B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TRƯ NG ð I H C NÔNG LÂM HU

LÊ ð C NGOAN, VŨ DUY GI NG, NGÔ H U TOÀN

GIÁO TRÌNH

DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN THU S N
Giáo trình ñi n t (version 1)

HÀ N I 2009

L I NÓI ð U ðào t o ñ i h c ngành nuôi tr ng th y s n c a trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu b t ñ u t năm 1995. Nh ng năm g n ñây, ñào t o k sư nuôi tr ng th y s n c a trư ng nói riêng và c nư c nói chung ñã và ñang ñư c phát tri n ñáng k v s lư ng l n ch t lư ng. ð ph c v vi c nâng cao ch t lư ng ñào t o, nhà trư ng luôn khuy n khích các gi ng viên, cán b khoa h c tham gia biên so n giáo trình, bài gi ng và tài li u tham kh o. „Giáo trình dinh dư ng và th c ăn th y s n" ñư c GS.TS. Vũ Duy Gi ng (trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i), PGS.TS. Lê ð c Ngoan và TS. Ngô H u Toàn (trư ng ð i h c Nông Lâm, ð i h c Hu ) biên so n nh m góp ph n vào công tác ñào t o và nghiên c u c a nhà trư ng. Chúng tôi mong r ng quy n sách này là tài li u tham kh o t t cho các trư ng ñ i h c, cao ñ ng khác trong c nư c. Giáo trình ñư c nhóm tác gi biên so n công phu, tham kh o nhi u tài li u trong, ngoài nư c và thông tin c p nh t. Giáo trình bao g m 14 chương và 5 nhóm ph l c, ñã ñư c TS. L i Văn Hùng – trư ng khoa Nuôi ttr ng th y s n, gi ng viên lâu năm v môn h c này t i ð i h c Nha Trang- góp ý và ph n bi n. Trong khuôn kh th i lư ng c a m t môn h c thu c chương trình ñào t o ngành nuôi tr ng th y s n v i 3 tín ch , ch c ch n n i dung và thông tin trong giáo trình này chưa th bao trùm nh ng v n ñ chuyên sâu v lĩnh v c dinh dư ng và th c ăn cho t t c các ñ i tư ng nuôi tr ng th y s n. Chúng tôi mong mu n nh n ñư c s ñóng góp ý ki n xây d ng t quý th y cô giáo, các nhà nghiên c u, các sinh viên và ñ c gi ñ tài li u có th hoàn ch nh hơn trong l n tái b n sau. Chúng tôi xin trân tr ng cám ơn TS. L i Văn Hùng v nh ng góp ý có giá tr khoa h c và d án Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng (RDVIET) do Sida/SAREC tài tr ñã tr giúp in n trong l n xu t b n năm 2008. Giáo trình ñư c biên so n l i d ng ñi n t , có b sung và s a ch a. PGS. TS. Tr n Văn Minh Hi u trư ng, Ch t ch H i ñ ng Khoa h c - Giáo d c

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

2

M CL C
M ð U ...................................................................................................................9

ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N .......................................9 I. M T S KHÁI NI M .......................................................................................9 1.1. Th c ăn .......................................................................................................9 1.2. Dinh dư ng .................................................................................................9 1.3. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n ..............................10 II. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N ................10 III. QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N .....................................................................................................................11 CHƯƠNG I.............................................................................................................13 SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ............................................................................13 1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ.............................13 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ..........13 1.2.1. D ch v (d dày - gastric secretion) .......................................................13 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) .............................................................14 1.2.3. D ch m t (bile secretion) .......................................................................14 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion)................................................................14 1.3. S TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG ...............................................15 1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme .....................................................................15 1.3.2. S tiêu hoá do vi sinh v t .......................................................................17 1.4. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG.................................................17 1.5. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN......................................................................18 CHƯƠNG II ...........................................................................................................21 CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG CÁ........................21 2.1. M ð U.......................................................................................................21 2.2. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE...........................................................21 2.2.1. S thu phân glucose .............................................................................22 2.2.2. T ng h p carbohydrate..........................................................................23 2.2.3. Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate............................................23 2.2.4. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate ...............................................23 2.3. CHUY N HÓA LIPID..................................................................................23 2.4. CHUY N HOÁ AMINO ACID ...................................................................25 2.5. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T........27 2.5.1. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian ..........................27 2.5.2. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t ..........................................................27 2.5.3. Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t ....................................................28 CHƯƠNG III..........................................................................................................30 NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG...............................................30 3.1. TRAO ð I NĂNG LƯ NG ........................................................................30
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

3

3.1.1. Khái ni m chung ....................................................................................30 3.1.2. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn .....................................................30 3.2. NHU C U NĂNG LƯ NG .........................................................................33 3.2.1. Nhu c u năng lư ng duy trì ...................................................................33 3.2.2. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng ...............................................34 CHƯƠNG IV..........................................................................................................36 DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID ..................................................36 4.1. PROTEIN......................................................................................................36 4.1.1. Phân lo i................................................................................................36 4.1.2. Vai trò c a protein .................................................................................36 4.1.3. Nhu c u protein c a cá ..........................................................................37 4.1.4. T l năng lư ng/protein........................................................................37 4.1.5. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn.....................................................38 4.2. AMINO ACID...............................................................................................40 4.2.1. Các amino acid thi t y u........................................................................40 4.2.2. Nhu c u amino acid ...............................................................................41 4.2.3. V n ñ b sung amino acid công nghi p vào kh u ph n.......................42 CHƯƠNG V ...........................................................................................................44 DINH DƯ NG LIPID...........................................................................................44 5.1. KHÁI NI M, PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG ..........................................44 5.1.1. Khái ni m ...............................................................................................44 5.1.2. Phân lo i................................................................................................44 4.1.3. Ch c năng..............................................................................................49 5.2. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO ................................................50 5.2.1. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n.................................50 5.2.2. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ......................................................................................................................................51 5.2.3. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u .....................................................51 CHƯƠNG VI..........................................................................................................55 CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ.............................................55 6.1. KHÁI NI M..................................................................................................55 6.2. PHÂN LO I CARBOHYDRATE ...............................................................55 6.2.1. Monosaccharide.....................................................................................57 6.2.2. Oligosaccharide.....................................................................................58 6.3. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ .............................................................62 6.4. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ ...............................................62 6.4.1. Tinh b t ..................................................................................................62 6.4.2. Ch t xơ...................................................................................................63 CHƯƠNG VII ........................................................................................................65 DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN .........................................................65

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

4

.........2.................................... Th c ăn giàu protein..............2............................. Ch c năng.....................1...............1............................. ng tiêu hoá...........................................88 10............................. Công th c.................................................2........ Th c ăn b sung (feed additives) ..............................69 7.....88 10.......79 9..........2......75 8........ VITAMIN E ..................... VITAMIN A...............................2........................................ VITAMIN K...................2..... Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u................ Probiotic trong nuôi tr ng thu s n .......................................................................4..............69 7...............................70 7...............66 7.......................79 9...................................................................................................... Vai trò sinh h c.......67 7........3..2...............2...............................................................65 7........... VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) ..............................74 8..................................1........................................................ Magiê (Mg) ..........4.................................70 7................................................................ CANXI.3.7.................................................. PHÂN LO I TH C ĂN ............................................. Công th c...............................1.................................2........................................75 8..............................2..........89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 5 .............2.....4............88 10...........................................................................2...................................2..............................66 7..........2............................................................................................71 CHƯƠNG VIII........1............................................. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n .................2..................... MAGIE .................1................82 9.79 9.........................................79 ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N ....71 7........8..............................89 10..................... VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N..........................2.......................... Công th c........ Vai trò sinh h c................3..................83 9...68 7...........................................................................................................................................................5..............................2.................................................. KHÁI NI M CHUNG ...............3.......... Phospho (P) .........1....................................................... Th c ăn t nhiên ......................................................................1................. Th c ăn giàu năng lư ng......1....68 7...... VITAMIN D................2.83 CHƯƠNG X ......88 TH C ĂN T NHIÊN.................................................. NHU C U VITAMIN C A CÁ ...................68 7......................1........... Vai trò sinh h c................66 7.2...................2...... VITAMIN NHÓM B ........76 8.........70 7..............79 9.77 CHƯƠNG IX................. PHOSPHO.........................................3...1..3.........................................................................2......... VI T O (MICRO-ALGAE)....................................1............. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ......2.......................................................... Công th c c u t o............. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN ....5..................................................................1.....................76 8....................65 7....................................................1.4. Canxi (Ca).......................................... CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC .................................83 9.......................74 8.........................74 DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG..................79 9....7......................................................6........................6..................................1...........

............................ Hình thái ................................... Nguyên t c kinh t .............................117 12.3.......6..........................1.................. Công ngh th c ăn h n h p..........1..........................104 10........ ARTEMIA........ Copepod .............................2....................108 11.................................................... M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.........2.................................4..................2.....................................1............1.........104 10..Các loài t o nuôi tr ng ch y u 82 10.. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p..........................94 10.107 CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P ........................................4......1..............................5............................................4.........1.................1............................. Phương pháp ph i h p thông thư ng ...........5......1.....1..........................2.1.. Y u t hoá h c.................96 10...............1.....115 12............................ Y u t sinh h c................................ CH BI N TH C ĂN H T ................ Nematode .. Kh u ph n ăn...............................2..........107 11..............117 6 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… ..... Daphnia và Moina ..............109 11...........2.................................2.......................97 10.......................................................... Phân lo i th c ăn công nghi p ............................................... hóa h c c a tinh b t....116 12.........2...3....2...........................3.............................. LUÂN TRÙNG (ROTIFERS)........ Y u t v t lý.3........................................3...3................. TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P ...................1......4............... Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p ...............3............................................................................2........1..........................115 TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N ........3.................................98 10.116 12.......5..........105 CHƯƠNG XI.................................3.......104 10................1............................................116 12...107 11.102 10............................................................. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC............................96 10........97 10.....................2.........................3.............3......10.......................................2........................ hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n........2....101 10.....................................109 11.5....................................................4............................................ M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng.............. u trùng bánh xe (trochophora larvae) .104 10......... Giá tr dinh dư ng c a rotifer ....................................................................2.......98 10......... Bi n ñ i v t lý........2...........91 10........... Vi t o trong nuôi tr ng th y s n .................. K thu t ch bi n ........................ KHÁI NI M.......... N i dung tiêu chu n ăn .113 CHƯƠNG XII .......................................2...103 10......2................99 10......................................... CÁ.................1... Rotifer trong nuôi tr ng th y s n..............111 11................ PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM...96 10...3....6.........................................6.... Nguyên t c khoa h c....... Tiêu chu n ăn.....110 11..2..........1.................107 11......115 12............................... Giá tr dinh dư ng ........................... Giá tr dinh dư ng c a vi t o............... QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN......3...........2.....115 12..............4.5...........................6............................................................................................116 12..............117 12..... Tính ch t v t lý....2...........101 10...........................109 11. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p .................5....3..............107 11......................................... NGUYÊN T C PH I H P KH U PH N ĂN..........1..............2.................1......

....3..................................................121 13...............................4.......................................................... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð (INDIAN MAJOR CARP) ........3.....................153 13.....1.................. Nuôi dư ng ....................5.........3............................. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p ........171 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 7 .........................2.118 12................3....) ... Nuôi dư ng ................................... Nuôi dư ng ..........) ..................................................................4.........3... Kh u ph n ăn.............. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS)..........128 13................. Kh u ph n th c ăn................................163 14... Gi i thi u ............... Gi i thi u .167 14.....136 13............. Gi i thi u .................4..................................................................148 13.................130 13................................121 13........... CÁC H P CH T KHÔNG T NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N.................................................................126 13.150 13.....155 13............................3...... Nhu c u dinh dư ng....................3..6.......................147 13..............5..........................................................118 CHƯƠNG XIII..................12....3.1...................................................154 13..............................................3............2.........149 13.........155 13......................... Kh u ph n ăn...1.... Gi i thi u ................................................. Kh u ph n ăn và nuôi dư ng..... Phương pháp gi i phương trình .. Phương pháp hình vuông Pearson.............................................................................3................... Các hình th c nuôi.2.........................................4.1.....2..... DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP...............121 13..................2...........3...........................2......2........................171 14............................. Nhu c u dinh dư ng.....6......................................... Kh u ph n và nuôi dư ng..................................................1..........................2....................................... Gi i thi u .......................147 13..................145 13......6.136 13...1. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ...... Nhu c u dinh dư ng..................... Nhu c u dinh dư ng....6. ð c t có ngu n g c th c v t ............................................................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) .3.............2...............................................................................................................................6.....................................1.........................3. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP.........163 14..............1....145 13........................4..............1.....4......136 13.1.......................4............................1............... CÁ..........................................................................................163 14..................5........................................................150 13........147 13.........................4.......1.....................................2...............................158 CHƯƠNG XIV.........121 DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S ð I TƯ NG TÔM...3........................................5.............154 13.......................................... Hóa ch t h u cơ............1...................................1...............................130 13...............................1................................................... Nuôi dư ng ....................153 13......................................130 13..3....................................................................2......163 ð CT TRONG TH C ĂN TH Y S N ................. Nhu c u dinh dư ng..................4........................2........... Gi i thi u ........................................ ð c t có ngu n g c ñ ng v t ................133 13.... Kh u ph n ăn...............5........................................................... ðÔC T T NHIÊN ......................1........................150 13........4.........................2.............168 14......122 13.....2.................. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE.......1.....................

...................................................................174 PH L C II ............................................................................................................ Kim lo i n ng..............................................................172 PH L C I..............................................................................................................................................................201 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 8 ...........................................174 H N H P TH C...185 PH L C V ............183 CHO CÁ VI T NAM (%) .......................................200 TÊN KHOA H C C A M T S LO I CÁ..................................183 THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U ..........................180 PH L C III ............................................... CÁ ...................................................201 Ti ng Vi t ..................2............14.............201 Ti ng Anh ..............................................................185 TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N ...............................................183 PH L C IV.................................................................................... PREMIX KHOÁNG................................................................................................................................180 B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ............................................................................... VITAMIN CHO TÔM.......200 TÀI LI U THAM KH O CHÍNH.......................2.....................................................................................

M c ñích c a dinh dư ng h c ñ ng v t thu s n là nghiên c u cơ s khoa h c và th c ti n ñ cho quá trình chuy n nh ng ch t dinh dư ng c a th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng c a cơ th hi u qu nh t (con v t kho m nh. Dinh dư ng Dinh dư ng là các quá trình ho t ñ ng sinh lý và hoá h c ñ chuy n hóa nh ng ch t dinh dư ng có trong th c ăn thành nh ng ch t dinh dư ng cho cơ th s d ng. th c ăn ñóng vai trò quan tr ng vì chi m t l cao trong chi phí (60-80% t ng chi phí). tiêu hóa và h p thu ñ duy trì s s ng và tích lũy trong các mô cơ th .1. phương pháp ti t ki m chi phí th c ăn bao g m gi m ñơn giá th c ăn và gi m lư ng th c ăn tiêu th . sinh trư ng hay duy trì quá trình s ng bình thư ng. dùng làm th c ăn cho tôm. Ti t ki m chi phí th c ăn làm tăng ñáng k l i nhu n trong nuôi tr ng. Th c ăn Trong nuôi tr ng th y s n (NTTS). Gi m lư ng th c ăn tiêu th c n ph i hi u bi t rõ v nhu c u dinh dư ng ñ cân ñ i dinh dư ng kh u ph n. giai ño n phát tri n cơ th khác.2. sinh trư ng phát tri n t t và có hi u su t l i d ng th c ăn cao nh t). còn tươi. 1. nó còn ñư c chia ra g m th c ăn viên chìm (sinking food) s d ng ch y u nuôi giáp xác và th c ăn n i (floating food) s d ng nuôi cá. tiêu hoá h p thu th c ăn. Th c ăn là v t ch t ch a ch t dinh dư ng mà ñ ng v t có th ăn. ðó cũng th hi n ñ c tính loài. m t lo i v t ch t có th là th c ăn c a loài cá này. Sáu nhóm ch t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 9 . M T S KHÁI NI M ð U ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N 1. Ch t dinh dư ng là các nguyên t hay h p ch t hóa h c có trong kh u ph n làm th a mãn s sinh s n.. S khác bi t ñó ho c là do ñ c ñi m dinh dư ng khác nhau theo loài. cá như: tôm cá t p. Có 4 quá trình trong quá trình dinh dư ng: thu nh n th c ăn. Th c ăn nhân t o (man-made food) còn ñư c g i là th c ăn công nghi p (commercial food) hay th c ăn viên (pellet food). Trong t nhiên. Th c ăn tươi s ng (fresh food): là các lo i ñ ng v t chưa qua ch bi n. cua… Th c ăn t ch (home-made food): th c ăn do ngư i nuôi t ph i ch ch y u t các ngu n nguyên li u s n có v i qui trình ñơn gi n nh m gi m giá thành và ch ñ ng khi s d ng. Th c ăn t nhiên (live food. Gi m giá th c ăn bao g m ch n nguyên li u ñ u vào h p lý v ch t dinh dư ng và giá. Lo i th c ăn t ch này thư ng d ng m và s d ng ngay sau khi ch bi n. mà nguyên nhân chính là kh năng thu nh n và tiêu hóa các lo i th c ăn khác nhau theo loài ho c do s khác bi t v m c ñ hoàn thi n b máy tiêu hóa theo giai ño n phát tri n cơ th . V nguyên t c. natural food): như các loài rong t o và các sinh v t phù du ñ ng v t là nh ng cơ th sinh v t s ng và phát tri n trong h th ng nuôi ho c sinh v t s ng ñư c nuôi có th dùng làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. c.M I. Trong th c ăn công nghi p. chuy n hoá và bài ti t các ch t dinh dư ng kh i cơ th . Môn h c nghiên c u các quá trình trên g i là dinh dư ng h c. giai ño n phát tri n cơ th này nhưng chưa h n ñã là th c ăn c a loài cá khác.

M ) vào nh ng năm 40 và phát tri n nhanh sau nh ng năm 60 c a th k XX. ð ng v t c n hơn 40 ch t dinh dư ng khác nhau và ñư c l y t kh u ph n th c ăn và có nh ng ch t b n thân cơ th không t ng h p ñư c g i là ”ch t dinh dư ng thi t y u”. Các ch t dinh dư ng cung c p cho t bào: nư c. S lư ng các loài cá r t phong phú. II. th c ăn viên ñư c dùng ph bi n t i M và Châu Âu.Sb. các v t li u. mùi và v . Chúng có nh ng ñ c ñi m dinh dư ng khác v i các ñ ng v t trên c n. Si. Au. Ge. Mn. lipit. các h p ch t c u trúc (da. Cá là ñ ng v t bi n nhi t (poikilotherms) nên có nhu c u năng lư ng th p hơn ñ ng v t máu nóng vì không tiêu t n năng lư ng vào vi c ñi u ti t thân nhi t. giai ño n này nhu c u dinh dư ng c a chúng bi n ñ i r t l n. và m t s ch t b n thân có th t ng h p ñư c g i là “ch t dinh dư ng không thi t y u”. I. Năng lư ng mà t t c ñ ng v t ñ u c n ñư c l y t m .dinh dư ng ñã ñư c phân lo i như sau: nư c. Sn. Hg. Nư c Carbohydrate Lipit TH C ĂN H u cơ Protein và axit nucleic Axit h u cơ V t ch t khô Vitamin Lignin h n h p. Si. các h p ch t t o màu. m ) và ch t ñi u ch nh quá trình trao ñ i ch t trong cơ th . V. Mo. giáp xác (crustacean) và nhuy n th (mollusca). nhưng hi n ch có kho ng 20 loài ñư c nghiên c u v dinh dư ng và ñ i b ph n t p trung vào nh ng loài cá ôn ñ i. Pb. K. P. Mg. Không thi t y u: Ag. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 10 . ð ng v t thu s n ch y u bao g m các loài cá có xương (finfish). protein và amino acid. F. Cu. 1. Hg.Se. S. F. Zn. Se.. NH NG ð C ðI M DINH DƯ NG ð NG V T TH Y S N Cá có c u trúc ng tiêu hoá và ch c năng tiêu hoá r t khác nhau và ña s ñ ng v t thu s n ñ u trãi qua giai ño n u trùng. carbohydrate. vitamin và các nguyên t khoáng. cơ. ñ c bi t là nhi t ñ nư c. th n kinh. Pb. xương. Al. L ch s phát tri n dinh dư ng h c ñ ng v t th y s n Dinh dư ng h c thu s n ch m i phát tri n g n ñây. Do v y. Th c ăn nhân t o cho ñ ng v t thu s n b t ñ u áp d ng t th p niên 50 và cu i th p niên c a th k trư c. g i là nhi t ñ môi trư ng tiêu chu n (SET: Standard Environmental Temperatures). Nhóm ch t dinh dư ng thi t y u bao g m: các amino acid thi t y u. carbohydrate và t các s n ph m kh amin c a các amino acid. các axit béo thi t y u và các khoáng thi t y u (s trình bày c th trong các chương IV.3. Ti. axit h u cơ. Tuy nhiên. Bi. Cr. ð c: As. Co. Ni. do v y nghiên c u v dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n khó hơn so v i ñ ng v t trên c n. Fe. Nh ng nghiên c u ñ u tiên v dinh dư ng th y s n ñư c th c hi n t i Corland (Ohio. Rb. Cd. cá l i nh y c m v i stress c a môi trư ng. hormone. Vô cơ: Thi t y u: Ca. Cl. Mo. V và VIII). nhu c u dinh dư ng thư ng ñư c xác ñ nh kho ng nhi t ñ nư c thích h p nh t ñ nh. Na..

M i quan h gi a th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o trong nuôi tr ng thu s n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 11 . ký sinh (như cá mút ñá . QUAN H GI A TH C ĂN V I CÁC HÌNH TH C NUÔI TR NG TH Y S N Trong nuôi tr ng thu s n. có th l c 6 gallons nư c/phút qua mang). V hi u su t s d ng th c ăn. vì v y nhu c u vitamin ph thu c nhi u vào th c ăn.2 . Nhu c u ch t khoáng th p hơn vì cá có th l y ch t khoáng t môi trư ng nư c. Trong nuôi qu ng canh. g m (như cá ñ i).Ví d : theo NRC thì SET c a m t s lo i cá như sau: Cá h i (chinook salmon): 59o F (15o C) Cá h i vân (rainbow trout): 50oF (10oC) Cá da trơn M (channel catfish): 86oF (30oC) Nhu c u năng lư ng c a ñ ng v t thu s n th p hơn ñ ng v t trên c n (vì không m t năng lư ng ñ ñi u hoà thân nhi t.bài ti t amoniac). Có nhi u phương th c như b t m i (cá h i). hút.7/1. Hai tam giác ngư c chi u nhau (th c ăn nhân t o và th c ăn t nhiên) ch rõ m c ñ ñóng góp c a các ngu n th c ăn khi thay ñ i các phương th c nuôi tr ng th y s n. H u h t các loài cá có nhu c u v axit béo nhóm -3 (hay n-3) và các nhóm ñ ng v t thu s n khác nhau thì có nhu c u axit béo này khác nhau. do cá không t t ng h p ñư c trong cơ th . cá ñư c x p vào nhóm ammoniotelic. III. th c ăn ph i ñư c ch bi n và cho ăn theo phương th c l y th c ăn c a cá. Hi u su t s d ng (HSSD) th c ăn c a cá cao hơn ñ ng v t trên c n. Do ñó. th c ăn t nhiên là quan tr ng. không t n nhi u năng lư ng ñ v n ñ ng. Nhu c u vitamin cũng cao hơn. HSSD c a cá trong kho ng 1. tuỳ phương th c s n xu t.). V phương th c l y th c ăn c a cá.1. th c ăn t nhiên và th c ăn nhân t o chi m v trí khác nhau. ñ c bi t vitamin C. Trình ñ thâm canh càng cao thì th c ăn nhân t o càng gi vai trò quan tr ng (sơ ñ 1).. l c (như cá mòi. trong khi ñó HSSD c a l n là 3/1 và c a gà là 2/1). khi phương th c qu ng canh ñư c thay d n b ng bán thâm canh ho c thâm canh thì th c ăn nhân t o thay th d n cho th c ăn t nhiên. không m t nhi u năng lư ng trong chuy n hoá protein (vì v y. Th c ăn t nhiên Nuôi qu ng canh Th c ăn nhân t o Nuôi bán thâm canh Nuôi thâm canh Sơ ñ 1..

Ti ng Anh Michael B. Rome. L i Văn Hùng (2004). Nêu nh ng ñ c ñi m dinh dư ng c a ñ ng v t th y s n? 3. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. UNDP.D. (eds) (2002). Tp H Chí Minh. Nhà XBNN. Hà N i. Webster. CAB international. Nhà XBNN. Hà N i. Nhà XBNN. Quan h gi a th c ăn v i các hình th c nuôi tr ng th y s n? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Nutritient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Dinh dư ng gia súc. Tôn Th t Sơn (1997). FAO. Lê ð c Ngoan (2002). Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nguy n Th Lương H ng. and Lim C. New (1987). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 12 . C.CÂU H I 1. Th nào là th c ăn và dinh dư ng? 2. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentation of compound feed for shrimp and fish in aquacultue).

CHƯƠNG I SINH LÝ TIÊU HOÁ C A CÁ
1.1. C U T O GI I PH U B MÁY TIÊU HOÁ C A CÁ ng tiêu hoá cá có 4 ph n: ph n ñ u, ru t trư c, ru t gi a và ru t sau (sơ ñ 1.1 và 1.2). Ph n ñ u g m xoang mi ng và mang. Ru t trư c g m th c qu n, d dày, h v . M t s loài cá không có d dày (kho ng 15% loài cá không có d dày) thì ru t trư c ch có th c qu n và m t ño n ru t b t ñ u t cu i ng th c qu n kéo ñ n c a ng d n m t. Ru t gi a là ño n ru t t sau van h v ñ n ñ u ño n ru t sau. G n van h v có túi mù h v (pylorus caecae), cá chó có 5-8 túi , cá h i nư c ng t có 35-100 túi. Ru t sau g m k t tràng và l th i phân. Niêm m c ru t là các lông nhung, kích c lông nhung bi n ñ i theo th i ti t và th c ăn (cá s ng môi trư ng l nh có lông nhung dài và dày hơn so v i cá s ng môi tr ng nóng, tuy nhiên t ng s lông nhung thì không bi n ñ i). ð c ñi m chung v ng tiêu hoá t t c các loài cá là: c u t o gi i ph u bi n ñ i theo t p tính ăn. Ru t c a loài ăn th c v t (herbivores) dài hơn loài ăn ñ ng v t (carnivores). Chi u dài ru t/dài thân c a carnivores, omnivores và herbovores l n lư t là 0,2-0,5/1; 0,68,0/1 và 0,8-15/1. 1.2. ð C ðI M CÁC LO I D CH TRONG NG TIÊU HÓA C A CÁ ng tiêu hoá c a cá ch a nhi u lo i d ch như d ch v , d ch tu và d ch ru t, trong ñó có ch a các enzyme gi vai trò quan tr ng trong quá trình tiêu hoá các ch t dinh dư ng. 1.2.1. D ch v (d dày gastric secretion) D ch v có tính axit có h u h t các loài cá, tr cá không có d dày. Thành ph n d ch v g m: axit hydrochloric,
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

13

ti t ra t d dày khi có th c ăn, nh ñó pH d ch d dày có th ñ t t i 2 sau khi ăn vài gi ; enzyme: pepsin ñư c hình thành t pepsinogen trong môi trư ng axit. Pepsin phân c t các peptide thành nh ng m ch ng n hơn, nó phân gi i ñư c h u h t protein nhưng không phân gi i ñư c mucins, spongin, conchiolin, keratin hay nh ng peptide phân t lư ng th p. Dich v cũng ch a m t s enzyme không phân gi i protein, ñó là các enzyme: amylase ( cá trích), lipase (cá rô phi), esterase (pH = 5,3 - 8,0), chitinase (Coryphaenoides sp), hyaluronidase (Scomberjaponicus), cellulase (trong m t vài loài cá c a sông và cá nư c ng t) - enzyme này có ngu n g c vi sinh v t ch không ph i c a cá. 1.2.2. D ch tu (pancreatic secretion) D ch t y do tuy n t y ngo i ti t ti t ra, bao g m: bicarbonate ti t ra ñ trung hoà HCl ti t ra t d dày và các nhóm enzyme khác nhau. Nhóm protease Trypsin: hình thành do thu phân trypsinogen, phân gi i liên k t peptide có nhóm carboxyl ñ n t arginine hay lysine. Ho t ñ ng t i ưu pH=7. Chymotrypsin: hình thành do trypsin tác ñ ng vào chimotrypsinogen, phân gi i liên k t peptide có ch a nhóm carboxyl c a axit amin m ch nhánh (tyrosine, tryptophan, phenylalanine). Elastase ñư c hình thành khi pro-elastase ñư c ho t hoá b i trypsin, nó phân gi i dây n i peptide c a elastin. Carboxypeptidase hình thành t procarboxypeptidase sau khi ñư c trypsin ho t hoá, nó thu phân các m ch peptide cu i cùng c a cơ ch t. Amylase: tuy n tu là ngu n ch y u c a amylase c a cá, pH t i ưu cho ho t ñ ng c a nó là 6,7. Chitinase: có nhi u loài cá, ñ c bi t các loài cá ăn côn trùng và giáp xác. Enzyme này ho c sinh ra t tu (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 8-10) ho c t d dày (pH cho ho t ñ ng t i ưu là 1,25-3,5). Lipase: thu phân m triglyceride, phospholipide và sáp. Carbonic anhydrase: th y ru t cá r n san hô, ngư i ta cho r ng enzyme này dùng ñ phân gi i calcium carbonate. 1.2.3. D ch m t (bile secretion) V cơ b n, m t cá gi ng m t ñ ng v t có vú, nhưng vì mô gan và mô tu c a m t vài loài cá tr n l n nhau cho nên d ch m t có ch a enzyme c a tu . D ch m t có tính ki m y u, ch a mu i m t, cholesterol, phospholipides, s c ch t m t, anion h u cơ, glycoproteins và ion vô cơ. D ch m t là tác nhân nhũ hoá m trong quá trình tiêu hoá m . 1.2.4. D ch ru t (intestial secretion) D ch ru t ch a nhi u lo i enzyme như amino-di-tripeptidase; alkali và axit nucleosidase (phân chia nucleoside); polynucleotidase (phân chia axit nucleic); lecithinase (phân chia phospholipid); lipase và nh ng esterase khác (phân chia lipid); amylase, maltase, isomaltase, sucrase, lactase, trehalase và laminarinase (tiêu hoá carbohydrate). Ho t tính amylase ru t cá chép cao hơn cá h i vân. Laminarinase trong ru t cá rô phi (Tilapia macrochira) nuôi b ng vi sinh v t phù du. Laminarinase phân gi i laminarin (β-1,3-glucan), có nhi u trong nhóm t o Laminariaceae.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

14

1.3. S

TIÊU HÓA CÁC CH T DINH DƯ NG

1.3.1. S tiêu hóa do các enzyme Nhóm enzyme protease và peptidase ñ ng v t d dày ñơn, tiêu hóa protein x y ra trong ng tiêu hoá, b t ñ u d dày trong nh ng loài cá có d dày. Protein b phân c t thành nh ng m nh polypeptide sau ñó thành dipeptide và amin acid (sơ ñ 1.3). Các poly, di-peptide ti p t c ñư c tiêu hoá ru t. Dư i tác ñ ng c a nhóm enzyme protease t d ch v , d ch t y và d ch ru t. Protein b phân gi i theo sơ ñ : Protein pepton, polypeptide peptide ñơn gi n amino acid Như ñã bi t, protein có nhi u m c c u trúc nên c n có lư ng l n enzyme protease và peptide và m i lo i enzyme có ch c năng chuyên bi t ng v i c u trúc protein. Protease có vai trò như protease n i thì c t gi a chu i peptide, n u là protease ngo i thì c t ñ u các chu i peptide t do. Ví d , aminopeptidase là m t peptidase ngo i c t các amino acid t ñ u cu i có nhóm amin c a chu i peptide t ng l n m t. Protease là nhóm enzyme quan tr ng ñ ho t hóa các ti n enzyme c a nhi u enzyme tiêu hóa thành enzyme ho t ñ ng. M t ví d kinh ñi n là trypsinogen ñư c ho t hóa b i enterokinase. Trypsin l i ho t hóa các ti n enzyme tiêu hóa khác như chymotrypsin, elastase, collagenase và lipase. Ho t tính enzyme tiêu hoá protein c a cá ph thu c y u t sau: - Loài: ho t tính proteolytic c a loài ăn ñ ng v t l n hơn loài ăn th c v t. - Tu i: ho t tính enzyme peptic và tryptic tăng m nh trong 20 ngày tu i ñ u, sau ñó ho t tính tryptic tăng m nh hơn peptic (40 ngày tu i ho t tính tryptic tăng 10 l n còn ho t tính peptic tăng 4 l n). - Thành ph n th c ăn trong kh u ph n: kh u ph n ch a nhi u tinh b t và xơ làm gi m ho t tính proteolytic. - Nhi t ñ nư c: enzyme proteolytic ti t nhi u và có ho t l c cao nhi t ñ cao o (40-50 C), nhi t ñ t 5oC ñ n 20oC, ho t l c proteolytic gi m 30-40% giá tr ban ñ u. - pH: ñ i v i nhóm ăn l c, pH t i ưu cho pepsin d dày là 3, cho trypsin và chimotrysin là 8,2 và 7,8; ñ i v i nhóm ăn t p nh ng con s tương ng là 2,5-3,3 ñ i v i pepsin (nhi t ñ 40-50oC) và là 7,6 ñ i v i trypsin (nhi t ñ 46oC). - Th i gian sau khi ăn: ho t tính protease d ch ru t cá chép ñ t t i ña sau khi ăn 5 gi , ho t tính amylase gi m sau khi ăn 1 gi , nhưng sau 5-6 gi l i tăng lên. 15

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

Nhóm enzyme lipase Nhìn chung, lipid ñư c th y phân ngoài t bào (Higg và Dong, 2000) ru t non và manh tràng (sơ ñ 1.4) b i nhi u nhóm enzyme lipase và colipase (Sargen et al., 1989). Hi u chung nh t, các acid béo m ch ng n (2-10 carbon) và glycerol ñư c h p thu trưc ti p qua lông nhung c a niêm m c ru t. Các acid béo m ch dài (trên 12 carbon) ñư c c t ng n b i lipase và nh hóa do mu i m t thành các micelle. Micelle ñư c chuy n v n t ng tiêu hóa vào lông nhung, ñó tách kh i mu i m t và acid béo khu ch tán qua màng bi u mô. Các acid béo tái este và nhóm v i protein thành chylomicron. cá, lipid quan tr ng nh t là triaglycerole, cholesterol và phospholipid (Sargen et al., 1989). Các ch t này b th y phân thành các acid béo, glycerol, 2monoacylglycerol và lysophospholipid. Các h p ch t này ñư c h p thu qua màng ru t (Higg và Dong, 2000). Lipid cũng ñư c h p thu d ng h t nh (Smith, 1989). Nhóm enzyme carbohydrase Enzyme tiêu hóa carbohydrate có r t nhi u nhóm và ñư c ti t ra các ño n khác nhau c a ñư ng tiêu hóa. Amylase và maltase ti t ra ch y u ño n ru t gi a, saccharase ti t ch y u ño n ru t sau. Tuy nhiên, cá chép amylase ti t ra ch y u tu và h u như không ti t ra ru t. Cá con (6,5 g) có ho t tính amylase và maltase cao hơn cá l n (400 g); kh u ph n giàu tinh b t làm tăng ho t tính c a amylase và maltase; nhi t ñ thích h p cho carbohydrase ho t ñ ng thì tương ñ i r ng (20-40oC). Nói chung, carbohydrate b th y phân ngoài t bào d dày, ru t và manh tràng (Divakaran et al., 1999). S n ph m c a th y phân là polysaccharide và monosaccharide. ñ ng v t có vú, monosaccharide ñư c h p thu ch ñ ng qua t bào lông nhung ru t non (Lentner, 1981). ð i v i cá, cơ ch này chưa rõ ràng. Kh năng tiêu hóa và s d ng carbohydrate khác nhau r t l n các loài (Chan và Horn, 1999; Divakaran et al., 1999). S sai khác v t l tiêu hóa do khác nhau v s lư ng và ch ng lo i carbohydrate tìm th y các loài ñó (Chan và Horn, 1999). H u h t các loài s d ng tinh b t s ng (chưa n u) r t kém (Hemre et al., 2000). Ngư c l i, tinh b t n u chín và polysaccharide ñơn gi n ñư c tiêu hóa r t t t cá. Nhi u nghiên c u cho th y có m i tương quan dương gi a ñ chính v i t l tiêu hóa tinh b t (Jeong et al., 1992; Podoskina et al., 1997). M t khác, carbohydrate có ho c không th ñư c ñ ng hóa t t các loài cá. Cá h i (Oncorhynchus mykiss) s d ng carbohydrate r t kém.
Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

16

3. Th c bào (pinocytosis) có th v n chuy n lư ng l n các h p ch t s ñư c tiêu hóa n i bào ho c s d ng cho h mi n d ch hay các d ch ti t tiêu hóa (enzyme. 1999). khu ch tán. Ho t tính c a enzyme này ch phát hi n d dày (pH th p) và ru t và manh tràng (pH trung tính). Tuy nhiên. m t ti t ra t d dày và m t ti t ra t t y (Smith. Glu) Proline. Gama-Glutamyltransferase xúc tác th y phân các liên k t peptide gama-glutamyl và tham gia v n chuy n protein qua màng (Baumrucker et al.Chitin b phân gi i thành ñư ng và N-acetylamin nh enzyme chitinase. Smith. Tuy nhiên. Ít nhât có hai nhóm enzyme quan tr ng cá và ñ ng v t có xương s ng tham gia h p thu ch ñ ng là alkaline phosphatase và gama-glutamyltransferase. ch t mang H u h t amino acid. Phosphatase kh phospho các ch t dinh dư ng và có vai trò trong h p thu lipd và protein như là ch t xúc tác cho ph n ng chuy n phospho (Villanueva et al. Chitinase có th không b tiêu hóa do vi sinh v t và ký sinh trùng các nơi khác (Lundblad et al. H p thu ch ñ ng (active transport) là s l a ch n và c n gradient Na ñ bơm ch t dinh dư ng (ví d . 1979.4.. mu i m t. 1989 nt Mercer et al. 1989 nt nt nt 17 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . 1999). lecithinase và cellulase. Th m th u là do chênh l ch n ng ñ trong và ngoài t bào. Lys. ch t mang Na V trí Thành ru t nt nt nt nt nt nt Ngu n Baumrucker et al.. ch t mang Na Amino acid cation (Arg. ch t mang Na Phe. amino acid) qua màng t bào lông nhung (Storelli và Verri. (Smith. 1.). Met. Lindsay không tìm th y tương quan nào 29 loài cá. B ng 1. Orn) Amino acid anion (Asp. 1989 Baumrucker et al. có ph n cu i ño n ru t nơi ti p giáp tr c tràng. 1997). th m th u. Các h th ng v n chuy n các ch t dinh dư ng H th ng v n chuy n Amino acid Alanine (A) Leucine (l) LNBB Phenylalanine Cation Anion Imino Cơ ch t. amylolytic. H p thu ch ñ ng c n năng lư ng và quan tr ng hơn th m th u cũng như th c bào. Moe và Place (1999) cho th y tương quan gi a ho t tính chitinase và lo i kh u ph n 8 loài cá bi n ñánh b t. S tiêu hoá do vi sinh v t Vi sinh v t trong ñư ng tiêu hóa c a cá g m: vi khu n và protozoa. chitinase. như th c bào. 1993)..1. S H P THU CÁC CH T DINH DƯ NG S v n chuy n các ch t dinh dư ng t ng ru t non vào t bào b i nhi u con ñư ng khác nhau. ñ c bi t ñ i v i các amino acid thi t y u (Verri.2.. 1993). ñi u này ch ra r ng có it nh t hai nhóm chitinase. ch t mang Na Chu i nhánh l n hay chu i ch t thơm H u h t amino acid trung tính. trao ñ i ion. vi khu n ch ñóng m t vai trò nh trong quá trình tiêu hoá chitin và cellulose. h p thu ch ñ ng... 1989). 1. chúng ti t ra các enzyme proteolytic. 1989).

trong m t ngày. trao ñ i P b c ch b i Fe và Mn Bơm năng lư ng chuy n các Ion quan màng Ti n trình ph c t p. Lipid. H p thu gi m do xơ. 1. có th tóm t t s h p thu ba nhóm ch t dinh dư ng như sau: Protein. Mg và phytate Phosphate hòa tan. Ví d .1). Ý nghĩa: T l tiêu hóa nói lên kh năng tiêu hóa c a v t nuôi v i m t lo i th c ăn. m t cá tr m c ăn h t 400 g c tươi (ch a 10% v t ch t khô. tương ng 10 g ch t khô th i phân). mang và da Mang. Nh ng s n ph m hoà tan c a tiêu hoá lipid ñư c h p thu ch y u niêm m c ru t trư c và c các túi mù h v . M c dù v y. TLTH có th bi u th b i h s hay ph n trăm.Khoáng Ca P Na/K/Clo Fe Vit D có vai trò quan tr ng trong h p thu ru t. T l tiêu hóa bi u ki n (Apparent Digestibility) và t l tiêu hóa th c (True Digestibility). thì TLTH v t ch t khô s là 0. Fe ñư c h p thu qua h th ng protein và chuy n vào máu qua protein khác Mang. kh u ph n hay m t ch t dinh dư ng nào ñó. carbon hydrate. M t s tác gi cho r ng các h th ng này cá tương t v i ñ ng v t có vú nhưng ñ n nay chúng v n chưa ñư c nghiên c u chi ti t trên cá. tương ng 40 g ch t khô ăn vào) và th i ra 50 g phân (ch a 20% v t ch t khô. Carbohydrate. Riêng ñ i v i ch t khoáng không áp d ng công th c trên vì lư ng khoáng trao ñ i th i qua phân khá l n. lipid. còn 250 g th i qua phân. nh ng peptide ñơn gi n ñư c h p thu b ng cơ ch th c bào (pinocytosis). 1989 nt nt nt ñ ng v t có vú có b y h th ng v n chuy n ch ñ ng amino acid trong lông nhung ch t nh y ru t (b ng 1. TLTH = Ch t dinh dư ng ăn vào .5. mang Lall. Nh ng ch t dinh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 18 .Ch t dinh dư ng trong phân Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t dinh dư ng ñư c ñ nh nghĩa như là năng lư ng. Ch t th i trong phân không ch có th c ăn không tiêu hóa mà còn có các ch t dinh dư ng (ngo i tr xơ) th i qua phân có ngu n g c n i sinh. Glucose ñư c h p thu niêm m c ru t theo cơ ch h p thu tích c c và theo gradient n ng ñ . T l tiêu hoá (TLTH) th c ăn ñư c xác ñ nh b ng t l c a ch t dinh dư ng tiêu hoá so v i ch t dinh dư ng ăn vào. Amino acid ñư c h p thu theo gradient n ng ñ sau khi k t h p v i ion vô cơ. bi u mô. axít amin. T L TIÊU HOÁ TH C ĂN ð xác ñ nh kh năng tiêu hóa th c ăn. ngư i ta s d ng khái ni m t l tiêu hóa. Ru t Ruôt.75 (hay là 75%). da Ru t. Zn. protein. Giá tr 75% có nghĩa là n u cho cá ăn 1 kg th c ăn thì ch có 750 g ñư c tiêu hóa ñ h p thu.

TLTH th c ñư c xác ñ nh r t khó khăn ví khó ñ tách bi t các ch t có ngu n g c th c ăn và ngu n g c t cơ th . Vì v y ngư i ta ñã ñưa ra khái ni m TLTH bi u ki n (bao g m c ph n n i sinh) ñ phân bi t v i TLTH th c (không bao g m các ch t n i sinh). T l tiêu hóa và cách xác ñ nh ? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 19 . áp d ng công th c sau ñ tính TLTH bi u ki n: TLTH = 100 . không tính ñ n lư ng n i sinh so v i lư ng ăn vào. M t trong các phương pháp ñ xác ñ nh N trao ñ i là nuôi cá v i kh u ph n không ch a N và N thu ñư c trong phân chính là N có ngu n g c t cơ th . Nh ng enzyme tiêu hoá protein.ñư c g i là N trao ñ i trong phân. H p thu protein. ð xác ñ nh t l tiêu hoá m t ch t dinh dư ng nào ñó trong th c ăn. Sau ñó. tuy nhiên có m t phương pháp ph bi n trong nghiên c u dinh dư ng cá là phương pháp dùng ch t ñánh d u. Nh ng ñ c ñi m c u t o ng tiêu hoá c a cá ? 3.(Ch t dinh dư ng trong phân + Ch t n i sinh) Ch t dinh dư ng ăn vào Ch t n i sinh c a cơ th th i qua phân ch y u là Nitơ . Các ch t n i sinh này không th phân bi t v i ch t không tiêu hóa trong th c ăn ñư c. lipid và carbohydrate và k t qu tác ñ ng c a nh ng enzyme này trong quá trình tiêu hoá th c ăn ? 4. Ch t ñánh d u thư ng dùng là oxit crom (Cr2O3). Công th c tính như sau: TLTHt = Ch t dinh dư ng ăn vào . Trong th c t . ngư i ta cũng xác ñ nh t l c a oxit crom trong phân. Cùng v i vi c ñ nh lư ng t l c a các ch t dinh dư ng trong th c ăn. S gi ng và khác nhau gi a th c ăn và ch t dinh dư ng ? 2. T l tiêu hóa th c (TLTHt) là t l ch t ăn vào ñư c h p thu t ñư ng tiêu hóa. A: % ch t ñánh d u có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) B: % ch t ñánh d u có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) a: % ch t dinh dư ng có trong th c ăn (theo kh i lư ng ch t khô) b: % ch t dinh dư ng có trong phân (theo kh i lư ng ch t khô) CÂU H I 1. TLTH bi u ki n ñ i v i các ch t khoáng g n như không có ý nghĩa. Tính t l tiêu hóa bi u ki n (theo công th c trên) s luôn luôn cho giá tr th p hơn t l tiêu hóa th c c a th c ăn. cho nên trong dinh dư ng ñ ng v t thu s n ngư i ta thư ng ch s d ng TLTH bi u ki n. lipid và carbohydrate c a cá ? 5. Hi n nay. ch t này h u như không b tiêu hoá h p thu trong ñư ng tiêu hoá. ngư i ta l y m u phân c a cá.có ngu n g c t cơ th v t ch .[ 100 A x b ] B a Trong ñó. TLTH bi u ki n và TLTH th c ñang ñư c s d ng r ng rãi trong các tài li u. Sau khi cho ăn m t th i gian. có nhi u phương pháp khác nhau.dư ng này là nh ng ch t có trong t bào ru t và các ch t ti t c a ñư ng tiêu hóa. Oxit crom ñư c tr n vào th c ăn theo t l 1-2%.

W. and Hardy. 2006. Imprint of Elsevier Science. Steffens. Ti ng Anh Halver. England. Academic Press. ð Quý Hai. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 20 . Ellis Horwood Limited. R. H Trung Thông. (2002). 3rd Ed. 402 tr.TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Nguy n Th L c.E. Principles of Fish Nutrition. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Fish Nutrition. Nhà XBNN. TP H Chí Minh. Lê Văn An. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.W. J. (1989). Cao ðăng Nguyên. Hà N i. Nhà XBNN.

Ph n l n các loài cá ñ u s d ng t t lipid mà không phát sinh ñ c gan và béo phì. h u h t cá có h th ng enzyme thích nghi v i môi trư ng nhi t và “isozymes di truy n” c a chúng. Nh ng nét cơ b n v con ñư ng chuy n hoá dinh dư ng c a các loài ñ ng v t s ng trên c n ñã ñư c nêu ra trong nh ng nghiên c u c ñi n v sinh hoá c a Lehninger (1979). nhưng cũng thích ng t t v i vi c s d ng protein và lipid như ngu n năng lư ng hoàn h o. (1966) và Kaneko (1989). m t s loài thu c h cá chép h n ch s d ng kh u ph n ch a lipid cao. Vì v y. T t c các loài cá ch c n chuy n hoá protein thành amino acid cho ñ ng hoá ñ sinh trư ng. M t vài loài cá s d ng tr c ti p th c v t nư c nhưng ph n l n là các sinh v t phù du (plankton) bao g m c th c v t phù du (phytoplankton) và ñ ng v t phù du (zooplankton) cũng tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. r t thu n l i ñ ti p xúc tr c ti p v i dung môi t t cho s h p thu ch t bài ti t. Các loài cá khác nhau t loài ăn th t ñ n ăn t p và ăn th c v t s ng trong gi i h n nhi t ñ nư c khá r ng t 00C ñ n 400C. bi n ñ i năng lư ng ánh sáng m t tr i vào trong lá và h t m t cách tr c ti p ho c gián ti p trong chu i th c ăn. Cá h i và ph n l n các loài cá nư c m n s d ng protein và lipid như m t ngu n năng lư ng chính và các s n ph m trung gian s d ng cho sinh trư ng.2. Cowey (1989) ñã tóm t t ho t ñ ng c a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 21 . West et al. CHUY N HOÁ CARBOHYDRATE Các loài cá ăn th t tiêu hoá polysaccharide không t t l m. protein và lipid ñ t o năng lư ng và các ch t trao ñ i cho quá trình ñ ng hoá x y ra mô cơ. S khác nhau chính v dinh dư ng gi a ñ ng v t trên c n và ñ ng v t dư i nư c là kh năng s d ng các loài th c v t làm th c ăn. Ph n l n cá s ng trong vùng nóng và t c ñ trao ñ i ch t c a chúng b chi ph i b i nhi t ñ nư c. Nh ng nhóm cá khác nhau có kh năng tiêu hoá và s d ng polysaccharide ph c h p làm ngu n năng lư ng là khác nhau. Nét ñ c trưng khác n a là s có m t c a enzyme chitinase ho t ñ ng trong nhi u loài v i kh năng tiêu hoá và s d ng 2-aminoglucose polymer có m t trong v c a côn trùng và giáp xác. thích ng v i kh năng s d ng ngu n carbohydrate.1. Không có loài cá nào gi ng v i ñ ng v t nhai l i.CHƯƠNG II CHUY N HÓA VÀ TÍCH LŨY CH T DINH DƯ NG 2. chúng ph i bài ti t các h p ch t ch a nitơ d ng urea ho c acid uric. cá s d ng ngu n protein có hi u qu hơn ñ ng v t n nhi t trên c n. Như v y. cá bài ti t ch y u nitơ là k t qu c a quá trình d hoá amino acid và chuy n hoá các h p ch t ch a nitơ khác vào nư c như amoniac qua mang. ðó là m t phương th c ti t ki m năng lư ng ñư c gia tăng b i giá tr năng lư ng chuy n hoá mà cá nh n t chuy n hoá protein. Cá nư c ng t vùng nư c m thư ng s d ng nhi u carbohydrate trong kh u ph n và cá ăn th c v t phát tri n t t trong ñi u ki n s d ng th c ăn th c v t. trái ngư c v i ñ ng v t trên c n. 2. Như v y. Vì th . Chương này s gi i thi u các con ñư ng dinh dư ng chính và nh n m nh s khác nhau gi a các loài cá và gi a cá và ñ ng v t trên c n. Cá s ng trong môi trư ng nư c. nó cũng phù h p v i các loài ñ ng v t bi n nhi t như cá. M ð U CÁ S chuy n hoá các ch t dinh dư ng c a cá là t ng h p các ph n ng hoá sinh trong su t quá trình s ng. ð ng v t trên c n l i d ng kh năng t dư ng c a th c v t. t t c các loài cá ñư c nghiên c u có h th ng enzyme phân gi i protein phát tri n t t và m t vài loài có c enzyme tripsin có tính acid và base.

2. pepsin và trypsin trong cá chép và cá tráp cao g p 10 l n ho t ñ ng c a amylase trong cá chép vùng nư c m so sánh v i cá tráp bi n.Meyerh c ñi n v s chuy n hoá glucose t n t i trong cá như các ñ ng v t trên c n. ngay c trong su t th i kỳ dài nh n ñói và di trú. hi u su t sinh h c theo lý thuy t là 38% (252/686). Theo ñó. K t qu là t 1 mol glucose t o thành 36 mol ATP. glycogen trong gan ho c cơ c a cá h i cũng ch m t r t ít (French et al.coenzyme A (acetyl . vì v y.CoA). T t c các enzyme c a chu trình ñư c tìm th y trong các cơ quan c a cá (Tarr.CoA kèm theo s hình thành năng lư ng liên k t cao năng adenosine triphosphate (ATP) t adenosine diphosphate (ADP).phosphate và sau ñó hình thành hai phân t pyruvate có th ñi vào chu trình tricaboxylic acid (TCA. glucose 6-phosphate ñư c hình thành.amylase. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 22 .2.1) như acetyl . M i mol (phân t ) ATP thu phân trong t bào mang l i 7 kcal năng lư ng cho các ph n ng ñ ng hoá và d hoá. nó ñư c bi n ñ i thành fructose 1. ðó là b ng ch ng cho th y s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t t s d hoá các amino acid trong su t th i kỳ nh n ñói. b t ñ u t s hình thành glucose 1-phosphate. 1972). Glycogen ch là d ng carbohydrate d tr chính trong gan và cơ c a cá. ñư c phân chia thành hai phân t glyceraldehydes 3 . Hi u su t sinh h c c a chuy n hoá hi u khí c a glucose có th ñư c tính t các năng lư ng liên k t liên quan như sau: C6H12O3 + 6O2 6CO2 + 6 H2O + 686 kcal Trong khi. sơ ñ : 2. 1983). Con ñư ng chuy n hóa glucose thành acetyl .6-diphosphate.1. S thu phân glucose Con ñư ng c a Emden .. s thu phân glucose b i enzyme cho 36 ATP x 7 kcal thành 252 kcal.

tương t như cá ăn kh u ph n có lư ng protein cao.3. 2. nhưng s chuy n ñ i k khí c a glucose thành lư ng pyruvate ch c n 2 mol ATP. 1982). K t qu thí nghi m c a Cowey et al. (1977) cho th y. ð t ng h p 1 mol glucose c n 2 mol pyruvate và s d ng 6 liên k t phosphate cao năng. Buhler và Halver (1961) cho r ng cá h i s d ng hexoses ñơn d dàng và disaccharide t t nhưng s d ng polysaccharide kém trong nư c l nh nơi mà cá h i cư ng .Trong ñi u ki n k khí cơ cá. glycogen cơ và gan ph i cung c p cho glucose máu c n thi t cho quá trình s ng. kh u ph n có ch a protein cao cá nh n ăn có t c ñ th y phân glycogen cao. Cowey và Walton (1989) ñã th o lu n v nh ng ph n ng không thu n ngh ch và các nhân t ñi u ch nh có th có trong s thu phân và s hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t và ngoài ph m vi c a enzyme glycolytic trong cá h i (Walton và Cowey. 2.2 kcal/g Tinh b t n u chín: 2.3. S hình thành glucose trong cơ th ñ ng v t x y ra như cá.4. glucose ñư c chuy n hóa thành lactate và ch 2 mol ATP. CHUY N HÓA LIPID Nh ng ch t béo ñơn gi n ñư c tiêu hoá b i enzyme lipase. Ngoài ra.1 kcal Dư i ñây là giá tr năng lư ng tiêu hoá c a protein và lipid tiêu hóa (Smith. Giá tr năng lư ng tiêu hoá ñư c tính theo các h s sau: Tinh b t thô: 1.2.Glucose 6-phosphate + 2 NADP + H2O → D-ribose 5-phosphate + CO2 + + 2 NADPH + 2 H+ Các ch t sau ph n ng kh này có th ñư c dùng ñ t ng h p lipid.0 kcal/g Lipid tiêu hoá: 8.0 kcal Cellulose: 0. lactate c n th i gian ñáng k ñ bài ti t t cơ v i ñ lư ng oxy ra môi trư ng nư c. Ngoài ra. cá h i s d ng 60% protein và không có carbohydrate d tiêu trong kh u ph n có lư ng thu phân glucogen cao hơn ñáng k so v i cá h i nuôi kh u ph n th p protein và v i 50% carbohydrate.2. Hai enzyme glycolytic cho th y m c ñ ho t ñ ng cao.3.1989): Protein tiêu hoá: 5.0 kcal/g 2. Th c ăn và s chuy n hoá carbohydrate S cân b ng trong kh u ph n nh hư ng ñ n s chuy n hoá carbohydrate.0 kcal Saccharose: 4.3 kcal Dextrin: 3 .5 . 2.2. Kh u ph n ch a carbohydrate cao ñ i v i cá da trơn làm tăng m c enzyme glucose-6-phosphate dehydrogenase trong gan (Likimandi và Wilson.5 . Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate Con ñư ng chuy n hóa pentose phosphate là m t ph n nh c a t ng h p phân t ribose và niacin adenine diphosphate (NADP) ñã ñư c Walton và Cowey (1982) mô t cá như sau: D. ñ c bi t trong su t th i kỳ nh n ñói và di trú kéo dài. gi i phóng ra acid béo và glycerol. 1982).5 kcal Glucose: 4.2. T ng h p carbohydrate T ng h p carbohydrate là m t quá trình r t t n năng lư ng trong mô cá. Nh ng acid béo b th y phân thành 2 ñơn v carbon t i m t th i ñi m trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 23 . Tarr (1972) ñã li t kê danh sách các enzyme liên quan ñ n s thu phân glycogen trong mô cá.

quá trình β-oxy hoá l p l i các bư c trên ñ sinh ra acetyl-CoA nhi u hơn.CoA Hydrat hoá t o thành β-hydroxy acid béo . acid pantothenic l n n a trong bư c 5 và acid lipoic trong su t chu trình TCA ñ s d ng “acetate ho t hóa” sinh ra ATP ñ m b o nhu c u năng lư ng chuy n hoá trong t bào (sơ ñ 2. Chu trình dinh dư ng và ATP). acid palmitic (C16) t o thành palmityl-CoA và sinh ra 8 phân t acetylCoA. Các ch t này gi ng như tác nhân tiêu di t vi khu n khi b phân gi i b i quá trình β-oxy hoá t o ra acid propionic 3 cacbon. biotin và acid ascorbic trong bư c 3. quá trình oxy hoá hoàn toàn c a acid palmitic t o ra CO2 và H2O sinh ra 2340 kcal. Quá trình oxy hoá acid béo m ch dài có s carbon l Acid béo m ch dài có s carbon l có m t lư ng nh trong ch t nh t trên da cá và trên b m t c a l p v côn trùng và giáp xác. Năng lư ng thu n thu ñư c như sau: Acid Palmitic t o ra palmityl-CoA→ 2ATP 7 Palmityl-CA sinh ra 8 acetyl-CoA 7 FADH t o ra 7 FP (7x2) → + 14 ATP 7 DPNH t o ra 7 DPN (7x3) → + 21 ATP 8 Acetyl-CoA t o ra 16 CO2 + 8 HOH + 8 CoASH (8x12) → + 96 ATP Ư c tính năng su t sinh h c: 129 ATP (96 + 14 + 21 – 2) x 7 kcal = 903 kcal Nhưng. acetyl-CoA sinh ra chu chuy n vào chu trình TCA và sinh ra các liên k t phosphate cao năng trong ATP (sơ ñ 2. Chu i oxy hoá chính ñư c th hi n công th c sau: Acid béo + ATP và S-CoA → Acid béo . riboflavin. 7 flavin adenine dinucleotie (FADH) và 7 diphosphopyridine nucleotide (DPNH) ñư c sinh ra d ng kh . riboflavin như flavin adenine diphosphate trong bư c 2. M i vòng như v y làm gi m 2 cacbon c a c chu i cacbon c a acid béo trong th c ăn. Trong chu trình ñó. Ch t 24 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Hi u su t sinh h c c a quá trình oxy hoá t bào acid béo x p x như carbohydrate ho c lipid ho c protein tiêu hoá. niacin và pyridoxine trong bư c 4. hi u su t sinh h c là 39% (= 903/2340).S-CoA Kh nư c ñ t o thành β-dehydro acid béo .2). Ví d . Do ñó. M t vài vitamin tham gia trong các bư c khác nhau c a quá trình oxy hoá: acid pantothenic trong CoA bư c 1.2.bư c oxy hoá v trí β-c ñi n.CoA Oxy hoá t o thành β-keto acid béo CoA S tiêu (lysis) b ng CoA-SH t o thành acid béo-CoA m i và acetyl-CoA Sau ñó.

Oxy phân t có th ñư c s d ng trong h th ng có h p ch t h u cơ hydroxyl hoá. 1992).lưu huỳnh có t 2 ñ n 8 nguyên t s t và s các nguyên t sulfur acid không b n tương ng. do v y. 1991). các electron ñư c chuy n t các ch t cho electron ñ n m t ch t oxy hoá ho c ch t nh n electron. T ng h p ure và acid uric t amoniac tiêu t n năng lư ng. d dàng s d ng như m t ngu n năng lư ng cho ñ ng hoá và d hoá trong mô. cá bài ti t nitơ t quá trình d hoá amino acid t o nên ch y u là amoniac. v i 5Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 25 . cá ph thu c nhi u hơn vào amino acid th c ăn ñ ñáp ng cho quá trình chuy n hoá. cá không th tích lũy hơn 55% N kh u ph n. c n cung c p thư ng xuyên các amino acid cho chuy n hoá c n thi t ñ b o t n s s ng c a cá. Như ñã ñ c p trên. Như ñã bi t. Cytochrome P450 là m t ñ ng t ho t ñ ng trong quá trình hydroxy hoá b ng enzyme (enzymatic hydroxations). Flavin dehydrogenase ch a flavin mononucleotide (FMN) ho c dinucleotide (FDA). các h p ch t purine và các enzyme chuy n hoá. 1974). S v n chuy n electron t NADH ñ n oxygen g n v i vi c gi m năng lư ng t do. các amino acid còn ñ cung c p năng lư ng trao ñ i cho cơ th . CHUY N HOÁ AMINO ACID Cá và t t c các ñ ng v t c n m t ngu n n ñ nh các amino acid k t h p ñ t ng h p protein mô cơ và cùng v i quá trình trao ñ i ch t ñ t ng h p protein các mô và t ng h p các h p ch t liên quan ñ n quá trình trao ñ i ch t như hormone. Nh ng h p ch t này ch a ph c s t . 1976). Như v y. trong khi v i chu t con s này kho ng 70% (Millward et al. Quá trình trao ñ i các acid béo liên quan ñ n lo i 1 nguyên t carbon kh i acid béo và do v y sinh ra m t acid béo m ch dài có s carbon ch n có th sau ñó β-oxy hoá s n sinh năng lư ng. năng lư ng t do có th chuy n ñ i b i quá trình phosphoryl hóa (phosphorylation) ADP thành ATP ñ sinh ra liên k t cao năng.. Amoniac chi m kho ng 70-90% t ng lư ng ch t th i có ch a nitơ cá (Mommsen và Walsh. Các amino acid dùng cho nh ng m c ñích trên ñư c cung c p t th c ăn và các amino acid trong protein mô cơ. Gurr và Harwood. So v i chu t. Các cytochrome v n chuy n electron t flavoprotein ñ n oxygen.porphyrin và có th th c hi n ph n ng thu n ngh ch chuy n Fe2+ thành Fe3+ và ngư c l i.4. 2. Cytochrome ch a ñ ng cũng tham gia vào con ñư ng chuy n hóa này. ñ ng v t có vú và chim nh n ít năng lư ng chuy n hoá t s d hoá amino acid hơn cá. Ngoài ra.kh . Nh ng enzyme ñ c hi u cho quá trình kh methyl cá tương t như ñã tìm th y ñ ng v t trên c n (Nicolaides và Laves. trong khi monooxygenase ch chèn m t nguyên t oxy. Chuy n b c electron Trong ph n ng oxy hoá . trong khi các ñ ng v t có vú tích lũy N cao hơn trong ñi u ki n lý tư ng (NRC. trong khi ñ ng v t có vú ho c chim là ure ho c acid uric. Cowey và Luquet (1983) ư c tính d hoá protein mô cá cung c p kho ng 50% amino acid ñ s d ng cho quá trình trao ñ i ch t. M c amino acid t do trong mô thư ng th p. Các flavin oxidase quan tr ng nh t là succinic dehydrogenase vàác Các protein ph c s t . ði u ñ c bi t có th gi i thích t i sao trong ñi u ki n thí nghi m.này không b phân hu b i ph n l n các vi khu n. khi mà nguyên t s t Fe2+ ñ i thành Fe3+ như v y là m t electron ñã b chuy n ñi. Dioxygenase chèn hai nguyên t oxy vào cơ ch t. Có 4 nhóm enzyme chính: Pyridine dehydrogenase xúc tác di chuy n thu n ngh ch c a electron t cơ ch t ñ n niacin adenine dinucleotide (NAD) ho c phosphate NAD t o thành NADH ho c NADPH. ph n l n các amino acid trong cơ th là nh ng h p ch t c a protein mô cơ. ñ ng có th ñư c dùng cho v n chuy n electron t tr ng thái Cu+ ñ n Cu+2. 1958.

nh ng loài nư c ng t. V n ñ này chưa ñư c nghiên c u nhi u cá. 1991) và b t ñ u tăng 3 . N ng ñ amoniac huy t tương có liên quan ñ n protein ăn vào (Kaushik. ure có th làm k t t a protein. Jobling. Kho ng 80-90% nitơ bài ti t qua mang. Kikuchi và c ng s . Glutamine ñư c chuy n vào mitochondria. 1995). S n ph m bài ti t nitơ cao nh t xu t hi n 3-5 gi sau b a ăn ñ i 26 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Chúng ñư c bài ti t b ng khu ch tán tr c ti p t máu ñ n nư c. Nhóm amino. và s n ph m bài ti t nitơ ch y u c a chúng là ure (Walsh. khu ch tán tr c ti p NH3 và/ho c s trao ñ i Na+/NH4+ ch c năng. Cowey và Walton (1989) ñã li t kê các enzyme và con ñư ng d hoá cho m i amino acid. h u như toàn b nitơ bài ti t qua mang. 1997). Quá trình d hoá amino acid x y ra ch y u trong gan do ph n ng kh amin. ph n NH4+ trong “con thoi” amoniac do enzyme glutamine t ng h p t bào ch t ñ hình thành glutamine. B cá nhám. nó ñư c xem như là nh ng con ñư ng và các ph n ng ñã tìm th y ñ ng v t cũng t n t i cá. Cơ ch này t n t i trong th n c a b cá nhám và giúp thi t l p gradient chemiosmotic c n cho s hình thành ATP. nó ph i ñư c bài ti t m t cách nhanh chóng ñ ngăn ch n s tích lu l i mô. cá vây tay và m t s loài cá xương khác s ng trong môi trư ng ñ c bi t là bài ti t ure. Gi thuy t ñó cho r ng. Bư c ñ u tiên trong s d hoá amino acid là vi c di chuy n c a nhóm amino (transdeamination) t o ra h p ch t trung gian có th xúc ti n s chuy n hoá trong chu trình TCA ñ sinh ra năng lư ng ho c s d ng như cơ ch t cho t ng h p các h p ch t khác. nhưng m c tìm th y các loài cá th m th u ure. Nh ng loài nư c ng t có m c nitơ trong huy t tương cao sau b a ăn (6.5mg/l). hơn 90% s n ph m bài ti t nitơ là ure ñư c bài ti t qua mang (Wood et al. B i vì amoniac là ch t ñ c. B cá nhám và cá vây tay là cá th m th u ure và có th duy trì s ñi u ch nh th m th u b ng cách duy trì m c ure cao trong mô cá. ch a nitơ.5 – 7 mg/l). B n thân cá t làm m t tác d ng này b i trimethylamine oxide (TMAO) t n t i v i hàm lư ng cao và trung hoà nh hư ng c a ure và làm n ñ nh protein (Somero. s khuy ch tán NH3 là cơ ch chính ñ bài ti t.. Hi u su t sinh h c thu n thu ñư c c a chuy n ñ i protein thành năng lư ng là kho ng 40%. gan.. Ure là ch t ít ñ c hơn amoniac. cá tráp. m t ph n s n ph m bài ti t nitơ c a chúng dư i d ng ure. Acid glutamic ñư c v n chuy n vào mitochondria và bi kh amin b i glutamate dehydrogenase và t o ra NH4+ thoat ra kh i mitochondria (Walsh. acid glutamic lo i b nhóm amino (NH2) hình thành α-ketoglutarate và NH3. t c là các ph n ng kh amin có s tham gia c a các enzyme aminotranferase x y ra cytosol và mitochondria. 1996). 1980.8 gi sau b a ăn. 1981. cá. cá nhám góc có gai (Squalus acanthias). và sau ñó luân chuy n qua h th ng tu n hoàn c a máu ñ n mang. ph thu c vào loài cá. và nh ng thông tin này v n còn s d ng ñ n ngày nay. ñư c chuy n thành α-ketoglutarate t o thành acid glutamic. Ph n l n cá có xương bài ti t amoniac.5 mg/l) hơn nh ng loài nư c m n (cá vư c. M i m t amino acid có con ñư ng d hóa riêng v i s tham gia c a enzyme ñ c hi u và cho s n ph m cuôi cùng riêng bi t. ðây là ph n ng liên quan ñ n các enzyme transaminase trong t bào ch t. 1986). S n ph m ñã lo i nhóm amin (deaminated) có th sau ñó ñư c chuy n hoá thông qua con ñư ng oxy hoá ñ s n sinh năng lư ng. cá bơn) ñ u th p gi ng nhau (3. và ch t lư ng c a protein trong th c ăn (Dosdat và c ng s . ñó nó ñư c chuy n ñ i thành NH3. 1997). n ng ñ ure trong huy t tương nh ng loài nư c m n không liên quan ñ n protein ăn vào và loài nư c m n cao hơn 7 ñ n 8 l n so v i loài nư c ng t (4459 so v i 6.15% bài ti t d ng urea. 1996). Ngư c l i. Cơ ch nào chi m ưu th còn ph thu c vào môi trư ng s ng c a cá nư c m n hay nư c ng t. ph thu c vào loài cá (Dosdat et al. protein ăn vào.

5. 2. cá vư c và cá tráp nhưng ñ i v i cá bơn giá tr này ch là 21% (Dosdat và c ng s . G n ñây. 76% protein t ng h p trong cơ tr ng cho sinh trư ng. lư ng protein t ng h p vư t quá lư ng tích lũy cho sinh trư ng”. 1980). ngoài ra Facuconneau và c ng s (1995) cũng quan sát th y ñ i v i các cá “rainbow trout” (lo i cá h i có ñ m ñen và hai v t hơi ñ kéo t mõm ñ n ñuôi). các nhà nghiên c u ñã hi u b n ch t c a quá trình chuy n hoá liên quan tích lũy protein trong mô cơ. 1996). trong khi trong cơ. còn mang thì ch có 4%. Houlihan và c ng s (1986) ñã x p h ng t c ñ t ng h p và thoái bi n protein các mô cơ cá “rainbow trout” như sau: mang > tâm th t > cơ ñ > cơ tr ng. N u có m t phương pháp tương t ñ ño t c ñ thoái bi n protein. nh hư ng c a kh u ph n ñ n s trao ñ i trung gian Lysine trong kh u ph n ăn nh hư ng ñ n t c ñ (t l ) t ng h p và thoái bi n protein trong gan và cơ c a cá h i (Garzon và c ng s . kích c cá và loài. b ng cách tiêm (Garlick et al. S bi n ñ i giá tr này ph thu c protein th c ăn ăn vào. 2. vi c s p x p d a trên t ng lư ng protein t ng h p m i ngày như sau: cơ tr ng = mang > cơ ñ > tâm th t.1. ngoài ra còn có s khác nhau c a các mô cơ.5. Carter và c ng s (1993). thi u lysine làm tăng ñáng k t l thoái bi n protein và t c ñ t ng h p protein. 1994).2. protein và acid amin s d ng cho tái s d ng và t ng h p trong cơ th (cho sinh trư ng) l n hơn nhi u so Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 27 . Houlihan và c ng s (1988) cho r ng t c ñ t ng h p protein khác nhau gi a các mô cơ: gan > mang > ru t > lá lách > tâm th t > d dày > tuy n sinh d c > cơ tr ng cá tuy t.38% lư ng nitơ ăn vào ñư c bài ti t trong 24 gi cá h i. Các tác gi ñã k t lu n r ng. thì có th hi u sâu hơn v các nhân t ñi u ch nh hi u su t tích lũy protein và cung c p công c ñ thi t l p kh u ph n và ch n l c di truy n c a gi ng cá sinh trư ng nhanh và kinh t . Carter và c ng s (1993) cho th y có m t m i tương quan gi a protein ăn vào. Kho ng 30 . Cá ăn kh u ph n thi u lysine tăng t c ñ c a s thoái bi n protein. S d ng phương pháp này. Protein th c ăn ăn vào ít nh hư ng ñ n ho t tính c a các enzyme d hoá amino acid. và các ng d ng có l i khác. nhưng hi u su t protein sinh trư ng l i ñư c xác ñ nh b ng t c ñ c a s thoái bi n protein. M t s nghiên c u khác cũng ñã xác nh n các enzyme amino acid transferase khác nhau có ho t tính cao hơn cá ăn kh u ph n ch a protein cao so v i cá ăn kh u ph n ch a protein th p. Nhi u nghiên c u cho r ng. Cách xác ñ nh s tích lũy và thoái bi n c a protein Các phương pháp m i và nh y ñã ñư c phát tri n ñ ño t c ñ t ng h p và thoái bi n protein trong mô s d ng li u flooding [3H] phenylalanine. nhưng nh hư ng này không ñ ng nh t (Cowey và Walton. Tuy nhiên.v i cá nh (10g). không có thay ñ i ñáng k t l t ng h p protein trong gan. Houlihan (1991) ñã tóm t t như sau: “M t ñi u rõ ràng r ng. Cá sinh trư ng nhanh hơn khi có t l thoái bi n protein th p. CÁC Y U T NH HƯ NG ð N QUÁ TRÌNH TRAO ð I CH T 2. năng l c t ng h p và t c ñ t ng h p protein th p hơn. t ng h p protein và hi u su t tích lũy protein (t l protein tích lũy/protein ăn vào) trong cá tr m c . ho t tính RNA cao hơn.5. tích lũy protein ñư c t ng h p cao hơn. Lư ng ăn vào và s trao ñ i ch t Lư ng ăn vào xác ñ nh t c ñ t ng h p protein cá ng ð i Tây Dương (Houlihan và c ng s . ñ i v i cá l n (100g) là 5-8 gi sau b a ăn. Overturf và Hardy (2001) gi i thi u phương pháp ñánh giá t c ñ t ng h p protein (cơ) b ng cách ño hàm lư ng mRNA mô liên quan v i t ng h p myosin. Cơ tr ng cá tuy t có hi u su t s d ng protein cao nh t và tính ñư c kho ng 40% c a t ng protein tích lũy trong cơ th m i ngày.. 1995). 1989).

s d ng k thu t li u ch y tràn v i ch t ñ ng v phóng x c a amino acid dùng ñ xác ñ nh nh ng thông tin nói trên ñã ñư c s d ng (Owen và c ng s . 2. giá tr sinh h c c a amino acid.5. m c amino acid. s d ng và chuy n hoá cá ñư c ch ra sơ ñ 2. làm cho m t s cá h i tích lũy protein m t cách hi u qu hơn.v i protein b oxy hoá và th i ra ngoài. Hơn m t th p k qua. L i ích c a phương pháp ti p c n này có th s d ng trong nh ng lĩnh v c ho c tình hu ng s d ng ch t ñ ng v phóng x có gi i h n. 1998). chính là 15N. Ph n l n các amino acid c n thi t cho s thành th c c a bu ng tr ng b t ngu n t cơ tr ng và ñư c hình thành như là m t k t qu c a s thoái bi n protein. M t vài nét chính c a dòng dinh dư ng. s d ng protein (nitơ) các loài cá nuôi ñư c nâng cao mà không nh hư ng ñ n m c lipid cao trong kh u ph n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 28 .3. Rõ ràng. cá l n nhanh có t c ñ t ng h p và thoái bi n protein th p (Carter và c ng s . m c protein và năng lư ng th c ăn.3. bao g m lư ng th c ăn ăn vào. hi u su t tích lũy protein b nh hư ng b i m t s nhân t n i sinh và ngo i sinh. G n ñây. Nâng cao hi u su t tích lũy protein (protein retention efficiency) Như ñã th o lu n trên. k thu t s d ng các ch t ñ ng v . s khác nhau gi a các cá th v t c ñ sinh trư ng liên quan ñ n protein thoái bi n. bu ng tr ng có nhu c u l n nh t v năng lư ng và amino acid c a cá trong su t th i kỳ này. cá bơn. 1999). Thành th c gi i tính và trao ñ i ch t Trao ñ i protein trong th i kỳ thành th c khác v i các giai ño n phát tri n khác trong vòng ñ i c a cá. giai ño n sinh trư ng và t c ñ ñi u ch nh v m t di truy n c a protein thoái bi n. Martin và c ng s (1993) cho r ng có s quay vòng protein ñáng k và s phân ph i l i các amino acid trong su t giai ño n nh n ñói và thành th c cá h i ð i Tây Dương.

v i hơn 75% lư ng nitơ ăn vào b bài ti t. Academic Press. và ngoài ra làm tăng hi u qu s d ng protein trong kh u ph n. Có th .như cá h i ð i Tây Dương. and Hardy. Lê Văn An. W. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 3rd Ed. ENGLAND Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 29 . ð i v i cá h i ð i Tây Dương. R. TP H Chí Minh. Trình bày s 4.E. Imprint of Elsevier Science. Fish Nutrition. m c protein ñư c tăng lên trên 45% do s thay ñ i m c năng lư ng trong kh u ph n (v i 35% lipid) và s c i thi n ch t lư ng protein. vi c tăng protein thêm n a là có th . Cao ðăng Nguyên. (1989). thành ph n ñ t ti n nh t trong công th c th c ăn cho cá. nhưng ti m năng t t hơn c là c i thi n vi c tích lũy protein thông qua vi c l p kh u ph n “protein lý tư ng” b i tăng m c năng lư ng kh u ph n. ti m năng cho vi c nâng cao tích lũy protein ñó là l a ch n c p b m có t c ñ tích lũy protein cao do t c ñ thoái bi n protein th p. (2002). PRINCIPLES OF FISH NUTRITION. Hà N i. Nâng cao hi u su t tích lũy protein các loài cá nuôi r t c n thi t ñ gi m nh hư ng ñ n môi trư ng nuôi tr ng. Nhà XBNN. 402 tr. m c protein trung bình trong kh u ph n cá h i ð i Tây Dương nuôi là 22-25%. J. Cu i năm 1980. nhưng ñi u ñó b gi i h n b i chuy n hoá thu n c a protein. CÂU H I: 1. Các y u t chuy chuy chuy nh hư n hóa carbohydrate? n hóa lipid? n hóa amino acid? ng ñ n s trao ñ i các ch t dinh dư ng? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t L i Văn Hùng (2004). Năm 2000. ELLIS HORWOOD LIMITED. H Trung Thông. cơ h i ñ nâng cao hi u su t s d ng protein có th liên quan ñ n lipid cao trong kh u ph n. Trình bày s 2. Ti ng Anh Halver. ð Quý Hai. m t s loài cá nuôi khác. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. Trình bày s 3. STEFFENS. Nguy n Th L c. 2006.W. Nhà XBNN.

năng lư ng chính là nhi t lư ng s n sinh ra trong quá trình ñ t cháy các h p ch t h u cơ và bi u th b ng calori.1.000 kcal). t o ch t th i & bài ti t) Năng lư ng cho duy trì (NE for Maintenence = NEm) (Trao ñ i cơ b n. Joule cũng có các b i s tương ng là kJ (1. 2002) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 30 . 1998).2. 3. Có th chuy n ñ i calori sang joule (J). Vì v y.000 cal) và megacalori (Mcal = 1.50C).5 ñ n 15.GE) Năng lư ng tiêu hóa (DE) Năng lư ng phân (FE) Năng lư ng trao ñ i (ME) Năng lư ng nư c ti u (UE) Năng lư ng th i qua mang (GEE) (Metabolisable energy) (Urine Energy) (Gill Excretion Energy) Năng lư ng thu n (NE) Sinh nhi t (HE= Heat Energy) (Tiêu hóa.1. ñi u ch nh thân nhi t) Năng lư ng tích lũy (NE for Production = NEp) Sơ ñ 3.CHƯƠNG III NĂNG LƯ NG VÀ NHU C U NĂNG LƯ NG Năng lư ng m c dù không ph i là ch t dinh dư ng nhưng là y u t quan tr ng trong kh u ph n th c ăn c a ñ ng v t th y s n (ðVTS). Calori (cal) s d ng trong dinh dư ng là calori 150C (tương ñương lư ng nhi t c n thi t ñ làm nóng 1 g nư c t 14.239 cal. TRAO ð I NĂNG LƯ NG 3.000 kJ). T t c kh u ph n th c ăn cho ðVTS ñ u ph i ñư c ph i tr n không nh ng ñáp ng ñ các nhu c u v dinh dư ng mà còn th a mãn ñư c nhu c u v năng lư ng cho t ng giai ño n phát tri n c a ñ ng v t th y s n. 3. Khái ni m chung Năng lư ng là ñ i lư ng v t lý ñ c trưng cho kh năng sinh ra công c a v t ch t (T ñi n ti ng Vi t. Joule (J) cũng là ñơn v bi u th năng lư ng và hi n nay ñang ñư c nhi u nư c s d ng (1 Joule là 1 kg-m2/s2).1. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn Năng lư ng các ch t h u cơ c a th c ăn ñư c chuy n hóa trong cơ th cá theo sơ ñ 3.1. Chương này ñ c p ñ n s chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th và các phương pháp ư c tính giá tr năng lư ng c a th c ăn.1 như sau: Năng lư ng th c ăn (Năng lư ng thô . và nhu c u năng lư ng c a cá.000 J) và MJ (1. t o SP tiêu hóa. Lim. ð i v i dinh dư ng ñ ng v t. 1 cal = 4. Calori có các b i s là kilocalori (kcal = 1. c n ph i xác ñ nh giá tr năng lư ng ñ i v i chúng. Chuy n hóa năng lư ng c a th c ăn trong cơ th ñ ng v t (Webster.184 J hay 1 J = 0. Ngu n năng lư ng này có ngu n g c t các ch t dinh dư ng c a các lo i th c ăn ph i tr n trong kh u ph n.1. h p thu. ho t ñ ng b t bu c. Thu t ng này không áp d ng tr c ti p trong dinh dư ng ñ ng v t.

GE) Năng lư ng hóa h c có trong th c ăn chuy n ñ i thành nhi t năng nh ñ t cháy b i có m t ôxy. V lý thuy t. Năng lư ng thô c a t ng axit béo khác nhau do s chu i cacbon. N và S.5 Rơm 18. Năng lư ng tiêu hóa (DE.400 kcal).5 C khô 18.2 Mêtan 55.5 Casein 24. th c ăn ch a nhi u m và d u th c v t thì năng lư ng thô cao còn th c ăn ch a nhi u tinh b t thì th p năng lư ng. tuy nhiên.5 MJ/kg.4 S a (4% m ) 24.5 M 38. Như v y.9 Xác ñ nh năng lư ng thô c a các ch t h u cơ thông qua kh năng oxy hóa c a chúng và bi u th quan h gi a t l cacbon + hydro so v i ôxy. năng lư ng trao ñ i ch ph thu c năng lư ng c a N bài ti t qua mang d ng NH3 (ch không ph i ure). cá c n năng lư ng ñ s ng.9 Khô d u ôliu 21. th y phân 1 mol glucose cho ra 85 mol ATP (686/8). Oxy hóa hoàn toàn 1 mol glucose t o ra 686 kcal và th y phân 1 mol ATP cho 8 kcal.5 D u 39.9 Lactic 15. Vì m t ít năng lư ng th i qua mang nên chênh l ch gi a DE và ME cá nh hơn ñ ng v t có vú (b ng 3. Giá tr năng lư ng thô c a m t s ch t dinh dư ng và th c ăn như sau (MJ/kg ch t khô): Các tinh ch t: Glucose 15.6 Propionic 20.0 S n ph m lên men: Axit axetic 14. Chu trình Krebs là nơi s n xu t ATP kh i ñ u và th y phân ATP cho các t bào có năng lư ng. th c t ch có 39 mol ATP mà thôi.8 Butyric 24. Trong khi ñó.0 Mô cơ th : N c 23.Năng lư ng thô (Gross Energy . ph n còn l i m t qua nhi t vào môi trư ng nư c. Protein có giá tr năng lư ng thô cao hơn carbohydrate vì có ch a y u t ôxy hóa. Nhi t lư ng s n sinh ra do ñ t cháy hoàn toàn m t ñơn v kh i lư ng th c ăn g i là năng lư ng thô. H u h t các lo i th c ăn thông thư ng có giá tr năng lư ng thô kho ng 18. Gi ng như t t c các ñ ng v t khác. Năng lư ng thô ñư c xác ñ nh b ng máy ño năng lư ng (Bomb calorimeter).6 Tinh b t 17. M trung tính có hàm lư ng ôxy th p r t nhi u so v i cacbon và hydro nên giá tr năng lư ng thô cao hơn nhi u (39 MJ/kg) so v i carbohydrate. T t c carbohydrate có t l này như nhau nên giá tr năng lư ng thô x p x 17.Metabolisable Energy) Năng lư ng tiêu hóa (DE = GE – FE) ph thu c kh năng tiêu hóa th c ăn c a cá.6 M 39. Giá tr DE và ME c a m t s lo i 31 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .1). chu i cacbon càng ng n (các axit béo bay hơi) thì năng lư ng thô càng th p.digestible Energy) và trao ñ i (ME .3 Th c ăn: H t ngô 18.5 MJ/kg (4.7 Xelulose 17. Mêtan có giá tr năng lư ng thô cao vì ch có cacbon và hydro.

Giá tr DE c a m t s ch t dinh dư ng dùng ñ ư c tính DE c a th c ăn thu s n (ADCP.3 và 3.8 Cá chép 16. Giá tr GE và DE c a m t s ch t dinh dư ng Rô phi 18. B ng 3.9 39.2.00 32 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ñ d ư c tính giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) c a th c ăn.9 37.8 GE (kJ/g) 23. Tuy nhiên.2 11.4 B ng 3.0 DE (kJ/g) Cá chình 22. Giá tr năng lư ng tiêu hoá c a m t s lo i th c ăn tính toán trên cơ s các s li u b ng 6.8 33.1 9.4. ADCP (1983) ñ ngh s d ng nh ng giá tr DE sau ñây cho các ch t dinh dư ng (b ng 6.8-137 9.7 11.2 16.5 14.6-19.3 5.3 14.8 17.5 7.80 8.8 DE (MJ/kg) Rô phi 13.5-17.25 3.3 12. Giá tr DE và ME c a m t s lo i th c ăn cá Cá h i 12.2 33.7 ME (MJ/kg) (Cá h i) 10.8 11. vi c nghiên c u v năng lư ng trên cá chưa ñư c ñ c p nhi u Vi t Nam.9 62.6 ME (kJ/g) 13.5-10.6 4.4 ñư c ghi ph l c 3 “Thành ph n hoá h c m t s lo i th c ăn tôm .5 B ng 3.1 5.7 16.1 DE (kcal/g) 3.2-9.6 10.4). 3.cá’’.00 4.1 36.00 2.1 11.2 Trong s n xu t.5-14. S sai khác gi a giá tr năng lư ng tiêu hóa (DE) và năng lư ng trao ñ i (ME) cá h i Rainbow trout Ch t dinh dư ng Glucose Tinh b t chín B t s ng Ch t dinh dư ng Protein M Cacbohydrate Nguyên li u Cá da trơn Ngô (extruded) 30% kh u ph n 60% kh u ph n B t ngô Lúa mì B t ñ tương Khô d u bông B t cá B tc D u ñ ng v t B t ph ph m gia c m 4.8 8.3.1-10.7 10.5 9. 1983) Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i rau c ) Carbohydrate (rau c ) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo GE (kcal/g) 4. B ng 3.5 10.3 6.2.1.0 11.2 17.2 2.2 ±% 83.4.0 3.4 15.5 DE (kJ/g) 15.th c ăn trên m t s ñ i tư ng nuôi có th tham kh o các b ng 3.8 5.6 8.9 84.

khi nhi t ñ nư c gi m dư i ngư ng t i ưu thì t c ñ trao ñ i ch t gi m. L n có th tiêu hóa 90% carbohydrate trong khi ñó cá tr m c ch tiêu hóa 55-60% mà thôi. kích c . protein không ph i là ngu n năng lư ng chính trong kh u ph n. Nguyên nhân th nh t là ðVTS không c n năng lư ng ñ duy trì nhi t ñ cơ th như v t nuôi. Nhi u loài cá có bong bóng nh m duy trì v trí cơ th trong các t ng nư c nên cơ c a chúng ít ho t ñ ng ñ gi yên v trí c a chúng. ñ ng v t có vú ph i dùng năng lư ng ñ t o urea và gia c m thì t o acid uric. tuy nhiên. nhi t ñ . Tương t . Nguyên nhân th ba là cá th i kho ng 85% ch t th i trao ñ i dư i d ng NH3 tr c ti p qua mang vào môi trư ng nư c và c n r t ít năng lư ng.1. B ng 3. ð ng v t trên c n ph i m t năng lư ng ñ gi v trí cơ th kh i tác ñ ng v i tr ng l c. t c ñ sinh trư ng. Vì v y.2. 1999 theo Lê Thanh Hùng. 3. vì v y. Kích c cá có nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a chúng. là ngu n năng lư ng ph thêm trong th c ăn th y s n.4 kcal GE/gram. 2000) Nhóm cá Cá chép Nhóm cá da trơn Nhóm cá h i Kh i lư ng cá (g) 80 80 10-20 100 150 300 Nhi t ñ (0C) 10 20 25 25 18 15 Duy trì (kJ/kg cá/ngày) 28 67 84 72 85-100 60 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 33 . l n tr n kh i k thù hay stress. Như ñã bi t. vì v y nó là ngu n th c ăn ch y u cho các loài cá ăn c và ăn t p. khi nhi t ñ nư c g n nhi t ñ t i ưu cho t ng lo i cá thì tăng trao ñ i ch t. Ho t ñ ng cơ h c bao g m bơi. Ngư c l i. carbohydrate là ngu n năng lư ng ch y u. cá s d ng r t m nh. Nhi u y u t nh hư ng ñ n nhu c u năng lư ng c a cá như: ho t ñ ng cơ h c. ðVTS có nhu c u cao v protein hơn các ñ ng v t khác và nhu c u năng lư ng thì l i th p hơn. ð i v i h u h t ñ ng v t trên c n. ñ ngon mi ng. nhi t ñ cá g n gi ng nhi t ñ môi trư ng nư c xung quanh. ðVTS s ng trong nư c nên h n ch t i thi u năng lư ng m t ñi ñ duy trì thăng b ng trong kho ng không. M t khác. Nhu c u NL duy trì c a ba nhóm cá (Guillaume. Lipid ch a kho ng 9. Nhi t ñ nư c là y u t nh hư ng l n nh t ñ n nhu c u năng lư ng c a cá. cá không dùng ngu n này nhi u như ñ ng v t trên c n. NHU C U NĂNG LƯ NG Trong th c t . Tuy nhiên.3.5. Carbohydrate ch a 4. cá l n nhanh c n nhi u năng lư ng hơn cá ch m l n. Protein ch a 5.2. lipid và carbohydrate là ngu n năng lư ng làm tăng m t ñ năng lư ng kh u ph n.1 kcal GE/gram và là ngu n năng lư ng r nh t. Th hai. protein là ngu n ñ t nh t trong kh u ph n th c ăn. Nhu c u năng lư ng duy trì Nhu c u năng lư ng duy trì là nhu c u năng lư ng ch ñ ñ cho cá không thay ñ i th tr ng trong th i gian thí nghi m. t c ñ sinh trư ng và ho t ñ ng. cá nh nhu c u năng lư ng trên ñơn v th tr ng cao hơn cá l n. ngư i ta ti n hành phương pháp cân b ng cacbon hay cân b ng năng lư ng ho c b ng phương pháp nuôi dư ng. gi ng loài và th c ăn tiêu th . ð xác ñ nh nhu c u năng lư ng.6 kcal GE/gram.

Các d ng năng lư ng c a th c ăn.01 2. H Chí Minh. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. còn ñ ng v t có vú t l này là 30-59%. t0: 240C) DE (MJ/kg th c ăn khô) 18. Nguy n Th Lương H ng.6 392 20. 1997. Hà N i. Tôn Th t Sơn.4 2.01 2. tăng năng lư ng thì tăng sinh trư ng.Lư ng năng lư ng cho duy trì chính là ph n m t mát t i thi u qua nhi t.75 (khi nhi t ñ nư c 20-240C).17 51. công th c tính? 2. B ng 6. Công th c P/E và cho m t s ch tiêu P/E thích h p c a m t s loài cá? TÀI LI U THAM KH O Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. sinh trư ng c a cá.15 Protein (% v t ch t khô) 46.2. phương pháp nghiên c u này ti n hành r t khó khăn.6. Nhu c u năng lư ng duy trì so v i t ng nhu c u năng lư ng hàng ngày chi m t l 14-17% cá chép.8 Tăng (% so v i BW ñ u) 148 16. nh ng y u t chi ph i nhu c u năng lư ng cho sinh trư ng? 3.6) B ng 3.2. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Giáo trình dinh dư ng gia súc. cung c p th c ăn m c 2% kh i lư ng cơ th . tăng t l protein có th không làm làm tăng t c ñ sinh trư ng (b ng 3. 3.2 380 . 2002.9-18.8 257 18. cá bài ti t amonia mà không bài ti t ure hay axit uric. Nhu c u năng lư ng cho s tăng trư ng Kh u ph n ñ protein. Hà N i. ví d : GE (MJ/kg th c ăn khô) 13. 17-24% cá h i. L i Văn Hùng. nh hư ng c a năng lư ng và protein kh u ph n ñ n t c ñ sinh trư ng c a cá (cá chép W=170g.14 Các k t qu trên cho th y s quan tr ng c a vi c duy trì t l năng lư ng/protein trong kh u ph n c a cá. Nhu c u năng lư ng duy trì c a cá th p hơn ñ ng v t trên c n vì cá tiêu hao ít năng lư ng cho s v n ñ ng và gi thăng b ng cơ th .9 320 m t m c năng lư ng.8 283 24. Nhu c u năng lư ng cho duy trì.3 2.150 20. cá không có cơ ch ñi u ti t thân nhi t. 2004. Lê ð c Ngoan.99 2. Nhu c u năng lư ng duy trì cho cá bình quân 70 kJ/kg th tr ng hay 50 kJ/kg W0.5 218 22.Tuy nhiên.5 cho bi t nhu c u năng lư ng c a m t s nhóm cá. CÂU H I 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 34 .3 20. Nhà XBNN.1 41. Nhà XBNN.5 1.

Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. UNDP. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Nguy n Th L c. (1989). Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). CAB international. M. 1995. Halver. Florida. Anguilla spp.329.. Garzon. Lê Văn An. Oohara. preagon.375. and Lim. Halver. (eds). E. 402 tr. Nhà XBNN. 2006. 2002. J. Fish Nutrition. FAO Fisheries Technical Paper 343. AOAC. Imprint of Elsevier Science. 963-970. Official Methods of Analysis. London.. Hà N i. ð Quý Hai. Hidalogo. and Harwood.” 2nd ed.. Washington. 2002. R.(1994). J. 3rd Eds. Acedemic Press. M. 15th Ed. (1991).” vol. Gurr. M. p. T. Cao ðăng Nguyên.D. Cowey. pp. 1991. B. (J. CRC Press. Academic Press. 823pp. Michael B. Lupianez.. New. Cardenete.W. M. pp. C. J. 93.. Boca Raton.H Trung Thông. In: Wilson.. Webster.. New York. In “Lipid Biochemistry. In “Fish nutrition. Chapman and Hall.l.. 259 .. Farm-made Aquafeed. I. G. Rome. C. and de la Higuera. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 35 .. 1990. FAO. and Yamamoto. DC. C. Hardy. A. E. Eel. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. R. and Walton. J..J. T. FAO. 64 (abstr). 1997. Rome. I. Aquaculture 124. 69-75.Arai.. 1987. S. ed). Fisheries Science 63. Ti ng Anh Akiyama.P. A.

amid (urea. tryptophan hay axit amin ch a lưu huỳnh.1. Globulin protein có trong s a. cũng có trong lòng tr ng tr ng.25 (N: hàm lư ng N) H p ch t N phi protein là nh ng h p ch t ch a N nhưng không có c u trúc protein như: axit amin t do. ð c ñi m: hòa tan trong dung d ch mu i và không b ngưng t b i nhi t. ñ c ñi m: hòa tan trong nư c. th c ăn xanh ch a t i ña 50-60% nitơ phi protein. Th c ăn th c v t non ch a nhi u h p ch t nitơ phi protein hơn th c v t trư ng thành ( 25-30% nitơ t ng s )..).). amin (putresine. cocaine. là m t axit amin quan tr ng c a protein này. Phân lo i V khía c nh ch c năng ngư i ta chia protein thành nhi u lo i sau: Protein ñơn gi n là protein ch cho axit amin khi th y phân. Chromoprotein như hemoglobin. asparagine..keratin là protein c a lông và tóc và β . ovalbumin.CHƯƠNG IV DINH DƯ NG PROTEIN VÀ AMINO ACID 4. khi th y phân cho ra nhi u arginine và lysine. Elastin c u t o gân và m ch máu. Vai trò c a protein Protein ngoài vai trò c u trúc (nguyên li u t o các mô và các s n ph m) còn có nh ng vai trò quan tr ng sau: T o các ch t xúc tác (enzyme).keratin là protein c a lông vũ. th c ăn h t ch a 10% nitơ phi protein. Protamin: là protein ki m g n v i axit nucleic có nhi u trong tinh trùng c a ñ ng v t có vú. Protein ph c t p lo i protein này ngoài các axit amin còn có nhóm không ph i protein như glycoprotein. ñây nó g n v i deoxyribonucleic. hormone Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 36 .1. elastin và keratin. ngưng t b i nhi t Histone: có nhân t bào. tr ng. da…. nitrate. cytochrome ho c flavoprotein. V khía c nh dinh dư ng. Protein s i (fibrous protein): gi vai trò c u t o các mô liên k t như collagen. máu. protamin giàu arginine nhưng không có tyrosine. antigen và hormon. collagen có hydroxyproline. tr ng.1.1. cadaverine. protein thô ñư c tính b ng công th c: Protein thô = N x 6. Lipoprotein là thành ph n chính c a màng t bào.). strichnine. keratin r t giàu axit amin ch a lưu huỳnh.2. Các protein hình c u chính. Glycoprotein là thành ph n c a niêm d ch có tác d ng bôi trơn. ngư i ta chia protein thành hai lo i: Protein thô g m c protein và các h p ch t ch a nitơ không ph i protein. g m: Albumin: có s a.. ví d protein lông ch a t i 4 % lưu huỳnh. th c v t. Keratin có hai lo i là α. bao g m hai nhóm là protein s i và protein c u. PROTEIN 4. morphine. alkaloid (nicotine. chu i polipeptid c a elastin giàu alanine và glycine. Protein này không hòa tan và b n v i các enzyme tiêu hóa. glutamine. Photphoprotein như cazein c a s a và photphovitin c a lòng ñ . Protein hình c u (globular protein): là các enzyme. Theo quy ư c c a ngành th c ăn chăn nuôi và cá. histamine. photphoprotein và chromoprotein. máu. 4. lipoprotein.

+ ð m n cao thì yêu c u v protein cũng cao. Cá là lo i Aminotelic (th i amoniac) khác v i ñ ng v t có vú là lo i Ureotelic và chim là Uricotelic. Ví d : cá h i vân (Oncorhynchus mykiss) n ng 100g có nhu c u protein duy trì hàng ngày là 52. Nhu c u protein c a cá Ngư i ta chia nhu c u làm hai lo i: nhu c u duy trì và nhu c u s n xu t: . mykiss) yêu c u protein là 40 và 43. giai ño n cá b t. tshawytscha) yêu c u kh u ph n ch a 40% protein khi nhi t ñ nư c là 80C. Thí nghi m nuôi dư ng cá giai ño n cá b t. ánh sáng. cá hương và cá thương ph m th y r ng nhu c u protein cao nh t giai ño n cá b t. n ng ñ O2. + Tính bi t: ví d cá chép cái l n nhanh hơn cá chép ñ c + Tu i và kh i lư ng cơ th : nhu c u protein tính cho m t ñơn v kh i lư ng cơ th con v t non cao hơn con v t trư ng thành. Ví d cá h i (O.1 và 3. Ví d : cá h i (O. + M t ñ ñàn: s lư ng cá trên ñơn v di n tich m t nư c.5% khi ñ m n l n lư t là 100/00 và 200/00. sau ñó gi m d n. 1g protein s n sinh ra 4. 4.1. + M c ñ ho t ñ ng. 4. ho c là t l năng lư ng/protein (E/P). ho c là t l protein/năng lư ng (P/E): Năng lư ng c a kh u ph n (KJ ho c MJ/kg) E/P = -------------------------------------------------Protein thô c a kh u phàn (%) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 37 .1.Nhu c u protein cho s n xu t (cho tăng trư ng) cũng cao hơn ñ ng v t có vú 4 l n.4. ch t ñ c ho c ch t chuy n hóa (như NH3 hay nitrite). + Ch t lư ng protein kh u ph n và cân ñ i năng lư ng: Kanko (1968) ñã th y kh u ph n cá h i ch a 40% protein s cho t c ñ sinh trư ng t i ưu khi b t cá tr ng là ngu n protein chính. Do b nh ng y u t trên chi ph i cho nên khó có ñư c m t hư ng d n chung v protein cho c kỳ sinh trư ng c a cá. ñ m n.1. 69. ñ i v i các lo i này 1g protein ch cho 4 kcal năng lư ng.3 và 97.7 mg/ngày. B ng 3. . nhưng v i nh ng kh u ph n gi u năng lư ng protein ch c n 30% (chú ý cá h i s d ng m t t hơn carbohydrate). tương ng v i nhi t ñ môi trư ng là 100C. nhưng nhi t ñ nư c 140C nhu c u protein s là 55% tính trên cơ s kh u ph n v t ch t khô. Protein có axit amin cân ñ i và có t l tiêu hoá cao s t o cho nhu c u protein th p hơn so v i lo i protein không cân ñ i axit amin.3. T l năng lư ng/protein Có hai công th c.2 sau ñây cho bi t nh ng k t qu nghiên c u v nhu c u protein c a cá (các thí nghi m xác ñ nh nhu c u protein c a cá thư ng làm trên cá gi ng có kh i lư ng t 5 . 150C và 200C. gà 2 l n và ph thu c vào: + Loài cá: ví d cá rô phi l n nhanh hơn hai l n so v i cá mè hoa. + Y u t môi trư ng: nhi t ñ .50g).Th c hi n ch c năng v n chuy n như hemoglobin Tham gia ch c năng cơ gi i như colagen Ch c năng b o v như kháng th Ch c năng thông tin như protein th giác Protein còn có vai trò t o năng lư ng.5 kcal năng lư ng ( cá). lúc 6 – 8 tu n gi m còn 40% ñ i v i salmon và trout và 35% ñ i v i salmonid giai ño n nuôi thương ph m.Nhu c u protein cho duy trì cá cao hơn ñ ng v t có vú. protein kh u ph n ph i ñ t 50%.

5 19.5** 18.5 B ng 4. Nhu c u protein m t s loài cá (NRC.0 25. 1999 Cá rô phi ðài Loan Cá chép Cá h i Salmo gairdneri Cá trê phi Cá tra Cá basa * DE: năng lư ng tiêu hoá.4** Tác gi Page&andrews.5.2 20.1 17. 1992 El Sayed..S mg (ho c g) protein T l P/E = -----------------------------------------------Năng lư ng kh u ph n KJ (MJ) T l E/P t i ưu cho cá chép 450-500 (tính theo DE).T. 1987 Takeuchi et al. GE: năng lư ng thô 4. 1986 Mangalik. 1976 Mangalik.3 12. 1989 Machiels&Henken.1 MJ/kg và protein thô c a kh u ph n là 30-42%.1.9 .1 21.8 11. 1986 Li&Lovell.7 22.5 33 42 40 32 28 DE (kJ/g) 9.0 24.6* DP/DE (mg/kJ) 22.7 12.Nn Năn vào – ( Nphân – Ntrao ñ i) i sinh) x 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 38 . DE kh u ph n là 16.3 24.4 30 31. Khuy n cáo c a NRC v nhu c u protein c a m t s loài cá ghi b ng 4.1.1. 1985 Hung L. B ng 4. 1993) Loài Cá h i Atlantic Cá da trơn Cá chép Cá tr m c Cá h i vân (Rainbow trout) Cá lóc Cá rô phi Cá chình Nh t T l protein trong kh u ph n (giai ño n juvenile) 45 32-36 31-38 41-43 40 52 30-34 44.8 22.8 27.20.1 12. Như v y th c ăn v i m c 2% th tr ng.2.6 13.1973 Garling&Wilson. T l P/E ho c E/P cho tăng trư ng t i ưu c a m t s loài cá Gi ng loài Cá trơn M Kh i lư ng (g) 526 34 10 266 600 50 20 90 94 15 20 Protein tiêu hóa (%) 22.Nphân = Năn vào–( Nphân-Ntrao ñ i)–( Nnư c ti u.5 23. 1985 Cho&Woodward.2 18.2 28. ngư i ta ño ch t lư ng protein theo các ch tiêu sau: Protein tích lũy Năn vào–( Nphân+Nnư c ti u) Giá tr SVH (BV) = = x 100 Protein tiêu hóa Năn vào .0 27.8 12. 1979 Cho&Kaushik.3 15.6 25.T. 1999 Hung L. ðánh giá ch t lư ng protein th c ăn Protein c a các lo i th c ăn khác nhau có ch t lư ng khác nhau.6** 14.

B ng 4.3.80 30.2 3 81 1.S li u b ng 4. 1973) Lo i th c ăn Lòng ñ tr ng khô Cazein B t cá tr ng Gelatin B t gluten ngô B t ñ tương N m men t d u h a BV 89 80 76 23 55 74 73 .1 Thang giá tr hóa h c (CS: chemical score) ð xác ñ nh CS c a m t th c ăn nào ñó c n bi t hàm lư ng các axit amin c a nó.4. b t cá h p 1270C trong 3. Hi u qu protein (PER: protein efficiency ratio): PER = Tăng tr ng(g) Protein tiêu th (g) Ho c m t ch tiêu tương t có tên là Giá tr protein s n xu t (PPV:productive protein value).8 7 128 1.4.46 28.14 1.5 gi có BV gi m 10 – 20% so v i b t cá h p trong 25 phút. PER.79 Nh n xét X lý Ethanol và Ete không có vitamin C Kh m BV ph thu c vào loài. Hi u qu chuy n hóa th c ăn và hi u qu l i d ng protein theo các kh u ph n Tăng tr ng. ñem so sánh hàm lư ng t ng axit amin c a th c ăn v i hàm lư ng axit amin tương ng c a tr ng gà t ñó tính CS.7/7.5% Kh u ph n th c ăn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 39 . PPV khi nuôi cá chép con ( kh i lư ng ban ñ u là 40g) ñư c trình bày b ng 4.76 0.41 1. Ví d : T l c a lysine lúa mì so v i lysine c a tr ng gà: (2.2) x 100 = 37. FCR PER PPV % 1 19 1.46 22. k thu t ch bi n. Giá tr BV m t s protein th c ăn cá (Ogino và Chen.74 12.10 18. B ng 4.41 1. PPV = Lư ng protein c a mô ñã tăng(g) Protein tiêu th (g) x 100 Ví d : S liên quan gi a lư ng th c ăn cung c p ( tính theo % th tr ng cá).1 9 101 2.3 5 117 1.87 1.3 gi i thi u giá tr SVH (BV) c a các protein khác nhau thí nghi m trên cá chép th tr ng t 50 – 100g v i kh u ph n ch a 10% protein. tăng tr ng trong 4 tu n ( tính theo % th tr ng ban ñ u c a cá). Ví d .

2.36.00 .7 6. ae 1 ae 2 ae n a1…an: amino acid c a protein th c ăn( g/100g protein) ae1…aen: amino acid c a protein tr ng gà(g/100g protein) 4.7 1.6 4.8 3. Hydroxyproline Lysine (Lys) Methionine (Met) Cystine.21.22.5 B ng 4.. Các axit amin thi t y u c a tôm và cá Amino acid thi t y u Amino acid không thi t y u (Essential amino acids) (Non-essential amino acids) Arginine (Arg) Alanine (Ala) Histidine (His) Acid aspartic (Asp) Isoleucine (Ils) Acid glutamic (Glu) Leucine (Leu) Glycine (Gly) Proline (Pro).12 Ch s amino acid thi t y u (EAAI = Essential Amino Acid Index) EAAI = n 100.7 2.24 .37. ð i v i tôm và cá có 10 lo i amino acid ñư c coi là amino acid thi t y u.45.5 7. Protein t nhiên có kho ng 23 axit amin.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 40 .2 CS .1. thí nghi m cá da trơn.24.2.5 4. Cystine có th thay th m t ph n (60%) methionine.2 5..60..2 2. Các axit amin thi t y u B ng 4.5 5.40.3 6.3 5.00 ..29 .57 .7 2.5 Tr ng (%) 6. AMINO ACID Amino acid là thành ph n c a protein.31 .62.8 1. Thang giá tr hóa h c c a lúa mì Axit amin Arg His Lys Try Phe Met Met + cys Thr Leu Ils Val Lúa mì (%) 4.. Cysteine (Cys) Phenylalanine (Phe) Tyrosine (Tyr) Threonine (Thr) Serine (Ser) Tryptophan (Try) Ornitine (Orn) Valine (Val) Chú ý:Phenylalanine có th ñư c thay th m t ph n b ng tyrosine (thay th ñư c 5% phenylalanine cá da trơn).6. 4.CS c a lysine lúa mì: 37..a 1 100.81 .1 2.5 8.55 .3 3.9 5.48. Có hai lo i amino acid là amino acid thi t y u và không thi t y u.5.a 2 100a n x x.4 3.20.22 .0 8.84 5.5 – 100 = .

Tuy nhiên. Kh u ph n ăn cá h i (O.76 1.4 0. Threonine: nhu c u c a cá h i (O. mykiss) giai ño n hương thì cao hơn (6. Histidine ñư c dùng ñ hình thành dipeptit carnosine và ansezine.7 1.5 0.85 .1g/16gN hay 9 g/kg kh u ph n). keta) ñ i v i axit amin này là 1.0 1.7.24 1.0 0. c: có 0.15g/kg VCK kh u ph n (0. b: không có tyrosine. mykiss) sinh trư ng s tho mãn khi kh u ph n ch a methionine + cystine ít nh t là 13 .18 Arginine 1.3 0.1. ñ ng v t có vú và gia c m.05% kh u ph n).2 2.6 Histidine 0. Nhu c u histidine cho sinh trư ng c a h i giai ño n hương là 0.15% cystine.6 0.2 0.7.5 0.5 0.12 Tryptophan 1.5% tyrosine.8 0. f: có cystine Nhu c u arginine c a nhóm cá h i giai ño n hương g n gi ng như gà nhưng l n hơn c a l n và chu t r t nhi u.9% lysine/CK kh u ph n (4. Không có s ñ i kháng arginine .2%/VCK kh u ph n (3g/16gN).2b 1.5 1.6 0. Nhu c u amino acid m t s loài cá (% v t ch t khô)* Cá chình Cá da trơn Cá h i Nh t b n 1. mykiss) là 2.5 1. th i loét vây và ch t. Cung c p lysine thi u s d n ñ n sinh trư ng kém. Nhu c u amino acid Nhu c u axit amin c a cá ghi b ng 4.75c Methionine 1. th a methionine cũng d n ñ n c ch sinh trư ng.4 0. s li u trong b ng cho th y: B ng 4.6g/16gN). Nhu c u isoleucine nhóm cá h i giai ño n cá b t ph thu c vào hàm lư ng leucine trong kh u ph n.05d 2.5%.2.3 tháng tuỳ theo m c ñ thi u.12 Lysine 2. mykiss) có nhi u histamine làm cho thành d dày b loét gi ng gia c m.8 0.95 Leucine 2.3% tyrosine. sinh trư ng c a cá gi m m nh.30g/kg kh u ph n. M i tương tác gi a isoleucine và leucine cũng th y cá da trơn.43 2.4 0. c a cá h i (O. Axit amin ch a S r t quan tr ng ñ i v i dinh dư ng cá.2g/16gN (8g/kg VCK kh u ph n). 1. hàm lư ng cao hơn làm gi m sinh trư ng.24 1.71 Valine * a: không có cystine.3 1.2a 0.5b 1.64 0. Nhu c u lysine c a cá h i (O. ð i v i cá h i (O.2a 2.9 0.3. tyrosine chi m 1% nhu c u phenyalanine.48 0. Nhu c u arginine c a cá nư c m n th p hơn cá nư c ng t. n u có. Kh cacboxyl histidine thành histamine.4. nhưng ñ có sinh trư ng và hi u qu l i d ng th c ăn cao thì lysine c n 2.36 Threonine 0. Axit amin Cá chép Cá rô phi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 41 . e: có 0.28 0.78 1.0 1. Thi u methionine (không thi u cystine) d n ñ n viêm cata thu tinh th m t ngoài hi n tư ng gi m sinh trư ng.8g/16gN) s cho sinh trư ng t t. ð i v i cá h i giai ño n cá hương. các giai ño n sau thì m c lysine t i thi u là 25 .96 Isoleucine 0.7% tính theo ch t khô kh u ph n (1.87 1.8 1. methionine có nhi u trong protein ñ ng v t nên nh ng kh u ph n có quá ít protein ñ ng v t. d: có 0.72f 1.2 .3 0.lysine cá.05 1.2. cơ th có th t ñáp ng ñư c m t ph n arginine nhưng cá thì không.2e Phenylalanine 1. Thu tinh th b ñ c sau 2 .4 1. tăng isoleucine thì cũng tăng nhu c u leucine.

V n ñ b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n Cá chép (Cyprius carpio) giai ño n chưa trư ng thành không th sinh trư ng ñư c khi cho ăn kh u ph n th c ăn mà protein ñư c thay th b ng h n h p axit amin công nghi p có thành ph n tương t .3. cho th y sinh trư ng tăng rõ r t so v i kh u ph n này không b sung 2 axit amin trên. 963-970. thi u tryptophan gây viêm cata thu tinh th m t. keta) giai ño n hương. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t. cystine. T. Nhà XBNN.Tryptophan: thi u làm tăng ch ng v o xương (scoliosis) nhóm cá h i (v o xương là b nh bi n d ng c t s ng do thi u serotonin). L i Văn Hùng. 1997. 2002.. H n h p th c ăn có ngu n protein ch y u t b t cá ñư c thay b ng ñ tương và b sung thêm methionine. Nhà XBNN. H Trung Thông. Lê Văn An. Oohara. Tăng arginine vào kh u ph n gelatin c a cá da trơn t 11g lên 17g/kg làm tăng tr ng tăng lên rõ r t. nhưng thêm arginine. Hi n tư ng này x y ra nghiêm tr ng khi nhi t ñ gi m th p (t 20oC xu ng 10oC). Nhà XBNN. vai trò axit amin thi t y u ñ i v i cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Hà N i.25 . Cách ñánh giá giá tr protein (BV. Hà N i. Vai trò protein trong dinh dư ng th y s n? 2. nhưng không ngăn ng a ñư c b nh (chú ý cá da trơn không th y có s quan h gi a scoliosis v i tryptophan). V o xương có th liên quan ñ n m c serotonin não. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 42 .2. Tuy nhiên h cá h i (salmonids) l i có th s d ng ñư c axit amin t do cho sinh trư ng. I. B sung lysine. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.creatinsulphate (0.. T. Cá da trơn cũng không l i d ng ñư c axit amin t do b sung vào kh u ph n ăn c a chúng. Lê ð c Ngoan. CS. Ti ng Anh Akiyama. nhóm cá h i. nhu c u các axit amin này. 4. 2004. 2001. tryptophan hay methionine vào kh u ph n ch a cazein không làm thay ñ i tăng tr ng và hi u su t s d ng th c ăn. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). tryptophan vào kh u ph n cazein – gelatin. TP H Chí Minh. PER. CÂU H I: 1. Nhu c u protein ph thu c vào nh ng y u t nào? Cho bi t nhu c u protein c a m t s loài cá? 3. Nguy n Th L c. Fisheries Science 63. Cho u ng serotonin . and Yamamoto. ð Quý Hai. 402 tr. 2006. Hà N i. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Cao ðăng Nguyên. cystine hay lysine và h u h t nh ng axit amin gi i h n ñ u không c i thi n ñư c tăng tr ng. 150 tr.3g/kg kh u ph n) gi m s bi n d ng c t s ng c a cá h i (O. K tên 10 axit amin thi t y u ñ i v i tôm và cá. EAAI) và ng d ng? 4.

. Amino acids essential for the growth of eels. 145-146 Schmitz. E. T.. E. Aquaculture 41.759. M.329. 3rd Eds.. 1979.L. D. 1987. Heenemann.)..W.. T. New York. E. G. Nose... R.” 2nd ed. Y. 753 . B. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. (J. 2002. and Peffer.. S. Degani. L. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 43 . Academic Press.100. anguilla. pp. In “Fish nutrition.Arai. 823pp. Acedemic Press. Fish Nutrition. pp. Hardy. Imprint of Elsevier Science. In: Tiews. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A.. Cowey. Halver. 1984. 95 . J. C. and Walton. Halver. and Halver.japonica.21-30. Anguilla anguilla and A. Greuel. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. Nose. 259 . 1972. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38.. Gallagher.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. K. O. and Hashimoto. M. Berlin. (1989). E. and Levanon. ed).J. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla). J.

1.1. ete. Chúng có b n ch c năng chính sau ñây: . có cùng c u trúc và tính ch t hóa h c nhưng khác nhau v c u trúc v t lý. 5. Trong chương này. m là este c a axit béo v i glycerol-là m t rư u no ba ch c.1. Quá trình ph n ng như sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 44 .. sáp. terpen Không có glycerol b ng 5. và có các ch c năng sinh lý. Phân lo i Căn c c u t o và ch c năng mà lipit ñư c phân thành các lo i B ng 5.1. còn m thì ngư c l i. sinh hóa quan tr ng trong cơ th th c v t và ñ ng v t. chúng tôi xin tóm t t m t s n i dung liên quan ñ n khía c nh dinh dư ng hơn là sinh lý và sinh hóa c a lipit 5. m Glycolipit Glactolipit Lecithin Cephalins D u và m M và d u có trong thành ph n cơ th c a ñ ng v t và th c v t. ðó là ñ c ñi m cơ b n ñ nh n bi t d u và m .1. Phân lo i lipid (MacDonald et al.Thành ph n quan tr ng c a màng t bào. Khi t t c ba nhóm rư c ñư c este v i axit béo thì t o thành m t h p ch t g i là triglyxerit hay triacylglycerol. D u. khi b oxy hóa sinh ra năng lư ng cao g p 2.Là ngu n cung c p axit béo thi t y u .Cung c p năng lư ng cho các ch c năng duy trì và s n xu t. Thu t ng ch t lipit hay ch t béo (fat) dùng ñ ch c hai nhóm.CHƯƠNG V DINH DƯ NG LIPID Lipid ñóng vai trò quan tr ng trong dinh dư ng ñ ng v t. cloroform. ði m nóng ch y c a d u th p. cerebrosit. PHÂN LO I VÀ CH C NĂNG 5. ñi u ki n nhi t ñ bình thư ng chúng d ng l ng. và ngu n d tr . steroit.. 1988) Lipid Có glycerol ðơn gi n Glycolipit Ph c t p Phosphoglycerit Sphingomyelin.1.Là ch t v n chuy n các vitamin tan trong d u và v n chuy n ñi n t và các cơ ch t trong các ph n ng c a enzyme . C u t o d u và m D u. KHÁI NI M.. Khái ni m Lipid hay ch t béo (ether extract -EE) là các h p ch t h u cơ không tan trong nư c nhưng tan trong nhi u dung môi h u cơ như benzen.2.25 l n so v i carbohydrate và protein .

3 Capric (decanoic) C9H19. sinh s n và có th Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 45 .R3 Nhi u b ng ch ng cho th y ñ nh d ng c a triacylglycerol c a d u m có th nh hư ng ñ n kh năng tiêu hóa.1 Palmitic (hexadecanoic) C15H31.12. Các triacylglycerol ch a nhi u axit béo m ch ng n và axit béo không no thì có nhi t ñ nóng ch y th p.12 hay n-6.COOH -5 9.CO .CO .O. 17 (n-3.O.15 Linolenic (octadectienoic): 18:3 hay n-3.CO .15-20:4 C19H31.R Glycerol Axit béo Triglycerit Triacylglycerol (Triglycerit) khác nhau do ñ c tính và v trí c a các axit béo.COOH 31.14.COOH * Công th c vi t t t theo 2 cách khác nhau.9-18:2 C17H31.15) C20H33.9 Myristic (tetradecanoic) C13H27. chúng là các axit béo no ho c chưa no. Ph n l n các axit béo có trong t nhiên có m t nhóm carboxyl và m t chu i cacbon không phân nhánh.9-18:3 C17H29. N u các axit béo khác nhau ñư c n i vào các g c rư u c a glycerol thì công th c chung c a triacylglycerol s là: CH2.COOH -7.15.COOH -49. ch ñi m có liên k t ñôi Axit béo thi t y u (Essential Fatty Acid) Năm 1930.9.O.R + 3H2O CH2. M t vài axit béo quan tr ng có trong t nhiên ñư c trình bày b ng 5.ñây là v trí thích h p cho tác ñ ng c a enzyme pancreatic lipase.2 Caprylic (octanoic) C7H15.9 Caproic (hexanoic) C5H11.2.8.CO .COOH 43.12.19 (n-3.8.COOH -3.12.13.COOH -14.OH CH2.CH2.6 Arachidic (eiocosanoic) C19H39.COOH 76. 2 và 3 thì t l tiêu hóa th p hơn phân b v trí 2.11.R2 CH2.14 hay n-6.5 Eicosapentanoic: 20:5 5.7.OH + 3R-COOH => CH2. V trí các axit béo quy t ñ nh ñ c tính v t lý c a các triacylglycerol.OH CH.3 Axit béo chưa no (-enoic)(Unsaturated Fatty Acids .6.USFA) Palmitoleic (9-hexadecenoic): 16:1 9 hay n-7-16:1* C15H29.COOH Docosahexaenoic: 22:6 4.O.6.10.COOH 69.18) C22H35.COOH 54.O.O.COOH 62.2 Lauric (dodecanoic) C11H23.COOH 0 9 Oleic (octadecenoic): 18:1 hay n-9-18:1 C17H33.COOH 16.2. palmitat (hexadecanoat) phân b ng u nhiên các v trí 1.COOH 13 Linoleic (octadecadienoic): 18:2 9.16.R1 CH .9.CO . B ng 5.CO .11.7 Stearic (octadecanoic) C17H35.R CH.6. axit linoleic ñư c phát hi n là có hi u qu ng a ñư c nhi u ch ng b nh c a chu t cho ăn kh u ph n thi u m như da có v y.9.5 Arachidonic (eicosatetraenoic): 20:4 5. ch m tăng trư ng. Ví d như.12. M t s axit béo thư ng g p trong các d u m t nhiên Tên axit Công th c Nhi t ñ nóng ch y (0C) Axit béo no (-anoic) (Saturated Fatty Acids – SFA) : Butyric (butanoic) C3H7.

CH:CH. glycerol. phosphotidyl serine (PS). axit arachidonic ñư c ch ng minh có vai trò như axit linoleic và có th m nh hơn các axit linoleic. Glycerol ñư c thay b ng sphingosin bazơ ch a N: CH3. Tr ng và ñ u nành ch a r t nhi u photpholipid. Axit béo c a galactolipit c a c h u h t (95%) là axit αlinolenic và m t ít linoleic (2-3%). phosphatidyl inositol (PI). Cơ ch chính xác v ho t ñ ng duy trì ch c năng bình thư ng c a cơ th c a các axit béo thi t y u chưa ñư c bi t rõ ràng. myelin c a axon th n kinh ch a g n 55% photpholipit.(CH2)12.ch t. glycolipid có ch y u trong não và th n kinh. Các tri u ch ng trên cũng ñư c phát hi n nhi u lo i ñ ng v t và c ngư i. th n và mô th n kinh. axit phosphoric và base nitơ.(CH2)12. ð ng v t h p thu axit linoleic vào cơ th có th chuy n hóa thành axit arachidonic. axit béo và glycerol. Sau ñó.CH. Lipit c a hòa th o và h ñ u ch a ch y u galactolipit (kho ng 60%). Chúng có trong các cơ tim. Glycolipid Trong c u trúc phân t . Gi ng như các axit béo chưa no khác. chúng là thành ph n dùng ñ t ng h p prostaglandin và thromboxan. m t trong s các bư c t ng h p.R Photpholipid Photpholipid là thành ph n ban ñ u c u t o nên ph c h p lipoprotein c a các màng sinh h c. ñ ng v t.CH2-OOH NH-CO.CH. Lecithine và cephalin là hai ñ i di n c a nhóm lipit này. phosphatidyl glycerol (PG). Axit αLinolenic có ho t l c th p hơn linoleic nhưng không th t ng h p trong cơ th và ñư c coi là m t axit béo thi t y u khác ngoài axit linoleic.OH OH NH2 C u trúc thông thư ng c a glycolipit c a ñ ng v t là: CH3. Glycerolphospholipid g m phosphatidyl cholin (PA. Ví d .CH2. l n. Các axit arachidonic và γ-linolenic ñ u ñư c t ng h p t axit linoleic trong cơ th và không hoàn toàn là axit béo thi t y u. δ-6 desaturation. Các axit béo này ñư c xem là axit béo thi t y u (EFA) c n thi t cho gà. x y ra r t h n ch nên hàm lư ng các axit trên có th th p và c n ph i b sung t bên ngoài. Vi sinh v t d c có kh năng phân gi i galactolipit thành galactose. hai nhóm rư u c a glyxerol ñư c k t n i v i axit béo còn m t nhóm n i v i ñư ng. ñư ng ñây là galactose.CH.5 l n so v i axit linoleic. ñi u hòa huy t áp và ñáp ng mi n d ch. Photpholipid là h p ch t có ch a axit béo. còn có tên là cephalin). Sphingolipit ph bi n nh t là sphingomyelin.CH:CH. nhưng có th t p trung vào hai lĩnh v c: (1) thành ph n quy t ñ nh c a c u trúc lipit-protein c a màng t bào và (2) thành ph n quan tr ng c a nhi u h p ch t g i là eicosanoit có vai trò ñi u ch nh vi c ti t các hormon tuy n yên và tuy n dư i ñ i. phosphatidyl ethanolamine (PE. và γ-linolenic có ho t tính cao hơn 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 46 . là m t ch t gi ng như hormon ñi u hòa nhi u ch c năng t bào bao g m trong vi c ñông máu. c u và dê. Tuy nhiên.CH. còn có tên là lecithin).

PC. chinensis (Kazanawa. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 47 . PE (30%) và m t s lo i khác) Lecithin ñ u nành M ct i Tác gi ưu (%) 7. Nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng t bào cơ b n. 1980).P. tham gia vào quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t.5 Bray và ctv (1990) * PC: phosphostidylcholine.PO3. Các h p ch t ñơn l ch khác nhau s lư ng và v trí n i ñôi cũng như ñ c tính c a chu i n i v i cacbon v trí 17.CH2. monodon) 1985 P.CO.C17H33 CH2. stylirostris Lecithin ñ u nành 1.O. Nhu c u lecithin c a m t s ñ i tư ng giáp xác Lo i tôm Tôm hùm (gi ng) Ngu n phospholipid Lecithin ñ u nành (H n h p d u ñ u nành. tôm P. Teshima và Kavazawa (1986) nghiên c u nh hư ng c a hàm lư ng lecithin lên sinh trư ng tôm he Nh t b n ñã k t lu n r ng: t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn s gi m khi ch b sung lecithin dư i 3%.R1 CH. monodon (Piedad-Pascula. T t c các loài giáp xác ñ u c n lecithin trong su t quá trình phát tri n ñ c bi t là giai ño n u trùng (Harrison. ngu n cung c p phospholipid ch y u là lecithin t d u ñ u nành.CO. hormôn thư ng th n và hormone sinh d c. penicillatus (Jenn.5 Conklin và ctv (1980) He Nh t B n 3 Teshima và ctv (P. Piedad-Pascula (1985) cho bi t tăng tr ng c a tôm sú gi ng tăng khi b sung 2% lecithin k t h p v i d u cá Tuy t trong kh u ph n ăn c a chúng.O. PE và m t s lo i khác)* Lecithin ñ u nành (h n h p PC (24%).O. ð i v i tôm hùm tri u ch ng c a vi c thi u h t phospholipid là tôm không có kh năng l t xác hoàn toàn (b nh "molt death: b y l t xác). gi vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p thu lipid. Lecithin l y t ñ u nành và phosphostidylcholine (PC) ñã ñư c ch ng minh là c n thi t cho s sinh trư ng c a tôm P. 1993).OH OH Axit phosphatidic CH2.CO. 1989). japonicus) (1983) Tôm sú 2% Piedad-Pascula.CH2.CH2. (P.O. B ng 5. 1985) và P.N+(CH3)3 Phosphatidylcholine Phospholipid có m t vai trò r t quan tr ng trong dinh dư ng vì nó tham gia vào c u trúc c a t t c các màng cơ b n và g i vai trò quan tr ng trong s v n chuy n và h p th lipid và tham gia vào các quá trình bi n dư ng trung gian trong cơ th sinh v t. Phospholipid có vai trò quan tr ng trong dinh dư ng cho ñ ng v t th y s n. PE: Phosphatidylethanolamine Steroit Steroit là nhóm ch t g m sterol. b nh này kéo dài ñ n 90 ngày tu i làm gi m t l s ng c a u trùng (Coklin và ctv.CO.R2 O CH2. Thư ng ñ i v i th y s n.C15H31 CH. ñ c bi t là giáp xác.O. các axit m t.3.O. u trùng tôm bi n giai ño n mysis ch t 100% n u cho ăn kh u ph n th c ăn không có lecithin (Kazanawa và ctv. Chúng có ñơn v c u trúc cơ b n chung là nhân phenanthren n i v i vòng cyclopentan. 1990). 1985).

áp l c thành ñ ng m ch và áp su t máu. 1983). M i liên h gi a các axit béo và nhóm eicosanoit Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 48 . d n d n c ng l i t o thành nh ng plaque atherosclerotic. N ng ñ bình thư ng c a cholesterol trong máu là 1. Cholesterol cũng là ti n ch t c a các steroids khác như hormone sinh d c. Castell và ctv.6 g/lit. M t vài d ng c a sterol là Cholesterol. androgen. 1971. có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u khi n ñ nh t. TXA là thromboxan. PGI là prostacyclin. stigmasterol. Thí nghi m c a Teshima và ctv (1982) trên tôm P.3 . ðây chính là nguyên nhân c a c a nh i máu cơ tim và nh ng cơn ñau tim.. Nó cũng là m t thành ph n chính c a màng t bào ñ ng v t. Giáp xác ph i l y sterol t th c ăn.5%. androgen. Eicosanoit Eicosanoit là nhóm h p ch t g m prostaglandin. kích thích t sinh d c. hormone c a tuy n v thư ng th n (estrogen. 1975). monodon ñư c ñ ngh b i Wu (1986) là 0. khi có nhi u trong máu trong th i gian dài chúng s tích t trên vách thành m ch. aldosteron và corticosteron. aldosterone. dung n p c a ti u c u. cortisol. Nhóm hormone g m oestrogen. Nhóm h p ch t eicosanoit liên quan t i các axit béo thi t y u theo sơ ñ 5. corticosterone) và axit m t. Trong ñó cholesterol ñư c xem như là lo i có nh hư ng l n nh t ñ n sinh trư ng và t l s ng c a nhi u lo i giáp xác (Teshima và Kanazawa. Chúng kìm ch ti t d ch v và s n sinh các axit béo t các mô m và là ch t gây viêm nhi m. 1985. progesteron. mà duy nh t là t lipid c a th c ăn (Kanazawa và ctv. và kích thích t l t xác (Kanazawa. corticoids. và ñư c t ng h p t cholesterol. 1971). phytosterol. Nhu c u cholesterol c a tôm sú P. M t s loài giáp xác như cua và tôm hùm s chuy n hoá cholesterol ngo i sinh thành cholesteryl esters. throboxan và prostacyclin b t ngu n t axit béo C20. Vì cholesterol có ñ hoà tan r t th p. 7-dehydrocholesterol và ergosterol.ð i di n c a nhóm sterol là cholesterol. Các prostaglandin và các ch t trao ñ i c a chúng nh hư ng ñ n s co cơ.1 sau: KH U PH N Axit linoleic Axit arachidonic Axit linolenic γ-linoleic Axit dihomogammalinoleic PGE1 PGF1a PGE2 TXA2 PGE2 PGF2a Axit Eicosapentaenoic PGE3 TXA3 PGI3 PGF3a Ghi chú: PGE và PGF là các prostaglandin. japonicus cho th y. Các axit m t (axit glycocholic) khác v i nhóm trên chu i n i g m 5 cacbon và cu i là nhóm cacboxyl.. Nhóm hormon thư ng th n có vai trò quan tr ng trong vi c ñi u ch nh trao ñ i glucose và m . Teshima và Kanazawa. isofucosterol. khi b sung 1% cholesterol vào th c ăn cho loài tôm này ñã làm gia tăng t l s ng cũng như t c ñ tăng trư ng. Prostaglandin thư ng dư i d ng PGF2 ñư c s d ng trong kích thích ñ ng d c hàng lo t c u và bò và ñi u khi n th i gian ñ c a l n nái.1.2. progesterol. Sơ ñ 5.

6 169. Trong kh u ph n. Lipit d tr th c v t ch y u trong qu và h t d ng d u.al. Takeuchi et.5-1% trong mô cơ và mô d tr ) và 2-3% trong gan. 4.6 34.CH :CH2 CH3 Nhi u isoprene th y trong th c v t có mùi v r t m nh.2 169. Năng lư ng t m cao hơn nhi u so v i carbohydrate.6 382 1.28 D u gan cá thu 8. các lo i d u khác nhau cũng cho k t qu khác nhau (b ng 5. quá nhi u lipid có th làm m t cân b ng E/P và th a m tích lu mô và ph t ng.. Ch c năng th c v t lipit hai d ng c u trúc và d tr .al. t o mùi v thơm ngon nên gia súc d ăn hơn. Lipit có nh hư ng ñ n các ch t dinh dư ng khác như làm gi m s s d ng carbohydrate và protein.. ðây là m t vai trò khá quan tr ng c a ch t béo trong kh u ph n.7% lên 9%. ñ ng v t isoprene có trong coenzyme như coenzyme nhóm Q. d ng c u trúc.0 38.3 39. Terpenes Terpenes ñư c t o nên t nh ng ñơn v isoprene liên k t v i nhau thành chu i th ng hay vòng.1 324 1. axit béo và cutin. ñ ng v t.98 D u hư ng dương 9. 1 kg m ôxy hóa hoàn toàn cho 39 MJ trong khi ñó glycogen cho 17 MJ mà thôi.7 40. Lipit còn là thành ph n màng c a ty th .46 D u cá 8.1 313 1. (1978) cho bi t sinh trư ng c a cá h i vân (rainbow trout) không b nh hư ng khi protein kh u ph n gi m t 48% xu ng 35% n u lipid tăng t 15% lên 20%. B ng 5. lipit có các tác d ng như c i thi n tính ch t lý h c c a th c ăn như làm b t ñ b i.. sáp là m t thành ph n ñáng k c a lipid và nh ng loài cá nh thư ng có kh năng oxy hoá sáp như là ngu n năng lư ng.1 35. lipit có trong thành ph n c a màng t bào và b o v l p b m t c a t bào và chi m ñ n 7% lá c a th c v t b c cao.7 261 1. Steffens et.2 141.9 38.1. lipit là ngu n d tr năng lư ng ch y u dư i d ng m và có th lên ñ n 97% trong mô m c a gia súc béo phì.Sáp Sáp là este c a m t axit chu i dài và m t g c rư u chu i dài. Ơ m t s loài cá như cá s n. nh hư ng c a b sung d u ñ n tăng tr ng và FCR c a cá Không thêm d u Kh u ph n: -M % . Tuy nhiên. Kh u ph n cá vùng nư c l nh c n nhi u lipid hơn cá vùng nư c m vì năng l c s d ng carbohydrate ñ l y năng lư ng kém hơn.2 35. Lipit c u trúc trong mô c a ñ ng v t ch y u là phospholipit (0.Protein % Th tr ng ban ñ u (g) Th tr ng cu i (g) Tăng % FCR (kg/kg tăng tr ng) 4. d ng glycolipit (40-50%) và photpholipit.5 127.3. khi xây d ng kh u ph n cho tôm và cá không ch ñ m b o cân ñ i t l P/E mà còn c n có m t t l lipid nh t ñ nh (ñ i v i nhi u loài cá t l này là t 20% tr lên). màng nguyên sinh ch t. Như v y. chúng là thành ph n c a d u lemon và camphor.2 38.57 49 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… .3. Lipit trên b m t t bào ch y u là ch t sáp. kh o sát nh hư ng c a vi c b sung thêm d u vào kh u ph n cá h i vân ñã th y sinh trư ng và chuy n hoá th c ăn c a cá tăng lên khi lipid kh u ph n tăng t 4.3). Isoprene là h p ch t 5 cacbon có công th c: CH2 :C.

Higgs và Faye M. m c này ñ i v i cá chép là 12-15%. n7. Xem thêm sơ ñ 4.Dong (2000) cu i chương. 20:2n6. các ti n ch t này không có trong cơ th mà hoàn toàn ph i l y t th c ăn. Các axit linolenic và linoleic ñư c g i là HUFA (highly unsaturated fatty acid) và nh ng axit béo trong hai h trên có chu i carbon dài trên 20 như 20:3n3.1. trê phi và cá trơn M 7-10%. 22:4n3.2.M c s d ng t i ña lipid trong th c ăn trên cá nươc ng t thư ng th p hơn cá bi n. Sơ ñ sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n như sau: Acetate 14:0 (myristic acid) 16:0 (palmitic acid) 18:0 (stearic acid) 14:1n5 16:1n7 18:1n9 16:1n5 18:1n7 20:1n9 22:1n11 Linolenic acid 18:3n3 20:3n3 22:4n3 18:4n3 20:4n3 20:5n3 22:5n3 22:6n3 20:0 (arachidic acid) 20:1n11 Oleic acid 18:1n9 20:1n9 18:2n9 20:2n9 20:3n9 Linoleic acid 18:2n6 20:2n6 18:3n6 20:3n6 22:3n6 20:4n6 22:4n6 22:5n6 Sơ ñ 5. cá h i 1820%.→ CH3CH2CH2CH2CH2CH2… T t c các loài ñ ng v t cũng t ng h p ñư c các axit béo chưa no b ng cách thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm cacboxyl nhưng không có th thêm nh ng n i ñôi vào phía ñ u chu i ch a nhóm methyl (tr th c v t).2.3 bi u th nh ng con ñư ng t o axit béo chưa no và kéo dài chu i carbon t ti n ch t là axit linolenic và axit linoleic c a Dave A. cá ch m 13-18%. 22:3n6 ñư c g i là PUFA (Polyunsaturated fatty acid). n9 có th ñư c cá sinh t ng h p t các ti n ch t là các axit béo no. cá v n bi n 12-15%.→ CH3CH2CH2COO. các h n3 và n6 sinh ra t ti n ch t là axit linolenic (18:3n3) và axit linoleic (18:2n6). Như v y. Sinh t ng h p các axit béo trên cá và ñ ng v t thu s n Như v y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 50 . các axit béo h n5. Sinh t ng h p các axit béo c a ñ ng v t thu s n T t c ñ ng v t ñ u có th t ng h p ñư c các axit béo no chu i dài t axetat: n CH3COO.2. hai axit béo linolenic và linoleic là hai axit béo thi t y u. 5. cá mú 13-14%. rô phi <10%. VAI TRÒ DINH DƯ NG C A AXIT BÉO 5.

2. Fernandez Palacios et al.1 53. Thomson et al. Cá có kh năng ñi u hoà s lư ng axit béo trong cơ th . Mùa v .04 0.15 l n lư t ñ i v i cá nư c ng t và cá nư c bi n. Lư ng lipit t ng s và ch s i t c a ñ u cá mòi có ch s i t h th p nh t vào tháng giêng và tăng cao vào tháng sáu hàng năm. Thi u các axit béo thi t y u (EFA) có th gây nh ng r i lo n sau: th i loét v y và vây. thành ph n axit béo trong cơ th là k t qu c a s ñi u ch nh cân b ng gi a axit béo th c ăn và axit béo t ng h p t các ngu n ch t trong cơ th . triglyxerite và phospholypide là ngu n năng lư ng chính và axit béo h n-3 (n3-HUFA) cũng gi vai trò quan tr ng. t l n và ch t lư ng u trùng ñư c c i thi n rõ r t.1 19. Khi cho cá ăn th c ăn ch a nhi u n-6 như m bò.6 43. d u th c v t.0 23. gi m kh năng sinh s n (cá chép.1 32. gi m sinh trư ng… Trong quá trình phát tri n c a tr ng và u trùng cá. tuy nhiên ngư i ta th y r ng m t khi có lư ng axit béo dư th a nó có th c ch s h p thu và tích lu các axit béo khác. T l n-6/n-3 thay ñ i t 0.4 16..8 35.0 35.5 31.0 39. 5.4 2. trong khi cá bi n ch a nhi u axit béo có chu i carbon dài hơn như C20 và C22.34 và 0. cá h i. Cá nư c ng t ch a nhi u axit béo C16 và C18.2 4.14 0.10 Onchorhynchus masu c ng t Bi n PL TG PL 37. Thành ph n axit béo trong cá thay ñ i theo mùa. bao g m t l ñ . tăng t l ch t. viêm cơ tim.3. T l n-6/n-3 cũng th y khác nhau ñ i v i loài cá di cư t bi n vào sông hay ngư c l i (b ng 5.9 0.2.5. Axit béo 18:2 có th ngăn c n s tích lu và s d ng axit béo 16:1 và 18:1.10 0.9 18.0 36.2 43.7 49.1 0. B ng 5. kh u ph n ch a m t n ng ñ t i ưu n-3-HUFA trong 3 tu n s làm cho kh năng sinh s n. Như v y.2. Vai trò và nhu c u axit béo thi t y u Vai trò dinh dư ng. Thành ph n axit béo kh u ph n cũng có nh hư ng ñ n kh năng mi n d ch c a cơ th .4 23. t l ch t tăng cao trong vòng 19 ngày (thí nghi m trên cá tráp).2 3. cá có khuynh hư ng thay ñ i t l n-6/n-3 trong cơ th b ng cách tăng t l n-6/n-3 và ngư c l i khi cho cá ăn th c ăn giàu axit béo n-3.4). (1995) báo cáo r ng. t s n-6/n-3 gi m theo s gi m nhi t ñ . Ngoài ra. Trong m t nghiên c u trên cá h i.5 39.10 0. cá bi n ch a m t t l cao các h axit béo n-3 hơn h n-6 so v i cá nư c ng t. kh u ph n thi u h axit béo này. c n chú ý r ng kh u ph n th a n3-HUFA hay t l EPA (eicosapentaenoic acid chưa este hoá.8 23.9 31. Tuy nhiên. Các y u t nh hư ng ñ n thành ph n axit béo trong ñ ng v t thu s n ð m n.03 Nhi t ñ .9 4.30 0.0 1.46 Nư TG 31. Th c ăn. Cũng trên loài cá này.20:5n3) và DHA và arachidonic acid không thích h p có nh hư ng x u ñ n t t c kh năng sinh s n c a tôm và cá. Thành ph n c a axit béo thay ñ i khi cá di cư Axit béo No Mono n-6 n-3 n-6/n-3 Plecoglosus altivelis Bi n Nư c ng t TG PL TG PL 34. cá tráp).2 7.2 31.8 27.9 6.0 18. (1996) ñã th y r ng kh u ph n ñ y Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 51 . Cá vùng ôn ñ i thư ng ch a nhi u PUFA trong thành ph n axit béo hơn cá vùng nhi t ñ i. T l axit béo n-6/n-3 thay ñ i r t l n theo t l n-6/n-3 c a th c ăn.4.6 4.8 0.

75 EPA Satoh et al. (1972) 0. (1982) 1-2% linoleic acid hay 0.7% DHA 0. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 52 . d u d a.5% EPA và DHA hay 0. (1977) Deshimaru and Kuroki (1983) Ngu n th c ăn EFA. 1% linoleic acid và 1linolenic acid Takeuchi & Watanabe (1977) 0. (1989) và DHA 1% linoleic acid và 1% linolenic acid Takeuchi &Watanabe (1982)Yu & Sinnhuber (1979) 1-2.5% EPA và DHA Webster & Lovell (1990) 0. (1983) 1% linoleic acid hay 1% arachidonic Kanazawa et al. (1971) Buranapanidgit et al(1989) Watanabe et al. d u c i d u). còn d u cá bi n (cá h i. Nói chung.8% EPA và DHA 2% EPA và DHA Yone et al. c u nhi u axit béo h ω6. Nhu c u EFA c a cá.5 gi i thi u nhu c u axit béo thi t y u c a m t s loài cá. (1989) Gatesoupe et al.5% linoleic acid Takeuchi et al. Nhu c u các axit béo quan tr ng (EFA) c a cá Loài Cá nư c ng t Ayu Cá da trơn Cá h i Chum Cá h i Coho Cá chép Cá chình Nh t B n Cá h i (Rainbow trout) Rô phi Nile Rô phi Zillii Cá vư c Cá bi n Cá tráp h ng Cá pecca (cárô bi n) Cá s c v n Cá bơn Cá cam Nhu c u EFA Ngu n tài li u 1% linoleic acid hay 1% EPA Kanazaw et al.ñ axit béo n-3 nhưng t l n-3/n-6 th p thì s c ñ kháng v i b nh Aeromonas salmonicida và Vibrio anguillarum kém hơn kh u ph n có t l n-3/n-6 cao. cá sardin) nhi u axit béo h ω-3.5% EPA 1% EPA và DHA 1. d u bông. (1980) acid 0. d u lanh. (1980) acid 1% linolenic acid Gastell et al. b ng 5. (1974) 20% lipid dư i d ng linolenic acid Takeuchi&Watanabe(1977) ho c 10% lipid dư i d ng EPA và DHA 0. Nhu c u EFA c a cá khác nhau theo loài và cho ñ n nay cũng chưa ñư c hi u bi t m t cách ñ y ñ . m l n.5. m bò.5% linolenic Takeuchi et al.5 linoleic acid và 0.5-0. d u ngô.5%linolenic acid Watanabe et al. d u th c v t (d u l c. (1975).8% linolenic acid Watanabe et al. cá thu. B ng 5.7% EPA và DHA hay 1.

18: 2n-6 (Linoleic acid) Desaturase 18: 3n-6 (γ linolenic acid) Elongase 20: 3n-6 (Diomo γ linolenic acid) 18: 3n-3 (Linolenic acid) 18: 4n-3 (Octadecatetraeinoic acid) 20: 4n-3 (Eicosatetraeinoic acid) Desaturase 1-series prostanoic 20: 4n-6 (Arachidonic acid. AA 20: 5n-3(Eicosapentanenoic acid.Dong. EPA nonesterified) non-esterified) Cyclooxygenase Lipoxygenase Elongase 2-series prostanoid 4-series leukotrienes & lipoxins 3-series prostanoid 5-series leucotrienes & lipoxins 22: 5n-3 (Docosapentaeinoic acid) 22: 4n-6 (Docosatetraeinoic acid) Elongase Eicosanoids 24:4n-6 (Docosahexaenoic acid. DHA) 22: 5n-6 24:5n-3 22: 6n-3 Desaturase 24: 5n-6 β-oxidation 24: 6n-3 β –oxidation Sơ ñ 5. Phân lo i. cách g i tên và ký hi u c a axit béo no và không no? 3. ð c ñi m chuy n hoá axit béo c a cá. T axit linoleic và axit linolenic s cho nh ng axit béo nào trong h n6 và n3? 4. Con ñư ng chuy n hoá axit béo h n6 và n3 (Dave A. Vai trò lipid ñ i v i cá. 2000) CÂU H I: 1. Vai trò và nhu axit béo chưa no n3 và n6 c a m t s loài cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 53 .Higgs và Faye M.3. Cho m t s con s v nhu c u lipid c a m t s loài cá? 2.

Rome. 1980. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 402 tr. 2004. Y. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ……………… 54 . 2002. (eds).. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t.. Hà N i. Lê ð c Ngoan. S. Lê Văn An. I. p.D. J. 2006. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. H Chí Minh. UNDP. Nhà XBNN..l. Hà N i. M. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). (1991). and Harwood. Webster. London.375. H Trung Thông. Chapman and Hall. In “Lipid Biochemistry.. FAO. 1987. 2002. Nhà XBNN. Giáo trình dinh dư ng gia súc. C. Michael B. and Shimma. Takeuchi. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. ð Quý Hai. C. T.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. T. Cao ðăng Nguyên. Nguy n Th L c. Arai. 93. Watanabe. Nhà XBNN. Ti ng Anh Gurr. CAB international. 345-353.” vol. New. and Lim. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.

CHƯƠNG VI CARBOHYDRATE VÀ NHU C U ð I V I CÁ 6. ð nh nghĩa trên không th t chính xác khi phát hi n ra nh ng carbohydrate có ch a không nh ng C. Glycogen ñư c hình thành t nhi u phân t glucose làm nhi m v d tr năng lư ng trong cơ th . pentose. bao g m glycolipit và glycoprotein. chi m kho ng 1-1. Ph n l n carbohydrat có công th c c u t o chung là (CH2O)n trong ñó n t 3 tr lên. m t s h p ch t như là deoxyribose (C5H10O4) không có t l hydro và oxy như trong phân t nư c. Quan ñi m hi n t i ñ ñ nh nghĩa carbohydrate là nh ng polyhydroxy aldehyt.2.1. hexo và heptose. rư u ho c axit hay nh ng d n xu t ñơn gi n c a các h p ch t k trư c ñó và b t c h p ch t nào mà ñ u có th b th y phân cho ra chúng. H. Polysaccharide. 6. tuy v y. Thu t ng “ñư ng” gi i h n v i carbohydrat ch a ít hơn 10 ñơn v monosaccharide. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 55 . carbohydrate chi m t l l n hơn b t c ch t dinh dư ng nào khác. Carbohydrate là ngu n cung c p năng lư ng ch y u và là ngu n năng lư ng ban ñ u cho các ho t ñ ng c a cơ th . Khác v i th c ăn th c v t. là h p ch t trung tính có ch a carbon.000 trong m t vài lo i fructan c a th c v t ñ n 100 tri u trong amylopectin c a tinh b t. th c ăn ñ ng v t có hàm lư ng carbohydrate th p. Trong th c ăn th c v t. O mà còn có phospho. Monosaccharide liên k t v i nhau ñ t o thành di. xeton. ph thu c vào s nguyên t cacbon trong phân t . KHÁI NI M Tên carbohydrate b t ngu n t ti ng Pháp hydrate de carbone. nitơ và hưu huỳnh. Chúng ñư c phân thành 2 nhóm: nhóm homoglycan ch a m t ñơn v monosaccharide và nhóm heteroglycan khi th y phân cho ra nhi u ñơn v monosaccharide.5%. và t l hydro và oxy gi ng như c u t o c a phân t nư c. còn g i là glycan là các polyme c a các ñơn v monosaccharide. chúng gi vai trò không kém ph n quan tr ng. Carbohydrate ph c t p ch a carbohydrate k t h p v i phân t không ch a carbohydrate. PHÂN LO I CARBOHYDRATE Carbohydrate có th phân chia theo b n ch t hóa h c thành 2 nhóm chính: nhóm các lo i ñư ng và nhóm không ch a ñư ng (B ng 6. tetrose. Quá trình th y phân polysaccharide thành ñư ng ch u nh hư ng b i ho t ñ ng c a các enzyme ñ c hi u ho c axit. Nhóm ñư ng ñơn gi n nh t bao g m các monosaccharide chia làm các nhóm ph triose. Hơn n a. Kh i lư ng phân t c a polysaccharide r t khác nhau t 8. hydro và oxy.1). ñ ng th i thu t ng oligosaccharide (oligos ti ng Ai C p là m t vài) dùng ñ ch các lo i ñư ng tr monosaccharide. tri ho c tetra-polysaccharide.

1. Phân lo i carbohydrate Triose C3H6O3 Treose (C4H8O4) Pentose (C5H10O5) Glyceraldehyte Dihydroxyacetone Erythrose Arabinose Xylose Xylulose Ribose Ribulose Glucose Galactose Mannose Fructose Sedoheptulose Succarose Lactose Maltose Cellobiose Raffinose Kestose Stachynose Arabinan Xylan Homoglycan Glucan Fructan Polysaccharide Galactan Mannan Glucosamine H p ch t không ch a ñư ng Heteroglycan H p ch t pectic Hemicellulose Gum Các ch t nh y axit Axit hyaluronic Chondroitin Tinh b t Dextrin Glycogen Cellulose Callose Inulin Levan Monosaccharide ðư ng Hexose (C6H12O6) Heptose (C7H14O7) Disaccharide Oligosacharide Triasaccharide Tetrasaccharide Carbohydrate Carbon ph c t p Glycolipit Glycoprotein Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 56 .B ng 6.

Nhóm aldehyt hay xeton có th b kh b i hóa h c ho c b i enzyme ñ hình thành rư u c a ñư ng tương ng. Monosaccharide t n t i d ng t do.6. Monosaccharide C u trúc. Các nhóm monosaccharide quan tr ng Hexose. châu ch u. ð c tính kh c a ñư ng th hi n ch : kh ion kim lo i như Zn ho c Cu trong môi trư ng ki m. N u nhóm hydro nguyên t cacbon s 2 c a aldohexose ñư c thay th b i nhóm amino (-NH2) thì h p ch t m i là m t ñư ng có nhóm amino. fructose và mantose. ð c tính chung c a monosaccharide là ho t ñ ng như nh ng ch t kh do s có m t các nhóm aldehyt hay xeton. D-sedohetulose là ví d quan tr ng c a monosaccharide ch a 7 carbon. ch có m t s th c v t và mô cơ ñ ng v t. Heptose. Pentose.. 57 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . glucose trong máu). ðư ng có nhóm amino. Công th c chu i c a hexose có th ch a m t nhóm xêton (CO) thay vì nhóm aldehyte. ðư ng quan tr ng nh t c a hydrat cacbon trong th c ăn và trong cơ th ñ ng v t là ñư ng 6 carbon g i là hexose. Trong t nhiên t n t i hai nhóm quan tr ng là D-glucosamine là thành ph n chính c a chitin (trong v tôm. ðư ng heptose xu t hi n d ng photphat hay ch t trung gian trong con ñư ng chuy n hóa photphat pentose. galactose. D n xu t quan tr ng nh t c a ñư ng hexose là ñư ng amino (thành ph n c a mucopolysaccharide và glycoside). Chúng là nh ng ñơn v cơ b n ñ c u trúc nên ñư ng pentose lo i ñư ng này có nhi u vách t bào th c v t. ví d trư ng h p c a fructose. ðư ng pentose (ñư ng ñơn có 5 nguyên t cacbon trong phân t có arabiose và xylose. ð i di n c a ñư ng 6 carbon có: glucose. ðư ng hexose t n t i d ng t do r t ít (ví d . fructose có trong nư c hoa qu . Este quan tr ng nh t là v i glucose v trí nguyên t cácbon 1 ho c 6 ho c c hai. monosaccharide là ti n thân c a polysaccharide (ñư ng ñơn và ñư ng ña). Trong th c v t. 8 d ng D và 8 d ng L. Công th c c a glucose có th vi t 1CHO CHO d ng th ng như sau: 1CH2OH 2C=O HO3CH H4COH H5COH CH 2OH O=C H2COH HO3CH H4COH H5COH HOCH HCOH HOCH HCOH HOCH HOCH HOCH 6CH2OH D-Glucoz CH2OH 6CH2OH D-Fructoz CH2OH L-Glucoz L-Fluctoz Rõ ràng là phân t monosaccharide có ch a nhóm aldehyte (CHO) và ñư ng ch a nhóm này thu c nhóm aldose.1. Do s có m t c a 4 nguyên t cacbon trong aldohexose nên có 16 ñ ng phân l p th . Este c a axit photphoric v i ñư ng có vai trò quan tr ng trong các ph n ng trong cơ th s ng.) và D-galactosamine là thành ph n polysaccharide c a s n.2. ho c ñư ng ribose và deroxyribose là ñơn v cơ b n c a axit nucleotic và các enzym. D n su t c a monosaccharide Este axit photphoric.

Axit t ñư ng. ch y u là Streptococcus lactis. Oligosaccharide Nh s liên k t t 2 ñ n 10 monosaccharide và gi i phóng nư c. d a và qu c a Benzaldehyte Rosaceae Dhurrin Lá kê (Sorghum vulgare) p-hydroxy-benzaldehyt Lotaustralin Trefoil (Lotus australis).ðư ng deoxy. Lactose tan trong nư c không nhanh và không ng t như glucose. glucose thành sorbitol. B n thân glycoside không gây ñ c và ph i th y phân chúng trư c khi gây ñ c. glucanic và glucoronic. M t s glycoside cyanogenetic t nhiên quan tr ng S n ph m khi th y phân ngoài glucose và HCN Linamarin ð u Java. Thay th nhóm hydroxyl b i hydro hình thành ñư ng deoxy.2. xu t hi n oligosaccharide.2. Mía ch a 20% ñư ng saccharose. Rư u t ñư ng. Tuy nhiên. Lactose ch a 1 phân t α-glucose liên k t v i m t phân t β-galactose qua liên k t β-(1-4). còn mannose và fructose ñ u thành mannitol. Lactose b lên men m t cách nhanh chóng do vi sinh v t. c c i ñư ng ch a 15-20%. Glycoside cyanogenetic khi th y phân gi i phóng HCN-có tính ñ c nên nh ng th c v t ch a nhóm glycoside trên ñ u ñ c ñ i v i gia súc. Mannitol xu t hi n trong c silô do ho t ñ ng c a vi khu n phân gi i fructose. Tương ng. lactose và cellobiose khi th y phân cho hai phân t hexose: C12H22O11 + H2O = 2C6H12O6 ðư ng saccharose có nhi u trong mía và c c i ñư ng. linamarin (còn g i phaseolunatin) có trong s n.2. ví d . trong ñó có các axit quan tr ng sau: axit aldonic. ð i v i glucose thì có các d n xu t axit sau: gluconic.và tetrasaccharide. Tương t như v y. Oligosaccharide có ba nhóm: di-. D n xu t c a ribose..2. tri. glucose và acetone. maltose. S a bò ch a 4348 g/kg. có c u trúc phân t : α-D-glucose + β-D-fructose. ru t qu ñào. galactose hình thành galactoside và fructose thành fructosit. Ví d . Oligosaccharide và polysaccharide thu c nhóm glycoside khi th y phân t o thành ñư ng ho c d n su t c a ñư ng. s n và h t lanh Acetone Vicianin Vicia angustfolia Arabinose. d n xu t c a galactose là fucose và mannose là rhamnose. ðư ng lactose còn g i là ñư ng s a là s n ph m t ng h p t tuy n vú.. Các ñư ng ñơn gi n có th b oxy hóa thành rư u polyhydric. axit aldaric và axit uronic. c ba lá Methylethyl xeton tr ng (Trifolium repens) 6. và chúng là thành ph n c a heteropolysaccharide. galactose thành dulciol. Nhóm vi sinh v t này làm Tên Ngu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 58 . deoxyribose là thành ph n c u t o c a axit deoxyribonucleic (DNA). Disaccharide Nhóm này xu t hi n nhi u trong t nhiên và có nh ng ñư ng quan tr ng sau: saccarose. ñ u Java và h t lanh khi b th y phân (hydrolysis) t o thành HCN. Các aldose có th b oxy hóa thành axit. B ng 6. glycosit d dàng b th y phân b i enzyme có m t trong th c v t. M t s glycoside quan tr ng có trong t nhiên trình bày b ng 6. Glycoside. benzaldehyt Amygdalin M n. N u hydro c a nhóm hydroxyl b t kỳ c a glucose ñư c thay b i este hay alcohol hay phenol hình thành nên glucoside.

chua s a do bi n ñư ng lactose thành axit lactic (CH3. Chúng ñư c tìm th y trong s k t h p v i các lo i ñư ng khác như là thành ph n c a heterpglycan. Nó không ph i là ñư ng kh và th y phân t o thành hai phân t galactose. Liên k t này không b b gãy b i enzyme tiêu hóa c a ñ ng v t có vú.. ð i m ch ho c thóc khi lên m m b kh ng ch và ñem s y ñ làm m ch nha s d ng cho s n xu t bia. T l c a các nhóm trong tinh b t ph thuôc vào ngu n nhưng amylopectin là thành ph n ch y u chi m kho ng 70-80%. Nó có r t nhi u trong h t. Stachyose thu c nhóm này. 1750C thành màu nâu. Matose thư ng có nhi u trong các lo i h t như ñ i m ch. H t bông ch a kho ng 80 g raffinose/kg. c và r . nhi t ñ 1500C lactose chuy n thành màu vàng. Khác cơ b n là tr ng lư ng phân t cao. Cestose cũng như d n su t c a nó có trong t ng ph n c a rau và h t c hòa th o. Cellubiose ñư c t o thành t hai β-D-glucose là s n ph m c a phân gi i celulose liên k t thông qua m ch n i β-(1 4). có m t h u h t trong th c v t b c cao. mì. hình thành t nhi u pentose và hexose. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 59 . Ngư i ta có th ki m tra nhanh ch t lư ng tinh b t thông qua ph n ng v i iôt: Amylose cho màu xanh ñ m và amylopectin cho màu violet ho c màu ñ tía. b phân gi i b i enzyme vi sinh v t. Chúng ñ u không ph i là ch t kh và khi th y phân cho ba phân t ñư ng hexose: C18H32O16 + H2O = 3C6H12O6 Raffinose là nhóm ñư ng ph bi n nh t. Homoglycan không mang ñ c tính ph n ng ñư ng c a aldose và cestose. Polysaccharide (Glycan) Polysaccharide ñư c c u t o t các monosaccharide. qu . là s n ph m phân gi i t cellulose. Nhi u lo i homoglycan có trong th c v t như tinh b t (nguyên li u d tr ) và cellulose (ch t li u c u t o). Cellobiose cũng ch có m t nhóm ho t ñ ng. g i là lactocaramel. tuy nhiên r t khác nhau v c u trúc hóa h c tr m t s trư ng h p.4 và có m t nhóm ho t ñ ng.. Tetrasaccharide Nhóm này ñư c hình thành t b n monosaccharide. m t phân t glucose và m t phân t fructose: C24H42O21 + 3H2O = 4C6H12O6 2. Mantose (ñư ng m ch nha) là s n ph m phân gi i tinh b t và glycogen b i axit loãng ho c enzyme.3. tuy nhiên. heteroglycan và lignin. Homoglycan Nhóm carbohydrate này r t khác v i nhóm ñư ng. thóc. Maltose d tan trong nư c và không ng t như saccharose. Trisaccharide Raffinose và cestose là hai ñ i di n c a nhóm trisaccharide. Glucan Tinh b t là m t glucan có nhi u trong th c v t như là ngu n d tr cacbon hydrat. fructose và galactose.Tinh b t là h n h p c a hai polysaccharide khác nhau: amylose và amylopectin. Arabinan và xylan Arabinan và xylan là polyme c a arabinose và xylose.COOH). Nó có lư ng nh trong c c i ñư ng và hình thành trong r m t trong khi ch bi n ñư ng saccharose.CHOH. Maltose do hai phân t α-D-glucose liên k t v i nhau qua v trí α-1. Tinh b t có trong t nhiên d ng h t v i kích c và hình thù khác nhau. có h u h t trong th c v t như là saccharose. Khi th y phân raffinose t o thành glucose. g m có homoglycan. Cellobiose không t n t i trong t nhiên như là ñư ng t do.

Glycogen là nh ng glucan có c u trúc tương t amylopectin vì v y có thu t ng riêng cho glycogen là "tinh b t ñ ng v t". Glycogen có nhi u trong gan. là c u trúc v ng ch c cho màng t bào. S có m t dextrin trong th c ăn ngũ c c hình thành nh ng tính ch t như c ng. C u trúc cellulose và chitin phát tri n nh t ñ nh. H t tinh b t khoai tây trương ph ng to và v ra.5 x 108. Ví d . Amylopectin có c u trúc ph c t p hơn bao g m liên k t α-(1→4) là chính và c liên k t α-(1→6). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 60 . gia súc ñư c cho ăn m t kh i lư ng l n tinh b t c a h t c c và s n ph m ph c a h t c c. D ng thu n c a cellulose ñư c tìm th y trong s i bông.1.3) và β-(1. Các β-glucan này có m t trong th c v t b c cao như là thành ph n c a màng t bào ch xu t hi n trong m t s giai ño n Hình 6. còn tinh b t h t c c thì ch trương ph ng. H t tinh b t không tan trong nư c l nh nhưng khi khu y ñ u và ñun nóng thì b trương ph ng và d o. Glycogen Glycogen là thu t ng ñ ch nhóm polysaccarrit m ch nhánh ñư c tách ra t ñ ng v t hay vi sinh v t. chu i cellulose ñư c hình thành theo tr t t nh t ñ nh thông qua c u n i hydro c trong và ngoài phân t . Callose. ñ c bi t là hemicellulose và lignin. d ng mô cơ và tr ng thái sinh lý. cơ và các mô khác c a ñ ng v t. Trong th c v t. Cellulose Cellulose là polyme ñơn ph bi n trong th c v t. ñó là liên k t gi a α-D-glucose v trí cácbon 1 và cácbon 4 c a phân t glucose khác. Glycogen là cacbon hydrat d tr ñ ng v t và ñóng vai trò quan tr ng trong trao ñ i năng lư ng. cellulose liên quan ch t ch v c lý tính và hóa tính v i các thành ph n khác.1). Callose là thu t ng ch nhóm polysaccharide ch a liên k t β-(1. nư ng ñư c và cháy t ng ph n. Liên k t α-(1→6) chi m t l r t nh trong amylose.4). Trong th c t chăn nuôi. Kh i lư ng phân t glycogen r t khác nhau tùy theo lo i ñ ng v t. Cellulose thu n là m t homoglycan có kh i lư ng phân t cao ñư c hình thành t các ñơn v cellobiose (hình 6.Amylose có c u trúc th ng. Dextrin Dextrin là s n ph m trung gian c a quá trình th y phân tinh b t và glycogen: Tinh b t dextrin → maltose → glucose Glycogen Dextrin tan trong nư c và t o thành dung d ch gi ng như gôm (dính). glycogen c a gan chu t có kh i lư ng phân t 1 . trong khi ñó glycogen cơ là 5 x 106. Trong các t bào th c v t.

000 972.000 . Galactan và mannan Galactan và mannan là polyme c a galactose và mannose có m t trong thành t bào th c v t.6 ho c 2.200 48.Fructan Fructan là nguyên li u d tr trong r . V c u trúc.1) và là polysaccharide ph bi n trong t nhiên sau cellulose. Dgalactose. hemicellulose có thành ph n chính là D-glucose.97. Mannan là thành ph n chính c a thành t bào h t cây c và d a. Lignin là m t polyme b t ngu n t ba d n xu t c a phenylpropal: rư u coumaryl. Trong h Gramineae. Trong khi ñó.000 .3. D-mannose. Chitin có c u trúc gi ng v i cellulose (hình 6. Chitin phân b nhi u trong ñ ng v t b c th p và ñ c bi t có nhi u trong Crustacae (giáp xác).000 972. (chuäøsaccharose) i nhóm inulin ch a liên k t 2. trong ñó g m nhi u lo i hương v m t s ch t khác.8. pectin.050. Fructan tan trong nư c l nh và có kh i lư ng phân t th p.1. M t phân t lignin bao g m nhi u ñơn v phenylpropanoit ñan chéo nhau thành liên k t ph c h p.4.000 6.200 . thân.1. B ng 6.000 . fructan ch có trong các loài cây ôn ñ i. 61 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Kh i lư ng và s lư ng phân t glucose trong c u trúc polysaccharide khác nhau Polysaccharide Amylose Amylopectin Glycogen Cellulose Kh i lư ng phân t 16.1.000 6. lá và h t c a nhi u loài th c v t.6. Fructan có th chia làm ba nhóm: Fructan nhóm levan v i ñ c trưng liên k t 2. D-xylose và L-arabinose liên k t v i các thành ph n khác và n m trong liên k t glucoside. Heteroglycan Heteroglycan là m t lo i polysaccharide. trefoil và medicago ch a galactan.25. và nhóm fructan có nhánh tìm th y trong c Agropyron repens. Nh ng heteroglycan có ý nghĩa trong dinh dư ng bao g m: hemicellulose.972. coniferil và sinapyl.296.600 . nhưng ch y u hai h Compositae và Gramineae. Hemicellulose Hemicellulose là polysaccharide trong màng t bào tan trong dung d ch ki m và có liên k t ch t ch v i cellulose.000 S lư ng phân t glucose 100 . h t c a nhi u cây b ñ u như c clover.600 300 . Lignin Lignin không ph i là carbohydrate nhưng có liên k t ch t ch v i nhóm này ñ c u t o màng t bào và làm cho cây c ng cáp. Toàn b fructan ñ u ch a các m nh β-D-frutose liên k t v i nhau qua c u n i 2.000 Glucosamine Chitin là ñi n hình c a homoglucan ch a glucosamine. Hemicellulose cũng có th ch a axit uronic.000 . Nhóm này ch a c hai lo i liên k t trên.6. trong n m và vài lo i t o xanh. mucopolysaccharide và glycopotein.

Lignin chi m t i kho ng 13-15% trong ch t khô c a cây c hòa th o. G . Lignin ch b phân gi i b i enzyme c a m i. glycerol s ñư c phosphoryl hoá t o ra dihydroxyacetone phosphat r i hình thành pyruvat và ñi vào chu trình Krebs ñ t o năng lư ng. khác v i ñ ng v t có vú có hàm lư ng ñư ng trong máu r t th p và n ñ nh. trong ñó alanine. S CHUY N HOÁ ðƯ NG CÁ α Tinh b t Dextrin Maltose Lactose Sucrose α α Lactase sucrase Dextrin + Maltose + Glucose Glucose + Maltose Glucose + Glucose Glucose + Galactose Glucose + Fructose Cá có kh năng h p thu t t glucose. n u tăng s l n cho ăn thì th y tăng kh năng s d ng glucose. Lignin còn liên k t v i OH nhi u polysaccharide và protein màng t bào ngăn tr quá trình tiêu hóa các h p ch t ñó.4. carbohydrate làm gi m sinh trư ng. cá có kh năng ti t ra insulin (sau b a ăn hàm lư ng insulin tăng trong kho ng 5-48mg/ml plasma. nhưng khi nh n ñói ch có 1-3mg/ml). thêm m t lư ng l n th c ăn ch a glucose s d n ñ n s gia tăng ñ t ng t và lâu dài glucose plasma c a cá.4. ði u này cho k t lu n là kh năng chuy n hoá glucose c a cá ch m hơn ñ ng v t trên c n. cá con ñư ng s n sinh glucose (glucogenesis) t protein và lipid là con ñư ng quan tr ng. Còn các axit béo s theo con ñư ng oxy hoá t o nên acetyl-CoA ñi vào chu trình Krebs. quá trình chuy n glucose thành glycogen còn ph thu c vào các “ch t nh n” (receptor) có trong t bào và m i tương quan v i glucagon. Theo dõi trên cá ăn kh u ph n giàu tinh b t hay glucose. Tuy nhiên. cơ và não và t ñó làm gi m lư ng ñư ng trong máu. Nhóm cá h i ăn ñ ng v t. cá bơn (Pluronectus platessa) và cá chép thì b sung tinh b t làm tăng t c ñ sinh trư ng. Tuy nhiên. Th c ra. Th c v t càng già. serine và glycine có ưu th hơn axit glutamic và axit aspartic. c khô và rơm r t giàu lignin nên t l tiêu hóa th p tr khi ñư c x lý hóa h c ñ b gãy liên k t gi a lignin v i các hydrat cacbon khác. R1 = OCH3 Rư u sinapyl: R = R1 = OCH3 Trong dinh dư ng ñ ng v t. S D NG TINH B T VÀ CH T XƠ CÁ 6. Insulin có tác d ng bi n glucose thành glycogen d tr gan. 62 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . lignin r t ñáng quan tâm vì nó không R1 R b tiêu hóa b i enzym c a cơ th v t ch .CH2OH 6.3. m t.4). lư ng lignin tích t càng l n. Tuy nhiên. Tinh b t Tinh b t là ngu n năng lư ng r ti n hơn protein và lipid và ñư c các nhà s n xu t ñưa vào kh u ph n v i nh ng t l khác nhau tuỳ theo loài cá. th y r ng lư ng ñư ng trong máu tăng lên r t cao và kéo dài.1. ð i v i triglyceride thì sau khi thu phân.Rư u coumaryl: R = R1 = H Rư u coniferil: R = H. cá rô phi thi u “ch t nh n” glucose do insulin ñem ñ n và ñã có ph n ng ch m và không hi u qu ñ i v i insulin. CH CH. nhưng kh năng s d ng glucose thì kém hơn ñ ng v t trên c n. Các axit amin ñ u có th ñư c chuy n hoá t o ra glucose.. 6.. T l tiêu hoá tinh b t c a cá chép trong kho ng 40-80% ph thu c vào ngu n tinh b t (b ng 6. Các nghiên c u g n ñây cho th y.

2002) ð tăng hi u qu s d ng tinh b t trong th c ăn thu s n nên áp d ng các bi n pháp như sau: h hoá tinh b t qua bi n pháp n u chín.4 14.6. gi m t l tiêu hoá. T l xơ trong kh u ph n cá thư ng ñư c khuy n cáo t 8-10%.8 20 59 412 1.4. T l tinh b t có th s d ng t i ña trong th c ăn m t s loài cá Cá nư c ng t % tinh b t Cá bi n % tinh b t Chép 40-45 Cá măng bi n 35-40 Cá da trơn M 30-35 Cá ch m 20-25 Cá h i 25-30 Cá bơn Atlantic 15-20 Cá rô phi 35-40 Cá chình 25-30 (Ngu n: Halver và Hardy.5.0 37. thí nghi m trên cá h i) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 63 .8 15.8 43.2. tăng kh i lư ng ng tiêu hoá (b ng 6. ñ i v i tôm thì không quá 5%. Ch t xơ Ho t tính enzyme cellulase r t y u trong ñư ng tiêu hoá c a cá.9 (Ngu n: Werner Steffens. ép viên hay ép ñùn ñ tăng t l tiêu hoá tinh b t. nh hư ng c a xơ thô ñ n t l tiêu hoá VCK kh u ph n Xơ thô (%/CK) T l tiêu hoá VCK (%) Th i gian r ng d dày (phút) T l kh i lư ng d dày/WB 0 71 782 1. có th s d ng xơ như ch t pha loãng và ñ ñi u ch nh t l P:E khi ph i h p kh u ph n.B ng 6. T l tiêu hoá các carbohydrate khác nhau c a cá chép 2 năm tu i (Scerbina.4 10 66 379 1.6 34.1 22.8 – 30. 1985. B ng 6.0 25. N u xơ không nh hư ng ñ n t l tiêu hoá và ñ l i d ng c a các ch t dinh dư ng khác. và tăng s l n cho ăn ñ tránh glucose tăng ñ t ng t sau b a ăn. B ng 6.75 Lư ng tinh b t có th s d ng t i ña trong kh u ph n c a m t s loài cá ghi b ng 6. Xơ trong kh u ph n làm tăng s n xu t phân.5.5 T l tiêu hoá 74 75 84 58 45 56 65 51 46 . C n chú ý r ng nh ng nhóm cá s d ng ñư c tinh b t n u tăng tinh b t trong kh u ph n thì làm tăng hàm lư ng lipit cơ th . 1973) Lo i th c ăn ð i m ch (barley) Y n m ch (oats) M ch ñen (rye) Lúa mì (wheat) ð u peas ð u lupins Khô l c (groundnut meal) Khô ñ u tương (soyabean meal) Th c ăn h n h p Hàm lư ng carbohydrate (%) 55. 6.3 46.6).4.

2002.. Nhà XBNN. Nhà XBNN. 2002. 823pp. 108 pp. Hà N i. L i Văn Hùng. Seattle. H Chí Minh. Rome. 2002.H. Washington. 1977. K. Giáo trình dinh dư ng gia súc. E. Hardy. Michael B. C. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. Vai trò c a tinh b t ñ i v i cá và s l i d ng tinh b t c a cá? 3.CÂU H I: 1. and Bouwmans. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Hà N i. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.. Halver. E.G.H.M. Zonneveld. R. Webster. 3rd Eds. and Lim. 1989. (eds).. Indonesia.W. 2006.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. 2004. Nhà XBNN. 402 tr. B n ch t c a ch t xơ. Nhà XBNN. N.267. Giáo trình hóa sinh ñ ng v t.A. 2001. Cao ðăng Nguyên. Imprint of Elsevier Science. ð Quý Hai. University of Washington Press. New. Nguy n Th L c. pp. FAO.D. J. A. CAB international. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). H Trung Thông. Lê Văn An. S. In: Huisman. Ling. Hà N i.. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Phân lo i carbohydrate và ý nghĩa c a nó? 2. Fish Nutrition. 1987.W. UNDP. Ti ng Anh De Silva. cá có s d ng ñư c ch t xơ không? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Lê ð c Ngoan. Malang. C. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture. Academic Press. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 64 . 241 .

Công th c c u t o CH3 CH3 CH3 CH3 CH2-OH CH3 Các d n xu t c a Vitamin A. ñ c bi t là nhi t ñ cao c a không khí.1. γ. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 65 . E. retinoic. B sung vitamin cho cá trong ñi u ki n nuôi thâm canh không nh ng thúc ñ y ñư c tăng trư ng c a cá mà còn ngăn chăn ñư c nh ng r i lo n b nh lý do thi u vitamin.). vitamin b sung trong th c ăn ch chi m 1-2%. Th c ăn phơi dư i ánh sáng m t tr i hàm lư ng β-caroten m t r t nhi u.1.1. Không ph i t t c các caroteneoit là ti n vitamin A. T t c ti n vitamin ñ u không tan trong trong nư c nhưng tan trong d u và dung môi h u cơ. Vitamin A có các d n xu t sau: retinol. B2. B12. B6. B5.. retinilpropionat. Dư i ñây trình bày vai trò dinh dư ng. retinaldehyd. PP. retinilacetat.caroten. nhưng có m t ti n vitamin d ng các caroteneoit. biotin. 7. cholin.344 microgram retinilacetate = 0. VITAMIN A 7. Thông thư ng. Có ít nh t 80 ti n vitamin ñư c bi t bao g m các α-. Trong các ti n vitamin thì β-caroten có phân b r ng rãi và ho t ñ ng nh t. K) và vitamin hoà tan trong nư c (g m vitamin B1. cryptoxanthin có m t th c v t b c cao và myxoxanthin có m t trong t o l c và t o lam. Ví d .300 microgram retinol = 0. Vitamin A không có th c v t. β-caroten r t d b oxy hoá. β-. ðơn v tính là ñơn v qu c t 1UI = 0.CHƯƠNG VII DINH DƯ NG VÀ NHU C U VITAMIN Cá ñư c nuôi hàng nghìn năm nay nhưng nh ng bi u hi n thi u vitamin ch m i phát hi n g n ñây khi cá ñư c nuôi thâm canh b ng th c ăn công nghi p. retinilpalmitat. nhưng chi phí l i chi m t i 15% t ng giá ti n th c ăn. vitamin C..440 microgram retinilpalmitate Các ch t ti n vitamin A. s chuy n ñ i thành vitamin A trong cơ th ñ ng v t. xantophyl là m t s c t ñáp ng ch y u cho lòng ñ tr ng. D. Có hai nhóm vitamin là vitamin hoà tan trong m (g m vitamin A. nhu c u và ngu n cung c p m t s vitamin quan tr ng ñ i v i cá. axit folic. Tinh th β-caroten có màu vàng ñ và dung d ch có màu vàng cam. nh ng vitamin khác thì ñư c ghi trong b ng tóm t t.

2). s s n sinh kháng th b gi m th p. t bào g c bi t hoá hình thành t bào ti t niêm d ch (ñó là các t bào cuboidal. ti n c a vitamin D2 là ergosterol và ti n vitamin D3 là 7dehydrocholesterol. g c mang cá. Khi kh u ph n thi u vitamin A ñ ng v t b b nh quáng gà (hình 7. thi u máu. Trên t bào võng m c m t có m t quang ch t tên là rhodopsin. khi có ánh sáng.1). Vai trò v i niêm m c thư ng bì. lo i t bào này ti t ít niêm d ch. Cá chép thi u vitamin A s có màu nh t nh t. kh năng ngăn c n s xâm nh p c a vi khu n b gi m (hình 7.1. Công th c Trong t nhiên có hai vitamin D ph bi n là vitamin D2 và D3 (còn có tên là ergocalciferol và cholecalciferol). rhodopsin b phân gi i thành retinol và opsin.1. Khi kh u ph n có ñ y ñ vitamin A. còn n u kh u ph n thi u vitamin A. bi n d ng n p mang. columna và t bào goblet). Dư i ñây là công th c c a ti n vitamin D3. ti n vitamin D bi n thành vitamin D. Thi u vitamin A. trong t i thì có quá trình tái t ng h p ngư c l i. columna và goblet Basal cells (t bào g c) . quá nhi u vitamin A (2. niêm m c s khô.2. t bào g c ch y u bi t hoá hình thành t bào v y cá. s ng hoá. bi n d ng cu ng ñuôi. xu t huy t da và vây.7.4mg caroten/kg th c ăn. Tuy nhiên. n p mang b xo n l i. T bào thư ng bì do t bào g c bi t hoá mà thành. Vai trò sinh h c Vitamin A ñóng vai trò quan tr ng trong th giác. Dư i tác ñ ng c a tia t ngo i.VitaminA → T bào Squamous (gi ng v y cá) Vai trò liên quan ñ n s c ñ kháng c a cơ th . Tóm t t như sau: + VitaminA → T bào Cuboidal. 7. Rhodopsin t o nên kích thích th n kinh và gây ph n x nhìn. Như v y cùng v i hi n tư ng s ng hoá.2 tri u UI/kg dư i d ng retinyl palmitat) làm cho cá ch m tăng trư ng. Vitamin D2 và vitamin D3: H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO 7-dehydro cholesterol Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 66 . VITAMIN D 7. th n xu t huy t. Bi u hi n chung c a s thi u vitamin A cá là: xu t huy t h m t. Cá trơn c a M nuôi b ng kh u ph n có 0. l p thư ng bì. m t l i.2. gi m ho t ñ ng c a h th ng kháng th ñã làm cho s c ch ng b nh c a cơ th b suy gi m.2. có hi n tư ng cá ch m tăng trư ng.

Ca ++ + BP Máu CaBP Ca BP ++ + BP CaBP BP Xương Ca++ S a Tr ng T ch c Ru t Sơ ñ 7.3). 7. Vai trò vitamin D3 trong h p thu Ca 67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Ho t tính sinh h c c a D3 trên các loài cá h i và cá trơn M g p 3 l n vitamin D2. Vai trò sinh h c Vitamin D3 (cholecalciferol) h p thu vào máu ñ n gan. nh protein này ion Ca ñư c h p thu vào máu cũng như v n chuy n Ca vào xương và các s n ph m khác cùng v i phospho (sơ ñ 7. khi ñ n th n nó l i b thu phân ti p ñ bi n thành 1.25(OH)2-vitamin D3 ho c 24. nó kích thích thành ru t ti t m t protein v n chuy n (BP = binding protein).3. gan ñư c thu phân thành 25hydroxy cholecalciferol (vi t t t 25 (OH)-vitamin D3).2.H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D3 H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 HO Ergosterol H3C CH3 CH3 CH3 CH3 CH2 HO Vitamin D2 .2. S n ph m thu phân 1.25(OH)2-vitamin D3.1UI = 0.25(OH)2vitamin D3 có ho t tính m nh nh t.025 microgram vitamin D3 tinh th .

0 36. VITAMIN E 7. vitamin E còn giúp nâng cao t l n c a tr ng.8 3.3. cơ thoái hoá. cơ ch homeostasis ñ i v i Ca b c n tr (bi u hi n co c ng cơ xương). ngư i ta th y nhu c u vitamin D r t nh . β-tocopherol.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 68 . Hi n t i ngư i ta v n chưa hi u rõ hoàn toàn nhu c u vitamin D c a cá. Cá trao ñ i Ca tr c ti p v i nư c qua mang. Thi u vitamin E thư ng d n ñ n t n thương gan.06 2322 1.9 3137 1.Máu (microg/ml) . Trên cá chép.6 41 0. Thông thư ng ngư i ta b sung d u th c v t thì cũng có ñ vitamin D.Gan (microg/g) T l h ng c u v (%) 2.8 30.2. γ và δ l n lư t là 30-40. 1985.0 0. 1989) Vitamin E (mg/kg) Se (mg/kg) Tăng tr ng (%) FCR (kg/kg TT) Vitamin E: .1.3 51. th m chí kh u ph n không ch a calciferol thì rainbow trout cũng không bi u hi n m t tri u ch ng nào c .9 2976 1.0 0.1.4 21.Ch c năng sinh hoá c a vitamin D là thúc ñ y s h p thu Ca (và c P) ru t ñ duy trì s khoáng hoá bình thư ng c a xương. Tác d ng c a vitamin E và Se b sung vào th c ăn cá (Bell et al. n u ho t tính c a α-tocopherol là 100. γ-tocopherol và δtocopherol. ngăn c n s oxy hoá các axit béo không no PUFA và HUFA có trong màng t bào.63 2. 7.62 16. ngư i ta ghi nh n vitamin E làm tăng kh năng sinh s n.3.1% thay vì 3.3. 10 và 1.06 3125 1. cho nên vùng nư c nào nghèo Ca thì m i ph i b sung Ca cùng v i vitamin D. tuy nhiên v i th c ăn viên ngư i ta thư ng ñưa vào 2000-3000 IU vitamin D3/kg th c ăn. Vai trò sinh h c Vai trò sinh h c chính c a vitamin E là ch t ch ng oxy hoá sinh h c. d n theo W.53 15. Cá ăn kh u ph n b sung vitamin E có h s thành th c là 14. Thi u vitamin D3: sinh trư ng kém.9 2. gan nhi u m .Steffens.5 41 0. Công th c Vitamin E có nhi u ñ ng phân như α-tocopherol.9 35.7 2.89 1. Ngoài ra. thì các tocopherol β . và cơ quan sinh d c b nh hư ng.6 20. B ng 7. nhóm cá h i.3% trên kh u ph n không b sung vitamin E. CH3 HO H3 C O CH3 CH3 -CH2-CH2 -CH2 -CH-CH2 -CH2-CH2-CH-CH2-CH2 -CH2 -CH CH3 CH3 CH3 CH3 α -Tocopherol 7.

vitamin K2 do vi sinh v t t o ra có tên là menakinon và vitamin K3 t ng h p b ng con ñư ng hoá h c có tên là menadinon. 7.1. Vitamin E có vai trò ngăn c n s hình thành peroxit. VITAMIN K 7. còn Se tham gia vào m t enzyme có tên là glutathion peroxidase (GSH-Px).Vitamin E và Se có quan h h tr nhau trong vi c ngăn tr s oxy hoá nh ng axit béo không no.4. Công th c Cho ñ n nay ngư i ta bi t vitamin K có 3 d ng hoá h c như sau: Vitamin K1 có trong th c v t có tên là phytokinon.4. O CH3 CH3 CH3 CH2-CH=C-CH2 -(CH2-CH2-CH-CH2)3 H O Vitamin K1 O CH3 CH3 (CH2-CH=C-CH2)nH O Vitamin K2 O CH3 H O Vitamin K3 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 69 . FCR và ñ b n c a huy t c u (b ng 7.1). Ho t tính c a vitamin K3 l n hơn 2 l n K1 ho c K2. có tác vai trò xúc tác s phân gi i peroxit thành nư c: GSH-Px 2 GSH + H2O2 GSSH + H2O B sung vitamin E và Se vào th c ăn cá có tác d ng làm tăng t c ñ sinh trư ng.

Chúng ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình s ng c a ñ ng v t th y s n.5 . rôphi.1 mg/kg trong th c ăn ñ ñ duy trì s ñông máu bình thư ng trên các loài cá h i. Như v y.5. 7. ngư i ta cũng th y b sung vitamin C cho cá da trơn và rainbow trout ñã có tác d ng tăng ñáp ng mi n d ch (tăng ho t tính th c bào c a t bào h th ng mi n d ch). ch m l n. Ch c năng Vitamin K tham gia vào m t enzyme ho t hoá protrombin. Bi n d ng c u trúc cũng th y cá da trơn. s ánh sáng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 70 . VITAMIN NHÓM B Vitamin nhóm B thu c nhóm vitamin tan trong nư c g m có các lo i vitamin B1. chu t bi n cũng không t ng h p ñư c vitamin C trong cơ th ). B12.al. Th c ăn ñ ng v t như b t cá là ngu n cung c p quan tr ng c a vitamin K2. 1985). 1978) làm tăng nhu c u vitamin C c a cá. hi n tư ng th n kinh. S d ng cá s ng làm th c ăn s thi u B1 vì trong th t cá s ng có thiaminase gây vô ho t thiamin Kém ăn. chép. G n ñây. mang và vây b t thư ng). hi n tư ng th n kinh.2. Khi thi u vitamin nhóm B. Vitamin C giúp cho s t ñư c h p thu t t do ñó ngăn ng a ñư c hi n tư ng thi u máu hay g p cá do thi u vitamin C. Vitamin K3 b n khi không tr n vào th c ăn h n h p ho c trong premix (vì cholin chlorid và các ion kim lo i xúc tác phân hu chúng). B2. nh t màu. kh . ch y máu da và vây. s n m t. Vitamin C r t d b phá h y trong quá trình d tr và ch bi n. vitamin C cùng v i vitamin E tham gia vào quá trình h n ch s hình thành peroxit lipit trong mô cá. B6. ch m l n. axit ascorbic c n cho vi c hình thành mô liên k t. ư n lưng-lordosis.. trình bày nhu c u c a cá ñ i v i vitamin nhóm B và các tri u ch ng khi thi u nhóm vitamin này B ng 7. thu c di t côn trùng ch a hydrocacbon chlorinate (Mayer et. Vitamin Thiamin (B1 Riboflavin (B2 Tóm t t nh ng tri u ch ng thi u vitamin nhóm B c a cá Nhu c u (mg/kg) 0.al.2. h u h t các loài cá không t t ng h p ñư c vitamin này trong cơ th (ngư i..7. d ng phosphorylated ascorbic là d ng khá b n nhưng ñ t ti n cho nên cũng it ñư c dùng..2. Vitamin C khi s d ng cho cá thư ng d ng b c v i ethylcellulose hay b c v i m .. Nh ng d u hi u này x y ra trư c c nh ng d u hi u không ñ c trưng như gi m ăn và y u t.4. Axit ascorbic là m t ñ ng y u t tham gia vào quá trình hydroxin hóa prolin và lysine ñ hình thành hydroxyprolin và hydroxylysine trong procollagen (ti n collagen). kém ăn. Lư ng vitamin K 0. 7. c n cho s ñông máu c a ñ ng v t trên c n và cá. Thi u vitamin C cá h i và trout có bi u hi n bi n d ng c u trúc (v o xương-scoliosis.6. Ngoài ra. chúng thư ng xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh lý nh hư ng ñ n s c kh e c a v t nuôi và thi t h i ñáng k ñ n hi u qu s n xu t.5 10-20* 4-7 15-20* Tri u ch ng thi u Ch y máu vây. VITAMIN C (AXIT ASCORBIC) Vitamin C còn g i là axit ascorbic. do v y ngư i ta ph i b o v nó trư c khi b sung vào th c ăn cá. t l ch t cao. Môi trư ng ô nhi m kim lo i n ng (Yamamoto et. mô s o và khung protein xương. B ng 7. xu t huy t n i. kém linh ho t (anorexia và lethargy).

NR: Không có nhu c u (dư i ñi u ki n thí nghi m).8. Ch m l n. l i m t Ch y máu da. Ch m l n. Nhu c u vitamin c a nhóm cá h i (mg/kg th c ăn) Vitamin Vitamin A (IU) Vitamin D3 (IU) VitaminE Vitamin K3 Thiamin (B1) Riboflavin (B2) Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C NRC (1993) 2500 2400 50 R* 1 4-7 3-6 20 10 0.6 8 0. ch m l n. * Tăng 30 giai ño n hương và 50% giai ño n gi ng 7. thi u máu.01 300 1000 50 M c thêm vào th c ăn 6000 2000 300-500 10 15 25 15 50 180 0. c n lưu ý ñ n ñ b n c a vitamin C.Pyridoxin Pentothenic axit Nicotinic axit Biotin Folic axit Vitamin B12 Inositol Cholin Vitamin C 4-5 8-12* 30-50 40-50* 28 80-120* 1-2. NHU C U VITAMIN C A CÁ Nh ng nghiên c u v nhu c u vitamin h u h t th c hi n trên cá h i và nh ng k t qu nghiên c u này ñư c ch p nh n cho nh ng loài cá khác (b ng 7.03 130 1000 150** R* : có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng.80%. t l ch t cao Ch m l n. ñ u và da. ch y máu da. gan nhi m m . gi m ho t ñ ng Ch m l n. B ng 7.15 1 0.7. l ñ . ch m l n.7. S D NG VITAMIN TRONG TH C ĂN NUÔI CÁ ð b n c a vitamin D3 trong ñi u ki n b o qu n như vitamin A b ng 75 .5-1* NR NR 440 100-150 4000 800-1200 NR 300-500 Kém ăn.3.5 0.3). m t niêm m c da. Tuy nhiên. r i lo n th n kinh Kém ăn. xu t huy t vây. Các d ng vitamin khác và ñ b n c a nó trong th c ăn viên (ép ñùn) và trong premix ghi b ng 6. Tinh th axit ascorbic c c kỳ nh y c m v i s Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 71 . ch y máu da và vây. bi n d ng c t s ng. ch m ch p. ** : dùng lo i vitamin C b n 7.

100 70 . Các vitamin t ng h p ñư c s n xu t ra dư i d ng khác nhau và ñư c b o v ñ ch ng l i s phân hu trong quá trình ch bi n và d tr .80 90 .100 65 . vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 2.85 70 . toàn b ho t tính vitamin m t h t.100 80 .100 90 .90 80 .70 50 . Trong 3 ngày d tr nhi t ñ thư ng.80 90 . Công th c vitamin E vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 4. H u h t. Nh ng chú ý khi s d ng vitamin trong th c ăn tôm và cá? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 72 . Khi s d ng vitamin ñ tr n vào th c ăn ph i chú ý ñ n ñ b n c a vitamin. ngư i ta s d ng asorbate-2-monophosphate (s n ph m này có ascorbate-2-monophosphate và m t lư ng nh ascorbate-2-polyphosphate.100 80 . trong nang ch a m t cái khung b ng gelatin có c u trúc liên k t chéo.80 không thêm 100 90 30 . Thư ng trong viên gelatin ngư i ta thêm c vitamin D3.100 50 . vì các vitamin chi t t ngu n t nhiên r t ñ t và hi u qu th p. vitamin phân tán kh p trong cái khung này cùng v i ch t ch ng oxy hoá và ñư c b c m t l p v b o v b ng tinh b t ngô.65 40 . Ví d : Vitamin A dư i d ng vitamin A acetate ch a trong viên nang.4.90 80 .100 40 .100 80 . vitamin b sung vào th c ăn cá ñư c s n xu t b ng con ñư ng hoá h c ho c vi sinh v t ho c k t h p c hai ch không ph i chi t t th c ăn t nhiên.90 75 . Vai trò vitamin C ñ i v i cá và nh ng chú ý khi b sung vitamin C trong th c ăn cá. ð b n c a vitamin trong premix và trong viên ép ñùn sau 3 tháng d tr trong phòng (F.oxy hoá.90 50 .80 100 100 90 10 .100 90 . 1988) Vitamin D ng s d ng nhi t ñ Ho t tính còn sau 3 tháng d tr nhi t ñ trong phòng (%) Trong premix Trong viên ép ñùn 70 . trong khi viên vitamin C b c m hay ethylcellulose m t t i 70-90% ho t tính trong cùng ñi u ki n. trong viên ho t tính vitamin C ch còn l i 20% sau khi s lý nhi t và d tr .90 80 . Các d ng vitamin khác nhau và cách b o v khác nhau thì có ñ b n khác nhau.70 70 . Công th c vitamin A. D ng vitamin này ch m t 15 % ho t tính trong viên ép ñùn và d tr 3 tháng nhi t ñ trong phòng. Công th c vitamin D vai trò và nhu c u ñ i v i cá? 3. G n ñây.100 90 .30 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Folic acid Vitamin B12 Cholin Inositol Ascorbic acid Vitamin A acetate Cholecalcalciferol dl-a tocoferol acetate Mu i menadione (K3) Thiamin mononitrate Tinh th Pyridoxine hydrochoride Calcium d-pantothenate Niacinamide và nicotinic acid D-Biotin Tinh th Dung d ch 1% Mu i chloride Ascorbate-2-polyphosphate Tinh th CÂU H I: 1.100 90 . ho t tính acid ascorbic là 33% và 35 % l n lư t).70 60 .Hoffmann-La Roche. B ng 7.

2002. Laurent Verschuere. Water quality in freswater aquaculture ponds . Arai. 1989. 2004. Ti ng Anh Boonyaratpalin. Watanabe. and Lim. 1993. England Webster. H Chí Minh.au/factsheets). Y. 823pp. Nhà XBNN. E. 2000. T.sa. Ellis Horwood Limited. Principles of Fish Nutrition. T. L i Văn Hùng. National Academy Press. C.. C. CAB international. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 62.TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng.. Washington. Lê ð c Ngoan. 3rd Eds. 2001. Nhà XBNN. S.. Fish Nutrition. M. Yamakawa. 2002. 60/01 Steffens. Nhà XBNN.W. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Thailand. Academic Press. W. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture NRC (National Research Council).. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Patrick Sorgeloos. Hardy. Willy Verstraete. Bangkok. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 73 . R.D. Nutrient Requirements of Fish. Progress report of the Regional Project RAS/76/003... Primary Industries and Resources SA (www. 18pp.pir. Network of Aquaculture Centers in Asia. Geert Rombaut. Vitamin Requirement in Snakehead Diets. (eds). USA. 1975. 1981. Hà N i. Hà N i. DC.gov. and Shimma. J.FS No. Vitamin 49. Vitamin E requirement for Japanaese eel.. 2002. Halver. Imprint of Elsevier Science. Giáo trình dinh dư ng gia súc.

máng ăn. ñ ng v t và cá ch t khoáng chi m t l r t th p so v i các ch t h u cơ khác (b ng 8.1. Cl. M t s tài li u khác cho r ng. KHÁI NI M CHUNG M c dù h u h t các ch t khoáng tìm th y trong t nhiên ñ u có m t trong các mô c a ñ ng v t vì chúng có trong th c ăn nhưng không ph i ch t khoáng nào cũng có vai trò trong trao ñ i ch t c a cơ th . ð n năm 1970. K. Pb. Ngay c m t s ch t khoáng c n thi t ñ i v i ñ ng v t th y s n nhưng ñư c cung c p v i lư ng vư t m c nhu c u cũng gây ñ c cho cơ th . ngư i ta b sung thêm Mo. P. Ph n l n các nghiên c u v dinh dư ng khoáng ñ u s d ng phương pháp trên. khoáng vi lư ng: nhu c u nh hơn 100mg/kg kh u ph n như Fe. Tuy nhiên. As. S.1.3-0. khoáng ña lư ng là nh ng ch t mà ñ ng v t có nhu c u l n hơn 100mg/kg kh u ph n như Ca. Cr. bao g m Ca. I. Mn. Mg. Cl. Se. 13 ch t ñư c coi là khoáng thi t y u. P. ð nh n bi t m t ch t khoáng là thi t y u hay không thì khi con v t ăn m t ph n không có ch a ch t khoáng y và gây ra nh ng tri u ch ng b nh lý ch có th ñi u tr ho c phòng ng a b ng chính ch t ñó. Có kho ng trên dư i 40 ch t khoáng tham gia vào quá trình trao ñ i ch t trong cơ th ñ ng v t. Thông thư ng nh ng ch t khoáng ñư c g i là vi lư ng khi chúng có m t trong cơ th ñ ng v t không l n hơn 50 mg/kg.6 1. ch t khoáng thư ng x p vào hai nhóm tùy theo n ng ñ là khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Sn và Va. Ngoài ra. Na. Cr.1 ð n năm 1950.5 0. Fe. F. b ng 8. Si.02-0. Ni.2). b i trong không khí. B ng 8.CHƯƠNG VIII DINH DƯ NG VÀ NHU C U CH T KHOÁNG Trong t nhiên có ít nh t 22 ch t khoáng mà cơ th ñ ng v t c n. và Ni. Thu t ng khoáng thi t y u (Essential mineral element) dùng ñ di n t nh ng ch t tham gia vào quá trình trao ñ i ch t c a cơ th . M t s ch t khoáng v i hàm lư ng r t th p có th còn gây ñ c cho cơ th . Li.1 1. Trong chương này chúng tôi ñ c p ñ n vai trò sinh h c c a m t s khoáng ña lư ng và vi lư ng là nh ng nguyên t h t s c quan tr ng ñ i v i cá 8.4 Vi khoáng Fe Zn Cu Mo Se I Mn Co mg/kg th tr ng 20-80 10-50 1-5 1-4 1-2 0.6 0. Co. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 74 . Cu. Na. ñ i v i nh ng ch t khoáng mà cơ th c n v i s lư ng r t nh thì không th ki m soát ñư c s có m t c a chúng trong nư c u ng. Mn.5 0. chu ng tr i.1. Mo. Zn. Cu. Zn và Co. các d ng c v sinh.2-0. Khoáng ñư c chia làm hai nhóm căn c vào nhu c u c a ñ ng v t: nhóm khoáng ña lư ng và khoáng vi lư ng. Fl. Hàm lư ng m t s nguyên t khoáng trong cơ th ñ ng v t ða khoáng Ca P K Na Clo S Mg g/kg th tr ng 15 10 2 1. Bo. và S. Mg. I. Se. Trong cơ th ngư i. K.

340-3300mg) như sau: C t s ng: 80g/kg (69-96g/kg) Cơ : 124mg/kg (57-410mg/kg) Gan : 38mg/kg (21-155mg/kg) T l Ca/P c a xương và vây là 1. MAGIE 8.2. 1986) Các lo i khoáng ph bi n Khoáng ña lư ng (g/kg WB) Ca P Mg K Na Khoáng vi lư ng (mg/kg WB) Fe Cu Mn Zn Cá h i (10-1800g) 5.5 . S trao ñ i khoáng c a cá th hi n sơ ñ 8.85 20 1. môi trư ng xung quanh (nư c) là ngu n cung c p khoáng quan tr ng. ph n Nư c ti u Sơ ñ 8. vây. Hàm lư ng Ca c a cá chép (kh i lư ng . 1984.1 0.3 12 1.1. Tuy nhiên.7 63 V cơ b n ngư i ta ch p nh n r ng nhu c u khoáng c a cá tương ng v i ñ ng v t b c cao.1. PHOSPHO.33 3.0 0.2:1 và c a toàn b cơ th là 0.2 4.2 1.1 0.6. Kirchgessmer và Shwarz. CANXI.7-1.8 25 Cá chép (170-1150g) 6. cá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 75 .2.1.2. Canxi (Ca) Ca c a cơ th cá phân b t p trung xương. N u lư ng Ca c a nư c th p (5mg/l) thì cá ph i l i d ng Ca c a kh u ph n.8 0. Thành ph n ch t khoáng trong cơ th cá (Shearer. N ng ñ Ca c a nư c là 200mg/l ñáp ng ñ nhu c u Ca cho cá h i. Trao ñ i khoáng 8.2 1.B ng 8. Nư c Máu Mô (cơ th ) Kh u Phân. ngoài th c ăn.1 5.25 2.

Nh ng h nư c axit. Cá h i có th tr ng ban ñ u là 1. al.7% kh u ph n ph thu c vào: + C u t o ng tiêu hoá: loài cá có d dày h p thu P t t hơn cá không có d dày. Thi u Mg g n v i m c Ca 26-40g/kg kh u ph n ñã làm tăng nephrocalcinosis (nephocalcinosis: Ca l ng ñ ng th n). (1977) làm thí nghi m v i cá h i n ng kho ng 30g th y r ng tính ham ăn. Thí nghi m cá h i non th y 200-300mg/kg thì ñ cho sinh trư ng n u nư c ch a 1. Phospho (P) Cá l y P t nư c kém hơn Ca. nghèo sinh trư ng và inertia. Ngư i ta cũng th y hàm lư ng nhôm trong máu cao làm gi m s h p thu Ca. Nh ng h nào có hàm lư ng Ca nh hơn 0. photpho monocanxi có ñ l i d ng cao nh t. khó xác ñ nh ñư c nhu c u Ca c a cá. Nhu c u P kh u ph n c a cá n m trong ph m vi 0. Magiê (Mg) Mg gi vai trò quan tr ng trong ph n ng photphoryl hoá và m t vài enzyme. Cá h i O. 1983). ngu n P kh u ph n ñ i v i cá quan tr ng hơn là ngu n P t nư c.5 thư ng không có cá (Howell et al.7mg/lít. Ơ cá chép thi u Mg làm gi m thu nh n th c ăn. Gi ng như ñ ng v t trên c n.3).. B ng 8. ngay c khi ngu n P có ñ l i d ng kém. V y. tăng tr ng và FCR t t khi kh u ph n ch a 1000mg/kg so v i kh u ph n 26-63mg/kg. nh t là cá chép (b ng 8. ñi và tri-canxi thì kém hơn.8mg/l. H p thu P t nư c tăng khi nhi t ñ tăng và n ng ñ Ca nư c gi m.2. 8.Như v y. Ví d . cazein. Như v y. 8. ph i b sung m t lư ng thích ñáng vào kh u ph n.3.2. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 76 . H p thu P t nư c cũng ph thu c vào nhi t ñ nư c và hàm lư ng Ca nư c.3. pH th p. Sinh trư ng c a cá h i và cá chép (g) theo ñ l i d ng c a photpho kh u ph n Monocanxi photphat Dicanxi photphat Tricanxi photphat Cá h i (11 tu n) 640-710 610 494 Cá chép (4 tu n) 270-287 150 112 P trong b t cá. cá h i (cá gi ng) h p th P t nư c ch b ng 1/400 so v i Ca t nư c. Cá h i châu Âu. pH nh 4. Ca th p và Al cao làm gi m t l s ng c a cá rõ r t. cá chép thích h p v i kh u ph n 18-22g/kg Ca. Cá da trơn có th tr ng 6-24g s ng trong nư c có hàm lư ng Ca là 56mg/l ñáp ng sinh trư ng t i ưu khi kh u ph n ch a 8g Ca/kg (+8g photpho h u d ng) nhưng sinh trư ng gi m khi Ca kh u ph n là 20g/kg. làm cho th t nát. Nư c bi n ch a 1. M c Mg trong nư c ng t không ñáp ng ñ nhu c u Mg c a cá. natri trong cơ cũng tăng. sinh trư ng c a cá ph thu c vào n ng ñ Ca và pH c a nư c. aureus thích h p kh u ph n 8g Ca/kg trong ñi u ki n nư c không có Ca.3g Mg/lít thì ñáp ng ñ nhu c u Mg cho cá bi n. Trong m t thí nghi m ngư i ta th y m c Mg là 52mg/kg ñã làm tăng t l t vong t ñó ngư i ta th y nhu c u t i thi u Mg ph i là là 400-700mg/kg kh u ph n.3-3.4g Ca/kg và hàm lư ng Ca nư c là 20-30mg/l. + Ngu n Photpho: Phospho phytic không l i d ng ñư c vì cá không có enzyme phytase.2 g không th y bi u hi n sinh trư ng khác nhau khi kh u ph n ch a 0. nhu c u c a cá trong kh u ph n là bao nhiêu? Nói chung.2.. Cowey et.4-0.vì cơ th t ch a nhi u nư c. n m men ñ u ñư c rainbow trout l i d ng t t. cá chép l i d ng t t P trong n m men và cazein.

001% KI 3.3.8. 20mg/kg th c ăn c a cá da trơn.002% NaF 0.8% K2SO4 0. c t s ng ng n. cytocrome và Ch m l n.5% MgO 0.8mg/kg th c ăn c a cá h i Gi i thi u h n h p khoáng dùng cho cá (premix): 2. m c khuy n cáo 1 . trơn . myoglobin. s lư ng h ng c u gi m. Ch m l n. thi u máu.1% NaCl 0. 2. tyrosinase.5% CaHPO4. 30mg/kg th c ăn c a cá da trơn. Tóm t t vai trò dinh dư ng c a m t s nguyên t vi lư ng Nguyên t Ch c năng Bi u hi n thi u và nhu c u Fe C u t o Hb. Co Thành ph n c a vitamin B12 Ch m l n. M c phân gi i peroxid sinh ra trong quá khuy n cáo 0. Se Thành ph n c a glutathion peroxidase. superoxide dismutase 5mg/kg th c ăn c a cá da trơn Mn Coenzym c a m t s enzyme t ng h p Ch m l n. cacbonic anhydrase. tim y u. 13mg/kg th c ăn c a cá chép Zn Cofactor c a m t s enzyme và thành Ch m l n. 3mg/kg th c ăn c a cá chép. malic dehydrogenase. superoxid dismutase. th i vây và ph n c a nhi u metaloenzyme như da. th p Hb và hematocrit.034% Cu (OH)2.081% ZnCO3 8.1% CaCO3 0. trao ñ i axit amin.2H2O 0. cytocrome oxidase.6-2.0686% axit citric Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 77 . alkali 15-30mg/kg th c ăn c a cá chép photphatase. feroxydase. CÁC NGUYÊN T KHOÁNG KHÁC B ng 8.6mg/kg th c ăn.4.1% K2HPO4 6. nhi u enzyme khác 200mg/kg th c ăn c a cá chép. Cu Tham gia vào các enzym có ñ ng như Ch m l n. viêm cata. Viêm cata. t vong cao. t l ure. kém ăn. viêm cata.4mg/kg th c ăn c a cá da hoá glucose. ribonuclease và DNApolymerase. B ng 8.25mg/kg th c ăn c a cá da trình oxy hoá m trơn I Thành ph n hormon thyroxin 0.558% MnCO3 73.4 sau ñây tóm t t ch c năng c a các nguyên t vi khoáng. viêm cata.2CuCO3 0.020% CoCl2 2. axit béo và oxy t vong cao. carboxypeptidase.

Giáo trình dinh dư ng gia súc. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Academic Press. C. Steffens. (eds) Advances in Aquaculture. H Chí Minh.. In: Pillay. New.R and Dill. Washington. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 78 .A. và nhu c u c a cá. England. and Arai. Nhà XBNN. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 2002. Sơ ñ chuy n hoá khoáng c a cá? 2. W.CÂU H I: 1. 2004. T i sao kh năng l i d ng P dư i d ng axit phytic cá r t th p. J. W. UNDP. Cho ví d v m t công th c khoáng h n h p c a cá và cho ý ki n nh n xét v công th c khoáng này? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. CAB international.. 1989.590. Mg. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. Hà N i. Lê ð c Ngoan. National Academy Press. Farnham. Nhà XBNN. Fishing News. Rome.D. and Lim. S. Vai trò c a Ca. 823pp. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). E. 3rd Eds. bi n pháp khăc ph c? 3. Hà N i. 1997. P. Tôn Th t Sơn. pp. T. England Webster. 1993.. Principles of Fish Nutrition. Nose.. DC. Hardy. (eds). 1987. L i Văn Hùng. USA. Ellis Horwood Limited. 2002. Nhà XBNN. FAO. Fish Nutrition. NRC (National Research Council). 584 . Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Ti ng Anh Halver.V. Nguy n Th Lương H ng. R. 2002. T. 1979.W. Michael B. Imprint of Elsevier Science. Nutrient Requirements of Fish. C.

.. protein 9 – 12%.1. ch có khô ñ tương là có ch t lư ng khá hoàn toàn. s c ch t. ð c ñi m chung c a nhóm th c ăn giàu năng lư ng là t l protein th p. ña s có hàm lư ng Lipid th p (tr cám g o có 10-15% lipid). Nhóm th c ăn protein ngu n g c th c v t có hai nhóm nh : . ð i v i nhóm ñ i tư ng ăn thiên v ñ ng v t. Tùy vào ñ i tư ng th y s n nuôi c th mà ta có th s d ng các ngu n th c ăn này khác nhau.Nhóm th c ăn ch a 30 – 45% protein.. m 2 – 4%. ð C ðI M DINH DƯ NG C A CÁC LO I TH C ĂN 9. khô hư ng hư ng dương. hàm lư ng protein 25 – 27%.1%). 9. B t s n là ngu n th c ăn cung c p năng lư ng t t nh t. khô d u lanh và khô d u bông nghèo lysine. b t cá. khô d u l c nghèo axit amin ch a S. Th c ăn giàu protein Có hai nhóm là th c ăn protein có ngu n g c th c v t và ngu n g c ñ ng v t. và protein ngu n g c th c v t như khô d u ñ tương. nhưng protein l i r t th p (0. T l xơ c a nhóm th c ăn này th p hơn nhóm Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 79 . … Hàm lư ng protein c a các lo i khô d u này t 42 – 46%.. ch t khoáng. ñó là protein ngu n g c ñ ng v t như b t th t. ch t lư ng protein th p (thi u lysine). rơm. 9. khô c i d u. b t lông vũ thu phân. Thành ph n hoá h c: tinh b t chi m 2/3 kh i lư ng h t. + Th c ăn giàu năng lư ng: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein nh hơn 20% và xơ nh hơn 18%. axit amin. các thu c phòng b nh. nhưng khác nhau nhi u gi a các lo i h t và ph ph m c a h t. khô d u bông. các lo i b t c và ph ph m nông nghi p như cám g o. th c ăn thô khô như c khô. PHÂN LO I TH C ĂN Ngư i ta x p th c ăn cho ñ ng v t thu s n thành 5 nhóm d a vào thành ph n dinh dư ng và cách s d ng: + Th c ăn thô xanh: bao g m th c ăn xanh như rau c xanh. monocanxiphosphat. thân cây ngô … T l xơ trong th c ăn thư ng l n hơn 18%. Th c ăn giàu năng lư ng Các lo i h t ngũ c c và ph ph m c a ngũ c c.20% (tùy lo i cám) do ñó ít ñư c s d ng làm th c ăn cho tôm..2. hàm lư ng khoáng th p và không thích h p cho ñ ng v t th y s n.9-2.CHƯƠNG IX ð C ðI M TH C ĂN TRONG NUÔI TR NG THU S N 9. khô ñ tương. + Th c ăn giàu protein: nhóm th c ăn có hàm lư ng protein l n hơn ho c b ng 20%. Ch t lư ng protein cao hơn nhóm th c ăn trên. xơ tương ñ i cao (12 – 15%). t l xơ cao. acid amin thi u và không cân ñ i.Nhóm th c ăn có 20 – 30% protein thô. Cám g o có hàm lư ng xơ t 11. B t s n là ngu n th c ăn gi u tinh b t (60-70% trong ch t khô). bã m ch nha. xơ trung bình 6%.1. cám mì… n m trong nhóm th c ăn này. trong nhóm này có các lo i khô d u l c.2. lư ng tinh b t không nên s d ng quá 20%. dicanxiphosphat… + Th c ăn b sung: g m th c ăn b sung dinh dư ng như vitamin.2. và th c ăn b sung phi dinh dư ng (feed additives) như ch t ch ng oxy hoá. bã bia. khô d u lang. trong nhóm này có bã rư u. Tuy nhiên.. gluten ngô … + Th c ăn giàu khoáng như b t ñá.2. khô d u bông.

2. 40% protein. nghèo lysine. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 80 .003 – 0. li u gây ñ c cá là 1 ppb trong khi gà con là > 50 ppb. giàu methionine. bê > 200 ppb.… Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn này ghi b ng 9. vi khoáng. Năng lư ng thô c a b t cá t 4100 . d tr trong ñi u ki n nóng m s s n sinh mycotoxin. cách ch bi n. Protein gi ng khô d u ñ tương.25% methionine. Kh u ph n nuôi cá O.9 9. niloticus có th thay hoàn toàn b t cá b ng khô ñ tương n u b sung thêm 0. Glucoside b n ñ i v i nhi t.5 - ð c ñi m dinh dư ng c a m t s lo i khô d u Khô ñ u tương.5 1. ch a glucozit làm gi m sinh trư ng c a cá chép. threonine (4. Nhóm th c ăn giàu protein ngu n g c ñ ng v t g m có b t th t.8%.4 29.7% so v i CP). t o thành phytat không hoà tan. ch a 0. methionine (3. B t cá ch a ñ y ñ các acid amin c n thi t cho ñ ng v t th y s n. l n con ≥ 50 ppb. P.5 Khô d u bông 91 41 1. methionine+cystine (4. 45 – 50% protein. 42 – 48% protein.5 13. P. B ng 9.trên (9 – 11%). gi u vitamin B1.4200 kcal/kg.8% so v i CP).1 Khô d u l c 89 45-48 1. Khô d u l c.1 4. Trong b t cá có hàm lư ng vitamin A và D cao và thích h p cho vi c b sung vitamin A trong th c ăn. ñ c bi t là aflatoxin. và vitamin B. tryptophan (1. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn protein th c v t trình bày b ng 9. Hàm lư ng khoáng trong b t cá luôn l n hơn 16% và là ngu n khoáng ñư c ñ ng v t th y s n s d ng hi u qu . giàu lysine (7.45%) nhưng h n ch methionine và cystine.3% so v i CP). lysine. nghèo methionine. không th y có ch t ñ c. methionine.5 17. không h p thu ñư c. B t cá làm cho th c ăn tr nên có mùi h p d n và tăng tính ngon mi ng c a th c ăn.9 7. ph ph m s a.1.2% gossypol là ch t ñ c gây c ch enzym tiêu hoá và làm gi m ñ ngon c a khô d u bông. nhưng thi u lysine. Ch a axit phytic d k t h p v i ch t khác như axit amin.1 6. n u l y d u b ng cách ép thì ch t béo c a s n ph m còn 6. Khô d u c i d u.1 Khô d u d a 90 21. cystine. riêng khô ñ tương r t th p (5%). Ch t béo c a nhóm khô d u ph thu c vào cách l y d u.0 16. Khô d u bông: 40 – 45% protein. làm m t cân ñ i axit amin và vi khoáng kh u ph n.9 28.. b t cá. Thành ph n dinh dư ng c a m t s lo i th c ăn giàu protein có ngu n g c th c v t Thành ph n V t ch t khô % Protein % Lipid % D n xu t không ñ m % Khoáng % Năng lư ng thô (MJ/kg) Năng lư ng tiêu hóa (MJ/kg) Khô ñ u tương 88 45-48 1. hàm lư ng protein thô bi n ñ ng t 45% ñ n 70% ph thu c vào ngu n cá.5 6. giàu lysine (2. xơ cao ( 16%). Khô d u v ng.5% so v i CP).9% so v i CP). ð c bi t trong thành ph n lipid c a b t cá có nhi u acid béo cao phân t không no (HUFA). b t máu. cystine. m t s nghiên c u cho th y trong b t cá có ch a ch t kích thích sinh trư ng. Khô d u hư ng dương: 35 – 40% protein. Ca.1. arginine và leucine.6 43.2 17. ð c ñi m m t s th c ăn giàu protein ngu n ñ ng v t B t cá: B t cá là ngu n cung c p protein t t nh t cho các ñ i tư ng nuôi th y s n. Cá r t nh y c m v i ñ c t aflatoxin. b t th t xương. còn chi t d u b ng dung môi h u cơ thì ch t béo ch còn 1 – 2%. Ca. Ngoài ra.

Ch t lư ng c a b t ñ u tôm r t bi n ñ ng ph thu c vào nguyên li u. ch a ñ y ñ các axit amin thi t y u.ñây là nguyên nhân chính khi thay th b t cá b ng các ngu n protein ñ ng v t khác k t qu không hoàn toàn ñ t ñư c như s d ng b t cá.2. Có ñi u ki n thêm axit h u cơ như axit formic hay ch ph m lên men lactobacillus. D ch ép ñư c chi t m . ñ tươi c a nguyên li u tươi. B ng 9. pH xu ng dư i 4. B t cá cũng có th ch bi n theo phương pháp chi t b ng dung môi.0 0.8 Nghèo lysine hơn b t cá da trơn.0 5. Thành ph n dinh dư ng c a nhóm th c ăn protein ngu n g c ñ ng v t Th c ăn t th t t th t xương t máu t cá 50% protein 70% protein 65% protein S a : B t s a kh m Váng s a ( whey) B t tôm Ph ph m gia c m B B B B B t lông vũ thu phân Protein% 53 51 80 53 74 68 34 14 49-74 60-65 80-85 Béo% 10 10 2 4 1 1 1 1 15-20 Khoáng (%) Na P 8. axit lactic ñư c hình thành.07 0. Trong quá trình . Hàm lư ng protein 30-40%. ðây là cách b o qu n b ng phương pháp lên men sinh h c trong môi trư ng axit. B t cá ñư c chia làm hai lo i: b t cá nh t và b t cá m n.03 10. bã ñư c s y khô nghi n thành b t. tuy nhiên. B t tôm là ph ph m c a nhà máy ch bi n tôm ñông l nh bao g m ñ u tôm và v tôm. Ch t lư ng b t cá ph thu c vào loài. b t ngô.9 0. Cá ư p (fish silage). B t cá thư ng ñư c làm t cá trích.3 0. B t ñ u tôm có th thay 20-30% b t cá và không nên b sung quá 15% trong kh u ph n ăn c a tôm. M c ñích b sung b t ñ u tôm vào th c ăn nh m c i thi n mùi v h p d n c a th c ăn. B t cá ch bi n theo phương pháp này r t gi u protein (80%) và ít m . Có th thay b t s n b ng b t g o. s n ph m ñư c b o qu n vài tháng không hư h ng. phương th c ch bi n và b o qu n.Ch bi n m: Cá tươi ñem h m hơi sau ñó ép ñ tách nư c và d u. phương th c ch bi n và b o qu n.Ch bi n khô: Cá sau khi n u chín (ho c h m chín) r i làm khô không tách m . làm b n b t b ng các ch t ch ng oxy hoá. Cá hay ph ph m cá ñư c ch t nh . B t ñ u tôm là ngu n cung c p axit béo n3. th nh tho ng khu y ñ u. khoáng và ch a c ch t d n d . cô ñ c r i cho thêm vào b t ñ b sung vitamin và protein hoà tan. Ngoài ra. methionine axit amin là gi i h n m t.22 1. tr n v i b t s n và r m t theo t l 5 kg cá + 3 kg b t s n + 2 kg r m t. cá mòi và cá cơm. cholesterol. b t ñ u tôm giàu chitin (15-23%) là ch t c n thi t cho quá trình hình thành v c a tôm. Cá ñã băm nh ñ t vào các thùng nh a kín.0 4. . có th dùng 15% b t lông vũ thu phân B t tôm.2 1.5 nh v y. Có hai phương pháp ch bi n b t cá: . asthaxanthin. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 81 . Trong ch bi n th c ăn cho ñ ng v t th y s n ch s d ng b t cá nh t (ñ mu i <5%). b t các lo i khoai c ho c ch c n v i r m t.

th i gian b o qu n tương ñ ng và không phá ho i nhau. Ví d .5-5% và P 8-10%. gân. móng và lông. BHT (Butylated hydroxy toluene) v i li u 200ppm. Hàm lư ng dinh dư ng bi n ñ i nhi u tuỳ theo ngu n ph ph m. vi khoáng. B t máu có hàm lư ng protein cao t i 85-90%. th c ăn trong d dày. hàm lư ng methionin th p nên hi u qu s d ng không cao khi làm th c ăn cho ñ ng v t thu s n. th c ăn b sung lo i này ñư c s n xu t dư i d ng premix. Kh năng tiêu hóa b t máu c a ñ ng v t thu s n th p. Hàm lư ng protein cao t i 80-85% nhưng không cân ñ i axit amin (nghèo lysine. Th c ăn b sung (feed additives) Có hai nhóm th c ăn b sung. ch t d n d .. aluminiumsilicat. nguyên t vi lư ng.Ch t ch ng n m: có các lo i như potassium sorbate. tuy nhiên thi u Isoleusine và Methionin. vitamin. 82 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .. axit amin t ng h p. ñ i v i ho t ch t là vi khoáng thì ch t mang là b t ñá. rau c xanh.. .. ch t h p ph mycotoxin. Ho t ch t có th là axit amin. Protein và acid amin trong b t máu d b phân h y trong quá trình s y. Thông thư ng.2..3. t o.. móng. methionine. B t lông vũ th y phân có th thay 30% b t cá trong kh u ph n cá rô phi và cá trê. ch t t o m u.ch t mang ph i tương ñương nhau. Các s c t trên cũng dùng cho cá c nh. B t máu. enzyme. lipit 8-11%. 9. histidine và tryptophan). polypropilene glycol. ñ i v i ho t ch t là vitamin. r t giàu lysine (9-11%). ngăn ng a s phát tri n c a m t s n m m c s n sinh mycotoxin. B t máu r t d b hư trong quá trình t n tr . Premix là m t h n h p ch a ho t ch t và ch t mang. . ñó là th c ăn b sung dinh dư ng và th c ăn b sung phi dinh dư ng: Th c ăn b sung dinh dư ng bao g m th c ăn b sung vitamin. Th c ăn b sung phi dinh dư ng bao g m ch t ch ng oxy hoá.2 dihydro-6 cthoxy-2. thì ho t ch t là tr u hay cám mì nghi n m n. ð cho các ho t ch t tr n ñ u vào ch t mang thì kh i lư ng riêng và kích thư c c a ho t ch t. . B t th t. ch t k t dính.S c ch t: cá không th sinh t ng h p ñư c các s c t nên ph i ñư c cung c p t th c ăn. BHT (Butylaled hydroxy anisole) v i li u 200ppm. cơ và vây) là asthaxanthin và cathaxanthin. Thành ph n protein ch y u là keratin nên t l tiêu hóa r t th p (kho ng 50%). còn ch t mang thì tuỳ lo i ho t ch t mà có th khác nhau. Asthaxanthin cũng dùng ñ t o màu cho tôm hùm. ð i v i cá tra hay basa ngư i tiêu dùng ưa thích th t cá tr ng không vàng.Ch t ch ng oxy hoá: trong công nghi p th c ăn thu s n. Hàm lư ng b t máu ph i tr n trong kh u ph n ăn cho tôm không nên quá 10%. t l tiêu hoá protein bi n ñ ng t 40-80% tuỳ theo phương pháp s y. Mycofix-plus. tuỳ theo nguyên li u ñem và có nhi u axit amin quý như lysine. Hàm lư ng b t th t xương ñư c ñ ngh s d ng trong th c ăn cho tôm không quá 15%. Nhìn chung giá tr protein c a c hai lo i b t này ñ u không cao. ñ i v i loa cá này ngư i ta không dùng s c t hay nh ng lo i th c ăn t nhiên ch a s c t như ngô vàng hay rau xanh. các s c t t ng h p thư ng chi t rút t các ngu n th c v t trên.4 trimethyl quinoline) v i li u 150ppm. Ca 4. S c t có nhi u trong th c ăn t nhiên như rong. axit amin. B t lông vũ thu phân. ngư i ta thư ng s d ng các ch t ch ng oxy hoá là Ethoxyquin (1.2. B t th t bao g m ph ph ph m lò m g m t t c nh ng ph n không dùng làm th c ăn cho ngư i như: ru t già.Cá ư p có hàm lư ng protein t 30 – 50% so v i v t ch t khô. Hai lo i s c t s d ng trong th c ăn c a cá h i (làm ñ da. như v y. protein t 30-60%. t o mùi.

2 64. kháng sinh và các hoá ch t dùng làm th c ăn b sung (feed additives) trong th c ăn cho ñ ng v t nuôi trên c n và ñ ng v t nuôi dư i nư c ñư c ki m soát ngày càng ch t ch (xem ph l c: Kháng sinh c m s d ng).2. trùng ch . Chi ti t v th c ăn t nhiên ñư c trình bày chương ti p theo. luân trùng.3.Ch t d n d : Các axit amin t do như glycine.3 7. Artemia.7 4800 Malacostraca 24.3 19.2 4866 Artemia 11. cá bi n và nhuy n th ñang ngày càng phát tri n m nh.3 6.1 1. cá. Các ñ i tư ng ch y u ñang ñư c quan tâm nghiên c u như: vi t o. nhưng nh ng th c ăn tươi s ng như t o. các lo i này có th tr n vào th c ăn m c 1-5%. vì chúng có giá tr dinh dư ng cao (b ng 9. Trong s n xu t gi ng u trùng.8 56. 9.6.3 20..7 5445 Ngh nuôi giáp xác. b t cá.4. Mùn bã h u cơ có giá tr dinh dư ng th p nhưng g n trên mùn bã h u cơ là nh ng t p ñoàn n m.3) B ng 9.Ch t k t dính: Ch t k t dính làm cho th c ăn b n trong nư c. giáp xác râu ngành. ñ c bi t sinh kh i vi khu n là ngu n cung c p axit amin thi t y u. Probiotic trong nuôi tr ng thu s n Do yêu c u v v sinh an toàn th c ph m ngày càng cao. Vi c nuôi và s d ng các sinh v t làm th c ăn này ñã có m t l ch s lâu ñ i nhi u nư c và ngày nay ñang ñư c áp d ng r ng rãi tên toàn th gi i.6 5537 Ostracoda 35. CMC (carboxyl methyl cellulose).2.3 19. Mùn bã h u cơ và sinh kh i vi khu n Mùn bã h u cơ là s n ph m phân gi i ch t h u cơ có ngu n g c t ñ ng v t ho c th c v t. glutamate. b t các loài nhuy n th hay trong các s n ph m thu phân c a nh ng th c ăn này.. alanine.5 10. 9. Nghiên c u ñ c ñi m sinh h c.5 5683 Copepoda 10. m c dù có nhi u k thu t tiên ti n trong s n xu t th c ăn nhân t o cho u trùng.0 61.. Thành ph n dinh dư ng c a m t s zooplankton nư c bi n và nư c ng t (Hepher. m t s peptid như betain có tác d ng h p d n tôm. 1988) Thành ph n dinh dư ng (% v t ch t khô) VCK CP EE Tro GE kcal/kg Rotifier 11. Ch t k t dính thư ng dùng là tinh b t ngũ c c. luân trùng. bentonite. Artemia. Ngày nay. tinh b t s n có th dùng 5% trong h n h p th c ăn viên. ñ c bi t là giai ño n u trùng. Th c ăn t nhiên Th c ăn t nhiên ñóng vai trò r t quan tr ng. Các ch t k t dính khác ñư c dùng nhi u trong công nghi p th c ăn thu s n là alginate. th c ăn và k thu t cho ăn là v n ñ r t quan tr ng. nhu c u con gi ng ngày càng gia tăng. .5 19. vì th . Các ch t này hi n di n trong b t tôm.3 52. v n ñư c xem là th c ăn vô cùng quan tr ng và có ti m năng r t l n trong s n xu t gi ng.5.3 7. chitosan. nh t là nhóm axit amin ch a lưu huỳnh. quy t ñ nh s thành công trong ương nuôi nhi u loài ñ ng v t th y s n. giáp xác râu ngành.0 41. b t m c. gelatin.9 20.6 49.1 5835 Cladocera 9.2. Lư ng protein trong mùn bã h u cơ ch kho ng 10%. 9. vi khu n và các protozoa làm nhi m v phân hu ch t h u cơ. k thu t nuôi m t s lo i th c ăn tươi s ng cho ñ ng v t th y s n ñã ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. nhưng n u k chung v i t p ñoàn sinh v t công sinh thì giá tr dinh dư ng c a mùn bã h u cơ tăng lên nhi u l n. Zooplankton Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 83 .

v i môi trư ng s ng c a con v t ch thì không bao g m trong ñ nh nghĩa này. trên c u trúc b m t ñ ng v t ch và trong môi trư ng nuôi. Các vi khu n bi n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 84 . t ñó c i thi n kh năng s d ng th c ăn.. probiotic có th bao g m nh ng vi khu n ngăn ng a b nh sinh (pathogen) phát tri n trong ng tiêu hoá. Các nhà vi sinh h c ñã ñưa ra các b ng ch ng sau: Lactobacillus sp. 1998). nh ñó ngăn ch n b nh và h n ch s c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng c a nh ng vi khu n có h i. vi c s d ng probiotic trong nuôi tôm Mexico cũng tr ph bi n. Nhi u bi n pháp ñã ñư c áp d ng ñ thay th kháng sinh. có th s n sinh bactericins là ch t ưc ch trư ng c a vi khác (ch y u là vi khu n gram (+). Kháng sinh ñã t o ra nh ng dòng vi kháng sinh. lysozymes. Carnobacterium. Vi khu n Vibrio alginolyticus ñư c dùng như m t probiotic cho tôm Ecuador vào năm 1992. 90% s lư ng này b sung vào th c ăn chăn nuôi (International Poultry Production.. Ngày nay. kháng sinh ñã b h n ch s d ng làm ch t kích thích sinh trư ng và phòng b nh trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. siderophores. C ng ñ ng Châu Âu ñã c m s d ng t t c các lo i kháng sinh làm th c ăn b sung trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n.. S d ng probiotic trong NTTS còn r t m i.). nhưng s n lư ng cá v n tăng t 50 ngàn t n lên 350 ngàn t n. Bacillus và Pseudomonas. l n ñ u tiên s d ng vi khu n như m t ngu n th c ph m và như m t tác nhân sinh h c ñ kh ng ch b nh c a cá vào năm 1980. Ki u tác ñ ng c a probiotic. FAO cũng coi vi c nghiên c u probiotic cùng v i các ch t kích thích mi n d ch (immunostimulant). proteases. Probiotic Bacteria. 2003): Probiotic s n sinh các ch t c ch Vi khu n probiotic có th s n sinh m t s hoá ch t có tác d ng di t khu n hay c ch ho t ñ ng c a vi khu n b nh dư i d ng ñơn hay h n h p như kháng sinh. hàng năm lư ng kháng sinh s n xu t ra lên t i 27 ngàn t n. Ngày nay. Probiotic là gì? Theo Laurent Verschuere và ctv (2000). Beneficial Bacteria. Na Uy gi m lư ng kháng sinh trong NTTS t 50 t n vào năm 1987 xu ng còn 746. Sau ñây là tóm t t nh ng ki u tác c a probiotic (Verschuere và ctv. B t ñ u t năm 2006.5kg năm 1997. hydrogen peroxid. Nh ng vi khu n cung c p ch t dinh dư ng không h tr cho con v t ch hay không có m i quan h tương tác v i vi khu n khác. bactericins. probiotic ñư c ñ nh nghĩa như sau: “Probiotic là nh ng vi khu n s ng có nh hư ng t t cho v t ch nh vào s bi n ñ i h vi khu n g n v i v t ch hay xung quanh con v t ch . axit h u cơ hay diacetyl. Yasuda và Taga. tuy nhiên cũng chưa có nh ng lý gi i ñư c ch p nh n hoàn toàn. loài ngư i ñã t n hàng t ñô la ñ nghiên c u và tìm ra nh ng lo i kháng sinh m i thay th kháng sinh cũ ñã m t tác d ng di t khu n.).. trong s các bi n pháp này probiotic ñã có tác d ng l n và có nhi u tri n v ng.. nâng cao kh năng ch ng b nh c a v t ch và c i thi n ch t lư ng môi trư ng xung quanh” D a trên ñ nh nghĩa này chúng ta th y r ng. H u h t probiotic ñư c dùng như m t tác nhân ki m soát sinh h c trong nuôi tr ng thu s n thu c v vi khu n lactic (Lactobacillus.Kho ng 20 năm trư c ñây. Tác ñ ng này có th th c hi n trên b m t (trên da) và trong ru t ñ ng v t ch hay trong môi trư ng nuôi c y vi khu n. kháng sinh dùng v i m t lư ng r t l n. Probiotic còn có các tên khác là: Probiont. nh v y s n lư ng tôm ñã tăng 35% trong khi toàn b lư ng dùng kháng sinh gi m 94% trong th i gian t 1991 ñ n 1995. 2000 và Jenn-Kan Lu. Có nhi u nghiên c u v cơ ch tác ñ ng c a probiotic. Vibrio (Vibrio alginolyticus. các ch t nâng cao kh năng mi n d ch (immune enhancers) như m t trong các bi n pháp ch y u ñ c i thi n ch t lư ng môi trư ng nuôi thu s n.

dòng B-10-31. anguillarum (hai vi khu n này thu c vi khu n gram (-) thư ng nhi m trong nư c. hydrophila. Vi khu n bám dính trên niêm m c ru t nh cơ ch ñ c trưng (d a vào ch t bám dính c a vi khu n và các phân t receptor c a thư ng bì ru t) và cơ ch không ñ c trưng (d a vào nh ng y u t hoá v t lý h c). anguillarum và A. gi m ñu c BOD (Biochemical Oxygen Demand: nhu c u oxy sinh hoá) và gi m ñ c amonia. Có 3 cách s d ng probiotic trong nuôi tr ng thu s n: ðưa tr c ti p vào nư c ñ vi khu n probiotic khu trú trư c trong nư c. B n thân vi khu n có h i b lo i b thì cũng có nghĩa là lo i b ñư c ñ i th c nh tranh các ch t dinh dư ng và năng lư ng dùng cho vi khu n probiotic và cho con v t ch . vi khu n b nh ñư c dùng trong th c nghi m là Aeromonas salmonicida. Alteromonas sp. Tranh dành dinh dư ng và năng lư ng v i nh ng vi khu n khác T t c các vi khu n ñ u yêu c u Fe ñ tăng trư ng. Năng l c c nh tranh bám dính và sinh trư ng trong ru t hay niêm d ch ñã ñư c ch ng minh in vitro trên vi khu n probiotic Carnobacterium dòng K1 ñ i v i V. S lư ng A. tr n probiotics vào th c ăn. anguillarum (dòng VL4335). Nâng cao ñáp ng mi n d ch c a ru t Kháng nguyên c a probiotic kích thích t bào niêm ru t s n sinh kháng th ch ng l i b nh. ñ c bi t t o ñ . Cơ ch này xãy ra mô và ñư c th c nghi m v i V. Vi khu n probiotic h n ch s phát tri n c a t o là ñi u không mong mu n trong nuôi u trùng b ng k thu t nư c xanh (green-water technique). artemia) v i probiotic. trong ñ t và th c ph m). t c là k thu t b sung thêm t o ñơn bào cho u trùng. Trong s 41 dòng vi khu n th nghi m có t i 23 dòng c ch sinh trư ng c a t o ñơn bào Pavlova lutheri nh ng m c ñ khác nhau. các khu n h i không có kh năng này cho nên thi u s t cho tăng trư ng c a chúng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 85 . Trong th c nghi m ngư i ta th y ñ ng v t thí nghi m ñư c b sung vi khu n lactic ñã tăng kh năng ch ng l i b nh truy n nhi m ñư ng ru t khá rõ r t. thư ng nhi m trong h i s n và gây ñ c c p tính cho ngư i). mykiss) nuôi b ng th c b sung vi khu n probiotic là Camobacterium. Tranh giành v trí bám dính v i vi khu n có h i Vi khu n probiotic có th ngăn tr s khu trú c a b nh sinh theo cơ ch tranh giành trí bám dính trên vách ru t hay trên b m t các mô khác. giúp con v t ch s d ng th c ăn hi u qu hơn và tăng trư ng t t hơn. cũng c n lưu ý r ng trong m i tương tác v i vi t o thì vi khu n probiotic l i c ch s phát tri n c a vi t o. Ch t c ch c a probiotic ti p t c nâng cao hi u qu c a kháng th c a con v t ch . ng d ng probiotics trong nuôi tr ng thu s n. K t qu th c nghi m trên cá Cá h i ð i Tây dương (Atlantic salmon) và cá h i nư c ng t (O.salmonicida trong phân t 105 CFU/g gi m còn 102 CFU/g phân sau khi dùng probiotic trong 3 ngày. C i thi n ch t lư ng nư c X lý nư c nuôi thu s n b ng probiotic ñã th y gi m ñư c ch t h u cơ trong nư c c a ao nuôi. parahaemolyticus là vi khu n hi u khí gram (-). ương nuôi th c ăn t nhiên (rotifier. Siderophores là chelat s t ba kh i lư ng phân t th p (<1500) do vi khu n probiotic sinh ra và có th hoà tan s t k t t a ñ cho vi khu n s d ng.s n sinh enzyme phân gi i vi khu n ch ng l i Vibrio parahaemolyticus (V. phân l p t nư c bi n g n b c a Nh t s n sinh monastatin có tác d ng c ch ho t tính protease c a Aermonas hydrophila và V. Tuy nhiên. nitrit và hydrogen sulfide. kh ng ch ñư c vi khu n b nh. Ngoài các ki u tác ñ ng trên ngư i ta cũng th y r ng vi khu n probiotic còn góp thêm enzym cho con v t ch cũng như cung c p các nguyên t ña vi lư ng cho con v t ch .

Trong 7 thí nghi m. paraheamolyticus không phát hi n th y trên tôm dùng probiotic. K t qu th c nghi m trên các loài giáp xác (crustaceans) K t qu th c nghi m trên tôm. Ngày nay probiotic ñã ñư c dùng khá ph bi n trong chăn nuôi và nuôi tr ng thu s n. Thông thư ng ngư i ta ph i h p probiotic v i prebiotic (prebiotic là nh ng ch t h tr vi khu n có l i phát tri n và lo i b nh ng vi khu n có h i như manan oligosacharide và glucan oligosacharide). Vi khu n probiotic (ch y u là Nitrobacter) có vai trò thúc ñ y quá trình nitrit hoá nh ñó làm gi m b t n ng ñ NH3 trong nư c.Vi khu n Pseudomonas fluorescens cũng có tác d ng h n ch A. H p ch t h u cơ trong nư c. Ví d . t l s ng ch ñ t 6. n ng ñ NH3 trong nư c s cao và có h i cho s s ng c a ñ ng v t nư c. Artemia ương nuôi b ng môi trư ng b sung Bacillus sp. Vi khu n P. trong 6/9 thí nghi m không có PM-4. hi u su t chuy n hoá th c ăn tăng 20%. b phân gi i thành amoniac. t l s ng c a u trùng cua b sung PM-4 là 27. Sau 10 ngày nuôi nhóm tôm thí nghi m có t l nuôi s ng là 100% còn nhóm ñ i ch ng là 26%. b cũng ñã nuôi diatom và rotifier. Vi khu n có h i V.2%. trong khi ñó phát hi n th y 10% m u tôm có vi khu n gây b nh này trên tôm nh n kháng sinh hay trên tôm ñ i ch ng. Probiotics dùng trong x lý nư c. Có m i tương quan âm gi a s có m t c a PM-4 v i m t ñ c a Vibrio spp. Indonesia ngư i ta dùng Bacillus cho ao nuôi tôm ñã giúp tôm phát tri n 160 ngày không có v n ñ gì. salmonicida do cơ ch tranh giành s t. ngư i ta dùng ch t h p ph (như zeolite hay De-Odorase chi t t cây Yucca) ñ gi m lư ng NH3 trong môi trư ng nuôi. amoniac tham gia vào quá trình nitrit hoá bi n thành nitrit (NO2-) r i thành nitrat (NO3-) nh nhóm vi khu n t dư ng mà ch y u là Nitrosomonas và Nitrobacter theo ph n ng tóm t t như sau: Nitrosomonas 2NH3-N + 3O2 2NO2--N +2H2 + 2H2NO2 -N + O2 - Nitrobacter 2NO3--N Nitrate l i ñư c th c v t và t o bi n thành nitrit r i ñư c chloroplast chuy n thành NH4+ ñ sinh t ng h p protein. Thông thư ng. Vi khu n proboiotic là V. K t qu th c nghi m trên cua. Nhóm vi khu n Bacillus sp. Diatom và rotifier v i dòng vi khu n PM-4 r i ñưa vào b nuôi u trùng cua (Portunus trituberculatus) trong 7 ngày. t c ñ tăng trư ng tăng 30%). u trùng không phát tri n. Shrimp-604TM c a hãng Alltech (M ) là s n ph m ph i h p c a manan oligosacharide. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 86 . trong khi ñó t t c nh ng ao nuôi không dùng Bacillus ñ u th t b i do Vibrio ñã gi t ch t tôm trư c 80 ngày nuôi. dung tích b 200m3. cũng thư ng ñư c s d ng ñ x lý nư c. Quá trình phân gi i hình thành NH3 nhanh hơn quá trình l y NH3 ñ t ng h p protein. alginolyticus hàng ngày ñưa vào b nuôi u trùng tôm (b 2560 t n) ñã làm t l nuôi s ng và kh i lu ng c a tôm cao hơn tôm ñ i ch ng hay tôm dùng oxytetracycline. crôm và selen h u cơ cùng v i ch t h p ph amoniac chi t rút t cây yucca dùng cho tôm r t hi u qu (năng su t và t l nuôi s ng tăng 10%. v i vi khoáng và v i ch t h p ph amoniac. ñã c i thi n t l nuôi s ng c a tôm Penaeus monodon khi cho nhi m Vibrio harveyi.8%. Protein l i b vi khu n phân gi i thành NH3. fluorescens tác ñ ng bên ngoài cơ th cá. dư i tác d ng c a h u h t vi khu n.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 87 . Các ch t ñ c ngu n g c hóa h c. (eds). 3rd Eds. CAB international. Fishing New Books Ltd.D. 2004. 701 Granvil D. 2000. New.J.. Granvil D. England Stumn. 1989. Steffens. 2002.SRAC Publication No. C. J. R. Ellis Horwood Limited.CÂU H I: 1. E. Lê ð c Ngoan. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Fish Nutrition. Nhà XBNN. and Lim. FAO. 3rd Ed. sinh h c và các ch t kháng dinh dư ng trong th c ăn c a cá và tác h i c a chúng. K tên và nêu vai trò c a nh ng th c ăn b sung dinh dư ng và phi dinh dư ng. Hardy. ð c ñi m dinh dư ng c a nhóm th c ăn gi u năng lư ng và protein 2. and Morgan. Rome. 2005. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Ludwig. (eds). Hà n i. 1987. Australian Centre for International Agricultural Research. Edwards. G. L. Nguy n Th Lương H ng. Academic Press. Nhà XBNN. Treece and D. Imprint of Elsevier Science. Giáo trình th c ăn gia súc. H Chí Minh.. Vi n chăn nuôi. 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. W.. Patrick Sorgeloos. Principles of Fish Nutrition. 2000. 1985. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. 823pp. D. J. 702. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Tôn Th t Sơn. u trùng tôm cá thích lo i th c ăn nào? 4. England Webster. Swift. L i Văn Hùng. Nhà XBNN. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). A Wiley-Interscience Publication. Ti ng Anh Gerald M. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . 2004. Laurent Verschuere. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. and Allan. 1999. Allen Davis.W.. W. Geert Rombaut. Treece. P.. 700. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture . 1996.SRAC Publication No. Aquaculture Training Manual.R. Nguy n Th Hoa Lý. Hà N i. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 1997. Vì sao ngư i ta ñánh giá cao giá tr dinh dư ng c a th c ăn t nhiên. Hà N i. 2002. TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. C. Dư Thanh H ng. UNDP. Canberra 2004 Halver. 2002. 3. Nhà XBNN.. Willy Verstraete.

4 .0 . nitơ ñơn gi n và ánh sáng m t tr i ñ sinh trư ng và phát tri n.2 . u trùng cá h i khá l n và túi lòng ñ cũng l n ñ cung c p th c ăn n i sinh trong 3 tu n phát tri n ñ u tiên.4. túi lòng ñ cũng nh và cung c p th c ăn n i sinh ch ñ trong kho ng 3 ngày.0 1. y u ñu i và chưa phát tri n ñ y ñ v m t sinh lý như kích thư c mi ng còn nh . Ví d : tr ng cá h i Atlantic thư ng l n hơn tr ng Gilhead seabream ít nh t 4 l n (b ng 10.25 3.0.0 Cá h i vân (Onchorhyncus mykiss) 4. u trùng cá h i có th ăn ñư c nh ng ti u ph n th c ăn có kích thư c 1mm.20.84 1.8.5 . Zooplankton ñư c coi là sinh v t d dư ng.3. s n xu t c a các tr i cá và tôm h u như d a ch y u vào vi c ñánh b t nh ng cá gi ng (giai ño n cá b t) s ng trong t nhiên.0 * Ngu n: Jones và Houde.2 . live food ) là các phiêu sinh (plankton).0 .4 3. 1981 (d n theo Patric Lavens và Patric Sorgelooos.8 .9 .25. b i vì chúng có th s d ng ngu n cacbon.1. Zooplankton là ngu n th c ăn quan tr ng c a u trùng tôm và cá trong t nhiên hay nuôi tr ng.0 Sole (Solea solea) 1. kích thư c mi ng có liên quan v i kích thư c cơ th và kích thư c cơ th l i b chi ph i b i ñư ng kính c a tr ng và th i kỳ nuôi dư ng n i sinh (t c là th i kỳ tiêu th túi lòng ñ ). ñó là phiêu sinh th c v t (phytoplankton) và phiêu sinh ñ ng v t (zooplankton). 10. Phiêu sinh có hai nhóm.1.6.6.0 Cá chép (Cyprinus caprio) 0. pha ñ u. còn như u trùng Gilthead seabream ch ăn ñư c nh ng ti u ph n có kích thư c 0.2 .1. B ng 10.1.7 Milkfish (Chanos chanos) 1.0 Turbo (Scophthalmus maximus) 0. K t qu là lúc n .77 . Kích thư c mi ng u trùng pha nuôi dư ng ñ u Kích thư c mi ng c a u trùng pha ñ u gi i h n kích thư c c a các ti u ph n th c ăn mà u trùng có th ăn.1 .4 .4 7. còn như u trùng cá Gilhead seabream thì r t nh . Phiêu sinh chính là chu i th c ăn sơ c p và th c p cho h u h t ñ ng v t nư c.90 1.1.7 . u trùng thân m m và giáp xác ñã ñư c s n xu t trong các tr i gi ng trên toàn th gi i. chúng là ñi m xu t phát c a chu i th c ăn.0 .4 Bream (Acanthopagrus cuvieri) 0.2.1).2 2. u trùng là nh ng sinh v t còn r t nh .78 .4 Greasy grouper (Epinephelus tauvina) 0.1.6 4.9 . Nh ng y u t này h n ch vi c l a ch n và s d ng th c ăn thích h p trong nh ng pha nuôi dư ng ñ u tiên c a u trùng.0 15.2 3.2 Seabass châu Âu (Dicentrarchus labrax) 1.0 .3.1mm.3.2.9 . Phytoplankton ñư c coi là sinh v t t dư ng. chúng ăn nh ng sinh v t t dư ng và các sinh v t d dư ng khác. Trong nh ng năm 70.CHƯƠNG X TH C ĂN T 10.1. t sau khi k thu t s n xu t u trùng t ñàn b m tr nên ph bi n thì hàng t u trùng cá.1.1996) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 88 . Tuy nhiên.0. Nói chung.0 Gilthead seabream (Sparus aurata) 0.2.1. VAI TRÒ C A TH C ĂN T NHIÊN NHIÊN ð I V I NUÔI TR NG TH Y S N Th c ăn t nhiên hay th c ăn s ng (natural food.9 .1.8 . Kích thư c tr ng và chi u dài u trùng lúc n c a m t s loài cá* Loài ðư ng kính tr ng (mm) Chi u dài u trùng (mm) Cá h i Atlantic (Salmo salar) 5. giác quan và h th ng tiêu hoá chưa hoàn thi n.1.0 12.0 .4 Grey mullet (Mugil cephalus) 0.

bao g m Brachionus rubens. th y r ng u trùng c a nh ng cá này ch có th s d ng ñư c nh ng ngu n th c ăn (i) d tiêu hoá (như th c ăn ch a m t s l n axit amin t do và oligopeptide thay cho nh ng phân t protein ph c h p). tôm he (penaeid shrimp). cladocerans. và (iii) cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng quan tr ng mà u trùng yêu c u. cilliates vv.). cá bi n giai ño n cá hương. ngoaì t bào hình nón còn có t bào hình g y v i nhi u s c ch t th giác trên võng m c. Tuy nhiên. ng tiêu hoá thì ng n.2.10. ñ i v i vi c nuôi cá bi n giai ño n ñ u b ng lo i th c ăn này thì k t qu còn r t h n ch .. giúp cho u trùng có nhi u cơ h i g p ñư c th c ăn. daphnids. cá. Ngày nay.) và zooplankton khác nhau (copepods. T ñó. rotifer. giúp cho giác quan u trùng phát tri n. th c ăn ph i ch không ñáp ng ñư c t t c các yêu c u cho u trùng các loài cá nh như Gilhead seabream và k t qu là u trùng nghèo sinh trư ng và có t l ch t cao.. Kh u ph n t nhiên c a h u h t các loài cá nuôi g m nh ng loài phytoplankton (diatoms. Trong vài năm g n ñây ngư i ta ñ t ñư c k t qu r t t t trong vi c nuôi tôm b ng m t s s n ph m b sung và thay th th c ăn s ng. Ngoài ra.. M t khác t o l i là ngu n th c ăn c a zooplankton và chính zooplankton l i là ngu n th c ăn cho u trùng c a cá và giáp xác giai ño n u trùng và giai ño n cá hương. th c ăn cho u trùng c a m t s loài giáp xác và th c ăn cho m t s loài cá giai ño n sinh trư ng ñ u. flagellates vv. nh kh năng bơi c a th c ăn s ng mà th c ăn ñư c phân b ñ u trong c t nư c. u trùng cá Gilhead seabream (gi ng như u trùng nhi u loài cá khác) không có d dày hoàn ch nh. u trùng decapod. ch có m t s enzyme ho t ñ ng ñ u pha nuôi dư ng. khi n cho năng l c th giác kém. kh u giác. Ngoài ra. Ngư c l i. Bên 89 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ng tiêu hoá Tình tr ng phát tri n c a h th ng tiêu hoá c a u trùng pha ñ u cũng cho bi t u trùng có th tiêu hoá ñư c th c ăn ăn vào hay không. th c ăn s ng còn có tác d ng kích thích s phát tri n các giác quan c a u trùng. Moina spp.. 10. cá bi n + Artemia spp. + Brachionus plicatilis s d ng cho giáp xác (crustaceans). m t s lo i th c ăn s ng khác cũng ñư c dùng v i m c ñ h n ch hơn.2. S phong phú và ña d ng c a th c ăn s ng v i nh ng kích thư c và thành ph n dinh dư ng khác nhau ñã cho u trùng cá nh ng cơ may tuy t v i ñ tăng trư ng và phát tri n. Trái l i..1. Nói chung. Th c ăn s ng thư ng có ñ tương ph n t t hơn th c ăn nhân t o và nh v n ñ ng liên t c mà có hi u qu kích thích. (ii) ch a enzyme cho phép th c ăn t phân gi i. postlarrvae tôm và tôm b m . th c ăn s ng thì có th ñáp ng ñư c t t c các tiêu chu n c n thi t c a u trùng các loài cá nh . ba nhóm th c ăn s ng dùng ph bi n ñ nuôi u trùng quy mô công nghi p (industrial larviculture) là: + Nh ng loài vi t o có kích thư c 2 ñ n 20μm s d ng cho hai m nh v (bivalves). VI T O (MICRO-ALGAE) Vi t o là ngu n th c ăn cho t t c các giai ño n sinh trư ng c a ñ ng v t hai m nh v . nh v y năng l c th giác t t hơn. v giác và ñư ng bên r t quan tr ng ñ i v i vi c phát hi n th c ăn. Tuy v y. copepods. Các giác quan c a u trùng như th giác. nhưng võng m c m t c a cá giai ño n l n hơn (giai ño n cá hương). Ví d : u trùng cá h i pha ñ u ñã có ng tiêu hoá phát tri n t t v i h th ng enzyme cho phép tiêu hoá ñư c th c ăn ñ p v n (feed crumble). tr ng Artemia kh v cho cá nư c ng t và u trùng tôm và sinh kh i Artemia cho u trùng tôm hùm. (meta-)nauplii cho giáp xác. cá Ngoài các nhóm trên. các cơ quan này l i phát tri n chưa hoàn thi n khi u trùng còn non. rotifers. Ví d : võng m c m t c a u trùng cá ch ch a t bào hình nón.

BL. ML. BP 90 Haptophyceae Chrysophyceae Prasinophyceae Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . B ng kê các loài t o trong b ng bao g m các loài diatoms. BL.2 cho bi t 8 l p chính và 32 gi ng t o nuôi tr ng ñang ñư c dùng ñ nuôi dư ng nh ng nhóm ñ ng v t nư c quan tr ng.c nh ñó. Calcitrans). Thalassiosira pseudonana. BS BL. BL. BL. Monochrysis lutheri và Chorella spp. BS. BS PL. BP. BS PL BP BP BS BS PL. BP. BP PL. MR PL.2.Các loài t o nuôi tr ng ch y u Ngày nay 40 loài vi t o khác nhau ñư c phân l p t kh p nơi trên th gi i ñư c nuôi tr ng theo phương th c thâm canh. t o xanh chlorococcalean và t o xanh hình roi (flagellated). BP. BP. 10.2). B ng 10. ML. t o ñư c dùng tr c ti p trong các tank u trùng và chúng ñóng vai trò làm n ñ nh ch t lư ng nư c. Các l p và gi ng vi t o ch y u ñư c nuôi tr ng (De Pauw và Persoone. BL. BS. 1988) L p Bacillariophyceae Gi ng Skeletonema Thalassiosira Phaeodactylum Chaetoceros Cylindrotheca Bellerochea Actinocyclus Nitzchia Cyclotella Isochrysis Pseudoisochrysis Dicrateria Monochrysis (Pavlova) Tetraselmis (Platymonas) Pyramimonas ng d ng PL. BL. B ng 10. t o xanh hình s i có kích thư c t vài micromet ñ n hơn 100μm. ML BP BL.1. MR BL. Cheatoceros gracilis. AL. t o roi (Isochrysis galbana. vi c nuôi u trùng cá bi n theo k thu t nư c xanh (green water technique).1). H u h t nh ng loài t o dùng thư ng xuyên trong nuôi bi n là diatoms (Skeletonema costatum.2. cung c p dinh dư ng cho u trùng và kh ng ch vi khu n (hình 10. C. BP. BP. BP PL. Tetraselmis suecica.) (hình 10.

7. C. BP.11 . (Laing. t l tiêu hoá.3). BS BP BP BP BP. pseudomonas) và prymnesiophyte Platymonas lutheri. 22:6n-3) gi vai trò quan tr ng trong vi c ñánh giá giá tr dinh dư ng ñ i v i v i m t loài t o dùng ñ nuôi ñ ng v t bi n. 1991) Các acid béo chưa no HUFA.) và Chroomonas salina. (c) Chaetoceros spp. Hàm lư ng chlorophyl a (Chl a). Hình 10. Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o phát tri n dư i nh ng ñi u ki n xác ñ nh và thu ho ch pha log ñư c trình bày ñ th 10. Giá tr dinh dư ng c a vi t o Giá tr dinh dư ng c a vi t o ph thu c vào kích thư c t bào. lipid và carbohydrate bi u th b ng % ch t khô n m trong ph m vi 12-35. lutheri. nhưng hàm lư ng protein.2-23 và 4. l n lư t. M t vài lo i t o bi n dùng làm th c ăn trong nuôi tr ng thu s n: (a) Tetraselmis spp.6-23. MR PL. T.3. ði u ki n nuôi tr ng cũng nh hư ng nhi u ñ n giá tr dinh dư ng c a vi t o. gracilis. carbohydrtae (CHO) và lipid c a 16 gi ng vi t o dùng ph bi n trong nuôi thu s n (% theo ch t khô) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 91 .Cryptophyceae Cryptophyceae Xanthophyceae Chlorophyceae Cyanophyceae Ghi chú: PL: u trùng tôm he BL: u trùng nhuy n th hai m nh v ML: u trùng tôm nư c ng t BP: h u u trùng nhuy n th hai m nh v Micromonas Chroomonas Cryptomonas Rhodomonas Chlamydomonas Chlorococcum Olisthodiscus Carteria Dunaliella Spirulina BP BP BP BL. protein. BS. còn DHA thì có nhi u trong prymnesiophytes (P. 20:4n-6) và docosahexaenoic acid (DHA. BP BL. B ng 10. ñ c bi t eicosapentaenoic acid (EPA. BP. Vi t o cũng là m t ngu n gi u vitamin C (0. (b) Dunaniella spp. arachidonic acid (ARA. MR AL: u trùng bào ngư MR: rotifers nư c m n (Brachionus) BS: Tôm nư c m n (Artemia) SC: copepods nư c m n FZ: zooplankton nư c ng t 10.62 %/ch t khô). MR. 20:5n-3). costatum. FZ.2.2.3.. ch t ñ c và thành ph n sinh hoá (b ng 10. Tuy bi n ñ ng khá r ng tuỳ theo các l p và các loài. BS. EPA có nhi u trong các loài diatom (Chaetoceros calcitrans.2.1.. S. Isochrysis sp.

98 0.68 2.9 21.9 21.0 4.1 6.30 8.cell-1) 11.4 122.8 29.7 52.3 0.78 0.7 52.9 1.1 83.2 3.9 12.2 13 14 10 19 15 21 12 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 92 .8 9.1 269.21 0.1 0.0 11.7 16.5 2.37 0.080 0.41 0. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylumtricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Ch t khô (pg.054 3.7 9.04 0.34 0.8 12.3 74.2 23.27 1.5 15.4 4.0 0.2 28.73 0.83 1.4 52.63 0.0 168.80 34 12 26 30 25 34 20 30 29 6.53 1.1 9.0 6.2 10.4 122.8 7.63 0.2 Chl a Protein (pg.7 93.1 CHO Lipid 0.6 8.2 5.8 102.3 11.0 23.5 14.1 16 7.86 29.4 35.0 5.5 20.4 2.34 24.01 1.0 6.5 6.4 99.4 99.5 1.5 0.0 9.7 20.95 1.5 3.2 28.8 76.L p và gi ng vi t o Bacillariophyceae Chaetoceros calcitrans Chaetoceros gracilis Nitzchia closterium Phaeodactylum tricornutum Skeletonema costatum Thalassiosira pseudonana Chlorophyceae Dunaliella tertiolecta Nannochloris atomus Cryptophyceae Chroomonas salina Eustigmatophyceae Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff.7 0.29 6.8 5.3 74.5 12.7 5.0 4.2 30.48 32.9 1.8 76.2 % theo v t ch t khô 11.8 9.4 2.1 45.cell-1) 3.8 8.0 13.73 0.0 5.

Aranda (1994) th y r ng quá trình tiêu hóa t o Tetraselmis chuii.3 93. dùng làm th c ăn không ch trong ngh nuôi th y s n mà còn nhi u lĩnh v c khác.8 12.5 29. Nh t B n.98 35 31 31 29 23 29 26 7. seucica. I. Galbana (T-iso) Pavlova lutheri Pavlova salina 6. cũng ñư c th nghi m thành công làm th c ăn cho luân trùng. Chlorella sp.0 12. t c ñ tăng trư ng và s c sinh s n trung bình c a luân trùng cao nh t khi cho ăn Chlorella. nhanh hơn so v i t o D. Dunaliella tertiolecta. T.2 30. và Chlorella sp. 1991). Chlorella vulgairs. Thalassiosira fluviatilis. và Chaetoceros sp.97 0. Vi c dùng Chlorella vào trong s n xu t ñó là phương pháp nư c xanh ñư c áp d ng r ng rãi trong s n xu t gi ng tôm càng. loài Chlorella nư c ng t. u trùng cua ñư c ương trong môi trư ng có b sung Chlorella.84 0.Khi ương u trùng Mytilus galloprovincialis v i các loài t o Dunaliella tertiolecta. Theo m t s báo cáo.1 0. Chlamidomonas cocoides.9 6. k t qu cho th y t l s ng và 93 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Joshep (1977) cũng ghi nh n s b sung t o s làm cho môi trư ng nư c tr nên giàu dinh dư ng.. Thêm Chlorella vào môi trư ng ương. Cohen (1976) th y r ng s hi n di n c a th c v t phiêu sinh có th thúc ñ y s tăng trư ng c a u trùng tôm thông qua vi c lo i b NH3 và m t s ch t ñ c khác. ti p theo là loài Isochrysis galbana (Nagata và Whyte.1 269.. Khi ương u trùng tôm càng xanh. tertiolecta. d ng ñơn l hay h n h p. 1990). seucica.. chi m 20% tr ng lư ng khô (Kranzfelder. T. ðài Loan. salina có hàm lư ng β-caroten cao nh t (Borowithzka.4 18 17 10 23 20 12 12 T o Chlorella Chlorella ñư c bi t ñ n nhi u b i vai trò quan tr ng c a nó v dinh dư ng cũng như là nhân t môi trư ng trong nuôi tr ng th y s n. Chlorella không ch là th c ăn quan tr ng c a luân trùng mà còn ñư c dùng ñ làm giàu acid béo cho luân trùng và m t s ñ ng v t phù du khác trư c khi dùng chúng làm th c ăn cho cá và các loài nuôi th y s n khác.7 102. Chlorella còn là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi luân trùng và ñ ng v t phiêu sinh khác. t l s ng c a cua tăng cao.42 0. Bên c nh nh ng loài Chlorella bi n.0 9. Chlorella cũng ñư c chú ý nhi u trong s n xu t gi ng cua Scylla serrata.98 0. S tiêu hóa t o Chaetoceros sp.).1 12. Quan sát quá trình tiêu hóa c a u trùng Strombus gigas v i 8 lo i t o khác nhau (Isochrysis galbana. T o Dunaliella T o Dunaliella có ch a hàm lư ng glycerol và β-caroten cao nên ñư c xem là ñ i tư ng nuôi ñ y tri n v ng. Galbana. loài D. P.98 0. V i hàm lư ng HUFA cao.89 1. Chaetoceros sp. nhanh hơn so v i 5 loài t o còn l i. Trong các loài thu c gi ng Dunaliella. m t s loài cá và hai m nh v .0 168.Nannochloropsis oculata Prasinophyceae Tetraselmis chui Tetraselmis suecica Prymnesiophyceae Isochrysis galbana Isochrysis aff. và Chlorella sp. tricornutum. 1992). Ngoài ra.0 7. Trong nuôi th y s n. Dunaliella ñóng vai trò trong ch ñ dinh dư ng c a nhuy n th nhưng v i m c ñ khác nhau tùy theo loài nhuy n th . cung c p nh ng h p ch t vi lư ng mà th c ăn ban ñ u và th c ăn b sung không có. Tetraselmis chuii.

g m: Spirulina marigold. acid béo.& C18-polyunsaturated fatty acids (PUFA). mossambicus. lam. (Tahitian). Thành ph n acid béo c a 10 loài vi t o (Volkman et al. Galbana (Moskera và ctv. cho Artemia và ñ ng v t phiêu sinh khác. seucica và I. thay 75% Spirulina thì có nh hư ng b t l i. Pepal meal. Spirulina cũng là loài t o r t giàu protein.. 1989). So v i nh ng lo i t o có kích thư c l n ñư c thí nghi m trư c ñó thì loài Spirulina nh hư ng t t nh t ñ n s tăng trư ng và s d ng th c ăn c a cá Red sea beam. thành ph n protein có trong th t cá không b nh hư ng x u. 10. El (1994) cũng cho bi t t c ñ tăng trư ng và hi u qu s d ng th c ăn c a cá Silver sea beam khác nhau không có ý nghĩa gi a nghi m th c có b sung 50% Spirulina trong kh u ph n ăn v i nghi m th c ñ i ch ng 100% b t cá. Tuy nhiên. SKEL: Skeletonema costatum. CAL: Chaetoceros calcitrans. ISO: Isochrysis sp. Boonyarapalin và ctv (1989) nghiên c u v s thay ñ i màu s c c a cá rô phi ñ Oreoromic niloticus v i các ngu n b sung s c t khác nhau.GRA: C. Spirulina cũng ñư c ñ ngh thay th m t ph n b t cá trong ch ñ ăn c a cá rô phi O. vàng lam. ð th 10. acid amin thi t y u.2. cam và hơi cam. NAN: Nannochloris atomus. (1994) thông báo Spirulina ñư c thêm vào làm th c ăn b sung cho Pagrus major v i t l 5% ñã làm tăng t c ñ tăng trư ng c a cá. TET: Tetraselmis suecica. màu s c c a cá rô phi thay ñ i theo th t nâu ñ . (c) (n-3) and (n-6) PUFA. PAV: Pavlova lutheri. b t ngh và th c ăn ñ i ch ng. khoáng. Dunaliella không ch có vai trò quan tr ng trong ương nuôi nhuy n th mà chúng còn dùng làm th c ăn cho m t s loài cá bi n.3. Ông th y r ng tương ng v i các lo i th c ăn trên. gracilis. Ghi chú: (a) C16. Các loài t o (vi t t t): C. (b) 20:5n-3 and 22:6n-3. C. THAL: Thalassiosira pseudonana.s c tăng trư ng c a u trùng th p nh t nghi m th c cho ăn h n h p T. M t 94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . DUN: Dunaliella tertiolecta. hi u qu chuy n ñ i th c ăn và hi u su t s d ng protein. vitamin và các h p ch t carotenoid nên chúng ñư c xem là ngu n dinh dư ng r t t t trong nuôi th y s n.. 1989).3. CHRO: Chroomonas salina. Vi t o trong nuôi tr ng th y s n T o Spirulina Cùng v i Chlorella và Dunaliella. Mustafa và ctv. b t ñ u tôm.

dài hơn có ý nghĩa so v i th c ăn ñ i ch ng ch dùng b t ñ u nành. cũng ñư c nghiên c u làm ngu n th c ăn cho u trùng tôm. Ngu n cung c p s c t khác là Marigold petal ch cho s bi n ñ i màu nh (Wutiporn-Phromkunthong. ñ n nay t o khuê v n ñư c xem là th c ăn tươi s ng r t quan tr ng c a u trùng tôm. cao hơn r t nhi u so v i ñ i ch ng (11%). Phaffia và krill oil.000 t bào/ml. Thlasiosira. ch ñ t 1% (Liao.. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 95 . H nh n th y Spirulina cho k t qu t t nh t v s gia tăng hàm lư ng caroten trong v c a tôm. Utama và ctv (1992) nh n th y gi m m t ñ t o t 50. Isochrysis. t l s ng c a u trùng tôm gi a các nghi m th c v n không khác nhau.000 xu ng còn 5. Hơn n a. Tùy theo t ng loài t o và ñ c ñi m c a chúng mà m i loài ñ u có nh ng ưu ñi m và như c ñi m riêng ñ i v i u trùng tôm. Ali (1992) phát hi n Spirulina và ñ u ph ng cho s c tăng trư ng c a tôm t t hơn so v i bánh d u d a. ñ t kích c 663-757 µm. t o khuê còn ñóng vai trò quan tr ng trong nuôi nhuy n th . Gu và ctv (1989) th y r ng u trùng ñư c cho ăn Spirulina apletensis và S. Trong quá trình phát tri n c a lĩnh v c s n xu t tôm gi ng. T o khuê Trong l p t o khuê.. t l s ng giai ño n Mysis ñ t 30%. K t qu thí nghi m c a Chu (1989) cho th y ch dùng m t loài t o Chaetoceros gracilis có th cung c p ch ñ ăn ñ y ñ dinh dư ng cho u trùng tôm Metapenaeus ensis t giai ño n Zoea ñ n PL6 v i t l s ng ñ t 35-63%. nhưng th p hơn so v i lô ñ i ch ng. Các tác gi nghiên c u s d ng các ngu n b sung carotenoid khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm t β-caroten. Spirulina. loài Skeletonema costatum ñư c phân l p l n ñ u tiên b i Masue (1941) ñã ñư c dùng r ng rãi và là th c ăn r t quan tr ng c a âu trùng tôm bi n. Nghiên c u v nh hư ng c a các ngu n protein khác nhau trong kh u ph n ăn c a tôm th (Penaeus indicus).000 t bào/ml do vi c thay th t o b ng th c ăn nhân t o v n cho k t qu t t. và Tetraselmis seucica so v i lô ñ i ch ng g m h n h p t o Chaetoceros calcitral và T-ISO dùng làm th c ăn cho u trùng nghêu Manila (Tapes philipinarum).nghiên c u khác cũng cho bi t s c t c a cá chép tr nên ñ m hơn khi cho cá ăn kh u ph n có b sung 10% Spirulina. Tuy nhiên. Hudinaga ñã ñ t ñư c thành công ñ u tiên trong vi c s d ng t o này làm th c ăn cho u trùng tôm. Laing và ctv (1990) nghiên c u v giá tr dinh dư ng c a t o khô loài Nannochloris sp. hi u qu s d ng protein thô và giá tr sinh h c c a Spirulina cao hơn so v i ñ u ph ng. Trong thí nghi m so sánh v s nh hư ng c a 9 lo i th c ăn nhân t o dùng thay cho t o khuê (Chaetoceros) làm th c ăn cho u trùng tôm. Vi c b sung Artemia không làm c i thi n ñư c t l s ng c a u trùng tôm. Bên c nh ñó. nhi u loài t o khuê khác như Chaetoceros sp. platensis c ng v i b t ñ u nành. Okauchi (1990) thí nghi m tìm hi u v vai trò c a t o ñ i v i spat c a trai (Pintctada fucata) và th y s c tăng trư ng c a spat cho ăn ch có t o Isochrysis aff galbana th p hơn so v i spat cho ăn k t h p Isochrysis galbana và Chaetoceros garcilis. 1984). cao hơn r t nhi u so v i các k t qu trư c ñây. ngư i ta ñã ch bi n ra nhi u lo i th c ăn nhân t o ñ thay th m t ph n ho c toàn b t o khuê. Nên cho tôm ăn v i kh u ph n ch a 3% Spirulina trong 1 tháng trư c khi thu ho ch. T l tôm s ng c a nghi m th c trên ñ t 48-53%.. 1983). S bi n ñ i màu s c c a tôm sú nuôi cũng ñư c Okada và ctv nghiên c u. T k t qu ñó. Chu (1991) cũng nh n th y u trùng tôm Metapenaeus ensis và Penaeus chinese cho ăn th c ăn nhân t o b ch m l n và t l s ng luôn th p hơn so v i tôm cho ăn Chaetoceros garcilis và Artemia. th y r ng u trùng nghêu cho ăn t o khô có s c tăng trư ng b ng ho c cao hơn so v i cho ăn d ng tươi s ng.. nhưng m t ñ t o không th th p hơn 5. Khi ương u trùng tôm he (Penaeus) t gia ño n Zoea 1 ñ n Mysis 2.

con ñ c nh hơn và kém phát tri n hơn con cái. ð i s ng c a rotifer nư c m n kéo dài kho ng 3. giúp con v t v n ñ ng xoay tròn (vì th rotifer có tên g c là Rotatoria). m t cơ quan ñã ñư c canxi hóa vùng mi ng. Cơ th c a t t c các loài g m m t s t bào c ñ nh (ví d các loài Brachionus ch a kho ng 1000 t bào) (xem hình 10. còn c a ki u nh là 160m/m ( 100-21-m/m). thân và chân. kho ng cách gi a hai l n ñ và tu i th càng ng n khi nhi t ñ càng cao và s tr ng ñ ñư c trong c ñ i cũng nh hơn khi nhi t ñ tăng. trong ph m vi t 15 ñ n 25oC tu i con cái ñ l n ñ u. có t i 90% loài s ng môi trư ng nư c ng t. có vai trò nghi n nh ng ti u ph n th c ăn ñã ăn vào (xem hình 10.6 mô t sơ lư c m t s loài rotifer nư c m n và nư c ng t). LUÂN TRÙNG (ROTIFERS) 10. Nói chung. Trong vòng ñ i c a Brachianus plicatilis thư ng có hai ki u sinh s n. nhóm loài nư c m n và nhóm loài nư c ng t. Chi u dài lorica c a rotifer ki u l n trung bình là 239m/m (130-340m/m).4 ngày 25oC.4. hình thái và các lo i gai cho phép phân bi t s khác nhau gi a các loài. Cơ quan ñ c trưng c a rotifer là mastax. ð u mang cơ quan v n ñ ng. sinh s n vô tính (asexual) và h u tính (sexual).5 .2. Ngư i ta cho r ng con cái có th sinh ra 10 th h trư c khi ch t. Trong sinh s n ñơn tính. Rotifer có m t l p v keratin ñư c g i lorica.5 ngày và sau ñó thì con cái ñ tr ng c 4 gi m t l n. Cơ th rotifer có 3 ph n là ñ u.3.1. Thân ch a ng tiêu hóa. con cái sinh s n 96 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Chi u dài cơ th c a rotifer kho ng 2mm. Trong ñi u ñi u ki n môi trư ng nào ñó. cơ quan bài ti t và sinh s n. Hình thái Rotifer thu c v l p ñ ng v t ña bào nh nh t. M t vài ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Rotifer có hai nhóm loài. Năng l c sinh s n c a Brachionus ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng.1. 2 nhi m s c th ). Rotifer nư c ng t thư ng dùng trong nuôi u trùng nư c ng t là các loài Brachionus calyciflorus và Brachionus rubens.4 . rotifer dùng trong nuôi u trùng bi n thư ng là rotifer ki u nh (có tên là Brachionus rotundiformis) và ki u l n (có tên là Brachionus plicatilis). u trùng trư ng thành sau 0. Trong s hơn 1000 loài ñã ñư c nh n bi t. ñó là các lông hình khuyên.4). 10. con cái s n sinh tr ng amictic (diploid. tr ng s n thành con cái amictic.3.10.3. Trong nhóm loài nư c m n.

môi trư ng Selco: CS và Super Selco: SS) 10. HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng c a hãng Selco có th tăng 5-10 l n so v i môi trư ng t o Chlorella hay t o k t h p men bánh mì (ñ th 10.. 10. Hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong các môi trư ng khác nhau (CHL: Chlorella sp.4.h u tính. oxy hòa tan. vi khu n.4). protein . sinh ra con cái mictic và amictic. Nhi t ñ t i ưu cho rotifer ki u l n th p hơn ki u nh .3. có kích thư c nh ch b ng kho ng 1/4 kích thư c c a con cái. Men bánh mì: BY. Brachianus plicatilis có th s ng trong môi trư ng có ñ m n t 1 ñ n 97 ppt. nhưng con cái mictic thì s n sinh ra tr ng haploid (n nhi m s c th ). Tuy không phân bi t ñư c v hình thái. (1994) nghiên c u s d ng rotifer cho tôm he cũng kh ng ñ nh Brachionus plicatilis là m t trong nh ng lo i th c ăn thích 97 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . nói chung tăng nhi t ñ trong ph m vi thích h p thì tăng kh năng sinh s n. hàm lư ng HUFA c a rotifer nuôi trong môi trư ng t o Chlorella sp. Giá tr dinh dư ng c a rotifer Rotifer r t giàu protein (52-59% CP) và ch t béo (13% EE). tuy nhiên kh năng sinh s n t t nh t khi ñ m n dư i 35 ppt (Lubzens. H u h t các cơ s ương nuôi rotifer s d ng ñ m n 10-20 ppt. pH.. Protein Selco: PS. Rotifer trong nuôi tr ng th y s n Wendy (1991) t k t qu nghiên c u c a Nagata (1989) cho bi t Brachionus plicatilis ñư c s d ng r t r ng rãi trên th gi i trong ương nuôi u trùng c a trên 60 loài cá bi n và 18 loài giáp xác. men bánh mì hay các môi trư ng nhân t o khác c a hãng Selco ñã thay ñ i r t nhi u theo v i các môi tru ng khác nhau. không có ng tiêu hóa và bong bóng nhưng có m t d ch hoàn ch a ñ y tinh trùng. như v y vi c thay ñ i ñ m n ph i th c hi n t t và th n tr ng.3. u trùng n ra t tr ng mictic không th tinh thì phát tri n thành con ñ c haploid. 1987). Giá tr dinh dư ng c a rotifer ph thu c vào môi trư ng. vitamin C. hàm lư ng NH3. sinh trư ng v i m t ñ cao và sinh s n nhanh. bơi ch m. ðây là nh ng tr ng ngh mà s ch phát tri n và n ra nh ng con cái amictic sau khi ti p xúc v i môi trư ng thu n l i (xem hình 10..5).1% n-3 HUFA). ði u ki n s ng c a rotifer ph thu c vào ñ m n. ð th 10. ñ c bi t là các HUAF (3.3. Ngư i ta có th tăng giá tr dinh dư ng c a rotifer b ng cách nuôi rotifer trong các môi trư ng ñư c làm gi u các ch t dinh dư ng như acid béo omega-3. Ví d . Nuôi rotifer dư i nhi t ñ t i ưu thì làm ch m s tăng trư ng c a qu n th . ð m n thay ñ i 5 ppt có th c ch kh năng bơi và gây ch t. Zheng và ctv. Nhi t ñ t i ưu thích h p v i h u h t các nhóm rotifier là 28-32oC.4.. Tr ng mictic th tinh thì có kích thư c l n hơn và có m t l p v h t dày b c ngoài. Rotifer là th c ăn lý tư ng c a u trùng tôm và cá vì chúng có kích thư c nh . nhi t ñ .

Khi chín tr ng tr nên tròn và ñi vào t cung theo ng d n tr ng (hình 10. b c x năng lư ng cao và m t s dung môi h u cơ. ng tiêu hóa th ng. M t s ñ c ñi m sinh h c quan tr ng Artemia trư ng thành có kích thư c trên dư i 1 cm.1. Cyst có quanh năm v i s lư ng l n d c theo b các h nư c m n. Sau khi màng ngoài c a nauplii v ra.100oC. nhưng l i làm tăng t c ñ tăng trư ng và năng su t cá b t. Vi c s d ng rotifer làm th c ăn cho cá b t m c dù không làm tăng t l s ng c a cá. Tr ng phát tri n trong hai bu ng tr ng xoang b ng. có hai m t kép. ñó là nauplii.4. indicus và P. Hàng năm trên 2000 t n cyst khô Artemia ñư c bán trên th trư ng.4. các cyst này n i trên m t nư c. màu nâu ñ m. 10. Tính ch t duy nh t c a Artemia là hình thành nh ng phôi ng . khi bư c vào giai ño n bung dù (phôi treo dư i v r ng) thì có nghĩa là nauplii ñã phát tri n hoàn toàn. ho c rotifer ho c th c ăn ch bi n. nauplii c a Artemia ñư c dùng nhi u nh t. t hình tròn lõm hai m t. Cyst có m t l p v c ng.h p nh t cho u trùng tôm he giai ño n Mysis 3. P.7).8). nauplii bư c vào giai ño n bơi t do (hình 10. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 98 . cyst n ra nh ng nauplii bơi t do và có th tr c ti p ñem nuôi các lo i u trùng ñ ng v t bi n hay nư c ng t. Con cái có t cung ngay sau c p ñ t ng c s 11. Sau 24 gi p trong nư c bi n. phôi xu t hi n v i màng b c bên ngoài. ñó là ngu n th c ăn tuy t v i c a u trùng tôm cá. b o v r t hi u qu phôi s ng bên trong và ch ng l i ñư c các ñi u ki n b t l i như khô. Trong môi trư ng t nhiên. Khi ngâm vào nư c bi n. Sau 20 gi v ngoài c a cyst v ra. g i là “cyst”. ñ m phá ven bi n hay nh ng ru ng mu i trên kh p th gi i. Con ñ c có cơ quan giao c u (penis) ph n sau c a vùng thân. 10. Artemia s n sinh cyst. Merguiensis Cruz và ctv (1989) báo cáo cá b t rô phi cho ăn k t h p th c ăn ch bi n v i rotifer ñ t ñư c tr ng lư ng cu i. Nauplii phát tri n qua nhi u giai ño n. ARTEMIA Trong các kh u ph n nuôi u trùng tôm và cá. Cyst khô có th d tr hàng tháng hay hàng năm mà không nh hư ng ñ n ñ n . Brachionus plicatilis còn là ngu n th c ăn t t cho ương u trùng tôm Penaeus monodon. cyst bi n thành hình c u bên trong ch a phôi. có râu anten và 11 c p ñ t ng c. t c ñ tăng trư ng hàng ngày và năng su t cao hơn so v i cá b t ch cho ăn m t lo i th c ăn. nhi t ñ chênh l ch t 0 .

Greatlake. 1980) Aspartic acid Threonine Serine Macau. ðiêù ki n t i ưu cho cyst n : nhi t ñ > 250C (t t nh t 280C). CA-USA 141 60 77 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 99 . phù h p v i u trùng cá nư c ng t (có Nam M ).2. u trùng tr thành Artemia thành th c.Th c ra phôi phát tri n qua nhi u giai ño n. Sau 15 l n l t xác (t instar I ñ n instar XV). B ng 10. vitamin C ñư c th y phân thành d ng t do. giai ño n này nh n ñư c th c ăn có kích thư c 1-50 microns như t o ñơn bào. pH = 8. Ph acid béo c a cyst và nauplii gi ng nhau nhưng khác nhau v m cViatmin C trong cyst d ng ascorbic acid 2-sulfate (AAS). sau 8 gi thì vào giai ño n instar II. instar I ch s ng b ng ch t d tr trong túi lòng ñ ). phù h p v i u trùng cá nư c m n (có h Saskachewan Canada. Trung qu c). Cyst c a Artemia gi u protein (50%). nauplii có hàm lư ng protein th p hơn m t chút nhưng hàm lư ng ch t béo l i cao hơn (b ng 10. Thành ph n acid amin c a nauplii Artemia (mg.4.. có ñ b n th p nhưng có ñ l i d ng sinh h c cao ñ i v i u trùng tôm cá. Artemia ñư c chia làm hai nhóm: nhóm ch a nhi u EFA.4).000.. m t ñ không quá 5 g cyst/lit nư c. T l acid amin t do so v i protein t ng s c a nauplii cao hơn cyst. Brazil 110 52 45 Great Salt Lake. Trong quá trình cyst n thành nauplii. 200. ñ m n 5 ppt.. Thành ph n dinh dư ng c a cyst Artemia b v và nauplii instar I (% ch t khô) H Nư c L cysts ± 50 ± 14 ±9 n nauplii 41-47 21-23 11 10 V nh San Francisco Cysts nauplii ± 57 47-59 ± 13 16-27 11 ±5 6-14 Protein Lipid Carbohydrate Tro B ng 10.4. nhóm ch a nhi u PUFA (20: 5ω3) và DHA (22: 6ω3). giai ño n ñ u g i là instar I (kích thư c 400-500 microns. Giá tr dinh dư ng Căn c thành ph n axit béo. ch t béo (14%).5). M và Tien-tsin. ánh sáng ñ y ñ . UT-USA 113 48 54 San Pablo Bay. là d ng r t b n nhưng có ñ l i d ng sinh h c kém. hàm lư ng acid amin c a nauplii khác nhau nhi u theo vùng ñ a lý (b ng 10.5.g-1 protein) (Seidel et al. vi khu n. 10.000 nauplii n ra t 1 g cyst ch t lư ng cao. nư c s c khí và tu n hoàn t t.300. Bình thư ng.

Amat 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .2 C18:3 Linoleic 9.1 C20:4 Arachidonic 4. thêm Artemia quá s m trong chu kỳ s ng c a tôm s x y ra hi n tư ng c nh tranh t o gi a Artemia (Artemia không ñư c tôm ăn) v i tôm. nauplii m i n thư ng cung c p cho tôm lúc kh i phát giai ño n mysis ñ u. Nhi u nghiên c u ñã cho th y r ng.0 Artemia ñư c dùng ñ nuôi u trùng tôm penaeid giai ño n u trùng sau và postlarval. Tuy v y. Artemia b t ñ u cho ăn khi u trùng ñ t ñ n giai ñoaün Mysis1 hay ngay c Zoa E2-3. penaeid thư ng ăn t o trư c khi ăn Artemia. Tuy nhiên u trùng tôm nư c ng t l i có th s d ng t t nauplii c a Artemia.1 C22:6 Docosahexaenoic (DHA) 0.1 C18:4 Octadecatetra 11. Hàm lư ng axit béo c a cyst Artemia (vùng H l n.5 C20:3 Eicosatrienoic 2. u trùng c a nhi u loài cá bi n như cá bơn (turbot). Tuy nhiên. thành ph n dinh dư ng c a nh ng ngu n Artemia khác nhau và ngay c nh ng ñ t s n xu t khác nhau là khác nhau. Artemia làm th c ăn cho tôm bi n: Artemia là th c ăn r t quan tr ng trong ương nuôi u trùng và h u u trùng tôm bi n. u trùng Macrobrachium có th cho ăn nauplii m i n ngay t giai ño n ñ u. Gi i pháp thu n ti n là dùng nauplii ñã làm ch t (b ng cách ngâm nhanh nauplii vào nư c nóng 80oC hay làm l nh -100C) hay s d ng cyst Artemia kh v .6.Glutamic acid Proline Glycine Alanine Valine Methionine Isoleucine Leucine Tyrosine Phenylalanine Pistidine Lysine Arginine C18:0 131 57 60 46 53 22 56 89 105 51 49 117 115 135 59 60 49 52 37 68 100 66 85 27 93 97 102 49 74 42 55 26 54 84 77 104 35 87 98 B ng 10. San Francisco) Stearic 9.1 T ng Omega-3 Fatty Acids 4. cá mú (grouper) ch có th s d ng Artemia sau th i kỳ ăn nh ng m i nh như rotifer.7 C20:5 Eicosapentaenoic (EPA) 4.0 mg/g C18:1 Oleic 27. th i kỳ ăn Artemia c a u trùng cá bi n tương ñ i dài (20-40 ngày) cho nên cyst Artemia v n là lo i th c ăn s ng ñư c tiêu th nhi u nh t c a u trùng cá bi n (ñ s n xu t 1000 fry c n 200-500 g cyst Artemia).2 C20:0 Arachidic 1.

Lư ng Artemia c n cho s n xu t gi ng cá thư ng t n hao nhi u hơn so v i s n xu t gi ng tôm bi n và tôm càng xanh. cá lăng . Tisbenta elongata. ngoài Artremia c n b sung thêm các ngu n th c ăn nhân t o khác ñ tăng cư ng dinh dư ng và nâng cao t l s ng c a u trùng. Thân g m hai ph n rõ r t.1. ñ ng v t phù du ñư c gây nuôi b ng cách bón phân. Kích thư c c a copepod ph thu c vàp loài và s phát tri n c a cá th . Dư i nh ng ñi u ki n không thu n l i. tr ng n thành nauplii r i sau 5-6 l n l t xác u trùng tr thành copepodite. trong ngh nuôi nuôi cá c nh. K t qu s n xu t gi ng cá bi n ñư c nâng cao r t có ý nghĩa khi Artemia ñư c làm giàu hóa HUFA. cá tra. ð u có m t và râu anten khá dài. helgolandicus. Calcanoid ñ tr ng vào nư c. M c dù Artemia có giá tr dinh dư ng r t cao và có m t s loài có th d a vào ngu n th c ăn là Atermia ñơn ñ c. Nh kích thư c khác nhau mà ñ m b o ñư c th c ăn cho u trùng tôm cá trong t t c các giai ño n phát tri n. Eurytemora affinis. trong s n xu t gi ng. Sau 5 l n l t xác n a copepodite bư c vào giai ño n trư ng thành. r t nhi u loài cá ñư c ương nuôi tr c ti p ao sau khi h t giai ño n noãn hoàng. còn harpacticoid thì râu anten ng n hơn (kho ng 10 ñ t). m t là calcanoid (Acartia tonsa.nghiên c u nh hư ng c a các ngu n Artemia khác nhau lên u trùng m t s loài tôm bi n ñã cho th y r ng k t qu t t nh t tôm ăn Artemia có thành ph n HUFA cao nh t. Harpacticoid Tsibe holothuriae giai ño n nauplii ch có kích thư c 55 micron ñ n khi trư ng thành thì có kích thư c 180 micron. Tuy nhiên. ñó là ng c và b ng.5.5. Calcanoid có râu anten th nh t r t dài (kho ng 16-26 ñ t). ñ u l n vào ñ t th nh t c a ph n ng c có. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 101 . Tigriopus japonicus. S phát tri n t tr ng ñ n khi trư ng thành có th kéo dài m t tu n ñ n m t năm. Tisbenta elongata có kích thư c t 150 ñ n hơn 750 micron. và vì th Artemia là th c ăn r t quan tr ng cho s n xu t gi ng nh ng loài cá này. Ngoài ra. sau ñó c a ñư c b t l i b i m t lo i ch t g n ñ c bi t. ð i v i cá nư c ng t. Con ñ c nh hơn con cái. Tuy nhiên. copepode có th s n sinh tr ng ngh (cyst). Copepod Copepod có hai nhóm. H u h t copepod trư ng thành có chi u dài trong kho ng 1-5m/m. cơ th hình ng. ph n trư c phình to hơn ph n sau. trong ương nuôi u trùng tôm càng xanh. u trùng cá s s d ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao như t o. Không như tôm bi n. vi c b sung các ngu n th c ăn nhân t o hay làm giàu Artemia là ñi u r t c n thi t và r t ph bi n. Tu i th c a copepod kéo dài t 6 tháng ñ n m t năm.. Schizopera elatensis). cũng có nhi u loài cá c n ñư c ương nuôi trên b như cá Basa. Artemia thư ng ñư c b t ñ u cho ăn m t tu n sau khi cho ăn b ng rotifer v i kích c nh . Calcanus finmarchius & C. trong s n xu t gi ng. khi giao ph i con ñ c ôm l y con cái b ng râu anten r i phóng tinh vào c a c a l ti p nh n tinh c a con cái. cũng gi ng như tôm bi n. song. Pseudocalcanus elongatus) và hai là harpacticoid (Tsibe holothuriae. u tôm càng xanh có th b t ñ u cho ăn t giai ño n ñ u v i Artemia m i n . 10. ð i v i cá bi n. CÁC ZOOPLANKTON KHÁC 10. Tr ng thư ng ñư c bao b ng m t túi tr ng và g n vào ñ t b ng ñ u tiên c a con cái.. Vi c s n xu t gi ng tôm càng xanh cũng ph thu c căn b n vào ngu n Artemia. c u trùng Artemia và Artemia trư ng thành ñ u ñư c s d ng cho m c ñích s n xu t gi ng hay nuôi. Schizopera elatensis có kích thư c 50-500 micron.

kh o sát trên u trùng cá herring ñã th y r ng copepod ñư c tiêu hóa t t hơn Artemia). 1984. l n lư t.8% và 1. S bi n d ng này ñư c g i là bi n hình theo chu kỳ (cyclomorph). Hi n t i có 50 loài ñư c báo cáo trên toàn th gi i. M t con cái có th s n xu t vài tr ng. Nhi u loài copepod ôn ñ i có th s n sinh cyst gi ng như Artemia.Chuy n ñ ng zic-zac c a copepod có tác d ng kích thích th giác c a nhi u loài cá. (n-3) HUFA c a nauplii thì cao hơn Tisbe trư ng thành.2. nhưng t gi a hè tr ñi thì ñ u l i tr v hình tròn. tr ñ u và gai ñuôi (apical spine) (hình 10. ngư i ta th y harpacticoid ít nh y c m và dung n p t t ñ i v i ñi u ki n môi trư ng hơn calcanoid (ñ m n: 15-70 g/lit nhi t ñ 17-30oC) và như v y harpacticoid d nuôi thâm canh hơn. protein trong ph m vi 44-52%.9).3% tính theo ch t khô.Trong nuôi tr ng copepod. Bình thư ng. Cyst có th dung n p ñư c ñi u ki n làm khô 25oC và ñông l nh -25oC. th i gian l t xác c a m i th i kỳ ph thu c ch y u vào nhi t ñ (11 ngày 10oC hay 2 ngày 25oC) và vào th c ăn. kích thư c c a ñ u cũng bi n ñ i t tròn chuy n sang b u d c vào mùa xuân và gi a hè. copepodite… . Tr ng ñơn tính n u ñư c s n sinh theo ki u không gi m phân thì k t qu cho 102 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . . Thành ph n acid béo khác nhau nhi u theo ñi u ki n nuôi tr ng. 10. Kích thư c c a Daphnia trư ng thành khác nhau nhi u tùy thu c vào th c ăn. Tr ng ñư c s n sinh trong túi tr ng v i 200 t i vài trăm tr ng. Không nh ng v y. có th x y ra do nh ng y u t n i t i hay do m i tương tác gi a các y u t di truy n và môi trư ng. khi th c ăn phong phú. con trư ng thành có v giáp (carapace) dài g p hai l n các cá th m i thành th c.Ch t lư ng dinh dư ng c a Copepode ñư c cho là cao hơn Artemia. chúng có th ch u ñư c nhi t ñ th p (35oC) dài t i 9-15 tháng. t l acid amin cân ñ i tr methionine và histidine.Copepod có th ñem nuôi u trùng cá các giai ño n khác nhau như nauplii. Daphnia và Moina Daphnia Daphnia thu c v phân b Cladocera s ng h u như duy nh t nư c ng t. Hàm lư ng EPA và DHA l n lư t là 6% và 17% c a Tisbe trư ng thành cho ăn t o Dunaliella và l n lư t là 18% và 32% khi nuôi b ng t o Rhodomonas. trong ñó ch có 6 loài có vùng ñ t th p nhi t ñ i. V m t th c ăn và ch t lư ng dinh dư ng. . V giáp b c toàn thân. Các loài Daphnia sinh s n ñơn tính h u như ch sinh ra con ñ c. copepod có m t s ưu ñi m trong nuôi u trùng cá bi n như sau: .Copepod ñư c cho là có hàm lư ng enzyme tiêu hóa cao hơn Artemia (Pedeson. Ví d : (n-3) HUFA c a Tisbe trư ng thành nuôi b ng t o Dunaliella (th p HUFA) hay t o Rhodomonas (cao HUFA) là 0.5. Daphnia sinh trư ng t nauplii t i khi thành th c ph i tr i qua 45 l n l t xác.

3 61. peptidase. nhưng ñôi khi cũng xu t hi n con ñ c.9 3.6 Amino acids ARG HIS ALA ASP GLU GLY PRO SER 6.7 P.0 11.8 8. Moina phát tri n m nh ao và nh ng h nư c. lipase và cellulase.7 2. B ng 10. So sánh hàm lư ng protein và amino acid c a P.5 48.4 7.8% protein)/100cm2. cá silver carp và tôm Penaeus blebejus. cá h i và các u trùng cá nư c ng t hay nư c m n khác.4 2.7 3. redivivus Artemia Protein Amino acids ILE LEU MET PHE TYR THR TRY VAL LYS 5.5 g men/100cm2. Panagrellus redivivus ñư c ch ng minh là th c ăn t t ñ nuôi thành công u trìng cá chép.9 5.9 4. Moina Moina cũng thu c phân b Cladocera.3 1. khay c n che ñ y b ng v i m ng ñ tránh côn trùng. Nematode Nematode.ra nh ng con cái. nhưng EPA DHA thì cao hơn c a Artmia.2 12.4 5. redivivus l i có th nuôi tr ng r t ñơn gi n trong các khay ch a 70 g b t mì (lo i 10. Moina micrura cũng ñư c báo cáo là có tác d ng t t khi thay th m t ph n Artemia trong nuôi u trùng tôm Macrobrachium rosenbergii. 1994) P.6 2. là ngu n enzyme ngo i sinh t t trong ru t c a u trùng cá. S n lư ng t i ña có th ñ t 75-100 mg/100cm2 sau 3 tu n nuôi. M t khác P.3.5.7 8.9 6. 10. Khay nuôi c n gi nơi thoáng khí có nhi t ñ 2023oC.0 6. Sinh kh i c a moina thư ng dùng ñ nuôi u trùng cá h i vân.7 1.0 12.3 4.1 7.9 6.9 1. sau ñó gi m b ng cách phun nư c.9 8. Nói chung Daphnia nghèo acid béo quan tr ng.9 5.4 3. S phát tri n c a phôi cladoceran x y ra trong túi p (broodpouch) và u trùng là phiên b n nh c a con trư ng thành.2 4.7. Trong ñi u ki n không thu n l i tr ng ñã th tinh hình thành l p v b o v phôi bên trong. Nematode có th thu h ach hàng ngày trong kho ng 53 ngày trên cùng m t môi trư ng. Môi trư ng nuôi c y hàng tu n ñư c b sung 0. Moina nh hơn Daphnia nhưng có hàm lư ng protein cao hơn. Panagrellus redivivus là lo i th c ăn s ng t t vì nó có kích thư c nh (ñu ng kính 50 micron). nhi u ñ c ñi m sinh h c gi ng như Daphnia. Con ñ c nh hơn con cái. redivivus Artemia Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 103 . ñó là các tr ng ngh (cyst).5 6. Th i kỳ ñ ñ t thành th c sinh s n c n 5 ngày nhi t ñ 26oC.8 11.7). con cái thành th c sinh d c ch mang hai tr ng n m trong ephippium. tuy nhiên Daphnia ch a m t ph r ng enzyme tiêu hóa như protease.7 7. profile acid amin tương t như c a Artemia (b ng 10.8 6. Giá tr dinh dư ng c a Daphnia ph thu c nhi u vào thành ph n hóa h c c a ngu n th c ăn.2 4. redivivus and Artemia (% t ng s amino acid) (Watanabe & Kiron.

cây thu sinh nh hư ng ñ n lư ng oxy hoà tan (DO) c a nư c trong ao. t ng gi a (limnetic zone). s n có. Ưu ñi m c a phân vô cơ ñó là thúc ñ y sinh v t t dư ng (P là ngu n th c ăn r t cơ b n c a phytoplankton). u trùng bánh xe có kích thư c kho ng 50 micron (xem H. Y u t v t lý Khác nhau theo các vùng trong ao nuôi (hình 10. Hình 10. và Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 104 . bơi ch m và có giá tr dinh dư ng cao ñ i v i u trùng cá bi n ( u trùng trocophora ch a 15% EPA và DHA so v i t ng acid béo. cá hanh… thì rotifer thì quá l n cho pha nuôi dư ng ñ u c a u trùng. Phân vô cơ và h u cơ và ch t lư ng nư c ao nuôi có nh hư ng ñ n chu trình phát tri n h sinh v t trong ao (hình 10. sinh v t nư c s ng vùng này và các s ño v ch t lư ng nư c th c hi n t i ñây.10.2.12). u trùng bánh xe (Trochophora larvae) M t s loài cá bi n như cá bơn. pha trư c có nh hư ng ñ n pha sau. 10. t ng ñáy (benthic zone).10). 10. d mua.5. Hình 10. 1998) Gi i pháp phát tri n zooplankton b ng vi c bón phân h u cơ. phân vô cơ ho c phân h u cơ k t h p v i phân vô cơ.12.1. Sơ ñ lát c t các vùng ao nuôi 10.6. Y u t sinh h c Y u t sinh h c liên quan ñ n các sinh v t s ng trong ao thông qua chu trình sau: Vi khu n → Phytoplankton → Zooplankton → Cá & Tôm → Ch t h u cơ l ng c n → Vi khu n → Phytoplankton … Các pha phát tri n sinh v t như sơ ñ cho th y. u trùng bánh xe có th thay th rotifer. tính ch t ñ t có nh hư ng quan tr ng ñ n ch t lư ng nư c.6.4. QU N LÝ AO NUÔI ð PHÁT TRI N TH C ĂN T NHIÊN Ch t lư ng nư c c a ao nuôi cá nư c ng t ph thu c vào các y u t : v t lý.6. 10. hoá h c và sinh h c. thành ph n tương ñ i n ñ nh.11. t ng m t (littoral zone).11). Sơ ñ Chu trình phát tri n h vi sinh v t trong ao nuôi (Boyd.

D n t y ao trư c khi th cá. tăng ñ hoà tan c a phosphor. có th dùng phân h u cơ như phân chu ng.Sau khi thu ho ch cá l i th c hi n vi c x lý ao như trình bày trên: vét bùn.3 mg/l 1-10 mg/l 5-100 mg/l Nguyên t Hydro Nitơ Nitơ Sulfur Ca D ng t n t i trong nư c H+ NH4 NO3 H2S. giúp làm gi m ñ ñ c. phân xanh và phân vô cơ như ñ m. N u là ao cũ ñã nuôi cá. n u cá b thi u oxy thì ph i x lý k p th i. T y vôi v i 8-10kg/100m2 ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày. 10. phát quang b i r m quanh ao. amoniac. vi c bón vôi cho môi trư ng ao nuôi cũng có các tác d ng như: kh chua. T y vôi v i 10-12kg/100m2 ñáy ao.t n ít công và d d tr . gi i phóng CO2 cung c p cho th c v t. . l p kín các hang h c. lân.. th i ti t thay ñ i ph i theo dõi hi n tư ng cá n i ñ u.8. nư c ao s có m u xanh nõn chu i. l c nư c qua ñăng ch n. . vét b t bùn th i.7 m.Nh ng ngày tr i oi b c. Trư c khi th cá ph i l y ñ nư c. nhi t ñ . . ph i tháo c n ñ b t h t cá. ñ bư c vào m t v nuôi cá m i. bón phân. ñ m n. tăng pH. và có nh hư ng lâu b n.1 mg/l <0. vôi.. M c nư c l y vào ch c n 0. Nh ng ngày có mưa giông ph i ki m tra b ao.) làm thúc ñ y phát tri n sinh v t t dư ng (autotrophic organism) và d dư ng (heterotrophic organism). phân h u cơ (phân gia súc. N u là ao m i ñào thì ph i d n nư c vào – ra vài l n ñ r a ao. ngâm ao 2-3 ngày.2-10 mg/l 5-100 mg/l 5-100 mg/l Qu n lý ao nuôi trư c và sau khi th cá có nh hư ng r t quan tr ng ñ n s phát tri n ngu n th c ăn t nhiên. ñ u nh hư ng ñ n phát tri n c a h sinh v t trong ao nuôi. cho nư c vào ao. ñ m b o m c nư c sâu t 1 – 1. SO4 Ca2+ Hàm lư ng thích h p pH 7-9 0. Bón lót b ng phân chu ng và phân xanh m i th 30-40 kg/100m2. B ng 10. s a c ng c p thoát nư c.8.. 1998 ñưa ra hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi ñư c trình bày b ng 10. khô d u bông. B a san ph ng ñáy ao 1-2 lư t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 105 . Boyd. ñ ñ c. ñ ki m và ñ c ng.3m nư c). Trong khi. b t c alfalfa. d n t y ao.. . v a ki m soát ñư c ô nhi m môi trư ng do chăn nuôi. c ng . Nuôi cá k t h p v i chăn nuôi (h thông VAC) v a có ngu n phân h u cơ cho cá. khô ñ tương. Bón lót phân chu ng (50kg/100m2 ñáy ao). pH. t ñó có nh hư ng ñ n năng su t và hi u qu nuôi cá. Hàm lư ng các ch t vô cơ hoà tan thích h p trong ao nuôi Nguyên t Oxy Nitơ Nitơ Nitơ Carbon Mg D ng t n t i trong nư c O2 N2 NH3 NO2 CO2 Mg2+ Hàm lư ng thích h p 5-15 mg/l B o hòa <0.Sau khi th cá ph i chú ý ñ n vi c bón phân cho ao.5m. Y u t hoá h c Các y u t hoá h c là: oxy hoà tan. Ngoài ra. và thúc ñ y s phân gi i c a ch t h u cơ. sau 2 tu n tháo nư c ñáy và thêm nư c m i vào t ng m t.Sau khi bón lót. ch t dinh dư ng. Sau ñây là m t ñi m c n chú ý: .Thêm nư c m i vào ao nuôi cá m i tu n m t l n (dâng cao kho ng 0. ñ p b . Cày b a ñáy ao và phơi n ng 5-7 ngày..2-2 mg/l 0.6...5-0..3.

. and Allan. UNDP. Allen Davis. England Webster. Dư Thanh H ng. 2000. 1996. NRC (National Research Council). 1985... 2002. Vai trò c a th c ăn s ng ñ i v i nuôi tr ng th y s n? 2.J. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. USA. Nutrient Requirements of Fish. Imprint of Elsevier Science. 2004. Fish Nutrition. H Chí Minh. 700. L. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Treece. J. Giáo trình th c ăn gia súc. National Academy Press. Steffens. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 702. and Morgan.Câu h i 1. W. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Michael B. 2000.SRAC Publication No. Nhà XBNN. Academic Press. S d ng Rotifer và Atermia trong NTTS? 4. Edwards. E. Laurent Verschuere. 701 Granvil D. 2004. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Nguy n Th Hoa Lý. New. A Wiley-Interscience Publication. Ludwig. 1989. W.W. DC. J.. 2002. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 106 . 1993. Rome. 3rd Eds. Hardy. Treece and D. Lê ð c Ngoan. C. Các loài t o thư ng s d ng trong NTTS? 3. Australian Centre for International Agricultural Research. 823pp. G. Geert Rombaut. Washington. FAO. P. 2000. Patrick Sorgeloos. Willy Verstraete. C. Ellis Horwood Limited.. England Stumn. R. Hà N i. (eds). and Lim.. D. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture .D. Canberra 2004 Halver. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1987. 1999. Fishing New Books Ltd. (eds). Principles of Fish Nutrition. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. Aquaculture Training Manual. Swift. Nhà XBNN.SRAC Publication No. Granvil D.R. Ti ng Anh Gerald M. 2005. CAB international. Gi i pháp phát tri n ngu n th c ăn t nhiên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. 3rd Ed.

X lý b ng tia h ng ngo i (micronizzing). Các h t tinh b t các lo i c không có v t n t này cho nên khó tiêu hóa hơn. tinh b t ngô 62 . R n ñanh là quá trình trong ñó các h t tinh b t t tr ng thái trương ph ng ho c gelatin hóa tr v tr ng thái qu n t thành t ng ñám và không hòa tan.2. Dextrin hóa là quá trình c t phân ño n các c u t amylose và amylopectin. các h t tinh b t hút nư c và trương ph ng lên. dư i tác d ng c a nhi t hay axit. ð i v i các c u t amylopectin.6-glucoside ph n ngo i vi c a ñ i phân t tinh b t. S r n ñanh (retrogradation) và dextrin hóa. Chính nh nh ng v t n t này mà enzym tiêu hóa d thâm nh p t o ñi u ki n d dàng cho s phân gi i.770C. Amylose là m t polyme m ch th ng do các phân t α-glucose liên k t v i nhau theo ki u 1. xung quanh r n h t là các vòng ñ ng tâm (còn g i là vòng sinh trư ng).4-α-glucoside. vào hàm lư ng nư c t do. th y phân tinh b t thành maltose và glucose. c u trúc tinh th b phá v 11.720C. t l này cao hơn hay th p hơn ñ u làm thay ñ i ñ ngon). tinh b t h t ngũ c c ch a 20 – 30% amylose (g o ngon ch a 25 – 30% amylose. Tuy nhiên. nhi t ñ . Dư i tác d ng c a cơ. Bi n ñ i v t lý. Tác ñ ng c a enzyme amylase lên tinh b t. Nhi t ñ ñun nóng càng cao. Amylopectin là m t polyme m ch nhánh do các glucose liên k t v i nhau qua m ch 1. Tính ch t v t lý. Gelatin hóa có th xu t hi n khi nghi n ho c cán m ng các h t ngũ c c. t l tiêu hóa tinh b t tăng lên rõ r t.1. Thông thư ng. m t s dung d ch ki m hay axit cũng có tác d ng thúc ñ y quá trình gelatin hóa. sau khi làm l nh và khô. n b ng (poping) là các phương pháp dextrin hóa ñi n hình. c u trúc t nhiên c a h t b bi n ñ i. S r n ñanh c a tinh b t làm gi m hi u qu tác ñ ng c a enzyme. Tinh b t có c u trúc tinh th . Nhi t ñ gelatin hóa khác nhau ph thu c vào ngu n g c tinh b t: tinh b t ñ i m ch 59 .640C. m i h t có m t r n h t (hilum). C u trúc h t tinh b t khá ñ c bi t. trong khi ñó amylose ch kho ng 106. K t qu c a quá trình này là liên k t hydro gi a amylopectin ñư c ph c h i. nhi t ho c hóa ch t. Dextrin hóa có th th c hi n b ng phương pháp x lý tinh b t b ng nhi t ñ và ñ m. M c ñ r n ñanh ph thu c vào b n ch t. các h t tinh b t m t ñi c u trúc tinh th . Các β-amylase g n vào các m ch α. do ñó là gi m t l tiêu hóa.1. n u ngâm nư c và ñun nóng nhi t ñ cao hơn (60 . S trương ph ng này là quá trình thu n ngh ch.4 và α.1. Các α-amylase có th g n vào m t ñi m b t kỳ bên trong c a chu i tinh b t m ch th ng và b g y chúng thành các ño n có kích thư c nh hơn. Trong lư ng phân t c a amylopectin là hàng ch c tri u. tinh b t lúa mỳ 65 . hóa h c c a tinh b t trong quá trình ch bi n S gelatin hóa.1.1. tinh b t cao lương 67 .6α-glucoside. b ng dung d ch axit ho c mu i. Khi tinh b t ñư c ngâm trong nư c và nhi t ñ nư c tăng d n lên t i 550C. Các h t tinh b t ngũ c c thư ng có các v t n t hình thành do s m t nư c nhanh c a ngũ c c trong quá trình thành th c. qu .4 và 1. c . CH BI N TH C ĂN H T 11. ðây là quá trình gelatin hóa.800C). h t tr l i bình thư ng.1. liên k t hydro gi a các ñ i phân t amylose và amylopectin b phá v . ð i phân t tinh b t có hai c u t là amylose và amylopectin. hóa h c c a tinh b t Tinh b t là polysaccharide d tr trong h t. chuy n chúng thành ñư ng maltose và dextrin m ch th ng ho c m ch nhánh.CHƯƠNG XI CH BI N TH C ĂN VÀ TH C ĂN CÔNG NGHI P 11.670C. càng kéo dài và có s rung ñ ng m nh thì c u trúc tinh th cũng b phá v nhi u. α107 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .

Các phương pháp ch bi n ư t. ñ m c a h t.1. vitamin ñư c b o toàn. Tóm t t các phương pháp ch bi n th c ăn h t Ch bi n khô Khô l nh Nghi n búa Nghi n tr c lăn Khô nóng N b ng (Poping) X lý tia h ng ngo i (Micronizing) Rang chín (Roasting) Ép ñùn (Dry extruding) Ch bi n ư t Ư t l nh Ngâm ư t (Soaking) h tư t X lý ki m (Alkali treatment) X lý axit (Acid treatment) Ư t nóng H p cám (Steam rollring) H p và làm v (Steam flaking) Làm giãn n (Expanding) N u chín (Cooking) Các phương pháp ch bi n khô. xói mòn các h t và làm cho chúng hòa tan hoàn toàn.amylase ñ u tiên tác ñ ng vào các liên k t g n các ñi m phân nhánh và b g y chúng thành các oligosaccharide có liên k t phân nhánh. K thu t ch bi n Th c ăn h t thư ng ñư c ch bi n theo các k thu t sau (b ng 11. nhi t ñ c a h t tăng nhanh trong kho ng 140-180oC v i th i gian vài ch c giây thùy theo lo i h t. Nghi n b ng tr c lăn: h t ñư c làm v . tinh b t h t ñư c ñư c gelatin hóa. N b ng (popping): ñây là phương pháp làm giãn n và phá v các h t b ng nhi t ñ và áp su t cao. bên trong là m t tr c có rãnh xo n. t c ñ c a vòng quay c a con lăn và các y u t khác như lo i h t. ð nh c a h t ph thu c vào kích c và c u trúc.1). b cán m ng và nghi n nh b i các tr c lăn trong máy nghi n. ð nh c a h t ph thu c vào lo i h t. Nhi t ñ n b ng thư ng là 150oC. L c ma sát t o ra nhi t ñ kho ng 95oC.1. Ch t lư ng c a s n ph m ch bi n s ph thu c vào lo i h t. V ñ i th các amylase tác ñ ng lên b m t h t tinh b t. Tinh b t ñư c gelatin hóa và ch t kháng dinh dư ng cũng b phá h y. h t ng m m t lư ng nư c. t c ñ dòng h t lưu chuy n. Phương pháp dùng sóng c c ng n (micronizing): nh tác ñ ng c a vi sóng. Phương pháp h t ư t: h t ñư c ngâm nư c ñ t hàm lư ng nư c 25-30% sau ñó ñem y m khí 20 ngày. Nhi t ñ c a h t trong quá trình rang ñ t kho ng 150oC. 11. ñ m c a h t. Ngâm nư c: h t ñư c ngâm nư c trong kho ng th i gian 12-24 gi . Nghi n b ng búa: trong máy nghi n. B ng 11. các enzym có s n trong h t s tác ñ ng ñ n tinh b t.3. y n m ch không th c hi n ñư c. g o. Ép ñùn (extruding): h t ñư c ép qua m t syranh trơn. cao lương. Ngô. sau ñó lan t a ra các vùng xung quanh. lúa mì có th áp d ng n b ng nhưng ñ i m ch. t o thành các h c hình nón. h t ñư c ñ p v b ng h th ng búa ñ p. kích c m t sàng. nhi t ñ môi trư ng và t l nư c trong h t. nhưng m c ñ bung n khác nhau nhi u tùy theo lo i h t và ñ m c a h t. Phương pháp rang chín: h t ñư c quay trong m t khoang kim lo i chuy n ñ ng theo chu kỳ. trư c h t nh ng ch gãy hay nh ng vùng không hoàn h o v c u trúc. Trong quá trình . các ch t dinh dư ng ñư c b o toàn. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 108 .

1).5-4% ph thu c vào lo i h t. B ng 11. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 109 .2. Nhi t ñ h t ñ t ñư c kho ng 100oC khi ñưa vào tr c lăn. Phương pháp làm giãn n (expanding): theo phương pháp này h t ñư c h p chín trong ñi u ki n có hơi nư c áp su t và nhi t ñ cao (15kg/cm2. th i gian b o qu n có th kéo dài t i m t năm. 200oC trong 20 giây). hóa h c c a h t. ch t khoáng… Các d ng th c ăn h n h p: Có nhi u d ng th c ăn công nghi p cho tôm và cá như d ng khô. Nh s c ép c a tr c lăn trên syranh. v i h t cao lư ng m t 25 phút). TH C ĂN H N H P VÀ CÔNG NGH TH C ĂN H N H P 11. m i d ng ñòi h i m t công ngh s n xu t riêng (sơ ñ 11.X lý ki m (alkali treatment): h t ñư c ngâm ho c phun b ng dung d ch xút n ng ñ 2. Tùy theo ñ m c a h t mà t l axit ñư c dùng t 0.2 sau ñây cho bi t m i quan h gi a hàm m c a th c ăn ñ n s phát tri n c a vi sinh v t và côn trùng. Dư i áp su t và nhi t ñ cao. H p chín áp su t cao (pressure cooking): h t ñư c p chín nhi t ñ 143oC và áp su t 2 3kg/cm . Cũng có th s d ng dung d ch amoniac. formic. trong thùng g ). ñáp ng nhu c u dinh dư ng c a tôm và cá. Phân lo i th c ăn h n h p: th c ăn h n h p có 2 lo i. 11. benzoic nhưng ph bi n là axit axetic ho c propionic ho c h n h p c a hai axit này. Sau khi h p chín nguyên li u ñư c làm mát cho ñ n khi nhi t ñ còn 90oC và hàm m gi m còn 20% trư c khi cán và nghi n b ng tr c lăn. Ép viên (pelleting): thông thư ng ngư i ta ñưa hơi nư c nóng vào kh i nguyên li u ñ ñưa nhi t ñ lên kho ng 60-94oC. H p và làm v (steam flaking): theo phương pháp này h t ñư c phun m t lư ng hơi nư c nóng trong kho ng th i gian sao cho ñ m c a h t nâng lên 18% (v i ngô m t 12 phút. d ng ư t. trong ñó l i chia làm d ng b t hay viên. H n h p hoàn ch nh: ñ y ñ các ch t dinh dư ng.5-3% tính theo kh i lư ng h t. tuy nhiên phương pháp này ñóng vai trò b o qu n nhi u hơn là làm thay ñ i tính ch t v t lý. ñ m càng cao lư ng axit càng nhi u. axit ñư c dùng là axetic. Hàm lư ng m c a TACN (d ng khô) r t quan tr ng vì ñ m c a th c ăn có quan h ñ n s phát tri n c a vi sinh v t t ñó nh hư ng ñ n th i h n s d ng. h t b trương ph ng sau ñó giãn n ñ n m c t i ña. sau ñó h t ñư c nghi n b ng tr c lăn.. Phân lo i th c ăn công nghi p ð nh nghĩa: Th c ăn công nghi p là m t h n h p th c ăn bao g m m t s nguyên li u ñã qua ch bi n và ph i h p theo công th c c a nhà ch t o. Phương pháp h p cán (steam rolling): trư c h t h t ph i ch u tác ñ ng b i hơi nư c nóng trong kho ng th i gian t 3-5 phút. X lý axit (acid treatment): x lý axit thư ng áp d ng cho h t c c tươi. viên th c ăn ñư c hình thành khi chui qua các rãnh c a thành syranh. khi cho ăn không ph i b sung thêm b t c m t ch t dinh dư ng nào khác (dùng trong h th ng nuôi công nghi p). Tác d ng b o qu n c a h t v n còn duy trì khi ñưa h t ra kh i nơi b o qu n. H n h p b sung: b sung thêm m t s ch t dinh dư ng c n thi t như vitamin.2. izobutyric. Ưu ñi m c a phương pháp x lý axit là không c n có h m kín ( h t ñã ng m axit có th b o qu n trong túi polyetylen. nhi t ñ này m t ph n tinh b t ñư c gelatin hóa.1.. 11.2. propionic.2. d ng m nh hay h t. Tiêu chu n ch t lư ng c a th c ăn h n h p ð m.

00 1.Hàm lư ng m: ñ i v i h n h p khô. Các quy ñ nh pháp lý ñ i v i th c ăn h n h p Th c h n h p là m t lo i hàng hóa cho nên ph i tuân th nh ng quy ñ nh pháp lu t c a lo i hàng hóa này. ñ i tư ng s d ng.8 – 1. Kích thư c tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá (b ng 11. ch t béo và axit béo n-3. các phân tích ñ m b o (guaranteed analysis). kh i lư ng t nh. Tiêu chu n này tùy thu c vào loài và giai ño n sinh trư ng c a tôm cá. cát s n (khoáng không hòa tan trong axit HCl). 11.4 – 2. m t s nư c b t bu c ph i ghi trên nhãn hàng ch “có s d ng thu c” (MEDIATED). Hg. hư ng d n s d ng. P…). Các tiêu chu n thư ng ñư c quy ñ nh là năng lư ng (DE ho c ME tính theo MJ hay Mcal/kg h n h p).3) B ng 11.8 0.4 – 0. Ca.25 0. các ch t hóa ch t ñ c h i (như kim lo i n ng Pb.25 – 1. các thu c (như kháng sinh…). ch t xơ.50 0. t l P/E.0 2.B ng 11. Th c ăn ph i có m u ñ c trưng c a nguyên li u trong h n h p có mùi thơm.02 – 0.2.8 – 4. m t s vitamin ( các ch t này ñư c tính theo % hay g. nh ng quy ñ nh này ph i ñư c th hi n trên nhãn hàng.3. mg/kg h n h p). m t s ch t khoáng (Ca. .Hàm lư ng t i thi u ch t dinh dư ng (ñ i v i cá ch t dinh dư ng quý như protein. 110 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . protein và m t s axit amin.Các quy ñ nh v nhãn hàng: nhãn hàng ph i ghi tên thương ph m (ñ i v i nh ng h n h p có b sung thu c. . Kích thư c viên c a th c ăn công nghi p cho cá Cá Rô phi Kich c /tu i Kích c viên Hương 1-24 gi liquify Hương 2-10 ngày 500 microns Hương 10-30 ngày 500 –1000 microns Juvenille 500 –1500 microns 1 –30 g 1 – 2mm 20 – 120 g 2 mm 125 – 25 g 3 mm >250 g 4 mm Cá da trơn Kích c (g) Kích c viên (mm) 0. axit amin. M i quan h gi a hàm m c a th c ăn v i s phát tri n c a côn trùng và vi sinh v t ð th c ăn (%) ð m (RH%) không khí H u qu 0–8 0 – 30 Không có ho t ñ ng sinh h c 9 -14 30 –70 Nhi m côn trùng khi RH>60% 14 – 20 70 -90 Nhi m côn trùng và m c 20 – 25 90 – 95 M c và vi khu n phát tri n >25 >95 Vi khu n tăng và n y m m Kích thư c. Cd…). các nguyên li u trong h n h p (ch ghi tên nguyên li u không c n kh i lư ng hay t l ). Nh ng quy ñ nh này g m: .8 5.50 – 5. P…) và hàm lư ng t i ña các ch t dinh dư ng (ñ i v i các ch t dinh dư ng gây nh hư ng x u ñ n sinh trư ng và hi u su t s d ng th c ăn c a ñ ng v t như tro. th i h n s d ng.0 Tiêu chu n c m quan. hàm m ñư c quy ñ nh là <14%.4 1.Các ch tiêu v sinh an toàn: bao g m các ch tiêu vi sinh v t gây b nh và n m m c ñ c h i (như aflatoxin…). . ch t béo.2.0 – 20. tên và ñ a ch nhà s n xu t. không có mùi m c ho c hôi th i… Tiêu chu n dinh dư ng.3.

th c ăn h n h p ch ñư c tr n b ng tay trên sàn kho. nghi n. tr n. Tuy nhiên nghi n quá nh thì không t t vì b m t ti p xúc tăng. Tr n: Tr n là m t “ ngh thu t”. M c ñích c a tr n là làm cho h n h p ñ ng nh t. Thư ng trư c khi nghi n ngư i ta ph i lo i b kim lo i và nh ng t p ch t khác. Không ñi sâu vào các công ño n trên. Chi phí năng lư ng cho vi c nghi n th c ăn thu s n thư ng g p 5-6 l n so chi phí năng lư ng cho vi c nghi n nguyên li u làm th c ăn cho ñ ng v t trên c n.Nghi n (hình 11. Th c ăn b sung khi ñưa vào h n h p ph i tr n trư c ( d ng premix) và ñ m b o kh i lư ng không dư i 1 kg tính cho 100 kg h n h p. Máy tr n có hai lo i (hình 11.4. tr n không ñ u làm cho lư ng th c ăn ăn vào bi n ñ ng. ð i v i th c ăn cá.2): 111 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . ch không ph i “k thu t”. cân. làm ngu i. …). có m t s nguyên li u c n ph i nghi n trư c khi cân. Kích thư c nghi n ph thu c vào công th c ăn cho t ng lo i cá. vi c tr n ñ u càng c n thi t vì hàng ngày cá ăn ít. nghi n nh giúp d tr n và tăng t l tiêu hoá. r i ti n t i tr n cơ khí. (2). ngày nay công ngh này ngày càng hi n ñ i. m i gi nghi n ñư c 200kg.11. Công ngh th c ăn h n h p Công ngh ch bi n th c ăn h n h p xu t hi n t nh ng năm 50. giai ño n ñ u. khó b o qu n. vi c cân chính xác nguyên li u là r t quan tr ng. viên. còn nghi n thô thì ñư c t i 2000kg). Nghi n làm cho nhi t ñ nguyên li u tăng lên ( 10 – 200C) do v y máy nghi n ph i có thi t b làm mát (qu t. b o qu n (sơ ñ 11. (3). Cân nguyên li u: ð ph i h p ñúng công th c. Các công ño n c a ch bi n th c ăn h n h p g m : nh p kho.1). tr n liên t c và bây gi máy tính ñã ki m soát vi c tr n và viên. (Ví d : máy nghi n công su t 22 KW/gi . cân th c ăn b sung ph i chú ý vì kh i lư ng nh và ñ t ti n.1): ðây là công ño n t n nhi u năng lư ng nh t. ñ tr n ñ u ngư i ta ñưa thêm ch t màu vào ñ làm ch t ch th . ð i v i quy mô nh . ñây ch nh n m nh nh ng ñi m sau: (1). n u ngô ñem nghi n m n.2. t l tiêu hoá có th gi m. bao gói.

áp xu t viên là 75-600 kg/cm2).6 g/cc (v i khuôn vòng.Kh i lư ng riêng. ñ bóng. Trong công nghi p th c ăn h n h p c n chú ý ñ n ch t lư ng viên th c ăn. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i.+ Máy tr n ñ ng (vertical mixers) : Tr n b ng vít xo n t c ñ 100 – 200 vòng/phút. . bên ngoài b ng bao d a. .Th c ăn nhi u xơ viên c ng hơn th c ăn ít xơ. k t c u và thành ph n hoá h c nguyên li u. máy này cũng thích h p v i vi c tr n 8% ch t l ng trong h n h p.ðóng bao: Th c ăn h n h p r i hay viên ñư c bao gói b ng túi polyetylen.5-0. Ch t lư ng viên (ch xét v khía c nh v t lý) th hi n ñ c ng. Viên th c hi n b ng cách ép ñùn cho nên trong quá trình viên nhi t ñ tăng lên 60 – 700C. thoáng mát. V công ngh . + Máy tr n n m ngang (horizontal mixers) : Th i gian tr n ng n hơn ( 3 – 6 phút). ñưa vào máy d p viên nhi t ñ trong phòng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 112 . .4 g/cc khi ñư c ép thành viên có klr 0. Viên (hình 11. t c ñ th c ăn ña vào bu ng nguyên li u. Máy tr n ñ ng khi ph i tr n th c ăn cùng v i ch t l ng thì ít hi u qu vì ch t l ng có khuynh hư ng t o thành nh ng c c nh ch không bám ñ u vào nguyên li u khô. t c ñ quay c a khuôn. D tr nơi khô ráo. Viên nóng (conditioner pelleting) : H n h p th c ăn ñư c làm nóng b ng hơi nư c khô nh m t b ph n t o hơi nư c nóng. máy này ñ t hơn máy tr n ñ ng. H n h p nguyên li u có kh i lư ng riêng (klr) 0. (4). Ch t lư ng viên ph thu c vào nguyên li u ñưa vào ép viên. ñ m không khí ñ u có nh hư ng ñ n ch t lư ng viên th c ăn. ñ gelatin hoá. (5). V nguyên li u. sau ñó viên ñư c làm khô và làm ngu i ñ n nhi t ñ trong phòng. ðưa ñ m c a kh i th c ăn lên 15 – 16%. thi t b và công ngh viên. th i gian tr n kéo dài 10 – 15 phút. lư ng hơi nư c vào khuôn. ñ chín và ñ b n v i nư c khi s d ng. nhi u nư c (>15%) làm gi m ch t lư ng viên (gi m ñ c ng).3): Viên ngu i th c ăn ñã tr n. H n h p th c ăn ñư c ép b ng máy d p khuôn ñ t o viên.Th c ăn nhi u m (>8-10%). tránh chu t b xâm h i. Quan h gi a ñư ng kính x ñ dài khuôn viên.

11.2.5. Nh ng thi t b c n thi t c a m t nhà máy th c ăn h n h p cho tôm và cá Gi i thi u nh ng thi t b c n thi t ñ s n xu t các lo i th c ăn h n h p khác nhau cho tôm và cá (b ng 11.4 và sơ ñ 11.1. và 11.2). B ng 11.4. Các thi t b c n thi t ñ s n xu t th c ăn h n h p khô cho tôm và cá B t Máy nghi n (grinder) +(*) Máy tr n khô (dry mixer) + Máy nâng (elevator) ? Băng t i (conveyor) ? Máy ép viên (pelleter/dies) N i n u hay máy ép ñùn (cooker/extruder) Surge bins Máy làm ngu i/làm khô (cooler/dryer) Máy phun m (fat sprayer) N i hơi (steam boiler) Máy ñ p m nh (crumbler) Máy nâng (sifter) Máy khâu bao (bag sewer) + Cân (scales) + *(+): c n; (-): không c n; (?): có th c n Viên n i + + + + + + + ? + + + + Viên chìm + + ? ? + + + + + + + H t + + ? ? + + + ? + + + + +

CÂU H I: 1. Nh ng bi n ñ i v t lý, hoá h c c a tinh b t khi ch bi n? 2. K thu t ch bi n th c ăn h t? 3. Cho bi t ñ c ñi m các lo i và các d ng th c ăn h n h p cho tôm và cá? 4. Các khâu chính trong công ngh s n xu t th c ăn h n h p cho tôm và cá? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng, Nguy n Th Lương H ng, Tôn Th t Sơn, 1997. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i. L i Văn Hùng, 2004. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. Nhà XBNN, H Chí Minh. Lê ð c Ngoan, Nguy n Th Hoa Lý, Dư Thanh H ng, 2005. Giáo trình th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà N i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

113

Vi n chăn nuôi, 2002. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. Nhà XBNN, Hà n i. Ti ng Anh De Silva, K.H.G.M, 1989. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. In: Huisman, E.A., Zonneveld, N. and Bouwmans, A.H.M. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture, Malang, Indonesia, pp, 241 - 267. FAO. 1995. Farm-made Aquafeed. FAO Fisheries Technical Paper 343. Rome. Edwards, P. and Allan, G. L. (eds), 2004. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. Australian Centre for International Agricultural Research, Canberra 2004 Halver, J. E., Hardy, R.W., 2002. Fish Nutrition. 3rd Eds. Academic Press, Imprint of Elsevier Science, 823pp. Laurent Verschuere, Geert Rombaut, Patrick Sorgeloos, Willy Verstraete, 2000. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture. Michael B. New, 1987. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture), UNDP, FAO, Rome.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

114

CHƯƠNG XII TIÊU CHU N ĂN VÀ KH U PH N
M i loài ñ ng v t khác nhau yêu c u khác nhau v các ch t dinh dư ng, tuỳ theo ñ c ñi m riêng c a t ng loài, gi ng và kh năng s n xu t c a chúng. Trong t ng loài, gi ng tuỳ theo giai ño n phát tri n mà nhu c u dinh dư ng khác nhau. Cân ñ i các ch t dinh dư ng c n thi t trong kh u ph n so v i nhu c u c a ñ ng v t là bi n pháp r t quan tr ng nh m tăng năng su t và hi u qu trong nuôi tr ng th y s n. 12.1. KHÁI NI M 12.1.1. Tiêu chu n ăn Tiêu chu n ăn ñư c xác ñ nh d a trên nhu c u các ch t dinh dư ng (ph n này ñã ñ c p trong các chương trư c). Như ñã bi t, nhu c u dinh dư ng là kh i lư ng ch t dinh dư ng mà tôm, cá c n ñ duy trì ho t ñ ng s ng và t o s n ph m (tăng tr ng, ñ tr ng..) trong ngày ñêm. Tiêu chu n ñư c xây d ng trên cơ s nhu c u. Vì v y, có th khái ni m tiêu chu n ăn là kh i lư ng các ch t dinh dư ng (ñư c tính b ng ñơn v kh i lư ng ho c tính b ng ph n trăm trong th c ăn h n h p) mà tôm, cá yêu c u trong m t ngày ñêm. Tiêu chu n ăn có th hi u như sau: Tiêu chu n ăn = Nhu c u + S dư an toàn S dư an toàn là s lư ng ch t dinh dư ng c n thêm vào ngoài Ví d 1: nhu c u c a tôm, cá ñư c xác ñ nh Nhu c u dinh dư ng c a cá chép: thông qua các th c nghi m. Trong Lipit: 18% tr lên th c t , xác ñ nh nhu c u dinh Protein: 25-38% dư ng ñư c ti n hành trong phòng Lisine: 5,7% c a th c ăn thí nghi m (on-station) v i nhi u cá Methionine: 3,1% c a protein (không có cystine) th và giá tr thu ñư c là trung bình Photpho h u d ng: 0,6-0,7%. s h c c a các quan sát. Giá tr v DE kcal/kg: 2700-3100. nhu c u dinh dư ng (ví d : 10 MJ Nhu c u c a cá rôphi (Jaucey, Ross, 1982): ME) là giá tr trung bình c a các giá Lipit: 10% (t hương ñ n 0,5g) tr thu ñư c trên ho c dư i giá tr 8% (t 0,5 ñ n 35g) 6% (t 35g ñ n bán) trung bình nói trên (có th 9-11 MJ Protein: 50% (t hương ñ n 0,5g) ME). Có nghĩa, n u áp d ng giá tr 35% (t 0,5 ñ n 35g) trung bình trên ñ xác ñ nh nhu c u 30% (t 35 ñ n bán) thì m t s cá th không ñáp ng nhu Lysine: 4,1% protein th c ăn c u ch t dinh dư ng (nh ng quan Methionine + 50% Cystine: 1,7% protein th c ăn sát trên 10 MJ ME). Do ñó, ngư i ta Carbohydrate tiêu hoá: 25% m i s d ng khái ni m s dư an Xơ thô: 8 – 10% toàn. DE (kcal/kg): 2500 – 3400 Tiêu chu n ăn ñư c qui ñ nh b i m t s ch tiêu cơ b n, nh ng ch tiêu này ph thu c vào s phát tri n nuôi tr ng th y s n c a m i nư c.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

115

12.1.2. N i dung tiêu chu n ăn - Nhu c u năng lư ng (ví d 1): Bi u th b ng kcal (Mcal) hay kJ (MJ) c a DE, ME tính cho m t ngày ñêm hay tính cho 1 kg th c ăn. Khi nhu c u năng lư ng tính trên 1 kg thì g i là m t ñ năng lư ng hay m c năng lư ng. - Nhu c u protein và axít amin (ví d 1): Nhu c u protein có th th hi n b ng kh i lư ng (g; kg) cho m t ngày ñêm hay t l (%) protein thô hay protein tiêu hóa trong kh u ph n. Axit amin cũng ñư c tính theo kh i lư ng (g) cho m t ngày ñêm hay t l (%) so v i v t ch t khô ho c t l (%) so v i protein. - Nhu c u m và axit béo (ví d 1): Nhi u nư c ñã s d ng các axit béo thi t y u trong tiêu chu n ăn c a v t nuôi (Anh, M , Australia..). - Nhu c u các ch t khoáng (ví d 1): + Khoáng ña lư ng: Ca, P, Mg, Na, Cl ,K, S (g/con ngày ho c % th c ăn). + Khoáng vi lư ng: Fe, Cu, Co, Mn, Zn.. (mg/con ngày). - Nhu c u vitamin: A, D, E (UI), VTM nhóm B, C, K (mg); B12 (µg). 12.1.3. Kh u ph n ăn ð hi n th tiêu chu n ăn b ng các lo i th c ăn c th thì ngư i ta s d ng khái ni m “kh u ph n ăn”. Kh u ph n ăn là kh i lư ng các lo i th c ăn cung c p cho con v t ñ tho mãn tiêu chu n ăn. Kh u ph n ăn ñư c tính b ng kh i lư ng trong m t ngày ñêm Ví d 2. Kh u ph n cho cá da trơn kg ho c t l ph n trăm trong th c ăn h n B t cá thương ph m 15,17 h p. Khô ñ tương 8,50 Ví d , ñ ñ m b o tiêu chu n Khô l c 8,50 ăn cho cá da trơn v i yêu c u là B t mì 18,70 protein thô 34,5; lipit 10,8; khoáng M l n 5,11 11,9; Ca 1,0 và P 1,2% thì kh u ph n Dicanxiphotphat 1,04 như ví d 2. Mu i ăn 2,00 12.2. NGUYÊN T C PH I H P Ch t k t dính 2,00 KH U PH N ĂN (Cacboxymethyl celulose) Premix vitamin 0,92 T i ưu hoá kh u ph n ăn hay Nư c 38,56 còn g i là l p kh u ph n ăn ñ tho T ng c ng 100,00 mãn nhu c u dinh dư ng c a gia súc gia c m v i giá thành th p nh t là r t quan tr ng ñ nâng cao hi u qu kinh t trong chăn nuôi. Có hai nguyên t c ñ l p kh u ph n ăn là nguyên t c khoa h c và nguyên t c kinh t . 12.2.1. Nguyên t c khoa h c Kh u ph n ăn ph i ñáp ng ñ y ñ nhu c u dinh dư ng, thoã mãn ñư c tiêu chu n ăn. ð m b o ñư c s cân b ng các ch t dinh dư ng: axit amin, khoáng, vitamin... Kh i lư ng kh u ph n ăn ph i thích h p v i s c ch a c a b máy tiêu hoá. ð kh ng ch kh i lư ng kh u ph n ăn ngư i ta dùng lư ng th c ăn (% v t ch t khô) có th thu nh n tính theo t l kh i lư ng cơ th . Ví d , kh i lư ng th c ăn nuôi tôm kho ng 2-3% kh i lư ng tôm.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

116

phương pháp hình vuông Pearson. ch t lư ng và giá c c a ngu n nguyên li u th c ăn + ð c tính sinh h c c a tôm cá và cách cho ăn + M c tiêu nuôi (th t.2. ñ m c a môi trư ng.25 3. lysine (tính trên cơ s ch t khô c a th c ăn) và năng lư ng tiêu hoá (DE.. tiêu chu n c a Nh t B n. ch t chi t không N. kcal/g) 3. các phương pháp có các bư c như sau: Bư c 1: Xác ñ nh nhu c u dinh dư ng. ăn t do hay h n ch + Nhi t ñ .Thành ph n hoá h c và giá tr dinh dư ng.3. axit amin.Giá c c a các nguyên li u làm th c ăn có th tính cho 1 kg hay cho 1. Met + Cys. Nhu c u dinh dư ng theo tiêu chu n Vi t nam (TCVN) ho c tham kh o tiêu chu n NRC (M )... khoáng.FAO) ph n ph l c. ð kh u ph n th c ăn v a ñ m b o nhu c u dinh dư ng cho tôm. khoáng. và môi trư ng nuôi tr ng th y s n..8 8. Hà Lan. New (1987. ARC (Anh).3.0 Có th s d ng b ng “Thành ph n dinh dư ng th c ăn cho tôm.1.2. PHƯƠNG PHÁP PH I H P KH U PH N ĂN CHO TÔM. Ân ð . Trong b ng có ghi thành ph n protein thô.Tiêu chu n ăn ñ i v i các ch t dinh dư ng như: năng lư ng.. khi l p kh u ph n ăn ph i chú ý các v n ñ sau ñây: + Tính s n có. phù h p v i khí h u và các vùng sinh thái khác nhau. xơ thô. B ng 12. 12. cá và v a t i ưu v m t kinh t cho ngư i nuôi.1.5 5. tiêu chu n cho tôm. cá m t cách khoa h c và h p lý chúng ta c n bi t: .1 Năng lư ng tiêu hoá (DE. phương pháp l p phương trình ñ i s … Nhìn chung. b ng12. cá. cá” c a ADCP (Aquaculture Developpement and Coordination Programe .sai (trial .error).0 2. kcal/kg). DE c a th c ăn cho tôm. . . P. Ca.. Các phương pháp kinh ñi n ñư c s d ng ñ xây d ng kh u ph n như: Phương pháp th .1). Tính toán giá tr năng lư ng tiêu hoá (DE) cho cá Ch t dinh dư ng Carbohydrate (không ph i cây b ñ u) Carbohydrate (cây b ñ u) Protein (ñ ng v t) Protein (th c v t) Ch t béo Năng lư ng thô (GE. 12. hàm lư ng lipit. protein.000 kcal năng lư ng (tiêu hoá hay trao ñ i) và 100 gam protein thô trong th c ăn.1 4.12.1 5. kcal/g) 4. giá c c a các lo i th c ăn d ki n s s d ng trong kh u ph n ăn (chú ý gi i h n t t ña % c a t ng lo i nguyên li u). làm gi ng. cá tính trên cơ s giá tr DE c a 1g các ch t dinh dư ng trong th c ăn theo khuy n cáo c a Michael B.0 4. Phương pháp ph i h p thông thư ng Phương pháp này áp d ng tính toán cho các kh u ph n th c ăn ch bao g m m t vài nguyên li u và yêu c u tính m t vài ch t dinh dư ng ch y u trong kh u ph n..5 9.) + ð c ñi m cơ b n c a h th ng nuôi dư ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 117 . vitamin. Nguyên t c kinh t Kh u ph n th c ăn ph i có giá c h p lý và r . ch t béo. CÁ Mu n ph i h p kh u ph n ăn cho tôm.

Phương pháp gi i phương trình Ví d 2: L y l i thí d 1. g i x là kg khô d u d a và y là kg b t cá trong 100 kg th c ăn. ta có phương trình 2 n s : 0. cám g o 10%CP. Nói chung. 12.n ñ nh kh i lư ng m t s lo i th c ăn giàu protein ho c th c ăn giàu năng lư ng (tham kh o khuy n cáo trên). H n h p ch a 4% premix vitamin khoáng.Xác ñ nh kh i lư ng các lo i th c ăn b sung như khoáng vi lư ng .67 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 118 . D a vào tiêu chu n ăn ñ ñi u ch nh và b sung các ch t dinh dư ng cho phù h p v i nhu c u c a tôm. .20x + 0.. .3. Phương pháp này thư ng theo các bư c chính sau ñây: . 12..5/100 Như v y.5 kg b t cá và 87. cá.Trên cơ s th c ăn ñã n ñ nh tính toán kh i lư ng các lo i th c ăn còn l i. Ví d 3: Ph i h p 1 kh u ph n có 35% protein thô (CP) b ng các nguyên li u sau cho cá rô phi: B t cá 60%CP.5 kg và y = 12. Ph i bi t giá tr dinh dư ng và giá thành các nguyên li u th c ăn ñó. H n h p cu i cùng ch a protein ñ ng v t không quá 1/3 lư ng protein kh u ph n. . khô d u ñ tương 45%CP.2. cá. Ta có th xác ñ nh kh i lư ng c a t ng lo i th c ăn này b ng 2 phương pháp: phương pháp Pearson ho c phương pháp dùng phương trình ñ i s .Bư c 2: Ch n l a các nguyên li u th c ăn ñ l p kh u ph n ăn. Phương pháp hình vuông Pearson Ví d 1: hãy ph i h p 1 h n h p có 25% protein cho cá lóc.60y = 25 (1) x + y = 100 (2) Gi i phương trình trên ta ñư c x = 87.Tính toán giá tr dinh dư ng c a kh u ph n d ki n.ði u ch nh và b sung. Các lo i th c ăn này thư ng chi m t l th p trong kh u ph n (b ng 10…).5/100 25 B t cá 60 5 (5/40) x 100 = 12. c n ph i h p 12.3. Bư c 3: Ti n hành l p kh u ph n. chúng ta s có m t h n h p ch a kho ng 25% protein thô. ngu n th c ăn cho th y s n ph i ñ m b o hàm lư ng protein cao. premix vitamin.60x = 35/3 = 11.5 kg.5 kg khô d u d a. . Gi i: G i x: kg b t cá trong 100kg th c ăn h n h p y: kg cám trong 100kg th c ăn h n h p z : kg ñ tương trong 100kg th c ăn h n h p Các ch t b sung ñã có trong h n h p: 4 premix + 4% m + 2% ch t k t dính = 10% Gi i h n protein ñ ng v t: 0. Khô d u d a 20 35 (35/40) x 100 = 87. Nguyên li u th c ăn ph i b o ñ m ch t lư ng t t và ph i phù h p v i tôm. g m khô d u d a (ch a 20% protein) và b t cá (ch a 60% protein). 4% m và 2% ch t k t dính.3.

t n tr các công th c.1 y + 0.45 kg Cám 42. ta có phương trình: 0.6 x T (3) ta có x = 11.45 y + z = 35 = (100 . tính toán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 119 .00 kg Ngoài các phương pháp trên.45 z = 23. d li u ñ gi m b t th i gian tìm ki m. ph n m m ñơn gi n nh t s d ng chương trình trên ph n m m Excel ñ thi t l p b ng tính v i nh ng công th c thích h p ho c các ph n m m chuyên bi t như: UFFDA.45z x+ 0.56 (5) Gi i phương trình ta ñư c: x = 19.00 kg Ch t k t dính 2.1y + 0. phương pháp ph i h p kh u ph n b ng các chương trình ph n m m trên máy vi tính cũng ñã ñư c áp d ng nhi u.03 kg Khô ñ tương 38.42 Tóm l i kh u ph n ăn ch a: B t cá 19.Ta l p ñư c phương trình: 0. Tùy theo kh năng mà có th s d ng các ph m m m khác nhau.43 (4) y + z = 70.67/0. Feedlive.42 kg Premix 4.10) = 11.67 (1) (2) (3) Thay giá tr c a x vào (1) và (2).45 y = 42.00 kg 100.03 z = 38.6 = 19. Feedmania… Các ph n m m chuyên bi t ngoài vi c tính toán công th c th c ăn còn có th có ch c năng so sánh giá tr dinh dư ng c a các ngu n nguyên li u.00 kg M 4.6 x + 0.

1980. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.R. Nhà XBNN. (eds). Michael B. Tôn Th t Sơn. L i Văn Hùng. 1987. Cho bi t các nguyên t c và phương pháp ph i h p kh u ph n. (eds). Nhà XBNN. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 3rd Eds. 700. 1993. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 2002. Imprint of Elsevier Science. kh u ph n ăn là gì? Cho ví d ? 2. Dư Thanh H ng. P. Academic Press. Fishing New Books Ltd. Gerald M. C.SRAC Publication No. FAO. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n.. 2004... Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Lê ð c Ngoan.. 823pp. Arai. Nhà XBNN. and Allan. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. National Academy Press. C. England Takeuchi. Rome. and Lim. Edwards. 2004. Nguy n Th Lương H ng. 2005. D. CAB international. R. H Chí Minh. Canberra 2004 Halver. Y. Hà N i. Watanabe. 1999. Ludwig. New. Giáo trình th c ăn gia súc. Tiêu chu n. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids.CÂU H I: 1. UNDP. USA. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Webster. Australian Centre for International Agricultural Research. Hardy. 345-353. 2002.. J. T. G. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc..D. cho ví d ? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. Rome. Swift. E. FAO Fisheries Technical Paper 343. Vi n chăn nuôi.. Nhà XBNN. 1997. Nguy n Th Hoa Lý. Cho bi t nhu c u dinh dư ng c a m t s loài tôm và cá? 3. and Shimma. 2002. Hà n i. Hà N i. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 120 . Farm-made Aquafeed. Aquaculture Training Manual. 1985. L.W. Washington. T. 1995. Ti ng Anh FAO. NRC (National Research Council). Nutrient Requirements of Fish. S. Fish Nutrition. DC.

nh ng t m Rau c . Nhi u k thu t nuôi ñã ñư c áp d ng trong nuôi v cá b m . thì ch kho ng Hình 13. Hình th c nuôi và kh u ph n th c ăn trong nh ng giai ño n phát tri n khác nhau c a cá chép (Cyprinus carpio) (Kafuku. ñ c bi t là Trung Qu c. Th c ăn c a cá hương là ñ ng v t phù du như rotifer và copepods. cá gi ng và cá thương ph m. Cá chép là m t ñ i tư ng nuôi quan tr ng c a h cyprinids. nhưng khi trư ng thành thì chúng là nh ng ñ i tư ng ăn ñáy. ñ t kho ng 2. CÁ 13. S n lư ng hi n nay c a cá chép ñ t ñ n hơn 13 tri u t n m i năm. ch sau cá mè tr ng và cá tr m c .1. cá hương.CHƯƠNG XIII DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG M T S 13.1. ñây là h cá có xương quan tr ng nh t c a ngh nuôi cá nư c ng t trên toàn th gi i. Trong khi h u h t s n lư ng cá chép t hình th c nuôi t nhiên. th c ăn c a chúng là ñ ng v t và các lo i sinh v t khác.8 t USD. Môi trư ng s ng c a chúng thư ng là vùng nư c nhi u c d i và ñáy bùn.1. Cá chép ñư c nuôi truy n th ng trong ao ho c trong ru ng lúa. 1993). tr giá 2. lúa mì n u chín ð I TƯ NG TÔM.1. M t t l l n t ngu n cá chép nuôi châu Á. Các giai ño n. ăn hơn 5 l n/ngày Th c ăn t ch bi n. B ng 13. 1992) Giai ño n Cá b m Cá hương Cá gi ng Cá thương ph m Hình th c nuôi Ao nuôi v Ao không lưu thông nư c Ao không lưu thông nư c Ao nư c ch y m t ph n Ao ru ng Ao ru ng. hình th c nuôi và cách cho ăn ñư c trình bày b ng 13. s n lư ng c a nó ñã tăng g p ñôi so v i 1 th p niên trư c ñây. Gi i thi u Cá chép (Cyprinus carpio) thu c h Cyprinidae. h th ng nuôi nư c ch y và nuôi l ng lư i trong h .5 tri u t n vào năm 1998.1. Nh ng loài trong h cá chép ñã ñư c nuôi t r t lâu ñ i cho ñ n nay. Trong t nhiên. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÉP (CIPRINUS CARPIO) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 121 . ao nư c ch y. Cá Chép (Cyprinus carpio) 3% trong h cá chép ñư c nuôi theo các h th ng chuyên canh (Tacon. ho c theo hình th c nuôi hi n ñ i trong ao ch ñ ng nư c. Kh u ph n v i giá thành th p ñư c s d ng nh m cung c p các ch t dinh dư ng thích h p t các lo i th c ăn s n có.1. Ao l y nư c su i Ao tu n hoàn L ng lư i Th c ăn/cho ăn 70% th c ăn xanh và 30% th c ăn ñ ng v t ñã ñư c làm giàu vitamin và khoáng Daphnia và ñ ng v t phù du khác Th c ăn t ch bi n Th c ăn viên. cá chép s ng vùng trung và h lưu các con sông có dòng ch y ch m ho c trong các ñ m l y.

1995. Ta bi t r ng cơ c a cá chép có ch a m t lư ng l n Taurine. còn ñ i v i methionine thì không có s thay ñ i. Ogino. axit béo. ði u này cũng ñư c nh n th y các ñ i tư ng khác. 1973. cysteine và tyrosine có th dư ho c l n lư t thay th m t ph n c a methionine và phenylalanine kh u ph n. 1982). ñ nh m c cho ăn 3% kh i lư ng cơ th . De Silva và Anderson. carbohydrates. 1980). 1982. có nghĩa là nhu c u taurine c a cá chép ph i ñư c cung c p thêm trong kh u ph n. Oma.2. 1992. 1994. C n chú ý là có nh ng thay ñ i nh trong nhu c u ñ i v i t ng amino acid tùy theo t ng giai ño n sinh trư ng (Baloguma. Nhu c u amino acid có th ư c tính t s li u v thành ph n amino acid và ngu n protein tích lũy hàng ngày c a cơ th (Ogino. khoáng. năng lư ng và protein/năng lư ng ñã ñư c ki m nghi m b i nhi u nhà khoa h c và các nhà nghiên c u (Satoh. B ng 13. m c protein thô này ñư c xác ñ nh b i vi c s d ng kh u ph n g m m t ngu n ñơn protein có ch t lư ng cao. amino acids. vitamin.4% c a protein) giai ño n th t. gi thi t r ng cá có th tích lũy ñư c 0. Nhu c u t i ưu c a cá chép v protein thô là: 30-38% (Jauncey. 1995. 1991. Takeuchi. Nh ng nghiên c u hi n nay v amino acid có ch a lưu huỳnh cho th y r ng ho t l c enzyme cysteinsulphinate decarboxylase (CSD) gan c a cá chép khá y u so v i cá h i nư c ng t (Oncorhynchus mykiss) và cá rô phi (Oreochromis niloticus) ñ n 50 l n (Yokoyama và c ng s . t l tiêu hóa (TLTH) protein là 80%. Nhu c u lysine giai ño n cá gi ng là 2. Song. N u kh u ph n ch a 35% protein. Mư i amino acid thi t y u (EAA) tương t cho h u h t các lo i cá cũng ñ u c n thi t cho quá trình sinh trư ng c a cá chép. 1995). Nhu c u dinh dư ng c a cá chép (Ciprinus carpio) Thành ph n dinh dư ng Protein Lipit Acid béo no thi t y u Linoleate Linolenate Năng lư ng tiêu hóa Carbohydrate (như tinh b t) Nhu c u 30–35 g /100g 5-15 g /100g (tùy theo m c năng lư ng) 1 g/100g 1 g/100 g 13-15 MJ/ kg (310-360 kcal) 30-40 g/100g Amino acid c u trúc cơ th cá chép không b nh hư ng b i s bi n ñ ng các thành ph n khác nhau trong kh u ph n ho c b i tu i c a cá (Schwarz và Kirchgessner. Kaushik. N u ñ năng lư ng tiêu hóa có trong kh u ph n. Tuy nhiên.1.75% (5. Nhìn chung.58g protein/100g kh i lư ng cơ th m i ngày. n u như ho t ñ ng c a nó y u. m c tích lũy này không Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 122 . protein tr ng gà ho c b t cá. Nhu c u dinh dư ng Nhu c u dinh dư ng c a cá chép trong kh u ph n v protein. Wantanabe. 2001). Tuy nhiên. m c protein t i ưu có th gi 30-35 % (Watanabe. Nhu c u v s lư ng các amino acid ñư c thi t l p thông qua các nghiên c u khác nhau và ñư c ch ra b ng 13.13. hi u qu s d ng N cho quá trình tăng trư ng cao nh t khi lư ng protein ăn vào 7-8 g/kg kh i lư ng cơ th / ngày. như casein. Protein và amino acid. CSD là m t enzyme tham gia vào quá trình sinh t ng h p Taurine t cysteine và. 1988).25% c a kh u ph n (6% c a protein) và gi m xu ng 1.2.3. 1988). 1980). lipid. 1999). M t s nghiên c u cho bi t nhu c u protein hàng ngày c a cá chép kho ng 1g/kg kh i lư ng cơ th cho duy trì và 12g/kg kh i lư ng cơ th cho tích lũy protein t i ña (Ogino và Chen.

8 Dabrowski (1983) mg/kg/ngày 506 145 255 429 458 105 254 190 213 305 - T l h p thu các amino acid r t khác nhau ph thu c vào ngu n protein và kho ng th i gian sau khi ăn (Dabrowshi.9 3.6 2.2 2. 4% b t th t. Ohta và Wantanabe (1996) cho th y.3 Ogino (1980) % protein trong kh u ph n 4. Cá chép là loài cá ăn t p và có th s d ng hi u qu c lipid và carbohydrates như ngu n năng lư ng t kh u ph n. G n ñây. B ng 13.7% năng lư ng thu n (bao g m 12.4 0.17% c a kh i lư ng cơ th /ngày.1% cho s n xu t). Các tác gi cũng khuy n cáo r ng. c hai ñ u thu c h Cyprinidae. 1995). 10% b t ñ u nành và 8% b t ngô.8 5. Nhu c u v amino acid c a cá chép (Cyprinus carpio) Các amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Cystein Phenylalanine Tyrozine Threonine Valine Tryptophan Nose (1979) % protein trong % kh u ph n kh u ph n 4.8 2.tính ñ n các ñư ng chuy n hóa c a amino acid không d n ñ n quá trình t ng h p protein. Akiyama và c ng s (1997) ñã so sánh t l amino acid/năng lư ng (A/E.3 3.2 2. 1986).6 4. Nhu c u năng lư ng c a cá chép r t ít thông tin so v i lư ng thông tin v các ch tiêu dinh dư ng khác. ch u nh hư ng b i c kh u ph n và kích c cá.4 1.8 3. Tương quan tuy n tính gi a nitrogen (N) ăn vào và s gia tăng nhi t ñ th c ăn cũng ñã ñư c ñ c p.8 0. 3.3. K t qu nghiên c u cho th y t l năng lư ng vào kho ng 40 kJ/g N ăn vào (Chakraborti và c ng s . Năng lư ng. Lipid và acid béo. 1985).9 3.3 1.60 và 5. 1979). và vì v y năng lư ng tiêu hóa quan tr ng hơn so v i lipid trong kh u ph n.1 0. 29. T l chuy n hóa kém tích c c nhi t ñ dư i 170C là khá th p (Kaushik.6% cho duy trì và ho t ñ ng và 24. 1992.5 0. Murai và c ng s .3.9% m t do sinh nhi t và 36.8 0.4 0. nhu c u năng lư ng tiêu hóa cho sinh trư ng tôí ña là 285.5% m t qua ph n th i khác. Nghiên c u chuy n hóa năng lư ng c a kh u ph n th c t bao g m 25% b t cá. 1983.5 2.0 3. 1979). và gi a cá chép v i cá catla (Catla catla).5 3. Kaushik.83. 31.9 1.6 1. Nhu c u v acid amin c a cá chép ñư c trình bày b ng 13.8 6.7 2. ði u ñó có nghĩa là vi c làm giàu thêm thành ph n t o năng lư ng tiêu hóa t 13 ñ n 15 MJ/ kg kh u ph n b i thêm vào 5-15% lipid không làm c i thi n t c ñ sinh trư ng và s d ng protein thu n (Takeuchi và c ng s . Giá tr t i ưu c a năng lư ng tiêu hóa/protein cho sinh trư ng t i ña là 97-116 (Takeuchi và c ng s .0 3.9% năng lư ng m t qua phân.0 1. ñ t bi t là m ru t (Zeitler và c ng s . m t m t tiêu c c c a vi c tăng t l lipid trong kh u ph n là có th làm tăng tích lũy m trong cơ th . Hơn n a.6 1.4 2. 1983. liên quan ñ n t l c a t ng EAA/t ng c a EAA) gi a các loài cá.3 1.3 5. Nhu c u protein và lipit liên quan ñ n năng lư ng tiêu hóa.4 2. 1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 123 .4 1. c t l chuy n hóa năng lư ng và nhu c u năng lư ng duy trì ñ u b nh hư ng b i nhi t ñ nư c. Như ñã mô t các loài cá xương khác.1 0. 1995). 548 và 721 kJ/kg kh i lư ng cơ th tương ng v i m c cho ăn 1.

M t khác. dư ng như ñư c s d ng t t trên 30g/100g c a t ng acid béo kh u ph n. cũng có m t báo cáo khác th p hơn nhu c u này (Kaushik. Tuy nhiên. Murai và c ng s (1983) ñã ki m tra nh hư ng c a các kh u ph n tinh b t khác nhau và vi c thư ng xuyên cho ăn các m u th c ăn s d ng cho cá chép. Trong lúc tricaproin (C6:0). 1995). còn glucose và maltose ít nh t 4 l n. tricaprin (C10:0). t l ch t cao và m t s c t da.Cá r t c n các acid béo thi t y u. Nh ng nghiên c u ñã ñ c p trên cho th y r ng. Vai trò c a chu i triglycerides (MCT) m ch trung bình trong dinh dư ng u trùng cá chép v a m i ñư c nghiên c u g n ñây (Fontagné và c ng s . trilaurin (C12:0) và triolein (C18:1) cho th y có nh hư ng m t cách hi u qu v sinh trư ng và t l s ng. Trong m t nghiên c u sau này Geurden và c ng s (1999) nh n m nh phân b b o t n c a PL s p s p theo kích c cá nh t ñ nh. Cá Tr m c Phosphilipids (PL) có m t s ch c năngtrong th c ăn c a u trùng bao g m nh hư ng b m t. Hình 13. 2000). Carbohydrate. 1995). ði u ñó cho th y t l chi u dài ru t v i chi u dài cơ th cá chép là 1. m t loài g n gũi. nhưng nh ng d u hi u c a nó bi u hi n rõ s lo n dư ng mô cơ (Takeuchi và c ng s . bao g m cá chép. 1992). cá tr m c . M t vài nghiên c u ñã cho bi t cách s d ng carbohydrate c a cá chép. liên quan ñ n s t n thương t ch c c a h th ng enzyme phân gi i acid béo. tri u ch ng thi u h t liên quan ñ n EFA khó có th nh n th y cá chép như là ch m l n. Ư c tính cung c p 1% m i acid béo này ñ m b o t t nh t cho quá trình sinh trư ng và hi u qu cho ăn ñ i v i cá chép gi ng (Takeuchi và Watanabe. ho t ñ ng c a enzyme amylase ru t cao hơn các ñ i tư ng ăn t p. Ho t ñ ng c a enzyme amylase trong ng tiêu hóa và t l tiêu hóa tinh b t cá thư ng th p hơn so v i sinh v t c n. D a trên so sánh m t vài ngu n PL t o thành t lecithin ñ u tương. H ñ ngh r ng thêm PL vào kh u ph n b ng ph i tr n như trong ch t t ng h p c a cơ th u trùng. làm tăng ch t nh y niêm m c và gi m th tích t bào gan. hơn là các ñ i tư ng ăn ñ ng v t. 1998). ñi u ñó gi i thích r ng ch có s tái t ch c có gi i h n là c n thi t. ñi u này gi i thích vi c s d ng tinh b t t t hơn cá chép. ch ng l i s oxi hóa và gi n ñ nh nư c trong các m u th c ăn (Coutteau và c ng s .8-2. S d ng tinh b t trong kh u ph n hi u qu nh t khi cho ăn 2 l n m i ngày. Dù v y. Trong các loài cá. H u qu c a s thi u h t PL kh u ph n là làm tích lũy các gi t m trong bi u bì ru t trư c. còn tricaprylin (C8:0) thì không. giá tr này l n hơn 4 l n so v i cá h i và cá chình Nh t (Anguilla japonicus).2. không ph thu c vào kh u ph n. ði m riêng c a tricaprylin trong các MCT khác.0. 1999. Tuy nhiên. PL c n thi t cho vi c h p thu lipid trung tính m c dù hi u qu ph thu c vào ñ c tính nhũ tương hóa c a nó. vi c b sung phosphatidylcholine (PC) t lòng ñ tr ng gà ho c t ñ u tương ngăn ch n ñư c thoái hóa ru t và tăng th tích t bào gan (Fontagné và c ng s . Cá chép và cá tr m (Ctenopharygodon adella) ñòi h i c acid béo n-6 và n-3. Geurden và c ng s (1998) th y r ng PC quan tr ng ñ i v i s h p thu cao ñ u tiên c a quá trình sinh trư ng. phosphatidylinositol liên quan ch t ch t i s phát tri n c a u trùng cá chép. ði u ñó ch ra Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 124 . 1977). s thi u h t th hi n rõ như hi n tư ng cong thân. gi ng như “b nh Sekoke”.

Mn. th n. Pantothenate 30 Bi ng ăn. M c ñ b sung vitamin vào kh u ph n th c ăn cao g p 2-5 l n so v i nhu c u mu i khoáng và nh ng bi u hi n do thi u khoáng ñư c tóm t t b ng 13. Vitamin và mu i khoáng. 1993) D u hi u thi u h t Tăng trư ng kém. ch m l n. Nhu c u trong kh u ph n ñ i v i acid folic và vitamin B12. như v y P t n t i ph thu c vào mu i và thành ph n khác hòa tan trong nư c (Satoh và c ng s . mang xo n. Hi n nay k thu t ñùn th c ăn ñã ñư c áp d ng nên có th làm thay ñ i kh u ph n và m t vài axit amin có th b m t tác d ng trong quá trình ch bi n. Cá chép thi u 1 acid thi t y u ti t ra t d dày cho tiêu hóa và hòa tan các h p ch t ch a c Ca và P. Mg. xu t huy t da. P. hôn mê. m t s c t da Vitamin E 100 Lo n dư ng cơ. xu t huy t dư i da Bi ng ăn. 1982). m t l i.5 (cá chép có nhu c u v Co. B ng 13. cá gi ng và cá chép trư ng thành không có nhu c u v vitamin C b i vì b n thân chúng có th t ng h p vitamin C t Dglucose. lư ng t i ưu c a carbohydrate kh u ph n dao ñ ng 30-40% kh i lư ng th c ăn ñ i v i cá chép. xu t huy t mang. như kích c cá. có s gi m sút trong hi u qu h p thu c a glucose và maltose khi s d ng s lư ng l n cùng m t th i ñi m. Takeuchi và c ng s (1979) cũng xác ñ nh giá tr kh u ph n c a carbohydrates như là ngu n cung c p năng lư ng. m t s c t da. m t l i.1997). tăng t bào nh y da Choline 500 Ch m l n. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng giai ño n ñ u c a u trùng cho th y r ng nhu c u tích lũy t i ña trong mô (270mg vitamin C/1kg) là cao hơn nhu c u cho duy trì và sinh trư ng (45mg vitamin C/kg) (Goullou-Coustans và CS. Sau ñó. nhi t ñ nư c và thành ph n th c ăn. Tuy nhiên. ch m l n. gan nhi m m . các bi u hi n do thi u Vitamin ñư c trình bày b ng 13. h t ho ng. t l ch t cao Biotin 1 Ch m l n. bi n d xương cung mang (Dabrowski và CS. h t ho ng. lưng cong. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Nhu c u (mg/kg) 0.4. 1988). tăng trư ng kém. ch m l n. Cu. xu t huy t da.r ng. 1098). sinh trư ng kém Liên quan ñ n vitamin E. h ng c u d v ra t ng m nh. Hàm lư ng P t tricalcium phosphate c a b t cá (FM) ít hơn so v i nhi u mono và dicalcium phosphate hòa tan. xu t huy t gan. g y mòn.5 7 cá chép và nh ng tri u ch ng thi u (Satoh. da. NRC. Ví d . da và vây. D và K chưa ñư c nghiên c u. Nhu c u vitamin cá chép có th b tác ñ ng b i nhi u y u t . nhưng m t s vitamin này có th ñư c t ng h p b i các vi khu n ñư ng ru t ñ i v i cá chép và m t s lo i cá nư c ng t khác (Lovell và Limsuwan. s ng y u. cáu k nh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 125 . ñ ñ n. r ng hóa t bào gan Vitamin A 4000 IU Bi ng ăn. m t l i Niacin 28 Bi ng ăn. cá tr m c s d ng tinh b t m t cách hi u qu như là m t ngu n cung c p năng lư ng. K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y. Nhu c u v ch t lư ng và s lư ng Vitamin c a cá chép ñã ñư c xác ñ nh. 1992. thoái hóa gan. ho i t th n s m.4. s ánh sáng. nhu c u có th tăng lên ph thu c vào m c ñ c a axit béo không có kh năng sinh cholesterol trong kh u ph n. bi n d xương cung mang giai ño n u trùng. Zn). Vitamin C ðã th a mãn Mòn vây ñuôi. 1991. u trùng cá chép có nh ng bi u hi n do thi u vitamin C như mòn vây ñuôi. Ogino và c ng s (1976) nh n th y r ng.

xương không bình thư ng. Kh năng tiêu hóa các thành ph n th c ăn. k m th p trong xương Ch m l n.1. tăng m n i t ng Ch m l n. Nhu c u mu i khoáng c a cá chép và nh ng tri u ch ng do thi u mu i khoáng (Satoh. carbohydrate t các ngu n như b t khoai tây. ñ c nhân m t. ngư i dân v n còn áp d ng hình th c nuôi qu ng canh d a vào th c ăn t nhiên. còi c c. huy t tương không bình thư ng Ch m l n.5. Trong thi t l p kh u ph n ăn cho cá chép. trong lúc kh u ph n bao g m b t cá. vi c b sung các ch t t bên ngoài như Cu. nh ng t m và b t máu ñư c áp d ng cho hình th c nuôi thâm canh.0.6 ch ra t l tiêu hóa bi u ki n protein và năng lư ng c a m t s lo i th c ăn nhi t ñ nư c khác nhau c a cá chép (Takeuchi. Kh u ph n ăn ñơn gi n bao g m khô d u d a. như Zn và Mn. NRC. Kh u ph n th c ăn cho cá chép l y b t cá làm nguyên li u cơ b n. B ng 13.5 g/kg 150 mg/kg 15-30 mg/kg 13 mg/kg 3 mg/kg 0. lư ng canxi cao. Jeong và c ng s (1992) ñã ñi u tra v nh hư ng c a t l carbohydrate ñư c gelatin hóa trong kh u ph n v i năng lư ng tiêu hóa Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 126 . Các nghiên c u nh m vào m c ñích gi m giá thành và t o nên m t kh u ph n phù h p hơn cho môi trư ng ñã ñư c ti n hành. m c dù ít hơn nhi u so v i cá h i (Satoh và c ng s .4 .1 mg/kg D u hi u thi u h t Ch m l n. t l ch t cao. tiêu hóa protein bi u ki n (APD) và năng lư ng m t s thành ph n c a kh u ph n ph thu c vào m i loài và nhi t ñ . c và th c ăn xanh ñư c s d ng trong nuôi qu ng canh. Trong m t nghiên c u xem xét s tương tác gi a thi u Zn và lipid. phương th c cho ăn truy n th ng v i th c ăn thô ñư c ch bi n b ng nh ng nguyên li u s n có ñ a phương chuy n d n sang cách cho ăn th c ăn công nghi p. lư ng khoáng th p toàn cơ th và c t s ng. S d ng th c ăn ñơn l nhanh chóng ñư c áp d ng ñ i v i nhi u ñ i tư ng nuôi. 13. cám. 1994). th t và b t xương. t l ch t cao. 1993. mòn mang và da. Mg và Zn r t c n thi t cho kh u ph n th c ăn c a cá chép.1998) Muôi khoáng Ph t pho Magiê S t K m Mangan ð ng Coban Nhu c u 6 – 8 g/kg 0. Th c ăn ñơn l có nh ng ñ c ñi m gi ng viên th c ăn ñùn. Giá tr tiêu hóa không b nh hư ng b i kích thư c cá có kh i lư ng dao ñ ng t 3-295 g. ngư i ta ñang c g ng ñ thay th b t cá b ng ngu n protein t th c v t mà v n cho hi u qu t t. Takeuchi và c ng s (1990) cho r ng. xương không bình thư ng. Kh u ph n ăn Thay ñ i theo th i gian. ð c bi t là ñ i v i th c ăn xanh. cá chép ph i chú ý r ng m t lư ng gi i h n c a tricalcium phosphate có th ngăn c n s cung c p c a m t s các y u t . 1991). Canxi. magiê gi m trong xương. ngư i ta th y các ch t dinh dư ng không ñư c h p thu và liên quan ñ n s tích t lipid ru t (Taneja và Arya. k m và Mn th p trong xương Ch m l n Ch m l n Vi c b sung mono phosphate vào kh u ph n ch a b t cá là nguyên li u cơ b n ñã mang l i k t qu t t v tăng trư ng c a cá chép. b t ngô. Mn. bi ng ăn. Chúng ta bi t rõ r ng. th c ăn tươi s ng và nh ng th c ăn khô ch bi n ñơn gi n (Song. trong ñó bao g m c cá chép. P. b t mì ñã ñư c c i thi n nh x lý ñùn. Kim và c ng s . nh ng nư c ñang phát tri n như Trung Qu c. viên th c ăn khô và ñ ng th i có chi phí th p. hi u qu th c ăn kém. Nó cũng cho th y r ng. 1991. 1994). M t tr ng l c. làm tăng m c gelatin hóa cũng như năng lư ng.3. 1989). lúa m ch. Mg.B ng 13. Tuy nhiên. l ñ và co gi t. t l ch t cao. Hb.

18 0.24 0. MJ/kg 0. Xác ñ nh ñư c TLTH c a các acid amin giúp ta ñánh giá chính xác hơn v s lư ng ch t dinh dư ng c a các nguyên li u ph i tr n trong kh u ph n c a th c ăn ch bi n cũng như th c ăn công nghi p.% % 8. N u thay th 60% thì c n b sung EAA (axit amin thi t y u) tinh khi t (Yamamoto và c ng s . S khác nhau gi a t l tiêu hóa acid amin th c và acid amin bi u ki n cũng gi ng như s khác nhau gi a TLTH protein th c và TLTH protein bi u ki n. Ngoài ra. ñùn SBM (ExSBM ).0 7. s d ng khô d u ñư c làm t v ng. Yamamoto và c ng s (1998) ñã so sánh TLTH bi u ki n c a WFM. 1988).6 11.3 10. 1996).8 52. MPF có th thay th 40% ho c 60% b t cá tr ng (WFM) trong kh u ph n cá con.3 10.22 0.3 13.8 69.16 TLTH bi u ki Protein 15oC 20oC 94 90 90 90 91 91 87 86 82 88 94 96 92 60 78 93 85 79 n (%) 25 C 92 93 95 88 93 95 94 88 80 o Năng lư ng 15oC 20oC 86 89 87 87 76 79 80 79 73 80 76 79 70 48 49 74 71 73 25oC 88 86 82 82 85 80 77 76 79 Lo i th c ăn t protein ñ u nành cô ñ c (SPC) có h s tiêu hóa bi u ki n (TLTH) protein và lipit 180C cao hơn b t cá trích (HM) (Kim và c ng s . ExMPF và b t ngô (CGM). D u cá có TLTH khác nhau t i các ñi m nóng ch y khác nhau. 1997). Phương th c ch bi n th c ăn cũng có th làm m t ph n l n hàm lư ng các ch t dinh dư ng trong kh u ph n.1997). Tuy nhiên.17 0.8 63. TLTH năng lư ng không có s khác nhau gi a SPC và HM. k t qu cho th y TLTH bi u ki n c a chúng th p hơn x p x 1.17 0.8 18. Vì v y. SBM.8 63. Trong nghiên c u khác. Takeuchi và c ng s (1979) nh n m nh r ng vi c tiêu hóa d u cá t i ñi m nóng ch y cao (530C) là th p. MPF. Th c ăn ch bi n ñùn ho c gelatin hóa carbohydrate có th làm m t các amino acid b i s oxi hoá và b gi m hàm lư ng m t vài acid amin (như lysine) thông qua ph n ng Maillard. ñ c bi t là Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 127 . Trong thi t l p kh u ph n s d ng nhi u ngu n protein. Sinh trư ng ñ t t t nh t khi m c gelatin hóa là 40% trong kh u ph n có năng lư ng th p (19. h t c i.22 0. các d li u v TLTH protein cũng như các amino acid là r t c n thi t. T l tiêu hóa protein bi u ki n và năng lư ng c a các lo i th c ăn khác nhau trong kh u ph n ăn c a cá chép các m c nhi t ñ khác nhau Thành ph n th c ăn B t cá tr ng B t cá ñ a phương B t th t B t nh ng t m B t Gluten ngô B t ñ tương kh m M m lúa mỳ kh m Cám g o kh m B t mỳ Thành ph n m Protein ñ .6.8 GE.c a cá chép con nuôi b ng kh u ph n ch a khoai tây và khoai tây ñùn. thay th 60% MPF cho b t ñ u nành (SBM) trong kh u ph n cho tăng tr ng t t hơn kh u ph n ch có WFM.7 45. B ng 13.6 8. h t lanh và d a khô các m c t 25%-75% so t ng s protein trong kh u ph n.7 MJ/kg) và 20% trong kh u ph n có năng lư ng cao (20.9 MJ/kg).5 11. Protein trong b t m ch nha (MPF).3 15. cho th y r ng TLTH protein không sai khác gi a các kh u ph n và trong kho ng 78%-90% (Hasan và c ng s .9% t l tiêu hóa protein th c (TLTHT).16 0.8 64. MPF cũng là m t l a ch n t t ñ làm ngu n th c ăn giàu protein. D u cá ng là ngu n lipit trong kh u ph n th c ăn cá chép (Applfold và Anderson.1 31. bã bia ñư c s d ng như 1 ngu n th c ăn giàu protein.8 10.17 0.

Nh ng thí nghi m thay th b t cá kh u ph n cũng ñã ch ng minh r ng photspho trong môi trư ng có th gi m xu ng tương ng v i nh ng t l b t cá khác nhau.5 2.8 9.3 4.2 2. 1997) To nư c Kh i lư ng cá (g) 2-5 5-10 10 .9 5.5 7.5 1.3 4.2 2.6 1.0 3.5 2.7 4.1. Jahan và c ng s (2000) cho r ng t l FM phù h p trong kh u ph n th c ăn c a cá chép là t 20-25%.7 1.5 7.0 3. Nuôi dư ng Vi c nuôi thâm canh cá chép không ch ph i chú ý ñ n t l ph i tr n các lo i th c ăn ñ ñ t sinh trư ng t i ưu mà còn ph i ki m soát ñư c ch t th i.6 2. M t nghiên c u dài h n bao g m c trong phòng thí nghi m và ngoài tr i ñã ch ng minh hi u qu c a b t ñ u nành là nguyên li u chính trong kh u ph n (Noble và c ng s .6 2.0 2. nên s d ng các công th c ph i ch kh u ph n và cách cho ăn thích h p.0 1.7 4.1 1.7 2.8 1.7 2.7 6.5 4.4 2.7. Vi c thay th hòan toàn b t cá nâu (BFM) b ng s ph i h p c a SBM.40 .2 2. ði u này trái ngư c v i m c thay th kho ng 90% m c 44% protein kh u ph n cho cá h i (Pongmaneerat.7 4.5 2. M c dù xét m t cách t ng quát.2 3.9 3.2 3.0 7.8 3.0 1.0 6. 13.4 3.3 1.2 5. m c dù hương v c a nó cũng h p d n như kh u ph n b t cá (Pongmaneerat và c ng s .9 5.5 8.1 3.2 2. các m c th p hơn ñã ñ t ñư c cá chép có th là do s d ng th p hơn các phân t amino acid ñư c cung c p. cá chép có th s d ng protein th c v t hi u qu hơn so v i cá h i.7 4.6 1.9 1.5 1.1 1.8 3.7 và 13. Cũng nên ki m tra Taurine n u như Taurine là m t amino acid thi t y u như ñã ñ c p trên ñây.7 4.trong tăng trư ng c a v i cá chép dư i 10 g.1 2.0 3.20 .0 128 0.4 1.50 . Trong s t t c các gi i pháp nh m thay th b t cá trong kh u ph n ñã ñư c th nghi m. 1993).8).9 3.4 3.5 6.3 2. Vì v y.0 4.8 2.5 1.3 4.3 1.4 3.1 5. Nhi t ñ thích h p nh t cho quá trình sinh trư ng c a cá là 30-320C.6 4.8 1.9 5.2 3. B ng 13.9 1.0 3.6 1.4.3 1.2 3.6 8.5 1. 1993). T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng th c ăn công nghi p (Miyatke.4 1. Nhi t ñ và kích c cá nh hư ng l n ñ n t l cho ăn hàng ngày ñ i v i cá chép (b ng 13.5 3.0 4.4 1.0 6. lipid trong nguyên li u kém ch t lư ng có th dùng như m t ngu n cung c p năng lư ng mà không có tác d ng ph nào.9 2.100(oC) 20 30 40 50 100 200 200400 400600 600800 8001000 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 4.0 4. Khi ñi m nóng ch y c a d u cá th p hơn (380C) thì nó ñư c s d ng hi u qu (hơn 70%) không tính ñ n kích c cá và nhi t ñ nư c.3 4.6 6.7 2.1 6.3 5.7 4.4 3.3 1.2 1.0 4.3 2. b t ñ u tương (SBM) ñã ñư c s d ng r ng rãi nh t. methionine và threonine ñã không cho k t qu tương ñương v tăng trư ng và kh năng s d ng th c ăn.8 5.8 1.7 1.5 1. khi nhi t ñ gi m xu ng trên dư i 100C thì sinh trư ng s ch m l i.9 2.0 2.0 2.9 0.4 1. chú ý ñ n v n ñ tiêu hoá – trao ñ i và ch t th i.7 1.6 2.0 4.4 3.7 2.5 2.6 4.1 2. Do v y. Căn c trên photspho t ng s và nitrogen.3 4. CGM và b t th t (MM) ñã ñư c b sung các amino acid t ng h p như lysine.1 1.3 2.4 2.30 . 1998).7 1.6 4.7 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3 2.2 8.3 5. Pongmaneerat và c ng s (1993) ñ ngh thay th 56% BFM trong kh u ph n c a cá chép b ng 25% SBM và 10% CGM trong kh u ph n ch a 38% protein.2 1.0 7.9 2.1 3.1 2.0 1.6 1.7 5.8 3.

92 5.1 3.1 10.55 1.2 5.9 5.16 1.95 1.11 0.0 6.30 1.33 7. T l cho ăn hàng ngày thay ñ i theo nhi t ñ và kích c cá chép nuôi b ng kh u ph n nghèo protein nhưng giàu năng lư ng do Kasumigaura ñi u ch nh (Miyatke. 1997) To nư c (oC) 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 >=25 Kh i lư ng cá (g) 1-5 5-10 10-50 50 -100 100-200 200-400 400-600 600-800 800-1000 4.04 1.88 3.37 0.43 1.2 B ng 13.65 2.2 5.6 4.14 1.0 2.76 1.90 2.04 7.02 3.13 2.85 0.77 0.95 2.4 7.8 1.8 3.9 4.84 0.5 2.02 7.26 3.44 4.19 3.16 2.9 7.59 1.1 8.11 2.7 6.7 2.2 2.60 2.66 5.3 3.93 1.9 3.17 2.57 1.17 5.9 3.26 1.26 27 28 29 30 10.74 1.41 1.0 4.15 5.29 1.65 9.4 7.02 4.05 1.4 8.40 1.2 2.3 4.1 6.21 4.45 1.94 3.5 5.9 2.8.75 13.76 1.40 2.17 2.93 2.76 0.59 2.05 1.95 3.5 10.6 4.3 4.28 1.9 8.35 7.7 4.72 1.7 3.62 9.40 2.4 2.94 1.1 2.6 3.5 9.65 10.17 6.40 1.58 1.0 9.39 2.66 0.34 2.9 5.0 4.9 5.0 1.96 2.42 3.72 1.6 6.6 2.6 12.66 2.73 6.53 0.44 1.55 1.95 1.80 4.61 4.65 5.94 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 129 .59 1.75 1.6 7.62 4.00 4.9 11.27 3.2 10.84 0.60 11.3 3.69 0.26 1.78 8.5 6.03 1.2 6.81 8.1 3.9 6.91 2.4 4.3 13.8 6.17 1.15 1.9 7.04 1.45 6.

2. Nh ng nghiên c u v nhu c u kh u ph n ăn c a cá trôi ñã cho Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 130 .2.3.1. Nhu c u c a cá gi ng và cá hương là 35% và 40% protein kh u ph n cho sinh trư ng t t (Sen và c ng s . nên ch s d ng trong trư ng h p không có thông tin v nhu c u amino acid kh u ph n. 1978. M t s cá trôi v i kích c nh và trung bình phát tri n t t trong các ao nuôi nư c ng t.2. Bangladesh. trên th gi i ñã có nhi u công trình ph i h p nghiên c u v dinh dư ng th c ăn và nuôi dư ng trên ñ i tư ng cá trôi n ð .5% kh u ph n. Cá Trôi n ð th gi i sau Trung Qu c. Gi i thi u (INDIAN MAJOR CARP) Cá trôi n ð là m t ñ i tư ng nuôi kinh t n ð và các ti u l c n ð . Cá trôi n ð trư ng thành cũng gi ng như nh ng ñ ng v t khác. Nhu c u protein kh u ph n t i ưu nh hư ng b i giá tr dinh dư ng c a protein th c ăn và năng lương t ngu n khác protein trong kh u ph n. Ph n l n cá trôi n ð ñư c nuôi ghép. Nhu c u v ch t lư ng amino acid c a cá trôi cũng ñư c thi t l p b i ñ ng v C14. Theo báo cáo c a Mondal và c ng s (2000). nhu c u protein c a cá hương cho duy trì và sinh trư ng t i ưu là 38. Catla (Catla catla). Thành ph n các amino acid c a cơ th ch giúp ta ư c tính m t cách sơ lư c v nhu c u. 13. Trong nh ng năm g n ñây. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ TRÔI N ð 13. 1998). h u h t cá trôi nuôi ñư c tiêu th n i ñ a. Cho ñ n nay. Khi ngu n năng lư ng như lipid và cacbohydrate ñư c cung c p ñ y ñ trong kh u ph n. S n ph m Cá Trôi t n ð ñ ng hàng th hai trên Hình 13. Sri Lanka và các nư c lân c n. th t fillet cá trôi và các s n ph m khác c a nó ñư c xu t kh u ñ n các nư c Trung ðông. 1991). h u h t protein tiêu hoá ñư c s d ng cho quá trình t ng h p protein.13. Nepal. Cá trôi nuôi n ð ñã t vài th k trư c. hình th c nuôi này s d ng ch y u ngu n th c ăn có s n trong t nhiên nh ng m c khác nhau ñ ñ t ñư c năng su t t i ña trên m i ñơn v di n tích (Jhingran. không có nhu c u v protein nguyên ch t nhưng l i ñòi h i h n h p th c ăn cân ñ i v các amino acid thi t y u và không thi t y u (Murthy và Varghese. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. Cá trôi không ch ñư c nuôi n ð mà còn ñư c nuôi các nư c lân c n như Pakistan. Trong 2000 t n thu s n c a Án ð . Cá trôi n ð trư ng thành c n 30% protein kh u ph n cho nhu c u duy trì và sinh trư ng. 1986). ph n l n là các s n ph m cá trôi nuôi. Renukaradhya và Varghese. Rohu (Labeo rohita) và Mrigal (Cirrhinus mrigala) là 3 loài ch y u trong nhóm cá trôi n ð .2. Ch t lư ng và s lư ng v nhu c u amino acid c a cá trôi n ð ñư c xác ñ nh b i nh ng nghiên c u v sinh trư ng thông qua phương pháp nuôi dư ng.

85 1.10 và 13.95 3. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Cirrhinus mrigala Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine % kh u ph n 2.50 1.27 1.20 3. 13.60 1.23 3.31% (5.9.95 0.55 Cá hương/trư ng thành 5.th y.63 Murthy và Varghese (1997a) Lysine 2.11. Nhu c u v s lư ng amino acid kh u ph n c a cá Catla.25 5.50 4.58 Murthy và Varghese (1997) Methionine* 1.55 3.75 4. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Labeo rohita Amino acid % kh u ph n % protein KP Ngu n Arginine 2.00 Murthy và Varghese (1996) Threonine 1.71 4.86 3.90 2.75 Murthy và Varghese (1995) Histidine 0.10.10 1.03 3.45 1.75 Murthy và Varghese (1997) * T ng s amino acid g c Sulfua (Methionine + Cysteine) là 1.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 131 .70 4.70 2.27 5.08 3.13 Murthy và Varghese (1997) Valine 1. chúng c n t t c 10 amino acid thi t y u (EAA).70 6.35 3.60 4.75 4. B ng 13.35 1.80 2.45 2.9.00 Murthy và Varghese (1996a) Leucine 1. Nhu c u amino acid kh u ph n c a Catla catla (% protein kh u ph n) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine Cá b t 4.43 1.88 Murthy và Varghese (1998) Phenylalanine** 1.60 B ng 13. Cysteine có giá tr thay th kho ng 50% ñ i v i cá trôi n ð .13 1.50 3.15 2.11.25 Murthy và Varghese (1995) Isoleucine 1.25 2.77% protein kh u ph n) B ng 13.85 4. Rohu và Mrigan ñ i v i 10 amino acid ñư c trình bày trong b ng 13.38 2.18 4.65 0.10 0.63 2.00 4.55% protein kh u ph n) ** T ng s amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 2.30 5.42% (3.13 2.88 3.00 4.40 % protein KP 5.38 6.28 Murthy và Varghese (1996) Tryptophan 0.

b t s n. S thi u h t tinh b t trong kh u ph n c a cá trôi có th d n ñ n vi c huy ñ ng protein ñ s d ng như m t ngu n năng lư ng. Cá con có nhu c u v lipid và protein cao hơn cá trư ng thành. Thiamine là m t trong nh ng vitamin c n thi t cho quá trình sinh trư ng và t n t i c a m t s loài cá nư c ng t. S d ng các d ng ít b phân hu c a vitamin C. Tuy nhiên. m t s c t và ñ c m t cá. Riboflavin c n thi t cho cá trôi ñã trư ng thành. Nhìn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 132 . Là sinh v t ăn th c v t/ ăn t p. ư c lư ng t 812mg/kg th c ăn ñ m b o ñ nhu c u. g o là nh ng ngu n tinh b t ñư c s dung trong ph i h p kh u ph n. như là eicosapentaenoic acid (EPA) (20:5n-3) và docosahexaenoic acid (DHA) (22:6n-3) v n chưa ñư c nghiên c u trên cá trôi n ð . như ascorbate 2-monophosphate ho c ascorbate 2-sulphate trong th c ăn cá trôi vì vitamin C d dàng b phân h y và m t qua l c.Lipid và acid béo. Cơ th cá trôi n ð trư ng thành ch a m t t l l n acid béo n-3 cũng như acid béo n-6. s thi u h t Riboflavin d n ñ n h u qu mòn c t vây. m c 300mg ascorbic acid/kg trong kh u ph n th c ăn là ñ cho quá trình sinh trư ng và s ng bình thư ng c a u trùng và cá hương Rohu và Mrigan. 1997). C 3 loài các trôi n ð trư ng thành ñ u sinh trư ng t t khi kh u ph n ch a 1% acid béo n-3 và 1% acid béo n-6. Carbohydrate là lo i th c ăn tinh và là ngu n cung c p năng lư ng r ti n nh t ñ i v i cá trôi. M t vài nghiên c u v nhu c u ascorbic acid c a cá trôi n ð trư ng thành ñã ñư c th c hi n. ñ c bi t là ñ i v i vi khu n Aeromonas hydrophyla ñư c tăng lên b i vi c b sung vitamin C và gi m thi u t l ch t khi cá Rohu ñư c b sung 600 mg vitamin C/ kg th c ăn và Mrigan là 1000 mg/kg th c ăn (Sobana và c ng s . Tuy nhiên. Nhu c u lipid t ng s ñ i v i cá trôi n ð trư ng thành là 7-8% c a kh u ph n. Chưa có m t nghiên c u nào v nhu c u thiamine trong kh u ph n th c ăn c a cá trôi n ð . D u và m (g i chung là lipid) là ngu n cung c p năng lư ng và các acid béo thi t y u. trong th c ăn công nghi p. Tuy nhiên vai trò c a các acid béo m ch dài chưa bão hoà (HUFA). ph thu c vào t ng giai ño n s ng. M c 22-30% tinh b t trong kh u ph n cho k t qu sinh trư ng t i ưu ñ i v i cá trôi n ð . các bi u hi n thi u vitamin C ho c các d u hi u sinh trư ng không bình thư ng so v i vi c không b sung vitamin C (Hasan và c ng s . ñ i v i 3 loài cá trôi n ð . Ư c lư ng. b sung m t lư ng Riboflavin 10mg/kg th c ăn ho c hơn nh m lo i tr lư ng vitamin m t khi hoà tan trong nư c ho c qua quá trình l c. Carbohydrates. ngư i ta thư ng cho vitamin này v i m t lư ng cao ñ tr bù t l hao h t qua quá trình ch bi n và b o qu n. Hơn n a. Trong th c t . Ngư i ta ñã làm các thí nghi m tăng các m c vitamin C l n lư t trong kh u ph n ăn lên ñ n 1000mg/kg th c ăn cho c cá Rohu và Mrigan. Nhu c u v pantothenic acid ñ i v i cá trôi n ð là kho ng 9-11 mg/kg th c ăn. Khi t l tinh b t vư t quá 35% c a kh u ph n thì s làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn th p. Tuy nhiên. Chưa có báo cáo nào v nh hư ng c a vi c b sung Vitamin C ñ n t l ch t. lipid còn ñóng vai trò v n chuy n các vitamin hoà tan trong m . cám. Nh ng nguyên li u này cũng ñóng vai trò là ch t k t dính t nhiên trong kh u ph n. Trong kh u ph n th c ăn công nghi p. Vitamin và mu i khoáng. Acid béo và phospholipid giúp duy trì c u trúc màng t bào. cá trôi n ð trư ng thành d dàng tiêu hoá m t lư ng l n tinh b t trong kh u ph n. kho ng 10-12mg niacin/kg th c ăn ñ m b o cho quá trình sinh trư ng bình thư ng. 1993). ðã có nh ng nghiên c u sâu v nhu c u acid béo kh u ph n c a cá trôi n ð . Nhu c u v Riboflavin cá trôi n ð vào kho ng 6-8mg/kg th c ăn. Kh năng ñ kháng. b ăn.

Nhu c u pyridoxine: 6-8mg pyridoxine/ kg th c ăn.3. Khi cá có t l ch t cao c n cung c p ñ y ñ th c ăn cân ñ i dinh dư ng và qu n lý t t. ph ph m ch bi n tôm. M c 5. b ăn. Nhu c u vitamin A c a cá trôi n ð trư ng thành là 1. t l ch t cao. ch m l n. Các bi u hi n do thi u Pyridoxine cá là b ăn. M c Magiê 500 mg/kg th c ăn là t t nh t cho cá trôi. Thông thư ng.01 mg/kg. thi u máu ngo i vi và thi u máu hypochronic cá trôi n ð (Sabana. 1985). nhưng m c 4000-5000 mg canxi/ kg ñư c khuy n cáo b sung. khô d u. ch m l n. 1981). Tuy nhiên.1 mg cobalt/ kg th c ăn ñ i v i cá hương trong ao ương. bi n d ng s và nh ng r i lo n khác cá trôi. gi m s khoáng hoá xương. Lall và c ng s . trong khi ñ ng là 3-4 mg/ kg th c ăn v n chưa ñ nhu c u c a nó. 1980). kh u ph n này không ph i là m t kh u ph n cân b ng dinh dư ng. T l s ng trung bình c a cá trôi n ð trư ng thành trong giai ño n ñ u khá th p (kho ng 30% t tr ng lên cá hương) và x p x 50% t cá hương lên cá gi ng. S thi u h t ascorbic acid s d n ñ n vi c b ăn. Jayaram và Shetty. Nhu c u các mu i khoáng khác trong kh u ph n c a cá trôi n ð v n chưa ñư c nghiên c u. lư ng cho ăn ng v i 10-20% kh i lư ng cá. Mahajan và Agarwal. Nhu c u v vitamine B12 v n chưa ñư c xác ñ nh cá trôi n ð . Kh u ph n cân b ng dinh dư ng ñư c s d ng cho cá trôi gi ng và cá trôi trư ng thành do ph i h p nhi u nguyên li u như trình bày b ng 13. là ngu n protein có giá tr cao cho cá trôi (Varghese và c ng s . l i m t. tăng s c s ng và t l tăng trư ng (Alikunhi. Nhu c u inositol dao ñ ng t 300 ñ n 350 mg/kg th c ăn. Không có nghiên c u nào v nhu c u vitamin D cá trôi n ð trư ng thành.000 mg/kg th c ăn ñ m b o an toàn cho chúng. 1976. 1976. b n lo n và ng t th . nh ng t m. m t s c t trên da cá.001-0. V mu i khoáng. Jeychandran và Paulraj. choline 500-600 mg/kg th c ăn. Kh u ph n truy n th ng là s d ng cá v n tr n v i cám g o và bánh d u theo t l b ng nhau ñ nuôi cá trôi n ð trư ng thành. d ng cobalt chloride. cong c t s ng cá Mrigan (Agarwal và Mahajan. acid folic là 0.12.. 1997). nhu c u canxi kh u ph n c a cá trôi n ð ñ n nay v n chưa ñư c nghiên c u. vitamin K dao ñ ng 5-10 mg/ kg th c ăn. k c cá trôi. bánh khô d u ñư c ngâm trong nư c sau vài gi r i tr n v i cám g o ñ t o thành h n h p th c ăn b t. b sung 100-150 mg ascorbic acid/kg th c ăn là phù h p cho quá trình sinh trư ng bình thư ng c a cá trôi n ð trư ng thành. Bi u hi n do thi u canxi v n chưa ñư c phát hi n cá trôi (Ogino và Takeda. ho i t vây. 1980. nh t là Ca và P. 3 l n m i ngày cho xu ng ao ương. Kh u ph n th c ăn có t l 1:1 cám g o và bánh khô d u thư ng ch a 25-28% protein thô. r i lo n th n kinh.000-6.chung. B t c a bèo khô và b p c i ñư c ph i h p trong kh u ph n nhưng không cho k t qu như mong mu n (Devaraj và c ng s . Vi c thi u h t vitamin D s d n ñ n gi m quá trình sinh trư ng và teo cơ trong vây cá. bơ 133 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . vitamin E là 40 -50 g/ kg th c ăn. loãng d ch màng m t. Khi b sung 0. 1980). Thi u photspho d n ñ n hi u su t s d ng th c ăn kém.500UI.5-1mg/kg th c ăn. nhưng khuy n cáo b sung 0. K t h p c a b t nh ng t m. tuy nhiên m c vitamin D t 200-500 UI ñã ñư c khuy n cáo. 1977. Kh u ph n và nuôi dư ng Vi c b sung dinh dư ng là c n thi t ñ tăng s n lư ng cá hương trong ao. Ngu n b t cá. biotin 5-8mg/kg th c ăn. cong c t s ng. Vi c ñi u ch nh các mu i khoáng cũng ñóng vai trò r t quan tr ng. S thi u h t Vitamin A (retinoic acid) gây nên các hi n tư ng như: thay ñ i v trí c a th u kính m t. d ng th c ăn chưa n u chín. 13. 1987). xu t huy t dư i da. m t s c t da.2. ho i t .

5 40. nên s d ng các nguyên li u s n có ñ a phương như nh ng t m. Công th c c a h n h p th c ăn ñư c trình bày b ng 13. Trong nh ng nghiên c u g n ñây.3 2. 1994).0 67.4 64. Kh u ph n th c ăn cho cá trôi hương ñư c ch bi n t khô ñ u l c.5 1.1 1.5 10. ñ n khi kích thư c ñ t 10-20mm thì ăn ñ ng và th c v t phù du có kích thư c nh .2 8. Cá Catla hương cũng ñư c nuôi các kh u ph n khác nhau t b t ñ u nành. b t ñ u nành (Chakraborthy và c ng s 1973).5 4. H n h p th c ăn brood-stock này ch a 25-30% protein thô ñư c ph i tr n t nh ng nguyên li u s n có t i ñ a phương.8 11.8 0. 1988) và b t c a bèo Nymphoides và Spirodella (Patnaik và Das.0 0. 1990). Mohanty và c ng s . Các nguyên li u này ñư c tr n ñ u. n u chín và rây qua d ng c có kích c m t lư i là 300 -400µm và cho ăn vài l n trong 1 ngày sau khi tr ng cá trôi n (Alikunhi. cá và b t ñ u tôm (Mahajan và Yadav 1974).3 1.3 1. Kh u ph n này giúp cho cá trôi n ð thành th c nhanh và tăng kh năng sinh s n sau 1-2 tháng. th c ăn ch a Pistia có hi u qu hơn h n 2 kh u ph n kia.0 8. Murthy và Devaraj (1990. Rohu và Mrigal có kính thư c t 5-10mm s d ng ch y u t o ñơn bào. kh u ph n này còn làm tăng s c sinh s n và ch t lư ng tr ng t t hơn.2 25. Hơn nũa.0 31.0 Protein thô % 14.0 18. cám g o v i b t cá (Swamy và c ng s . Nuôi cá b t và hương b ng th c ăn n i ñư c ch bi n t cám g o. cho th y r ng.8 2.3 4.4 5.1 Khoáng (%) -* 10. ñ u l c ho c tép. là nh ng nguyên li u ít ñ t ti n và cho ăn 2% kh i lư ng cơ th / ngày.th c v t.6 10.0 7.5 3. 1988.5 72.0 4. cây keo d u (Leucena leucocephala) và nh ng t m s y khô ñã ñư c ñánh giá như là các nguyên li u t t cho th c ăn cá trôi hương (Vijayakumaraswamy và Devaraj. 2000) có t l s ng cao hơn và FCR t t hơn khi nuôi v i th c ăn công nghi p ch a 39% protein.5 42.0 3.5 1. b t lá c a cây dâu t m.3 2.3 15. b t t o tr n v i b t cá (Singh và Bhanot.4 10.7 75.3 9.13.2 12.0 nð DXKð (%) 36.0 46. B ng 13.6 9. d u cá mòi và b t cá Cassia tora trong công th c th c ăn làm tăng s c s ng và t c ñ tăng trư ng cu cá trôi n ð trư ng thành (Manissery và c ng s 1988).5 1.2 39. 1979). ð gi m giá thanh.7 4.1 15.1991) nghiên c u s d ng 3 lo i th c v t thu sinh d ng b t là Eichhornia. 1975). M t s lo i th c ăn thư ng g p trong kh u ph n c a cá trôi Thành ph n th c ăn G o ñánh bóng T mg o Cám g o kh m Cám mỳ T m mỳ B t mỳ Khô d u l c Khô d u hư ng dương B t ñ u nành B t ngô Ngô h t H t cao lương *: Không có s li u mñ (%) 12.5 14.8 13.6 12. b t cá và cám g o (Mondal và c ng s . protein th c v t và g o (Chakraborthy và Kar.1 7.8 Xơ thô (%) 7.7 13.9 3.0 11.0 12.3 4. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 134 . 1987).12.7 7.3 9. Pistia và Salvinia.0 M thô (%) 17.5 19.0 2.4 73.5 12.2 2.6 10.1 Cá hương c a Catla.2 23.3 11.

1989) và 1ppm cho cá Catla và Rohu (Deb và Varghese. 1989). Tuy nhiên. Th c ăn ñư c cho ăn m i ngày m t l n v i t l dao ñ ng t 2 -4% kh i lư ng thân.13. T l ph i tr n các lo i th c ăn trong h n h p th c ăn brood-stock Thành ph n nguyên li u Cám g o Khô d u l c B t cá Ngô G ov ð u ng a ð u ñen Vitamin và mu i khoáng T l ph i tr n % 25 25 10 10 10 10 10 <1 Hormone thư ng ñư c s d ng trong kích thích sinh s n cá trôi.5. hi n nay v n ñ s d ng hormone cũng như kháng sinh tr n vào th c ăn nh m tăng t c ñ sinh trư ng và phòng b nh không ñư c khuy n khích (m t s lo i b c m s d ng) vì m c ñích an toàn v sinh thưc ph m và s c kh e c a con ngư i Phương pháp cho ăn ph bi n nh t trong nuôi cá trôi n ð là cho ăn b ng tay (cho ăn th công). S d ng nh ng lo i hormone khác. Cách cho ăn: tr n 1/2 ñ m v i nhi u kích thư c và hình d ng ñư c vãi kh p b m t ao hay cho th c ăn vào túi treo. Các lo i hormon. r i ñư c nh n xu ng nư c. r a s ch và phơi khô trư c khi s d ng cho ngày k ti p. 1996). ñ c bi t là nh ng tr i nuôi cá quy mô nh . như 17α-methyl-testosterone. làm tăng t c ñ sinh trư ng so v i lô ñ i ch ng. hormone chorionic gonadotropic ngư i v i m c 5ppm cho cá trôi (Keshavanath và Matty. M t s hormone tương t v i m c s d ng th p trong kh u ph n l i nâng cao kh năng sinh trư ng c a cá. 1994) và 15 µg/g th c ăn cho cá Labeo fimbriatus (Jayaprakas và Sherly. khi ph i h p 2. Toàn b th c ăn sau khi ñã ñư c tiêu th h t trong 2-3 gi . tăng sinh trư ng và s c s ng. như 19norethyl-stillboestrol cá chép (Nanjundappa và Vargadhara. Th c ăn ñư c cho vào trong m t túi nh a r ng. Túi cho th c ăn ñ y ñư c treo vào m t c c tre. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 135 .5 ppm trong kh u ph n cho cá chép (Basavaraja và c ng s .2 cm) ñáy túi.B ng 13. vì v y mà ph n ñáy c a túi n m dư i m t nư c. có m t vài l (ñư ng kính 1. túi ñư c ñưa lên. 1988). Sau khi h t th c ăn.

c n ph i xác ñ nh ñ c cái trong nuôi cá rô phi và ki m soát gi i tính thông qua vi c phân lo i. là ngu n cung c p liên t c các amino acid. chuy n ñ i gi i tính b ng x lý hormone ho c lai t o. protein luôn luôn c n ñ s s ng cho duy trì. sinh trư ng c a cá rô phi cái ch m nên hình th c nuôi ñơn rô phi ñ c ñư c ưa chu ng hơn. b t ngô. Cá rô phi gi ng (Trewavas. Oreochromis mossambicus và Tilapia zill.3. aurenus. Vì v y. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và nuôi thâm canh. ch m t ph n s ñư c s d ng cho các ph n ng sinh hoá t o mô m i và ph n còn l i chuy n hoá tr l i thành năng lư ng (NRC. Loài nuôi chính là Oreochromis niloticus.4. b t cùi d a.544 ñ n 659.2. là các th c ph m r ti n. t 186. ð i v i gi ng Oreochromis. con lai O. Cá rô phi ñư c nuôi r ng rãi vùng nhi t ñ i và c n nhi t ñ i và là nhóm cá nuôi ñ ng th 3 v s lư ng trong các ao nuôi.1. thành ph n th c ăn t nhiên gi m và c n nhi u hơn th c ăn ñ y ñ các thành ph n dinh dư ng. 1982): Tilapia và Oreochromis. Cá không có nhu c u chính xác v protein. như cám g o. bao g m c cá rô phi. B i vì. v i t l tăng trư ng hàng năm vào kho ng 11. cà phê l ng. hình th c nuôi bán thâm canh. 1989). 136 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Oreochromis aureus. d dàng tái s n xu t qu n ñàn ngay c trong ñi u ki n nuôi nh t và có th ch u ñ ng nh ng bi n ñ i l n c a ñi u ki n môi trư ng. ñ m b o cân b ng dinh dư ng và qu n lý t t vi c cho ăn là 2 y u t quan tr ng nhât quy t ñ nh ñ n s thành công c a vi c nuôi cá. niloticus O. Vì v y. 13.3.13. hình th c nuôi rô phi truy n th ng d n ñư c thay th b i hình th c nuôi bán công nghi p và công nghi p.48% trong t ng s ao nuôi cá năm 1995 (Tacon. nhưng nó c n h n h p cân b ng các amino acid thi t y u và không thi t y u. Vi c thi u h t protein kh u ph n có th d n ñ n ngưng tr ho c làm gi m quá trình sinh trư ng c a cá và ñưa ñ n vi c gi i phóng d n d n protein tích lu các mô ñ duy trì các ch c năng s ng c a chúng. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ RÔ PHI (OEROCHROMIS SPP. 1997). ðây là loài cá có t c ñ sinh trư ng cao. Protein là ch t dinh dư ng không th thi u trong c u trúc và ch c năng c a t t c các cơ th s ng. thư ng ñư c s d ng như th c ăn b sung cho th c ăn t nhiên (Lim.000 tri u t n. th c ăn là thành ph n chi m t l chi phí cao nh t. S n ph m mang tính ch t toàn c u c a rô phi tăng lên hơn g p 3 l n t năm 1984. dao ñ ng t 30% ñ n 60% trong toàn b chi phí. sinh trư ng và tái s n xu t. Nhu c u dinh dư ng Protein và các amino acid. chi m 4. Gi i thi u Cá rô phi là loài cá ch y u s ng trong ao h và thích nghi t t v i môi trư ng nư c tù ñ ng.3. Các sinh v t t nhiên trong ao là ngu n dinh dư ng duy nh t cho s phát tri n c a cá hình th c nuôi qu ng canh. 1983). vi c s d ng giá t i thi u. bã bia và/ ho c h n h p c a chúng. ch ng ch u t t v i b nh t t và quá trình v n chuy n.5% (El-Sayed. 1999). N u protein ñư c cung c p quá nhi u. H u h t cá rô phi nuôi ñ u thu c 2 Hình 13. th c ăn b sung bao g m các nguyên li u s n có ñ a phương. Trong s phát tri n m nh m c a công nghi p và k thu t công ngh .) 13. ð tăng t l ñàn gi ng.

1978. Kubaryk. Santiago và Laron. 1991. ð i v i cá hương.65 0. 1980. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng Kích c cá (g) 1. tuy nhiên.5 0. 1979. Twibell và Brown. 1988.4 30.88 10.2-3. B ng 13.5-7.4 De Silva và Perera (1985) 28.5-35 45 36 40 35-40 35 32 28 Ngu n Cruz và Laudencia (1977) Jauncey và Ross (1982) Jauncey (1982) Kubaryk (1980) Wang et all (1085) Siddiqui et al (1988) Wee và Tuan (1988) El-Sayed và Teshima (1992) Davis và Stickney (1978) Santiago và Laron (1991) Teshima et al (1978) Mazid et al (1979) Shiau và Peng (1993) Twibell và Brown (1998) O. Trong ao nuôi. Jauncey và Ross. 1977.15.7 0. Mazid vac. A. et al (1990) ð m n (ppt) 0 5 10 15 32-34 37 O. 1998). vì v y m c protein trong kh u ph n gi m xu ng 20-25% ñã ñ m bào ñ nhu c u (Newman vac. Lovell. Wee và Tuan.6 các ñ m n khác nhau Nhu c u Ngu n (%) 30. 1988. cá có th ăn th c ăn t nhiên giàu protein.14).012 0. 1985).838 40 24 0.0 28. Teshima và c ng s .1 21 nư c ng t (% kh u ph n) Nhu c u 29-38 50 40 30-35 40 36 30 40 30 27.0-2.aureus Rô phi ñ Florida Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 137 .0 Clark. niloticus O. 29-40% protein kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu (Cruz và Laudensia.14.024 2.5 Cá b t 0.Nhi u nhà nghiên c u ñã s d ng th c ăn tinh ch và bán tinh ch ñ ñánh giá m c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi.niloticus x O.niloticus x O. 1982. M c protein kh u ph n t i ưu c a cá rô phi ph thu c vào kích c . protein kh u ph n dao ñ ng t 36 ñ n 50% cho tăng trư ng t i ña (Davis và Stickney.0 24. 1982. 1980. Nhu c u protein c a cá rô phi nuôi Gi ng C cá (g) 0.0 6-30 1. niloticus O. 1978.5-1. mossambicus O. 1992). Wannigama và c ng s .3-0. ð m n c a nư c cũng nh hư ng ñ n nhu c u protein.6-1.15). Jauncey.aureus Kh u ph n ăn c a cá rô phi thư ng ch a 25-35% protein thô. Jauncey và Ros.E. 1982. Siddiqui và c ng s . B ng 13.8 1.5 3. 1979. ñ i v i cá gi ng.0 Shiau và Huang (1989) 20. nhu c u này s th p ñi n u ñ m n càng cao (b ng 13.16 1. tu i và dao ñ ng t 28% ñ n 50% (b ng 13.7 1. El-Sayed và Teshima. aureus Tilapia zillii O.

Cá rô phi cũng có nhu c u v 10 amino acid thi t y u (arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalamine, threonin, tryptophan và valine) như các loài cá khác và các ñ ng v t c n. S lư ng nhu c u các amino acid thi t y u cho s phát tri n c a cá rô phi Nile nh (O. niloticus) ñư c xác ñ nh b i Santiago và Lovell (1988) qua b ng 13.16. B ng 13.16. Nhu c u các amino acid thi t y u c a cá rô phi Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine* Phenylalanine** Threonine Tryptophan Valine Nhu c u (% protein kh u ph n) 4,20 1,72 3,11 3,39 5,12 2,68 3,75 3,75 1,00 2,80

* T ng s nhu c u amino acid g c Sulfua (Methionine + Cystein) là 3,21% protein kh u ph n ** T ng s nhu c u amino acid thơm (Phe + Tyrosine) là 5,54% protein kh u ph n

Các amino acid không thi t y u có th ñư c cá t ng h p nhưng s có m t c a chúng trong kh u ph n v n có ý nghĩa dinh dư ng b i vì gi m ñư c nhu c u t ng h p chúng. Hai ví d ñi n hình d gi i thích là chuy n ñ i c a methionine thành cysteine và phenylalanine thành tyrosine. Nh ng AA không thi t y u này ch có th ñư c t ng h p t nh ng AA thi t y u ti n thân (NRC, 1983). Cá rô phi th c ra v n có nhu c u v các amino acid nhân sulfua nhưng có th th a mãn ho c ch cung c p methionine ho c cung c p h n h p thích h p methionine và cystein. Cystein kh u ph n có th thay th hơn 50% t ng s nhu c u amino acid ch a lưu huỳnh ñ i v i O. mossambicus (Jauncey và Ross, 1982). M t quan h tương t t n t i gi a các amino acid thơm, s hi n di n c a Tyrosine trong kh u ph n s làm gi m nhu c u v phenylalanine (NRC, 1993). Nhìn chung, các ngu n protein có ch a các AA thi t y u v i hàm lư ng g n v i nhu c u AA thi t y u là nh ng th c ăn có giá tr dinh dư ng cao. B t cá ñư c s d ng như ngu n protein chính trong kh u ph n th c ăn thu s n. ðã có nh ng c g ng nh m thay th t ng ph n ho c toàn b b t cá v i chi phí th p nh t b ng ngu n protein có s n ñ a phương cho cá rô phi. B t ñ u nành ñã ñư c nghiên c u r ng rãi và có nhi u m c ñ thành công khác nhau. Các y u t , như kháng dinh dư ng (Tacon, 1993), amino acid gi i h n (Jackson và c ng s , 1982; Tacon và c ng s , 1983; Viola và Arieli, 1983; Téhima và Kanazawa, 1988; Shiau và c ng s ,1989), mu i khoáng (Viola và c ng s , 1986, 1988), m c nhu c u protein (Shiau và c ng s , 1989; Viola và c ng s , 1994) ñã ñư c nghiên c u và th o lu n. M t ñánh giá toàn di n v vi c ch n l a ngu n protein kh u ph n, bao g m các s n ph m ph ñ ng v t, d u th c v t, th c v t thu sinh, protein ñơn bào, h t rau màu và protein th c v t, ñ i v i cá rô phi cũng ñã ñư c th c hi n (El-Sayed, 1999). Năng lư ng. Năng lư ng không ph i là dinh dư ng nhưng nó là thu c tính c a dinh dư ng ñư c t o thành trong su t quá trình oxy hoá protein, carbohydrate và lipid. Thông thư ng, protein dư c coi là ưu tiên hàng ñ u trong thi t l p kh u ph n cho cá, vì nó là

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

138

thành ph n ñ t nh t trong s các nguyên li u ph i h p kh u ph n. Tuy nhiên, năng lư ng là y u t dinh dư ng ñư c ch n l a ñ u tiên khi cá rô phi cũng như các lo i cá khác ăn vào ñ th a mãn nhu c u năng lư ng c a chúng. N u như luôn thi u năng lư ng phi protein thì m t ph n c a protein s ñư c s d ng như là ngu n cung c p năng lư ng. Tuy nhiên, th a năng lư ng thì s t o thành m cá, làm gi m s thu nh n kh u ph n ăn (gi m t ng lư ng protein ăn vào) và h n ch m c s d ng thích h p các lo i th c ăn khác. Kubaryk (1980) quan sát th y r ng, khi năng lư ng tiêu hóa (DE) trong kh u ph n tăng thì lư ng ăn vào c a cá rô phi gi m, còn s lư ng protein trong kh u ph n thì ñã không nh hư ng ñ n lư ng ăn vào. Nhu c u v năng lư ng c a cá rô phi ñư c ñưa ra dư i d ng năng lư ng t ng s hay còn g i là năng lư ng thô (GE), năng lư ng tiêu hóa (DE) hay năng lư ng trao ñ i (ME) trong s tương quan v i m c protein kh u ph n (b ng 13.17). Nhìn chung, t l protein/năng lư ng (P/E) ñư c yêu c u cho tăng trư ng t i ña c a cá s gi m khi kh i lư ng cơ th cá càng tăng. ð i v i cá b t (cho ñ n 0,5g) và cá hương (t 0,5g ñ n 5g), t l P/E là 95,3-123 mgP/Kcal DE, ñ i v i cá trư ng thành (t 5-50g) là 99,48 - 108 mg P/Kcal DE. Shiau và Huang (1990) k t lu n r ng tăng trư ng c a cá rô phi O.niloticus nuôi nư c bi n (ñ m n 32-34ppt) ñ t t i ña khi protein kh u ph n là 21 và 24% v i t l P/ME là 67,74 và 104,35 mg P/Kcal ME. B ng 13.17. T l Protein/Năng lư ng t i thích cho cá rô phi Gi ng cá rô phi O. mossambicus O. niloticus O. aureus Tilapia zillii O. niloticus x O. aureus C cá (g) 1,80 5,19 0,012 1,70 2,50 7,50 1,65 50,00 0,16 P/E 116,6 mg P/Kcal ME 99,48 mg P/Kcal DE 110 mg P/Kcal GE 120 mg P/Kcal DE 123 mg P/Kcal DE 108 mg P/Kcal DE 95,3 mg P/Kcal DE 103 mg P/Kcal DE 111 mg P/Kcal DE Ngu n Jauncey (1982) El-Dahhar và Lovell (1995) El-Sayed và Teshima (1992) Kubaryk (1980) Winfree và Stickney (1981) Winfree và Stickney (1981) Mazid et al (1979) El-Sayed (1987) Santiago và Laron (1991)

Lipit và acid béo. Lipid là ch t dinh dư ng c n thi t ñư c s d ng ñ gi m chi phí kh u ph n ăn và t i ưu hóa tích lũy nitơ. Lipid là ngu n axit béo thi t y u c n cho s tăng trư ng và phát tri n bình thư ng c a cá. Chúng cũng là ch t mang quan tr ng và h tr cho vi c h p thu các vitamin hòa tan trong m . Lipid, ñ c bi t là phospholipid, có vai trò quan tr ng trong kh năng linh ho t và tính th m c a màng và c u trúc t bào. Tăng kh u ph n lên ñ n 15% ñã làm c i thi n m t cách có ý nghĩa t l hi u d ng protein (Protein Efficiency Ratio - PER) và giá tr s n xu t protein (Protein Production Values – PPV) c a cá Tilapia zillii (Teshima, 1978, El-Sayed và Garling, 1988). Teshima (1985) cũng tìm th y k t qu tương t khi nghiên c u trên ñ i tư ng cá O. Nilotcus. Hanley (1991) cho r ng, cá rô phi có th tích tr m t lư ng lipid có ý nghĩa thân th t và n i t ng c a chúng nhưng không th s d ng ngu n năng lư ng này cho tăng trư ng. Tuy nhiên, thí nghi m này ñư c ti n hành ‘ngoài tr i’ nên năng su t t nhiên trong h th ng nuôi có th dã nh hư ng t i k t qu nghiên c u. Lipid kh u ph n có tác d ng là ti t ki m vi c s d ng protein, m c protein kh u ph n c a cá O. Niloticus có th gi m t 33,2%

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

139

xu ng 25,7% b ng cách tăng lipid t 5,7 ñ n 9,4% và b t ñư ng t 31,9% lên 36,9% (Li, 1991). M c lipid kh u ph n vư t quá 12% s kìm hãm t c ñ sinh trư ng c a con lai O. aureus và O. noliticus (Jauncey và Ross, 1982). S phát tri n c a O. aureus có th ñư c c i thi n m t cách ch c ch n khi b sung d u cá mòi ho c d u cá 7,5-10% kh u ph n so v i m c lipid kh u ph n th p. Tuy nhiên, hi u su t t t nh t ñ t ñư c ñ i v i d u cá mòi là 10% kh u ph n (Stickney và Wurts, 1986). M c lipid t i ưu trong kh u ph n cá rô phi ñư c xác ñ nh b i Chou và Shiau (1996). Các ch t 5-isoenerdetic và isonitrogenous ñư c tinh ch t kh u ph n ch a 0-20% lipid (d u ngô, d u gan cá và m l n t l 1 :1 :1) v i 5% lư ng ph gia dùng ñ nuôi con lai gi a O. niloticus và O. aureus giai ño n cá con. K t qu nghiên c u cho th y r ng, 5% lipid kh u ph n ñ cho nhu c u t i thi u c a các rô phi giai ño n chưa trư ng thành, nhưng m c 12% m i cho k t qu sinh trư ng t i ưu. Cá s ng trong môi trư ng nư c l nh có nhu c u v n-3 acid béo m ch dài không no (PUFA) cao hơn, trong khi cá vùng nư c m hư ng ñ n nhu c u v n-6 acid béo. M t vài nghiên c u cho th y r ng nhu c u acid ñ i v i nhi u loài cá rô phi là khác nhau. Ranozawa và c ng s (1980) ñã ch ra r ng T.zilli có kh năng bi n ñ i nhi u 18:2n-6 thành 20:4n-6. Tuy nhiên, Kanazawa và c ng s (1980) ñ ngh r ng nh ng loài g n nhau ch c ch n bi n ñ i ñư c 18:2n-6 thành 20:4n-6. Stickney và McGeachin (1985) ñã ch ra r ng s phát tri n c a cá rô phi xanh, O. aureus, không b nh hư ng v i m c kh u ph n ch a 2% linoleic acid. Khi cá rô phi xanh ăn th c ăn ch a d u ñ u nành, s phát tri n c a nó ñư c c i thi n theo t l tăng c a linoleic acid (Stickney và c ng s , 1985). Takeuchi và c ng s (1983) ñã nh n th y r ng t c ñ sinh trư ng c a cá rô phi O. aureus gi m ñáng k khi s d ng th c ăn chưa d u cá (pollock liver oil) so v i d u ngô ho c d u ñ u nành. Ramachandran Nair và Gopakumar (1981) ñã ch ng minh có hàm lư ng cao 22:6n-3 trong tr ng cá O.mossambica, khuy n cáo m t vài vai trò quan tr ng c a docosahexaenoic acid trong giai ño n phát tri n phôi. Tuy nhiên, Santiago và Reyes (1993) cũng ch ra r ng, m c dù d u cá (cod-liver oil) có 22:6n-3 cao thúc ñ y tăng tr ng t i ña ñ i v i cá rô phi sông Nile, nhưng khi s d ng d u tương t v i d u cá này thì ñã cho k t qu gi m ch t lư ng sinh s n. Cá rô phi xanh có t c ñ sinh trư ng t t khi s d ng th c ăn ch a 10% d u ñ u nành, v i t l 20:5n-3 và 22:6n-3 cao (Stickney và McGeachin, 1983). Tác gi Stickney và Hardy (1989), tuy nhiên, ñã cho r ng nhu c u c a O. aureus có th gi m khi có m t n-3 acid béo. Stickney và Wurts (1986) khi so sánh kh u ph n ch a các m c d u cá da trơn và d u mendahen khác nhau ñã th y r ng, s phát tri n t t nh t cá rô phi s d ng 10% d u menhaden kh u ph n. Nh ng nghiên c u này ñã cho nh ng k t qu trái ngư c nhau v nhu c u n-3 và n-6 PUFA ñ i v i cá rô phi. G n ñây, Chou và Shiau (1999) ñã ch ng minh r ng c n-3 và n-6 acid béo m ch dài chưa no ñ u ñóng vai trò quan tr ng trong phát tri n t i ña c a cá lai (O.niloticus ×O. aureus). Cho ñ n nay, vi c ti p t c nghiên c u ñ xác ñ nh s lư ng c a acid béo thi t y u cho nhu c u c a các loài cá rô phi và cá lai là c n thi t. Carbohydrate. Carbohydrate là thành ph n r ti n nh t trong năng lư ng kh u ph n th c ăn c a con ngư i và v t nuôi, nhưng vi c s d ng chúng có s thay ñ i ñ i v i ñ ng v t thu s n và còn c n ph i nghiên c u thêm. Cá nói chung s d ng kém ngu n carbohydrate kh u ph n. Nhu c u v carbohydrate cá v n chưa ñư c ch ng minh. Vi c s d ng tinh b t cho k t qu tăng trư ng cao hơn m t cách có ý nghĩa so v i s d ng glucose ñ i v i cá rô phi (Anderson,1984; Tung và Shiau, 1991; Shiau và Chen, 1993; Shiau và Lin, 1993). Báo cáo cũng ch ra r ng cá rô phi s d ng disacharide t t hơn gluco nhưng l i kém hơn tinh b t. ð i v i disacharide thì m c ñ h p thu t t nh t là ñư ng

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

140

maltose ti p ñ n là sucrose và lactose (Shiau và Chuang,1995). Báo cáo c a Lin và Shiau (1995) cho r ng enzyme malic, glucose-6-phosphat dehydrogennase (G-6-PD) và phosphogluconate ñehdrogenase (PGD) ho t ñ ng cao hơn trong kh u ph n th c ăn tinh b t hơn là kh u ph n th c ăn ch a glucose. Vi c thay ñ i th c ăn t tinh b t sang gluco s làm tăng lư ng enzyme malic, G-6-PD và PGD ho t ñ ng, trong khi ñó vi c thay ñ i th c ăn ch a glucose sang tinh b t s làm tăng ho t ñ ng c a các enzym trong gan cá. Các tác gi này cho r ng ho t ñ ng c a enzyme lipogenic gan cá rô phi có th h p thu ñư c carbohydrate kh u ph n. Tung và Shiau (1991) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c s d ng carbohydrate h ng ngày ñ i v i cá rô phi. Kh u ph n ch a 44% glucose dextrin và tinh b t ñư c s d ng cho cá ăn 3 ho c 6 l n/ngày. Tác gi nh n th y r ng cá s d ng ngu n carbohydrate 6 l n/ngày cho tăng tr ng cao hơn, hi u qu s d ng protein kh u ph n, protein và năng lư ng tích lu m t cách có ý nghĩa hơn là nuôi 2 l n/ ngày. Nghiên c u này cũng ñã ch ng minh r ng, n u vi c cho ăn ñư c tăng t 2 l n/ ngày lên 6 l n/ ngày, thì cá ăn tinh b t và dextrin cho tăng trư ng t t hơn là ăn glucose, nhưng s khác nhau này không có ý nghĩa th ng kê. Nó cũng ch ra r ng t c ñ tăng trư ng c a cá rô phi ăn th c ăn ch a glucose 6 l n/ngày cao hơn cá ăn tinh b t ho c dextrin 2 l n / ngày. Hi u qu c a chi n lư c cho cá rô phi ăn carbohydratee ñã ñư c Shiau và Lei (1999) xác nh n g n ñây, khi h ñánh giá l i hi u qu c a vi c cho ăn carbohydratee liên t c và 2 b a/ ngày ñ i v i cá rô phi. K t qu này cho th y vi c cho ăn thư ng xuyên trong ngày tăng hi u qu s d ng carbohydrate. Shiau và c ng s (1988) ñã nghiên c u nh hư ng c a carboxymethycellulose (CMC) lên t c ñ tăng trư ng, tiêu hóa và th i gian r ng d dày c a cá rô phi. Trong nghiên c u này, CMC ñư c b sung v i m c 2, 6, 10 và 14% kh u ph n. Dextrin cũng ñư c s d ng như m t ngu n carbohydrate. C vi c tăng tr ng lư ng và tiêu t n th c ăn ñ u b gi m khi tăng m c CMC kh u ph n. Shiau và c ng s (1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a 5 kh u ph n d ng s i (guar gum, agar, carrageenan, CMC và cenllulose) ñ i v i vi c s d ng dextrin và gluco cá rô phi. M i d ng s i ñư c b sung 10% vào kh u ph n. K t qu cho th y r ng tr ng lư ng tăng lên ch có ít ý nghĩa ñ i v i cá rô phi ăn th c ăn có thành ph n d ng s i hơn là th c ăn có thành ph n dextrin ho c glucose. Vi c h p th carbohydrate ru t th p hơn so v i cá ăn th c ăn có thành ph n d ng s i, dù là lo i th c ăn d ng s i nào. G n ñây, Shiau và Yu (1999) ñã ch ng minh r ng vi c b sung chitin ho c chitosan làm gi m t c ñ tăng trư ng cá rô phi dù là b sung m c ñ nào (2 - 5 và 10%). Niacin là ti n ch t c a m t vài coenzyme c n cho quá trình chuy n hoá carbohydrate. Shiau và Suen (1992) ñã ch ng minh ñư c s lư ng niacin c n cho cá rô phi thay ñ i theo ngu n carbohydrate trong kh u ph n. H ch ra r ng m c niacin thích h p ñ m b o cho cá rô phi gi ng tăng trư ng t i ña là 26mg/kg th c ăn cá ăn th c ăn ch a gluco và 121mg/kg cá ăn th c ăn ch a dextrin, và cũng ch ra r ng nhu c u niacin trong th c ăn c a cá rô phi ph thu c vào d ng carbohydrate trong kh u ph n. Shiau và Peng (1993) ñã ti n hành nghiên c u nh m ñánh giá hi u qu v s d ng ti t ki m protein c a carbohydrate cá rô phi. 3 kh u ph n protein v i m c (32, 28, 24%) ñã ñ t ñư c b ng vi c thay th 3 m c (33, 34, 41%) và 3 ngu n (glucose, dextrin, tinh b t) c a carbohydrate kh u ph n. Nh ng k t qu nghiên c u cho th y hi u qu ti t ki m s d ng protein c a carbohydrate (dextrin ho c tinh b t) ch x y ra khi m c protein kh u ph n dư i m c t i ưu. Shiau và Liang (1995) ñã báo cáo r ng vi c s d ng carbohydrate c a cá rô phi ch u nh hư ng c a ngu n protein trong kh u ph n th c ăn.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

141

Tác gi ñã nh n th y r ng cá có kích c l n tăng tr ng nhanh hơn cá có kích c nh khi ăn th c ăn có ch a gluco.p.t ñ mu i) ñã làm gi m quá trình sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn. Shiau và Cheng (1999) cho cá rô phi ăn kh u ph n ch a 3 m c carbohydrate (gluco và tinh b t) (33. Amonia th i ra và vi c tiêu th oxy c a cá rô phi ch u tác ñ ng b i d ng carbohydrate ăn vào. Nhu c u vitamin hoà tan trong nư c c a cá rô phi ñã ñư c xác ñ nh như sau: Thiamine. pantothenic acid và ascorbic acid. mossambicus × O. Shiau và Chen (1993) cũng có nh ng báo cáo ngay sau ñó v vi c c i thi n vi c s d ng gluco b i cá rô phi ăn th c ăn b sung chromic oxide trong vi c s d ng các kh u ph n ch a gluco thay ñ i. còi c c. amonia th i ra là th p hơn m c 41% hơn là 33 và 37%. Cá ăn gluco kh u ph n ch a 5g chromic oxide/ kg th c ăn thì tăng tr ng t t hơn cá s d ng 20 g chromic oxide/ kg th c ăn. Tuy nhiên. t l ch t cao. vitamin B12. Shiau và Lin (1993) l n ñ u tiên ch ng minh r ng vi c b sung chromium trong công th c th c ăn c a chromium chloride ñã c i thi n có ý nghĩa v vi c s d ng gluco nhưng không c i thi n ñ i v i vi c s d ng tinh b t cá rô phi. như chromium. (Lim và LeaMaster. lư ng oxy tiêu thu cao hơn ñã ñư c quan sát m c 37% và 41% hơn là m c 33%.Nh ng ch t dinh dư ng khác. B ng 13.18 trình bày nhu c u vitamin các ñ i tư ng rô phi khác nhau. D u hi u ñ c trưng do thi u riboflavin cá rô phi ăn kh u ph n không có riboflavin là chán ăn. G n ñây. biotin.4 mg chromic/ kg th c ăn.mossambicus × O.niloticus) nuôi 32 p. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 142 . Amonia th i ra trong th c ăn ch a glucose gi m khi m c carbohydrate t ng s tăng. con s này l i tương ñương cá l n l n cá nh hơn khi ăn tinh b t. Vitamin và mu i khoáng. Nhu c u riboflavin trong kh u ph n là 6 mg/ kg th c ăn cho cá O. Tuy nhiên. 1992) và 5mg/kg th c ăn cho cá ñiêu h ng (O. Vi c thi u h t thiamin cá rô phi ñ gi ng (O. Các y u t sinh h c có th nh hư ng t i vi c s d ng carbohydrate cá rô phi. tinh b t) cho 2 kích c cá rô phi khác nhau (4. h th ng nuôi thâm canh h n ch ho c không có ngu n th c ăn t nhiên thì c n ph i b sung vitamin. 37 và 41%) trong 8 tu n . ch m l n. 1993).p.55 và 0. màu s c cơ th khác thư ng.t ñ mu i (Lim et al. aureus chưa trư ng thành phát tri n trong môi trư ng nư c ng t (Soliman và Wilson. T ng s oxy tiêu th là cao hơn cá ăn th c ăn ch a tinh b t hơn so v i cá ăn th c ăn ch a gluco. riboflavin. Vi c b sung vitamin thư ng không bao g m th c ăn dùng trong ao nuôi cá gi ng có bón phân v i m t ñ v a ph i.. Tung và Shiau (1993) ñã so sánh vi c s d ng 2 lo i carbohydrate (glucose. vi c sinh trư ng cá rô phi càng ch m khi ăn kh u ph n ch a lư ng chromic oxide càng cao có th là do nh hư ng c a ñ c t có trong chromium kh u ph n. pyridoxine. ñ c th thu tinh. cá ăn th c ăn tinh b t. 1991). mòn vây. báo cáo c a Shiau và Shy (1998) cho th y s sinh trư ng t t ña và vi c s d ng gluco cá rô phi lai s ñ t ñư c v i m c kh u ph n ch a 204. choline. M c thiamine c n b sung trong kh u ph n là 2. niacin. s chuy n hoá insulin trong vi c s d ng carbohydrate cá rô phi v n chưa ñư c làm sáng t . cũng ñư c báo cáo v tác ñ ng c a vi c s d ng carbohydrate cho cá. H nh n xét.5 mg/ kg th c ăn ñ m b o cho s tăng trư ng t i ña và ngăn ng a các bi u hi n do thi u thiamine.46g). Trong c 2 trư ng h p. cá ăn th c ăn ch a tinh b t th i ra ít amonia hơn ăn th c ăn ch a gluco c ba m c ñó. niloticus) nuôi nư c bi n (32 p. Lin và c ng s (1995) ñã ch ra r ng n ng ñ isulin huy t tương cá rô phi ñã ăn vào v i glucose là cao hơn so v i ăn vào v i tinh b t và cơ c u insulin huy t tương c a cá rô phi tương t như ngư i.

ch ng t nhu c u pyridoxine t i ưu trong kh u ph n c a cá lai O. Shiau và Lung.niloticus ×O. 1992). Tăng tr ng và ho t ñ ng c a enzyme v n chuy n axit amin alanine gan có tương quan phi tuy n tính. O.6 th c ăn ch a 28% và 36% protein theo th t (Shiau và Hsied. co gi t. Tuy nhiên. aureus giai ño n chưa trư ng thành nuôi nư c ng t là 1. t n thương mi ng. mi ng bi n d ng. 1990. aureu sinh trư ng t i ña là 0. aureus 6 Không c n 6-10 Không c n 10 (3%L) 25 (6%L) O. niloticus s d ng th c ăn ch a 38% protein và nuôi trong môi trư ng nư c bi n.niloticus Không c n 50-100(5%L) 500 (10-15%L) O. mang ho i t và da. ho t ñ ng l ñ .7-9.niloticus ×O. vây.mossambicus × O. Khi thi u Pantothenic acid có th gây ra hi n tư ng ch m l n.5 5 3 - O. 1999). Niacin là m t thành ph n quan tr ng trong kh u ph n ñ i v i cá lai O.niloticus 2. M c t i ưu trong kh u ph n cho sinh trư ng t i ña ñã ñư c nghiên c u là 26 mg/kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a glucose và 121 mg/ kg th c ăn cho cá ăn th c ăn ch a dextrin. Sugita và c ng s .B ng 13.06 1000 0.8 IU/kg) 42-44 (5%lipid) 60-66 (12%lipid) - Cá ăn th c ăn không b sung pyrodoxine s xu t hi n nh ng d u hi u th n kinh b t bình thư ng.7-9. b ăn. Nhu c u vitamin Vitamin Thiamine Riboflavin Pyridoxin Vitamin B12 Niacin Biotin Folic acid Inositol Choline Pantothenic acid Vitamin A Vitamin D Vitamin E Viatmin K các ñ i tư ng rô phi khác nhau (mg/kg th c ăn) O. nhu c u choline kh u ph n t i ưu ñ i v i cá lai O.00937 (374.18. aureus 1.5 (36%CP) Không c n thi t 121 0. Trong khi nhu c u v methionine có th ñư c ñ m b o m t ph n t choline. M c pyroxidine trong kh u ph n là 3 mg/ kg th c ăn ñã ñư c xác ñ nh ñ i v i con lai O. aureus nhưng nhu c u thay ñ i ph thu c vào ngu n carbohydrate cung c p. aureus.5 (28%CP) 15-16. ch m l n và t l ch t cao. thi u máu và tăng s n t bào bi u bì tơ mang cá O. Cá rô phi có kh năng s n xu t ra vitamin B12 trong ng tiêu hoá thông qua quá trình chuy n hoá c a vi khu n nên không c n cung c p thêm vitamin này qua th c ăn (Lovell và Limsuwan. mòn vây.5 mg/ kg th c ăn và 15. M c 10mg calcium-pantothenate/kg th c ăn ñ m b o ngăn ng a ñư c các d u hi u do thi u pantothenic acid (Soliman và Wilson.06 mg/kg th c ăn (Shiau và Chin. 1997). 1992). 1982. 1993). aureus có th ñ m b o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 143 . Nhu c u biotin trong kh u ph n cho cá lai O.0-16.niloticus ×O.mossambicus x O. mi ng t n thương (Shiau và Suen. t l ch t cao. Cá thi u niacine có hi n tư ng xu t huy t. xu t huy t.niloticus x O.niloticus ×O. aureu là 1000 mg/kg th c ăn.

Nhu c u v vitamin C ñ i v i O. aureus (Robinson và c ng s .ñư c nhu c u pantothenic acid khi nuôi b ng vi khu n trong h th ng tái tu n hoàn (Roem và c ng s . Nhu c u t i ưu v vitamin D3 (cholecalciferol) cho t c ñ sinh trư ng t i ña c a con lai O. Nhu c u ñ i v i O. 1988) ñáp ng ñư c cho quá trình sinh trư ng t i ưu. xu t huy t dư i da. s t gi m lư ng h ng c u. thoái hoá cơ. 1987).niloticus ×O. Nhu c u v K ñ i v i con lai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 144 .niloticus là dư i 0. P. Ca. ð i v i aureus.6% lipit ho c 3-4 mg α-tocopheryl acetate cho m i % kh u ph n c a lipit (Roem và c ng s . 1984.077% (Dabrowska và c ng s . ceroid gan.L-α-tocopheryl acetate/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 3.003% Zn (Eid và Ghonim. C1 d phân hu . aureus) là 50mg ascorbic acid/kg th c ăn (Stick và c ng s . 1987).059-0. L-ascrobic acid (C1) d b phân hu . nên vi c s d ng d ng ascorbic acid khó phân hu hơn là c n thi t. 1989) và 0. Trong nư c ch a ít Ca. Cá gi ng c n 79mg ascorbic acid/kg th c ăn ñ ñ m b o cho sinh trư ng t i ña (Shiau và Jan. Có r t ít thông tin v nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi. 1993). B i vì d ng nguyên thu .8 UI/kg th c ăn (Shiau v à Hwang. Nhu c u v vitamin E c a O. Nhu c u ñ ñ m bào sinh trư ng t i ưu c a Oreochromis spilurus trong nư c bi n ñã ñư c ch ng minh là trong kho ng 100 ñ n 200 mg C2S/ kg th c ăn (Al-Amoundi và c ng s .19). 5 mu i khoáng chính.1999). Kho ng 75% lư ng C1 b sung ban ñ u trong th c ăn th y s n có th m t qua quá trình ch bi n và b o qu n nhi t ñ phòng (Shiau và Hsu. G n ñây.niloticus ×O. 1980). S thi u h t vitamin E O. Mg. Zn và K ñã ñư c xác ñ nh v nhu c u c a chúng ñ i v i cá rô phi (b ng 13. Trong t t c các nghiên c u. vi c b sung 7. aureus .0g (7%) Ca và 5.05% (Reigh và c ng s . và tăng lên 500 mg/ kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 10-15% lipit (Satoh và c ng s . Qua báo cáo c a O’Connell và Gatlin (1994) cho th y vitamin D3 không ph i là vitamin thi t y u ñ i v i O. nhu c u v vitamin E c a cá rô phi ñã ñư c ñánh giá l i là 42-44 mg/kg và 60-66 mg/kg trong kh u ph n ch a 5% ñ n 12% lipit (Shiau và Shiau. Cá rô phi có nh ng d u hi u ñ c trưng do thi u vitamin C khi ăn kh u ph n không có th c ăn t nhiên.0g (5%) P/ kg th c ăn ñáp ng ñ nhu c u cho quá trình sinh trư ng bình thư ng và khoáng hoá c a xương c a O. L-ascrobic acid ñư c s d ng như m t ngu n vitamin C.niloticus là 420 mg/kg th c ăn (Soliman và c ng s . 1992). trong khi nhu c u c a Mg là 0. Nh ng thông tin v vitamin hoà tan trong d u ñ i v i cá rô phi ch bao g m vitamin D và vitamin E.niloticus ×O. 1994). màu da có màu b t thư ng. Nhu c u P cho quá trình sinh trư ng t i ña và khoáng hoá bình thư ng c a xương ñ i v i O. gi m tăng tr ng và gi m hi u qu s d ng th c ăn.9% kh u ph n (Wantanabe và c ng s . aureus l à 374. 1990). M t s d n xu t c a C1 có các ho t ñ ng ñ i kháng v i ascorbic ñ i v i rô phi.002% Zn (McClain và Gatlin. lá lách và da. L-ascorbyl-2-sunphate (C2S) có ho t ñ ng ñ i kháng v ascorbic v i L-ascorbyl-2-monophosphate-magnesium (C2MP-Mg) ñ i v i cá lai O. 1994) ñã ñư c báo cáo ñ i v i O. Nhu c u vitamin C ñ m bào sinh trư ng bình thư ng ñ i v i cá lai (O. m c magnesium 0. 1984). aureus. nh t là qua các khâu ch bi n th c ăn và m t d n trong quá trình b o qu n. Nhu c u v vitamin E tăng lên theo m c tăng lipit trong kh u ph n. 1991) và 0. Do ñó. 1990). aureus làm xu t các bi u hi n chán ăn. aureus là 10-25 mg D. các nhà khoa h c ñã ch ra nhu c u c a cá rô phi v c n-3 acid béo m ch dài chưa no và n-6 acid béo ñ u c n cho quá trình phát tri n t i ña (Chou và Shiau. 1993).1992). Chưa có nghiên c u nào v nhu c u c a cá vitamin A và K ñ i v i cá rô phi. 2001).niloticus ñư c xác ñ nh là 50-100 mg/kg th c ăn ñ i v i th c ăn ch a 5% lipit. niloticus.

20% ñ u nành.33 Cá rô phi ñã ñư c nuôi r t thành công v i công th c th c ăn dành cho các ñ i tư ng khác như cá chép và cá da trơn. Nhu c u mu i khoáng c a cá rô phi (% kh u ph n) Mu i khoáng Ca P Mg Zn K 13. vì v y mà có nh hư ng l n ñ n t l cho ăn. C ph bi n nh t là viên có ñư ng kính 3-4mm và dài 6-10mm. Thành ph n th c ăn thô. Th c ăn t nhiên trong ao ñóng góp m t ph n protein ñáng k .05 0. cũng như h n ch s hao h t ñ i v i các ch t dinh dư ng hoà tan trong nư c và ch t th i.3. kh u ph n ăn có ch t lư ng cao nên ñư c ch bi n thành viên ñ h n ch làm tách r i các thành ph n. có ít nghiên c u so sánh nh ng công th c th c ăn khác nhau cho mô hình nuôi cá rô phi thâm canh và bán thâm canh. Công th c th c ăn công nghi p ñ i v i cá rô phi thư ng ch a 24-28% protein.2-0. d ng b t và d ng nhão. 20% lúa mì và 45% cao lương ñã ñư c s d ng r t hi u qu Israel trong phương th c nuôi này (Viola và Arieli.19.3% (Shiau và Hsieh. Cá rô phi dư ng như ưa thích th c ăn d ng viên nh hơn cá da trơn và cá h i có cùng kích c . Nhi t ñ nư c cũng nh hư ng ñ n t l chuy n hoá và tiêu hao năng lư ng. Kích c viên th c ăn ñ i v i cá rô phi ñư c ñ ngh b i Jauncey và Ross (1982). d ng b t. Nuôi dư ng Nhìn chung t l cho ăn/kh i lư ng cơ th ñ i v i cá nh l n hơn cá l n. Cá rô phi có th s d ng nhi u kh u ph n khác nhau. T l cho ăn theo kích c cá rô phi ñư c th hi n qua b ng 13. viên chìm hay n i.21-0. Th c ăn b t ho c bóp v n ñư c s d ng cho cá b t và cá gi ng.0012% và c a ñ ng là 0.O.002 O. Công th c th c ăn ch bi n thư ng bao g m ch 3 ho c 4 lo i th c ăn. aureus 0. c n ph i có kh u ph n ñ y ñ t t c các ch t c n thi t v i nhu c u c a cá. ch y u là th c v t. Trong hình th c nuôi bán Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 145 . 1989). Vì s bi n ñ ng c c l n trong nuôi tr ng. như nuôi l ng bè ho c nuôi nư c ch y. Kh u ph n th c ăn O. Cá rô phi s ít s d ng th c ăn khi th i ti t l nh hơn th i ti t m. vì v y m c protein này ñư c công nh n là ñ cao (Lim.059-0. hình th c nuôi thâm canh.3.aureus 0.4.0004% là nhu c u c a O. như cám g o. 1988). Luquet (1991) khuy n cáo không nên cho cá rô phi ăn khi nhi t ñ nư c xu ng dư i 160C. niloticus <0. công th c ph i tr n kh u ph n b sung ch t dinh dư ng m t cách hi u qu ñ i v i th c ăn t nhiên là không th áp d ng ñư c.077 0. Vì v y.9 0. aureus là x p x 0. cá rô phi hoàn toàn d a vào th c ăn ch bi n như là ngu n dinh dư ng duy nh t. Th c ăn viên ch a 25% protein ph i h p t 15% b t cá. T m quan tr ng c a các y u t vi lư ng b sung trong kh u ph n ñ i v i th c ăn cho cá rô phi nuôi ao v n chưa ñư c bi t ñ n nhi u. cho ăn t ng thành ph n riêng r .niloticus xO. niloticus (Wantanabe và c ng s . Các lo i th c ăn thô có th không kinh t khi t o viên cho cá rô phi nuôi ao. Tuy nhiên. trong khi các thành ph n th c ăn h u h t ñư c ch bi n dư i d ng viên. B ng 13.20. 1983). M c kh u ph n c a Mg là 0. 13. tuy nhiên.7 0.5 0.3. 2001).niloticus ×O.003 O.0003-0.

thì th c ăn s ti p t c ñư c ch y xu ng. cá rô phi ñáp ng t t v i vi c cho ăn nhi u l n hơn là cá da trơn và cá h i. J. phương pháp cho ăn này khó kh thi trong nh ng trang tr i quy mô l n. Nó cho phép ngư i cho ăn quan sát ho t ñ ng b t m i và các hành vi c a cá và vì v y ñi u ch nh ñư c lư ng th c ăn nh m ngăn ng a vi c cho ăn quá m c. vi c cho ăn t do (cho ăn m c nhi u nh t mà cá có th ăn) có th t t hơn so v i cho ăn h n ch theo t l cho ăn / tr ng lư ng thân như ñã trình bày. Cách cho ăn t ñ ng. 2-3 l n ñ i v i giai ño n trư ng thành. Clark J. Cho ăn b ng tay tuy t n lao ñ ng nhưng có thu n l i hơn các cách cho ăn khác.20. Có th cho cá ăn b ng tay. B ng 13. Phương pháp ph bi n nh t ñ cho ăn ñ i v i ao có di n tích l n là cho th c ăn trên b m t phát tán theo hư ng gió b ng cách s d ng các thi t b qu t. Vì thói quen ăn liên t c và kh năng ch a c a d dày nh . Khi mà cá v n còn ti p t c tác ñ ng vào ng. s lư ng th c ăn ñư c s d ng nên ít hơn v i cá nuôi thâm canh. Dư i ñi u ki n này. Kèm v i c ng là m t tay ñòn có ñ u chìm vào nư c nơi mà nó có th ñư c kh i ñ ng b i cá.thâm canh.H và c ng s (1990) ñã ñ t ñư c sinh trư ng t i ña c a cá ñiêu h ng Florida Oreochromis urolepis hornorum× O. Thông thư ng s l n cho ăn ph thu c vào kích c cá.H và c ng s (1990) ñã ch ra r ng máy ăn theo nhu c u là phương pháp t t nh t ñ cho cá rô phi ăn trong nuôi l ng bi n ñ t ñư c s sinh trư ng và chuy n ñ i th c ăn t t v i vi c gi m chi phí lao ñ ng. Clark. T l và s l n cho ăn v i các kích c khác nhau c a cá rô phi Kích c cá 2 ngày tu i ñ n 1 g 1–5g 5 – 20 g 20 – 100 g > 100 g T l cho ăn/ngày (%P thân) 30 – 10 10 – 6 6–4 4–3 3-2 28oC S l n cho ăn trong ngày 8 6 4 3–4 2-3 Do có nhi u y u t nh hư ng ñ n vi c tiêu th th c ăn c a cá. th c ăn t nhiên cũng góp ph n quan tr ng ñ i v i nhu c u dinh dư ng c a cá. cho phép ngư i công nhân ñ t trư c s lư ng th c ăn ñ cho ăn vào các th i gian khác nhau. Tuy nhiên. ñư c ñi u khi n b i ñ ng h h n gi ho c thi t b ñi n. cho ăn t ñ ng ho c máy ăn theo nhu c u. Cá càng l n thì s l n cho ăn trong ngày s gi m. 1980). Cho ăn 3 ñ n 4 l n m t ngày ñ i v i cá giai ño n nh . mossambicus nuôi l ng trên bi n v i t l cho ăn g n như tho mãn (90%). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 146 . Cá Oreochromic niloticus gi ng l n nhanh khi ăn 4 l n/ngày hơn 2 l n/ngày nhưng không l n nhanh hơn khi cho ăn 8 l n/ngày (Kubaryk. Máy cho ăn theo nhu c u g m có ph u ñ u trên ñ ñưa th c ăn vào và m t ñáy m như m t c ng di chuy n ñ phân ph i th c ăn. máy th i. Gía thành th c ăn có th gi m nhưng ñã không làm gi m m t cách có ý nghĩa ñ n s tăng trư ng khi cho ăn 70% m c t do.

n ð . 1982. Vi t Nam và Thái Lan (Wee. t thâm canh cho s n ph m thương m i ñ n nuôi qu ng canh cho s n ph m tiêu th trong gia ñình. ñ kháng v i d ch b nh và có s c ch u ñ ng t t khi ch t lư ng nư c kém và b nuôi nh t. Nhu c u lipid cho sinh trư ng và t n t i cá hương là 6% (Boonyaratpalin. ngo i tr acid Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 147 . Chuapohuk.13. Cá qu b t ñ u ñư c nuôi t năm 1955 Thái Lan và m r ng ra các nư c khác bao g m H ng Kông. Loài nuôi ph bi n là Channa striatus. Malaysia. Nhu c u v dinh dư ng c a cá qu r t ít ñư c bi t ñ n. Cá qu thu c h Channidae. cá qu và cá Pangasius là hai loài trong s 27 loài nư c ng t ñư c nuôi v i s lư ng l n. 13. Cá Pangasius là loài cá có t c ñ sinh trư ng nhanh và s c ch u ñ ng v i ñi u ki n môi trư ng t t hơn cá qu . ðây là loài cá có giá tr . Cá qu . Nh ng loài cá này ñư c nuôi ph bi n vì chúng có t c ñ sinh trư ng r t nhanh. các loài khác như Channa micropeltes (cá lóc bông) và Hình 13. trong khi ñó cá 1 tháng tu i yêu c u m c năng lư ng như trên ch a trong th c ăn 36% protein. Burma. Campuchia. Campuchia. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ QU VÀ CÁ DA TRƠN (PANGASIUS) 13. ch t lư ng th t ñư c ñánh giá là b i b s c kh e.4. Nó ñư c bi t nhi u như là m t loài cá th thao. Indonesia. Chúng ñư c tìm th y các dòng sông n ð . Theo Boonyaratpalin (1980) thì cá qu b t ăn 3.1.4. n ð . Nó còn có tên g i là cá chu i ho c cá ñ u r n. Malaysia. Indonesia. Các acid béo m nh dài n-6 ho c n-3 ñư c làm giàu cho lipid và ñư c cá qu s d ng t t.1 kcal năng lư ng tiêu hóa (DE)/g th c ăn v i 43% protein. 1989). ðài Loan và Vi t Nam. 1994). Theo th ng kê. Burma. Chưa có nghiên c u nào v nhu c u ñ i v i vitamin. Cá Pangasius có giá tr cho ch bi n do th t cá có lư ng th t cao hơn so v i cá nheo M (Ictalurus punctatus). Cá lóc bông Channa marulius cũng ñưa vào nuôi (De Silva. 1989). Cá qu là loài cá ăn th t và thư ng ăn các lo i th c ăn có ngu n g c là ñ ng v t. C hai loài cá qu và cá Pangasius thư ng ñư c nuôi trong l ng và h . Gi i thi u Cá qu Ophiocephalus và cá Pangasius phân b Nam Phi. s n lư ng cá qu và cá Pangasius ư c tính chi m kho ng 15% t ng s n lư ng cá nuôi nư c ng t Thái Lan v i giá tr hàng năm 18 tri u USD (Jantrarotal. M c nhu c u protein cao hơn so v i các loài cá nư c ng t khác. Campuchia và Thái Lan (Ling.5. Các acid béo c n thi t cho cá chưa có thông tin nhi u. Nhu c u dinh dư ng Cá qu .4. 1977).2. 1981). Cá da trơn Pangasius. Tuy nhiên. 1994). Thái Lan. Cá qu có mùi v thơm ngon và là loài cá ph bi n nh t Nam Á và ðông Nam Á (De Silva. Có hai loài thu c Pangasids ñư c nuôi khá nhi u các nư c ðông Nam Á: Pangasius sutchi (cá tra) và Pangasius lamaudii (black-ear catfish). ñ c bi t là h i ph c s c kh e cho ngư i b b nh và ngư i l n tu i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 148 .21. Chuapoehak (1994) ñã ti n hành m t nghiên c u v th c ăn cá P. Trong nh ng nghiên c u g n ñây. Tuy nhiên. Chưa có nghiên c u nhu c u v các ch t dinh dưõng khác c a cá Pangasius. Jantrarotai et al (1992) cho r ng cá P. Th c ăn t ch bi n cho cá Pangasius sp thư ng là h n h p c a vài lo i s n ph m có s n ñ a phương. b t ñ u l c.3. Thành ph n th c ăn ngư i nuôi s d ng cho cá qu ñư c trình bày b ng 13.th c ăn công nghi p. ðôi khi. lamaudii giai ño n cá hương.. 35%.5 7. ð i v i cá qu . cá gi ng. 13.4. ngư i dân cũng th nh tho ng s d ng th c ăn công nghi p khi các ph ph m ñ a phương không có s n. b t ngô.lamaudii gi ng hàm lư ng protein là 20% (Chutjareyaves et al. Cá Pangasius. b t s n mì. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 3 (S.sutchi giai ño n gi ng có nhu c u 27 . Th c ăn công nghi p cho cá Pangasius nuôi thương ph m ch a hàm lư ng protein t 15% ñ n 26%.sutchi và th y r ng lư ng protein có th gi m còn 18% nhưng không làm gi m t c ñ sinh trư ng và h s th c ăn n u ngu n protein có ch t lư ng cao ñư c s d ng trong th c ăn và t l năng lư ng/protein là 13kcal/g. 1994) Cá t p Cám g o Công th c 2 (Somseub.22 ñưa ra các công th c th c ăn cho cá Pangasius sp. Cá Pangasius là m t loài ăn t p và có nhu c u v protein th p hơn cá qu . Boonyaratpalin (1981) cho r ng kh u ph n có pantothenate là r t c n thi t cho sinh trư ng bình thư ng và t l s ng cao c a cá qu . nhu c u dinh dư ng c a cá Pangasius ít ñư c bi t hơn nhi u.21 B ng 13. Chutjareyaves et al. (1998) ñã k t lu n hàm lư ng protein 35% thích h p cho P. B ng 13. Thành ph n th c ăn s d ng cũng tương t như các lo i th c ăn khác bao g m b t cá. b t ñ u tương. 30% và 25% protein. các ch t khoáng và ch t k t dính.5 7 17 1 Th c ăn công nghi p cho cá da trơn s n xu t t i Thái Lan dùng cho cá b t. Công th c th c ăn t ch bi n cho cá qu nuôi Thành ph n Công th c 1 (Somseub. ngư i nuôi cho cá ăn b ng th c ăn công nghi p s n xu t cho cá da trơn .pantotheic.29% protein cho sinh trư ng bình thư ng. So v i cá qu . g o t m. ngư i nuôi thư ng t ch bi n th c ăn. cám g o. Kh u ph n ăn Th c ăn t ch bi n và th c ăn công nghi p thư ng ñư c s d ng Thái Lan và nh ng nư c lân c n. cá trư ng thành và ch a tương ng 40%. 1999). Còn giai ño n cá P.Koonsomboon cung c p thông tin) Cá t p B t cá B t ñ u tương G ot m Cám g o Vitamin và ch t khoáng Thái Lan Hàm lư ng (%) 90 10 80 20 50 17. vitamin.

tuỳ theo t ng vùng nuôi và d a trên thành ph n th c ăn có s n m i ñ a phương mà các kh u ph n th c ăn cho cá khác nhau.4. Cá có kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 400 .22.500 con/m3.Rimteerakul) Thành ph n % Cá gi ng (30% protein) B t cá 30 Cám g o 45 B t ñ u tương 24 Vitamin và ch t khoáng 1 Cá trư ng thành (25% protein) B t cá 15 B t ñ u tương 15 ð u ph ng 24 Cám g o 30 G ot m 15 Vitamin và ch t khoáng 1 Thông tin v nhu c u vitamin và ch t khoáng c a cá qu và cá Pangasius chưa có nhi u. K ho ch cho ăn d a trên tính s n có c a các nguyên li u trong vùng hơn là s quan tâm ñ n k thu t cao. M t s ngư i nuôi dùng h n h p cám g o. T c ñ sinh trư ng ph thu c vào kh u ph n th c ăn và m t ñ nuôi. 1994).sutchi thư ng ñư c nuôi trong h . lư ng cá t p gi m xu ng 80% và thêm vào 20% cám g o ho c g o t m ñư c n u chín. M t ñ nuôi 25 con cá gi ng/m2. còn l ng thư ng dùng ñ nuôi P. Sau 8 . Di n tích h nuôi cá qu thư ng t 1600 . Ph n l n các h có h th ng ch a nư c và ñư c làm ñ y b ng nư c mưa ho c b ng máy bơm t h bên c nh. L ng nuôi cá qu có th tích 15 . rau c .4. g o t m và m t lư ng nh cá t p. Tuy nhiên. Loài Pangasius ñư c nuôi c trong l ng và h . Di n tích h nuôi cá Pangasius kho ng t 600 . Lư ng cho ăn hàng ngày kho ng 10% tr ng lư ng thân t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 149 . Trong 2 tháng ñ u. H s chuy n ñ i th c ăn c a cá qu nuôi trong h và l ng kho ng 4:1 (Nuov và Nandeesha. Công th c th c ăn cho cá Pangasius (P. Campuchia và Burma (New et al.3200 m2 và có ñ sâu 2-3m. H n h p các thành ph n ñư c băm nh b ng máy băm th t và ñư c ñ t trên t m g d c theo h (S.sutchi và P. bao lá t trái ngô…).striatus thư ng ñư c nuôi trong l ng.lamaudii. Nuôi cá qu hoàn toàn ph thu c vào ngu n protein ñ ng v t ñ c bi t là cá t p. Ví d . nh ng vùng cá t p có s n.7 tháng ñ t kích c kho ng 1 kg.12 tháng nuôi cá ñ t kích c 1 kg. cá qu cho ăn hoàn toàn cá t p băm nh và lư ng cho ăn tho mãn nhu c u.B ng 13. NRC (1993) ñã công b nhu c u m t s vitamin và ch t khoáng cho các loài cá nư c ng t khác vùng nhi t ñ i. Giai ño n cá b t (15g) lên cá gi ng (50g) cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày. g o t m n u chín.micropeltes và C.Koonsomboon . Nuôi dư ng Cá qu . 13. 1994). T tháng nuôi th 3 tr ñi. Hai loài cá qu C. Cá gi ng kích c 50g ñư c nuôi v i m t ñ 3 t /ha. Cá da trơn Pangasius.2000m2 và ñ sâu 2 .ngư i cung c p thông tin). Cá sau 6 . P. ph ph ph m khác t các nhà máy ch bi n trái cây (như ph ph m t d a. là kích c thương ph m thông d ng nh t Thái Lan.3m. cá t p. cá r ti n và m t s th khác có s n Thái Lan.200m3. Cá t p ñư c băm nh trư c khi cho ăn. Khi cá ñ t kích c cá gi ng. cá ñư c cho ăn cám g o.

Rimteerakul).5. lysine.500 con cá/ha. Như v y. Nose (1979) ñã ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh nhu c u v s lư ng m i amino acid ñ i v i cá chình Nh t B n (b ng 13. japonica giai ño n chưa trư ng thành c n hơn 45% protein trong th c ăn. Hình 13. cũng như các loài cá khác. chúng s sinh trư ng th p hơn so th c ăn ñ i ch ng có ñ y ñ các amino acid. 1980). DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG CÁ CHÌNH (ANGUILLA SP. Tibbets và c ng s (2000) ư c tính m c protein t i ưu cho cá chình Châu M giai ño n gi ng (A. Nhu c u v arginine c a cá chình th p hơn cá h i Sinuc (Oncorhynchus tshawytscha).6:1. japonica và A. cá nheo Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 150 . Ti n hành nuôi l ng cá Pangasius các h l n ho c sông. Cá ñư c cho ăn 3 l n/ngày trong 8 . leucine. Arai (1991) ñã nghiên c u nhu c u dinh dư ng c a cá chình. H s chuy n ñ i th c ăn 4 . cá chình cũng yêu c u có ñ y ñ 10 amino acid thi t y u.) 13. Tuy nhiên. Cá chình là loài ăn ñ ng v t và có nhu c u v protein cao hơn các loài ăn th c v t và ăn t p cùng kích c khác. Arai và c ng s (1972) ñã xác ñ nh nhu c u v ch t lư ng các amino acid c a cá A.100g). s n lư ng toàn c u trong năm 1997 ư c tính ñ t trên 200. S n lư ng thu ñư c Thái Lan là 25.anguilla sinh trư ng cao nh t kho ng 1. 1994).12 tháng nuôi cho ñ n khi ñ t 1-1. De la Higuera và c ng s (1989) cho r ng lư ng protein ăn vào hàng ngày t t nh t cho A. khi cá ñ t 35 -65 kg/m3 ti n hành thu ho ch.10kg/m3 giai ño n cá gi ng (75 . threonine. trytophan và valine trong th c ăn. Nose và Arai (1972) cho r ng khi kh u ph n th c ăn s d ng cazein tinh ch thì A. Gi i thi u Cá chình là m t trong nh ng ñ i tư ng nuôi tr ng thu s n chính. Trong các loài ñó thì A.1. Khi cá chình thi u arginine. Anguilla anguilla Châu Âu. Thư ng nuôi v i m t ñ 5 . Cho ăn cá t p và th nh tho ng b sung thêm th c ăn viên công nghi p.giai ño n cá b t ñ n cá hương và gi m xu ng còn 5% giai ño n cá gi ng và cá trư ng thành. phenylalanine.6.5 t n/ha (theo P.4g/100g cá và cao hơn cá h i (Oncorhynchus mykiss) và cá chép (Cyprinus carpio) là 1. 13. khi b sung ñ y ñ các amino acid thì cá h i ph c tăng trư ng.0 -37.5. Sau 8 . methionine. K t ñó. Pangasius còn ñư c nuôi k t h p v i các loài khác trong h (Somsueb.5.12 tháng.16g/100g cá (Ognio. Tuy nhiên.5kg. M t ñ nuôi k t h p là 1250 gà ho c v t ho c 30.23). Nh ng nghiên c u g n ñây cũng ñã t p trung vào ñ c ñi m dinh dư ng cơ b n c a cá chình. anguilla khi s d ng th c ăn thi u các amino acid c n thi t.60 con l n v i 12. B n loài chính ñư c nuôi ñó là Anguilla japonica Châu Á.000 t n. japonica là ñ i tư ng chính và ñư c nuôi nhi u Trung Qu c và Nh t B n. nhu c u v isoleucine và leucine l i cao hơn cá chép. Anguilla rostrata B c M và Anguilla australis Úc và New Zealand. G n ñây. histidine. isoleucine. Cá Chình 13. rostrata) là 47% khi trong kh u ph n s d ng thành ph n chính là cá trích.2. Nhu c u dinh dư ng Protein và amino acid. L ng có kích c t 20 900m3. Nhu c u protein c a cá chình (45-47%) tương ñ i cao hơn nh ng loài cá khác. m t s thông tin m i cũng ñư c trình bày.

(Ictalurus punctatus) và cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus). Hơn th n a, nhu c u v trytophan cao hơn các loài khác ngo i tr cá rô phi. G n ñây, Akiyama et al (1997) ñã ti n hành so sánh nhu c u các amino acid thi t y u v i t l m i amino acid thi t y u ch a trong t ng các amino acid (t l A/E) gi a các loài cá và k t lu n r ng nhu c u các amino acid trong th c ăn c a cá chình Nh t B n tương t cá măng s a (Chanos chanos); nhưng m t khía c nh khác nó l i x p g n v i cá rô phi Nile. B ng 13.23. Nhu c u amino acid c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng (Nose, 1979) Amino acid Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine T l % trong kh u ph n protein* 4,5 2,1 4,0 5,3 5,3 3,2 5,8 4,0 1,1 4,0 T l % trong v t ch t khô 1,7 0,8 1,5 2,0 2,0 1,2 2,2 1,5 0,4 1,5

* Th c ăn trong thí nghi m ch a 38% protein

B t cá ch t lư ng cao ñư c xem là thành ph n chính trong kh u ph n c a cá chình nh m kích thích tăng trư ng và tăng mùi v th c ăn, trung bình hàm lư ng b t cá chi m 75% c a kh u ph n (Gallagher và Degani, 1988). Các ngu n protein có th s d ng thay th b t cá cho cá chình châu Âu: th t gà tươi t t hơn máu gà và th t gà, và ch t th i c a gà (Degani và c ng s , 1984). G n ñây, Lee và Bai (1997) cho th y r ng, trong kh u ph n ăn c a cá chình Nh t B n có th thay th b t haemoglobin ñ n 50% mà không c n b sung 3 lo i amino acid thi t y u là methionine, isoleucine và arginine. Schmitz và c ng s (1984) ñã nghiên c u kh năng tiêu hoá protein có thành ph n là cazein, gelatin, cá, protein vi khu n, ñ u tương, dung d ch protein ñ u tương v i các k t qu theo th t là 99, 94, 94, 89, 96 và 94%. Lipid và các acid béo. Cũng như các loài cá h i và cá chép, cá chình cũng c n các acid béo c n thi t. Arai và c ng s (1971) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c b sung lipid lên t c ñ tăng trư ng c a cá chình Nh t B n giai ño n gi ng s d ng th c ăn có cazeingelatin tinh ch , và tìm th y m t h n h p d u b p và d u gan cá v i t l 2:1 là thích h p cho sinh trư ng cá chình. Sau ñó, Takeuchi và c ng s (1980) ñã xác ñ nh nhu c u các acid béo c n thi t cho cá chình Nh t B n khi s d ng th c ăn ch a các methyl esters c a acid béo. H cũng cho r ng nhu c u v hai acid linoleic (18:2n-6) và linolenic (18:3n-3) cũng như cá chép nhưng th p hơn còn 0,5% hơn là 1% ñ i v i m i lo i. Lipid có vai trò r t quan tr ng, là m t ngu n năng lư ng trong kh u ph n c a cá, ñ c bi t ñ i v i nh ng loài ăn t p như cá chình khi ngu n năng lư ng carbohydrates b h n ch . Lư ng lipids thêm vào có th làm cho vi c s d ng th c ăn protein t t hơn. Burgos và c ng s 1989) ñã nghiên c u nh hư ng c a vi c thay th t ng ph n protein b ng ch t béo. Các tác gi cho r ng gi m lư ng protein trong kh u ph n không làm gi m tăng tr ng c a cơ th , nhưng khi tăng lư ng ch t béo thì tr ng lư ng thân ch tăng ñ n m t m c nh t ñ nh, như v y ch t béo ch có th thay th protein trong m t gi i h n nh t ñ nh. Theo

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

151

Degani và c ng s (1987), cá chình (40-120g) sinh trư ng t t khi th c ăn ch a t l protein/năng lư ng (P/E) trên 16,7g/MJ. Ngoài ra, Gallego et al. (1993) ñã nghiên c u nh hư ng d tr c a lipid khi s d ng protein. K t qu sinh trư ng t t nh t khi cá s d ng kh u ph n ch a 30% protein và 20% lipid, c th là t l protein/năng lư ng (P/E) là 16,1g/MJ năng lư ng thô và năng lư ng thô 19MJ/kg th c ăn. Tibbets et al (2000) ư c tính t l protein/năng lư ng t i ưu cho cá chình Châu M là 22g/MJ. D u cá là ngu n lipid chính trong th c ăn c a cá chình. Trong nghiên c u c a Gallagher và Degani (1988) ñã ch ng minh ñi u ñó. H ñã th dùng gia c m và d u gia c m thay cho cá và d u cá trong kh u ph n c a cá chình và th y r ng nh ng lo i th c ăn ñư c b sung 10% d u cá có s tăng tr ng cao hơn là nh ng lo i thêm 5% d u cá ho c 510% d u gia c m. Carbohydrate. Như ñã ñ c p trên, cá chình là loài ăn th t và kh năng s d ng carbohydrate có gi i h n. M c dù nh ng thông tin v ñi u này còn r t h n ch , có báo cáo cho r ng kh năng tiêu hóa gelatin tinh ch t là khá cao t 78 - 98% khi trong th c ăn ch a 20 -60%. Gelatin tinh ch t gi vai trò quan tr ng như là ch t k t dính trong th c ăn c a cá chình. Nó là thành ph n không th thi u, ngay khi có s hoài nghi v t l s d ng th p ñ i v i cá chình. Degan (1987) ñã ñánh giá nh hư ng c a các ngu n carbohydrate khác nhau lên ho t ñ ng c a enzyme và glucose ch a trong cơ và gan c a cá chình. H cho r ng cá chình ăn 30% b t mì ho c tinh b t ngô thì có m c glucose trong cơ và gan cao, và ho t ñ ng c a aldolase cao khi cá ăn h t lúa mì, b t mì ho c tinh b t. Garcia - Gallego và c ng s (1991) ñánh giá kh năng c a m c carbohydrate cao trong th c ăn công nghi p cho cá chình và ñ ngh t l cho phép s d ng t t nh t m c 40% và cao hơn. Vitamin. Arai và c ng s (1972) ñã ñưa ra nhu c u ñ i v i các vitamin hoà tan c a cá chình A. japonica giai ño n non và các tri u ch ng khi thi u vitamin (b ng 13.24). B ng 13.24. D u hi u thi u vitamin Vitamin Thiamine cá chình (Arai và c ng s , 1972) D u hi u thi u vitamin Cong thân, m t ñi u hoà, xu t huy t và sung huy t vây, màu s c t i s m, bơi l ñ Riboflavin Xu t huy t và sung huy t vây, viêm da, n i t ng m t (thích sáng) và bơi l ñ Pyridoxine R i lo n th n kinh, co gi t, bơi lung tung (như ñ ng kinh) Pantothenic acid Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, ch t, xu t huy t bi u bì và viêm da. Niacin Bơi d thư ng, m t ñi u hoà, thi u máu, xu t huy t bi u bì và viêm da. Biotin Bơi d thư ng, màu s c t i s m Folic acid Màu s c t i s m, ch m l n Cyanocobalamin Ch m l n Choline Ru t tr ng xám Inositol Ru t tr ng xám Ascorbic acid Xu t huy t vây, ñ u và da, mi ng dư i b ăn mòn p-aminobenzoic Không α-tocopherol Xu t huy t vây và da và viêm da Cá chình Nh t B n c n 11 vitamin, tuy nhiên, s thi u h t không rõ ràng trong th c ăn c a cá chình ngo i tr acid p-aminobenzoic. Trong các lo i vitamin, s thi u h t v

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

152

pyridoxine, acid pantothenic và choline ñã gây ra nh hư ng s m hơn các lo i khác, s bi u hi n các d u hi u c a chúng có ý nghĩa quan tr ng. Ph n l n nh ng d u hi u s bi n m t s m sau khi cho ăn ñ y ñ các vitamin. Yamakawa và c ng s (1975) ñã mô t d u hi u c a s thi u h t vitamin E và xác ñ nh s lư ng nhu c u α-tocopherol dùng vitamin t do cazein như là ngu n protein và acid béo methyl esters như là ngu n lipid. D u hi u quan sát ñư c là b ăn và sinh trư ng kém, xu t huy t và sung huy t vây và viêm da. Nhu c u t i thi u ñ i v i α-tocopherol cho sinh trư ng c a cá chình con là 200mg/kg th c ăn. Ch t khoáng. Nose và Arai (1979) ñã xác ñ nh ñư c nhu c u ch t khoáng c a cá chình Nh t B n trong th c ăn tinh ch . Cá chình ăn th c ăn thi u canxi và photpho thì d n d n chúng s chán ăn sau m t tu n cho ăn và ti p ñó s gi m tăng trư ng. Tuy nhiên, khi th c ăn thi u magiê và s t, cá s b ăn sau 3-4 tu n. Cá chình ăn thi u s t, b b nh thi u máu. Lư ng t i ưu ñ i v i canxi, magiê, photpho và s t cho cá chình con ñư c ư c tính l n lư t là 2700, 400, 2500-3200 và 170 mg/kg th c ăn. Theo Park và Shimizu (1989) m c b sung nhôm và k m t i ưu cho th c ăn cá l n lư t là 15 và 50 - 100mg/kg. 13.5.3. Kh u ph n ăn Th c ăn công nghi p dùng cho cá chình Nh t B n ñã ñư c s n xu t g n 35 năm trư c. G n ñây, s ñ i m i các d ng th c ăn (d ng viên, d ng dính, d ng n i) ñã tăng hi u qu s d ng th c ăn c a cá. M t s thông tin v thành ph n c a th c ăn công nghi p ñ i di n cho cá chình Nh t B n trình bày b ng 13.25. Th c ăn công nghi p lo i B ch a 56% lipid có ngu n g c t cá. Th c ăn t t cho sinh trư ng và hi u qu th c ăn cao khi tăng lư ng d u trong th c ăn ñ n 15% (Tsuda, 1997). B ng 13.25. Thành ph n (%) c a th c ăn công nghi p cho cá chình (Tsuda, 1997) Lo i th c ăn Lo i dính (nhão) Lo i A Kích c cá chình (g) Cá chình con (sau n ): 0,2 – 0,5 Cá chình con: 0,4 – 1,0 Cá chình con: 0,5 - 10 Lo i B Cá chình con 10 - 20 Cá gi ng ñ n trư ng thành 20 -200 N i Cá chình trư ng thành 13.5.4. Nuôi dư ng ð 82 7 7 7 7 7 m Protein 14 65 54 52 49 49 Lipid 0.8 5 5 6 5 16

- Ngày th nh t ñ n ngày th hai cho ăn Cladocera; - Ngày th ba ñ n ngày th tư cho ăn h ng tr n; - Ngày th năm cho ăn h ng tr n nghi n v n tr n v i 10 - 30% th c ăn t ng h p. Sau ñó m i ngày tăng thêm 10% th c ăn t ng h p ñ n ngày th 10 th c ăn t ng h p chi m 80%. T ngày th 15 tr ñi hoàn toàn dùng th c ăn t ng h p. Lư ng th c ăn t ng h p ñư c tính b ng 10 - 15% tr ng lư ng cá trong ao, ngày cho ăn 2 l n vào lúc 7 - 8 gi sáng và 4 - 5 gi chi u. Giai ño n cho ăn h ng tr n, lư ng h ng tr n ñư c tính b ng 30 - 35% tr ng lư ng cá trong ao và ngày cho ăn 3 l n vào sáng, chi u, t i. N u nhi t ñ dư i 15oC ch cho ăn 1 l n ho c không cho ăn. Khi cho ăn không s c khí, t p d n cho cá ch ăn ban ngày và khu v c cho cá ăn không c n che t i.

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

153

Th c ăn ph i m m cá m i ăn ñư c nhưng không quá m m, d tan trong nư c. Nên thêm d u dinh dư ng vào th c ăn và tr n ñ u r i m i cho cá ăn. T l th c ăn, d u dinh dư ng và nư c ñ tr n th c ăn có quan h m t thi t v i nhi t ñ (b ng 13.26) và t l cho ăn so v i tr ng lư ng thân cá tùy theo các giai ño n phát tri n c a chúng (b ng 13.27) B ng 13.26. T l ph i tr n th c ăn h n h p v i d u và nư c (kg) Nhi t ñ (oC) < 18 18 - 23 > 23 Th c ăn 100 100 100 D u dinh dư ng 0 3-5 5-8 Nư c 130 170 200 các giai ño n Cá thương ph m 150-200 2-2,5

B ng 13.27. T l th c ăn so v i tr ng lư ng thân cá chình C cá Tr ng lư ng cá (g) Th c ăn (%) Cá b t 0,2- 0,8 6-10 Cá hương Cá gi ng 1-1,5 4-6 16-40 3-4

Cá c nh 40-100 2,8-3

13.6. DINH DƯ NG VÀ NUÔI DƯ NG TÔM HE 13.6.1. Gi i thi u Hi n nay, s n lư ng ñánh b t tôm x p x ñ t ngư ng t i ña và không th tiên ñoán ñư c b i các hi n tư ng t nhiên x y ra b t thư ng không th lư ng ñư c. Hơn n a, s ô nhi m và các ho t ñ ng khác c a con ngư i ñã phá h y vùng sinh thái cho tôm ñ nhi u khu v c. Nhu c u tiêu t n năng lư ng cho vi c khai thác tôm bi n cao ñ y giá thành tôm lên cao. Do v y, vi c th a mãn nhu c u tiêu th tôm ngày càng tăng trên th gi i ph thu c vào vi c ñ y m nh ho t ñ ng nuôi. Năm 1986, tôm nuôi ao cung c p kho ng 6 – 8% nhu c u tôm trên th gi i , ñ n 1996 theo FAO con s này ñã lên ñ n 43% nhu c u tiêu th trên th gi i. S phát tri n các hình th c nuôi tôm b t ñ u t nh ng năm 1930 khi ngư i Nh t cho ñ và ương nuôi thành công u trùng tôm Penaeus japonicus trong b . T ñó, công ngh tăng nhanh sinh kh i u trùng tôm bi n phát tri n m nh m . Trong vòng 20 năm qua, tôm b m Pennaeus japonicus, P. monodon, P. indicus, P. mergiensis, P. aztecus, P. setiferus, P. schmitti, P. chinensis, P. Hình 13.7. Tôm sú (P. monodon) penicillatus, P. stylirostris và P. vannamei ñã ñư c nuôi v và cho ñ , u trùng c a chúng ñư c ương nuôi trong b .

Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n …………………

154

các hình th c nuôi thâm canh thay th cho nuôi truy n th ng dùng các ngư c ñ b y và gi tôm t nhiên ñi vào ao ven b m i khi th y tri u dâng nh m ñ t năng su t 24 t n/ha/v nuôi. B sung thêm th c ăn công nghi p cùng v i th c ăn t nhiên.000 kg/ha/v . Hình th c l y gi ng t nhiên vào ao lúc nư c tri u dâng v n còn áp d ng m t s nư c châu Á. nhu c u v s lư ng protein ñư c tính cho tôm nh nuôi trong thùng ch a ho c b không có th c ăn t nhiên. V i hình th c này. Nư c ñư c bơm thêm vào ao hàng ngày t 2 – 10% khi cho ăn.000 kg/ha/v . Nghiên c u trong phòng thí nghi m Enrique Ensenot Panama cho th y th c ăn ch a 25% protein cho năng su t tôm tương ñương v i th c ăn ch a t l protein cao hơn trong nuôi bán thâm canh có bón phân v i m t ñ 5 con/m2. môi trư ng và qu n lý ao nuôi. Th c ăn t nhiên ñóng vai trò ch l c trong nuôi qu ng canh trong khi th c ăn nhân t o ñóng vai trò ch y u trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh.Do các trang tr i tôm ngày càng tăng. Nhu c u dinh dư ng và ngu n cung c p M c protein trong kh u ph n cho tăng trư ng t i ưu c a tôm dao ñ ng t 28 – 60% tùy vào gi ng. H u h t tôm nuôi cung c p trên th gi i ñư c nuôi ao ñ t b ng hình th c bán thâm canh. Nhìn chung.6.000-9.2. ch t lư ng nư c và lư ng th c ăn t nhiên s n có trong ao. H p tác nghiên c u gi a trư ng ð i h c Auburn và trang tr i Granjas Marinas Honduras cũng cho k t qu tương t . Năng su t bi n ñ ng t 2. Protein th c ăn trong nuôi bán thâm canh bi n ñ ng t 25-35%.Thông thư ng. Trong hình th c nuôi bán thâm canh và thâm canh. 13. Tôm ñư c nuôi trong b ho c ao v i m t ñ 20-40 con/m2. M t s nghiên c u ñã ñư c th c hi n ñ ñánh giá giá tr dinh dư ng c a các ngu n protein khác nhau. th c ăn chi m ñ n 50% t ng chi phí s n xu t. 13. có 3 hình th c nuôi tôm he là hình th c nuôi qu ng canh. ch t lư ng protein. v i hình th c qu ng canh.6. t l s c khí và trao ñ i nư c cao cùng v i kh u ph n ăn ñ y ñ dinh dư ng. m t ñ th gi ng t 3-15 con/m2 ho c g p ñôi m t ñ n u th post.3. năng su t ñ t t 150-500 kg/ha/v . m t ñ nuôi post ho c gi ng (juvenile) th p hơn 2.5 v /năm.5 con/m2. Phân bón ñư c s d ng ngay t ban ñ u ñ tăng kh năng sinh trư ng c a th c ăn t nhiên trong ao. R t ít khi cho thêm th c ăn b sung mà ch y u d a vào ngu n th c ăn t nhiên có s n trong ao. hình th c nuôi thâm canh ñư c áp d ng. Tôm tăng trư ng cho ñ n kích c thu ho ch ao có nhu c u ít protein hơn so v i s cung c p trong tài li u. t l cho ăn. nuôi thâm canh trong b Nh t có th ñ t t i 24 t n/ha/v . nh ng nơi giá ñ t xây d ng ao nuôi quá cao ho c không có ñ t và khi giá tôm lên cao. kích c . B t cá là ngu n th c ăn ch t lư ng cao cho cá nhưng dư ng như có giá Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 155 . Kh i lư ng trung bình c a tôm khi thu ho ch bi n ñ ng t 16-36 con/kg tùy thu c vào m t ñ nuôi. m c năng lư ng phi protein. Giá bán khác nhau ph thu c vào kích c c a tôm l n hay nh . Các hình th c nuôi Nhìn chung. ch t lư ng c a d ng viên th c ăn. 2-2. T l protein trong th c ăn công nghi p nuôi thâm canh kho ng 35% ho c cao hơn. Th c ăn nhân t o là ngu n th c ăn cung c p dinh dư ng ch l c cho tôm. Bón thêm phân vô cơ và h u cơ ñ tăng s lư ng ngu n th c ăn t nhiên trong ao. tính ngon mi ng. bán thâm canh và thâm canh. Vì v y. Hình th c nuôi thâm canh ñòi h i công ngh qu n lý ph c t p. H u h t. năng su t ñ t 6002. vi c s d ng th c ăn cân b ng dinh dư ng và giá r cùng v i vi c cho ăn t t là nh ng y u t cơ b n cho vi c nuôi tôm thành công. Qu n lý ngu n nư c d a vào s bi n ñ ng c a th y tri u. V i hình th c nuôi này.

72 2. vannamei. Tôm cũng c n có ñ 10 acid amin thi t y u gi ng như cá và các ñ ng v t trên c n.28.69 1. tryptophan và valine là các acid amin thi t y u ñ i v i tôm Panaeus japonicus. B ng 13.50 5.13 2.97 2. duorarum t t hơn b t cá. B t h t bông ch a r t ít lysine. Tuy nhiên.75 3.28 0. Mai và c ng s (1988) cho r ng con gi ng P.50 8. ði u này ñã ñư c xác ñ nh nhi u gi ng. 1973). histidine.45 1. monondon.86 2.89 7. B t h t bông có th s d ng ñư c cho tôm. ngu n protein ch t lư ng cao ñ i v i tôm.28 sau ñây li t kê hàm lư ng acid amin thi t y u trong cơ c a tôm P.90 3. Arginine.70 2. B ng 13.41% gossyfol t do) không nên b sung quá 26% (ho c 1100 ppm gossyfol t do) trong kh u ph n c a tôm gi ng P.18 2.52 2.30 2. Deshimaru (1982) cho r ng t l t o thành arginine d ng t do vào trong protein cơ ít hơn 1% so v i s t o thành 90% arginine d ng protein.88 4.81 3. có th vì do thi u phenylalanine và acid amin căn b n (arginine.vannamei 8.46 6. Hàm lư ng các acid amin thi t y u c a protein trong cơ th t tôm.40 6. sò s t o ñư c s tăng trư ng t t c a tôm nuôi.27 3.65 4.01 4. m c. vannamie lên ñ n 56% trong kh u ph n. leucine.21 5. P. ñ c bi t khi cho ăn ch ñơn ñ c ngu n protein này.52 1. b t tôm. japonicus và P.86 3.40 1.46 1.62 0.48 3.71 3.76 7. ñây cũng là ngu n protein t t cho tôm. Shigueno (1975) cho r ng. orientalis ñã không h p thu ñ ng th i cùng lúc methionine Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 156 . b t m c ho c k t h p gi a các lo i này v i nhau ñ nuôi tôm. do v y.87 Ngu P. casein và tr ng toàn ph n Acid amin thi t y u Arginine Histidine Isoleucine Leucine Lysine Methionine Phenylalanine Threonine Tryptophan Valine P. Tuy nhiên nhu c u v s lư ng cho t t c các acid amin thi t y u này chưa ñư c xác ñ nh.24 2. b t gluten (Sick và Andrews. casein.38 n protein (%) Sò M c 4. Vai trò quan tr ng c a b t cá trong kh u ph n nuôi tôm là ñ tăng tính ngon mi ng. methionine. b t tôm. vannamie. và c a m c.50 2. b t ñ u tương v i t l 20 – 50% kh u ph n có th thay th ph n l n b t cá.73 3.76 Nh ng n l c b sung trong các kh u ph n thi u acid amin b ng các acid amin t ng h p ñã không thành công ñ i v i tôm.04 7. Kh u ph n nuôi tôm v i t l acid amin thi t y u như trong cơ c a tôm. Lim và Dominy (1990) cho r ng n u tính ngon mi ng và s n ñ nh v nư c ñư c duy trì thì có th s d ng b t ñ u tương cho con gi ng P.39 2.30 2.66 Casein 3.68 5. phenylalanine.tr dinh dư ng th p hơn ñ i v i tôm. sò. không th thay th m t cách ngang b ng cho b t ñ u tương ñư c.66 2. azteus và P. lysine.54 1.45 3. Trong ñi u ki n thi u thông tin v nhu c u s lư ng này thi có th áp d ng nhu c u acid amin thi t y u như c a gia súc.27 1. m c.34 2. trái ngư c v i k t qu thu ñư c t cá da trơn và gia súc. B t ñ u tương cho tăng trư ng c a tôm P.51 0. threonine.28 6. isoleucine.92 3. b t h t bông (ch a 0. Tuy nhiên.83 Tr ng 5. histidine và lysine) trong m t s lo i b t cá.76 3.47 5. Trong th c t s n xu t.japonicus 7.51 4.79 4.77 1.15 3. B t ñ u tương là ngu n protein th c v t ñư c s d ng ph bi n nh t cho cá.01 5.00 2.

tôm bi n còn có nhu c u v phospholipid. như lecithin. 1979). merguiensis ñ t tăng trư ng t i ña khi kh u ph n có ch a 39. Tuy nhiên. thí nghi m xác ñ nh nhu c u vitamin ñ i v i post và giai Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 157 . T l protein thô – năng lư ng t ng s trong thí nghi m này vào kho ng 90 mg/kcal. Hơn n a. Cũng có th do nhu c u trao ñ i c a tôm cao ho c cũng có th là do m t ñi m t lư ng hòa tan vào nư c trong quá trình ăn mà chưa xác ñ nh ñư c. hormon l t xác và là m t thành ph n c a l p dư i da loài giáp xác. Bên c nh acid béo thi t y u. do ñó gi m lư ng protein và các ch t dinh dư ng khác ăn vào. Tôm không có kh năng phá h y s bão hòa và kéo dài chu i các acid béo 18:3 n-3 thành các acid béo 20:5 n-3 và 22:6 n-3. sterol và phospholipid c n thi t cho s phát tri n bình thư ng c a tôm. vòng ñ i. M c d u lipid trong kh u ph n có nh hư ng ñ n s s d ng ti t ki m protein.5% protein có năng lư ng t ng s là 4. chúng cũng s d ng protein như m t ngu n năng lư ng. Tôm s d ng ngu n năng lư ng t carbohydrate và lipid trong kh u ph n ñ ti t ki m protein.5%. t l năng lư ng / protein t i ưu ñ i v i tôm g n gi ng v i cá là 9-11 kcal/g protein.và lysine t do v i các acid amin d ng g n v i protein. M c t i ưu trong kh u ph n ñ i v i các acid béo không no n-3. S b t l c c a tôm trong vi c s d ng các acid amin d ng t do thay cho acid amin d ng protein là do s h p thu v i t l khác nhau gi a acid amin t do và acid amin d ng protein. và có l là các ch t dinh dư ng khác. các vitamin hòa tan trong m . ngu n và ñ c tính c a phospholipid.5% acid béo n-3 cho s tăng trư ng t i ña c a nhi u gi ng tôm khác nhau. M c ph i h p phospholipid t i ưu trong kh u ph n dao ñ ng t 1-3% ph thu c vào gi ng. Cung c p ñ nhu c u carbohydrate và lipid trong kh u ph n s gi m ñư c nhu c u protein mà v n không làm gi m kh năng tăng trư ng c a tôm nuôi. P. Cholesterol là sterol ch y u ñư c tìm th y loài giáp xác và là m t ti n hormon gi i tính.5% acid béo n-6 và 0. th a năng lư ng trong kh u ph n có th làm gi m s tiêu th th c ăn. Tuy nhiên. sterol. Tuy nhiên. Lipid trong kh u ph n c a tôm không ch cung c p năng lư ng mà còn cung c p các acid béo thi t y u. merguiensis tiêu th b kh ng ch b i m c năng lư ng kh u ph n b t ch p hàm lư ng protein có trong kh u ph n. vannamei. m t ph n protein s ñư c s d ng ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . Vi c cung c p năng lư ng t i ưu trong kh u ph n r t quan tr ng vì khi thi u h t năng lư ng phi protein. P.Có r t ít nghiên c u liên quan ñ n nhu c u năng lư ng c a tôm. stylirostris và P.japonicus.5-1%. Loài giáp xác không t ng h p sterol t acetate ho c mevalonate như cá. T l ph i tr n các vitamin trong kh u ph n ñ i v i tôm cao hơn so v i cá.42 kcal/g (Sedgwick. Kh u ph n ch a 0. Kh u ph n ph i h p có ch a 25 – 35% protein và 4-5% lipid s t o ñư c t l năng lư ng – protein phù h p. do v y chúng c n ñư c cung c p t kh u ph n ăn. Palaemon serratus. nhưng tôm không ch u ñư c kh u ph n ch a lư ng lipid cao như ñ i v i cá h i. indicus. Lecithin t ñ u tương là m t ngu n cung c p thích h p và r ti n phospholipid cho tôm. các nghiên c u ñã ch ra r ng kh u ph n ch a quá cao t l protein – năng lư ng phi protein làm gi m t l tăng trư ng. 20:5 n-3 và 22:6 n-3 cho tôm dao ñ ng t 0. m c t i ưu c a acid béo n-6 kho ng 0. P. Nh ng nghiên c u v dinh dư ng ch ra r ng acid béo linoleic (n-6) và linolenic (n3) là c n thi t cho tôm P. Nhi u nghiên c u s d ng các ngu n lipid khác nhau ñã cho bi t vư t quá t l 10% lipid trong kh u ph n có th làm gi m tăng trư ng. Trong s 15 vitamin ñã ñư c xác ñ nh là c n thi t cho cá thì 14 vitamin ñã ñư c th nghi m thông qua các nghiên c u v xác ñ nh nhu c u cho tôm. Sedgwick (1979) cho r ng lư ng th c ăn tôm P.

Kh u ph n ăn và nuôi dư ng Th c ăn t nhiên Tôm he trư ng thành là lo i ăn t p. Se và Mn ñ c i thi n s tăng trư ng (Deshimaru và Yone.29. 1978).30.ño n ñ u c a juvenile ñư c thi t l p trong phòng thí nghi m v i các y u t môi trư ng ñư c t i ưu hóa và n ñ nh. Lư ng vitamin ñ ngh b sung và lư ng t i ña trong kh u ph n ăn c a tôm Các vitamin Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Thiamin Riboflavin Pyridoxine Pantothenic acid Niacin Biotin Acid folic Vitamin B12 Inositol Vitamin C Choline chloride S lư ng/kg kh u ph n B sung T i ña 2000 IU 4000 IU 1000 IU 2000 IU 50 mg 100 mg 10 mg 20 mg 20 mg 50 mg 10 mg 30 mg 30 mg 60 mg 30 mg 80 mg 30 mg 80 mg 0 2 mg 2 mg 5 mg 0. B ng 13. Giai ño n Post. th c ăn là các sinh v t và mùn bã ñáy. ñ ng.4 13.01 mg 0. s ng t ng ñáy. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 158 . B sung vào kh u ph n cho tôm các khoáng vi lư ng. nhưng trong nư c bi n chúng có th h p thu ñ magiê và canxi t nư c. Thói quen c a Juvenile b t ñ u là ăn t p sau ñó ñ i thành ăn th t và chúng b t ch y u là nh ng ñ ng v t không xương s ng nh di chuy n ch m ch p.4 Khoáng Khoáng vi lư ng (mg) Mangan K m S t ð ng Iod Selen Coban S lư ng/kg th c ăn khô 40 33 ho c 200 60 32 5 0. k m. th c ăn là mùn bã h u cơ. B ng 13. Lư ng khoáng c n thi t trong kh u ph n c a tôm Khoáng Khoáng ña lư ng (g) Canxi Photpho Kali Magiê S lư ng/kg th c ăn khô 10 10 6 0.4.6. giai ño n Zoea và Mys. chúng là nh ng b n b t m i cơ h i. u trùng ăn vi sinh v t bơi t do. s t.4 0.05 mg 50 mg 200 mg 100 mg 200 mg 500 mg 1500 mg Tôm có nhu c u b sung thêm phospho.

B i vì môi trư ng nuôi có nh hư ng l n ñ n nhu c u dinh dư ng c a tôm. Ép ñư c s d ng r ng rãi trong s n xu t th c ăn n i cho cá. Nh ng h t không m n. Trong ñi u ki n ao h . m c thư ng dùng ñ nuôi v tôm b m . Nh ng ph n th c ăn không ñư c tiêu hóa ñi vào ru t sau. viên th c ăn nên duy trì ñư c trong nư c m t th i gian cho ñ n khi ăn h t. nuôi thương ph m hình th c thâm canh và bán thâm canh. Th c ăn vào b ng ñi qua th c qu n và vào túi trư c c a d dày (ru t trư c). D ng v n nát ñư c s d ng trong su t giai ño n post. D ch th c ăn ñi xu ng ph n sau c a ru t và cu i cùng ñ n các ng nh c a gan t y ti p t c tiêu hóa và h p thu. Kh u ph n ăn Th c ăn ch bi n công nghi p là ngu n dinh dư ng cho tôm giai ño n ương. H u h t các lo i th c ăn công nghi p có ch a h n h p vitamin – khoáng.Kh u ph n cho năng su t cao trong nuôi thâm canh ñã ñư c thi t l p. nơi nó bi n thành d ng s n s t b i các enzyme tiêu hóa. thô ch y tr c ti p ñ n ru t gi a. m c protein kh u ph n gi m d n trong su t giai ño n nuôi thương ph m. tuy nhiên. Nhìn chung. ngu n th c ăn t nhiên cho tôm là l p m ng ñáy ao nơi bao g m t o. loài giáp xác và ñ ng v t thân m m nh .5-2 g. th y sinh v t s ng và ch t. T p quán ăn Tôm l y th c ăn ch y u b ng cơ ch nh n bi t hơn là nhìn th y. Nh ng cơ quan th quan t p trung các ph n ph phía trư c và râu. nơi th c ăn tươi s ng (rotifer. phân tích l i nhu n . Con m i b nhai nh ra c thích h p trư c khi nu t. vì vây. 2 mm ñ i v i tôm 2-5 g. nơi ch y u t o thành khuôn phân. vi khu n. ðư ng kính c a viên th c ăn ñ phù h p v i các c tôm khác nhau nên là 1-2 mm ñ i v i tôm 0. Tuy nhiên. B i vì tôm có xu hư ng tiêu th m nh th c ăn t nhiên và s bi n ñ ng l n v kh năng s n có c a th c ăn trong nh ng ñi u ki n qu n lý và môi trư ng nuôi khác nhau nên khó có th ph i tr n ñư c các lo i th c ăn giá r cho tôm nuôi bán thâm canh. Ch bi n th c ăn Vì tôm có thói quen ăn ñáy. M c d u tôm ñã ăn m t s lư ng có ý nghĩa các ch t dinh dư ng t ngu n th c ăn t nhiên này hàng ngày nhưng khó bi t ñư c s lư ng hay t l ph n trăm l y ñư c là bao nhiêu so v i nhu c u. Tôm là con v t có tính ăn ch m và ch n l a. Năng su t tôm có th ñ t ñ n 500 kg/ha/v trong nh ng ao không cho ăn. mùn bã và các sinh v t ñáy khác như giun ñ t và giun tơ. Ngay khi phát hi n ñư c mùi c a con m i. Kích c c a viên th c ăn bi n ñ ng tùy thu c vào c tôm. th c ăn công nghi p nên ñư c ch bi n thành các d ng viên chìm. Artemia.chi phí th c ăn cho các hình th c nuôi và qu n lý khác nhau là khó tính toán. Hai quy trình ch bi n là viên ép ñùn và viên ép h p ñư c s d ng ph bi n trong s n xu t th c ăn cho tôm. nh ng kh u ph n ăn như th có l là không kinh t l m ñ i v i phương th c nuôi tôm bán thâm canh. Tuy nhiên các mô bào tươi s ng như bã cá. tôm di chuy n v phía con m i và nhanh chóng v chúng v i nh ng càng k p. nơi có vài s tiêu hóa và là nơi quan tr ng ñ h p thu các ch t dinh dư ng. d ng viên ñư c s d ng k t giai ño n juvenile cho ñ n c thương ph m. kh u ph n ch a hàm lư ng protein cao ñư c s d ng s m trong su t giai ño n post và giai ño n juvenile. 3 mm ñ i v i tôm 5-10g và 4mm cho tôm 4-10g và l n hơn n a. cũng có th s n xu t th c ăn chìm v i máy ñùn ép có n u b ng cách gi m t l giãn Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 159 . t o) là ngu n th c ăn chính ñ nuôi u trùng tôm. Tính c n thi t c a vi c b sung các lo i th c ăn ao khác nhau v i t t c các ch t dinh dư ng như vitamin và các ch t béo c n thi t chưa ñư c hình thành. sò. M c dù thông tin v nhu c u các ch t dinh dư ng cơ b n c a nhi u gi ng tôm là s n có nhưng thi u s li u nghiên c u v ñ xu t các lo i th c ăn nuôi ao.

Do tôm ăn ch m và liên t c nên cho ăn nhi u l n trong ngày. Aqua-firm 2A ñư c s d ng trong th c ăn cho tôm. 2 gi sau khi cho ăn s quy t ñ nh lư ng th c ăn cho ăn vào ngày ti p theo tăng hay gi m. m c. t ng h p) ñư c s d ng làm ch t k t dính cho th c ăn tôm d ng viên h p hơi. kích thích s b t m i c a tôm. Tuy nhiên. Các ch t d n d (ch t h p d n) thư ng ñư c s d ng trong th c ăn c a tôm ñ tăng s h p d n và tiêu th th c ăn. ð i v i h nh có th cho ăn b ng tay. d b b nh t n công là do môi trư ng t l p bùn c n bã h u cơ dơ b n tích t lâu ngày b 160 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .. tôm. ðây có th xem như nh ng hư ng d n cách cho ăn n u như có th ư c tính ñư c kh i lư ng tôm trong ao nuôi. nhìn chung. 13. 1979). Nhi u k t qu nghiên c u cho th y. B t cá. vi c phân ph i th c ăn kh p ñ u trên m t ao ho c nơi tôm khu trú là r t quan tr ng. Nh ng nghiên c u này ñã thành công trong phòng thí nghi m nhưng chưa ñư c ch ng minh trong th c ti n. ch bi n. máy th i. Nh ng nhà s n xu t kinh nghi m có th quan sát thói quen bơi c a tôm d c theo b 1 ho c 2 gi sau khi cho ăn ñ bi t tôm ñã ăn ñ hay chưa. Nh ng ch t khác nhau như acid amin. acid béo và các ch t chi t c a cá. t n su t cho ăn t i ưu ñ i v i tôm P. M t s nhà s n xu t l y m t v c bùn ñáy khu v c cho ăn ñ tìm th c ăn sót l i ho c mùi hôi th i c a th c ăn th i r a. Có th h n ch t i ña s tan rã th c ăn và vi c m t các ch t dinh dư ng hòa tan trong nư c b ng cách cho ăn nhi u l n trong ngày hơn là cho ăn 1 l n trong ngày. Cho ăn B i vì tôm là loài ăn ch m nên th a mãn vi c cho ăn là khó và có l không th ñ t ñư c. không theo ñúng quy ho ch nên ch t lư ng môi trư ng ngày càng gi m. monodon gi ng là 3 l n/ngày (Lim và Pascual. Trong ñi u ki n thí nghi m. B t mì. tôm thư ng khu trú c ñ nh và không bơi ñi xa ñ b t m i. gi m s c ñ kháng. Các b ng hư ng d n cho ăn ñã ñư c các công ty th c ăn chu n b . Ch ph m sinh h c EM trong qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm Ngh nuôi tôm nư c ta ñã ñư c hình thành t lâu nhưng mãi ñ n năm 1990 m i ñư c phát tri n m nh c v s lư ng l n ch t lư ng ñ ñáp ng nhu c u ngày càng tăng s n ph m tôm cho tiêu dùng và xu t kh u. b t các lo i c là nh ng ch t k t dính t nhiên ñư c s d ng ph bi n nh t trong s n xu t viên th c ăn cho tôm. m t trong nh ng nguyên nhân quy t ñ nh làm tôm tăng trư ng ch m. Do vây. sò.6.n nên viên th c ăn n ng. h u h t các lo i th c ăn cho tôm ñư c ch bi n v i viên nén ñư c thi t k ñ c bi t g n v i máy phun hơi và h th ng ñi u hòa hơi cho phép gia tăng n u h n h p th c ăn. tính r i ro c a ngh nuôi tôm ngày càng cao. Các ch t k t dính t ng h p như Aqua-firm 1A. b t ngũ c c. Nh ng ch t k t dính công nghi p như lignin và bentonite ñư c dùng ph bi n cho các lo i th c ăn d ng viên cho v t nuôi ñã ñư c xác ñ nh là ít nh hư ng ñ n th c ăn tôm ñòi h i nhu c u n ñ nh lâu trong nư c. Tuy nhiên. do phát tri n t phát. m t s nhà s n xu t c g ng tính toán ho t ñ ng b t m i trong ao. Lư ng cho ăn không nên vư t quá kh năng c a h th ng ñ tiêu hóa h t nh ng s n ph m th i ra và duy trì ñ lư ng oxy hòa tan trong ao. ñang có nguy cơ b ô nhi m nghiêm tr ng. gum ñã ñư c th nghi m thành công trong phòng thí nghi m nhưng còn h n ch ñưa ra th trư ng ñ s n xu t th c ăn cho tôm d ng viên vì giá thành quá cao. Các hydrocolloid h u cơ như carboxymethyl cellulose. Các ch t khác nhau (có th là t nhiên.5.. Viên th c ăn ñùn ép thư ng có tính n ñ nh trong nư c cao vì có s keo hóa tinh b t. H ñ t các khay cho ăn trong ao và s lư ng th c ăn còn l i trong khay 1 gi . ð tăng hi u qu vi c cho ăn. ñ i v i các h l n có th cho ăn b ng thuy n. Không như cá. ñư c s d ng như là thành ph n gây s h p d n trong th c ăn cho tôm và cá. alginate. Môt s nhà s n xu t cho ăn d a theo kinh nghi m c a v nuôi trư c.

Khi g p nư c. Sacchamyces. ñ trong. Chính nh ng l p bùn dơ b n ñó là ngu n ch a ñ m i vi sinh v t gây b nh và t o ra các khí ñ c. Chính s phân gi i này ñã t o ra cơ ch t làm th c ăn cho các ch ng vi sinh v t h u hi u.m t ñ y ao. Qúa trình này di n ra liên t c theo chi u hư ng tích c c và có l i cho môi trư ng nuôi tôm. các ch t lơ l ng r i k t t l ng xu ng ñáy ao. các Enzym ñư c kích ho t và b t ñ u th c s phân gi i r t m nh các ch t h u cơ trong ao. t các ch t mùn. H2S. Nh ng nhóm vi sinh v t h u hi u có trong ch ph m như: Rhodopreudomonas. b t ngu n t th c ăn dư th a. M t khác do l m d ng vi c s d ng các lo i thu c và hóa ch t ngăn ng a m m b nh. Aspergillus.. giúp môi trư ng ao nuôi trong s ch. Lo i ch ph m sinh h c dư c s d ng có hi u q a nh t là Effective Micro-organism (g i t t là ch ph m EM).. v i m c tiêu hư ng ñ n m t môi trư ng nuôi tôm b n v ng. c ch kh năng phát tri n c a vi sinh v t gây h i như Vibrio. màu nư c trong ao nuôi trong qúa trình nuôi. NH3. t t nh t là khi m t tr i v a hé sáng. tăng nhanh sinh kh i. t t nh t là rãi EM gi ng liên t c hàng ngày v i li u lư ng bình quân 0.5 . li u lư ng bình quân 0. Aeromonas. Ch ph m EM không ho t ñ ng môi trư ng khô. phân h y các ch t th i. v tôm. Trong ao nuôi có càng nhi u ch t c n bã h u cơ hay th c ph m dư th a.2-0. t o ñư c s n ñ nh và duy trì ch t lư ng nư c. rãi EM 1 tu n/ l n. Lactobacillus. các c n bã h u cơ co s n trong ngu n nư c. y u t mùa v vi c s d ng EM gi ng có thay ñ i nh t ñ nh. nó ch ho t ñ ng m nh trong môi trư ng nư c. sinh sôi n y n càng nhanh và s m gi t ch t tôm nuôi trong ao. nhưng chúng là nhân t làm suy y u h th ng mi n d ch c a cơ th tôm. ch ph m sinh h c EM có kh năng phân gi i t t các ch t th i h u cơ hòa tan và không hòa tan t u ch t c a tôm.4 lít/sào. c n l ng. Căn c ñi u ki n th i ti t. Th c ch t là b n thân các vi sinh v t có trong ao nuôi không gi t ch t tôm nuôi hàng lo t.1 lít EM gi ng /sào (500m2). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 161 . bi n ñ ng liên t c.. ñã d n ñ n vi c tiêu di t các vi sinh v t gây b nh và c vi sinh v t h u ích. Nên rãi ñ u trên m t nư c ao vào bu i sáng. Nh m t ng bư c kh c ph c và c i thi n d n môi trư ng ph c v cho ngh nuôi tôm. rong t o. ngư i ta ñã ng d ng ch ph m sinh h c nh m qu n lý môi trư ng ao nuôi tôm. t o ñi u ki n cho virus gi t ch t tôm trong ao. N u th i ti t t t ñi u ki n môi trư ng n ñ nh. E coli.. cung c p và t o ñi u ki n cho vi sinh v t gây b nh như : Vibrio. Strepptomyces. t th c ăn th a tích t ñáy ao nuôi. N u th i ti t th t thư ng. Aeromonas và nh ng m m b nh vi khu n khác. ñi u hòa hàng lo t các y u t môi trư ng phát sinh trong quá trình nuôi như pH. K t qu th nghi m cho th y. ôxy hòa tan. Penicillium có vai trò "tiêu th " các ch t h u cơ phát sinh trong ao h theo qúa trình nuôi tôm.

1985. IFAS Extension. Rottmann. England Takeuchi. 1980. R. (eds). and Shimma. G.. Wee. 2003. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). J.. L. Arai. Academic Press. UNDP. T. H Chí Minh. 345-353. P.E. 3rd Eds. Rome.. Snakeheads .CÂU H I: 1. London.. (eds). 2002. Các gi i pháp dinh dư ng và nuôi dư ng nh m nâng cao năng su t các ñ i tư ng nuôi k trên? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids. 2004.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries. 2004. C.D. Edwards. CAB international. kh u ph n ăn và nuôi dư ng cá chép. E. Imprint of Elsevier Science. ð c ñi m v dinh dư ng. 179 . In: Muir. Australian Centre for International Agricultural Research. Watanabe. and Allan. Ti ng Anh FAO. 823pp. Scott Graves. Canberra 2004 Halver. 1995. New.. 1982. C. cá trôi n ð . Webster. Nhà XBNN. S. and Lim. Y. FAO. Rome. cá qu . R.F and Roberts.. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n..W. Yanong. D. Hà n i. R. K.Their Biology and Culture. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc.L. Vi n chăn nuôi.. cá chình. pp. Farm-made Aquafeed. 1987. Aquaculture Training Manual.W. J. Fishing New Books Ltd..213. J. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. Nhà XBNN. 2002. Croom Helm. T.R. FAO Fisheries Technical Paper 343. Hardy. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. Craig Watson and Roy P. Michael B. Swift. cá rô phi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 162 . tôm he? 2. 2002. Fish Nutrition.

ð tương thư ng ñư c b sung d ng viên trong kh u ph n ăn c a cá da trơn và các lo i cá khác v i m t lư ng h n ch do có ch a nhi u ch t c ch (anti-metabolites) mà ch y u nh t là ch t c ch trypsin. n u thay th hoàn toàn s tăng chi phí b sung axit amin và tăng m c lipid. cá h i (rainbow trout). k t lu n r ng khô ñ tương có m c năng lư ng và hàm lư ng lysine th p hơn 10 -15% so nhu c u. ð c t có ngu n g c th c v t Th i xa xưa. l n. Evans và Butts. khô d u bông. Các tác gi ñ ngh ch nên thay th m t ph n b t cá b ng ñ tương.. H còn ch ra r ng b t cá ch a m t s ch t kích thích sinh trư ng chưa ñ nh rõ tên mà trong ñ tương không có. X lý nhi t có th gi m ho t tính c a I-trypsin.1. cá da trơn. ñ ng v t và vi sinh v t. 1951). Ch t c ch trypsin là m t protein hình c u có kh i lư ng phân t 21. Tuy nhiên. Robinson et al (1981) th nghi m nh hư ng x lý nhi t lên I-trypsin trong kh u ph n cá da trơn và cho th y làm gi m sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn khi kh u ph n ch a trên 1. 1961). (1982) nghiên c u trên cá chép.. Viola et al. chu t. cũng nhóm tác gi này Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 163 . ph i h p kh u ph n ăn cho cá ch y u d a vào các th c ăn có ngu n g c t ñ ng v t (Law et al. ðây là nh ng lo i th c ăn ñư c nhi u nhà khoa h c trên th gi i và trong nư c nghiên c u nh m thay th v i t l thích h p các lo i th c ăn có ngu n g c ñ ng v t trong kh u ph n ăn c a ðVTS. Nhưng. Nó không làm phình to t y bê. Nh ng th c ăn có ngu n g c th c v t thư ng ñư c s d ng ph bi n là h t ñ tương.1. ð c t có th có t ngu n g c th c v t. 1976). Nó làm ch m sinh trư ng c a gà. Andrew và Page (1974) phát hi n th y khi thay th b t cá b ng ñ tương cùng m c N làm gi m ñáng k sinh trư ng và hi u qu s d ng th c ăn cá da trơn. và gây ra tri u ch ng phình to t y gà và chu t do t y tăng cư ng ho t ñ ng quá m c ñ ñáp ng nhu c u cao vi c cung c p enzyme trypsin c n thi t cho cơ th (Sandholm et al.9 TIU (trypsin inhibitor unit)/mg m u. Ngày nay. Ch t c ch trypsin (Trypsin inhibitor . chó (Liener và Kakade. Nhi t ñ không ñ không ho t hóa ñư c I-trypsin s c ch tiêu hóa protein (Dabrowska. cá chép và các lo i khác. ðÔC T T NHIÊN TRONG TH C ĂN TH Y S N ð c t t nhiên ch nh ng ch t và h p ch t ñ c h i có t nhiên trong th c ăn.I-trypsin) trong ñ tương ð tương là m t trong nh ng ngu n protein th c v t quan tr ng thay th b t cá. 1980).500 (Liener và Kakade.CHƯƠNG XIV ð CT 14. 1979). nhưng quá nhi t làm gi m m t s axit amin s n có trong ñ tương.. Robinson et al (1981) m khám t y cá da trơn nuôi b ng khô ñ tương các m c I-trypsin khác nhau không th y nh hư ng gì. khô d u l c. 1947. cá tăng nhanh m t cách rõ r t. B ng ch ng ñó cho th y cơ ch gi m sinh trư ng do ñ tương r t ph c t p không ñơn gi n ch có c ch tiêu hóa protein. giá th c ăn có ngu n g c ñ ng v t v a tăng cao l i v a không ñ cung ng k p th i nên vi c s d ng th c ăn có ngu n g c th c v t ph i h p trong kh u ph n ăn cho tôm. m t v n ñ c n ñ i m t khi s d ng ngu n th c ăn này là các ñ c t làm c n tr ñ n kh năng tiêu hóa các ch t dinh dư ng có trong các lo i th c ăn này. Tuy nhiên. ði u ki n nhi t và m và th i gian khi x lý ñ tương ph thuôc lo i v t. ñ c bi t lysine (Riesen et al.1. 14. Kozak. l c và các s n ph m ph t công nghi p ch bi n như bã ñ u nành. 1980). do s hi u bi t v dinh dư ng ngày càng tăng.

1983). Phytic acid Phytic acid . Satoh et al. X lý nhi t. Tookey et al 1980). và nh t là P có trong th c v t thành h p ch t không thích h p cho ñ ng v t (Smith 1977). Hơn n a. T t c các s n ph m th y phân GL là nh ng h p ch t antithyroid (Van Etten 1969. isothiocyanate và ino thiocyanate (R-N=C=S).ngu n protein r ti n trong kh u ph n ăn c a cá h i. súp lơ. ð c ñi m th ba là b sung amino acid và khoáng cho k t qu kh quan có th do sai khác các gi ng. phytate gây nh hư ng ñáng k ñ n sinh trư ng ñ c bi t khi có m c Ca cao trong kh u ph n (Moris và Ellis 1980). GL không t gây ñ c nhưng khi th y phân b i enzyme myrosinase t o các h p ch t làm suy y u ch c năng tuy n giáp và gây các nh hư ng có h i khác (Tookey et al 1980. GL tr nên ñư c chú ý ñ c bi t khi s d ng khô c i d u . Nhi u nghiên c u ch ra r ng hàm lư ng axit phytic cao kìm hãm sinh trư ng. h ñã không tìm th y nh hư ng c a I-trypsin cá da trơn khi nuôi kh u ph n ch a 3. ð c ñi m th hai là x lý nhi t khô ñ tương thương m i không có quy trình chu n nên có m c I-trypsin khác nhau gi a các m u phân tích.6 TIU trong m t thí nghi m khác. bông. c i xoăn… GL bao g m 5-vinyloxazolidinethione. Các nghiên c u trên phát hi n nhi u ñ c tính quan tr ng v nh hư ng c a I-trypsin trong nuôi tr ng th y s n. 1985. c i d u. Các tuy n s c t ch a 2. và ch t lư ng khô ñ tương. chuy n hóa protein và ch c năng tuy n giáp. ít nh t cho lo i cá h i này (Smith 1977). oliu… chu t. Cá h i (Rainbow trout) nh y c m hơn. ð c ñi m th tư là r t ít các nghiên c u trên cá v nh hư ng c a I-trypsin lên t y. m h t bông Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 164 . và tăng t l ch t cá (Richardson et al. nitrite h u cơ. Gossypol H t bông là ngu n b sung protein cho v t nuôi và cá v i lư ng h n ch vì ch a nhi u ñ c t tư nhiên. khô c i d u còn ch a các h p ch t ñ c khác như axit erucic. I-trypsin và axit phytic. nên dùng nguyên h t ñ tương (không ép d u) sau khi x lý nhi t ñ làm th c ăn.(1985). Van Etten và Tookey 1983). ngoài ch t GL. Phytate có kh năng k t h p v i các cation như Ca. ði u này có th gi i thích l i ích c a b sung khoáng dư i d ng kh u ph n ch a ñ tương (Ketola 1975). Mg và Zn.8% c a h t và gossypol 39-50% kh i lư ng tuy n (Berardi và Goddblatt 1980). cá da trơn có s c kháng hơn. Trên cơ s kinh t và ưu ñi m sinh h c. trong khi cá chép n m v trí trung gian.hexaphosphate c a myo-inositol là thành ph n c a h u h t các s n ph m h t c c và khô d u như ñ tương. GL t ngu n c i d u gây cư ng năng tuy n giáp và gi m thyroxine (T4) huy t thanh cá h i (Yurkowski et al 1978). Glucosinolate (GL) Glucosinolate (thioglucoside) ñư c hình thành t nhiên trong các th c v t d ng hình ch nh t như b p c i. ð c t ñư c bi t nhi u nh t là gossypol trong tuy n s c t màu vàng. tannin và các phenolic khác.4-4. ð c ñi m th nh t là ñ nh y c m v i I-trypsin khác nhau các ñ i tư ng th nghi m.

Trên ngư i: hi n tư ng ng ñ c solanin thư ng x y ra do ăn c khoai tây m c m m. nhóm alkaloid gi (Pseudo . McRosoft. Ví d : ch t nicotine trong cây thu c lá ñư c s d ng ñ làm thu c tr sâu. Khi khoai tây m c m m thì solanin có th lên ñ n 1.4 g/1kg th tr ng ngư i. Tri u ch ng ng ñ c trên ngư i th nh là ñau b ng. ðây là ch t mà ngày xưa ngư i x u s d ng ñ ñ u ñ c nhà tri t h c vĩ ñ i Socrates.piperidine (C5H10NC3H7). cocaine trong cây coca ñ làm hưng ph n th n kinh. Alkaloid là nh ng h p ch t h u cơ có ch a nitơ và có tính ki m nh . Li u gây ch t ngư i c a salonin t 0.alkaloids). morphine trong nh a cây á phi n ñư c s d ng ñ làm thu c gi m ñau.34g/kg c . Th n ng thì giãn ñ ng t và li t nh hai chân. Ví d : cây vông nem (Erythrina sp) có ch a trên 60 lo i alkaloid.propyl . vì v y ngư i ta g i nó ñúng nghĩa hoá h c là các glucoside cũng ñư c. breviflora (Sotelo.49g solanin/1kg ru t c và 1. Phương pháp ch bi n hi n nay có th lo i tr 80-90% gossypol. ña s có ngu n g c t th o m c. Trong khi. Gi ng khoai tây Rosevall Angieri có ch a ñ n 0. Thí nghi m c a Dorsa et al (1982) trên cá da trơn cho ăn khô d u bông và gossypol acetate thì sinh trư ng gi m 17% kh u ph n khô d u bông. atropin ñư c tìm th y trong cây cà ñ c dư c (belladonna) ñ làm thu c giãn ñ ng t (Encarta. Trên ñ ng v t: Trong th c ti n chăn nuôi trên ñ ng c chăn th có m t s loài th c v t h ñ u như c ngôi sao hoa tr ng (Lupinus albus) ho c hoa vàng (Lupinus luteus) có Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 165 .0. Ph n c khoai tây tr i lên trên m t ñ t có v xanh và ph n c khoai tây có ch a ch t solanin. Thí nghi m xác ñ nh nh hư ng c a gossypol trên rainbow cho th y cá ch m sinh trư ng khi hàm lư ng 290ppm gossypol t do trong kh u ph n (Herman. Alkaloid Alcaloid là nhóm ñ c t th c v t l n và ña d ng. cá rophi.0. 1973). ch v i m t li u r t nh cũng t o ra tác d ng sinh h c r t m nh trên cơ th .55 g/kg v c .07 g/kg ru t c và 0. trung bình 0. Khi th y phân nó gi i phóng ra ñư ng. Tùy theo gi ng khoai tây mà hàm lư ng solanin có khác nhau.alkaloids) và nhóm ti n alkaloid (Proto . Hi n nay. như v y s d ng khô d u cotton làm th c ăn cho v t nuôi khá an toàn ngo i tr m t s lo i quá m n c m như l n (Singleton và Kratzer. ngư i ta tìm th y có g n 6000 ch t alkaloid khác nhau và có kho ng 30 trong s này ñã ñư c s d ng r ng rãi trong y h c và ñư c nghiên c u k .2 . Khi khu th n kinh b tê li t d n ñ n ng ng hô h p. E. ng ng tim và t vong. Tuy nhiên. và m c gossypol vư t quá ngư ng ñ kháng làm gi m sinh trư ng.18% không nh hư ng tăng tr ng. Các gi ng khác có hàm lư ng solanin th p hơn.30 . Theo tài li u c a Petterson (1991) thì alkaloid ñư c chia ra làm 3 nhóm: nhóm alkaloid th c (True . tích lũy mô và thay ñ i mô b nh.22g/1kg v c . reserpine trong cây d a c n làm thu c gi m ñau. nh hư ng c a gossypol v i các loài cá khác chưa ñư c bi t rõ. 1970). k t qu TN c a Roehm et al (1967) không th y nh hư ng ñ n tăng tr ng c a rainbow khi ăn 250ppm gossypol acetate trong 18 tháng li n.chuy n gossypol t do thành liên k t và không gây ñ c cho ñ ng v t. tiêu ch y r i sau ñó táo bón. 1930). tên hóa h c là 2 . Alkaloid có ch a nhi u trong h t Erythrina americana. Tilapia aurea ñ kháng v i gossypol và v i m c dư i 0. S c kháng gossypol r t khác nhau các loài cá như cá h i. cafein trong h t cà phê. Ch t alkaloide ñơn gi n ñư c t ng h p s m nh t vào năm 1886 là ch t coniine.04 .alkaloids). Ngày nay. ngư i ta còn bi t ñư c trong m t s cây nhi t ñ i cũng có nhi u alkaloid.0. Nh ng alkaloid ñư c bi t rõ nh t là trong cây khoai tây và trong c lupin. cá da trơn. 1997).

như th ta g i là "gallotannins". mà còn làm gi m tính ngon mi ng c a gia súc. ngư i ta bi t s d ng tannin ñ thu c da. làm thay ñ i trao ñ i ch t trong d c và gây h i cho ñ ng v t. Sau này. Payner. Th c v t càng già. Theo tài li u c a Humphreys (1988) thì s ng ñ c do lo i c này x y ra bò s a mang thai kỳ cu i ho c m i ñ còn gây ra b nh ketosis cho bò. ñó là m t lo i cây châu Úc: Terminalia oblongata (Evereist. có phân t lư ng >500. Tri u ch ng b nh xu t hi n trên h th n kinh d n ñ n b i li t ngư i ta g i là b nh latirizmus. t ñó t l tiêu hóa tinh b t còng kém theo. ñã hóa g thì tannin càng nhi u.13%) nhưng vì có ch a tannin nên kh năng tiêu hóa kém. 1974. Tannin phân b r t r ng trong các lo i th c v t. M t hư ng khác. tuy nhiên có lo i th c v t ch a nhi u. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 166 .1962) B c M . ñi u quan tr ng là v m t di truy n. Nh ng gi ng cao lương c i ti n có hàm lư ng protein khá cao (11 . trư c ñây ngư i ta g i tên b nh do lo i c này gây ra là lupinozis. thư ng là m t ph c h p c a axit phenolic ho c axit oxyphenolic. 1975). Ngoài ra. N u ñem th y phân ra ta thu ñư c ñư ng glucose và m t thành ph n khác không ph i ñư ng. Ch t gallotannin có nhi u trong lá cây non cây Shin .. S có m t c a tannin trong m t vài cây c làm th c ăn gia súc quan tr ng không nh ng làm gi m kh năng tiêu hóa. Tannin còn có nh hư ng như m t ch t kháng dinh dư ng. protein bao b c xung quanh h t tinh b t. làm thoái hoá và m hoá gan. có kh năng k t t a v i gelatin và các protein trong môi trư ng nư c. ð c t c a nó còn có cây Acacia salicina. ngư i ta còng s d ng tannin ñ làm se niêm m c ru t tr các b nh tiêu ch y.m t lo i ch t ñ c gây b nh cho gia súc trên ñ ng c x ôn ñ i. dư i tác ñ ng c a tannin làm cho nó k t t a. Bi n pháp phòng ng a: ngâm nư c và r a nhi u l n có th làm gi m chút ít alkaloid.digallic. tiêu hóa kém. N u cao lương ñư c h p hơi ho c ép d p làm khô cho gia súc ăn s tiêu hóa t t hơn r t nhi u. nh ng gi ng nguyên th y hàm lư ng tannin r t cao. Trong th c v t có 2 lo i tannin: m t lo i tannin có kh năng th y phân g i là hydrolysable tannin (HTs) và m t lo i không có kh năng th y phân g i là condensed tannin (CTs). Alkaloid trong lo i c này không b phá h y b i qúa trình phơi và s y. Nhóm ch t tannin Tannin là m t h p ch t ester gi a ñư ng glucose và m t nhóm ch t khác. xác ñ nh trong cây c Lupin có ch a nhi u lo i alkaloid mà trong ñó có ch t kinolizidin là r t ñ c gây h i cho gan. Theo Kumar và D’Mello (1995) thì tannin là nh ng h p ch t có ch a phenolic hòa tan. do ñó s ng ñ c trên gia súc thư ng x y ra khi cho bò ăn c Lupin khô. b o v ch t ñ m ch ng l i s lên men phân gi i c a vi khu n. Tuy v y. ngư i ta c g ng tuy n ch n gi ng có hàm lư ng alkaloid th p. Trong m t s c h ñ u thu c gi ng Medicago sativa sau m t th i gian dài tr ng ñ l y h t c già tích lũy ch t ñ c ñư c bi t là ch t latirin còn là lo i alkaloid gây ng ñ c cho gia súc ăn nhi u. M t d n ch ng khác v lo i ñ c t này ñã gây thi t h i kinh t khá l n trong chăn nuôi.oak (Quereus havardi) gây t n th t l n cho ñ ng v t chăn th trong mùa nó phát tri n gia súc ph i s d ng lo i cây này (Pigeon et al. T xa. ñó là axit gallic và m . ngư i ta còn bi t có m t lo i tannin khác g i là "ellagitannins" n u c t liên k t ra ta thu ñư c axit ellagic. Cơ ch tác ñ ng c a tannin trong dinh dư ng ñ ng v t: ph n ng v i protein gây k t t a và bi n tính protein làm cho nó tr nên khó tiêu hóa. có lo i ít. Trong các lo i cây cao lương.

bi n ñ i ho t tính c a oxidase ch c năng trong gan và các enzyme khác (Eisele et al.01% khi ch bi n b ng phương pháp hi n ñ i (Levi et al. ch t này gây tê cóng môi. M c này không ñ gây nh hư ng sinh trư ng cá.Các axit béo cyclopropene Các axit béo cyclopropene (CPFA). Kh u ph n này ch a kho ng 90ppm axit sterculic. b t th t. 1980). b t lông vũ. m t c m giác hô h p và ch t. 14. ñư c s d ng v i m t lư ng nh trong kh u ph n. Nhìn chung. Khô d u bông ch a các CPFA nói trên. N u kh u ph n chi m 20-30% khô d u bông .. Như v y. 1978.. Tuy nhiên. 1967.. 1967) và t l gi a axit sterculic và malvic là 2:1.. Dinogunellin Dinogunellin là lipoprotein ñ c. Hàm lư ng CPFA trong d u bông kho ng 0. 1969) và cá rainbow (Roehm et al.2. Tuy nhiên. H u h t cá ch a ñ c t trên t n ð dương và Tây Thái Bình dương. ñó là tetrodotoxin và dinogunellin.35% CPFA ñư c s d ng trong kh u ph n 7. 1985). ch có 7-10% axit sterculic h u hi u có trong kh u ph n cá h i.1.thì CPFA có 20-30ppm. b t ñ u tôm. M t trong các nh hư ng c a CPFA ñ n ñ ng v t có vú và l p chim là c ch h th ng enzyme desaturase axit béo (Raju và Reiser.6-1. b t máu.. 1974. nh hư ng c a ñ c t lên th c ăn cá là chưa ñư c hi u rõ. M t s nh hư ng khác lên cá rainbow là làm bi n ñ i trao ñ i lipid (Truthers et al. lư i và ngón tay. CPFA còn có trong khô d u lo i b d u nhưng hàm lư ng ph thu c d u còn l i.. ñ c bi t cá l n.thư ng dùng cho cá h i . 1966). 1970). ñư c s n sinh trong tinh d ch c a hai loài cá (Stichaeus grigorgjewi và Scorpaenichthys marmoratus). axit sterculic.. m t c m giác cơ.. malvalic là các axit trong th c v t h Malvale.5% làm cho 30% cá có kh i u trong gan lúc 12 tháng. ho i t gan và lách trên ngư i (Fuhrman. v i t l b t cá r t th p trong kh u ph n cho cá thì ñ ñ c hi m khi x y ra. Tetrodotoxin Kho ng 80 lo i thu c h Tetraodontiformes (cá puffer hay globefish) s n sinh và ch a tetrodotoxin – r t ñ c ñ i v i tât c ñ ng v t xương s ng tr loài s n sinh ñ c t trên (Fuhrman. Kh năng gây ñ c cho th y s n là r t th p vì t l s d ng th p. các lo i này không có ñ c t .. D u bông ch a 0. 1974).2% (Bailey et al. tăng t l kh i lư ng gi a gan và cơ th (Hendricks et al. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 167 . ð c t có ngu n g c ñ ng v t Trong th y s n. Johnson et al. kho ng 0. 1983). nôn m a. gan và bu ng tr ng cá có ch a 2 ñ c t t nhiên có th nh hư ng khi s d ng làm th c ăn. 1975). 1974). bi n ñ i thành ph n và c u trúc lipid (Scarpelli et al. nhưng ñ i v i ngư i và ñ ng v t thí nghi m. Chưa th nghi m trên cá.. Ch t này không ñ c như tetrodotoxin nhưng gây a ch y. th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như b t cá.

1982). Nó gây tác h i r t l n cho v t nuôi th y s n và c cho s c kh e con ngư i.. lo n dư ng cơ cá chép (Hashimoto et al. n m Aspergillus có th lây nhi m qua khô d u bông. Nhi u nghiên c u nh hư ng c a AFB1 trên cá h i ñã ñư c công b . Các lo i nông s n d nhi m aflatoxin bao g m: h t l c.. ðây là nguyên nhân làm gi m sút s t ng h p protein trong t bào. nh hư ng c a m b oxy hóa ñã ñư c nghiên c u trên các nhóm cá nuôi như cá h i.RNA. G1 và G2. Aspergilus parasiticus sinh ra. trong ñó aflatoxin B1 (AFB1) là ch y u. trong ñó có 4 lo i có tính ñ c l n nh t: B1. da trơn và h cá chép. Các ch t ñ c này nh hư ng tr c ti p hay gián ti p ñên cá. ð c t có ngu n g c vi sinh v t ð c t có ngu n g c vi sinh v t là ch t ñ c sinh ra t n m m c. ví d thông qua s thi u h t các vitamin. nó không ph i là h p ch t có trong nguyên li u th c ăn do s t ng h p c a th c v t hay ñ ng v t. tăng t l ch t. Như ñã bi t.1. g o và ñ i m ch. do ñó. B2. 1966). β . b o qu n và ch bi n do các lo i n m m c t o ra. khô cùi d a.M b oxy hóa M c a cá bi n ch a nhi u các axit béo không no (PUFA) và thư ng b oxy hóa b i oxy trong không khí (Watanabe. làm r i lo n s tăng trư ng bình thư ng c a t bào. lúa mì. Trong th c t . S d ng m b oxy hóa ho c m trong kh u ph n ñ lâu ngày b oxy hóa gây ra ñ c. s liên k t này gây c ch enzyme polymerase c a RNA làm h n ch s t ng h p RNA và c ch polymerase t . các s n ph m ngô. các h t c c (b p). h t hư ng dương (b ng 14. n m Aspergillus flavus có trong khô d u bông gây b nh ung thư gan cho cá h i (rainbow trout). Aflatoxin do n m Aspergillus flavus. Ví d . ñ ng th i cũng lactone này gây c ch t ng h p DNA nhân t bào. khô d u l c. ñ c bi t vitamin E (Hardy et al.. Cơ ch gây b nh c a aflatoxin là do kh năng liên k t c a ch t này v i DNA trong nhân t bào.3. Ngư i ta còn ch ng minh r ng α . 1983). Nó xu t hi n trong nguyên li u sau quá trình thu ho ch. ít có nghiên c u trên các lo i cá khác. h t h ñ u. lo i n m này s n sinh các aflatoxin. Aflatoxin có trong t nhiên Aflatoxin là nhóm ñ c t thư ng g p trong th c ăn gia súc. Aflatoxin gây thương t n gan và cú Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 168 . các tri u ch ng nói trên có th kh c ph c khi b sung vitamin E vào kh u ph n có m b oxy hóa. Tuy nhiên. nh hư ng bao g m ngưng sinh trư ng. 14. là h p ch t h u cơ có nhân ña m ch vòng có 16 d n xu t hóa h c khác nhau. l c. 1979).lactone không bão hoà có trong phân t aflatoxin làm cho h p ch t này có ho t tính gây ung thư. thi u máu và thoái hóa m gan cá h i (Smith.1). tuy nhiên.

1. v i li u LD50 4. th n ñ ng v t. 1967. ð i v i cá h i coho. Gi a b n lo i trên thì lo i aflatoxin B1 và G1 chi m s lư ng nhi u nh t và còn gây tác h i nhi u nh t trên cá h i (Halver. Mu n kh c ph c tình tr ng này thì khi thu ho ch không nên ñ lâu ngoài ñ ng mà ñem v s y. cao lương. ti t s a.. Ochratoxin A gây ch t ngư i. Bauer et al.th gây ung thư.58 mg/kg và AFG1: 0. s c ñ kháng cho gia súc và gia c m. 1972). Trong khi ñó.0 mg/kg. Nguyên nhân ch y u là do m ñ trong th c ăn còn cao (>14%). Nhóm này g m ochratoxin A và B và có hai ho t ch t a và b (Doster et al. 1977). (iii) Nhi m khi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 169 . (ii) Nhi m trong kho trong khi ch bi n. sau ñó ñem d tr ho c do m ñ không khí trong kho cao h p thu vào nguyên li u. cafe. Các giai ño n và ngu n gây nhi m ñ c t n m Trong th c t s n xu t. 1977). 1970). ho i t ng lư n g n và ti u c u th n. B ng 14. 1969). Ít có nghiên c u ñ c t này trên cá. ñ u nành. d tr th c ăn. AFB2: 1. Ngoài ochratoxin. 1968). v i n ng ñ l n hơn 1 ppm làm gi m s n lư ng tr ng gà ñ . t o ñi u ki n t t cho n m phát tri n. lúa mì. Rubratoxin A và B ñư c s n sinh do Penicellium rubrum. ñ i m ch và y n m ch (Scott. patulin ñư c s n sinh t nhi u lo i n m Penicillium và Aspergillus.90 mg/kg (Bauer et al. 1969). li u LD50 là 5-10 mg/kg AFB1 (Halver et al.83 mg/kg. li u trên 5 ppm có th gây t n h i ñ n gan và ru t. t. Nó gây thoái hóa gan. 1991. Nó còng làm gi m kh năng ñ tr ng. có 3 ngu n nhi m quan tr ng: (i) Nhi m ngoài ñ ng lúc thu ho ch: ði u này ñư c nh n bi t rõ nh t là ngô. Vi t Nam N 25 2 1 3 3 7 4 29 1 28 Hàm lư ng trung bình aflatoxin (ppb) 205 22 50 29 8 17 12 1200 40 105 Hàm lư ng t i ña aflatoxin (ppb) 600 25 50 55 10 50 50 5000 40 500 Các lo i mycotoxin khác Ochratoxin là nhóm ñ c nh t. cá Zebra thì nh y c m hơn.. và sinh s n r t nhanh trên các lo i th c ăn h t c c (Scott.44-0. Các lo i th c v t d nhi m là g o. do n m Aspergillus ochraceus s n sinh ra khi ngô và lúa mì b nhi m (Shotwell et al. phơi khô li n.. v i giá tr li u LD50 ñ i v i AFL1: 0. Ngoài ra. Các s li u trên còn cho th y. Th nghi m nh hư ng AFB1 trên cá da trơn cho th y. 1965..67 mg/kg. do chênh l ch nhi t ñ ngày ñêm làm cho nư c ngưng t b m t l p th c ăn gây ra hi n tư ng m c c b . AFG2: 4. trong khi ñó các lo i khác không gây ñ c. Hàm lư ng aflatoxin trong m t s th c ăn dùng cho chăn nuôi Tên th c ăn Ngô h t G o và t m ð u nành h t Cám g o Khô d u m Khô d u d a Khô d u ñ u nành Khô d u l c B t s n lát Th c ăn h n h p Ngu n: Tr n Văn An. McKinley. giá tr LD50 ñã ñư c xác l p cho AFB1 là 0. 1969). nh hư ng khác nhau c a AF trên các ñ i tư ng là không gi ng nhau. ngô. 1977).75-0. Scott et al. lúa m ch. ð c t này gây h i ñ n gan. Citrinin ñư c s n sinh do Penicillium và Aspergillus và phát tri n nhanh trên lúa mì. gi m s c ñ kháng và gây ung thư ngư i. cá này ñ kháng t t và chưa tìm th y li u LD50..81 mg/kg và AFG1 là 1. r t ñ c v i ñ ng v t nhưng chưa th nghi m trên cá (Scott. 1969..2 mg/kg (Abedi. h t tiêu. b o qu n.

ta c n ph i ki m tra ñ nhi m côn trùng ñ có bi n pháp ki m tra ñ nhi m côn trùng. n u c n thi t ph i x lý thêm nhi t ñ duy trì tình tr ng t t v i s cung th m nhi t và hút m. sâu m t có th làm tăng s phát tri n c a n m m c lên t 10 . Chính vì v y. 3. v a làm tăng ñ m nguyên li u và v a mang m m vi sinh như bào t n m gây lan truy n n m m c r t mau l . côn trùng trong nguyên li u và s phát tri n n m m c. Chính lư ng nư c này có th gây ra tình tr ng m c c b cho nguyên li u. các axit: propionic. Ki m soát và tr kh côn trùng.0 L c nhân 7.0 G o 13. lactic. liên k t ch t v i ch t h u cơ. Gi m thi u t i ña tình tr ng hô h p c a h t và m m vi sinh v t có trong nguyên li u d tr . sorbic. Thiramtan. Theo tài li u c a FAO (1979) thì côn trùng. H t d tr trong kho qua m t th i gian. Ngư i ta nh n th y có m i liên h gi a s phá ho i c a sâu m t. Ki m tra. như sau: Ki m tra ñánh giá tình tr ng nguyên li u trư c khi d tr . Ph i s y khô nguyên li u trư c khi ñưa vào kho d tr .2. N u ñ sâu m t phát tri n v a làm t n th t ch t dinh dư ng. n n chu ng nhi m b n. S cân ñ i ñ m nguyên li u và m ñ không khí (70%) nhi t ñ 27oC Nguyên li u S cân ñ i m ñ nguyên li u ñ m không khí 70% Ngô 13. các loài g m nh m xâm nh p vào kho. hô h p sinh ra nư c làm cho môi trư ng tr th c ăn ngày càng m thêm. kh ng ch ñ m và nhi t ñ th ch h p.0 ð u các lo i 15. Có s liên quan gi a n m và sâu m t. sâu m t. ði u này có th gi i thích b i 2 lý do sau ñây: Ho t ñ ng trao ñ i ch t c a côn trùng s d ng ch t h u cơ trong nguyên li u. Nơi d tr ph i có c u trúc h p lý ñ duy trì môi trư ng n ñ nh và ph i ngăn ch n không cho côn trùng. ð m và nhi t ñ có liên quan nhau. Nhưng thư ng xãy ra trong môi trư ng chăn nuôi khi th c ăn ti p xúc v i máng ăn. sâu m t di chuy n trong nguyên li u mang trên mình nó nh ng bào t n m phát tán nhanh trong nguyên li u. S d ng hóa ch t. benzoic và axetic ñ tr n vào th c ăn kh ng 170 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Nh ng gi i pháp phòng ng a mycotoxin Có 3 n i dung quan tr ng và ñơn gi n c n th c hi n khi ti n hành d tr th c ăn.30%. Côn trùng. B ng 14.2).cho ăn: trư ng h p này ít x y ra v i nuôi tr ng th y s n vì th i gian th c ăn ti p xúc v i môi trư ng nhi m b n ng n.5 Lúa 15. t ñó s n sinh ra ñ c t gây h i cho ngư i và ñ ng v t. 2.. Mu n gi nguyên li u t t ta c n có qui ñ nh tình tr ng h t trong ñi u ki n d tr c th . khóang trong nguyên li u và d ng nư c t do d dàng bay ra ho c h p thu vào nguyên li u. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n.0 Lư ng nư c trong nguyên li u có 2 d ng: d ng k t h p. t o ñi u ki n thu n l i cho n m m c phát tri n. và ph thu c vào nhi t ñ môi trư ng (b ng 14. Có s cân ñ i gi a m ñ không khí và m ñ nguyên li u. ta g i là nư c ho t ñ ng (free water hay active water). 1. Ngư i ta s d ng nhi u lo i hóa ch t như Aureofugin. sâu m t trong kho b i.

Làm m t hi u l c aflatoxin b i ánh sáng: Ánh sáng còn ñư c dùng ñ phá h y aflatoxin.2. có m t kh p nơi và gây nhi u nh hư ng ñ n ngư i. Như v y. nhi m m c cao t rũi ro công nghi p hay ch t th i. ngư i ta ñ ch ra h th ng l c h p ph ñ tách aflatoxin ra kh i d u 95 . Ngu n PCB lây nhi m ch y u t d u h cá trích ho c t m th t cá và tôm. 5. Tùy t ng lo i n m và ngu n lây nhi m mà s d ng hóa ch t cho h p lý. ng n h n. Làm m t hi u l c aflatoxin b i NH3 dư i áp su t cao. Toxaphene ñã ñư c th y trong cá v i hàm lư ng cao do s tích lũy sinh h c. CÁC H P CH T KHÔNG T 14. Nhi u phương pháp v t lý ñ lo i tr n m mycotoxin trong th c ăn như lo i b h t b nhi m ñ s d ng h t không nhi m. ngư i ta th y khi ñem g o nhi m aflatoxin n u dư i áp su t hơi nư c có g n 70% aflatoxin b phá h y. M t trái c a ch t h p ph b m t là n u không ch n l c k thì ch t h p ph có th gây ra s h p ph vitamin và m t s ho t ch t sinh h c khác th i ra ngoài. NHIÊN VÀ PH GIA TRONG KH U PH N Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 171 . 4. n m Aspergillus flavus nhi m trên ngô h t có th b kh ng ch b i ammonia 2% hay axit propionic 1%. t ñó không gây tác h i cho cơ th . Th c ăn. Bi n pháp v t lý. Ngày nay. như ñ u tương. Nói chung. 1976. Ví d . Davis. 1970). lo i b aflatoxin trong d u. Toxaphane ñ c hơn DDT ñ i v i các lo i cá chép nhưng ít ñ c hơn cá h i (Macek. Hóa ch t h u cơ Các ch t h u cơ xâm nhi m vào th c ăn dư i 2 con ñư ng: dài h n. 14. nư ng nh nhi t ñ cao có th làm gi m aflatoxin. 1985). 1972). n ð . McAllister. Hàm lư ng PCB trong d u cá bi n th p nhưng n u kéo dài th i gian cho ăn d u này thì hàm lư ng trong cá nuôi s cao.1. song nó ñư c coi là m t phương pháp thành công và ñư c s d ng m c công nghi p v i nh ng ñ m b o c n thi t. nh hư ng c p tính c a PCB ñã ñư c phát hi n trên nhi u lo i cá thong qua ñư ng nư c (Stalling. ñư c s d ng r ng rãi ñ phun cho cây tr ng khi DDT b nghiêm c m. ngô. Polychlorinated Biphenyls (PCB) PCB là h p ch t hóa h c b n. Toxaphene Toxaphene là h n h p ch a 67-69% chlorine. Làm m t hi u l c aflatoxin b i ch t h p ph b m t: Ngư i ta ch n các ch t h p ph aflatoxin trong ñư ng tiêu hóa. bong và l c tr ng vùng có s d ng toxaphene thì có ti m năng nhi m r t cao. Làm m t hi u l c aflatoxin b i nhi t ñ : Nguyên lý c a phương pháp là bi n ñ i thành ph n hóa h c c a aflatoxin ho c thay ñ i nhóm ho t ñ ng trong phân t aflatoxin.2. gia súc và c cá.100%. làm cho nó không h p thu ñư c vào cơ th mà theo phân th i ra ngoài. ánh sáng m t tr i có tác d ng t t ñ phá h y aflatoxin. xâm nhi m m c th p thông qua môi trư ng tích lũy d n vào th c ăn. M t trong s ngu n nhi m PCB trong kh u ph n cá là d u cá làm ngu n b sung lipid. Mayer. M c dù còn m t s ñi m liên quan ñ n kh năng gây bi n tính c a s n ph m chưa ñư c làm rõ. PCB là ngu n lây nhi m ñ i v i cá nhưng không nguy hi m.ch nhi m ñ c n m. Phương pháp nhi t như rang. Làm m t hi u l c aflatoxin. C hai phương th c ô nhi m này ñ u nh hư ng ñ n cá nuôi hay cá t nhiên (Nadeau. Murchelano. Wolke.

Cd. Tóm t t m t s ch t kháng dinh dư ng và ñ c t trong th c ăn (De Silva. Tuy nhiên. 1993) Ho t ch t Kháng trypsin Mô t nh hư ng Ngu n th c ăn Các ch t c ch trao ñ i protein. mang và th n Kim lo i n ng v a là ch t dinh Th nh tho ng gây T o ra ch t dư ng nhưng v a ch t ñ c. nitrate làm gi m ho t ñ ng tuy n giáp 70% phospho trong ñ tương. 16 và 24 ppm dư i d ng methyl HgCl trên 105 ngày (Wobeser. s ng ñ c này ít khi x y ra. ngâm nư c Không có phương pháp x lý h u hi u.. ñ c H t bông bi t lysine. cadmium (Cd) và chì (Pb). goitrin. mát. 1985). B ng 14. 8. Nhi u lo i nhưng ch y u c khô d u (l c.2. ñ ch trypsin và chrysotrypsin tương. 1995. Phytate gi m cây tr ng khác availability c a protein.2. ð tương và nhi u d ng phytate. T l ch t cao c hai trư ng h p (Rhodes et al.) và h tb ñ u Gi m ch t lư ng protein. Cu.3.. hai m c cao nh t làm tăng hematocrit và tăng sinh bi u mô mang nhưng không ch t. trong khi PCB làm gi m tác ñ ng t n thương lên cá. S d ng enzyme phytase hay b sung khoáng Nên d tr th c ăn nơi khô. ví nh hư ng trên cá mang (chelator) du. nh hư ng c a kim lo i n ng trong nư c ñ n cá ñã ñư c ñ c p r t rõ ràng. Khô l c X lý X lý nhi t Gossypol Mimosine Glucosinonate Phytic acid Không th x lý nhi t ho c ngâm trong nư c Ngâm nư c X lý nhi t. Hg ñã tích t trong cơ dư i 30 ppm. NRC. Al.. Hg. kim lo i ñ h n chê ñ c khi b sung vào TĂ Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 172 . Cá thư ng ng ñ c m t s kim lo i n ng như th y ngân (Hg). Cu và Fe M c trên các lo i th c ăn d tr m m c. Anderson.. Zn. bông. H u h t h t c c.14. Pb. Th y ngân Thí nghi m nuôi cá h i v i các m c Hg 4. da. Không dùng TĂ ñã b nhi m Không x lý ñư c Mycotoxin Erucic acid Kim lo i n ng Axit béo không no gây tích lũy C i d u m và ho i t tim. 1975) cho th y. Gi m lư ng ăn vào và h n ch sinh trư ng nh hư ng s n sinh thyroxin và Keo d u sinh trư ng c a cá Khi th y phân sinh ra ion C i d u thiocynate. As. Cadmium Cd gây ho i t gan. Mn. Kim lo i n ng Trong lĩnh v c ñ c t h c th y s n. Zn.

1985. England Webster. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 173 .Arai.CÂU H I: 1. (eds). Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. 2002. Lê ð c Ngoan. Dư Thanh H ng. Eel. C. DC. CAB international. Washington. CRC Press. pp. Official Methods of Analysis. ð c ñi m c a nhóm ñ c t t các ch t ph gia trong kh u ph n và bi n pháp gi m thi u nh hư ng? TÀI LI U THAM KH O: Ti ng Vi t L i Văn Hùng. Academic Press. Dương Duy ð ng. 150 tr. Hãy so sánh các nhóm ñ c t trong th c ăn th y s n? 2. Ti ng Anh AOAC. Nguy n Th Hoa Lý. Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. E. 2002. USA. 823pp. Th c ăn và dinh dư ng ñ ng v t.. H Chí Minh. New. Halver... Anguilla spp. Hardy. Aquaculture Training Manual. Fishing New Books Ltd. UNDP. Bùi Huy Như Phúc. Swift. In: Wilson. DC. Rome. NRC (National Research Council). R. J. 15th Ed. Florida. Nutrient Requirements of Fish. Boca Raton. Nhà XBNN. 69-75. 3rd Eds. Imprint of Elsevier Science. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. 2005. Fish Nutrition. Nhà XBNN. Washington.D.R.. R.W. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). TP H Chí Minh. ð c ñi m và nh hư ng c a nhóm ñ c t mycotoxin? 3. 2002.P. D. 1990. Giáo trình th c ăn gia súc. Hà N i. C. 2004. Nh ng bi n pháp lo i b nh hư ng c a nhóm mycotoxin? 4. Dương Thanh Liêm. 1993.. Michael B. National Academy Press. 1991. S. FAO. Nhà XBNN. 438 tr. and Lim. 1987.

0 MgSO4 223.7H2O MnSO4.7H2O 35.0 MnSO4. PREMIX KHOÁNG.1% kh u ph n mg/g premix 50 3 0. VITAMIN CHO TÔM.1 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 174 .0 NaCl Premix dùng v i m c 1.H2O ZnO CoCl.5H2O 25. H n h p khoáng s 1 (cá h i.1 0. Michael B.0 NaH2PO4 50.0 FeSO4.01 20 30 0. chép. FAO.7H2O 0. Rome.0 CuSO4. 1982) Ch t khoáng CuSO4.1 B ng 1. CÁ (Feed and Feeding of Fish and Shrimp. New. H n h p khoáng s 2 (Cá da trơn . 1982) Ch t khoáng S lư ng ( g ) 150. H n h p khoáng s 3 (Cá chép n ð .1% trong kh u ph n ppm trong kh u ph n cu i cùng Cu = 10 Fe = 100 Mn = 50 Zn = 50 Co = 0.6H2O KI Dùng m c 0.Indian Carps) (Chow.PH L C I H N H P TH C ĂN. rôphi.05 I = 0.H2O ZnSO4.2.0 CaCO3 15. da trơn) (Chow.Catfish) (Halver.5H2O FeSO4.1.3.0 2. 1982) Ch t khoáng Fe Cu Co Mn Zn I Se Premix dung v i m c 0. 1987) B ng 1.1 KI (ho c KIO4) 1000.2% trong kh u ph n m B ng 1.

5375 0.C .14 1. H n h p vitamin (Cá h i.B ng 1.D3 . 2 Dùng m c 1% trong kh u ph n B ng 1.4H2O CuSO4. 1982) Ch t khoáng CaHPO4. chép.0000 25.11 100.H2O MgSO4.4775 0.7H2O MnSO4.1275 Trong kh u ph n cá bi n (g/kg premix)2 510.51 Dùng m c 4% trong kh u ph n.5000 60.7H2O ZnSO4.6H2O 1 Trong kh u ph n cá nư c ng t (g/kg premix)1 727.18 0.00 22.4.B1 .7850 0. 1982) Vitamin Vitamin A .2950 0.00 200.7H2O Ca(IO3).K .00 10.6H2O CrCl3.00 151.7H2O CoSO4.004 16 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 175 .15 3.0000 50.7H2O NaCl KCl FeSO4. H n h p khoáng s 4 (Tilapia) (Jauncey và Ross. da trơn) (Chow.0000 5.B2 Axit panthothenic Niacin Vitamin B6 Biotin Axit folic Cholin chloride Vitamin B12 Ethoxyquin mg/kg kh u ph n khô 1000 IU 200 IU 10 IU 2 40 4 4 10 20 4 0.5000 2. rôphi.02 1 90 0.91 1.7775 127.5.E .

60 Premix khoáng 0.5 Cám g o 12.0 D u cá 4.0 TC: 100.00 Cám lúa mì 3.0 Cám g o 20. tôm nư c ng t ) Vitamin mg/g premix (Chow.4 Mu i iot 1.3 Pyridoxine 0. da trơn và rôphi (Chow.0 Calcium Panthothenate 0.0 B t lông vũ 5.0 B t máu (80%CP) 5.B ng 1. H n h p vitamin (Tôm bi n.0 Premix K+V 1.00 M tr 5.6.05 Vitamin K 0.0 B ng 1.0 mg/kg th c ăn (Kanazawa.0 T m lúa mì 10.5 Basfin (Ch t k t dính) 0.00% Khô d u hư ng dương 11.Viên khô) B t cá (60% CP) 12.0 B t cá 56.5 Khô l c 12.0 Khô d u bông b v 12.5 TC: 100.0 Distillers solubles khô 8. 1982) Vitamin A 500 IU D3 100 IU B1 0.0 Tinh b t (alpha) 14.2 Vitamin C 5.7. 1982) Nguyên li u Th c ăn cho cá sinh trư ng (Mehico) ð tương ép d u 54.54 Premix vitamin 0.34 Cao lương 15.001 Axit Nicotinic 2.2 Vitamin B12 0. H n h p cho cá chép.8.6 B t c alfalfa (17%CP) 3. Tacon và Beveridge.35 B t ñá vôi 2.6 Axit Folic 0.10 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 176 . Công th c th c ăn h n h p cá da trơn (catfish) (Lee. 1981).07 Khô m m ngô 7.02 150 100 5 40 5000 B ng 1.00 Calcium orthophosphat 2.0 Khô ñ tương chi t ly 22. 1984) 5000 IU 1000 IU 120 40 120 0.Viên khô) (Thái Lan.1 B2 0.0 Premix vitamin 0. 1981) Channel Catfish Catfish (Clarias&Ophicephalus) (USA.

5 48 3 2 1. H n h p cho rô phi nư c ng t (Jauncey và Ross.5 .B ng 1.5 0. M t s công th c th c ăn cho cá măng – Chanos chanos (Lim.11. 1982) Nguyên li u B t cá B t lông vũ B t th t Khô ñ tương Khô l c Khô d u bông Cám g o B ng bia rư u Premix vitamin Premix khoáng Lipit b sung T ng c ng Lo i th c ăn B t cá Khô ñ tương B t tôm.9. 2000) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .5 0.10.5 Trư ng thành 25-50 0-15 5-20 10-18 20-30 3-5 35-55 30-40 7-15 V béo 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 35-55 20-40 7-15 Brood stock 25-50 0-15 5-20 10-18 10-30 3-5 50-60 20-35 7-15 177 B ng 1. 1991) 40% protein cho cá gi ng 30 20 15 25.5 g (%) 30 15 5 5 10 5 10 10 2 4 4 100 0. b t m c B t mì D u cá bi n Premix vitamin Premix khoáng Ch t ch ng oxy hóa H t c c hay ph ph m Hemicellulose viên D u Dicalcium phosphate Cá b t Lo i th c ăn (%) B t cá 35-60 S n ph m ñ tương 0 Gluten 0-15 H t ngũ c c 8-15 D u 10-15 Khác 3-5 Thành ph n dinh dư ng (%) Protein 50-60 M 18-25 Tinh b t 6-12 Hương 0.05 Cá gi ng 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-60 18-30 6-12 Cá con 35-60 0-5 0-15 8-15 10-20 3-5 50-55 18-30 6-12 B ng 1.5 0.45 8 1 0. M t s công th c th c ăn cho cá h i Atlantic (Storebakken.35 g (%) 10 5 5 12 12 20 20 10 2 4 100 35g – cá b t (%) 5 3 5 4 10 20 37 10 2 4 100 27% protein 10 34.

.0 15.0 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 178 .0 5.5 2500 ð n cá thương ph m 2 22 30 0 25 20 0 1 2 26 2500 B ng 1. Kh u ph n th c hành ( USA ) Nguyên li u B t cá (61%CP) Khô ñ tương chi t ly B t ñ u tôm B t mì gi u gluten Cám g o M ao (%) 15.12.0 10.000 12.5 3000 u trùng rôphi 15 30 0 47 5 1 2 0 30 2800 u trùng rôphi ñơn tính 0 30 0 68 0 0 2 0 41 2700 B ng 1. trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture. 2002 trong Feed and Feeding for Inland Aquaculture.000 20. FAO) Nguyên li u ph i tr n S n khô Khô d a Cám g o Khô ñ tương B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) Cá gi ng ñ n 2-4 tháng tu i 23 0 15 35 25 4 1 2 31 2700 ð n cá thương ph m (nuôi l ng) 23 0 20 25 25 4 1 2 27. M t s công th c th c ăn t s n xu t cho u trùng cá da trơn và rôphi Thái Lan (Supis Thongrod et al.000 (%) 27. 2002.0 5.0 10. 1984). NRC.B ng 1.000 10.monodon merrguiensis (Malaysia) Nguyên li u B t cá B t th t xương Khô ñ tương Khô v ng ép Khô l c ép Ngô Khô d a & P. H n h p cho tôm bi n (Kanazawa.5 2700 ð n cá thương ph m 1 35 0 15 25 20 2 1 2 24.14. M t s công th c th c ăn t ph i ch cho cá roophi và các lo i cá ăn c Thái Lan (Supis Thongrod et al.000 2.0 4.. 1983) Viên khô cho P. FAO) Nguyên li u th c ăn Tinh b t s n Cám g o Gluten mì B t cá D u Dicalcium phosphate Premix Ch t mang (binder) Protein thô (%) Năng lư ng (kcal/kg) u trùng cá da trơn 1 0 0 25 50 7 1 2 15 45 3000 u trùng cá da trơn 1 15 3 0 72 7 1 2 0 40 3000 u trùng cá da trơn/rôphi 15 10 0 65 7 1 2 0 37.000 36.13.

500 0.0 Guar Gum 1.0 Premix K+V 1.015% 100 Ch t k t dính Premix vitamin Premix khoáng Dicalcium Phosphate Vitamin C (b c) 2.000 0. 1982).0 5.0 Khô ñ tương 5.0 2.0 Khô ñ tương 9.0 0.0 T ng: 100.0 2.0 8. H n h p cho tôm nư c ng t (New-Singholka.0 1.0 3.0 39.000 0.0 Khô d a 20.5 39.02%BHT và Ethoxiquin) 10.1976) Viên khô (Thái Lan) Công th c 1 2 D u cá 3.0 B t tôm 25.0 Cám g o 45.500 1.0 Khô l c 5.038 100 B ng 1.0 T ng: 100 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 179 .Cám g o ñã l y d u B t xanh Tapioca Premix vitamin (+0.0 10.0 G o nghi n 25. Manik.0 1.0 B t cá 10.0 100 Viên khô (Indonesia) B t cá 20.0 Cám g o 25.0 Tapioca 5.0 4.15.

0 R R 0.2 1 1 1E 0.90 1.24 1.9 E 0.Threonine .05 0.0 1.74 0. s chênh l ch v kh năng l i d ng sinh h c c a các ch t dinh dư ng và chênh l ch v nhu c u do tác ñ ng c a môi trư ng. ñi u này c n ñư c xem xét khi kh u ph n ñư c ph i h p t th c ăn t nhiên có ñ l i d ng sinh h c kém hơn.45 R R 5 1. N u n ng ñ năng lư ng hay protein kh u ph n cao hơn hay th p hơn các giá tr ghi trong b ng thì nhu c u các ch t dinh dư ng khác cũng ph i thay ñ i theo .43 0.14 0.98 1.1.78 0. Nhu c u axit amin.42 0.28 0. B ng 2.36 1. vitamin và khoáng ñư c xác ñ nh v i kh u ph n tinh ch có ñ l i d ng sinh h c g n 100%.PH L C II B NG NHU C U DINH DƯ NG C A M T S LOÀI CÁ Nh ng giá tr v nhu c u dinh dư ng trình bày trong b ng dư i ñây là nhu c u t i thi u c a cá trong ñi u ki n thí nghi m.2 0.64 0.1.76 1.73 0.Met + Cys .73 0.Tryptophan .31 0. 1993) Cá da trơn DE (kcal/kg) Protein thô (%) Protein tiêu hoá (%) Axit amin (%): .Isoleucine .Valin n-3 fatty acids (%) n-6 fatty acids (%) Ch t khoáng: Ca (%) Cl (%) Mg (%) P (%) K (%) Na (%) Cu (mg/kg) I (mg/kg) Fe (mg/kg) Mn (mg/kg) 3000 32 28 1.04 0.17 1.70 1.8 1.19 0.33 1.1 E 30 2.64 1. axit béo.6 0.5 .Leucine .55 1.05 0.84 0.05 0.06 0.Arginine .5 .8 NT NT 0.5 0.8 0.56 0.95 1.6 .61 0. Nhu c u dinh dư ng c a m t s loài cá (NRC.48 0.75 0.00 1.94 1.4 Cá h i (Rainbow Trout) 3600 38 34 1.43 0.5 NT NT R NT NT R 180 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… . Trong th c t s n xu t nh ng nhu c u này ph i ñư c thêm m t s dư an toàn (margin of safety) ñ bù ñ p cho nh ng m t mát khi ch bi n và d tr .09 1-2 NT NT NT 0.7 0.6 E 3 1.6 0.40 0.1 60 13 Cá h i Pacific 3600 38 34 2.Lysine .04 0.4 1.98 1.18 0.Histidine .1 1 1 NT NT 0.1 NT R Cá chép 3200 35 28 1.6 NT NT 3 NT 150 13 Rô phi 3000 32 28 1.8 0.9 1.1 R NT 0.75 1.87 0.7 0.2 1.1.Phe + Tyr .

Murthy. UI/kg D. rôphi và cá da trơn châu Á (Jantrarotai. 2002. Nhu c u protein cho cá chép. mg/kg Niacin.01 E 1000 0. mg/kg Folate.Zn (mg/kg) Se (mg/kg) Vitamin: A. mg/kg Thiamin. mg/kg 20 0. Shiau.. UI/kg E. mg/kg Vitamin C. Takeuchi et al. mg/kg Choline.5 6 NT 440 R 20 NT NT NT 50 NT 6 10 NT NR NT NT NT NT NT NT 50 Ghi chú: R: có nhu c u nhưng không xác ñ nh ñư c s lư ng NR: không th y có nhu c u khi xác ñ nh trong ñi u ki n thí nghi m. mg/kg Myoinositol.3 2500 2400 50 R 4 20 10 0. UI/kg K. mg/kg Vitamin B6. mg/kg Riboflavin.5 1 3 NR 25-50 30 0.15 1. NT: không th E: ư c tính B ng 2. mg/kg Vitamin B12. 2002. Paripatananont. mg/kg Pantothenic acid. 2002) Loài Nhu c u (%) Kích c Cá chép 30-38 Cá gi ng Tr m c 28-35 Cá gi ng Cá mè 37-42 Cá b t và gi ng 45 Cá b t Rôphi 30-36 Cá gi ng 28-35 Juvenile Cá da trơn: Clarias 40 C. mg/kg Biotin. 2002.25 1000-2000 500 50 R 9 15 14 R 400 R 1.0 1 3 300 50 R R 2500 NT 50 R 7 20 R R 800 R 2 R 6 300 50 30 NT 4000 NT 100 NT 7 30 28 NR 500 1 NR 0.2. 1996. macrocephalus 35 27-29 Cá gi ng Pangasius hypothalmus >18 Juvenile 43 Cá b t Cá lóc 30 Cá gi ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 181 .

08 1 0.19 0.8 1.71 0. 2002.6 3.5 1 0.8 0.7 0.24 40 2 0. 1996.9 0.34 20 2.19 0.67 0.48 0.3 2.27 35 2.06 V béo 5 37 2.4 3.1 2.6 3. % min Met Cys Carbohydrate.07 Sinh trư ng 6 35 2.9 0.07 0.4.8 4.4 3. 1993.81 0.07 Juvenile 14 47 2.5 0.75 0.0 3.8 0.8 5.26 40 2 0.5 Iso 2.08 Gi ng 7 39 2.0 Try 0. % min(*) Protein thô. Jantrarotai. % min Lys. % min(*) Protein thô.0 Thr 3.9 0.29 30 2. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn t p (Tacon.6 3.0 4.1 Met 3. % min Met Cys Carbohydrate.5 Val 3.66 0.31 0.8 0. Nhu c u axit amin thi t y u (g/16 g N) c a cá chép. Murthy. % max P.7 4.33 25 2 0.1 1. % min Lys. 1990) Cá b t M thô. % max P.07 Juvenile 7 37 2.7 1.3. % Ca.8 2.87 0.0 1. Shiau.8 0.2 4.B ng 2.0 3. Nhu c u dinh dư ng cho các lo i cá ăn th t (Tacon.1 5.2 4. % Ca.08 Gi ng 14 49 2.5 2.3 Phe 6.7 0.5 1 0.71 0.8 0.5 Lys 5.6 2.6 5.8 5.07 Sinh trư ng 12 45 2.2 5.0 B ng 2.8 3.07 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 182 .1 3.07 B ng 2.33 25 2 0.1 2. rô phi và da trơn (NRC.7 4.78 0. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 8 42 2.0 0.8 2. % min Mg.6 Leu 3.9 2.5.8 0.7 6.7 2.78 0.5 0.9 5.31 25 2 0.26 40 2 0.94 0.4 3.5 3.4 His 2.36 15 2.3 3. 1990) Cá b t M thô. % min * T l m cá: th c v t là 7:1 16 52 3.3 1. % min Mg.06 V béo 10 47 2. 2002) Axit amin Cá chép Catla catla Labeo rohita Rô phi Ictalurus Agr 4.

30 1.50 1.40 89.00 46.11 0.09 0.77 11.00 88.65 26.20 0.98 0.20 1.17 0.04 0.11 6.54 0.08 2.50 7.39 17.73 10.30 1.30 7.80 17.00 4.70 89.36 27.10 8.60 7.54 9.40 2.05 0.04 0.05 0.60 0.96 7.56 0.00 3.03 6.04 0.30 13.57 45.80 28.50 23.39 7.51 0.40 1.05 0.56 4.70 0.60 0.06 0.26 0.60 6.60 1.29 0.40 6.91 2.53 1.74 10.57 2.54 5.6 81.10 6.37 1.30 1.96 11.39 0.81 0.02 33.13 0.30 13.50 1.80 2.40 3.30 0.00 0.70 0.02 0.PH L C III THÀNH PH N HOÁ H C C A M T S TH C ĂN CH Y U CHO CÁ VI T NAM (%) Khoáng t ng s D n su t không ñ m Protein thô Ch t khô Lipt thô Lo i th c ăn C t nhiên h nh p Bèo cái Bèo dâu Bèo t m Bèo tây Rau mu ng C Ghi-nê Cây Trichantera C Ruzi Thân lá Stylô C s nb v C s nb v khô C s nc v C s nc v khô Cây b p c ilá già H tñ u tương Khô d u bông Khô d u ñ u tương Khô d u l c nhân Cám b i Cám g o n p Cám g o t gi chày Cám g o t lo i I Xơ thô Ca 0.62 6.90 12.07 1.00 8.08 0.87 27.11 0.90 1.49 86.33 24.18 0.80 7.60 1.53 0.50 2.17 P 0.79 5.70 77.5 88.90 2.61 12.11 0.05 0.47 2.60 8.20 1.03 0.70 10.54 7.18 2.01 87.70 16.91 4.20 0.61 0.97 5.54 42.70 2.43 24.20 37.19 24.72 7.22 1.70 1.60 23.46 90.48 91.58 0.04 0.70 2.43 7.05 0.10 11.56 24.00 4.38 0.68 22.27 31.20 13.19 0.40 0.99 0.70 31.30 0.10 2.30 0.13 0.70 13.30 3.86 5.07 0.21 1.00 87.37 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 183 .07 10.05 0.50 1.40 2.32 0.26 0.60 7.16 0.25 31.20 5.60 10.12 0.60 4.00 37.90 2.06 0.91 5.60 4.86 0.70 0.51 47.14 0.60 1.01 1.50 1.76 0.05 0.19 89.05 0.

01 2.00 38.80 10.52 1.60 0.35 7.91 10.50 52.90 2.B t cá l 50% protein B t cá nh t 40% protein B t cá nh t 45% protein B t cá nh t 50% protein B t cá nh t 55% protein B t tôm S ab t 89.88 0.10 28.26 87.30 64.19 51.25 10.50 96.90 5.89 13.52 4.50 5.00 1.97 0.00 0.50 89.09 2.50 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 184 .40 4.55 57.50 31.37 1.60 26.53 3.80 1.79 1.80 38.20 42.67 2.71 88.58 35.52 10.50 26.54 24.00 87.50 1.17 0.34 5.50 6.06 2.10 0.34 5.03 22.10 4.98 90.80 0.

00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.1.00 -10.0 TT 11 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 185 .00 .1.1.Tiêu chu n ngành 28 TCN 190 : 2004 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. Yêu c u k thu t 3. 33 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .2.5 . Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm càng xanh . Phân lo i Th c ăn viên cho tôm càng xanh g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.5 S 6 3.9 1.2.20 -2.3. tính b ng 2 t l % kh i lư ng.20. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm càng xanh thương ph m. không l n hơn . Ch tiêu lý.0.0 mm.0.5 (ho c m nh) tính b ng 1.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. B ng 4.Compound pellet feed for Giant freshwater prawn .00 g/con 4. 3.2. B ng 4. 1.00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 2 . hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.1 ð i tư ng và ph m vi ng d ng 1.Ðư ng kính viên 0.01 .2 Các ch tiêu lý.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng quy ñ nh trong b ng 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm càng xanh.1.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.2.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.7 0. 4.2.00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20.2 S 5 2.7 . b m t m n.1. 22 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. không có mùi men m c và mùi l khác.4 .5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.PH L C IV TIÊU CHU N NGÀNH M T S LO I TH C ĂN TH Y S N 4. hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 S 3 Kích c : 0. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .1. Ch tiêu S 4 2. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau.

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 5 không l n hơn Ð b n.72 1. tính b ng t l % kh i lư ng. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. không l n hơn Hàm lư ng canxi. không nh hơn Hàm lư ng methionin. không nh hơn Ð m.5 2.5 0 3.6 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 186 . tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn. tính b ng t l % kh i lư ng.89 1.7 0 .8 0 . tính b ng t l % kh i lư ng. tính b ng t l % kh i lư ng.0 .3. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). tính b ng t l % kh i lư ng.7 0 . không l n hơn Hàm lư ng protein thô.8 0 . không nh hơn Năng lư ng thô.84 1. không l n hơn T l canxi/ phospho n m trong kho ng Hàm lư ng natri clorua (t l % kh i lư ng).4. không nh hơn 2 3100 11 35 5 3 16 2 32 5 3 30 5 4 27 4 4 25 4 5 23 4 5 3000 2860 2800 2750 2700 2.3 1.72 1.5 1.89 .76 1. không l n hơn Hàm lư ng tro. tính theo s gi quan sát. 3. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô. tính b ng t l % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng lysine.3.1. tính b ng t l % kh i lư ng.

86.3. 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .Ðũa th y tinh 4.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.3.2.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam (TCVN) 4325-86. 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .3.B ng 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3.4. 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.1.13 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281. 4.3. 4.2 Cách th : . 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .4. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.1993.3. 4.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.89. 4.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .3.3.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . 4. 4.90.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.4. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.3.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.3 Th các ch tiêu lý.4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. Sau ñó. hóa 4.1993.90.L y kho ng 5.4.1 D ng c th : .2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993 4. Phương pháp th 4.3.3.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng 4. 4. .C c th y tinh dung tích 50 ml .3. 187 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. 4. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3. 4. 4. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên TT 1 2 3 4 5 Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.86.3.3.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.

1.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. b.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.. 4. kín. ñã ñư c t y trùng.1.2. Bao gói. không rách.4.Compound pellet feed for tiger shrimp (Penaeus monodon).4. s ch.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.1.2. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. 5.2 Ngoài các n i dung b t bu c. th i h n b o qu n g.4 V n chuy n 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. ho c bao gi y 3 l p. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n).1. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.2.3 B o qu n 5. 5.4.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).3. Tên hàng hoá b. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. ch t béo thô.2.) e. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 188 .5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. ghi nhãn.1 Bao gói 5.2. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n. 5. b o qu n và v n chuy n 5. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. tránh va ñ p m nh. hàm lư ng khoáng . th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. ñ m. thoáng mát và ñư c t y trùng.. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. không có ch t ñ c h i. 5. s ch. 5. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. Hư ng d n b o qu n.3. 5. 4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi tôm Sú thương ph m. ñư c che mưa n ng.1. ñ trên b c kê cao ráo.2 Ghi nhãn 5.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Ngày s n xu t. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i. ho c bao PP.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u. c. Th c ăn h n h p d ng viên cho tôm sú .2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng. 5. th i h n s d ng.Tiêu chu n ngành 28 TCN 102 : 2004 4. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.5.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. s l n cho ăn. ch t xơ thô.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1.

3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . không có mùi men m c và mùi l khác.2 S 6 2.2 S 4 1. Ch tiêu lý.8 S 5 2.00 g/con 4.2.4. % Lo i th c ăn S 1 S 2 0.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát (% kh i lư ng).5 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2 1 3400 11 42 40 39 38 37 35 3400 3200 3200 3000 3000 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 189 .00 g/con S 3: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 1 .2. b m t m n.00 -10.2. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch .8 1. không l n hơn Ð b n.20 g/con S 2: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 0.3. không nh hơn Ð m.2 Các ch tiêu lý.5 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 5.4. B ng 4. tính b ng t l % kh i lư ng.3. không l n hơn Hàm lư ng protein thô. 4. Phân lo i Th c ăn viên cho tôm sú g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a tôm v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh s d ng cho c tôm PL15 có kh i lư ng: 0.5 .20.5 S 3 1. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu. hóa c a th c ăn viên ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. tính theo s gi quan sát.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho tôm sú.Ðư ng kính viên (ho c m nh) tính b ng mm. 3.2. Yêu c u k thu t 3. không nh hơn Năng lư ng thô.0. B ng 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong b ng 4. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr ho c m nh ñ u nhau.20 -1. không l n hơn .00 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: > 20. tính b ng kcal cho 1 kg th c ăn.01 .00 .6 0.1. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .4.00 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c tôm có kh i lư ng: 10.3.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4.

không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.3. % 14 14 kh i lư ng.70 a th c ăn viên ph i theo ñúng yêu B ng 4. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.90 0. 4.1 D ng c th : .2. 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. Phương pháp th 4. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.80 0.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.3 Th các ch tiêu lý. hóa 4. không > 14 Hàm lư ng lyzin.2 Cách th : Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 190 . không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1.10 2. % kh i 2. không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Côn trùng s ng Vi khu n gây b nh (Salmonella) N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.4. Yêu c u Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép Không cho phép 4.1.70 1.90 kh i lư ng.kh i lư ng. % kh i 3 3 lư ng.10 lư ng.5.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p. % kh i 6 .5 kh i lư ng. % 2. không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 1 1 trong HCl 10%).3. trong kho ng 8 Hàm lư ng xơ thô. 4.80 1. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro.80 1. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4.80 0. TT 1 2 3 4 5 5-7 4 15 2 5-7 4 15 2 4-6 5 16 2 4-6 5 16 2 1.70 0.3. 4.0 . t l % kh i lư ng. % kh i 2. 4.C c th y tinh dung tích 50 ml . % 0.8 6-8 lư ng.3.Ðũa th y tinh. không nh hơn 3.5.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.70 0.3.3 lư ng.3.3.

13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281.3.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.86. 4.3.1 Bao gói 5.89. 4.2. 4.3. 4. 5. hàm lư ng khoáng . 4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. Sau ñó. 4. ñã ñư c t y trùng..5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. Bao gói.3. ch t xơ thô.1. 4.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s gi quan sát.3. kín.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 . 5.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. ho c bao PP. 4.90.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.4.1. 4.3.. th i h n b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 191 . b o qu n và v n chuy n 5. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.4.1993.3.4.3.3.1993.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. Tên hàng hoá b.5. 4.4. 4. không rách.4.3. 4. Ngày s n xu t.86. 4.2. 4. th i h n s d ng.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 .3.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. ho c bao gi y 3 l p..4.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001. ch t béo thô. 4.2.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 . 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4. ghi nhãn.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.) e. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4.90. .L y kho ng 5. 5. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4. ñ m.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.1.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.2 Ghi nhãn 5.

1. 1. ñ trên b c kê cao ráo. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên).2.4. s ch. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa.6.3.3.4. 4.2 Ngoài các n i dung b t bu c. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.4 V n chuy n 5. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. c.500 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: >500 g/con 4.200 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200 . Yêu c u k thu t 3. 4.3 B o qu n 5.2.Tiêu chu n ngành 28 TCN 188 : 2004 4. S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành).2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.20 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20 .1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. thoáng mát và ñư c t y trùng. 5.3. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.g. B ng 4. b m t m n.5 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5 .6. s l n cho ăn. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng.3. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1.3. 5.3. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: < 1 g/con S 2: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: 1 . s ch. tránh va ñ p m nh. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài Yêu c u Viên hình tr (ho c m nh) ñ u nhau. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá tra và cá ba sa (Compound pellet feed for Pangasianodon hypophthalmus and Pangasius bocourti) .2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.1. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 192 . không có ch t ñ c h i. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.3. 5. ñư c che mưa n ng. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa thương ph m. Hư ng d n b o qu n. b. 5.

8 1.1. 3. % kh i lư ng. không l n hơn Hàm lư ng protein thô.5 S 4 5.1 0.5 0.7 1.3 0.5 2 30 3300 11 40 8 6 16 2 35 6 6 14 30 5 7 12 26 5 7 10 22 4 8 10 18 3 8 10 2800 2400 2100 1800 1500 1.6 1. tính b ng t l % kh i lư ng.8 0. không nh hơn Năng lư ng thô. Ch tiêu lý.2 3 Màu s c Mùi v Nâu vàng ñ n nâu. không l n hơn Hàm lư ng lysine. không nh hơn Hàm lư ng methionine. % kh i lư ng.5 0.0 S 5 10.9 1. kcal/1 kg th c ăn. % kh i lư ng.0 . tính theo s phút quan sát. tính b ng t l % kh i lư ng.Ðư ng kính viên tính b ng mm. không nh hơn Ð m. không l n hơn . không nh hơn Hàm lư ng natri clorua. B ng 4. không nh hơn Lo i th c ăn S 1 S 2 1. không nh hơn Hàm lư ng xơ thô.4 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 193 . hóa c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4. % kh i lư ng.2 Các ch tiêu lý. t l % kh i lư ng. không nh hơn Hàm lư ng lipid thô.7.0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 2. Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch . t l % kh i lư ng. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . không l n hơn Ð b n. không l n hơn Hàm lư ng phospho. t l % Kh i lư ng.9 0. tính b ng % kh i lư ng. không có mùi men m c và mùi l khác. hóa c a th c ăn viên TT 1 Ch tiêu Kích c : .Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát.5 S 3 2.0 S 6 12.7. không l n hơn Hàm lư ng tro. không l n hơn Cát s n (tro không hòa tan trong HCl 10%). % kh i lư ng.5 2.0 0.0 1.

86.1 D ng c th : .90.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. 4.3 Th các ch tiêu lý.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .4.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 .2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.12 Xác ñ nh hàm lư ng lyzin theo TCVN 5281. Sau ñó.L y kho ng 5. 4.3. 4.3.3.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993. 4.3.3.3. 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.7.3. 4. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. Phương pháp th 4.4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.Ðũa th y tinh 4. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong B ng 4. 4.3. B ng 4.2 Cách th : . hóa 4.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86.4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.4.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993.3.8. 4.3.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát.3.1993.11 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 .90.C c th y tinh dung tích 50 ml . 4.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. 4.3. 4. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong b ng 4.13 Xác ñ nh hàm lư ng methionin theo TCVN 5282 . 4. 4.3.3. 4. 4.5 Xác ñ nh ñ m theo TCVN 4326 : 2001. N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.3.3. . TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 194 . chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.4.8.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001. Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n.3.1993. 4.3.3. 4.

2 Ghi nhãn 5. tránh va ñ p m nh.4.4. 5.2 Ngoài các n i dung t bu c.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng trong th c ăn theo các quy ñ nh hi n hành 4.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). ghi nhãn. không rách. 5. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ.4. th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 5. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002.2. thoáng mát và ñư c t y trùng. ch t xơ thô.2.4. s l n cho ăn.4 V n chuy n 5. 5. 5. th i h n b o qu n g. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d. s ch.3 B o qu n 5.1.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày. 4. 5. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.1 Bao gói 5. ñư c ph i ch t nhi u lo i nguyên Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 195 .4.. ch t béo thô.Tiêu chu n ngành 28 TCN 189 : 2004 4. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). th i h n s d ng. Bao gói. hàm lư ng khoáng . ñã ñư c t y trùng.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.1.89.3. hư ng d n s d ng (lư ng cho ăn. ñ m. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a.5.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Thu s n.1. Tên hàng hoá b. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) 5. ñ trên b c kê cao ráo. Th c ăn h n h p d ng viên cho cá Rô phi (Compound pellet feed for Oreochromiss sp) .1 Tiêu chu n này quy ñ nh các yêu c u v ch t lư ng và an toàn v sinh thú y c a th c ăn h n h p d ng viên (g i t t là th c ăn viên). ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y..4.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô.4. kín.) e. Hư ng d n b o qu n. s ch. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.3.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a.2. c. ñư c che mưa n ng.3. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. không có ch t ñ c h i. b. Ngày s n xu t. b o qu n và v n chuy n 5. Ð i tư ng và ph m vi áp d ng 1. 4. ho c bao PP. ho c bao gi y 3 l p. 5.1.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.1.

Yêu c u k thu t 3.500. không có mùi men m c và mùi l khác. 1.0 g/con S 6: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: l n hơn 500.9. Ch tiêu c m quan c a th c ăn viên Yêu c u Viên hình tr /hình tròn (ho c m nh). không l n hơn Hàm lư ng protein thô.Chi u dài so v i ñư ng kính viên (l n) n m trong kho ng T l v n nát. Ch tiêu lý.0 TT 1 Ch tiêu Hình d ng bên ngoài 2 3 4 5 6 2860 2800 2750 2700 30 27 25 20 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 196 . kcal/1 kg 3200 3000 th c ăn. 3 Mùi v Ð c trưng c a nguyên li u ph i ch .2.0 S 4 4. hóa c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng m c ñư c quy ñ nh trong b ng 4.2 Tiêu chu n ñư c áp d ng trong ph m vi c nư c ñ i v i các cơ s s n xu t và kinh doanh th c ăn viên cho cá Rô phi. ñ u nhau. 3. Phân lo i Th c ăn viên cho cá Rô phi g m 6 lo i s d ng cho các giai ño n phát tri n c a cá v i các s hi u như sau: S 1: Lo i d ng m nh (ho c viên) s d ng cho c cá có kh i lư ng: nh hơn 5.5 b ng mm. không l n hơn Ð b n. b m t m n. tính b ng t l % 11 kh i lư ng.0 . hóa c a th c ăn viên TT 1 Lo i th c ăn S 1 S 2 Kích c : 1.0 g/con S 4: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 20. 2 Màu s c Nâu vàng ñ n nâu.Ðư ng kính viên tính 1. B ng 4.0 . % 40 35 Ch tiêu S 3 2.0 . không nh hơn Ð m.200. ñ c trưng c a nguyên li u ph i ch . tính theo s phút 30 quan sát.5 .0 1.li u ñ m b o có ñ các ch t dinh dư ng. không nh hơn Năng lư ng thô.0 .0 g/con S 5: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 200.1.4.0 g/con S 3: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 10.9. 4. s d ng ñ ương gi ng và nuôi cá Rô phi thương ph m. không l n hơn .0 S 6 6. % kh i 2 lư ng.4.2 Các ch tiêu lý.0 g/con S 2: Lo i d ng viên s d ng cho c cá có kh i lư ng: 5.3.0 S 5 4.1 Các ch tiêu c m quan c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u quy ñ nh trong b ng 4. kích c theo ñúng s hi u c a t ng lo i th c ăn quy ñ nh trong B ng 2.0 g/con 4. B ng 4.20.10.0 -10.10.

không nh hơn 15 Hàm lư ng methionin.4 1.C c th y tinh dung tích 50 ml .9 0. 4.3 Th ñ b n trong nư c c a th c ăn viên: 4.3.7 0.6 0. % kh i 5 5 6 6 7 7 lư ng. 4.0 0.3.9 lư ng. % kh i 2.3.4.3 1.5 trong kho ng 13 Hàm lư ng natri clorua.2 Th ch tiêu c m quan theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1532-1993. không l n hơn 12 T l canxi/phospho n m 1. chu n b m u th theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 6952 : 2001.2 Th t l v n nát c a th c ăn viên b ng phương pháp sàng. hóa 4. Phương pháp th 4. 4. Sau ñó.2 Cách th : .3 Th các ch tiêu lý.5 kh i lư ng.1. % 16 kh i lư ng.kh i lư ng.3. không l n hơn 14 Hàm lư ng lyzin. 4.11. không l n hơn 9 Hàm lư ng tro. không l n hơn 11 Hàm lư ng canxi.11.1 D ng c th : . không l n hơn 10 Cát s n (tro không hòa tan 2 trong HCl 10%).6 1.3. % kh i lư ng.1 Ðo kích c (ñư ng kính và chi u dài) viên th c ăn b ng thư c k p.8 0.4.3.7 1.3. B ng 4.1 0.0 . Ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên Ch tiêu Yêu c u Côn trùng s ng Không cho phép Vi khu n gây b nh (Salmonella) Không cho phép N m m c ñ c (Aspergillus flavus) Không cho phép Ch t ñ c h i (Aflatoxin) Không cho phép Các lo i kháng sinh và hóa ch t ñã b c m s d ng theo Quy t Không cho phép ñ nh s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002 c a B trư ng B Thu s n. % 2.1 L y m u theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4325-86. không nh hơn 8 Hàm lư ng xơ thô.L y kho ng 5. 4. 197 TT 1 2 3 4 5 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… .3. không nh hơn 7 Hàm lư ng lipid thô.5 lư ng.Ðũa th y tinh 4.5 kh i lư ng.0 g th c ăn cho vào c c th y tinh có ch a nư c trong ñ yên trong vài phút. c kho ng 15 phút dùng ñũa thu tinh khu y nh m t vòng r i quan sát. Các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y c a th c ăn viên cho cá Rô phi ph i theo ñúng yêu c u ñư c quy ñ nh trong b ng 4. % kh i 1. không < 3. % 1. % kh i 6 6 5 5 4 4 lư ng.

lư ng cho ăn. Tên và ñ a ch c a thương nhân ch u trách nhi m v hàng hóa c. b o qu n và v n chuy n 5. ho c bao gi y 3 l p. 4.) e.3.14 Xác ñ nh hàm lư ng methionine theo TCVN 5282 ..89. 4. .4.4 Xác ñ nh năng lư ng thô theo phương pháp hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.9. Hư ng d n b o qu n. 5.1. 4.1993.5 Xác ñ nh ñ m theo Tiêu chu n Vi t Nam TCVN 4326 : 2001.13 Xác ñ nh hàm lư ng lysine theo TCVN 5281. th i h n s d ng. 4.3. K t khi th th c ăn vào c c thu tinh ch a nư c cho ñ n khi h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng ph i ñúng theo quy ñ nh trong B ng 4.1. 4.4. 4.2. không rách. ch t béo thô. s l n cho ăn.3.3.3 Xác ñ nh n m m c ñ c theo TCVN 5750 -1993.90. hư ng d n s d ng (khuy n cáo v m t ñ nuôi.1993. ñã ñư c t y trùng.4.2. ñ m. Xu t x c a hàng hoá (v i th c ăn ñư c nh p kh u) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 198 . kín.4. Ð nh lư ng c a hàng hóa (kh i lư ng t nh) d.1 Tuỳ theo ñi u ki n s n xu t.2 Ghi nhãn 5. 4.N u h u h t các viên th c ăn v n còn gi nguyên hình d ng và có th c m nh lên mà không b v nát là th c ăn chưa b rã.4 Xác ñ nh ch t ñ c h i theo TCVN 4804 . 4. Tên hàng hoá b. 4.3.3.2 Bao ñ ng th c ăn ph i b n.3. và cách theo dõi lư ng th c ăn hàng ngày) h.8 Xác ñ nh hàm lư ng xơ thô theo TCVN 4329 .4 Th các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y 4.3. Thành ph n c u t o (nguyên li u chính ñư c s d ng) ñ. 4. Ngày s n xu t.6 Xác ñ nh hàm lư ng protein thô theo TCVN 4328 : 2001.1.3.4. 4. th i h n b o qu n g. Ch tiêu ch t lư ng ch y u (hàm lư ng protein thô.5.11 Xác ñ nh hàm lư ng phospho theo TCVN 1525 : 2001.1 Các n i dung b t bu c ph i ghi trên nhãn: a. 4.5 Xác ñ nh các lo i kháng sinh và hoá ch t b c m s d ng theo các quy ñ nh hi n hành. hàm lư ng khoáng .Ð b n c a viên th c ăn ñư c tính b ng s phút quan sát. Bao gói. ho c bao PP. ch t xơ thô.1 Bao gói 5.3.10 Xác ñ nh hàm lư ng canxi theo TCVN 1526 .90.3. 4. 4.4.. ghi nhãn. nh p kh u ñ i v i hàng hóa th y s n). 5. 5.86.9 Xác ñ nh hàm lư ng tro và cát s n theo TCVN 4327 . 4.86.12 Xác ñ nh hàm lư ng natri clorua theo TCVN 4330 . th c ăn viên ph i ñư c ñóng gói trong các lo i bao PE. 4.7 Xác ñ nh hàm lư ng lipid thô theo TCVN 4331 : 2001.1 Xác ñ nh ñ nhi m côn trùng s ng theo TCVN 1540-86. 4.2 Xác ñ nh vi khu n gây b nh theo TCVN 4829 : 2001.1 Vi c ghi nhãn trên bao ñ ng th c ăn viên ph i theo ñúng các quy ñ nh t i Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000 c a B Th y s n (hư ng d n th c hi n Quy t ñ nh s 178/1999/QÐ-TTg ngày 30/8/1999 c a Th tư ng Chính ph ban hành Quy ch ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nư c và hàng hóa xu t kh u.

c.2.5. trên nhãn ph i ghi thêm các n i dung sau: a. ñ trên b c kê cao ráo. Các n i dung không b t bu c khác (n u th y c n thi t) ghi theo quy ñ nh trong Thông tư s 03/2000/TT-BTS ngày 22/9/2000.4. Kho ph i có bi n pháp ch ng chu t và côn trùng phá ho i.2 Th i gian b o qu n s n ph m k t ngày s n xu t cho ñ n khi s d ng không quá 90 ngày.3. s ch.1 Th c ăn viên ph i ñ ơc b o qu n trong kho khô. Cam k t: Th c ăn không ch a các ch t b c m s d ng theo Quy t ñ nh c a B trư ng B Th y s n s 01/2002/QÐ-BTS ngày 22/01/2002. b.4.2 Khi b c d th c ăn viên ph i nh nhàng.4 V n chuy n 5.2 Ngoài các n i dung b t bu c. 5.3. 5.3 B o qu n 5. không có ch t ñ c h i. 5. ñư c che mưa n ng.1. thoáng mát và ñư c t y trùng.1 Phương ti n v n chuy n th c ăn viên ph i khô. tránh va ñ p m nh Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 199 . S hi u tiêu chu n ñăng ký ch t lư ng c a th c ăn (c p cơ s ho c c p ngành). s ch. ñ m b o yêu c u v an toàn v sinh thú y. 5.

niloticus Coregonus clupeaformis Perca flavescens Seriola quiqueradiata Chanos chanos Lujanus spp. common Chinese Grass Mud Silver Catfish African Brackish water Channel Malaysian Walking Eel Japanese European Rabbit fish Salmonids Atlantic salmon Pink salmon Lake trout Rainbow trout Bass Black sea European sea Giant sea perch Snakehead Tilapia Blue Java Nile Whitefish Yellow perch Yellowtail Milkfish Snapper Tên latin Anabas testudibneus Osphronemus goramy Cyprinus carpio Parabramis pekinensis Ctenopharyngodon idella Cirrhina molitorella Hypophthalamichthys molitrix Clarias gariepinus Chrysichthys nigrodigitalus Ictalurus punctatus Pangasius pangasius Clarias batrachus Anguilla japonica Angiulla anguilla Siganus spp Salmo salar Oncorhynchus gorbuscha Salvelinus namaycush Oncorhynchus mykiss H cá vư c Centropristis striata Dicentrarchus labrax Lates calcarifer Ophicephalus spp Oreochromis discolor O.PH L C V TÊN KHOA H C C A M T S Ti ng Anh Anabantids Climbing perch Gour Carp. H cá chình Cá chình Nh t B n Cá chình châu Âu Nhóm cá dìa H cá h i LO I CÁ Ti ng Vi t Cá chép Cá chép Trung Qu c Cá tr m c Cá trôi Cá mè H cá da trơn Cá lóc H cá rôphi Cá cam Cá măng Cá hanh. cá ch vàng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 200 . aureus O.

95 . I. Dinh dư ng và th c ăn gia súc. 1991. Allen Davis. Boca Raton. (J. 1972. Florida. 1997. Acedemic Press. Fish Biol. Giáo trình th c ăn gia súc. 1995. DC. E.TÀI LI U THAM KH O CHÍNH Ti ng Vi t Vũ Duy Gi ng. R. 2004. F. Farm-made Aquafeed. Indonesia. and Hashimoto. Degani. Washington. Gallagher. Dư Thanh H ng.japonica. Fisheries Science 63...” 2nd ed. Interstate Publishers. Hà N i. In “Fish nutrition. Arai. C.329. Halver. Nhà XBNN. New York. Illinois FAO. and Walton.J. In: Wilson. 2001.. F. pp. and Levanon. G. J.P.. 2000. 1987. Thailand. S.267. AOAC. Zonneveld. Dinh dư ng và th c ăn trong nuôi tr ng th y s n. (1998). CRC Press. M. Proceedings of the Asia Seminar on Aquaculture.. Hà N i. E. Vitamin Requirement in Snakehead Diets.. Ti ng Anh Akiyama. 15th Ed. M. Vũ Duy Gi ng. ed). Lê ð c Ngoan.. In: Huisman. B ng thành ph n hóa h c và giá tr dinh dư ng th c ăn gia súc. L i Văn Hùng. Animal Science.H. D. 241 . 1999.A. Ensminger. Nguy n Th Lương H ng. Treece and D. C. 700. Zooplankton Succession and Larval Fish Culture in Freshwater Ponds . Nhà XBNN.Arai.G. Progress report of the Regional Project RAS/76/003. Hà n i. Giáo trình dinh dư ng gia súc. Amino acids essential for the growth of eels. D. 9th Edition. T. K. Nhà XBNN. Nguy n Th Hoa Lý. Comparision of essential amino acid requirements with A/E ratio among fish species (review paper). (1989). 53. Nhà XBNN. 701 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 201 .. 753 .SRAC Publication No.. Cowey. B. Carter. 1981. Malang. and Yamamoto. Hà N i. 1991.100. Oohara.. Ludwig. 18pp. G.284. Boletim de fisiologia animal da Universidale de Sao Paulo 11. (eds) Aquacultural Research in Asia: Management Techniques and Nutrition. S. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 38. Houlihan. 272 . Tôn Th t Sơn.E. Network of Aquaculture Centers in Asia. Cheap source of alternate feed for the farming of snakehead fish (Teleostei: Channidae) in Sri Lanka. pp. 2002. Culture of Small Zooplankton for the Feeding of Larval Fish – SRAC Publication No. Y.759. FAO Fisheries Technical Paper 343.H. 963-970. Boonyaratpalin. pp. T. De Silva. Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Dành cho sinh viên cao h c). Anguilla anguilla and A. 1989. 2005. 1990.. (ed) Handbook of Nutrient requirements of Finfish. Lê ð c Ngoan. T. 2002. Gerald M.M. M. 259 . Hà N i. N. H Chí Minh. and Owen. Nhà XBNN. Anguilla spp. Eel. M. A. S.L.. Official Methods of Analysis. Granvil D. 69-75. INC. 1997. Nose. Nhà XBNN.M. Rome. Effect of dietary protein and energy levels on growth of European eels (Anguilla anguilla).. Vi n chăn nuôi. Bangkok. and Bouwmans..

. and Arai.. A. Edward.R. T. W. Heenemann. 345-353. E. pp. G. Arrtemia Procduction for Marine Larval Fish Culture .W. Seattle. C.gov.pir. Summary report the requirements of essential amino acids for carp. University of Washington Press. Aquaculture 124. S. 2002. Primary Industries and Resources SA (www.” vol. Washington. 64 (abstr). Australian Centre for International Agricultural Research. Digestibility of crude protein and organic matter of potential source of dietary protein for eels (A. Requirement of eel Anguilla japonica for essential fatty acids..FS No. T. O.. L. England. and Halver.R and Dill.. Ellis Horwood Limited.V. Aquaculture 41. R. Nutrient Requirements of Fish.W. and Lim.sa. 1979. J. 584 . Y. T. Schmitz. Aquaculture Training Manual. W. Fishing News. and Morgan. Yanong. R. Garzon. Chapman and Hall. J. L. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 202 . Greenhalgh và Morgan. 823pp.. Willy Verstraete. S. Arai. Washington.. 2000. 145-146 NRC (National Research Council). Berlin. Nose. Longman Scientific & Technical. 1993.. Water quality in freswater aquaculture ponds . (1991). 2003. Hidalogo. UNDP. M.. G. Aquatic Chemistry: Chemical equilibria and rates in natural. (eds). Nutrient Requirement and Feeding of Finfish for Aquaculture. 1979.A. Patrick Sorgeloos. 3rd Eds. National Academy Press. IFAS Extension. pp. Treece. J. Scott Graves.590. A. Feed and Feeding of Fish and Shrimp (A manual on the preparation and presentatition of compound feed for shrimp and fish in aquaculture). Fishing New Books Ltd. Academic Press. I. Craig Watson and Roy P. Watanabe. and Shimma.. M. Bullentin of the Japanese Society of Scientific Fisheries 49. and Allan. and Harwood. Rome.. In: Pillay. McDonald. DC. 3rd Ed.. W. J. Hardy. England Stumn.. 702. 1984. p. Geert Rombaut. Greuel. Animal Nutrition. preagon. 6th Ed..E. England Takeuchi. J.. London. T. T. Swift. 2002.. 1989.. Aquaculture in Southeast Asia: A Historical Overview. 108 pp. Michael B. E. In “Lipid Biochemistry.). 2000. C. Edwards. E.Granvil D. Stickney. 1977. and de la Higuera.l. Encyclopedia of Aquaculture.. Principles of Fish Nutrition.. 60/01 Robert R. 2002.W. D. Cardenete. J. and Peffer. Lupianez.E (eds) Finfish Nutrition and fishfeed technology. 1980. CAB international. 93. Imprint of Elsevier Science. Canberra 2004 Halver. FAO. Farnham.(1994). 1996. In: Tiews. 1985. Steffens. Fish Nutrition.21-30. (eds) Advances in Aquaculture. J. 2004. Recent advances in studies on mineral nutrition of fish in Japan. anguilla.. (eds). S. A Wiley-Interscience Publication. Laurent Verschuere.au/factsheets). Rottmann. New. M.SRAC Publication No. Gurr. K. Culture Techniques of Moina: The Ideal daphnia for Feeding freshwater Fish Fry – University Florida. P.J.375. 2000.D. 1987. USA. Feeds and Feeding for Inland Aquaculture in Mekong Region Countries.. Webster. Probiotic Bacteria as Biological Control Agents in Aquaculture Ling. Nose.

J.F and Roberts. pp. 1982.213. 179 . Yamakawa.. Croom Helm. Watanabe.Wee. T..Their Biology and Culture. Y. London.L. 62. Arai. Vitamin 49. Snakeheads . R. S. T. Vitamin E requirement for Japanaese eel.J (eds) Recent Advances in Aquaculture. and Shimma.. In: Muir. K. 1975. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Dinh dư ng và th c ăn Thu s n ………………… 203 ..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful