ng. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2.7 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.3 1.76 1. không nh hơn Hàm lư ng methionin.1.5 1. không nh hơn Năng lư ng thô. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng). tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.84 1. không nh hơn Ð m. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng canxi. tính theo s gi quan sát.89 1. 3.4.

Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 4. 4.90.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.Ðũa th y tinh 4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .3.4. .4.1993.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.3. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 Cách th : .3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.2.86. 4. Sau ñó.1993.L y kho ng 5. hóa 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.3. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.C c th y tinh dung tích 50 ml .4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.90.3.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281. 4. 4. Phương pháp th 4.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . 4. 4.3.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3.3.3 Th các ch tiêu lý.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . 4.3.3.3.4.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1. 4. 4. 4. 4.B ng 4.1 D ng c th : .1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3. 4.4.3.86.3.3.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.89.3. 4. 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .3.

1.2. 5.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. tránh va ñ p m nh. Ngày s n xu t. 4. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.3. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. ñư c che mưa n ng. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. ñ trên b c kê cao ráo. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. Hư ng d n b o qu n.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.4. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). b.2. 5. ghi nhãn.2 Ghi nhãn 5. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú .) e. ho c bao gi y 3 l p. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m. 5.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.1.3 B o qu n 5. s l n cho ăn.4.2. Bao gói.. ñã ñư c t y trùng.1.2.1. 5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. kín. ch t béo thô. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. c. 5. s ch. ñ m. th i h n b o qu n g.3.2. Tên hàng hoá b.1. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon). ch t xơ thô. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . ho c bao PP.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.2 Ngoài các n i dung b t bu c. hàm lư ng khoáng . Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 4. không rách.5. không có ch t ñ c h i. 5.1 Bao gói 5. th i h n s d ng..4 V n chuy n 5. s ch.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. b o qu n và v n chuy n 5. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. thoáng mát và ñư c t y trùng. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.1.4.

không l n hơn Hàm lư ng protein thô. không nh hơn Ð m.01 .6 0. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.2 Các ch tiêu lý. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : . B ng 4.3.00 -10.2.00 g/con 4.1.4.5 S 3 1.2 S 4 1. không l n hơn .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.2. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. Ch tiêu lý.5 . tính theo s gi quan sát. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .4. b m t m n. B ng 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.3.20.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 . hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.8 S 5 2. Yêu c u k thu t 3. 4.8 1. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.2. không nh hơn Năng lư ng thô. tính b ng t l % kh i lư ng.00 .00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 .0.2 S 6 2.4.2. không có mùi men m c và mùi l khác.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.20 -1. 3. không l n hơn Ð b n.3.

4.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 . 4.90 0.1 D ng c th : .3. 4.3 Th các ch tiêu lý.3. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.5.10 2.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.70 0.4.3.8 6-8 lư ng.Ðũa th y tinh.3.10 lư ng. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .80 1. 4. t l % kh i lư ng.70 1.kh i lư ng. % kh i 2. không > 14 Hàm lư ng lyzin.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4.90 kh i lư ng. % 0.80 0. % kh i 3 3 lư ng. % 2.3.80 1. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. Phương pháp th 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. % 14 14 kh i lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.5. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%).3. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.5 kh i lư ng.70 0. không nh hơn 3.2.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.80 0. hóa 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. % kh i 6 .0 . trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô.3.3 lư ng. 4. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. % kh i 2.1.

3.2 Ghi nhãn 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1. Tên hàng hoá b. 4. Bao gói.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 4.4.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .3.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. 4. ch t béo thô. 4. 5.3.1.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.3.4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.) e.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .1 Bao gói 5.90. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.3.2.1. không rách.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4. 4. 4.3. ho c bao PP.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. Ngày s n xu t. hàm lư ng khoáng .3. ch t xơ thô. 4.86. 4.2. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). b o qu n và v n chuy n 5.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4. 4. ñ m.3. ho c bao gi y 3 l p.89..4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.90. 5.4.1993.3.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . th i h n s d ng.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 4.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 5.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . .L y kho ng 5.. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.1993. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 . N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.5.86..2. 4. ghi nhãn.4. ñã ñư c t y trùng. kín.4. Sau ñó. 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. 4. 4.3.

Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4. b. Hư ng d n b o qu n.3. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) .5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 .2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. 4.1.2.3 B o qu n 5.1.3. 5.3. 4.3. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. b m t m n. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 .200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 .3.2. s ch. 5.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa. 5. không có ch t ñ c h i.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4.g. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 . B ng 4. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.4. thoáng mát và ñư c t y trùng. s l n cho ăn. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. c. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. 5. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m. 1.4 V n chuy n 5. tránh va ñ p m nh. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.6.4. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.3. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .6. ñ trên b c kê cao ráo. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.2 Ngoài các n i dung b t bu c.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. ñư c che mưa n ng.3.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). Yêu c u k thu t 3. s ch. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.

5 0. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.7.5 2.8 0. kcal/1 kg th c ăn. không l n hơn Hàm lư ng tro.0 0. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .0 1. % kh i lư ng.Ðư ng kính viên tính b ng mm. t l % Kh i lư ng.3 0.1. không có mùi men m c và mùi l khác.7 1.0 .0 S 6 12. % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng lysine.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1. không l n hơn Hàm lư ng phospho. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1. tính b ng t l % kh i lư ng.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2.6 1. t l % kh i lư ng. tính theo s phút quan sát. B ng 4. tính b ng t l % kh i lư ng.5 S 4 5. không nh hơn Hàm lư ng methionine.9 1.0 S 5 10.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 . % kh i lư ng.9 0.8 1. % kh i lư ng. hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính b ng % kh i lư ng. 3. không l n hơn Ð b n.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu.5 0. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. không nh hơn Ð m.7. % kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . không l n hơn .5 S 3 2.2 Các ch tiêu lý. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. Ch tiêu lý.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. t l % kh i lư ng. không nh hơn Năng lư ng thô. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%).1 0.

3.3.90.3.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. . B ng 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. 4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.3.8. 4.3.3.3.3.3. 4. 4.3 Th các ch tiêu lý.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4. 4.L y kho ng 5.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.90. 4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.86.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. 4.2 Cách th : .4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.4.3. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.1993.3.3.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.4.3.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. Phương pháp th 4.3.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 .3.8. 4.1 D ng c th : .3.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. Sau ñó.4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3.Ðũa th y tinh 4.4. 4. 4. 4.3. hóa 4. 4. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3. 4. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml .1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. 4.3.1993.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 .8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .7. 4.

) e.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. ñã ñư c t y trùng. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.4.4. ñ trên b c kê cao ráo.1. th i h n b o qu n g. ghi nhãn. 4.3 B o qu n 5.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.1. th i h n s d ng.5. b. ch t xơ thô. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. 5. ñư c che mưa n ng. s ch. b o qu n và v n chuy n 5. không rách. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. kín.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. 5. c.2 Ghi nhãn 5.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. s l n cho ăn. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. s ch. Ngày s n xu t.. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. Tên hàng hoá b. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .3. không có ch t ñ c h i.4. tránh va ñ p m nh.1. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. 5. ch t béo thô.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .1. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.3. 5. 5.4. 4.1. thoáng mát và ñư c t y trùng.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. ho c bao gi y 3 l p..89. hàm lư ng khoáng .5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.4 V n chuy n 5. Hư ng d n b o qu n.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.2. ho c bao PP.4. Bao gói. 5.1 Bao gói 5.2.2. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 . ñ m.3.2 Ngoài các n i dung t bu c.4. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).

B ng 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m. b m t m n. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . 3.0 . tính theo s phút 30 quan sát. tính b ng t l % 11 kh i lư ng. không có mùi men m c và mùi l khác. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1.10. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn. không nh hơn Ð m.9.0 . B ng 4. % kh i 2 lư ng.200.0 S 4 4.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 . Yêu c u k thu t 3. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.0 -10.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. không l n hơn . kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500.10. 4.500.20. 1.Ðư ng kính viên tính 1.5 .li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.2 Các ch tiêu lý.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.4.0 S 6 6.0 1.4. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5. không l n hơn Ð b n.0 g/con 4. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .0 . không nh hơn Năng lư ng thô.1. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.5 b ng mm. Ch tiêu lý. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh).2.3. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.0 S 5 4.9. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.0 . ñ u nhau.

% kh i lư ng.11.1 0. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.6 1.3 1.9 0.5 kh i lư ng. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin. Sau ñó.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.7 0. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.3.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.0 .0 0. % kh i 1.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.3.9 lư ng. 4. % 1. không < 3.8 0.3 Th các ch tiêu lý. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . % 2.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%). 4.3.kh i lư ng.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. Phương pháp th 4.1.Ðũa th y tinh 4.7 1. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. % kh i 2.4. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.5 kh i lư ng. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.11.L y kho ng 5.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.3. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. hóa 4. B ng 4.2 Cách th : .4.3.6 0. % 16 kh i lư ng.3.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4. 4. 4.4 1.3. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô.1 D ng c th : .5 lư ng.

Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). . Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 5.90. 4. ñ m.86.4.1 Bao gói 5. th i h n b o qu n g. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.3. hàm lư ng khoáng .1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. lư ng cho ăn. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Bao gói..5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. 4. ghi nhãn. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . kín. 4.5. 4.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .3.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.1. 4.4. th i h n s d ng.9.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.1993. 4.3.4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 5. ho c bao PP. 4. 4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.3.2. Hư ng d n b o qu n. 5.89.1.1.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.3. ch t xơ thô.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. ñã ñư c t y trùng.2 Ghi nhãn 5. ho c bao gi y 3 l p.3. ch t béo thô. 4.3.3.2.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. Ngày s n xu t. s l n cho ăn.4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4.3.. 4. 4. 4.90. 4. b o qu n và v n chuy n 5.4.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.3.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .1993.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.) e. Tên hàng hoá b.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. không rách.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. 4.4.3.86.

3. ñư c che mưa n ng. ñ trên b c kê cao ráo. b. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. 5.4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. c. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). s ch. không có ch t ñ c h i.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. s ch.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 . 5. 5. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.1. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000.5. thoáng mát và ñư c t y trùng.2 Ngoài các n i dung b t bu c.4 V n chuy n 5.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.2. 5.3 B o qu n 5.4.3.

common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 .PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp. aureus O.

(1998).284. Fish Biol.SRAC Publication No. T. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Treece and D. Illinois FAO. Farm-made Aquafeed.A. 272 . Network of Aquaculture Centers in Asia. Houlihan. 2004. (J. 18pp. Anguilla spp. Lê ð c Ngoan. F. Boonyaratpalin. Allen Davis. 1991. 1990. INC. Fisheries Science 63. Acedemic Press. S. and Walton. In “Fish nutrition.759.329..H. 1991. In: Wilson. M. M. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Boca Raton. Amino acids essential for the growth of eels. Interstate Publishers.. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 2001. Vi n chăn nuôi. 1987.” 2nd ed. Ensminger. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . F.G. 1989. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). Eel.. 259 . 1999.H.. pp. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka.. De Silva. and Hashimoto. R. 2002. Nguy n Th Hoa Lý. Bangkok. 1995. Nguy n Th Lương H ng. 9th Edition. N. Carter. 2002. L i Văn Hùng.. H Chí Minh. J. Official Methods of Analysis.. Vũ Duy Gi ng. Hà N i. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. DC. and Levanon. D. C. M. Nhà XBNN. 69-75. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Dinh dư ng và th c ăn gia súc.. M. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. Nhà XBNN. Washington. Hà N i.267. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. In: Huisman. pp.M. Indonesia. Arai. Nhà XBNN. Cowey. S. Nose. pp. Y. New York. 700. Giáo trình th c ăn gia súc.L.P. 753 . Tôn Th t Sơn. G. Nhà XBNN. 15th Ed. Gallagher. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. C. 1981. I. Thailand.E.japonica. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Gerald M. 95 . 241 .. Oohara. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 .100.Arai. ed). Granvil D. B.. T. Hà n i. Halver. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. S. Lê ð c Ngoan. Ludwig. A. D. T. Florida. 53. 2000... AOAC. Malang. Hà N i. K. CRC Press. 1997. Dư Thanh H ng. and Bouwmans. FAO Fisheries Technical Paper 343.J. Nhà XBNN.. Hà N i.M. and Yamamoto. E. 2005. and Owen.. (1989). Zonneveld. E. 1997. Rome. Animal Science. Degani. G. Ti ng Anh Akiyama. Nhà XBNN. 1972. 963-970. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Anguilla anguilla and A.

T. S. Greuel.A. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 1993.. Rome.. Fishing News.. E. and Morgan.au/factsheets). Lupianez. 1980.). In: Tiews. Craig Watson and Roy P. J. L. 93. UNDP. S. In “Lipid Biochemistry. (eds). Steffens. 2003. R. National Academy Press. 2002. 1979. J. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 . K. Nose. C. Canberra 2004 Halver.. 108 pp. 2000.sa. and Allan.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. Aquaculture 41. W. J. O. Academic Press.21-30. Primary Industries and Resources SA (www.. W. 1996. IFAS Extension. G. Laurent Verschuere. Arai. 1985. Seattle. 2000.J. and Shimma. 823pp. Summary report the requirements of essential amino acids for carp.E. Nutrient Requirements of Fish. FAO. p. (1991). Australian Centre for International Agricultural Research.gov. Treece.W.590. (eds) Advances in Aquaculture. Cardenete.W. Willy Verstraete.375. Patrick Sorgeloos. E. Edwards. Scott Graves. Greenhalgh và Morgan. Washington. I.R and Dill. England Takeuchi. Rottmann. Encyclopedia of Aquaculture.. Ellis Horwood Limited. W. Chapman and Hall. Heenemann. 6th Ed.SRAC Publication No. 2004. and Peffer. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. 60/01 Robert R. 1984.” vol.. 3rd Ed. E. anguilla. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. M.. Animal Nutrition.R. 1977. CAB international. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). S.. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Farnham. (eds). Hidalogo. Fishing New Books Ltd. J. 584 . pp.. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. A. Aquaculture 124.FS No. 2002. Garzon. USA. Fish Nutrition.W. 2000.. Aquaculture Training Manual. Geert Rombaut.. A.. T. 1987.. J.l. and Lim.. Michael B. England Stumn.V.. Water quality in freswater aquaculture ponds . Edward. and Harwood. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Berlin..(1994).. T. Hardy.D. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . 2002. L. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. In: Pillay. New. 702. P. R. Webster. Imprint of Elsevier Science. M. A Wiley-Interscience Publication. 145-146 NRC (National Research Council). Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. J. T. Y. 1979. preagon. 1989. and Halver. C. Principles of Fish Nutrition. T. University of Washington Press. Nose. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. G. Stickney. M. Swift. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. D. 64 (abstr). London.. and de la Higuera. Watanabe.Granvil D. Longman Scientific & Technical. England. Gurr. J. Schmitz. Washington. pp. McDonald.. DC. Yanong. 345-353.pir. and Arai.. 3rd Eds.

Y.Their Biology and Culture. Croom Helm. T.J (eds) Recent Advances in Aquaculture.. In: Muir. S. 1982. Vitamin E requirement for Japanaese eel.F and Roberts. 1975.. and Shimma. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 . Snakeheads . K. J.L. Watanabe. Yamakawa.. pp.. 62. Arai. R. Vitamin 49.Wee.213. 179 . T. London.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful