1.

Trong đội ngũ cả dân tộc ra trận thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, có sự góp mặt của một "binh chủng" đặc biệt: Thanh niên xung phong. Trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại nối liền Bắc - Nam, lực lượng thanh niên xung phong có một vai trò hết sức quan trọng: tham gia mở đường, phá bom, san lấp hố bom, bảo đảm cho con đường huyết mạch ấy luôn được thông suốt cho những đoàn quân, đoàn xe ra trận. Viết về Trường Sơn, không thể thiếu hình ảnh các cô gái thanh niên xung phong bởi chiếm số đông trong lực lượng này là nữ thanh niên. Văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ đã ghi lại được nhiều hình ảnh đẹp, chân thực, cao cả của các cô gái thanh niên xung phong, trong thơ Phạm Tiến Duật (Trường Sơn Đông - Trường Sơn Tây; Gửi em, cô gái thanh niên xung phong), Lâm Thị Mỹ Dạ (Khoảng trời - hố bom), Nguyễn Đình Thi (Lá đỏ), truyện ngắn của Đỗ Chu (Ráng đỏ), tiểu thuyết của Đào Vũ (Con đường mòn ấy)... Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê góp thêm những chân dung đẹp, chân thực và sinh động vào loại hình tượng nhân vật khá quen thuộc ấy của văn học một thời. 2. Truyện kể về cuộc sống và công việc thường ngày của một tổ trinh sát mặt đường gồm ba cô gái thanh niên xung phong tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp do bom địch gây ra, đánh dấu vị trí các trái bom chưa nổ và phá bom. Công việc của họ hết sức nguy hiểm vì thường xuyên phải chạy trên cao điểm, giữa ban ngày và máy bay địch có thể ập đến bất cứ lúc nào. Họ ở trong một cái hang, dưới chân cao điểm, tách xa đơn vị. Cuộc sống của ba cô gái ở nơi trọng điểm giữa chiến trường dù khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn có những niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thanh thản, mơ mộng và đặc biệt là rất gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một cá tính. Cũng như nhiều tác phẩm văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, truyện Những ngôi sao xa xôi đã làm nổi bật chủ nghĩa anh hùng và vẻ đẹp tâm hồn của thế hệ trẻ Việt Nam trong hoàn cảnh chiến tranh. Nhưng điều gì làm nên sức hấp dẫn riêng của truyện ngắn này, và cũng là đóng góp riêng của tác giả? Theo tôi, đó là nghệ thuật trần thuật và miêu tả tâm lý nhân vật. 3. Truyện được trần thuật theo ngôi thứ nhất - nhân vật xưng tôi, Phương Định, cũng là một nhân vật chính. Lựa chọn cách kể như vậy, mọi hình ảnh và sự kiện, con người ở nơi trọng điểm ác liệt của chiến tranh sẽ được hiện lên qua cái nhìn và thái độ của chính người trong cuộc. Đồng thời, cách kể ấy cũng tạo

nhưng vẫn rất tự nhiên. 4. Nhưng lựa chọn cách trần thuật này cũng là một thử thách không dễ với tác giả. Có thể coi. cao giọng. lòng . Mối hiểm nguy và sự căng thẳng luôn phải đối mặt với cái chết đã được các cô gái cảm nhận với sự bình tĩnh.thuận lợi để tác giả miêu tả thế giới nội tâm nhân vật qua những độc thoại nội tâm.. đó là kiểu cốt truyện tâm lý. Riêng ở phần cuối. Đó là mạch truyện được triển khai theo dòng tâm trạng của nhân vật kể chuyện. Mà ban ngày chạy trên cao điểm không phải là chuyện chơi.. và đoạn kết là cảnh các cô gái hồn nhiên. không hề lên gân. mà thường đan xen giữa hiện tại và hồi tưởng quá khứ. Truyện thường dùng các câu ngắn. Tác giả Lê Minh Khuê có thể làm được điều đó. yêu thương nhau. Thống nhất với sự lựa chọn vai kể như trên. loại câu kể xen với câu tả và cách diễn đạt rất gần với khẩu ngữ. Ba cô gái có nhiều nét giống nhau và họ là một tập thể nhỏ rất gắn bó. Nho và Thao. truyện đã có một thứ ngôn ngữ và giọng điệu rất phù hợp với nhân vật. Nhưng mỗi nhân vật vẫn là một cá tính. thậm chí đã nhập vai nhân vật Phương Định một cách thuần thục. qua cái giọng bình thản pha một chút hóm hỉnh. không theo trình tự thời gian sự kiện. Ba cô gái từ những miền quê khác nhau đến với con đường Trường Sơn. vì người viết phải thực sự am hiểu nhân vật của mình và có khả năng hóa thân cao độ vào nhân vật xưng tôi trong truyện. háo hức trước một cơn mưa đá đến bất chợt giữa vùng trọng điểm. Hắn ta lẩn trong ruột những quả bom. tại một vùng trọng điểm ác liệt và ở họ đều hình thành những phẩm chất chung của người chiến sĩ thanh niên xung phong: Tinh thần trách nhiệm cao đối với nhiệm vụ. Đấy đúng là ngôn ngữ của tuổi trẻ ở giữa chiến trường. truyện được kể tập trung vào sự kiện một lần phá bom của tổ trinh sát. Cái miệng em ngoa cho chúng bạn cười giòn. Truyện có ba nhân vật: Phương Định. rồi Nho bị thương. không chút sợ hãi. Sự lựa chọn vai kể như trên đi liền với một đặc điểm nữa trong nghệ thuật trần thuật của truyện. và đó chính là thành công của tác giả trong xây dựng nhân vật. Thần chết là một tay không thích đùa. Ví dụ đây là lời nhân vật Phương Định kể về công việc của các cô: Còn chúng tôi thì chạy trên cao điểm cả ban ngày. bởi vì nhà văn đã từng sống cuộc sống của những thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Chúng ta nhớ đến chi tiết về cô thanh niên xung phong trong thơ Phạm Tiến Duật: Em ở Thạch Kim sao lại đùa anh nói là Thạch Nhọn.

nhiều mơ ước. một cái cổ cao. chị Thao chăm chép bài hát. Cô tự đánh giá: Tôi là con gái Hà Nội. Điều đó làm cô thấy vui và cả tự hào. hai bím tóc dày tương đối mềm. hay mơ mộng. tâm hồn trong sáng và nhiều mơ mộng. còn chị Thao lớn tuổi hơn nên những mơ ước và dự định về tương lai cũng thiết thực hơn. (Để đỡ dài. chỉ huy rất kiên cường nhưng lại rất sợ khi phải nhìn thấy máu và còn sợ cả vắt nữa. văn bản truyện đưa vào sách giáo khoa đã lược đi nhiều đoạn hồi tưởng của nhân vật). Phương Định nhạy cảm và quan tâm đến hình thức của mình. hàng ngày giáp mặt với hiểm nguy và cái chết. tình đồng đội gắn bó. ngồi bó gối mơ mộng và hát). Thường cứ thuộc một điệu nhạc nào đó rồi bịa ra lời mà hát. Những kỷ niệm ấy luôn sống lại trong cô ngay giữa chiến trường dữ dội. Còn mắt tôi thì các anh lái xe bảo: "Cô có cái nhìn sao mà xa xăm!". Tôi thích dân ca quan họ mềm mại. Nó vừa là niềm khao khát. Tâm lý nhân vật Phương Định được bộc lộ qua những lời kể. Người tổ trưởng ấy chiến đấu rất dũng cảm. nhạy cảm. tỏ ra kín đáo giữa đám đông. dễ vui mà cũng dễ trầm tư. Họ cũng thích làm đẹp cho cuộc sống của mình. Nói một cách khiêm tốn.một kiểu độc thoại nội tâm đơn giản. Cũng như các cô gái mới lớn. chiến đấu dũng cảm. Cô biết mình được nhiều người. nhưng ở cô vẫn không mất đi sự hồn nhiên. đồng thời cũng là nhân vật trung tâm của truyện. vừa làm dịu mát tâm hồn trong hoàn cảnh căng thẳng. kiêu hãnh như đài hoa loa kèn. Tôi thích nhiều bài. vô tư bên người mẹ. Định thích ngắm mình trong gương. hay mơ mộng và thích hát (Tôi mê hát. Phương Định là nhân vật kể chuyện. lời tự bạch một cách tự nhiên như lời trò chuyện với bạn đọc . đôi khi bò ra mà cười một mình. Thích Ca-chiu-sa của Hồng quân Liên Xô. Lời tôi bịa lộn xộn mà ngớ ngẩn đến tôi cũng ngạc nhiên. tưởng như là kiêu kỳ. Trong ba người thì Nho và Phương Định trẻ hơn nên cũng hồn nhiên và giàu mơ mộng. Cô có một thời học sinh hồn nhiên. Phương Định là cô gái hồn nhiên. Đây là cảm giác của một người chạy trên cao điểm giữa ban ngày và giữa những loạt bom của . khốc liệt của chiến trường. dịu dàng. Ở họ còn có những nét chung của các cô gái trẻ: dễ xúc cảm. một căn buồng nhỏ ở một đường phố yên tĩnh trong những ngày thanh bình trước chiến tranh ở thành phố của mình. nhất là các anh lính để ý và có thiện cảm. ngay cả trong hoàn cảnh chiến trường (Nho thích thêu thùa. nhưng cô lại không hay biểu lộ tình cảm của mình.dũng cảm không sợ hy sinh. Nhạy cảm. nhưng chưa dành riêng tình cảm cho một ai. Những bài hành khúc bộ đội hay hát trên những ngả đường mặt trận. Ở nơi trọng điểm ác liệt. Phương Định là con gái Hà Nội vào chiến trường. Thích ngồi bó gối mơ màng). tôi là một cô gái khá.

thậm chí một ngày có thể phải phá tới năm quả bom. Đến đây thì người đọc đã cảm nhận được trọn vẹn vẻ đẹp của Những ngôi sao xa xôi . nó đánh thức dậy sự hồn nhiên.vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng và tâm hồn trong sáng của những cô gái thanh niên xung phong ở nơi trọng điểm ác liệt trên đường Trường Sơn. Đoạn kết truyện cũng là một sáng tạo rất thành công của tác giả.. tinh tế đến từng cảm giác. Ở bên quả bom. Nhanh lên một tí! Vỏ quả bom nóng. Tâm lý nhân vật Phương Định trong một lần phá bom đã được miêu tả rất cụ thể. không khí bàng hoàng. chân chạy mà vẫn biết rằng khắp chung quanh có nhiều quả bom chưa nổ. chạy về hang.. cử chỉ của mình.máy bay địch. tưởng như xa mà lại rất gần. Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói. hồi hộp và cả sự lo lắng khi Nho bị sập hầm. Có thể nổ bây giờ. mà lại là một trận mưa đá. Những ngôi sao lấp lánh một thứ ánh sáng không rực rỡ mà sáng trong. Trong văn học thời kỳ này. Mặc dù đã rất quen công việc nguy hiểm này. Một tiếng động sắc đến gai người cứa vào da thịt tôi. Thần kinh căng như chão. Nhưng nhất định sẽ nổ. vô tư của tuổi trẻ và gợi về những kỷ niệm tuổi thơ với những trận mưa nơi thành phố quê hương. để rồi lòng dũng cảm ở cô như được kích thích bởi sự tự trọng: Tôi đến gần quả bom. Tiếp đó là cảm giác căng thẳng chờ đợi tiếng nổ của quả bom. thở phào. Cơn mưa ấy làm dịu cả bầu không khí ngột ngạt ở bên ngoài hang và cũng làm dịu mát tâm hồn ba côn gái sau những căng thẳng của một trận chiến đấu. tôi không sợ nữa. người ta đã dùng nhiều hình ảnh biểu tượng để thể hiện vẻ đẹp giản dị mà giàu chất lãng mạn của những nhân vật như thế: Mảnh trăng cuối rừng trong truyện ngắn cùng tên của . Tôi sẽ không đi khom. máy bay đang ầm ì xa dần. Sau một trận chiến đấu của ba cô gái để phá bốn quả bom giữa vùng trọng điểm. kề sát với cái chết im lìm và bất ngờ. Các anh ấy không thích kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước đi. căng thẳng. ý nghĩ dù chỉ thoáng qua trong giây lát. từng cảm giác của con người như cũng trở nên sắc nhọn hơn: Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom. Cảm thấy có ánh mắt các chiến sĩ dõi theo mình. Rồi khi xong việc. nhưng mỗi lần vẫn là một thử thách với thần kinh cho đến từng cảm giác. Từ khung cảnh và không khí chứa đầy sự căng thẳng đến cảm giác là các anh cao xạ ở trên kia đang dõi theo từng động tác. tim đập bất chấp cả nhịp điệu. quay lại nhìn cảnh đoạn đường một lần nữa. Một dấu hiệu chẳng lành. bị thương. cũng là tiêu biểu cho vẻ đẹp của cả thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. thì bất chợt một cơn mưa kéo đến. có thể chốc nữa. Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm.

tươi sáng. 5. dưới sự chỉ huy của tiểu đội trưởng Võ Thị Tần. mười cặp mắt trong trẻo. Mười khuôn mặt trẻ trung. Đó là một sự ghi nhận về thành công nghệ thuật của tác phẩm này. các cô sống mãi với tuổi hai mươi rất đẹp của một thời khốc liệt mà hào hùng. như các cô vẫn đứng trong đội ngũ của một tiểu đội. Tôi đã hơn một lần đến viếng mộ các cô ở nơi địa danh lịch sử ấy. mười nấm mộ xếp thành hai hàng ngay ngắn. Đọc Những ngôi sao xa xôi. chuẩn bị ra mặt đường làm nhiệm vụ. ráng đỏ trong truyện của Đỗ Chu. tôi không thể nào không liên tưởng đến mười cô gái thanh niên xung phong ở ngã ba Đồng Lộc.Nguyễn Minh Châu. khoảng trời trong thơ Lâm Thị Mỹ Dạ. cách nơi ngã ba dẫn vào đường Trường Sơn năm xưa chừng 300 mét. . Truyện Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê đã được đưa vào tuyển tập Nghệ thuật truyện ngắn thế giới xuất bản ở Mỹ. Trên lưng chừng đồi trông xuống phía dưới là con đường. Trên mỗi bia mộ đều có gắn ảnh chân dung.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful