1.

Trong đội ngũ cả dân tộc ra trận thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, có sự góp mặt của một "binh chủng" đặc biệt: Thanh niên xung phong. Trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại nối liền Bắc - Nam, lực lượng thanh niên xung phong có một vai trò hết sức quan trọng: tham gia mở đường, phá bom, san lấp hố bom, bảo đảm cho con đường huyết mạch ấy luôn được thông suốt cho những đoàn quân, đoàn xe ra trận. Viết về Trường Sơn, không thể thiếu hình ảnh các cô gái thanh niên xung phong bởi chiếm số đông trong lực lượng này là nữ thanh niên. Văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ đã ghi lại được nhiều hình ảnh đẹp, chân thực, cao cả của các cô gái thanh niên xung phong, trong thơ Phạm Tiến Duật (Trường Sơn Đông - Trường Sơn Tây; Gửi em, cô gái thanh niên xung phong), Lâm Thị Mỹ Dạ (Khoảng trời - hố bom), Nguyễn Đình Thi (Lá đỏ), truyện ngắn của Đỗ Chu (Ráng đỏ), tiểu thuyết của Đào Vũ (Con đường mòn ấy)... Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê góp thêm những chân dung đẹp, chân thực và sinh động vào loại hình tượng nhân vật khá quen thuộc ấy của văn học một thời. 2. Truyện kể về cuộc sống và công việc thường ngày của một tổ trinh sát mặt đường gồm ba cô gái thanh niên xung phong tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp do bom địch gây ra, đánh dấu vị trí các trái bom chưa nổ và phá bom. Công việc của họ hết sức nguy hiểm vì thường xuyên phải chạy trên cao điểm, giữa ban ngày và máy bay địch có thể ập đến bất cứ lúc nào. Họ ở trong một cái hang, dưới chân cao điểm, tách xa đơn vị. Cuộc sống của ba cô gái ở nơi trọng điểm giữa chiến trường dù khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn có những niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thanh thản, mơ mộng và đặc biệt là rất gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một cá tính. Cũng như nhiều tác phẩm văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, truyện Những ngôi sao xa xôi đã làm nổi bật chủ nghĩa anh hùng và vẻ đẹp tâm hồn của thế hệ trẻ Việt Nam trong hoàn cảnh chiến tranh. Nhưng điều gì làm nên sức hấp dẫn riêng của truyện ngắn này, và cũng là đóng góp riêng của tác giả? Theo tôi, đó là nghệ thuật trần thuật và miêu tả tâm lý nhân vật. 3. Truyện được trần thuật theo ngôi thứ nhất - nhân vật xưng tôi, Phương Định, cũng là một nhân vật chính. Lựa chọn cách kể như vậy, mọi hình ảnh và sự kiện, con người ở nơi trọng điểm ác liệt của chiến tranh sẽ được hiện lên qua cái nhìn và thái độ của chính người trong cuộc. Đồng thời, cách kể ấy cũng tạo

Chúng ta nhớ đến chi tiết về cô thanh niên xung phong trong thơ Phạm Tiến Duật: Em ở Thạch Kim sao lại đùa anh nói là Thạch Nhọn. Có thể coi. rồi Nho bị thương. Nho và Thao. cao giọng. Đấy đúng là ngôn ngữ của tuổi trẻ ở giữa chiến trường. thậm chí đã nhập vai nhân vật Phương Định một cách thuần thục. Sự lựa chọn vai kể như trên đi liền với một đặc điểm nữa trong nghệ thuật trần thuật của truyện. qua cái giọng bình thản pha một chút hóm hỉnh. Ba cô gái từ những miền quê khác nhau đến với con đường Trường Sơn. 4. Truyện thường dùng các câu ngắn. Thần chết là một tay không thích đùa. truyện đã có một thứ ngôn ngữ và giọng điệu rất phù hợp với nhân vật. loại câu kể xen với câu tả và cách diễn đạt rất gần với khẩu ngữ. Nhưng mỗi nhân vật vẫn là một cá tính. Truyện có ba nhân vật: Phương Định.. Mối hiểm nguy và sự căng thẳng luôn phải đối mặt với cái chết đã được các cô gái cảm nhận với sự bình tĩnh. và đoạn kết là cảnh các cô gái hồn nhiên. vì người viết phải thực sự am hiểu nhân vật của mình và có khả năng hóa thân cao độ vào nhân vật xưng tôi trong truyện. háo hức trước một cơn mưa đá đến bất chợt giữa vùng trọng điểm. không hề lên gân. Hắn ta lẩn trong ruột những quả bom. không chút sợ hãi. Nhưng lựa chọn cách trần thuật này cũng là một thử thách không dễ với tác giả.. nhưng vẫn rất tự nhiên. Mà ban ngày chạy trên cao điểm không phải là chuyện chơi. Tác giả Lê Minh Khuê có thể làm được điều đó. Thống nhất với sự lựa chọn vai kể như trên. mà thường đan xen giữa hiện tại và hồi tưởng quá khứ. và đó chính là thành công của tác giả trong xây dựng nhân vật. Đó là mạch truyện được triển khai theo dòng tâm trạng của nhân vật kể chuyện. lòng . không theo trình tự thời gian sự kiện. Ví dụ đây là lời nhân vật Phương Định kể về công việc của các cô: Còn chúng tôi thì chạy trên cao điểm cả ban ngày.thuận lợi để tác giả miêu tả thế giới nội tâm nhân vật qua những độc thoại nội tâm. Cái miệng em ngoa cho chúng bạn cười giòn. truyện được kể tập trung vào sự kiện một lần phá bom của tổ trinh sát. đó là kiểu cốt truyện tâm lý. bởi vì nhà văn đã từng sống cuộc sống của những thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. yêu thương nhau. tại một vùng trọng điểm ác liệt và ở họ đều hình thành những phẩm chất chung của người chiến sĩ thanh niên xung phong: Tinh thần trách nhiệm cao đối với nhiệm vụ. Riêng ở phần cuối. Ba cô gái có nhiều nét giống nhau và họ là một tập thể nhỏ rất gắn bó.

văn bản truyện đưa vào sách giáo khoa đã lược đi nhiều đoạn hồi tưởng của nhân vật). đồng thời cũng là nhân vật trung tâm của truyện.dũng cảm không sợ hy sinh. Phương Định là con gái Hà Nội vào chiến trường. Phương Định nhạy cảm và quan tâm đến hình thức của mình. tình đồng đội gắn bó. ngồi bó gối mơ mộng và hát). Người tổ trưởng ấy chiến đấu rất dũng cảm. Cô có một thời học sinh hồn nhiên. Tôi thích dân ca quan họ mềm mại. nhưng ở cô vẫn không mất đi sự hồn nhiên. Còn mắt tôi thì các anh lái xe bảo: "Cô có cái nhìn sao mà xa xăm!". Cũng như các cô gái mới lớn. Ở họ còn có những nét chung của các cô gái trẻ: dễ xúc cảm. tưởng như là kiêu kỳ. Nhạy cảm. Điều đó làm cô thấy vui và cả tự hào. nhất là các anh lính để ý và có thiện cảm. đôi khi bò ra mà cười một mình. Nói một cách khiêm tốn. vừa làm dịu mát tâm hồn trong hoàn cảnh căng thẳng. (Để đỡ dài. Ở nơi trọng điểm ác liệt. khốc liệt của chiến trường. Thích Ca-chiu-sa của Hồng quân Liên Xô. Họ cũng thích làm đẹp cho cuộc sống của mình. Thường cứ thuộc một điệu nhạc nào đó rồi bịa ra lời mà hát. Lời tôi bịa lộn xộn mà ngớ ngẩn đến tôi cũng ngạc nhiên. tôi là một cô gái khá. Trong ba người thì Nho và Phương Định trẻ hơn nên cũng hồn nhiên và giàu mơ mộng. nhưng chưa dành riêng tình cảm cho một ai. tâm hồn trong sáng và nhiều mơ mộng. kiêu hãnh như đài hoa loa kèn. Những bài hành khúc bộ đội hay hát trên những ngả đường mặt trận. chị Thao chăm chép bài hát. Tâm lý nhân vật Phương Định được bộc lộ qua những lời kể. Những kỷ niệm ấy luôn sống lại trong cô ngay giữa chiến trường dữ dội. chỉ huy rất kiên cường nhưng lại rất sợ khi phải nhìn thấy máu và còn sợ cả vắt nữa. hai bím tóc dày tương đối mềm. vô tư bên người mẹ. hàng ngày giáp mặt với hiểm nguy và cái chết. Đây là cảm giác của một người chạy trên cao điểm giữa ban ngày và giữa những loạt bom của . Nó vừa là niềm khao khát. Thích ngồi bó gối mơ màng). Phương Định là nhân vật kể chuyện.một kiểu độc thoại nội tâm đơn giản. Định thích ngắm mình trong gương. lời tự bạch một cách tự nhiên như lời trò chuyện với bạn đọc . tỏ ra kín đáo giữa đám đông. dịu dàng. Cô tự đánh giá: Tôi là con gái Hà Nội. một cái cổ cao. nhưng cô lại không hay biểu lộ tình cảm của mình. nhiều mơ ước. hay mơ mộng. Cô biết mình được nhiều người. Tôi thích nhiều bài. hay mơ mộng và thích hát (Tôi mê hát. chiến đấu dũng cảm. còn chị Thao lớn tuổi hơn nên những mơ ước và dự định về tương lai cũng thiết thực hơn. một căn buồng nhỏ ở một đường phố yên tĩnh trong những ngày thanh bình trước chiến tranh ở thành phố của mình. dễ vui mà cũng dễ trầm tư. nhạy cảm. ngay cả trong hoàn cảnh chiến trường (Nho thích thêu thùa. Phương Định là cô gái hồn nhiên.

người ta đã dùng nhiều hình ảnh biểu tượng để thể hiện vẻ đẹp giản dị mà giàu chất lãng mạn của những nhân vật như thế: Mảnh trăng cuối rừng trong truyện ngắn cùng tên của . quay lại nhìn cảnh đoạn đường một lần nữa. thậm chí một ngày có thể phải phá tới năm quả bom. ý nghĩ dù chỉ thoáng qua trong giây lát.. Có thể nổ bây giờ. Ở bên quả bom. không khí bàng hoàng. máy bay đang ầm ì xa dần.máy bay địch. để rồi lòng dũng cảm ở cô như được kích thích bởi sự tự trọng: Tôi đến gần quả bom. Nhanh lên một tí! Vỏ quả bom nóng. chạy về hang. Từ khung cảnh và không khí chứa đầy sự căng thẳng đến cảm giác là các anh cao xạ ở trên kia đang dõi theo từng động tác.. Cơn mưa ấy làm dịu cả bầu không khí ngột ngạt ở bên ngoài hang và cũng làm dịu mát tâm hồn ba côn gái sau những căng thẳng của một trận chiến đấu. Cảm thấy có ánh mắt các chiến sĩ dõi theo mình.vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng và tâm hồn trong sáng của những cô gái thanh niên xung phong ở nơi trọng điểm ác liệt trên đường Trường Sơn. căng thẳng. mà lại là một trận mưa đá. có thể chốc nữa. từng cảm giác của con người như cũng trở nên sắc nhọn hơn: Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom. Một dấu hiệu chẳng lành. chân chạy mà vẫn biết rằng khắp chung quanh có nhiều quả bom chưa nổ. Rồi khi xong việc. tinh tế đến từng cảm giác. cử chỉ của mình. Nhưng nhất định sẽ nổ. nhưng mỗi lần vẫn là một thử thách với thần kinh cho đến từng cảm giác. Tiếp đó là cảm giác căng thẳng chờ đợi tiếng nổ của quả bom. Trong văn học thời kỳ này. nó đánh thức dậy sự hồn nhiên. Đoạn kết truyện cũng là một sáng tạo rất thành công của tác giả. thở phào. Thần kinh căng như chão. Những ngôi sao lấp lánh một thứ ánh sáng không rực rỡ mà sáng trong. cũng là tiêu biểu cho vẻ đẹp của cả thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đến đây thì người đọc đã cảm nhận được trọn vẹn vẻ đẹp của Những ngôi sao xa xôi . Sau một trận chiến đấu của ba cô gái để phá bốn quả bom giữa vùng trọng điểm. Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói. bị thương. tưởng như xa mà lại rất gần. Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm. thì bất chợt một cơn mưa kéo đến. tôi không sợ nữa. Mặc dù đã rất quen công việc nguy hiểm này. Các anh ấy không thích kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước đi. tim đập bất chấp cả nhịp điệu. Một tiếng động sắc đến gai người cứa vào da thịt tôi. kề sát với cái chết im lìm và bất ngờ. hồi hộp và cả sự lo lắng khi Nho bị sập hầm. vô tư của tuổi trẻ và gợi về những kỷ niệm tuổi thơ với những trận mưa nơi thành phố quê hương. Tôi sẽ không đi khom. Tâm lý nhân vật Phương Định trong một lần phá bom đã được miêu tả rất cụ thể.

mười cặp mắt trong trẻo. cách nơi ngã ba dẫn vào đường Trường Sơn năm xưa chừng 300 mét. Mười khuôn mặt trẻ trung. các cô sống mãi với tuổi hai mươi rất đẹp của một thời khốc liệt mà hào hùng. Trên mỗi bia mộ đều có gắn ảnh chân dung. . tôi không thể nào không liên tưởng đến mười cô gái thanh niên xung phong ở ngã ba Đồng Lộc. khoảng trời trong thơ Lâm Thị Mỹ Dạ. mười nấm mộ xếp thành hai hàng ngay ngắn. như các cô vẫn đứng trong đội ngũ của một tiểu đội. chuẩn bị ra mặt đường làm nhiệm vụ. Trên lưng chừng đồi trông xuống phía dưới là con đường.Nguyễn Minh Châu. tươi sáng. Đọc Những ngôi sao xa xôi. 5. Tôi đã hơn một lần đến viếng mộ các cô ở nơi địa danh lịch sử ấy. dưới sự chỉ huy của tiểu đội trưởng Võ Thị Tần. Đó là một sự ghi nhận về thành công nghệ thuật của tác phẩm này. ráng đỏ trong truyện của Đỗ Chu. Truyện Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê đã được đưa vào tuyển tập Nghệ thuật truyện ngắn thế giới xuất bản ở Mỹ.