B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

..............................................................2.........................................1....................................................................... VITAMIN K............ S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ.........66 7.....................................2............ PHOSPHO................................................................88 10.....................................3..........4...71 7.......................................................................................................................................................................1..................2.................................................... MAGIE ... Vai trò sinh h c........................2...69 7.....................................2.................................76 8.......1................79 9....2.3... Vai trò sinh h c.......... ng tiêu hoá................................70 7...................................................65 7.......75 8.......................2.....2.........................................................................89 10.......................................7.............................74 8.............79 9.......................1...................... Th c ăn giàu năng lư ng...............7............. Công th c.................................... Canxi (Ca). Th c ăn t nhiên .......................................2.........2........................ VITAMIN E .......................................82 9............ VI T O (MICRO-ALGAE)........ KHÁI NI M CHUNG ................67 7... ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ...2........................2..................................................83 9.....88 10...........3....................... Công th c..................................89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 ..............................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N . Probiotic trong nuôi tr ng thu s n ....................1.....................................................................................66 7.............................88 TH C ĂN T NHIÊN.....4..............3..... Phospho (P) ......................................2.2.79 9..........70 7........................ CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC ...........75 8.........1......70 7................................................................................2........................83 CHƯƠNG X ............... Vai trò sinh h c.................. Th c ăn giàu protein...................6.......1...5...2......................... CANXI....................83 9.............................................................................2.....1.............................2............................. PHÂN LO I TH C ĂN ........................................... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u....6.............................................................74 8.......5..................................................................................74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG...3....8............................2....................................... VITAMIN D.........1.65 7.......................................... Công th c.........76 8.......................................................2....................................................77 CHƯƠNG IX............. Magiê (Mg) ........................... VITAMIN NHÓM B .................................. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n .......... Công th c c u t o...................................................4...............................................4................................................ NHU C U VITAMIN C A CÁ ......2........... Ch c năng........79 9...............................2.................................... Th c ăn b sung (feed additives) ..79 9.................. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N........1..66 7...1.........3......71 CHƯƠNG VIII..68 7.......................68 7.....................................69 7...................................................................................................................................................88 10................ VITAMIN A...68 7............. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) .............1...........................1.......1........................................1........................................

..107 11.... Hình thái .....2................96 10........2..................2............ Y u t v t lý..............Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10........................................ Giá tr dinh dư ng .......................4...1...............................107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P .............6.............3......................................3...98 10............................................... Công ngh th c ăn h n h p........2...............................................................................1.........................99 10....................5.....2.............115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ..................... Y u t sinh h c.116 12................4....109 11.......1.......................2................ hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n............5........2...........1.3.................... u trùng bánh xe (trochophora larvae) .....................................................1.....2.....................................................................................1...107 11............5..............................1..........................1....108 11......................... PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM..1..................3.... Kh u ph n ăn................... LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)..........2................................................................................. Tiêu chu n ăn....104 10.....................................1....... Tính ch t v t lý..........2......................6....................3............................. Bi n ñ i v t lý. Phương pháp ph i h p thông thư ng ...........................1...97 10................ M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng..........4.......................96 10.............................................115 12.................................... Y u t hoá h c.116 12.......107 11....5.........3................................................................................... KHÁI NI M.................................................... ARTEMIA............................. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN........113 CHƯƠNG XII ........ TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ..2..........2..... Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p........................................................109 11.................................1.........................103 10. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ...... Nguyên t c kinh t ...........4...111 11...110 11................4.........97 10..........................96 10..................................116 12.................. Giá tr dinh dư ng c a vi t o........................ Vi t o trong nuôi tr ng th y s n ......10........................................3..91 10...........................107 11............ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng..4................................... N i dung tiêu chu n ăn ........................6.................................................117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ..............101 10......................................... Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p . Giá tr dinh dư ng c a rotifer ..................................104 10...... NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN......... CÁC ZOOPLANKTON KHÁC..6............ CH BI N TH C ĂN H T ...94 10...3...............................................104 10...3.........1........1..........................................5.101 10......1..................115 12.....................109 11........2.......2.............5............................... Phân lo i th c ăn công nghi p ........1.........98 10.....2.....................................2......... Copepod ..116 12.......2.............. CÁ....117 12...102 10............3.................105 CHƯƠNG XI..3......................... Daphnia và Moina .....3...... hóa h c c a tinh b t.............2............ Rotifer trong nuôi tr ng th y s n.......................... Nguyên t c khoa h c.................2.....2................................3...............................................................3.......104 10...............................2..........1................117 12..... K thu t ch bi n .........1...115 12................................. Nematode ...........................

........136 13............................2......................171 14....4.................................3...........................2.2....1...................................................................................................3.......167 14........................2...................................................3..................... CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N.......3.......154 13.......................................................2.......1........ Nuôi dư ng ............................. Kh u ph n ăn..................................... Phương pháp gi i phương trình ......... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS)............................................................................... Gi i thi u .......1.150 13.......................................... ð c t có ngu n g c vi sinh v t ........... Nhu c u dinh dư ng...............................................1.........121 13...............147 13............1.............................................3...................................................136 13........................5.................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) .................................................153 13...133 13. Gi i thi u ....6............ Các hình th c nuôi......4.....................................................130 13.........................................1....... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP.......................149 13.......................................................153 13..............6...1............ Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ................3.....) .............................128 13........................147 13............................. Kh u ph n và nuôi dư ng...........................12......... ðÔC T T NHIÊN .........................136 13......163 14...........2........154 13..............3.......... Gi i thi u .............3...................1...5...........5............................4.......................171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 .. Nhu c u dinh dư ng......121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM............3..........................145 13............................158 CHƯƠNG XIV....................2................ Nuôi dư ng ...........................4....................................3.......................122 13........................................ ð c t có ngu n g c th c v t ...3..................... Phương pháp hình vuông Pearson.... Nuôi dư ng .....................6.....................1......................................3......................................1..............................................................3........... ð c t có ngu n g c ñ ng v t ............................................... Gi i thi u ...........................3............................... Hóa ch t h u cơ...........6..130 13...............1................1..4..........................5...121 13...2..................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) ..................126 13........................................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP...................................1. Kh u ph n ăn................................... Gi i thi u ....1.) .................4............150 13....................150 13......5...........................................................168 14................................................... Kh u ph n ăn và nuôi dư ng..................................155 13...............................................................121 13...................118 CHƯƠNG XIII.........163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ...............4.................................................2...1.................130 13... Nhu c u dinh dư ng..........2.......163 14.... Gi i thi u ...................3.............6............148 13...................... CÁ........... Nuôi dư ng .................................................4................ Kh u ph n th c ăn. Kh u ph n ăn...............................155 13.4...........145 13...........................................2......................................2...........................................147 13...............2........1.......4....2..... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE................................163 14.........118 12...1..................... Nhu c u dinh dư ng....... Nhu c u dinh dư ng...............................

.......172 PH L C I........................................183 PH L C IV.............................................................................................183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U .........................................................................................2..........201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ....................................................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ...................................................................174 PH L C II .................................................................................................................................. PREMIX KHOÁNG............................................................................................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ.................................................................................180 PH L C III .........................................200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH.....................................................201 Ti ng Vi t .....185 PH L C V .185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ............................................ VITAMIN CHO TÔM.............................174 H N H P TH C................................................................201 Ti ng Anh ...............183 CHO CÁ VI T NAM (%) .................................14............. Kim lo i n ng....... CÁ ........................2..........................................................................................................................................................................

Trong th c ăn công nghi p. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . dùng làm th c ăn cho tôm. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). Th c ăn t nhiên (live food. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . còn tươi. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. tiêu hoá h p thu th c ăn. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th . Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài.. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n.M I. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. cá như: tôm cá t p. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. giai ño n phát tri n cơ th khác. Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). V nguyên t c.1. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. c. 1. M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. Trong t nhiên. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th .2.

vitamin và các nguyên t khoáng.. xương. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. Pb. Không thi t y u: Ag.Se. Hg. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. I. Mo. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu. S lư ng các loài cá r t phong phú. Vô cơ: Thi t y u: Ca. Ni. Rb.3. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. P. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. Al. ð c: As. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. các h p ch t t o màu. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). Bi. S. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV. Zn. lipit. các h p ch t c u trúc (da. Sn. 1. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Au. Mn. các v t li u. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. protein và amino acid. axit h u cơ. Ge. Se. Si. Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. V. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. Cu. th n kinh. Cr. K. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. II. cơ. Cl. Tuy nhiên. ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). F. Na. Cd. hormone. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. F. Do v y. M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. Ti. Hg.dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. carbohydrate. Fe. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m . Mo. V và VIII). L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. Si. nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. Pb. Mg.Sb. Co. mùi và v . NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c..

Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. ký sinh (như cá mút ñá . không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1. th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau.2 . H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau.Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t. Nhu c u vitamin cũng cao hơn. V phương th c l y th c ăn c a cá.bài ti t amoniac). ñ c bi t vitamin C. vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn. V hi u su t s d ng th c ăn. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i).1. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . Trong nuôi qu ng canh. M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1). th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá.). tuỳ phương th c s n xu t. HSSD c a cá trong kho ng 1. Do ñó.. hút. III. cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. l c (như cá mòi. trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1).7/1.. g m (như cá ñ i). th c ăn t nhiên là quan tr ng. khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên.

Tôn Th t Sơn (1997). Lê ð c Ngoan (2002). FAO.CÂU H I 1. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. New (1987). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. UNDP. Nhà XBNN. Ti ng Anh Michael B.D. Tp H Chí Minh. Hà N i. Nhà XBNN. Hà N i. CAB international. Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. and Lim C. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Dinh dư ng gia súc. Webster. (eds) (2002). C. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue). Rome. Nguy n Th Lương H ng. L i Văn Hùng (2004). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 .

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

. Orn) Amino acid anion (Asp. 1989 nt Mercer et al. Met. (Smith. Lys.). amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. ch t mang Na Phe. 1989). 1993). mu i m t. 1979. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. Tuy nhiên. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d .3. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. lecithinase và cellulase. 1997). ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri. B ng 1.1. amylolytic. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau.4. ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. chitinase.2. khu ch tán.. 1989). 1993). Smith.. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. trao ñ i ion. 1999). Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. Tuy nhiên. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al.. Glu) Proline. ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase.. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. 1.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. h p thu ch ñ ng.. 1999). như th c bào. Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. th m th u. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). 1. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. ch t mang H u h t amino acid. 1989 Baumrucker et al.

protein. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p.Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. carbon hydrate. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 . M c dù v y. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. Ru t Ruôt. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào . Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. Zn. T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào.5. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . Mg và phytate Phosphate hòa tan. còn 250 g th i qua phân. 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). 1. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). trong m t ngày. mang và da Mang. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. Carbohydrate. tương ng 10 g ch t khô th i phân). mang Lall. H p thu gi m do xơ.75 (hay là 75%). M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . axít amin. Ví d . Lipid. lipid. da Ru t. bi u mô.1). thì TLTH v t ch t khô s là 0. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó.

có nhi u phương pháp khác nhau.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. lipid và carbohydrate c a cá ? 5.[ 100 A x b ] B a Trong ñó. ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. Nh ng enzyme tiêu hoá protein. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. Sau khi cho ăn m t th i gian. lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4.ñư c g i là N trao ñ i trong phân. Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. Hi n nay. T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. Sau ñó. ngư i ta l y m u phân c a cá. H p thu protein. TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . Trong th c t .có ngu n g c t cơ th v t ch . không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3.

and Hardy. Ellis Horwood Limited. Steffens. Principles of Fish Nutrition.E. R. Academic Press. TP H Chí Minh.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). ð Quý Hai. 402 tr. J. Cao ðăng Nguyên. Imprint of Elsevier Science. 2006. Nguy n Th L c. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. W.W. Lê Văn An. Fish Nutrition. H Trung Thông. Hà N i. England. Nhà XBNN. Nhà XBNN. (1989). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Ti ng Anh Halver. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . 3rd Ed. (2002).

Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Như v y. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Vì v y. Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng.2. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). (1966) và Kaneko (1989). trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. West et al. nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. Vì th . thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng.1. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base. 2. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. Như v y. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. Cá s ng trong môi trư ng nư c. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric.

Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl .6-diphosphate. glucose 6-phosphate ñư c hình thành. ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686).CoA). 2. K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP.coenzyme A (acetyl .amylase. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 . Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal.1. 1972). 1983). vì v y. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate.phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. Theo ñó.1) như acetyl . M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá.2. T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr. ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói. S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden .. nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP). Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al. sơ ñ : 2. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú.

lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c.0 kcal/g 2.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith.3. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng . glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng. 1982). 2. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP.5 kcal Glucose: 4.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.0 kcal Cellulose: 0. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao.4. gi i phóng ra acid béo và glycerol.2.2.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson.2.5 . Ngoài ra. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate.2. Ngoài ra. tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate.Trong ñi u ki n k khí cơ cá. Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey.3 kcal Dextrin: 3 . Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. (1977) cho th y.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao.5 . 2. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . 2. K t qu thí nghi m c a Cowey et al. 1982).0 kcal Saccharose: 4. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D.3.3. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá.1989): Protein tiêu hoá: 5.

niacin và pyridoxine trong bư c 4. quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn. acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2.2). biotin và acid ascorbic trong bư c 3. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo .CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. Ví d . M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1. 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . Do ñó. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340).2. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. riboflavin. acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. Trong chu trình ñó. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo .CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó. Chu trình dinh dư ng và ATP).bư c oxy hoá v trí β-c ñi n. riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2. Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá.

v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 .4. Như v y. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i. 1991). ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone.. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t . do v y. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng. Như ñã bi t. 1976). M c amino acid t do trong mô thư ng th p. S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá.kh . So v i chu t. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. 1992). Ngoài ra. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen.lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. 1958. Như ñã ñ c p trên. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. Gurr và Harwood. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). 1974). Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. 2. ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m. các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac.

Jobling. B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. B cá nhám. cá tráp. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3.. 1997). và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac.5mg/l). cá. ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. 1997). B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. ure có th làm k t t a protein. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t.. 1991) và b t ñ u tăng 3 . t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. ph thu c vào loài cá. Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. ch a nitơ. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang.15% bài ti t d ng urea.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. gan. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. Kikuchi và c ng s . Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. protein ăn vào. 1996). ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. B i vì amoniac là ch t ñ c. Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac. 1980. 1981. 1986). 1995). Nhóm amino. Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6.8 gi sau b a ăn. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t. 1996). và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. Ngư c l i. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. Gi thuy t ñó cho r ng. Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. nh ng loài nư c ng t. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t.5 – 7 mg/l).

nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . 1996). Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn.v i cá nh (10g). 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . Tuy nhiên.2. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. Các tác gi ñã k t lu n r ng. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. và các ng d ng có l i khác. 2.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i.1. Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. trong khi trong cơ. Nhi u nghiên c u cho r ng. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. Carter và c ng s (1993).5. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. S d ng phương pháp này.. kích c cá và loài. Kho ng 30 . Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. 1995). nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. còn mang thì ch có 4%. thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein.5. các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ. Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. b ng cách tiêm (Garlick et al. không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. G n ñây. 2. ho t tính RNA cao hơn. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày. 1980). năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . 1989). M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. 1994).5. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi).

Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 . G n ñây. s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s .5. 1999). Rõ ràng. 2. s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. 1998). bao g m lư ng th c ăn ăn vào. giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh.3. m c amino acid. Hơn m t th p k qua.3. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. m c protein và năng lư ng th c ăn. cá bơn. chính là 15N. giá tr sinh h c c a amino acid. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s .

Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. H Trung Thông. Nhà XBNN. W. STEFFENS. Nguy n Th L c. Fish Nutrition. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . Academic Press. Imprint of Elsevier Science. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. J. thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. Lê Văn An. ð Quý Hai. ELLIS HORWOOD LIMITED. v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t.E. PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. TP H Chí Minh. Trình bày s 2. Trình bày s 3. 402 tr. and Hardy. 2006. R. Nhà XBNN. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein.như cá h i ð i Tây Dương. (1989). Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 3rd Ed. Ti ng Anh Halver. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Năm 2000. Cu i năm 1980. m t s loài cá nuôi khác. CÂU H I: 1. ð i v i cá h i ð i Tây Dương. Trình bày s 4. Cao ðăng Nguyên. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Hà N i. Có th . (2002). vi c tăng protein thêm n a là có th . cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%.W.

GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n. 3. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3. t o SP tiêu hóa. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3. 1 cal = 4.2.1.000 J) và MJ (1. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3. T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n. Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14.1. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t.1. h p thu.184 J hay 1 J = 0. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn.1.5 ñ n 15. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2). Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1.1.000 kcal). và nhu c u năng lư ng c a cá. t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n.000 kJ). năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori.000 cal) và megacalori (Mcal = 1. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. 1998). Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t.239 cal.50C).CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS). 3. ho t ñ ng b t bu c. Lim. Vì v y.

0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.5 MJ/kg.GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng. V lý thuy t.5 M 38.Năng lư ng thô (Gross Energy .5 C khô 18.2 Mêtan 55. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro.6 M 39.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa.400 kcal). chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter). Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô.6 Propionic 20. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon.8 Butyric 24.5 MJ/kg (4. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng. ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c. N và S. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8). năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure).4 S a (4% m ) 24. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15.9 Lactic 15.9 Khô d u ôliu 21. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18.5 D u 39.1). Năng lư ng tiêu hóa (DE. Như v y.digestible Energy) và trao ñ i (ME . Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal. Trong khi ñó.6 Tinh b t 17.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy.0 Mô cơ th : N c 23.5 Rơm 18.5 Casein 24. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate.7 Xelulose 17. tuy nhiên. cá c n năng lư ng ñ s ng.3 Th c ăn: H t ngô 18. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3.

8 11.1 36.cá’’. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4.5 14.5 DE (kJ/g) 15.4.00 2. Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.9 37.6 10.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.1-10.0 3.8 Cá chép 16. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.8 17.2 33.5-10.2-9.8 8.2 ±% 83.5 B ng 3.4).5 9.6 4.7 11.1 9.2 17. ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.9 84.3 12.1 DE (kcal/g) 3.3 5.2.1.4 15.4. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.6 ME (kJ/g) 13. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.7 16. B ng 3.3 6. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.3 14.0 11.2 16.5 10.7 10.8 5.3.2 2.1 11.6 8.8-137 9.0 DE (kJ/g) Cá chình 22.2 Trong s n xu t.6-19.25 3. Tuy nhiên.2.4 B ng 3.8 GE (kJ/g) 23.3 và 3.2 11.9 39.00 4.5 7. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6. B ng 3.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.1 5.80 8.5-14.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 3. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18.8 33.9 62.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .5-17.

Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. gi ng loài và th c ăn tiêu th . t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t.2. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 .1. Tuy nhiên. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n. M t khác. nhi t ñ . vì v y. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. Vì v y. khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. Như ñã bi t. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. Th hai. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng. Carbohydrate ch a 4. tuy nhiên. cá s d ng r t m nh. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn.3. l n tr n kh i k thù hay stress.6 kcal GE/gram. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không.2. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. Tương t . Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. Protein ch a 5. Lipid ch a kho ng 9. 1999 theo Lê Thanh Hùng. ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng. ñ ngon mi ng. t c ñ sinh trư ng. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. kích c .4 kcal GE/gram. 3. Ngư c l i.5. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. B ng 3.

Lê ð c Ngoan.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. 2004. L i Văn Hùng.01 2. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng. 3. Nhà XBNN. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.6 392 20. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3. tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3.8 283 24.99 2. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%.9 320 m t m c năng lư ng.5 218 22.4 2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13. H Chí Minh.9-18. sinh trư ng c a cá.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C).1 41. Nguy n Th Lương H ng. CÂU H I 1.15 Protein (% v t ch t khô) 46. 1997.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16.2. công th c tính? 2.150 20. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. B ng 6.2 380 . Nhà XBNN. Các d ng năng lư ng c a th c ăn. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. Hà N i. Nhu c u năng lư ng cho duy trì. 17-24% cá h i.3 2. 2002.5 1.17 51. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .Tuy nhiên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 . Tôn Th t Sơn.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng gia súc.6) B ng 3.01 2. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0. Hà N i.6. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g.2.8 257 18. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t.3 20.

Anguilla spp. I. Washington. C. 93. (eds). In: Wilson. Hidalogo. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). AOAC. 402 tr.” vol. 1987. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. G. J. Ti ng Anh Akiyama. Official Methods of Analysis. A. 1990. (1989). Farm-made Aquafeed. C. CRC Press. In “Lipid Biochemistry. pp. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Oohara. Academic Press. (J.P... New York. In “Fish nutrition. (1991). E. Chapman and Hall.(1994). R. Garzon. Aquaculture 124. 823pp. M. Cao ðăng Nguyên. 963-970. Florida. T. 15th Ed. M. Imprint of Elsevier Science. Hardy. 64 (abstr). A. Boca Raton. 1995. Cardenete... M. ed).. London. preagon. UNDP. Acedemic Press.W. 1991. B.. Rome.. and de la Higuera. Fisheries Science 63. Halver. and Yamamoto.J. Nhà XBNN. p.l.D. 1997. J. New. FAO. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 . Fish Nutrition. T. C. I. and Harwood.375. Webster. 2002. 2006. E. Eel. R.” 2nd ed.. ð Quý Hai. J..Arai. M. and Walton. J. FAO Fisheries Technical Paper 343. and Lim. Hà N i. 69-75. 259 . Nguy n Th L c.329. CAB international. Rome. FAO. Gurr. 2002. Michael B. 3rd Eds. Cowey.. Halver. Lupianez. S. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish..H Trung Thông.. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). DC. Lê Văn An. pp.

4. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh. máu. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh.. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 . Elastin c u t o gân và m ch máu. nitrate. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. V khía c nh dinh dư ng. morphine.1. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. cocaine. Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. asparagine.1. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá.).2. da…. g m: Albumin: có s a. Globulin protein có trong s a. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào. cytochrome ho c flavoprotein. amid (urea.).keratin là protein c a lông vũ. photphoprotein và chromoprotein. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh. ovalbumin. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ . cũng có trong lòng tr ng tr ng.. alkaloid (nicotine. tr ng. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. Chromoprotein như hemoglobin. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. collagen có hydroxyproline. tr ng. Keratin có hai lo i là α.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. elastin và keratin. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. cadaverine. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s ). PROTEIN 4. glutamine. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein..CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. antigen và hormon. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme). strichnine. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. th c v t. amin (putresine. ñây nó g n v i deoxyribonucleic.keratin là protein c a lông và tóc và β . lipoprotein. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine. histamine. máu.).1. Các protein hình c u chính.1.

tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin. Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52.Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n. Ví d cá h i (O. n ng ñ O2. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . T l năng lư ng/protein Có hai công th c. mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính.4. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. B ng 3. nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). ánh sáng. ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 . 150C và 200C. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng.1. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành.1. 69. sau ñó gi m d n. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00.3 và 97. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). + Y u t môi trư ng: nhi t ñ . Ví d : cá h i (O.5 kcal năng lư ng ( cá). cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. giai ño n cá b t.50g).2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . 1g protein s n sinh ra 4.7 mg/ngày. + ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao.3. . + M c ñ ho t ñ ng. 4. tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C.1. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). protein kh u ph n ph i ñ t 50%. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô.1 và 3.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. 4. lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m. ñ m n.

T.4 30 31.S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).2 18. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44. 1979 Cho&Kaushik.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 .Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u. 1987 Takeuchi et al. 1989 Machiels&Henken.6 25. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.T.2. 1986 Mangalik.2 28. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.5** 18.5 B ng 4.0 24.1.9 .3 12.5. DE kh u ph n là 16. 1985 Cho&Woodward.3 15. GE: năng lư ng thô 4.7 12.20. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.8 11.1 17.6 13.5 19. 1976 Mangalik.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá.5 23.0 25. 1985 Hung L.2 20.1 21.6* DP/DE (mg/kJ) 22.1973 Garling&Wilson.7 22.8 12.8 27. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào . T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%. 1999 Hung L.1.4** Tác gi Page&andrews.8 22.1. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC. B ng 4.1 12.. 1992 El Sayed.0 27.3 24.6** 14. 1986 Li&Lovell.

2) x 100 = 37.1 9 101 2.87 1.74 12. FCR PER PPV % 1 19 1. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).10 18. PER. B ng 4.46 22.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút. B ng 4. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value).1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó.80 30.4. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.41 1. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .4. PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng.3 5 117 1. b t cá h p 1270C trong 3.76 0.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein.3.14 1. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá).8 7 128 1. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2.46 28.2 3 81 1.7/7.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài.41 1. Ví d .5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS.S li u b ng 4. k thu t ch bi n.

3 5.8 1..7 2..12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100..5 – 100 = ..29 .55 .2 2. Các axit amin thi t y u B ng 4.22.31 . Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.5 4.22 .5 7.40.0 8.5 B ng 4..5 5.5 Tr ng (%) 6.45..3 6.. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).2 5.7 1.5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 . thí nghi m cá da trơn.5 8.00 . Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.a 2 100a n x x.6.20.24 .00 .3 3.62.2 CS . Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.CS c a lysine lúa mì: 37.2.9 5.57 . Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).24.6 4. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.7 6.60.37. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.81 .7 2. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.21.4 3.a 1 100. AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.8 3.84 5.2.1 2.36.48. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4. 4.1.

7. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.lysine cá.5%.12 Tryptophan 1.05d 2. Thu tinh th b ñ c sau 2 . Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n.95 Leucine 2. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine. ð i v i cá h i (O. Kh cacboxyl histidine thành histamine.0 1.5 1.6g/16gN).5 0.71 Valine * a: không có cystine.6 0. Threonine: nhu c u c a cá h i (O. s li u trong b ng cho th y: B ng 4. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m.2%/VCK kh u ph n (3g/16gN). th i loét vây và ch t.24 1.48 0. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t.36 Threonine 0. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.4 0.43 2. d: có 0.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1.4 0.2a 2.8 1.72f 1.6 0.05 1.0 1.30g/kg kh u ph n.3 1.76 1.87 1. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 .18 Arginine 1.0 0.4 0.2b 1.75c Methionine 1.2 0.2.3 0.4.12 Lysine 2. Không có s ñ i kháng arginine .3% tyrosine.2e Phenylalanine 1.2. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u. Tuy nhiên.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n). Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không. ð i v i cá h i giai ño n cá hương. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6. mykiss) là 2.24 1.64 0.96 Isoleucine 0.1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n).5 0.7 1. keta) ñ i v i axit amin này là 1. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .28 0.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t.3 0.5% tyrosine. e: có 0.2a 0. Nhu c u lysine c a cá h i (O.5 1.5 0.78 1.6 Histidine 0. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.8 0.4 1. c a cá h i (O.1. sinh trư ng c a cá gi m m nh. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .5b 1. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng. c: có 0.8 0.3.2 .15% cystine. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn.9 0.2 2. b: không có tyrosine. n u có.9% lysine/CK kh u ph n (4. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng.85 .15g/kg VCK kh u ph n (0. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.05% kh u ph n).7. 1. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4. ñ ng v t có vú và gia c m. Kh u ph n ăn cá h i (O.

K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. Fisheries Science 63. Cách ñánh giá giá tr protein (BV. B sung lysine. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). Lê ð c Ngoan. Hà N i. Nhà XBNN. cystine. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c).3.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN.. Ti ng Anh Akiyama. V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. EAAI) và ng d ng? 4. Giáo trình dinh dư ng gia súc. nhưng thêm arginine. Lê Văn An. and Yamamoto. L i Văn Hùng. Cho u ng serotonin . Hà N i.25 . Nhà XBNN. 2002. Oohara. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). 402 tr. PER. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. Hà N i. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. nhóm cá h i. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O.2. nhu c u các axit amin này. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. 2006. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. Nguy n Th L c. H Trung Thông. Cao ðăng Nguyên. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. 1997. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. T. Nhà XBNN. 963-970. V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t . TP H Chí Minh. ð Quý Hai. 2004. I. keta) giai ño n hương. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC).. 4. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 . CS.creatinsulphate (0. 2001. 150 tr. T. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. CÂU H I: 1.

and Hashimoto.W. E.. and Walton. Nose. and Levanon. 3rd Eds.. O. anguilla. 823pp. Fish Nutrition. T. In: Tiews. ed).329. J. and Peffer. M. Hardy. B. G. pp.759. Cowey. Gallagher. Academic Press. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. (1989). Halver. New York.” 2nd ed. 1984.. R. 1987..Arai. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38.100. Imprint of Elsevier Science.japonica. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). 259 . Amino acids essential for the growth of eels.. Degani... K. E. and Halver. Heenemann. Greuel.21-30. Halver. 1979. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. pp. J. S.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology.. 145-146 Schmitz. Anguilla anguilla and A. C.). Nose. L. 2002. E. 753 .J.L. Acedemic Press.. Y. 95 .. E. D. M. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . Summary report the requirements of essential amino acids for carp. (J. In “Fish nutrition. Berlin. Aquaculture 41. T. 1972.

Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5. 5. steroit. ði m nóng ch y c a d u th p. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t.. Trong chương này.1.2. cerebrosit. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m . 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin. cloroform. D u. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . C u t o d u và m D u.1. KHÁI NI M.25 l n so v i carbohydrate và protein . và có các ch c năng sinh lý.. có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. và ngu n d tr . Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 . chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t.Là ngu n cung c p axit béo thi t y u . Phân lo i lipid (MacDonald et al. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen. terpen Không có glycerol b ng 5. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm.1.1. sáp.. ete.1.1. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2.Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. còn m thì ngư c l i.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme .

COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.12.COOH 76.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.COOH 31.CO .COOH 62. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.19 (n-3.2 Caprylic (octanoic) C7H15.O.COOH 69.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa.OH CH.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2. Ví d như. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.12.O.6.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.COOH 54.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.8. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.14. 17 (n-3.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.R CH.OH + 3R-COOH => CH2.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .18) C22H35.CO .COOH -49. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.9-18:2 C17H31.CO .2 Lauric (dodecanoic) C11H23.15) C20H33.R2 CH2. chúng là các axit béo no ho c chưa no.15.11.R + 3H2O CH2.16.O.12.3 Capric (decanoic) C9H19.7. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.COOH -14.9 Caproic (hexanoic) C5H11.OH CH2.9.15-20:4 C19H31. B ng 5.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27.12.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.8.CH2. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 .CO .6.2.CO .CO .10. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.COOH -3.COOH -7.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.COOH 16.9. ch m tăng trư ng.O.O.2. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.9-18:3 C17H29.R1 CH .11.COOH 43.O.COOH -5 9.9.13.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.12 hay n-6.6.14 hay n-6.

OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. th n và mô th n kinh. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng. c u và dê. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch.CH:CH. phosphatidyl ethanolamine (PE. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. còn có tên là lecithin). m t trong s các bư c t ng h p. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic.CH. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. phosphatidyl inositol (PI). là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu.CH:CH. Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i.ch t. phosphatidyl glycerol (PG). ñư ng ñây là galactose. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). δ-6 desaturation. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit.5 l n so v i axit linoleic.(CH2)12. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 . Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. Ví d . x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài.CH. Sau ñó.CH2-OOH NH-CO.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c. axit phosphoric và base nitơ. ñ ng v t.CH. Glycolipid Trong c u trúc phân t .(CH2)12. Gi ng như các axit béo chưa no khác. l n. glycerol. phosphotidyl serine (PS). Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%).CH. còn có tên là cephalin). Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. Chúng có trong các cơ tim. Tuy nhiên. axit béo và glycerol. Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng.CH2.

CH2. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c.CO.O. chinensis (Kazanawa. 1990). PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol. 1985) và P. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành.PO3.CO. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành.CH2. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison.O. monodon) 1985 P. Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%). Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P.O. PC.OH OH Axit phosphatidic CH2.O. PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác). ñ c bi t là giáp xác. penicillatus (Jenn. monodon (Piedad-Pascula.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. các axit m t. stylirostris Lecithin ñ u nành 1.R1 CH. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n. tôm P. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv.CO. 1985). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng.C17H33 CH2. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula. gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid.O. B ng 5.CO. 1989).5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P. Thư ng ñ i v i th y s n.C15H31 CH.P.3.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine. 1980).R2 O CH2. (P.O. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv. 1993).CH2.

.6 g/lit. stigmasterol. 1975). progesteron. 1971. aldosterone. Sơ ñ 5. dung n p c a ti u c u. corticosterone) và axit m t.2. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim. androgen. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. cortisol.1. androgen. 1971). có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. progesterol. 1983). Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P. M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 .5%. 1985. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. TXA là thromboxan. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn. japonicus cho th y. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. isofucosterol.3 . phytosterol. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. PGI là prostacyclin. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. Nhóm hormone g m oestrogen. và ñư c t ng h p t cholesterol. kích thích t sinh d c. áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái. Castell và ctv. và kích thích t l t xác (Kanazawa.. corticoids. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. aldosteron và corticosteron. Teshima và Kanazawa. d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. 7-dehydrocholesterol và ergosterol.

(1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan. ñ ng v t.3. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn.9 38. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên)..Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. màng nguyên sinh ch t.98 D u hư ng dương 9. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i. Ơ m t s loài cá như cá s n.2 35. Trong kh u ph n. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. Steffens et.2 38. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.. Takeuchi et.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .2 169. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % .1 35. B ng 5.3 39. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th .1. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.6 382 1.al.2 141. d ng c u trúc. axit béo và cutin. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh.. Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C.3). các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5.3.7 40.6 169.1 313 1.6 34. Tuy nhiên.7% lên 9%. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4.al. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.0 38. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.7 261 1. 4. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr .46 D u cá 8. Như v y. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor.28 D u gan cá thu 8. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n.5 127.1 324 1.

n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y.2. Xem thêm sơ ñ 4. cá h i 1820%.Dong (2000) cu i chương.Higgs và Faye M.1. 5. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). 20:2n6. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t). rô phi <10%.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. cá mú 13-14%.→ CH3CH2CH2COO. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5. trê phi và cá trơn M 7-10%. 22:4n3. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO. các axit béo h n5. n7. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). cá v n bi n 12-15%. Như v y.2.2.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. cá ch m 13-18%. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 .

(1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 . Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th .10 0.3. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th .. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37.0 39. Th c ăn.1 19.34 và 0.2 43. Fernandez Palacios et al.9 0.9 31. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm.0 36. tăng t l ch t.9 4. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18. 5. (1995) báo cáo r ng.0 18. cá h i.03 Nhi t ñ . Trong m t nghiên c u trên cá h i. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. gi m kh năng sinh s n (cá chép. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ .8 23.2 7. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn. Mùa v . Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n.4 16.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá.14 0.2 4.04 0. B ng 5.1 32. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.0 1.6 43. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th . Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.2. d u th c v t.10 0. triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng.7 49.9 18.4).8 35.5.4. Thomson et al.0 35.46 Nư TG 31. kh u ph n thi u h axit béo này.0 23.5 31. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng.4 2.1 53.6 4. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp). Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34.2 31.9 6. Tuy nhiên. cá tráp). bao g m t l ñ .8 27. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.2 3.1 0. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3.8 0.2. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. Ngoài ra. Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i.30 0.2. viêm cơ tim.5 39. Như v y.4 23.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. Cũng trên loài cá này. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.

ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao.5 linoleic acid và 0. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. (1975).8% linolenic acid Watanabe et al.7% DHA 0. m l n. d u th c v t (d u l c.5% EPA và DHA hay 0.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0.5% linolenic Takeuchi et al. cá thu.75 EPA Satoh et al. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. c u nhi u axit béo h ω6. Nhu c u EFA c a cá. Nói chung. (1972) 0.5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 . d u d a. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0.5% EPA 1% EPA và DHA 1. B ng 5. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al. m bò. d u c i d u). còn d u cá bi n (cá h i. d u lanh. (1980) acid 0.7% EPA và DHA hay 1.5%linolenic acid Watanabe et al.5% linoleic acid Takeuchi et al. b ng 5.5-0. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3. (1989) Gatesoupe et al. d u bông. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. d u ngô.

ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá.Dong. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3.18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. Phân lo i. 2000) CÂU H I: 1.3. Vai trò lipid ñ i v i cá. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 . DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5.Higgs và Faye M.

New. Arai. H Trung Thông.. Y. I. 2006. 1987. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. T. and Harwood. Nhà XBNN. Hà N i. H Chí Minh. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Chapman and Hall. (1991). Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 93. M. Rome. 345-353. Nhà XBNN. FAO. Takeuchi. p. T. Nguy n Th L c. 2002.. S. Webster. and Shimma. 2004. Cao ðăng Nguyên. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Ti ng Anh Gurr. Giáo trình dinh dư ng gia súc. ð Quý Hai. and Lim. In “Lipid Biochemistry. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. J. Lê Văn An. UNDP. C. C. Lê ð c Ngoan. CAB international. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 ...l. Watanabe.D. London. (eds).” vol. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 402 tr.375. Hà N i. 2002.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Nhà XBNN. Michael B. 1980.

5%. chi m kho ng 1-1. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. Polysaccharide. bao g m glycolipit và glycoprotein. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng.2.1). Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . xeton. carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. Khác v i th c ăn th c v t. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. H. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . là h p ch t trung tính có ch a carbon. pentose. Hơn n a. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. hydro và oxy. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . O mà còn có phospho. tetrose. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. nitơ và hưu huỳnh. 6. ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. tri ho c tetra-polysaccharide. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. Trong th c ăn th c v t.1. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. hexo và heptose. tuy v y. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t .CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt.

Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .1.B ng 6.

ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. ví d trư ng h p c a fructose. Trong th c v t. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. châu ch u. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. Heptose. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. fructose và mantose. 8 d ng D và 8 d ng L. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. galactose.2. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . ðư ng có nhóm amino. Pentose. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric. glucose trong máu). Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n. fructose có trong nư c hoa qu . Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose. Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm.6. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t.1. Monosaccharide t n t i d ng t do. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. Monosaccharide C u trúc..

Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc.2.2. D n xu t c a ribose. Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. tri.2. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. Ví d . galactose thành dulciol. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. Tương ng.2.. ví d . Oligosaccharide có ba nhóm: di-. S a bò ch a 4348 g/kg. còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. Mía ch a 20% ñư ng saccharose. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). Rư u t ñư ng. Axit t ñư ng. ru t qu ñào. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose.ðư ng deoxy. Tuy nhiên. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside. ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t.và tetrasaccharide. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. axit aldaric và axit uronic. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. xu t hi n oligosaccharide.. Tương t như v y. c c i ñư ng ch a 15-20%. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n. glucose và acetone. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. glucanic và glucoronic. B ng 6. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. glucose thành sorbitol. ch y u là Streptococcus lactis. maltose. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis). benzaldehyt Amygdalin M n. Glycoside.

Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do.chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. là s n ph m phân gi i t cellulose. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. fructose và galactose. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%.COOH). g m có homoglycan. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide.. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. 1750C thành màu nâu. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Stachyose thu c nhóm này. Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose. hình thành t nhi u pentose và hexose. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. heteroglycan và lignin.CHOH. mì. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. g i là lactocaramel. c và r . b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. qu . Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. tuy nhiên. thóc. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. có m t h u h t trong th c v t b c cao.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao.4 và có m t nhóm ho t ñ ng.. nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat.3. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. Nó có r t nhi u trong h t. có h u h t trong th c v t như là saccharose.

Callose. Ví d . Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. ñ c bi t là hemicellulose và lignin. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . Glycogen có nhi u trong gan. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6).1). là c u trúc v ng ch c cho màng t bào.3) và β-(1. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. Trong th c v t.1. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t.4). cơ và các mô khác c a ñ ng v t. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6.5 x 108. gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. Trong th c t chăn nuôi. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác.Amylose có c u trúc th ng. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông. Trong các t bào th c v t. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o.

600 . hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose. mucopolysaccharide và glycopotein. Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16.200 .1.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine. coniferil và sinapyl. lá và h t c a nhi u loài th c v t.000 . Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic.000 972.6. trefoil và medicago ch a galactan. Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t.000 972.000 S lư ng phân t glucose 100 . M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p.296.25. thân.1. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.600 300 . Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae.050.000 6. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose. trong n m và vài lo i t o xanh. Trong h Gramineae.000 . và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens.000 .000 6. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác. Trong khi ñó. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p.6.000 . pectin. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose.97. Dgalactose.1.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . h t c a nhi u cây b ñ u như c clover.200 48. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose. V c u trúc. Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6.6 ho c 2.8. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl.972. B ng 6. Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp.4. fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i.3. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác). D-mannose.

4. lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch . Th c v t càng già. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. Tuy nhiên. carbohydrate làm gi m sinh trư ng. lư ng lignin tích t càng l n. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. 6. Th c ra. m t. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. trong ñó alanine. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. Các nghiên c u g n ñây cho th y. Tuy nhiên. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H.CH2OH 6.1.4. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng.. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. Tuy nhiên. Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o.3. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon.. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. CH CH. G . nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n.4). T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose.

75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6.6). N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác.4 14.3 46. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%.5. C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th . 6.9 (Ngu n: Werner Steffens.1 22. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1.4.4 10 66 379 1.8 15. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 .6. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá. gi m t l tiêu hoá.4. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina. ñ i v i tôm thì không quá 5%.B ng 6.2.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 .6 34. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t.8 20 59 412 1. B ng 6. B ng 6. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.0 25. 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55.8 – 30.8 43. 1985. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n. 2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn.5.0 37.

N. Nhà XBNN. 2006. L i Văn Hùng. Nhà XBNN. FAO. Academic Press. 402 tr. C. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 .CÂU H I: 1.A. pp.267. 2001.H. Hà N i.M. Nhà XBNN. Lê Văn An. 2002.. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Hà N i. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). 2002. Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. H Trung Thông. 1989. 1987. H Chí Minh. Nguy n Th L c. K. 823pp. S. E. Indonesia. New.H. Giáo trình dinh dư ng gia súc.. (eds). Hardy. Rome.M. Hà N i.G. B n ch t c a ch t xơ. Lê ð c Ngoan. Fish Nutrition. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.. 2002. Washington. R.D. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Nhà XBNN. J. Seattle. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). and Lim.. UNDP. Zonneveld. Ling. In: Huisman. Imprint of Elsevier Science. 1977. Michael B. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3. Cao ðăng Nguyên. 108 pp. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 241 . E. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2004. Webster. and Bouwmans. University of Washington Press. ð Quý Hai. C. A. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. CAB international. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. 3rd Eds. Halver.W. Malang.W. Ti ng Anh De Silva.

7. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. axit folic. vitamin C. Thông thư ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn.caroten.1. Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A.440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. E.. β-. retinilpropionat. retinilpalmitat. B12. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. biotin. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin. retinaldehyd. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. retinoic.. retinilacetat. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1.). cholin. B6. B5. β-caroten r t d b oxy hoá. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. Ví d .300 microgram retinol = 0. B2. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t.1.1. γ. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0. Vitamin A không có th c v t. PP.344 microgram retinilacetate = 0. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng. VITAMIN A 7. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. D.

Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. quá nhi u vitamin A (2. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. Thi u vitamin A. l p thư ng bì. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. còn n u kh u ph n thi u vitamin A.1. 7.2. rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin. ti n vitamin D bi n thành vitamin D. m t l i. Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. s s n sinh kháng th b gi m th p.2).VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. VITAMIN D 7. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . thi u máu. niêm m c s khô. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i. khi có ánh sáng. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. s ng hoá. th n xu t huy t. bi n d ng cu ng ñuôi. g c mang cá.4mg caroten/kg th c ăn.2. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. bi n d ng n p mang. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn.1). columna và t bào goblet). Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7.1. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. n p mang b xo n l i.7.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá. xu t huy t da và vây. Tuy nhiên. Vai trò v i niêm m c thư ng bì. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m.2. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng.

7.25(OH)2-vitamin D3.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1.025 microgram vitamin D3 tinh th .2.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7.3. Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan. Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3). Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2.1UI = 0. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein).H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 .3).2. S n ph m thu phân 1.

Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.3 51.0 0. 10 và 1. thì các tocopherol β .8 30.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E. và cơ quan sinh d c b nh hư ng. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn.7 2. Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá. VITAMIN E 7. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n. β-tocopherol. γ-tocopherol và δtocopherol.0 0.06 3125 1.8 3. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào.4 21.6 41 0.3.3.6 20.0 36.9 2.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương.1. gan nhi u m .9 2976 1. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14.5 41 0. cơ thoái hoá.1.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.3. γ và δ l n lư t là 30-40.53 15. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan. 1985.06 2322 1. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100.Máu (microg/ml) .62 16.63 2. nhóm cá h i. ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al.9 3137 1.1% thay vì 3.9 35. B ng 7.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . Ngoài ra. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: . cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c . d n theo W. 7.89 1. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c.2. Trên cá chép.Steffens. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương).

Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon. FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px). O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 .1).4. vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. 7. Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2.4. VITAMIN K 7.Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no.1.

2. nh t màu. Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. B6.6. ch m l n.7.. Khi thi u vitamin nhóm B. mô s o và khung protein xương. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). chép. Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2..4.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . xu t huy t n i.2. VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1.al. Ngoài ra. kém ăn. 1985). thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. B12. kém linh ho t (anorexia và lethargy). G n ñây. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. B ng 7. 7. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i. vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m . d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng. s n m t. hi n tư ng th n kinh. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0. kh .. hi n tư ng th n kinh.2. t l ch t cao. ch m l n.. 7. ư n lưng-lordosis.5 .5. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). Như v y. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. Lư ng vitamin K 0.al. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. ch y máu da và vây. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis. rôphi. B2. mang và vây b t thư ng).

NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7.7. thi u máu. ñ u và da. Tuy nhiên. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0. B ng 7. Ch m l n. ch y máu da. bi n d ng c t s ng.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng. ch m ch p. ch y máu da và vây. ** : dùng lo i vitamin C b n 7. Ch m l n.8. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 .Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. t l ch t cao Ch m l n.6 8 0. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C. r i lo n th n kinh Kém ăn.3). gan nhi m m . Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. xu t huy t vây.5 0. NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m).15 1 0.80%.5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn. ch m l n. gi m ho t ñ ng Ch m l n.3. l ñ .7. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 . l i m t Ch y máu da. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. ch m l n. m t niêm m c da.

Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau.80 90 . ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.100 65 .90 80 .85 70 . Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin.100 80 . Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3. B ng 7. ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t). Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4.100 90 .90 50 .70 50 . toàn b ho t tính vitamin m t h t. Công th c vitamin A. trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n.100 90 .100 50 .70 60 .70 70 .100 90 . G n ñây. H u h t. ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F.90 80 . trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo. Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá.Hoffmann-La Roche.90 75 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.4.100 90 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p.100 40 .100 80 . trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr . D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng.80 không thêm 100 90 30 .oxy hoá.30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1. vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên. Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.80 100 100 90 10 .80 90 .65 40 . 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 . Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 . vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.100 70 .100 80 . Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang.90 80 . Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3.

sa.. H Chí Minh. Academic Press. Principles of Fish Nutrition. 2001. Geert Rombaut. 2004. T. 823pp. Bangkok. C. Lê ð c Ngoan. Ti ng Anh Boonyaratpalin. S. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). USA. 62.gov. Nhà XBNN. T. E. R. Yamakawa. DC. Washington. (eds). Y. 60/01 Steffens.FS No.. Nhà XBNN. Network of Aquaculture Centers in Asia. Hà N i.D. Hardy. 3rd Eds. Arai. Hà N i. 1989.W. 2002. Nhà XBNN. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. C.. Willy Verstraete. 2002. Vitamin 49. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. J.pir. W. 2002. Water quality in freswater aquaculture ponds . Watanabe. Ellis Horwood Limited. and Shimma. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. National Academy Press. 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council). 1993.. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Giáo trình dinh dư ng gia súc. 18pp. Thailand.au/factsheets). 1981. Halver. Patrick Sorgeloos. Primary Industries and Resources SA (www. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 .TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng... L i Văn Hùng. Fish Nutrition.. Vitamin E requirement for Japanaese eel. M. England Webster. Imprint of Elsevier Science. 1975. and Lim. Nutrient Requirements of Fish. Laurent Verschuere. CAB international.

máng ăn.6 1. P. Se.02-0. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. Sn và Va. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. F. các d ng c v sinh. Zn và Co. Na. và S. M t s tài li u khác cho r ng. Pb.1. M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . Zn.1. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . Li.1 ð n năm 1950. Cu. chu ng tr i. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. Cr. S. Trong cơ th ngư i.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. K. Ni. Fe. Na.6 0. K. Mo. Si. Mn. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. B ng 8. bao g m Ca.1. Tuy nhiên. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. As. Cl.3-0. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . b ng 8. Cu. và Ni. ð n năm 1970.5 0. Co. Mg. P. b i trong không khí. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8. ngư i ta b sung thêm Mo. Mn.5 0. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Cr. Se. Mg. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Ngoài ra.2-0. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Fl.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0. I. I. Cl.2). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . Bo. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg.1 1.

3 12 1. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng . MAGIE 8.2 4.1.25 2. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i.7-1. 1984.1 0.2:1 và c a toàn b cơ th là 0. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8.2.340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1.1.1 0.2.1 5. vây. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n. S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8.8 0.5 .0 0. Trao ñ i khoáng 8. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 .7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao.85 20 1.2 1. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân.33 3. Tuy nhiên. Kirchgessmer và Shwarz.1. CANXI.8 25 Cá chép (170-1150g) 6.2 1. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5.B ng 8. ngoài th c ăn. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng.2. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer.6. PHOSPHO.

3. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. natri trong cơ cũng tăng. 1983). M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá.. nghèo sinh trư ng và inertia. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá.3. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t.5 thư ng không có cá (Howell et al.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. Ví d . (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn.8mg/l. Nh ng h nư c axit.Như v y. làm cho th t nát. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung. pH nh 4.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . nh t là cá chép (b ng 8. Nư c bi n ch a 1. V y. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m. Cá h i O. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca. H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c. ñi và tri-canxi thì kém hơn.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. B ng 8. 8. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg.7mg/lít.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0.3). al. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n. Cowey et. Cá h i châu Âu. pH th p. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase.3-3. cazein. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c.2. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. 8. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein.4-0. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn. Như v y. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. Gi ng như ñ ng v t trên c n.vì cơ th t ch a nhi u nư c.2. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá.2.

034% Cu (OH)2. cytocrome oxidase. trơn . Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. c t s ng ng n. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. Ch m l n. cacbonic anhydrase. s lư ng h ng c u gi m. carboxypeptidase.081% ZnCO3 8. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase.1% CaCO3 0.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n.2CuCO3 0.5% MgO 0. viêm cata. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0.2H2O 0. Viêm cata.002% NaF 0. t vong cao. cytocrome và Ch m l n. axit béo và oxy t vong cao. t l ure.6-2.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng.020% CoCl2 2. tyrosinase. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. malic dehydrogenase. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da.3. superoxid dismutase.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2.558% MnCO3 73.4.8.8% K2SO4 0. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n.6mg/kg th c ăn.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0. thi u máu. feroxydase. viêm cata. B ng 8. 3mg/kg th c ăn c a cá chép. kém ăn. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8. alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase.5% CaHPO4. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb.001% KI 3. myoglobin. m c khuy n cáo 1 . 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. viêm cata. tim y u.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . trao ñ i axit amin.1% K2HPO4 6. 2.1% NaCl 0. ribonuclease và DNApolymerase. th p Hb và hematocrit.

V.W.R and Dill. T. Academic Press. và nhu c u c a cá. and Lim. England. C. Vai trò c a Ca. Tôn Th t Sơn. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Fishing News. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. bi n pháp khăc ph c? 3. Nguy n Th Lương H ng. Ti ng Anh Halver. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture)... 1979.D. 1987. In: Pillay. L i Văn Hùng. R. Ellis Horwood Limited. New. Farnham. DC. Steffens. C. H Chí Minh.. Michael B. Hà N i. Washington. England Webster. 1997. Giáo trình dinh dư ng gia súc. S. Hà N i. 2002. Mg. T. 2002. 2002. and Arai. Nhà XBNN. 1993.. W. Nhà XBNN. 823pp. USA. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. Nhà XBNN. National Academy Press. (eds) Advances in Aquaculture. 2004. 3rd Eds. 584 . Imprint of Elsevier Science.CÂU H I: 1. Principles of Fish Nutrition. UNDP. Hardy. Rome. E. 1989. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. W. FAO. CAB international. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. NRC (National Research Council). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Fish Nutrition. pp. P. (eds). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 .590. Nutrient Requirements of Fish. Lê ð c Ngoan. J. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.A. Nose.

gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. . ch t khoáng. m 2 – 4%. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . khô d u l c nghèo axit amin ch a S. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. bã m ch nha. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). ch t lư ng protein th p (thi u lysine).20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm. trong nhóm này có các lo i khô d u l c.1.2. axit amin.. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. monocanxiphosphat. nhưng protein l i r t th p (0. xơ trung bình 6%. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine.. acid amin thi u và không cân ñ i. ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. 9. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này.1. khô hư ng hư ng dương. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . khô d u bông. bã bia. hàm lư ng protein 25 – 27%. các thu c phòng b nh. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. rơm. b t cá. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin. th c ăn thô khô như c khô. s c ch t. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. 9. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. khô c i d u. t l xơ cao. protein 9 – 12%.9-2. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein. trong nhóm này có bã rư u. khô d u bông. khô d u lang. b t lông vũ thu phân.2.. Tuy nhiên. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. khô ñ tương. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%..2.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9.1%). hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau.. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c.2.

0 16. nhưng thi u lysine. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng. Khô d u bông: 40 – 45% protein. Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . methionine+cystine (4.9 9. lysine.5 13. methionine (3. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t. Protein gi ng khô d u ñ tương.9% so v i CP).5% so v i CP). tryptophan (1. cystine.5 6. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein.2 17. nghèo methionine.3% so v i CP).1 6. và vitamin B. Ca.1 Khô d u d a 90 21. Ngoài ra. l n con ≥ 50 ppb.45%) nhưng h n ch methionine và cystine.8% so v i CP). Glucoside b n ñ i v i nhi t. giàu lysine (7.9 7. xơ cao ( 16%). bê > 200 ppb. cách ch bi n. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn. d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. Ca.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông. 42 – 48% protein. Khô d u l c. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. giàu lysine (2. ñ c bi t là aflatoxin.1. Khô d u v ng. threonine (4. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb.003 – 0. b t máu. riêng khô ñ tương r t th p (5%).1 4. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1. P. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. B ng 9.25% methionine. ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép.5 17..5 1. không h p thu ñư c. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. P. Kh u ph n nuôi cá O. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9.8%. cystine. t o thành phytat không hoà tan.7% so v i CP). Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA).trên (9 – 11%).1.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.2. ch a 0. nghèo lysine. 45 – 50% protein.4200 kcal/kg. ph ph m s a. gi u vitamin B1. methionine. Khô d u c i d u.9 28. vi khoáng. 40% protein. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá. niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 . b t th t xương. không th y có ch t ñ c. arginine và leucine.6 43. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%.1 Khô d u l c 89 45-48 1. b t cá. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n.5 Khô d u bông 91 41 1.4 29. giàu methionine.

Hàm lư ng protein 30-40%. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: .2. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%). D ch ép ñư c chi t m . làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. cá mòi và cá cơm. cholesterol.5 nh v y. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi.03 10. cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan. Có th thay b t s n b ng b t g o. axit lactic ñư c hình thành.2 1. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8.9 0.0 4.0 5. có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh .22 1. .Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. methionine axit amin là gi i h n m t. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. phương th c ch bi n và b o qu n.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn. b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t. B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n. khoáng và ch a c ch t d n d . Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá.07 0. phương th c ch bi n và b o qu n. asthaxanthin. tuy nhiên. th nh tho ng khu y ñ u. B t cá thư ng ñư c làm t cá trích.3 0. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . ñ tươi c a nguyên li u tươi. Cá ư p (fish silage). ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. b t ngô. B ng 9. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn. pH xu ng dư i 4. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm.0 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . Trong quá trình . Ngoài ra.

Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già. Ví d ..Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. aluminiumsilicat.. vi khoáng. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. ch t k t dính. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. r t giàu lysine (9-11%). Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. B t máu. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. axit amin. ch t d n d . ñ i v i ho t ch t là vitamin. còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. B t lông vũ thu phân. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá.2. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine.2. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin.ch t mang ph i tương ñương nhau.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p.4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. . Mycofix-plus. rau c xanh. . ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng.. B t th t. vitamin. axit amin t ng h p. như v y.2 dihydro-6 cthoxy-2. móng và lông.. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). 9. t o.3. ch t t o m u. methionine. ch t h p ph mycotoxin. Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. enzyme. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m. protein t 30-60%..5-5% và P 8-10%. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. polypropilene glycol. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. histidine và tryptophan). gân. t o mùi. th c ăn trong d dày. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine.. th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1. Ho t ch t có th là axit amin. Ca 4. nguyên t vi lư ng. . BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. lipit 8-11%. móng. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin. Thông thư ng. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y.

Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher.5.3) B ng 9.3 19. cá. Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo. ñ c bi t là giai ño n u trùng. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m.7 4800 Malacostraca 24. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11. CMC (carboxyl methyl cellulose). Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o.3 7. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này.6 5537 Ostracoda 35. alanine.3 7.5 19. 9. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%.1 5835 Cladocera 9.8 56. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng). nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n.2 64.2.7 5445 Ngh nuôi giáp xác.5 5683 Copepoda 10.2. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t..6.4. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c. chitosan. gelatin. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i. 9. luân trùng. Ngày nay.3 20. . nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o.1 1.3 6. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng.0 61. trùng ch .2 4866 Artemia 11.0 41.5 10. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. 9. luân trùng.. Artemia. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ.3 52.9 20. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng.2. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. bentonite.. vì th . giáp xác râu ngành. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. glutamate. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng. giáp xác râu ngành. b t cá. Các ch t này hi n di n trong b t tôm. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 . Artemia.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine. Trong s n xu t gi ng u trùng. b t m c.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c.3.6 49.3 19.

trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác. Beneficial Bacteria.. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Ki u tác ñ ng c a probiotic. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng.). B t ñ u t năm 2006. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn. Vibrio (Vibrio alginolyticus. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus.. Carnobacterium. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. 1998). các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. Ngày nay.Kho ng 20 năm trư c ñây. 2000 và Jenn-Kan Lu.... trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. siderophores. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh.). có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. Yasuda và Taga. Ngày nay. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production. axit h u cơ hay diacetyl. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. hydrogen peroxid. bactericins. lysozymes. Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. Bacillus và Pseudomonas. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. proteases. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. Probiotic Bacteria. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 .5kg năm 1997. v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này.

cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. anguillarum và A. ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. ñ c bi t t o ñ . Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . Tuy nhiên. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng. artemia) v i probiotic. vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. hydrophila. t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. tr n probiotics vào th c ăn. anguillarum (dòng VL4335). ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O. Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. Alteromonas sp. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi.dòng B-10-31. S lư ng A. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch . các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. nitrit và hydrogen sulfide. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. trong ñ t và th c ph m).

Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. Probiotics dùng trong x lý nư c. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. Vi khu n proboiotic là V. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. dung tích b 200m3. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n.8%. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. H p ch t h u cơ trong nư c. b phân gi i thành amoniac. t l s ng ch ñ t 6. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Nhóm vi khu n Bacillus sp. Vi khu n P. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. u trùng không phát tri n. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. Ví d . trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. Vi khu n có h i V. Trong 7 thí nghi m. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. Thông thư ng. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier.2%. K t qu th c nghi m trên cua.

Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Treece and D.. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 3rd Ed. 1997. UNDP. Principles of Fish Nutrition. Nhà XBNN. 2000. FAO. Lê ð c Ngoan. 3rd Eds. (eds).R.J. Laurent Verschuere. Australian Centre for International Agricultural Research. L i Văn Hùng.W. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. 1985. 702. W.. Nguy n Th Lương H ng. Ellis Horwood Limited. 2004. (eds). and Morgan. and Allan. Hardy. 3. P. 2002. Nguy n Th Hoa Lý. Patrick Sorgeloos. H Chí Minh. L. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Geert Rombaut. 823pp. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. England Webster. Nhà XBNN.. 1996. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Ti ng Anh Gerald M. England Stumn. G. 1999. Ludwig. C. 2000. Edwards. Nhà XBNN. Swift. New. Academic Press. D. 700. Imprint of Elsevier Science. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. and Lim. J. Hà n i. Granvil D. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. Rome. A Wiley-Interscience Publication. 2005. Steffens. Nhà XBNN. CAB international. Tôn Th t Sơn. Giáo trình th c ăn gia súc. R. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. 2002. 2002. E. C. 2004.SRAC Publication No.SRAC Publication No. Dư Thanh H ng. W. Willy Verstraete. Treece. Aquaculture Training Manual. 701 Granvil D. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. Canberra 2004 Halver. 1987. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 2000. Fishing New Books Ltd. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. 1989.D. Hà N i. Vi n chăn nuôi. J. Fish Nutrition. Allen Davis.. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries...CÂU H I: 1.

1. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh .20.1 . giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.0 * Ngu n: Jones và Houde.9 . Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.1).2 .4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0.4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0.4.2.25. Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.1.0 . Tuy nhiên.78 .2 .6 4.4 3.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4.1.1. u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên. K t qu là lúc n . b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.2. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh .0 12.1mm.2 2. túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.0.0 Sole (Solea solea) 1.0 . u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.6.90 1. Phiêu sinh có hai nhóm. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.3. 10.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 .3.1. Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5.7 . nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác.7 Milkfish (Chanos chanos) 1.25 3. Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn. live food ) là các phiêu sinh (plankton).1. pha ñ u.4 . ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton).77 . 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos.1.84 1. u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0. Trong nh ng năm 70. chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.3.0. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .1.1.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10.2.0 . s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên.1.6.4 . Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng. Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.2 . Nói chung. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0. B ng 10. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng.8 . Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng.9 .8 .2 3.0 .0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0.1.4 7.5 .9 .0 15.0 . kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ).8.0 1.9 . còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0.

ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. cá bi n + Artemia spp. Ngoài ra. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c.). v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. 10.. giúp cho giác quan u trùng phát tri n.10. Trái l i. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). Nói chung. Tuy v y. ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. kh u giác. cá. Ngoài ra.1. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. rotifers. Ngư c l i.2. postlarrvae tôm và tôm b m .) và zooplankton khác nhau (copepods. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u.. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích.2. Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón. tôm he (penaeid shrimp). Tuy nhiên. th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . daphnids. Các giác quan c a u trùng như th giác. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. u trùng decapod. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non.. ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. cá Ngoài các nhóm trên. (meta-)nauplii cho giáp xác. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao. nh v y năng l c th giác t t hơn. cá bi n giai ño n cá hương.. flagellates vv. m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn. rotifer. VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . bao g m Brachionus rubens. Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng.. cladocerans. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. copepods. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. khi n cho năng l c th giác kém. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. Moina spp. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. T ñó. Ngày nay. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch . th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). ng tiêu hoá thì ng n. cilliates vv.

BP. t o roi (Isochrysis galbana. BL. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BP PL. C. B ng 10. BS PL BP BP BS BS PL.2). BL. B ng 10. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. BP. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. Calcitrans). Tetraselmis suecica. BL. H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum. BP. ML BP BL.1.) (hình 10. BP. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated).2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng. BL. BS PL. BS BL. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique). Cheatoceros gracilis. BP. BL. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. 10. BP PL. BS.2.2. ML. BL.c nh ñó. MR BL. BS. BP. ML. B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh.1). Thalassiosira pseudonana. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. AL. MR PL.

20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. T. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). B ng 10. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. BP BL. BP.Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. Hình 10.3. BS. 7. gracilis.2.62 %/ch t khô). BS BP BP BP BP.2-23 và 4. FZ. 1991) Các acid béo chưa no HUFA. costatum. (c) Chaetoceros spp. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. MR PL.) và Chroomonas salina.11 . Isochrysis sp.1. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp. (Laing. 20:5n-3). lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35.3). BS. S. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài.. t l tiêu hoá.2. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans. C. (b) Dunaniella spp.6-23. arachidonic acid (ARA.3. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. nhưng hàm lư ng protein. lutheri. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P.. MR.2. l n lư t. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 . MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10. BP. protein.

8 9.8 29.3 0.8 76.0 0.5 12.1 83.78 0.0 4.27 1.3 11.95 1.2 30.cell-1) 3.1 269.0 23.2 5.86 29.7 52.98 0.2 23.7 20.054 3.4 2.cell-1) 11.3 74.01 1.0 13.7 93.5 14.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.63 0.2 % theo v t ch t khô 11.5 15.0 168.1 9.2 Chl a Protein (pg.73 0.4 2.0 6.34 0.0 9.1 CHO Lipid 0.1 16 7.04 0.5 2.8 5.9 12.4 35.5 20. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.4 99.8 8.9 21.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.63 0.7 5.2 28.83 1.5 6.8 76.4 122.4 4.5 1.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .0 5.7 0.4 52.2 3.0 4.29 6.1 6.68 2.37 0.7 52.48 32.9 1.4 99.4 122.41 0.0 6.9 21.8 7.34 24.0 11.7 9.1 45.0 5.2 10.8 102.73 0.6 8.8 12.5 0.080 0.5 3.9 1.53 1.3 74.7 16.2 28.8 9.21 0.30 8.1 0.

loài D. Ngoài ra.97 0. 1992).Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.89 1. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . nhanh hơn so v i t o D. Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. và Chlorella sp.).7 102.2 30. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác. tertiolecta. Chlorella vulgairs. Thalassiosira fluviatilis. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có.42 0.84 0. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. Dunaliella tertiolecta. 1990). Galbana. V i hàm lư ng HUFA cao. Trong nuôi th y s n. P. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác. tricornutum. t l s ng c a cua tăng cao.0 9. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder.98 0. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác.9 6.. Tetraselmis chuii. seucica. Nh t B n. Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . và Chlorella sp.5 29. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp. và Chaetoceros sp. ðài Loan.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta.98 0. seucica. 1991). u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella.1 269. Chlorella sp.0 12. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i.. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương.8 12.1 0. T.. Chaetoceros sp.0 168. I. m t s loài cá và hai m nh v .1 12.0 7. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. Khi ương u trùng tôm càng xanh. T. d ng ñơn l hay h n h p. Theo m t s báo cáo. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana. loài Chlorella nư c ng t.98 35 31 31 29 23 29 26 7. Chlamidomonas cocoides. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng.3 93.

1989).. lam.. DUN: Dunaliella tertiolecta. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. CAL: Chaetoceros calcitrans. Ghi chú: (a) C16. 10. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. (c) (n-3) and (n-6) PUFA. (Tahitian).s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. THAL: Thalassiosira pseudonana. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n.3. Tuy nhiên. mossambicus. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein. g m: Spirulina marigold. Galbana (Moskera và ctv. cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1989). Các loài t o (vi t t t): C. vàng lam. ð th 10.GRA: C. NAN: Nannochloris atomus. cam và hơi cam.2. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. Mustafa và ctv.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). gracilis. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. acid béo. khoáng. TET: Tetraselmis suecica. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. CHRO: Chroomonas salina. ISO: Isochrysis sp. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. acid amin thi t y u. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n.3. seucica và I. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. C. Pepal meal. PAV: Pavlova lutheri. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. b t ñ u tôm. SKEL: Skeletonema costatum.

Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. Tuy nhiên. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành.000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus). K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng. Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng.. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. Thlasiosira. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm.. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. 1984). Spirulina. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum). T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%. Phaffia và krill oil. ñ t kích c 663-757 µm. Isochrysis. T o khuê Trong l p t o khuê. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2. T k t qu ñó. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. 1983). t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau. S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u.000 t bào/ml.nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina.. Bên c nh ñó. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp.000 xu ng còn 5.. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. platensis c ng v i b t ñ u nành. Hơn n a. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. ch ñ t 1% (Liao. ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch.

4 ngày 25oC. cơ quan bài ti t và sinh s n.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n. hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t.4). còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). u trùng trư ng thành sau 0. m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t.1. Nói chung. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual). Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng. rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). Trong sinh s n ñơn tính. tr ng s n thành con cái amictic. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. ñó là các lông hình khuyên. thân và chân.1. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10.3. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10.3.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t).3. Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens.10. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid. 10. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u.2. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u. Thân ch a ng tiêu hóa. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m).4 .4. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. Trong nhóm loài nư c m n. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. 2 nhi m s c th ). Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. ð u mang cơ quan v n ñ ng.5 . ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax.

h u tính.3. protein . Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh... bơi ch m. nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n. Protein Selco: PS. nhi t ñ . Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th .. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng. oxy hòa tan. ñ c bi t là các HUAF (3. Zheng và ctv. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng. môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC.4. vitamin C. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp. ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10.4. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. hàm lư ng NH3. Ví d . ð th 10. Tuy không phân bi t ñư c v hình thái.1% n-3 HUFA). không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng.4). Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh . 10. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5). u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid.. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. sinh ra con cái mictic và amictic.3. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10. Men bánh mì: BY. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . vi khu n. pH.3. ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. 1987). Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3.

b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. ñó là nauplii. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11.4. các cyst này n i trên m t nư c. t hình tròn lõm hai m t. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t.7). Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. g i là “cyst”. nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. nhi t ñ chênh l ch t 0 . ng tiêu hóa th ng. cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra. 10. P. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i.8).1. Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. Khi ngâm vào nư c bi n. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n . Artemia s n sinh cyst. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. 10. indicus và P. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. Trong môi trư ng t nhiên. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. Cyst có m t l p v c ng. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. Sau 24 gi p trong nư c bi n. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. có râu anten và 11 c p ñ t ng c.4.100oC. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm. màu nâu ñ m. có hai m t kép. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 .

CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 . ñ m n 5 ppt. sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ). Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA. pH = 8. Cyst c a Artemia gi u protein (50%). Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10.5. B ng 10. ch t béo (14%). m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. Trung qu c). nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3).000. u trùng tr thành Artemia thành th c. 10.2..4).4. nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg. Greatlake. ánh sáng ñ y ñ . Bình thư ng.4. M và Tien-tsin. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. vi khu n. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS).300. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst.. giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. nư c s c khí và tu n hoàn t t. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV). ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10.5). 200. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo.. Trong quá trình cyst n thành nauplii. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao.g-1 protein) (Seidel et al.

Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v . Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot). Tuy nhiên.1 C18:4 Octadecatetra 11.2 C18:3 Linoleic 9. Tuy v y. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval.0 mg/g C18:1 Oleic 27. San Francisco) Stearic 9.1 C20:4 Arachidonic 4.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia).2 C20:0 Arachidic 1.6. Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 C20:3 Eicosatrienoic 2. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4.

Tigriopus japonicus.. m t là calcanoid (Acartia tonsa. song. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. Con ñ c nh hơn con cái. Tuy nhiên. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . Calcanoid ñ tr ng vào nư c. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). ð u có m t và râu anten khá dài. ð i v i cá bi n. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm. cơ th hình ng. Calcanus finmarchius & C. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. ph n trư c phình to hơn ph n sau. 10. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). trong s n xu t gi ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . ð i v i cá nư c ng t. cá lăng . Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh .5. ñó là ng c và b ng.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Ngoài ra. cũng gi ng như tôm bi n. Eurytemora affinis. Thân g m hai ph n rõ r t. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. Tisbenta elongata. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . helgolandicus. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Schizopera elatensis). còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). trong ngh nuôi nuôi cá c nh. ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. cá tra. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. Không như tôm bi n. Copepod Copepod có hai nhóm.1. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite.. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. trong s n xu t gi ng. Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh.5. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. Tuy nhiên. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o.

Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá.Trong nuôi tr ng copepod. Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . protein trong ph m vi 44-52%. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine. Bình thư ng. Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). 10.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn.3% tính theo ch t khô. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác. 1984. Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. Không nh ng v y. .5. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: . chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng. l n lư t. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0. có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng.2. copepodite… . kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. V giáp b c toàn thân. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. khi th c ăn phong phú. . Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC.9). (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng.Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia.8% và 1. M t con cái có th s n xu t vài tr ng. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn.

1 7.0 11. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân. M t khác P. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn.4 7.5 g men/100cm2.9 6. 1994) P. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.7 8. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi.2 12.8 11.9 5.9 4. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác.7 3.5 48.0 6.7. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). lipase và cellulase.9 1. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0.5 6. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.6 2.8 6. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng.9 6.3 61. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus.3 4. Con ñ c nh hơn con cái.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.7 2. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng.3 1. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. sau ñó gi m b ng cách phun nư c. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 . peptidase.9 5. B ng 10.4 5.9 8.4 2.2 4.7 7. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease.2 4. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c.5.7). 10. Nematode Nematode. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn.8 8.7 1.3. nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành.4 3. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.7 P. ñó là các tr ng ngh (cyst).8% protein)/100cm2. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10.ra nh ng con cái.9 3. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia.0 12. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.

t ng gi a (limnetic zone).6. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. 10.10).10. u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c. u trùng bánh xe có th thay th rotifer.12. t ng m t (littoral zone). d mua.11). t ng ñáy (benthic zone).5. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. hoá h c và sinh h c. bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. Hình 10. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y.6.11. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. 10. thành ph n tương ñ i n ñ nh. Hình 10. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý. u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H. cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao.1. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng.6.12). và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 .2. 10. s n có.4. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau.

s a c ng c p thoát nư c.. gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. khô d u bông.5m. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t. ngâm ao 2-3 ngày. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao.2-2 mg/l 0. Ngoài ra.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn..8. phát quang b i r m quanh ao. bón phân. cho nư c vào ao.. M c nư c l y vào ch c n 0. ñ p b . l c nư c qua ñăng ch n. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao.Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c. ch t dinh dư ng.5-0.. tăng pH. Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá...) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). Trong khi. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1. tăng ñ hoà tan c a phosphor. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. c ng . Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày.6. nhi t ñ . Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0. Boyd. d n t y ao. b t c alfalfa. amoniac. ñ ki m và ñ c ng. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: . . và có nh hư ng lâu b n.3m nư c).t n ít công và d d tr . T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày.D n t y ao trư c khi th cá. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. ph i tháo c n ñ b t h t cá. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u. giúp làm gi m ñ ñ c.Nh ng ngày tr i oi b c. vét b t bùn th i. . phân xanh và phân vô cơ như ñ m.Sau khi bón lót.3. . ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi..Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao. v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. ñ m n.3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S.7 m. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. phân h u cơ (phân gia súc.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 .. l p kín các hang h c. N u là ao cũ ñã nuôi cá. . Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. 10. B ng 10. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng. ñ ñ c.1 mg/l <0. khô ñ tương.8. pH. lân. vôi. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i.

Willy Verstraete. G.Câu h i 1.. Nutrient Requirements of Fish. 701 Granvil D. R. Principles of Fish Nutrition. (eds). Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. (eds). 823pp. 2000. 700. 2002. 2005. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 2000.. Swift. Nhà XBNN. DC... Edwards. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Hardy. FAO. Treece and D. E. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Ti ng Anh Gerald M.W. D. Ellis Horwood Limited. C. A Wiley-Interscience Publication. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. P. Granvil D. 3rd Ed.SRAC Publication No. 1993. 1999. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2. 2004. C. J. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. CAB international. H Chí Minh. 1996. Academic Press.J. Giáo trình th c ăn gia súc. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Laurent Verschuere. 2004. England Stumn.. and Allan. Aquaculture Training Manual. Allen Davis. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Rome. National Academy Press. and Lim. NRC (National Research Council). Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . England Webster. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). W. and Morgan. 1987. Nguy n Th Hoa Lý.D. 1989. J. 1985. Steffens. Nhà XBNN. Australian Centre for International Agricultural Research.R. New. L. Canberra 2004 Halver. 2000. Patrick Sorgeloos. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 2002. Dư Thanh H ng. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 . Geert Rombaut. Washington. Lê ð c Ngoan. 702.SRAC Publication No. 3rd Eds. UNDP. Imprint of Elsevier Science. Treece. USA. Fish Nutrition. Fishing New Books Ltd. Ludwig. W..

1. CH BI N TH C ĂN H T 11.1. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. Tính ch t v t lý. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c.1. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng). Các β-amylase g n vào các m ch α. R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i. vào hàm lư ng nư c t do. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing).6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t.800C). ðây là quá trình gelatin hóa.720C. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i.770C. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. Thông thư ng. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. nhi t ho c hóa ch t. S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch. c u trúc tinh th b phá v 11.4-α-glucoside. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. Bi n ñ i v t lý.640C. do ñó là gi m t l tiêu hóa. C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. tinh b t cao lương 67 . c . các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . Tinh b t có c u trúc tinh th . n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình.4 và 1. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. ð i v i các c u t amylopectin. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon). Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. tinh b t lúa mỳ 65 . m i h t có m t r n h t (hilum). Nhi t ñ ñun nóng càng cao.670C. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. sau khi làm l nh và khô. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin.1. dư i tác d ng c a nhi t hay axit.1. hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa. ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. nhi t ñ . Tuy nhiên. h t tr l i bình thư ng. qu . chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.4 và α.6α-glucoside. tinh b t ngô 62 .2. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 . S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t.1. Dư i tác d ng c a cơ. b ng dung d ch axit ho c mu i.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

Ngô. h t ng m m t lư ng nư c. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. 11. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t. ñ m c a h t. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. B ng 11. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 . Trong quá trình . Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch.1. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. y n m ch không th c hi n ñư c. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . cao lương.1. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. ñ m c a h t. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn. kích c m t sàng. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. vitamin ñư c b o toàn. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. Các phương pháp ch bi n ư t. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh.3. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc. t o thành các h c hình nón.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. g o. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v .1). trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. t c ñ dòng h t lưu chuy n.

1. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. hóa h c c a h t. 200oC trong 20 giây). TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. formic. d ng ư t..2. B ng 11.2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 . Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. d ng m nh hay h t. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng. axit ñư c dùng là axetic.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. 11.1).2. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o. ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC.. 11. Dư i áp su t và nhi t ñ cao. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. izobutyric. propionic. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. trong thùng g ).5-4% ph thu c vào lo i h t. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh.5-3% tính theo kh i lư ng h t. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0.2. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm . v i h t cao lư ng m t 25 phút). tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u.

protein và m t s axit amin.3. ch t xơ. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). . không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng.3) B ng 11.25 0.00 1. các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). Nh ng quy ñ nh này g m: .Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô. mg/kg h n h p). m t s ch t khoáng (Ca. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro. hư ng d n s d ng. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11.2. . P…).3.0 – 20.8 5.B ng 11.50 0.4 – 2. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này. ch t béo. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c.0 Tiêu chu n c m quan. các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb. Ca. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g.25 – 1. Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. Hg.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c.50 – 5.4 – 0. kh i lư ng t nh. Cd…). 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8 0. axit amin. 11. Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis). các thu c (như kháng sinh…). t l P/E. Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p). th i h n s d ng.0 2.8 – 1.8 – 4. . ch t béo và axit béo n-3. tên và ñ a ch nhà s n xu t. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). ñ i tư ng s d ng.02 – 0.4 1.2.Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein.

làm ngu i. Máy tr n có hai lo i (hình 11. Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. t l tiêu hoá có th gi m. th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho.Nghi n (hình 11. Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. viên. bao gói. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50. nghi n. tr n. ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . khó b o qu n. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg).2.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. m i gi nghi n ñư c 200kg. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. giai ño n ñ u. ð i v i quy mô nh . r i ti n t i tr n cơ khí. ð i v i th c ăn cá. Không ñi sâu vào các công ño n trên. cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n. n u ngô ñem nghi n m n. (2). Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. cân. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. ch không ph i “k thu t”. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n. có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho. (3).11. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi .1). b o qu n (sơ ñ 11. …). tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng.4. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá.

áp xu t viên là 75-600 kg/cm2). V công ngh . Viên (hình 11. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng.5-0.Th c ăn nhi u m (>8-10%).Kh i lư ng riêng. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. . Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. t c ñ quay c a khuôn. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. D tr nơi khô ráo. ñ bóng. .4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên. .+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. bên ngoài b ng bao d a. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên.Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. (4). + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút).6 g/cc (v i khuôn vòng. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i.3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. (5). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên. ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. V nguyên li u. thi t b và công ngh viên. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng). th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen. tránh chu t b xâm h i. thoáng mát. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. ñ gelatin hoá. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u. lư ng hơi nư c vào khuôn. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

1).FAO) ph n ph l c. Trong b ng có ghi thành ph n protein thô. .0 4. cá.3. Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm. .5 9. ñ m c a môi trư ng.3.Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng. ARC (Anh).error). khoáng.sai (trial . ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ . B ng 12. hàm lư ng lipit.25 3. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi. vitamin.5 5. kcal/g) 4.12.1 5. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau.1.2. axit amin. New (1987. làm gi ng. xơ thô.. Met + Cys. 12.. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r .0 2. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u)..2. Ca.. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B. Ân ð .0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm. Hà Lan. protein. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung.1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 .. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: .. b ng12.Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. kcal/kg). tiêu chu n c a Nh t B n. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n.1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe .000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn. phương pháp hình vuông Pearson.8 8. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th . ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm. ch t béo. P.1 4. DE c a th c ăn cho tôm. khoáng. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t. kcal/g) 3. tiêu chu n cho tôm.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng. ch t chi t không N. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M ).. 12.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng.

g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). cám g o 10%CP. Nói chung. H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng.5 kg và y = 12. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: .60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87.5 kg khô d u d a.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng .. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. cá.5 kg. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n. Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. 4% m và 2% ch t k t dính. 12. c n ph i h p 12. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87. Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0. . Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. premix vitamin. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn.. .Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i.ði u ch nh và b sung.3. .5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12. 12.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…). Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1. . ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao.5/100 Như v y. D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm.Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn.60x = 35/3 = 11.67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . khô d u ñ tương 45%CP.3. cá. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n.3.5 kg b t cá và 87.2. ta có phương trình 2 n s : 0.20x + 0. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s .

03 kg Khô ñ tương 38. ta có phương trình: 0.45 z = 23. Feedlive.43 (4) y + z = 70. t n tr các công th c.6 = 19. tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 .45z x+ 0.1y + 0. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.67/0.00 kg M 4. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m.Ta l p ñư c phương trình: 0.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.00 kg Ngoài các phương pháp trên. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.6 x T (3) ta có x = 11. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.6 x + 0. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.45 y + z = 35 = (100 .42 kg Premix 4.45 y = 42.03 z = 38.00 kg 100.10) = 11.1 y + 0.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).00 kg Ch t k t dính 2.45 kg Cám 42.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.

Canberra 2004 Halver.. Webster. 1985. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3.. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. Edwards.CÂU H I: 1. 2004.D. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Hà n i. 2002. Nhà XBNN. Watanabe. 1995. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Tiêu chu n. Nguy n Th Lương H ng. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. T. Swift.. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). S. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Ludwig. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. DC. Ti ng Anh FAO. P. England Takeuchi.W. Nhà XBNN. Hardy. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Fish Nutrition. Aquaculture Training Manual. USA. C. Fishing New Books Ltd. R. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Tôn Th t Sơn. Hà N i. and Lim. Imprint of Elsevier Science. FAO Fisheries Technical Paper 343. J. G. D. Nhà XBNN. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . L i Văn Hùng. and Shimma. Vi n chăn nuôi... 1993. 1987. Arai. (eds). E. 823pp. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 2004.SRAC Publication No. Dư Thanh H ng. Nutrient Requirements of Fish. 1997. Farm-made Aquafeed. Rome. 700. NRC (National Research Council). National Academy Press.R. L. Nhà XBNN. Giáo trình th c ăn gia súc. 2002. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 1999.. Hà N i. H Chí Minh. C. 345-353. UNDP.. and Allan. CAB international. 3rd Eds. Y. (eds). Lê ð c Ngoan. T. Rome. Australian Centre for International Agricultural Research. FAO. Washington. Academic Press. 1980. 2005. Michael B. Nguy n Th Hoa Lý. Gerald M. 2002. New.

Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. thì ch kho ng Hình 13.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. tr giá 2.1.1. Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. cá hương. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. 1993). h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h . nh ng t m Rau c . Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. CÁ 13. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có. ñ c bi t là Trung Qu c.8 t USD. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. ñ t kho ng 2. B ng 13. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác.1. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. Trong t nhiên. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c . ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. Các giai ño n. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn.5 tri u t n vào năm 1998. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . cá gi ng và cá thương ph m.1. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM.1. ao nư c ch y.1.

3. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. N u kh u ph n ch a 35% protein. M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen. Tuy nhiên. n u như ho t ñ ng c a nó y u. 1999). 2001). 1991. B ng 13. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. 1995).2. axit béo. ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th .13.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. lipid. 1980). khoáng. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. 1994. Protein và amino acid. Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino.75% (5. 1995. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. 1973. cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. Takeuchi. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s .25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . như casein. Song. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. protein tr ng gà ho c b t cá. Tuy nhiên. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. Nhìn chung.2. De Silva và Anderson. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. 1995. 1988). ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. carbohydrates. Kaushik. amino acids. 1992.1. 1982. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. 1982). t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. vitamin. 1988). 1980). Oma. Wantanabe. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n.4% c a protein) giai ño n th t. Ogino. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein.

Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E.83.4 1. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . 1995).8 6.8 5.6 1. 31.9% m t do sinh nhi t và 36. 4% b t th t.8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi.5% m t qua ph n th i khác. 3. Các tác gi cũng khuy n cáo r ng.8 2.9 1. Như ñã mô t các loài cá xương khác.8 3. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s . Lipid và acid béo.4 1. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá.2 2. 1983. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa.0 3.60 và 5. 1995). m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th . và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).1% cho s n xu t).3 5. 1983.4 0.8 0. 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1.4 0.3 1. 1992.7 2. c hai ñ u thu c h Cyprinidae.9% năng lư ng m t qua phân.6 4. G n ñây. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá.6 2. 1985).1 0.4 2.5 2.4 2.8 0. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.6 1. Kaushik.0 3. 29.1 0.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13.9 3.3. Năng lư ng. Hơn n a. Murai và c ng s . và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . Ohta và Wantanabe (1996) cho th y. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác.3. 1986). 1979). c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c.5 0. 1979). liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá.7% năng lư ng thu n (bao g m 12. B ng 13. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.5 3.2 2.3 3.9 3. 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.0 1. 1.3 1. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n. Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 .tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein.

dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. t l ch t cao và m t s c t da. không ph thu c vào kh u ph n. 1992). còn tricaprylin (C8:0) thì không. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus). ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng.Cá r t c n các acid béo thi t y u. 1999. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . Dù v y. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. tricaprin (C10:0). Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. cá tr m c . liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. Trong các loài cá. 1995). 1995). Tuy nhiên. M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. M t khác. s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng.2. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s . cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. Carbohydrate. 1977). Tuy nhiên. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương.8-2. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. Hình 13. phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác. bao g m cá chép. 2000). Trong lúc tricaproin (C6:0). Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . 1998).0. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. m t loài g n gũi. gi ng như “b nh Sekoke”.

u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. Sau ñó. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. 1988). Zn). da. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. xu t huy t mang. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. 1982). xu t huy t da. 1992. xu t huy t gan. Pantothenate 30 Bi ng ăn. Tuy nhiên. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . h t ho ng. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. xu t huy t da. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. 1098). ñ ñ n. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. Vitamin và mu i khoáng. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. Cu. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . P. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. ch m l n. như kích c cá. cáu k nh. lưng cong. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. m t l i. tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. hôn mê. 1991. gan nhi m m . m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh.r ng. m t s c t da. ch m l n. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. ho i t th n s m. các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13.4. tăng trư ng kém. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. h t ho ng. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. B ng 13. mang xo n. Ví d .1997). Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. s ánh sáng. nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan.5 (cá chép có nhu c u v Co. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. Mg. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. Mn. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. h ng c u d v ra t ng m nh. g y mòn. sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép.4. s ng y u. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. thoái hóa gan. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. da và vây. m t l i. th n. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . ch m l n. NRC. D và K chưa ñư c nghiên c u.

Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. 1989). cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . NRC. th t và b t xương. Chúng ta bi t rõ r ng. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p.1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n.4 . nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh. 1993. Kim và c ng s .6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s . Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid.5. huy t tương không bình thư ng Ch m l n. trong ñó bao g m c cá chép.0. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. 1991). ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. bi ng ăn. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. 13.3. lư ng canxi cao. magiê gi m trong xương. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. t l ch t cao. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. 1991. 1994). Mn. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. xương không bình thư ng. còi c c. ñ c nhân m t. b t ngô. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng. l ñ và co gi t. P. t l ch t cao. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. như Zn và Mn. M t tr ng l c. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. Hb. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. xương không bình thư ng. cám. k m th p trong xương Ch m l n. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép. Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. tăng m n i t ng Ch m l n. t l ch t cao. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. Canxi. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. hi u qu th c ăn kém. lúa m ch.1. mòn mang và da.B ng 13. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . 1994). nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. Tuy nhiên.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. Nó cũng cho th y r ng. Mg. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. B ng 13.

Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p. h t c i. B ng 13.8 69. Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19.18 0. Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn.3 15.8 18. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con.% % 8. MPF.17 0. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 .8 52. Tuy nhiên. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.17 0.17 0. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n. S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n.7 45.8 GE.5 11.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s . D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.6. ExMPF và b t ngô (CGM). các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t.8 63. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . 1988).1 31.0 7. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.3 10. Protein trong b t m ch nha (MPF).6 11. ñùn SBM (ExSBM ). SBM.22 0. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ . cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s .6 8.8 10. Trong nghiên c u khác. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard.16 0. s d ng khô d u ñư c làm t v ng.9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT). D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau.8 64.8 63.9 MJ/kg).3 10.1997).22 0.24 0. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p. 1997). MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein.3 13. 1996). thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM. MJ/kg 0.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20. Ngoài ra. Vì v y.

1993).3 4.0 3.6 1. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t.0 7.8 1.0 1.9 2.7 6.7 1. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p.6 4. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.1 5.3 1.3 2.7 2.2 3.9 2. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .9 3. Do v y. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .7 1.6 8.0 2. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.4 2.5 1.6 4.0 6.0 7.8 5.0 3.7 và 13.6 1.4 1. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào.5 7.1 1.4 3.7 1.2 3.6 1.1 1.0 3. Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m.7.3 1. 1998).3 4.2 2. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.9 0. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.9 1.2 3.1 1.3 5. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.6 4.40 .0 2. M c dù xét m t cách t ng quát.1 2.6 2.8 9.2 2.9 1.0 1.4 3.0 4. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.7 2.9 2.1 6.3 4.4.7 1.9 3.2 8.0 128 0.7 2.8 3.5 1.0 4. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.6 2. 13.5 1.5 2.4 3.7 4.2 2.2 2.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.5 2.8 1.3 4.1 2.1 3. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.4 3.4 1.3 5. Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.2 1.0 4.1 3.3 2.5 1.8 3.5 7.0 4.7 5.7 4.0 4.4 1.7 4. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.7 4.5 4. 1993). T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.6 1.5 6.2 3. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.50 .5 1.8 1.2 5.1.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .8).0 3.5 2.4 1.1 2.7 2.2 1.3 4.0 6.9 5.3 1.9 5.6 6. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .3 1. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.5 8.0 2.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.20 . B ng 13.8 2. Vì v y.5 3.4 3.6 2.9 5.7 4.8 3.3 2.5 2.4 2.7 4.0 1.3 2. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.30 .

11 0.40 2.72 1.58 1.5 10.29 1.94 3.19 3.40 1.9 11.35 7.02 4.9 6.04 1.0 2.16 2.90 2.3 3.0 1.6 4.2 5.39 2.28 1.30 1.59 1.7 3.11 2.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .95 1.0 4.15 5.65 5.61 4.65 10.3 3.2 6.60 2.84 0.88 3.04 1.42 3.65 9.57 1.9 4.45 1.2 5.02 7.7 2.85 0.9 5.21 4.1 3.17 1.76 0.96 2.3 13.17 5.8 3.6 2.78 8.1 8.9 7.40 1.60 11.5 5.8 1.0 4. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke.26 1.81 8.17 6.26 3.2 10.16 1.2 2.69 0.6 7.17 2.13 2.33 7.66 2.5 6.9 3.1 6.95 3.65 2.76 1.9 3.14 1.91 2.92 5.26 27 28 29 30 10.93 1.62 4.40 2.02 3.95 2.6 4.44 1.3 4.3 4.0 6.9 5.77 0. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.55 1.76 1.7 4.6 12.66 5.1 2.1 10.05 1.1 3.94 1.53 0.26 1.66 0.4 8.72 1.73 6.2 2.80 4.44 4.9 7.4 4.4 2.6 6.9 5.4 7.93 2.34 2.59 1.9 2.9 8.03 1.55 1.8 6.5 2.04 7.5 9.7 6.45 6.74 1.62 9.00 4.75 1.2 B ng 13.59 2.75 13.15 1.37 0.95 1.6 3.17 2.27 3.41 1.0 9.4 7.84 0.43 1.8.05 1.

Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. Nepal. h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein.5% kh u ph n. Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000).2. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð . 1998). Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 . Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng.1.3. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð . Trong 2000 t n thu s n c a Án ð .13. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13.2. 1978. Bangladesh. 13. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. 1986). Cho ñ n nay. Renukaradhya và Varghese.2. ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Sri Lanka và các nư c lân c n. Catla (Catla catla). h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a.2. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. 1991). Trong nh ng năm g n ñây. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð .

50 4.70 6.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.75 4. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .50 3.85 1.42% (3.13 1.25 2.55 3.38 6.60 4.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1.63 2.90 2.60 B ng 13. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2. B ng 13.th y.95 3.30 5.10.11.00 4.15 2.88 3.38 2.03 3.25 5.18 4.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.35 1.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.10 và 13.77% protein kh u ph n) B ng 13.00 4.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.11.20 3.75 4.70 2.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.31% (5.55 Cá hương/trư ng thành 5.10 1.9.13 2.65 0.9.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .80 2.60 1.70 4.85 4.95 0.23 3. 13.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.50 1.86 3.40 % protein KP 5.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.08 3.27 5.27 1.43 1. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.45 1.45 2.10 0.35 3. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1.71 4.

Ư c lư ng. m t s c t và ñ c m t cá. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . Kh năng ñ kháng. ph thu c vào t ng giai ño n s ng. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Tuy nhiên. b t s n. các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. Carbohydrates. Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . 1993). Tuy nhiên. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. 1997). Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. cám. Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. b ăn.Lipid và acid béo. Hơn n a. Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. Vitamin và mu i khoáng. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. Trong th c t . Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. Tuy nhiên. như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. trong th c ăn công nghi p. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây.

nhưng khuy n cáo b sung 0. t l ch t cao. Jayaram và Shetty. Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. l i m t. Jeychandran và Paulraj.500UI. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. 1976.001-0. nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung.3. r i lo n th n kinh.. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. 1980). Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. 1987). Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. Khi b sung 0. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. Thông thư ng. ch m l n. Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. Mahajan và Agarwal. Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. biotin 5-8mg/kg th c ăn.000-6.2. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. 13. m t s c t da. cong c t s ng.chung. Ngu n b t cá. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. ch m l n. 1997). Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. acid folic là 0. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. d ng cobalt chloride. K t h p c a b t nh ng t m. M c 5. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . d ng th c ăn chưa n u chín. V mu i khoáng. 1985).5-1mg/kg th c ăn. choline 500-600 mg/kg th c ăn. ho i t vây. gi m s khoáng hoá xương. Tuy nhiên. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá.12. trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. nh ng t m. ph ph m ch bi n tôm. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. loãng d ch màng m t. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. b n lo n và ng t th . M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. m t s c t trên da cá. khô d u. ho i t . Lall và c ng s . nh t là Ca và P. b ăn. vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . 1980). Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém. 1976. 1977. xu t huy t dư i da. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng.01 mg/kg. 1980.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. k c cá trôi. 1981). Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u.

Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng.0 3.5 72. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13.5 12.0 12. protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.8 11.4 73. 1975). 1979). kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia.0 7.2 8. cho th y r ng.3 2.5 10. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.5 19. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m.6 12. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương.8 13. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c.3 9.1 Khoáng (%) -* 10. ð gi m giá thanh.7 7. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi.6 10.0 8. ñ u l c ho c tép.5 1. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào.5 3.3 15. M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12. Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u.4 64.0 nð DXKð (%) 36. 1987).3 9. 1990). b t lá c a cây dâu t m. B ng 13.3 4.0 0.0 67.8 Xơ thô (%) 7. 1988.0 2. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein.0 18.6 9. Pistia và Salvinia.2 12.5 1.7 4.2 23. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj.2 39.1 7.2 25.5 1.1 1. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.0 31.3 1.3 2.7 13.5 40.6 10. 1994).1 Cá hương c a Catla.3 4. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành.1 15.9 3.3 1. Mohanty và c ng s .0 M thô (%) 17.12.5 14.0 11.13.2 2.8 0.3 11. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).4 5.0 Protein thô % 14. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s . ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh .5 42.7 75. Murthy và Devaraj (1990.8 2. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia.0 4. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).0 46.5 4. Hơn nũa. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).4 10. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot. Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 .th c v t. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s .

có m t vài l (ñư ng kính 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 . khi ph i h p 2. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). 1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. Các lo i hormon. 1988). Tuy nhiên. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng.B ng 13. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi . tăng sinh trư ng và s c s ng. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. Sau khi h t th c ăn. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. r i ñư c nh n xu ng nư c. ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. túi ñư c ñưa lên. vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. 1996). 1989).2 cm) ñáy túi. như 17α-methyl-testosterone. S d ng nh ng lo i hormone khác. r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá.5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s . Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo.5.13. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi.

136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Oreochromis aureus. b t cùi d a. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. 1997).1. là các th c ph m r ti n. 1982): Tilapia và Oreochromis. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. aurenus. B i vì.2. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. 1989). 1999). bao g m c cá rô phi. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. N u protein ñư c cung c p quá nhi u. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. vi c s d ng giá t i thi u. t 186. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. 1983). nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus. ð tăng t l ñàn gi ng. sinh trư ng và tái s n xu t. Vì v y. c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng.3. Vì v y. con lai O. hình th c nuôi bán thâm canh. 13. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. Cá rô phi gi ng (Trewavas. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì.3. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. niloticus O.3. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. b t ngô. ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng.5% (El-Sayed. là ngu n cung c p liên t c các amino acid. ð i v i gi ng Oreochromis. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n. như cám g o. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. Cá không có nhu c u chính xác v protein.000 tri u t n. cà phê l ng. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill.) 13.13. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t.4.544 ñ n 659. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh . hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p. chi m 4.

5 3. mossambicus O.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô. Lovell.024 2.8 1. 1988.5-7. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13.niloticus x O. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein. 1978.7 1.3-0. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13. 1998). 1977. vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac. 1979.1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.14). 1980. 1978.5 0. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1. El-Sayed và Teshima. 1992).4 De Silva và Perera (1985) 28. 1985).niloticus x O. Jauncey và Ross.012 0.4 30.0 6-30 1. 1991.2-3. 1988.5 Cá b t 0.5-1.6-1.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30.15). Trong ao nuôi. B ng 13. 1982. Teshima và c ng s .0 Shiau và Huang (1989) 20.838 40 24 0. 1979. 1980. Santiago và Laron. B ng 13.65 0.88 10.0-2. niloticus O. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia. Kubaryk. Jauncey và Ros. Wee và Tuan. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c .0 Clark.0 28. Siddiqui và c ng s .E. Mazid vac. A. 1982.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O. niloticus O. Twibell và Brown. Wannigama và c ng s . Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0. protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney. tuy nhiên.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi.0 24. Jauncey.16 1. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O.7 0. 1982. ð i v i cá hương. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein.15. aureus Tilapia zillii O. ñ i v i cá gi ng.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 .14.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. ch m l n. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. 1991). vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204.mossambicus × O.55 và 0. B ng 13.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. mòn vây. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. choline. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi.Nh ng ch t dinh dư ng khác.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%.p. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. pantothenic acid và ascorbic acid. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. Tuy nhiên. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. mossambicus × O. Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco. vitamin B12. riboflavin. còi c c. biotin. Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng.p. ñ c th thu tinh. (Lim và LeaMaster. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. Vitamin và mu i khoáng. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. G n ñây. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá.. như chromium. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. 1993). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i.46g). 37 và 41%) trong 8 tu n . Trong c 2 trư ng h p. pyridoxine.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau. Tuy nhiên. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i. niacin. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. cá ăn th c ăn tinh b t. màu s c cơ th khác thư ng. t l ch t cao.t ñ mu i (Lim et al.4 mg chromic/ kg th c ăn. H nh n xét.niloticus) nuôi 32 p.

mi ng t n thương (Shiau và Suen.7-9. Sugita và c ng s . aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p.mossambicus x O. aureus. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. 1993). niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n. b ăn. t n thương mi ng. Tuy nhiên. aureu là 1000 mg/kg th c ăn.7-9. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O.5 mg/ kg th c ăn và 15. vây. Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính. aureus 1. ch m l n và t l ch t cao.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0.5 (28%CP) 15-16. 1982. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t.5 5 3 - O.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. aureu sinh trư ng t i ña là 0. Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O. 1997).0-16.00937 (374. co gi t. mang ho i t và da.niloticus ×O. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. mòn vây. mi ng bi n d ng. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan.mossambicus × O. Shiau và Lung. xu t huy t. 1999).8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O.niloticus ×O. 1990.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. ho t ñ ng l ñ . M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline. aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 .B ng 13.06 1000 0. ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O.niloticus ×O.niloticus x O.18.niloticus 2. 1992). t l ch t cao.niloticus ×O. 1992). O. Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O.

1991) và 0. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. 1994).niloticus là dư i 0.niloticus ×O.0g (7%) Ca và 5. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. B i vì d ng nguyên thu . 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O. vi c b sung 7. 1987). M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi. Trong t t c các nghiên c u. 5 mu i khoáng chính.059-0. 1992). s t gi m lư ng h ng c u. L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . Mg. Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan.19). 1980). trong khi nhu c u c a Mg là 0. G n ñây. P.ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . aureus. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. Ca. thoái hoá cơ.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C. 1987). aureus l à 374. nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau.8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang.niloticus ×O. Trong nư c ch a ít Ca.9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . 1990).niloticus ×O. Nhu c u ñ i v i O.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . 1993). Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E. màu da có màu b t thư ng. gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn.077% (Dabrowska và c ng s .002% Zn (McClain và Gatlin. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 . Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên. Do ñó. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n.niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. C1 d phân hu . Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O. xu t huy t dư i da. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O.1992). aureus là 10-25 mg D. 1993). 1989) và 0. 1984.1999). Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s . 1990). lá lách và da. aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn.003% Zn (Eid và Ghonim. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s .05% (Reigh và c ng s . S thi u h t vitamin E O. aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s . Nhu c u v vitamin E c a O. m c magnesium 0. 1984). aureus . ð i v i aureus. ceroid gan. niloticus. nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. 2001). aureus (Robinson và c ng s .0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O.

20% ñ u nành.0012% và c a ñ ng là 0. hình th c nuôi thâm canh.O. cho ăn t ng thành ph n riêng r . niloticus <0. 1988). kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau.aureus 0. d ng b t. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m.0004% là nhu c u c a O. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá.077 0. như cám g o. M c kh u ph n c a Mg là 0. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k .niloticus ×O.9 0. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli. Tuy nhiên. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim.20. 13. Thành ph n th c ăn thô. B ng 13. ch y u là th c v t. d ng b t và d ng nhão. 1989). T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein. Vì v y. aureus là x p x 0.7 0.059-0.21-0.19. tuy nhiên. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh. Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá.002 O.3% (Shiau và Hsieh. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn.05 0.niloticus xO.4. aureus 0.2-0. niloticus (Wantanabe và c ng s .5 0. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c . C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13.3.0003-0. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982). Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. 2001).003 O. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . Kh u ph n th c ăn O. 1983). Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng. Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên.3. viên chìm hay n i. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u.3.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn.

Có th cho cá ăn b ng tay. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. Cách cho ăn t ñ ng.thâm canh. Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n.20. J. Dư i ñi u ki n này. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . Tuy nhiên. thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do. B ng 13. Clark J. 1980). mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. máy th i. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . Clark. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành.

Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. 1981). n ð . ðài Loan và Vi t Nam. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . Malaysia. 1989). Tuy nhiên. Campuchia và Thái Lan (Ling. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. Burma. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Indonesia.5. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t. ðây là loài cá có giá tr .4. 1982.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. 1989). M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác.13. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus. Malaysia. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. Chuapohuk. Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. 1977). 1994). Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. Thái Lan. 1994). các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish).1. Indonesia. Cá da trơn Pangasius. Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . Campuchia.4. Theo th ng kê. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. n ð . Campuchia. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Cá qu . Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. Vi t Nam và Thái Lan (Wee. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. 13. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e. Cá qu thu c h Channidae. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh.2. Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3.4. Burma. Nhu c u dinh dư ng Cá qu . ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i.

vitamin. Tuy nhiên. cám g o. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. 1999).21. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn . Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. 35%.th c ăn công nghi p. ð i v i cá qu . 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n.pantotheic. Chutjareyaves et al. b t ngô. b t ñ u l c. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu .3. cá gi ng. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. Còn giai ño n cá P. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P.4. lamaudii giai ño n cá hương.. các ch t khoáng và ch t k t dính. So v i cá qu . 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn. 30% và 25% protein.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. Cá Pangasius.21 B ng 13. b t ñ u tương. 13.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%. g o t m. nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. b t s n mì.5 7. B ng 13. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 . Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu .sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. ðôi khi.

1994). ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi.ngư i cung c p thông tin).12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 . còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P. Nuôi dư ng Cá qu . Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. cá t p. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2.200m3.Koonsomboon .500 con/m3. 13. là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn.sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan. nh ng vùng cá t p có s n.micropeltes và C.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. Khi cá ñ t kích c cá gi ng. Trong 2 tháng ñ u.4. g o t m n u chín.B ng 13. rau c .3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín. Cá da trơn Pangasius.lamaudii. tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau. Campuchia và Burma (New et al. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. P.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. Tuy nhiên. Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . bao lá t trái ngô…). Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh.striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng. T tháng nuôi th 3 tr ñi. 1994).3m. g o t m và m t lư ng nh cá t p. Cá sau 6 . Ví d .4. L ng nuôi cá qu có th tích 15 .sutchi và P. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S. cá ñư c cho ăn cám g o. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u. Sau 8 . Hai loài cá qu C.22. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i.2000m2 và ñ sâu 2 . Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 . H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha.

12 tháng. lysine. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 . Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Như v y.1.6. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p. Tuy nhiên. Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình. Hình 13.Rimteerakul). chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. Khi cá chình thi u arginine.60 con l n v i 12. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. Sau 8 . Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. 1980). Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. threonine. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép.16g/100g cá (Ognio. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A.23). cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích. 13.5. Cá Chình 13.500 con cá/ha. cũng như các loài cá khác. Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. Tuy nhiên. isoleucine. 1994). Anguilla anguilla Châu Âu. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha). s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200.100g).5 t n/ha (theo P. trytophan và valine trong th c ăn. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30.0 -37. phenylalanine. G n ñây. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP. cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u.000 t n.12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á. L ng có kích c t 20 900m3. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. H s chuy n ñ i th c ăn 4 .5. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 . Thư ng nuôi v i m t ñ 5 .6:1. K t ñó.5kg. japonica và A.5. methionine. Trong các loài ñó thì A.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1.2. leucine.) 13. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. histidine.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên. 13. t l cho ăn. 13.000-9. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. V i hình th c nuôi này. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t .6. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. tính ngon mi ng. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%. nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn.Thông thư ng. m c năng lư ng phi protein.000 kg/ha/v . Vì v y. Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng.5 v /năm. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên.000 kg/ha/v . các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . 2-2. ch t lư ng protein. Nhìn chung.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. V i hình th c này. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao.5 con/m2. kích c . Năng su t bi n ñ ng t 2. Các hình th c nuôi Nhìn chung. môi trư ng và qu n lý ao nuôi.6. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. H u h t. Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. v i hình th c qu ng canh. năng su t ñ t 6002.2. bán thâm canh và thâm canh.3. Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn.

81 3.24 2.01 5. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein. isoleucine.45 3. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh. P. b t gluten (Sick và Andrews. vannamei. Tuy nhiên.76 3.86 3. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm.92 3. m c.52 1. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm.75 3.japonicus 7.86 2.38 n protein (%) Sò M c 4.50 8.30 2.51 4. monondon. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng. casein.40 1. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P. duorarum t t hơn b t cá. threonine.51 0. leucine. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.13 2. vannamie.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P. Shigueno (1975) cho r ng.66 2. B ng 13. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá. và c a m c.46 6.54 1.18 2.28 6. 1973). histidine. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm. Arginine.65 4.90 3. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c. b t tôm. B t h t bông ch a r t ít lysine.73 3.34 2. b t tôm.68 5. lysine.76 7. japonicus và P.28. methionine.45 1.70 2. Trong th c t s n xu t.48 3. sò. b t h t bông (ch a 0. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 .77 1.15 3.79 4.50 2.vannamei 8. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá.39 2.50 5.46 1. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm. B ng 13. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P.83 Tr ng 5.21 5.69 1.66 Casein 3. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này.87 Ngu P. m c.00 2. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm.04 7.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi. do v y. b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm.62 0. azteus và P.88 4.97 2.47 5. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.01 4.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm.89 7. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng.52 2. Tuy nhiên. phenylalanine.40 6.72 2.27 3. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc.71 3.30 2.28 0.27 1.

ngu n và ñ c tính c a phospholipid.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. sterol. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. Hơn n a. P. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. vòng ñ i. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. P. T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal. Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. vannamei. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. Palaemon serratus. Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein.japonicus. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein. như lecithin. P. Bên c nh acid béo thi t y u.5% acid béo n-6 và 0. Kh u ph n ch a 0. tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. Tuy nhiên.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . indicus. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p.42 kcal/g (Sedgwick. các vitamin hòa tan trong m . hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 .5-1%. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. và có l là các ch t dinh dư ng khác. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. Tuy nhiên.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm.5%. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. stylirostris và P. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. Tuy nhiên. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein. 1979). T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm.

B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy.4 0. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c. s t.6. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . ñ ng. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho. giai ño n Zoea và Mys. s ng t ng ñáy. k m. Giai ño n Post.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. B ng 13.01 mg 0.30.4 13. 1978). th c ăn là mùn bã h u cơ. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.29.4. B ng 13. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0.

Tuy nhiên. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. tuy nhiên. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh . Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. nơi ch y u t o thành khuôn phân. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. sò. th y sinh v t s ng và ch t. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. Trong ñi u ki n ao h . Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao. phân tích l i nhu n . Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. Nh ng h t không m n. vì vây.5-2 g. vi khu n. D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. Artemia. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. Nhìn chung. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p.

1979). Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. 13. gi m s c ñ kháng. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. máy th i. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. Tuy nhiên. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. m c. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. acid béo và các ch t chi t c a cá. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. Do vây. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. Không như cá. do phát tri n t phát.n nên viên th c ăn n ng. Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. ch bi n. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m.6. B t mì. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m. Trong ñi u ki n thí nghi m. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. alginate. ð tăng hi u qu vi c cho ăn. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. sò. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u.. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . kích thích s b t m i c a tôm. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. Tuy nhiên. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. B t cá. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi .. nhìn chung. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . b t ngũ c c. tôm. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn.5. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm.

t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. Sacchamyces. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 .. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao.5 . các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao.. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm. K t qu th nghi m cho th y.2-0. Lactobacillus. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. N u th i ti t th t thư ng. tăng nhanh sinh kh i. Aeromonas. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. bi n ñ ng liên t c. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. ôxy hòa tan. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm.m t ñ y ao. ñ trong. v tôm. Căn c ñi u ki n th i ti t. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. Aspergillus. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM). Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. c n l ng. NH3. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. rãi EM 1 tu n/ l n.4 lít/sào. phân h y các ch t th i. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. Khi g p nư c. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. rong t o. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. Strepptomyces. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. li u lư ng bình quân 0. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t. H2S. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. t các ch t mùn.. E coli. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0.1 lít EM gi ng /sào (500m2). ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. b t ngu n t th c ăn dư th a.. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh.

FAO. G.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. England Takeuchi. cá rô phi. Rottmann. In: Muir. 2002. 1995.D. cá chình..W.W. R. Scott Graves.. Snakeheads . Vi n chăn nuôi. Rome. Webster. IFAS Extension. Swift. J. 1982. P. Canberra 2004 Halver. Y. Craig Watson and Roy P. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids.. cá trôi n ð . J. 2002. 2002. pp.213.. Fishing New Books Ltd. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Edwards. London. R. FAO Fisheries Technical Paper 343. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. UNDP. Hardy. Watanabe.. D. 1987.. Farm-made Aquafeed. Wee. (eds).E. Ti ng Anh FAO. 2003. S. Nhà XBNN. E. 1980.. cá qu . 345-353. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 . H Chí Minh. K.. tôm he? 2. 3rd Eds.Their Biology and Culture. 823pp. C. Imprint of Elsevier Science. and Allan. CAB international. and Lim. Nhà XBNN. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Fish Nutrition. New. Academic Press.R.L. Croom Helm. Australian Centre for International Agricultural Research. J. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 1985. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. L. Rome. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. 2004. Yanong. and Shimma.CÂU H I: 1. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. R. 179 . T. Hà n i. T. Michael B. (eds). 2004. ð c ñi m v dinh dư ng. Arai. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc.. Aquaculture Training Manual.F and Roberts. C.

Nó không làm phình to t y bê. do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng. nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương.. Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. Tuy nhiên. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. khô d u l c. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. 1947. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. ñ ng v t và vi sinh v t. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương. 1951). X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. 14.CHƯƠNG XIV ð CT 14. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn. cá da trơn.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. 1980). 1976). chu t.1. 1961). Evans và Butts. Kozak. cá chép và các lo i khác. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương. cá h i (rainbow trout). Viola et al. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska.1. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. 1980).. 1979). cá tăng nhanh m t cách rõ r t.500 (Liener và Kakade. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al. chó (Liener và Kakade. Ngày nay.1. Tuy nhiên. ñ c bi t lysine (Riesen et al. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . l n. Nhưng. ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. (1982) nghiên c u trên cá chép. khô d u bông. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein.. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1.

khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn. nitrite h u cơ.(1985). ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c.6 TIU trong m t thí nghi m khác. bông. X lý nhi t. Satoh et al. tannin và các phenolic khác.4-4. c i d u. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . và tăng t l ch t cá (Richardson et al.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). trong khi cá chép n m v trí trung gian. Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i.ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S). cá da trơn có s c kháng hơn. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. 1983). ngoài ch t GL. Hơn n a. Mg và Zn. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. Tookey et al 1980). h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. Phytic acid Phytic acid . chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích. ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m. Các tuy n s c t ch a 2. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). oliu… chu t. ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). súp lơ. Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). 1985. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . Van Etten và Tookey 1983). và ch t lư ng khô ñ tương. I-trypsin và axit phytic.

Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th . Hi n nay. 1970). reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. Ngày nay. tiêu ch y r i sau ñó táo bón.alkaloids). cá da trơn. nhóm alkaloid gi (Pseudo .0.22g/1kg v c . S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . Trong khi. Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol.30 . 1997). cafein trong h t cà phê. tích lũy mô và thay ñ i mô b nh.55 g/kg v c .chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t. cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh.2 . Tuy nhiên. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. cá rophi.0. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn. E. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu. breviflora (Sotelo. Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . ng ng tim và t vong. Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine.18% không nh hư ng tăng tr ng. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. 1973). Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta.34g/kg c . McRosoft.49g solanin/1kg ru t c và 1. k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k . và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng. Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin.04 .07 g/kg ru t c và 0. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 . morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau. trung bình 0. tên hóa h c là 2 . Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid. 1930). vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c.4 g/1kg th tr ng ngư i. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ.propyl .alkaloids).0. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0.piperidine (C5H10NC3H7). ña s có ngu n g c t th o m c.

. Payner. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. có lo i ít. ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin . tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. T xa. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. ñó là axit gallic và m . Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u.digallic. ñi u quan tr ng là v m t di truy n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 . Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. ñã hóa g thì tannin càng nhi u. Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. như th ta g i là "gallotannins". b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. có phân t lư ng >500. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa.m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. Trong các lo i cây cao lương. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. M t hư ng khác. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. làm thoái hoá và m hoá gan. 1974.1962) B c M . Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. Ngoài ra. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. Sau này. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y. tiêu hóa kém. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. Tuy v y. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. Th c v t càng già. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. 1975). xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan.

Tuy nhiên. bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. b t ñ u tôm. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá. 1975). m t c m giác hô h p và ch t. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser.. 1983). ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al.. 1985).thì CPFA có 20-30ppm.. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. Tuy nhiên. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y.2% (Bailey et al. ch t này gây tê cóng môi.. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ.. ñ c bi t cá l n. Chưa th nghi m trên cá. b t lông vũ. lư i và ngón tay. 14. 1966).2. nôn m a.. 1967. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông .6-1. kho ng 0. 1970).01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. 1974. m t c m giác cơ. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. Như v y. 1978. b t th t. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. axit sterculic. bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al.. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. 1974).1. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i. D u bông ch a 0. b t máu.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale..Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA).thư ng dùng cho cá h i .. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . 1974). gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn.. ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1. các lo i này không có ñ c t . Johnson et al. 1980). Nhìn chung. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. 1969) và cá rainbow (Roehm et al.

Ví d . lúa mì. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. G1 và G2.RNA. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. các s n ph m ngô. Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào. β .lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1.. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác.1. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c. các h t c c (b p). l c. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. do ñó.. ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. tăng t l ch t. 1979). khô d u l c. 1983). Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . ví d thông qua s thi u h t các vitamin. g o và ñ i m ch. Tuy nhiên. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i. h t h ñ u. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . Trong th c t . lo i n m này s n sinh các aflatoxin. khô cùi d a.1). 1982). tuy nhiên. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. h t hư ng dương (b ng 14. các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c.3. da trơn và h cá chép. B2.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. Như ñã bi t. 14. b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. 1966). ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c. thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào.. Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). Aspergilus parasiticus sinh ra. Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al. ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào.

1977). cao lương. 1967. (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n. Ochratoxin A gây ch t ngư i. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum.th gây ung thư. 1977). Scott et al. ñ i m ch và y n m ch (Scott.75-0. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . v i li u LD50 4. B ng 14. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott. Ngoài ra. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. lúa mì. ti t s a. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u.. t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. Ngoài ochratoxin. McKinley. 1969). Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). d tr th c ăn.58 mg/kg và AFG1: 0. 1972). ñ u nành. ð c t này gây h i ñ n gan.83 mg/kg.2 mg/kg (Abedi. 1969. 1965. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An... v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0.90 mg/kg (Bauer et al. AFG2: 4. b o qu n. li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al. 1991. cá Zebra thì nh y c m hơn. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50.. Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. th n ñ ng v t.1. cafe. lúa m ch. ð i v i cá h i coho. Bauer et al. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. Các lo i th c v t d nhi m là g o. ngô. Trong khi ñó. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . h t tiêu.81 mg/kg và AFG1 là 1. AFB2: 1. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t.0 mg/kg. Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. phơi khô li n. 1968). Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. Nó gây thoái hóa gan. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus.67 mg/kg. nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al... 1969). Các s li u trên còn cho th y.44-0. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. 1969). 1977). Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. t. 1970). có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô.

các axit: propionic.0 L c nhân 7.0 G o 13. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. liên k t ch t v i ch t h u cơ. B ng 14. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr . 3. Ki m soát và tr kh côn trùng.0 ð u các lo i 15. Côn trùng.2. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water).30%. côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. sorbic. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 . Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. S d ng hóa ch t. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. các loài g m nh m xâm nh p vào kho. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. sâu m t trong kho b i. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. Chính vì v y. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. sâu m t. ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. H t d tr trong kho qua m t th i gian. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14.2). 1. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. Thiramtan. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m.5 Lúa 15. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin.cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. Ki m tra. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . 2. lactic. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . n n chu ng nhi m b n..

Wolke. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. Murchelano. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. t ñó không gây tác h i cho cơ th .1. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. McAllister. Davis. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. lo i b aflatoxin trong d u. ng n h n. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. 1985). Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. 4. ngô. Ví d . NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao.ch nhi m ñ c n m. Bi n pháp v t lý. Làm m t hi u l c aflatoxin. 1976. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m. Như v y. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . Th c ăn.2. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. Phương pháp nhi t như rang. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. Mayer. 1972). CÁC H P CH T KHÔNG T 14. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. 14. như ñ u tương. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. Nói chung. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn.2. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. n ð . 1970). ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. Ngày nay.100%. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. gia súc và c cá. 5.

As. ð tương và nhi u d ng phytate. Zn.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein.. ñ c H t bông bi t lysine. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. cadmium (Cd) và chì (Pb). 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. Hg.2. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein. B ng 14. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. Anderson. 8.2.. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c. Al. bông. Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). goitrin. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. Tuy nhiên. 1985). Cd. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . mát. H u h t h t c c. 1995. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương.. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. Zn. Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. 1975) cho th y. Cadmium Cd gây ho i t gan.14. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c. Cu. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. Pb.3. s ng ñ c này ít khi x y ra. da. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. NRC. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng.. Mn.

NRC (National Research Council). Eel. USA. England Webster..CÂU H I: 1. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng.D. CRC Press. Florida. 2002. DC. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.. E. New. FAO. National Academy Press. D. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 . Lê ð c Ngoan. Hà N i. C. Imprint of Elsevier Science. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. (eds). Rome. Washington. UNDP. 2002. DC. Nhà XBNN. Academic Press. J. 150 tr. Bùi Huy Như Phúc. TP H Chí Minh. Fishing New Books Ltd. Boca Raton.P. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). 1985. Nutrient Requirements of Fish. C. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. Swift. Washington. S.Arai..W. Nhà XBNN. 1987. 1990.. 69-75. 2002. Nhà XBNN. Michael B. Ti ng Anh AOAC. 823pp. 1993. Dương Duy ð ng. and Lim. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. pp. 438 tr. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t. CAB international. Fish Nutrition. R. R. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. Nguy n Th Hoa Lý. 3rd Eds. Official Methods of Analysis. 15th Ed. Dư Thanh H ng. Halver. Giáo trình th c ăn gia súc. H Chí Minh. 1991. In: Wilson. Dương Thanh Liêm. Aquaculture Training Manual. 2005.R. Anguilla spp.. 2004. Hardy.

5H2O FeSO4.7H2O 0.1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0. Rome. chép.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0.0 CaCO3 15.5H2O 25.1 KI (ho c KIO4) 1000.H2O ZnSO4.PH L C I H N H P TH C ĂN.1. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0. VITAMIN CHO TÔM.6H2O KI Dùng m c 0.3.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .1 0.0 2. PREMIX KHOÁNG. H n h p khoáng s 1 (cá h i. rôphi. New. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð . 1987) B ng 1.2. 1982) Ch t khoáng CuSO4.0 CuSO4.05 I = 0.7H2O 35.0 FeSO4. 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150.Catfish) (Halver. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn .01 20 30 0.2% trong kh u ph n m B ng 1.1 B ng 1.0 NaH2PO4 50.7H2O MnSO4. Michael B. da trơn) (Chow. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp.0 NaCl Premix dùng v i m c 1.Indian Carps) (Chow.0 MgSO4 223.0 MnSO4. FAO.H2O ZnO CoCl.

H n h p vitamin (Cá h i.00 10.4775 0.7H2O MnSO4.D3 .7H2O Ca(IO3).C .0000 50. rôphi.7H2O NaCl KCl FeSO4. 1982) Ch t khoáng CaHPO4.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.4H2O CuSO4.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross.6H2O CrCl3.0000 25.00 200. da trơn) (Chow.B1 .91 1.0000 5.00 151.K .11 100.14 1.B ng 1.02 1 90 0.2950 0.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 . 1982) Vitamin Vitamin A .5375 0. chép.7775 127.7850 0.H2O MgSO4.5.7H2O CoSO4.E .00 22.5000 60.15 3.51 Dùng m c 4% trong kh u ph n. 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.4.5000 2.7H2O ZnSO4.18 0.

0 Premix vitamin 0.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 . 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.0 Distillers solubles khô 8.00 Cám lúa mì 3.8. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.0 Khô ñ tương chi t ly 22.0 B t lông vũ 5.0 B t máu (80%CP) 5.34 Cao lương 15.6.0 Cám g o 20.5 Cám g o 12. H n h p cho cá chép.5 TC: 100. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.0 T m lúa mì 10.001 Axit Nicotinic 2.0 B t cá 56.Viên khô) (Thái Lan.1 B2 0.0 D u cá 4.0 Premix K+V 1.B ng 1.7.00 M tr 5.0 TC: 100. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow. 1981).5 Khô l c 12. da trơn và rôphi (Chow.00% Khô d u hư ng dương 11.3 Pyridoxine 0.00 Calcium orthophosphat 2. Tacon và Beveridge.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.2 Vitamin B12 0.0 Tinh b t (alpha) 14.54 Premix vitamin 0.6 B t c alfalfa (17%CP) 3. H n h p vitamin (Tôm bi n.0 Calcium Panthothenate 0.5 Basfin (Ch t k t dính) 0.07 Khô m m ngô 7.60 Premix khoáng 0.4 Mu i iot 1.6 Axit Folic 0.0 Khô d u bông b v 12.0 B ng 1.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.35 B t ñá vôi 2.05 Vitamin K 0.2 Vitamin C 5. Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee.

45 8 1 0.11. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.5 0.9.5 48 3 2 1.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.5 0. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 0. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 .5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1.B ng 1. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0.10. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.

5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15.000 2.000 12.000 10..0 10.14. 2002. 1983) Viên khô cho P. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al.0 5. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.B ng 1.5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1.0 4. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 . trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.000 20. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37..0 10.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P. 1984).0 15. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.12.000 36. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27.000 (%) 27. NRC.0 5.13.

1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 T ng: 100.0 Khô d a 20.0 8.500 1.0 Cám g o 25.000 0.0 Premix K+V 1.038 100 B ng 1.15.0 10.0 2. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.500 0.0 Cám g o 45.0 B t tôm 25.0 1.0 B t cá 10.0 5. 1982).0 0.000 0.0 Tapioca 5.0 39.0 1.0 Khô ñ tương 9.0 Khô ñ tương 5. Manik.5 39.0 Guar Gum 1.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.0 G o nghi n 25.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.02%BHT và Ethoxiquin) 10.0 2.Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.0 4.0 3.0 Khô l c 5.

05 0.56 0.0 R R 0.43 0.75 1. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng.18 0.87 0.94 1.73 0.8 0.1.Histidine .05 0.1 1 1 NT NT 0.5 0.Lysine .0 1.1 E 30 2.7 0.Tryptophan . Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.2 1.14 0.Leucine .2 0.Threonine .61 0. axit béo.17 1.43 0.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.9 1.Arginine .Met + Cys .6 0. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.4 1.04 0.7 0.9 E 0.55 1.48 0. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.31 0. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .8 NT NT 0. Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.73 0. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .64 0.09 1-2 NT NT NT 0.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.1 R NT 0. B ng 2.Phe + Tyr .5 .5 .36 1.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.6 0.45 R R 5 1.04 0.1.84 0.00 1.76 1.74 0.05 0.06 0.19 0.24 1.64 1.8 0. Nhu c u axit amin.28 0.8 1.1.42 0.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .98 1.Isoleucine .90 1.6 .70 1.95 1.6 E 3 1.78 0.33 1.98 1.40 0.75 0.2 1 1 1E 0.

Murthy.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0..2.15 1. UI/kg K. mg/kg Choline. 2002. UI/kg D. mg/kg Myoinositol. Paripatananont. UI/kg E. mg/kg Biotin. mg/kg Vitamin B12. 2002.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. mg/kg Thiamin. mg/kg 20 0. mg/kg Vitamin B6. 2002. mg/kg Pantothenic acid. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. Nhu c u protein cho cá chép.5 1 3 NR 25-50 30 0.01 E 1000 0. Shiau. mg/kg Folate. 1996. NT: không th E: ư c tính B ng 2.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. mg/kg Riboflavin. mg/kg Niacin. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. Takeuchi et al.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. mg/kg Vitamin C.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 .

8 4.2 5.07 Sinh trư ng 6 35 2.81 0.36 15 2.07 B ng 2.4.6 3.8 2. % max P.8 0.6 2.8 3. Murthy.5 Lys 5. Shiau. % Ca.27 35 2.07 Juvenile 7 37 2.9 0.2 4.5 3.3 Phe 6.0 3.26 40 2 0. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.4 3.4 His 2. % min Lys. 1990) Cá b t M thô. % Ca.1 1.8 5.B ng 2.4 3.5 Iso 2.6 Leu 3.3 3.8 5.1 2.9 2.07 Sinh trư ng 12 45 2.75 0.3 1. 2002.08 Gi ng 14 49 2. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.06 V béo 5 37 2.1 Met 3.5 0.31 0.1 5.8 0.8 2.5 2.0 Thr 3.34 20 2.78 0.6 5.26 40 2 0.66 0.7 4. 1993.07 0.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .0 0.71 0. % min Mg. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.9 5.7 0.7 1.0 1. % min(*) Protein thô. % min(*) Protein thô.0 B ng 2.1 3. % max P.19 0.7 4.33 25 2 0.8 0.71 0. % min Lys.5 1 0.6 3.2 4.5 0.33 25 2 0.24 40 2 0.7 6.06 V béo 10 47 2.9 0. % min Met Cys Carbohydrate. 1990) Cá b t M thô.07 Juvenile 14 47 2.3 2.8 1.7 2. Jantrarotai.5.3. % min Mg.08 1 0.31 25 2 0.78 0. rô phi và da trơn (NRC.7 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.5 Val 3.0 3. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép. % min Met Cys Carbohydrate.0 Try 0.8 0.0 4.67 0.5 1 0.8 0.1 2.19 0.6 3.29 30 2.9 0.87 0.08 Gi ng 7 39 2. 1996.94 0.4 3.8 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.48 0.

70 0.09 0.43 24.86 0.70 10.53 1.32 0.50 7.40 3.04 0.00 4.25 31.16 0.39 7.00 46.04 0.17 P 0.01 1.60 0.33 24.5 88.05 0.72 7.76 0.02 0.70 89.21 1.11 0.10 8.90 2.50 1.26 0.03 0.20 0.86 5.56 24.22 1.73 10.70 0.50 1.39 17.60 8.18 0.00 87.20 1.30 13.54 5.19 0.90 1.60 7.80 17.26 0.05 0.36 27.39 0.60 23.91 2.54 42.80 28.27 31.40 1.77 11.57 45.50 23.70 13.68 22.97 5.19 24.11 6.99 0.70 2.30 7.91 5.05 0.40 0.19 89.12 0.61 0.00 3.60 1.30 1.05 0.47 2.53 0.20 13.80 7.30 13.60 7.50 1.74 10.79 5.54 7.50 1.43 7.00 0.18 2.02 33.30 3.07 0.40 2.03 6.00 88.06 0.61 12.87 27.98 0.30 0.56 4.05 0.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.65 26.13 0.60 4.6 81.51 47.60 1.37 1.06 0.70 31.20 1.07 10.60 10.13 0.60 1.08 2.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .96 7.00 37.30 1.46 90.50 2.57 2.96 11.10 11.11 0.81 0.11 0.05 0.38 0.60 4.40 89.04 0.01 87.70 1.29 0.40 2.70 2.70 16.04 0.17 0.20 37.30 0.54 9.54 0.60 0.07 1.58 0.14 0.08 0.60 6.70 77.56 0.05 0.00 4.48 91.91 4.90 2.10 6.10 2.20 5.49 86.80 2.00 8.70 0.62 6.30 0.05 0.20 0.30 1.51 0.40 6.90 12.

20 42.03 22.50 89.97 0.80 38.01 2.52 4.30 64.00 87.00 0.50 6.00 38.37 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .90 5.60 0.80 10.40 4.98 90.52 1.71 88.80 0.55 57.91 10.50 52.06 2.90 2.79 1.35 7.50 1.52 10.50 31.00 1.10 4.17 0.26 87.34 5.10 28.58 35.67 2.54 24.34 5.80 1.25 10.50 26.50 96.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.89 13.60 26.10 0.53 3.88 0.50 5.09 2.19 51.

20.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.3.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).5 S 6 3.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.2 Các ch tiêu lý.9 1.01 .7 0.1.1.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.0 mm. B ng 4. 3.2.5 .00 g/con 4.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.00 -10.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.1. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. không l n hơn . 1.1.2. B ng 4.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4.0. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh .2 S 5 2.Ðư ng kính viên 0.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10. b m t m n. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .2.20 -2. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . không có mùi men m c và mùi l khác.0. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.2.1. Yêu c u k thu t 3.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .7 .2.1. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4. 4. Ch tiêu lý. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.4 .5 (ho c m nh) tính b ng 1. Ch tiêu S 4 2. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4.00 .00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 .Compound pellet feed for Giant freshwater prawn . tính b ng 2 t l % kh i lư ng.

không l n hơn Hàm lư ng tro.1. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.3 1.5 0 3. tính b ng t l % kh i lư ng.0 . không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. tính b ng t l % kh i lư ng.5 1.76 1. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2.8 0 . tính b ng t l % kh i lư ng.72 1.3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n.8 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng methionin.4. tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.7 0 .84 1. 3. tính b ng t l % kh i lư ng.89 .6 0 . không l n hơn Hàm lư ng canxi. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.7 0 . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 .89 1. tính theo s gi quan sát. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.72 1. không l n hơn Hàm lư ng lysine. không nh hơn Ð m. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng). không nh hơn Năng lư ng thô.5 2. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính b ng t l % kh i lư ng.3.3.

3. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .B ng 4.3.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.4. 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.2.89.1.1 D ng c th : .2 Cách th : .4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. 4.3.3.1993.3.C c th y tinh dung tích 50 ml .3.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . 4. 4.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4.3.3 Th các ch tiêu lý.Ðũa th y tinh 4. 4.4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4.3.1993.90.86.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4. 4.3.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3. 4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . 4. Phương pháp th 4. 4.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .90.4.3.3.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.3.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.86.L y kho ng 5. . Sau ñó.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. 4. 4.3. hóa 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3. 4. 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3.3.

ñã ñư c t y trùng.4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. c. ñ trên b c kê cao ráo.4. s ch. kín. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.1. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.1. Bao gói. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. th i h n b o qu n g. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m.2.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. 5.2 Ngoài các n i dung b t bu c. ch t xơ thô.1.1. 4. hàm lư ng khoáng .2 Ghi nhãn 5. 5.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1.5.2. th i h n s d ng. 5.1.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. ch t béo thô. ho c bao PP.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. thoáng mát và ñư c t y trùng. s l n cho ăn.2.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. tránh va ñ p m nh. ñư c che mưa n ng.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. b. Hư ng d n b o qu n.4 V n chuy n 5. 5. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). ghi nhãn.3 B o qu n 5.3. 5. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.4. 4.. không rách.4. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú . Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.2. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.3. Tên hàng hoá b.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon). s ch. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. b o qu n và v n chuy n 5. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. ñ m.) e. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 . hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 5. Ngày s n xu t. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. không có ch t ñ c h i. ho c bao gi y 3 l p.2. 5.1 Bao gói 5..

4. B ng 4.01 .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.2. Ch tiêu lý.2.20 -1. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.6 0.4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. không nh hơn Ð m.2 S 6 2. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 . b m t m n. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. B ng 4.8 S 5 2. không nh hơn Năng lư ng thô. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0. 3. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 .1.8 1. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. không l n hơn Ð b n.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. không có mùi men m c và mùi l khác. tính b ng t l % kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .4.5 S 3 1. tính theo s gi quan sát.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm. Yêu c u k thu t 3.2 Các ch tiêu lý.2 S 4 1.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.4.2.3.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.2.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.00 . không l n hơn . hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .00 -10.5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 .00 g/con 4.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).3.3. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.0.20.

70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4. % 0.3.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.2.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. 4. 4.1.5. % kh i 3 3 lư ng.3. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%). % kh i 6 .3 Th các ch tiêu lý.4. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. % 14 14 kh i lư ng.8 6-8 lư ng.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.10 lư ng. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.90 0.80 0. trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô. Phương pháp th 4. không > 14 Hàm lư ng lyzin. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. t l % kh i lư ng. % 2.80 1. 4. % kh i 2.3 lư ng.C c th y tinh dung tích 50 ml . TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.3. % kh i 2. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3. 4.70 0. không nh hơn 3.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.Ðũa th y tinh.70 0. hóa 4. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.1 D ng c th : .kh i lư ng.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 .3.80 0. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.70 1.5.90 kh i lư ng.3.3.80 1.0 . 4.5 kh i lư ng. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.10 2.3.

4. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). 4.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 .1. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. ghi nhãn. 4. 4.2.3.3. 4. 4. b o qu n và v n chuy n 5.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.86.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát. 5. Bao gói. 4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.3. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. 4. ho c bao gi y 3 l p.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001. ch t xơ thô..5. kín. ñã ñư c t y trùng. 4.4. ho c bao PP. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 .3.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .2 Ghi nhãn 5.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. Ngày s n xu t. không rách.86.1.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4.4.4.L y kho ng 5.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3. ñ m.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. 4. 5. 4. 4.1 Bao gói 5.1993.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .) e. 4. Tên hàng hoá b.3.2. Sau ñó.4.90. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.2.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 4.1.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4..3. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.3.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.3. 4.4.90. th i h n s d ng. ch t béo thô. 5.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.89. . 4.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.1993. hàm lư ng khoáng .7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.

Yêu c u k thu t 3. không có ch t ñ c h i.4 V n chuy n 5. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 .3.4. s ch.6.3.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4.3. Hư ng d n b o qu n. 4.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.3.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.2 Ngoài các n i dung b t bu c.2. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.2. 5. tránh va ñ p m nh. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.1.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.3. 5. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.6. s ch. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. ñư c che mưa n ng. b m t m n.3 B o qu n 5. b. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.1.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4.3. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. B ng 4. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. 5.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.g. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 . thoáng mát và ñư c t y trùng. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) . 5. 4. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 . ñ trên b c kê cao ráo. 1.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .4.3. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. s l n cho ăn.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 . c.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa.

2 Các ch tiêu lý. % kh i lư ng. % kh i lư ng. B ng 4.5 S 3 2.9 0.8 1.0 1. Ch tiêu lý.1 0. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. không l n hơn Hàm lư ng tro.0 .7.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2. không nh hơn Hàm lư ng methionine. không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. không l n hơn Ð b n. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .5 0. tính theo s phút quan sát.6 1. tính b ng t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.7.8 0.0 S 5 10. t l % kh i lư ng. tính b ng % kh i lư ng.5 2. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1.0 0.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. tính b ng t l % kh i lư ng.1. kcal/1 kg th c ăn.5 0. không l n hơn Hàm lư ng phospho. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). 3.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu. không l n hơn . hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.9 1. không nh hơn Ð m. không nh hơn Năng lư ng thô. không có mùi men m c và mùi l khác. không l n hơn Hàm lư ng lysine. % kh i lư ng.5 S 4 5.Ðư ng kính viên tính b ng mm.0 S 6 12. % kh i lư ng.3 0. t l % Kh i lư ng. % kh i lư ng. t l % kh i lư ng.7 1.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 . hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .

4. Phương pháp th 4.1993. 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.8. 4.L y kho ng 5. TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 . 4.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.3. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.3.3. 4.3.1993.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4.3. 4.4.3.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3.3. 4. 4.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.8.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .C c th y tinh dung tích 50 ml .3.1 D ng c th : . Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4. 4. 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.4. 4.3.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001. 4. .3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .Ðũa th y tinh 4.3. B ng 4.3.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .3.3.86.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281.3.4.3.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.3.90. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã. 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. 4.7.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.2 Cách th : . 4.3 Th các ch tiêu lý.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . hóa 4.90.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. 4.3.3.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. 4. Sau ñó.

ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. hàm lư ng khoáng .1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.3. Tên hàng hoá b. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4. 4. s ch. Bao gói. ch t béo thô.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. 5.1. ñ trên b c kê cao ráo.5. không rách.4. không có ch t ñ c h i. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. kín.1..2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. b. b o qu n và v n chuy n 5. 5.1. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .4. c.89. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.4. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.4. ho c bao PP.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.4.2 Ngoài các n i dung t bu c.1. 4. 5.3 B o qu n 5. ñư c che mưa n ng. Ngày s n xu t.4 V n chuy n 5. 5.2. th i h n b o qu n g. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. ch t xơ thô. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.4. thoáng mát và ñư c t y trùng. 5. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.2. s ch. ñ m.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE.3.2 Ghi nhãn 5.) e. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .3. s l n cho ăn. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.1. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. tránh va ñ p m nh.. ñã ñư c t y trùng.2. 5. 5. th i h n s d ng. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1 Bao gói 5.4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). ghi nhãn. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. ho c bao gi y 3 l p.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. Hư ng d n b o qu n.

s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m.4. không nh hơn Ð m.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.9.5 . b m t m n.500. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.0 -10.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.10. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.9. ñ u nhau. Yêu c u k thu t 3. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20.0 .0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh).0 g/con 4. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.0 S 6 6. 1.0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.2 Các ch tiêu lý.200.5 b ng mm.1. B ng 4.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 .0 S 4 4.10. % kh i 2 lư ng. không l n hơn .0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. không có mùi men m c và mùi l khác.0 . hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1.3. không nh hơn Năng lư ng thô. 4. không l n hơn Ð b n.0 .2.4. tính theo s phút 30 quan sát. % 40 35 Ch tiêu S 3 2.0 S 5 4.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.0 1.0 . Ch tiêu lý. B ng 4. kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn. 3.20. tính b ng t l % 11 kh i lư ng.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi.Ðư ng kính viên tính 1. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .

Phương pháp th 4.6 1. B ng 4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.3 Th các ch tiêu lý. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001. không < 3. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%). 4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.3.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4. % 2.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 kh i lư ng.6 0.kh i lư ng. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.9 0.4 1. Sau ñó. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.7 0.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.5 kh i lư ng.1. % 16 kh i lư ng. hóa 4.4.8 0. 4. 4. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.9 lư ng. % kh i 1.11.7 1. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.3.4. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô.5 lư ng.3.1 D ng c th : .11. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.Ðũa th y tinh 4.3.3. % 1. % kh i 2. % kh i lư ng.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.3. 4.2 Cách th : .2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng.L y kho ng 5. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng.3.C c th y tinh dung tích 50 ml .0 0.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.3.1 0.0 .3 1.

4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).3. ghi nhãn.1.1 Bao gói 5.3. Ngày s n xu t. Tên hàng hoá b.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 5.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. 4. 4.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.3.1993.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.2. 4.1993. ho c bao PP.4.86. ch t béo thô. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . 4.86.9.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . 5. 4.4.3.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. Bao gói..3. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.. không rách. 4. lư ng cho ăn. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.4.3. 4.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.90. s l n cho ăn. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. ch t xơ thô.) e.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 . 4. 4. 4.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . 4. ñ m. kín. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.89.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.2.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. 4.4.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . Hư ng d n b o qu n.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .4. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.3. th i h n b o qu n g. hàm lư ng khoáng . 4. th i h n s d ng. ñã ñư c t y trùng.3. b o qu n và v n chuy n 5.3. ho c bao gi y 3 l p.1.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.1. 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . .2 Ghi nhãn 5. 4.3. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.5. 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c.90.3.

trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.3. 5. s ch. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 .1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.4. không có ch t ñ c h i.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.3 B o qu n 5.3. ñư c che mưa n ng. thoáng mát và ñư c t y trùng. c. s ch. 5.1. b.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.4 V n chuy n 5. 5.5.2 Ngoài các n i dung b t bu c.2. 5.4. ñ trên b c kê cao ráo.

PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. aureus O. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O. niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 .

. 259 . pp.M. E. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38.. Giáo trình dinh dư ng gia súc.. 53.” 2nd ed.. 2002. K. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition.japonica. Vũ Duy Gi ng. Washington.. M. Bangkok. 15th Ed. Hà n i. 2000. Y. 1997. 18pp. Granvil D. Fish Biol. S. M. Anguilla spp. Nose.284. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 1972. Nhà XBNN.. 1991.. 95 . (J. Nhà XBNN. Oohara. New York. T. R. and Levanon. Halver. Hà N i. Allen Davis.G. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.A. and Owen.L.759. 2001. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Giáo trình th c ăn gia súc. 753 . and Walton. Hà N i. Hà N i. Ludwig. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11.SRAC Publication No. Malang.329. B. De Silva. Ti ng Anh Akiyama. Thailand. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka.. Florida. H Chí Minh. D. G. In: Wilson. Dư Thanh H ng. 963-970. In: Huisman. G. Fisheries Science 63. 1989. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc.J. S. T. Acedemic Press. S. M. Cowey. 2004. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. FAO Fisheries Technical Paper 343. Farm-made Aquafeed.E. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 . 1990.M. Nguy n Th Hoa Lý. Vi n chăn nuôi. 1981. Boca Raton. F.. ed). DC. Animal Science.. Nguy n Th Lương H ng. L i Văn Hùng. I. Gerald M. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Tôn Th t Sơn. 1995. C.P. Nhà XBNN. 2005.267. In “Fish nutrition. Gallagher.. Lê ð c Ngoan.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Degani. Ensminger. C. Anguilla anguilla and A. D. pp. and Yamamoto. Lê ð c Ngoan. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). Hà N i. 69-75.100. 1991. 241 . Rome. E.H. N. M. Network of Aquaculture Centers in Asia. Eel. Interstate Publishers. Treece and D. Nhà XBNN. Boonyaratpalin. pp. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 700. T. J. Indonesia. INC. (1998). (1989). F. 272 . Nhà XBNN. Carter. Amino acids essential for the growth of eels. Zonneveld. Official Methods of Analysis. 2002. A. and Bouwmans. AOAC.Arai. and Hashimoto. 1997.H. 9th Edition.. Illinois FAO.. CRC Press. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Arai. Houlihan. 1987. 1999..

2004. C. E. Y.. Canberra 2004 Halver. 108 pp. L. 584 . and Arai. T. Craig Watson and Roy P. In “Lipid Biochemistry. 64 (abstr). Watanabe. 2002. E. Cardenete. Ellis Horwood Limited. 1979. 2002.. J. Rottmann. Washington.... Primary Industries and Resources SA (www. England Stumn. Edward...” vol. Encyclopedia of Aquaculture. A Wiley-Interscience Publication. C. preagon. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. pp. 1987. T. Webster. 823pp.. Hardy. and Lim.. Principles of Fish Nutrition. Fishing News. J. England. Fish Nutrition. Swift. G. Washington. E. Lupianez.FS No. J.gov. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. W. Treece. 2000. (eds). and Halver.). FAO. Arai.21-30. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . M. Yanong. Berlin.A. Garzon. (1991).. R. Aquaculture Training Manual. Edwards. Geert Rombaut.. M. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture.J. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). UNDP. Aquaculture 124. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan.590. 702. and Allan. J. L. Greenhalgh và Morgan.R. Nutrient Requirements of Fish. 1979.E. W.V. and Morgan. S. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. 1993. I. T.. and Harwood. Chapman and Hall. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. 93. 60/01 Robert R.W. J. Schmitz.D. A. 1984. Farnham. P. A. DC. In: Pillay. (eds) Advances in Aquaculture. and Peffer. 3rd Ed. 3rd Eds. (eds). 2002. Nose. J.R and Dill. Water quality in freswater aquaculture ponds . Fishing New Books Ltd. O. Greuel.Granvil D. Laurent Verschuere. National Academy Press. Australian Centre for International Agricultural Research.sa. Patrick Sorgeloos. Academic Press. and Shimma. 2003.l.. Hidalogo..W. R. S. Steffens. Stickney.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology.. Nose. M. G. IFAS Extension. anguilla. Aquaculture 41. pp..W. Longman Scientific & Technical. Scott Graves.. Willy Verstraete. CAB international. T. USA.. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. S. England Takeuchi.375. Animal Nutrition. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. Seattle. p. 2000. 1989. T. 6th Ed. 1977. New. 1996. and de la Higuera. Heenemann.. In: Tiews. D.pir. Gurr. Rome. 1980.au/factsheets). 2000.. London.SRAC Publication No. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. K. 1985. 345-353. 145-146 NRC (National Research Council). McDonald. W. J. Imprint of Elsevier Science. Michael B..(1994). University of Washington Press. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 .

J (eds) Recent Advances in Aquaculture. S. Vitamin E requirement for Japanaese eel. pp. Snakeheads . Vitamin 49.213.L. London. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 . Watanabe.. and Shimma. 62. T. 179 . R. Croom Helm. Arai.. Y.Wee. T. K.F and Roberts. Yamakawa.Their Biology and Culture. 1975. J. In: Muir. 1982...