P. 1
Mot So Bai Van Hay Lop 9

Mot So Bai Van Hay Lop 9

|Views: 322|Likes:
Được xuất bản bởikhanhtrangtt

More info:

Published by: khanhtrangtt on Apr 19, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/30/2013

pdf

text

original

TuyÓn tËp mét sè bµi v¨n hay líp 9

§Ò 1: Ph©n tÝch v nªu c¶m nghÜ cña em sau khi h c bài “Phong cách H Chí Minh” cña Lª Anh Tr . “Phong c¸ch Hå ChÝ Minh” rót trong b i “Phong c¸ch Hå ChÝ Minh, c¸i vÜ ®¹i g¾n víi c¸i gi¶n dÞ” cña Lª Anh Tr in trong cuèn s¸ch “Hå ChÝ Minh v v¨n ho¸ ViÖt Nam” – n¨m 1990. LuËn ®iÓm thø nhÊt m ng−êi viÕt nªu lªn l tÇm s©u réng vèn tri thøc v¨n hãa cña Hå ChÝ Minh. Do ®©u m cã vèn tri thøc v¨n hãa Êy ? Hå ChÝ Minh cã mét cuéc sèng phong phó, s«i næi. Ng−êi “® tiÕp xóc” víi v¨n ho¸ nhiÒu n−íc ë ph−¬ng §ong v ph−¬ng T©y. Ng−êi “® ghÐ l¹i” nhiÒu h¶i c¶ng, “® th¨m” c¸c n−íc ch©u Phi, ch©u ¸, ch©u mÜ. Ng−êi “® sèng d i ng y” ë Anh, ë Ph¸p. Lóc l m båi, lóc cuèc tuyÕt, lóc l m nghÒ röa ¶nh.....ChÕ Lan Viªn còng ® cã lÇn viÕt: “§êi båi t u lªnh ®ªnh theo sãng bÓ, Ng−êi ®i hái kh¾p bãng cê ch©u MÜ, ch©u Phi Nh÷ng ®Êt tù do, nh÷ng trêi n« lÖ Nh÷ng con ®−êng c¸ch m¹ng ®ang t×m ®i”. ( “Ng−êi ®i t×m h×nh cña n−íc” ) Ng−êi “nãi v viÕt th¹o ” nhiÒu ngo¹i ng÷ nh− Ph¸p, Anh, Hoa, Nga....Cuéc ®êi Ng−êi “®Çy tru©n chuyªn ”. Ng−êi “® l m nhiÒu nghÒ”, v ®Æc biÖt l “®Õn ®©u Ng−êi còng häc hái, t×m hiÓu v¨n hãa, nghÖ thuËt ®Õn mét møc kh¸ uyªn th©m”. Hå ChÝ Minh “® tiÕp thu” mäi c¸i hay c¸i ®Ñp cña c¸c nÒn v¨n hãa, v “® nh o nÆn” víi c¸i gèc v¨n hãa d©n téc ®É thÊm s©u v o hån m×nh, m¸u thÞt m×nh, nªn ® trë th nh “mét nh©n c¸ch rÊt ViÖt Nam, mét lèi sèng rÊt b×nh dÞ, rÊt ViÖt Nam, rÊt ph−¬ng §«ng, nh−ng còng ®ång thêi rÊt míi, rÊt hiÖn ®¹i:. C¸ch lËp luËn chÆt chÏ, c¸ch nªu luËn cø x¸c ®¸ng, lèi diÔn ®¹t tinh tÕ cña Lª Anh Tr ® t¹o nªn søc thuyÕt phôc lín. LuËn ®iÓm thø hai m t¸c gi¶ ®−a ra l lèi sèng rÊt b×nh dÞ, rÊt ph−¬ng §«ng, rÊt ViÖt Nam cña Hå ChÝ Minh. Lª Anh Tr ® sö dông ba luËn cø (n¬i ë, trang phôc, c¸ch ¨n mÆc) ®Ó gi¶i thÝch v chøng minh cho luËn ®iÓm n y. C¸i “cung ®iÖn” cña vÞ Chñ tÞch n−íc l mét chiÕc nh s n nhá b»ng gç bªn c¹nh chiÕc ao. ChØ vÎn vÑn cã v i phßng “tiÕp kh¸ch, häp Bé chÝnh trÞ, l m viÖc v ngñ”, ®å ®¹c “rÊt méc m¹c, ®¬n s¬”. Trang phôc cña Ng−êi “hÕt søc gi¶n dÞ” víi bé quÇn ¸o b ba n©u, chiÕc ¸o trÊn thñ, ®«i dÐp lèp “ th« s¬ nh− cña c¸c chiÕn sÜ tr−êng S¬n”. C¸ch ¨n uèng cña Hå ChÝ Minh “rÊt ®¹m b¹c”: c¸ kho, rau luéc, d− ghÐm, c muèi, ch¸o hoa..., ®ã l “nh÷ng mãn ¨n d©n téc kh«ng chót cÇu k×”. Nh÷ng luËn cø m ng−êi viÕt nªu ra kh«ng cã g× míi. NhiÒu ng−êi ® nãi, ® viÕt, nhiÒu håi kÝ ® ®Ó l¹i m ta ® biÕt. Nh−ng Lª Anh Tr ® viÕt mét c¸ch gi¶n dÞ, th©n mËt, tr©n träng v ca ngîi. PhÇn cßn l¹i, t¸c gi¶ ® b×nh luËn phong c¸ch Hå ChÝ Minh. So s¸nh víi cuéc sèng cña mét vÞ l nh tô, mét vÞ tæng thèng, mét vÞ vua hiÒn..., råi «ng ng¹c nhiªn kh¼ng ®Þnh
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

1

Hå ChÝ Minh ® “sèng ®Õn møc gi¶n dÞ v tiÕt chÕ nh− vËy” :. Lª Anh Tr “bÊt gi¸c nghÜ ®Õn”, liªn t−ëng ®Õn NguyÔn Tr i v NguyÔn BØnh Khiªm, trÝch dÉn hai c©u th¬ cña Tr¹ng Tr×nh: “Thu ¨n m¨ng tróc, ®«ng ¨n gi¸ - Xu©n t¾m hå sen, h¹ t¾m ao” ®Ó ®i tíi ca ngîi nÕp sèng gi¶n dÞ v thanh ®¹m cña Hå ChÝ Minh, cña c¸c vÞ danh nho kh«ng ph¶i l “tù thÇn th¸nh hãa, tù l m cho kh¸c ®êi”, m l “lèi sèng thanh cao, mnét c¸ch di d−ìng tinh thÇn, mét quan niÖm thÈm mÜ vÒ cuéc sèng, cã kh¶ n¨ng ®em l¹i h¹nh phóc, thanh cao cho t©m hån v thÓ x¸c”. Tãm l¹i, Lª Anh Tr ® lËp luËn mét c¸ch chÆt chÏ, nªu lªn nh÷ng luËn cø x¸c thùc, chän läc, tr×nh b y khóc chiÕt víi tÊt c¶ tÊm lßng ng−ìng mé, ngîi ca “Nh v¨n hãa lín, nh ®¹o ®øc lín, nh c¸ch m¹ng lín, nh chÝnh trÞ lín ® quyÖn chÆt víi nhau trong con ng−êi Hå ChÝ Minh, mét con ng−êi rÊt gi¶n dÞ, mét con ng−êi ViÖt Nam gÇn gòi víi mäi ng−êi”. §äc b i viÕt cña Lª Anh Tr , chóng ta häc tËp ®−îc bao nhiªu ®iÒu tèt ®Ñp vÒ phong c¸ch Hå ChÝ Minh, vÞ l nh tô kÝnh yªu cña d©n téc. -------------------------------------------ð 2. Em hãy Phân tích bài thơ “Vi ng lăng Bác” c a Vi n Phương Ch t ch H Chí Minh - v cha già kính yêu c a dân t c Vi t Nam – ñã c ng hi n tr n ñ i mình vì s nghi p gi i phóng ñ t nư c. Ngư i ra ñi năm 1969, ñ l i bi t bao n i thương nh và xót xa cho T qu c. Có nhi u nhà thơ ñã vi t bài thơ tư ng nh v Bác, và “Vi ng lăng Bác” c a Vi n Phương là m t trong nh ng bài thơ xu t s c nh t. Chúng ta hãy cùng ñ n v i bài thơ ñ c m nh n ñư c c m xúc y. “Con mi n Nam ra thăm lăng Bác .... Mu n làm cây tre trung hi u ch n này” Năm 1976, sau ngày ñ t nư c ta ñư c hoàn toàn gi i phóng, lăng Bác ñư c khánh thành. Nhà thơ Vi n Phương t mi n Nam ñã ra thăm lăng Bác. C m xúc dâng trào, nhà thơ ñã làm m t bài thơ như m t l i b c b ch chân tình c a hàng tri u ngư i con mi n Nam v i Bác. ðây là m t bài thơ ñ c s c, giàu ý nghĩa, làm cho ngư i ñ c xúc ñ ng. Hai kh thơ ñ u là nh ng dòng c m xúc ban ñ u c a nhà thơ khi ñư c l n ñ u ñ n thăm lăng Bác: m t chút t hào, xen l n vui sư ng, l n xúc ñ ng khi s p ñc k c n bên Ng` cha thân yêu c a dân t c.B ng nh ng hình nh n d giàu s c g i, nhôn ng bình d mà hàm súc, tinh t , ño n thơ ñã ñ l i trong lòng ngư i ñ c nh ng c m xúc vô cùng sâu s c. Hai kh cu i bài thơ như nh ng n t nh c du dương, tr m b ng, réo r t như t m lòng tha thi t yêu m n c a nhà thơ v i Bác. B ng nh ng ngôn t n d ñ c s c,t ng bình d mà giàu s c g i, câu thơ ñã khơi g i trong lòng ngư i ñ c nh ng rung ñ ng sâu s c và ñáng quý. Bài thơ ñư c phân chia theo b c c th i gian, và kh thơ ñ u tiên nói v c m xúc c a tác gi khi nhìn th y lăng Bác t xa.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

2

“Con mi n Nam ra thăm lăng Bác” Câu thơ ñ u tiên th t ng n g n nhưng nó l i là m t l i tâm s chân tình c a nhà thơ cũng như hàng tri u ngư i con mi n Nam. M t ti ng “con” th t m áp, g n gũi, th hi n lòng kính yêu to l n ñ i v i Bác. Bác th t g n gũi v i ngư i dân, như là m t v cha già c a dân t c. “Con mi n Nam” - m y ti ng y bao hàm m t n i ñau và m t ni m t hào. Mi n Nam gian kh và anh hùng, mi n Nam ñi trư c v sau, mi n Nam thành ñ ng T qu c, mi n Nam v a chi n th ng k thù hung b o tr v trong ñ i gia ñình Vi t Nam ñây Bác ơi! Nhà thơ mong nhìn th y Bác m t l n sau khi ñ t nư c ñã gi i phóng nhưng th t ñau xót, Bác ñã không còn. Vì v y, t “vi ng” ñã ñư c nhà thơ thay b ng t “thăm” ñ gi m nh n i ñau cũng như bày t ni m tin r ng Bác v n s ng mãi. “ðã th y trong sương hàng tre bát ngát Ôi hàng tre xanh xanh Vi t Nam Bão táp mưa sa ñ ng th ng hàng” ð p vào m t nhà thơ là hình nh hàng tre xanh ng t trư c lăng Bác. Cây tre - bi u tư ng cho s b t khu t, kiên cư ng nhưng gi n d , thanh cao c a ngư i dân Vi t Nam – ñã ñ l i m t d u n ñ m nét trong lòng tác gi trư c khi bư c vào lăng Bác. Hàng tre bát ngát – Hàng tre xanh xanh – Hàng tre Vi t Nam: hàng tre bao ñ i như m t d u h êu ñ c bi t c a dân t c. Hàng tre trùm bóng mát rư i lên bao th h cu c ñ i, hàng tre mang bao ph m ch t c a con ngư i T qu c ta: d o dai, ñoàn k t, b t khu t, kiên cư ng. Bác có t t c nh ng gì mà nh ng con ngư i Vi t Nam t ng có, cũng cái d u hi u xanh tươi s s ng y, cũng cái kiên cư ng “ñ ng th ng hàng” trong “bão táp mưa sa” y. Dân t c ta th t s có s c s ng mãnh li t, cho dù nh ng th thách c a thiên nhiên, c a l ch s có kh c nghi t cách m y thì v n kiên cư ng ch ng ch i, và v n c g ng ñ ng th ng ch nh t quy t không ch u b b cong. Hàng tre ñ ng ñó, bên lăng Bác như ru gi c ng ngàn thu c a Bác, g n bó mãi mãi v i Bác như dân t c Vi t Nam v n kính tr ng Bác mãi mãi. ð n g n lăng Bác, x p hàng vào vi ng thì tác gi có thêm nhi u c m xúc m i. “Ngày ngày m t tr i ñi qua trên lăng Th y m t m t tr i trong lăng r t ñ ” Hai câu thơ sinh ñ ng v i nhi u hình nh g i c m ñư c t o nên t nh ng hình nh th c và hình nh n d sóng ñôi v i nhau. M t m t tr i th c ñi qua trên lăng, là m t tr i c a t nhiên, c a muôn loài, soi sáng cho muôn loài, ñem l i s c s ng cho th gi i. T m t tr i th t y, m t m t tr i n d khác hi n ra trong lăng, r t ñ . Bác n m trong lăng v i ánh sáng ñ xung quanh như m t m t tr i. Bác t n t i vĩnh c u trong lòng m i ngư i dân Vi t Nam như s t n t i c a m t m t tr i th t. Bác soi sáng ñư ng cho dân t c ta ñi, c ng hi n c cu c ñ i cho s nghi p giành ñ c l p c a T qu c. Bác giúp nhân dân ta thoát kh i ki p s ng nô l , tr thành m t con ngư i t do ñ bây gi ñư c h nh phúc. Công lao c a Bác ñ i v i dân t c ta cũng như m t tr i, to l n không k xi t. Bác là m t m t tr i. Cái n d m t tr i ñây không bi t ñã ñ nói v Bác chưa ?. Không, n u nói Bác là m t tr i thì ph i nh n m nh thêm cho rõ cái ñ c tính c a v ng m t tr i y: r t ñ . Cái m t tr i ñang t a sáng trên cao kia, cái m t tr i c a thiên nhiên, tư ng trưng c a ngu n nóng, ngu n sáng, ngu n s s ng y, không ph i bao gi cũng nguyên
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

3

v n th ñâu, không ph i lúc nào cũng m nóng th ñâu! V ng m t tr i y có th b bóng ñêm l n át. Nhưng v ng m t tr i Bác H c a ta thì mãi mãi ñ th m, mãi mãi là ngu n sư i m, ngu n sáng soi ñư ng cho con ngư i Vi t Nam. Hôm nay có hai m t tr i chi u r i trên ñư ng ñ i: m t m t tr i t a sáng trư c m t, m t m t tr i t a sáng tâm h n…Như m t tr i kia, Bác thu c v vĩnh c u. Bác s s ng mãi trong lòng m i con ngư i Vi t Nam. “Ngày ngày dòng ngư i ñi trong thương nh K t tràng hoa dâng b y mươi chín mùa xuân…” Cùng v i m t tr i ñi qua trên lăng, ngày ngày dòng ngư i v n ñi qua lăng trong thương nh . ði p ng “ngày ngày” ý nói r ng nhân dân ta mãi luôn ghi nh công lao to l n c a Bác, mãi mãi là như v y. Nh p thơ c a ño n ch m, di n t ñúng tâm tr ng khi ñ ng x p hàng trư c lăng ch ñ n lư t vào, ng m ngùi tư ng nh ñ n Bác ñã khu t. Tuy v y, nh p thơ ch m ch m như bư c chân ngư i ñi trong cu c tư ng ni m mà sao câu thơ v n không bu n ? Ph i r i. Chúng ta không làm cái vi c tư ng ni m bình thư ng v i Bác như m t ngư i ñã khu t. Dòng ngư i ñang ñi ñây là ñang ñi trong cu c hành trình ng i ca vinh quang c a Bác. Và tràng hoa vinh quang này không ph i ñư c k t b ng nh ng bông hoa bình thư ng như m i tràng hoa vinh hi n khác trên ñ i ñâu. Tràng hoa ñây là m t hình nh n d c a tác gi , ñó chính là nh ng ñoá hoa th t s c a ñ i, là ñàn con mà Bác ñã c công t o nên su t b y mươi chín mùa xuân Bác s ng trên ñ i. Nh ng bông hoa trong vư n Bác nay ñã l n lên, n r ngát hương kính dâng lên Bác. Vào bên trong lăng Bác, th y Bác ñang n m ñó, nhà thơ l i m t l n n a c gi u ti ng n c ngh n ngào: “Bác n m trong gi c ng bình yên Gi a m t v ng trăng sáng d u hi n” Khung c nh bên trong lăng th t êm d u, thanh bình. Lúc này, trư c m t m i ngư i ch có hình nh Bác. Bác n m ñó trong gi c ng vĩnh h ng. Bác m t th t r i sao? Không ñâu. Bác ch n m ñó ng thôi, Bác ch ng thôi mà! Su t b y mươi chín năm c ng hi n cho ñ t nư c, bây gi ñ t nư c ñã bình yên, Bác ph i ñư c ngh ngơi ch . Bao quanh gi c ng c a Bác là m t “v ng trăng sáng d u hi n”. ðó là hình nh n d cho nh ng năm tháng làm vi c c a Bác, lúc nào cũng có v ng trăng bên c nh b u b n. T gi a ch n tù ñày, ñ n “c nh khuya” núi r ng Vi t B c, r i “nguyên tiêu”…Tuy v y, Bác chưa bao gi th nh thơi ñ ng m trăng ñúng nghĩa. Khi thì “trong tù không r ơu cũng không hoa”, khi thì “vi c quân ñang b n”. Ch có bây gi , trong gi c ng yên, v ng trăng y m i th t s là v ng trăng yên bình, ñ Bác ngh ngơi và ng m. Trăng d u hi n, soi sáng hình nh Bác. Nhìn Bác ng ñ y th t bình yên, nhưng có m t s th t dù ñau lòng cách m y ta v n ph i ch p nh n: Bác ñã th t s ra ñi mãi mãi. “V n bi t tr i xanh là mãi mãi Mà sao nghe nhói trong tim!” Tr i xanh bao la kia kéo dài ñ n vô t n, không bao gi ch m d t. Dù lí trí v n luôn tr n an lòng mình r ng Bác v n s ng ñ y, v n còn dõi theo T qu c mãi mãi như màu xanh thanh bình trên n n tr i T qu c ñ c l p nhưng con tim ta v n nhói ñau vì m t s
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

4

th t ñau lòng. M t t “nhói” c a nhà thơ nói h ta n i ñau ñ n, n i ñau vư t lên m i lí l , m i l p lu n lí trí. Bác như tr i xanh, Bác là mãi mãi, Bác v n s ng trong tâm tư ng m i chúng ta, Bác mãi hi n di n trên m i ph n ñ t, m i thành qu , m i ph n t t o nên ñ t nư c này. Nhưng mà Bác m t th t r i, ta không còn có Bác trong cu c ñ i thư ng này. M t Bác, cái thi u v ng y li u có th nào bù ñ p ñư c? T qu c ta ñã th t s không còn Bác dõi theo t ng bư c chân, không còn ñư c Bác nâng ñ m i khi v p ngã. Bác ra ñi, n i ñau y li u có t ng nào di n t h t? C ñàn con Vi t Nam luôn ti c thương Bác, luôn nh v Bác như m t cái gì ñó th t vĩ ñ i, không th xoá nhoà. Dù Bác ra ñi th t s r i nhưng nh ng ñi u Bác ñã làm v n s ñ ng l i trong tâm h n, hình nh Bác v n t n t i trư ng kì trong trái tim m i ngư i dân Vi t Nam. Cu i cùng d u thương ti c Bác ñ n m y, cũng ñ n lúc ph i r i lăng Bác ñ ra v . Kh thơ cu i như m t l i t bi t ñ y xúc ñ ng: “Mai v mi n Nam thương trào nư c m t” Ngày mai ph i r i xa Bác r i. M t ti ng “thương c a mi n Nam” l i vang lên, g i v mi n ñ t xa xôi c a T qu c, m t nơi t ng có v trí sâu s c trong trái tim ngư i. M t ti ng “thương” y là yêu, là bi t ơn, là kính tr ng cu c ñ i cao thư ng, vĩ ñ i c a Ngư i. ðó là ti ng thương c a n i ñau xót khi m t Bác. Thương Bác l m, nư c m t trào ra, th t ñúng là tình thương c a ngư i Vi t Nam, vô b b n và r t th t. “Mu n làm con chim hót quanh lăng Bác Mu n làm ñóa hoa t a hương ñâu ñây Mu n làm cây tre trung hi u ch n này” Cùng v i n i ni m yêu thương vô h n, tác gi nói lên muôn vàn l i t nguy n. ði p ng “mu n làm” kh ng ñ nh m nh m nh ng ư c nguy n y. Ư c chi ta có th bi n hình thành nh ng gì thân yêu quanh nơi Bác ng ñ mãi mãi ñư c chiêm ngư ng Bác, cu c ñ i và tâm h n c a Bác, ñ bày t lòng ta v i Bác. M t con chim nh góp ti ng hót làm vui nh ng bình minh c a Bác, m t ñóa hoa góp mùi hương làm thơm không gian quanh Bác hay m t cây tre trong hàng tre xanh xanh VN t a bóng mát d u dàng quê hương c a Bác, t t c ñ u làm Bác vui và ng an gi c hơn. ðây cũng chính là nguy n ư c chân thành, sâu s c c a hàng tri u con tim ngư i Vi t sau m t l n ra thăm lăng Bác. Bác ơi! Bác hãy ng l i bình yên nhé, chúng cháu v mi n Nam ti p t c xây d ng T qu c t n n móng Bác ñã t o ra ñây! Câu thơ tr m xu ng ñ k t thùc, ng ng l ng hòan toàn. V ngh thu t, bài thơ Vi ng lăng Bác có nhi u ñi m ngh thu t r t ñ c s c, giúp bi u hi n thành công thêm v nh ng giá tr n i dung. Bài thơ vi t theo th tám ch , trong có có xen m t vài câu b y và chín ch . Nhi u hình nh trong bài thơ l y t ngoài ñ i th c ñã ñư c n d , tr thành m t cách th hi n c m xúc thành kính c a tác gi . Nh p thơ c a bài linh ho t, lúc nhanh là bi u hi n cho ư c nguy n ñ n ñáp công ơn Bác, lúc ch m là lúc th hi n lòng thành kính v i Bác. Gi ng ñiêu c a bài trang tr ng, tha thi t, ngôn ng thơ bình d mà cô ñúc. B ng nh ng t ng , l i l chân thành, giàu c m xúc, nhà thơ Vi n Phương ñã bày t ñư c ni m xúc ñ ng cùng lòng bi t ơn sâu s c ñ n Bác trong m t d p ra mi n B c vi ng lăng Bác. Bài thơ như m t ti ng nói chung c a toàn th nhân dân Vi t Nam, bi u
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

5

l ni m ñau xót khi th y Bác kính yêu ra ñi. Qua bài thơ, tôi c m th y r ng ñ t nư c ta có hoà bình như ngày hôm nay m t ph n l n là nh công lao c a Bác, như v y chúng ta c n ph i bi t xây d ng và b o v T qu c ta, ñ nh ng công ơn to l n c a Bác không b b phí. -----------------------------------------------ð 3. Em hãy phân tích hình nh “ð u súng trăng treo” trong bài thơ ð ng chí c a Chính H u. Không bi t t bao gi ánh trăng ñã ñi vào văn h c như m t huy n tho i ñ p. truy n thuy t “Chú cu i cung trăng” hay H ng Nga tr m thu c trư ng sinh là nh ng m ng ñ i s ng tinh th n bình d ñ m ñà màu s c dân t c c a nhân dân ta. Hơn th n a, trăng ñã ñi vào cu c chi n ñ u, trăng b o v xóm làng, trăng ñư c nhà thơ Chính H u k t tinh thành hình nh “ñ u súng trăng treo” r t ñ p trong bài thơ “ð ng chí” c a mình. Sau hơn mư i năm làm thơ, Chính H u cho ra m t t p “ð u súng trăng treo”. Th m i bi t tác gi ñ c ý như th nào v hình nh th t ñ p, thơ m ng, r t th c nhưng không thi u nét lãng m n ñó. ð u súng trăng treo- ñó là m t hình nh t th c m t b c tranh t th c và sinh ñ ng. Gi a núi r ng heo hút “r ng hoang sương mu i” gi a ñêm thanh v ng tĩnh m ch b ng xu t hi n m t ánh trăng treo lơ l ng gi a b u tr i. Và hình nh này cũng th t l làm sao, súng và trăng v n tương ph n v i nhau, xa cách nhau v i v i b ng hoà quy n vào nhau thành m t hình tư ng g n li n. Nhà thơ không ph i t mà ch g i, ch ñưa hình nh nhưng ta liên tư ng nhi u ñi u. ðêm thanh v ng ngư i lính bên nhau ch gi c t i, trăng ch ch bóng soi sáng r ng hoang bao la r ng l n, soi sáng tình c m h , soi sáng tâm h n h . Gi ñây, ngư i chi n sĩ như không còn vư ng b n v c nh chi n ñ u s p di n ra, anh th h n theo trăng, anh say sưa ng m ánh trăng to ng i trên ñ nh núi, tâm h n ngư i nông dân “nư c m n ñ ng chua” hay “ñ t cày trên s i ñá” c n c i ngày nào b ng ch c tr thành ngư i ngh sĩ ñang ng m nhìn v ñ p ánh trăng v n có t ngàn ñ i. Ph i là m t ngư i có tâm h n giàu lãng m n và m t phong thái ung dung bình tĩnh l c quan thì anh m i có th nhìn m t hình nh nên thơ như th . Chút n a ñây không bi t ai s ng ch t, chút n a ñây cũng có th là giây phút cu i cùng ta còn trên ñ i này nhưng ta v n “m c k ”, v n say sưa v i ánh trăng. ánh trăng như xua tan cái l nh giá c a ñêm sương mu i, trăng to sáng làm ng i ng i lòng ngư i, trăng như cùng tham gia, cùng ch ng ki n cho tình ñ ng chí ñ ng ñ i thiêng liêng c a nh ng ngươì linh. Trăng truy n thêm s c m nh cho h , t m g i tâm h n h thanh cao hơn, trong s ch hơn, trăng cũng là b n, là ñ ng chí c a anh b ñ i C H . ð u súng trăng treo- hình nh th t ñ p và giàu s c khái quát. Súng và trưng k t h p nhau; súng tư ng trưng cho chi n ñ u- trăng là hình nh c a thanh bình h nh phúc. Súng là con ngư i, trăng là ñ t nư c quê hương c a b n nghìn năm văn hi n. Súng là hình nh ngư i chi n sĩ gan d kiên cư ng- Trăng là hình nh ngư i thi sĩ. S k t h p hài hoà t o
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

6

nên nét lãng m n bay b ng v a g i t c th ñã nói lên lí tư ng, m c ñích chi n ñ u mà ngư i lính y ñang tham gia. H chi n ñ u cho s thanh bình, chi n ñ u cho ánh trăng mãi nghiêng cư i trên ñ nh núi. Ta hãy tư ng tư ng xem: gi a ñêm khuya r ng núi tr p trùng b ng hi n lên hình nh ngư i lính ñ ng ñó v i súng khoác trên vai, nòng súng ch ch lên tr i và ánh trăng lơ l ng ngay nòng ng n súng. ðó là bi u tư ng Khát V ng Hoà Bình, nó tư ng trưng cho tư th l quan bình tĩnh, lãng m n c a ngư i b o v T qu c. Cái thân c a câu thơ “ð u súng trăng treo” n m t “treo”, ta th thay b ng t m c thì th t thà quá, làm sao còn nét lãng m n ?. Và hãy thay m t l n n a b ng t “lên” cũng không phù h p, vì nó là hi n tư ng t nhiên: trăng tròn r i khuy t, trăng lên trăng l n s không còn cái b t ng màu nhi m n a. Ch có trăng “treo”. Ph i, ch có “ð u súng trăng treo” m i di n t h t ñư c cái hay, cái b ng b nh thơ m ng c a m t ñêm trăng “ñ ng ch gi c t i”, ch ng thơ m ng chút nào. Ta nên hi u bài thơ dư ng như ñư c sáng tác th i ñi m hi n t i “ñêm nay” trong m t không gian mà m t ñ t là “r ng hoang sương mu i” l nh l o và lòng ñ y ph p ph ng gi c s t i có nghĩa là cái ch t có th ñ n t ng giây t ng phút. Th nhưng ngư i lính y v n ñ ng c nh nhau ñ tâm h n h vút lên n thành v ng trăng. N u miêu t hi n th c thì v ng trăng y s có hình kh i c a không gian ba chi u. ñây, t ñi m nhìn xa, c v ng trăng và súng ñ u t n t i trên m t m t ph ng và trong h i ho nó mang tính bi u tư ng cao. T H u cũng có m t câu thơ ki u này: “ánh sao ñ u súng b n cùng mũ nan” và Ph m Ti n Du t thì “Và v ng trăng vư t lên trên qu ng l a” hay Hoàng H u “Ch m t n a v ng trăng thôi m t n a. Ai b quên phía chân tr i…”. Nhưng có l cô k t nh t, hay nh t v n là “ð u súng trăng treo”. Như ñã nói trên, không ph i ng u nhiên mà Chính Hun l y hình nh “ð u súng trăng treo” làm t a ñ cho t p thơ c a mình. Nó là bi u tư ng, là khát v ng và cũng là bi u hi n tuy t v i ch t lãng m n trong bài thơ cách m ng. Lãng m ng nhưng không thoát li, không quên ñư c nhi m v và trách nhi m c a mình. Lãng m n vì con ngư i c n có nh ng phút s ng cho riêng mình. Trư c cái ñ p mà con ngư i tr nên th ơ lãnh ñ m thì cu c s ng vô cùng t nh t. Âm hư ng c a câu thơ ñã ñi ñúng v i xu th l ch s c a dân t c. Hình nh trăng và súng ñã có nhi u trong thơ Vi t Nam nhưng chưa có s k t h p kì di u nào b ng hình nh ð u súng trăng treo c a Chính H u. N u như Elsa Trioslet – n văn sĩ Pháp có nói “Nhà văn là ngư i cho máu” thì tôi hãnh di n nói v i văn sĩ r ng: Chính H u ñã cho máu ñ t o nên câu thơ tuy t v i ñ c ng hi n cho cu c kháng chi n c a chúng ta. Và b n ơi! B n hãy th cùng tôi nh ng chú chim tr ng trên b u tr i, hãy hát vang lên ca khúc Hoà Bình vì hình nh ñ u súng trăng treo mà nhà thơ ñã g i vào ñó bao nhiêu khát v ng nay ñã thành hi n thưc. Ph i chăng ch t lính ñã th m d n vào ch t thi ca, t o nên dư v tuy t v i cho tình " ð ng chí" Nói ñ n thơ trư c h t là nói ñ n c m xúc và s chân thành. Không có c m xúc, thơ s không th có s c lay ñ ng h n ngư i, không có s chân thành chút h n c a thơ cũng chìm vào quên lãng. M t chút chân thành, m t chút lãng m n, m t chút âm vang mà Chính H u ñã gieo vào lòng ngư i nh ng c m xúc khó quên. Bài thơ " ð ng chí"
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

7

v i nh p ñi u tr m l ng mà như m áp, tươi vui; v i ngôn ng bình d dư ng như ñã tr thành nh ng v n thơ c a ni m tin yêu, s hy v ng, lòng c m thông sâu s c c a m t nhà thơ cách m ng Ph i chăng, ch t lính ñã th m d n vào ch t thơ, s m c m c ñã hòa d n vào cái thi v c a thơ ca t o nên nh ng v n thơ nh nhàng và ñ y c m xúc? Trong nh ng năm tháng kháng chi n ch ng th c dân Pháp gian lao, l ñương nhiên,hình nh nh ng ngư i lính, nh ng anh b ñ i s tr thành linh h n c a cu c kháng chi n, tr thành ni m tin yêu và hy v ng c a c dân t c. M ñ u bài thơ"ð ng chí", Chính H u ñã nhìn nh n, ñã ñi sâu vào c xu t thân c a nh ng ngư i lính: "Quê hương anh ñ t m n ñ ng chua Làng tôi nghèo ñ t cày lên s i ñá" Sinh ra m t ñ t nư c v n có truy n th ng nông nghi p, h v n là nh ng ngư i nông dân m c áo lính theo bư c chân anh hùng c a nh ng nghĩa sĩ C n Giu c năm xưa. ñ t nư c b k thù xâm lư c, T qu c và nhân dân ñ ng dư i m t tròng áp b c. "Anh" và "tôi", hai ngư i b n m i quen, ñ u xu t than t nh ng vùng quê nghèo khó. Hai câu thơ v a như ñ i nhau, v a như song hành, th hi n tình c m c a nh ng ngư i lính. T nh ng vùng quê nghèo kh y, h p t m bi t ngư i thân, t m bi t xóm làng, t m bi t nh ng bãi mía, b dâu, nh ng th m c xanh mư t màu,h ra ñi chi n ñ u ñ tìm l i, giành l i linh h n cho T qu c. Nh ng khó khăn y dư ng như không th làm cho nh ng ngư i lính chùn bư c: "Anh v i tôi ñôi ngư i xa l T phương tr i ch ng h n quen nhau Súng bên súng, ñ u sát bên ñ u ðêm rét chung chăn thành ñôi tri k " H ñ n v i Cách m ng cũng vì lý tư ng mu n dâng hi n cho ñ i. "S ng là cho ñâu ch nh n riêng mình". Chung m t khát v ng, chung m t lý tư ng, chung m t ni m tin và khi chi n ñ u, h l i k vai sát cánh chung m t chi n hào....Dư ng như tình ñ ng ñ i cũng xu t phát t nh ng cái chung nh bé y. L i thơ như nhanh hơn, nh p thơ d n d p hơn,câu thơ cũng tr nên g n gũi hơn: "Súng bên súng ñ u sát bên ñ u ðêm rét chung chăn thành ñôi tri k ð ng chí !..." M t lo t t ng li t kê v i ngh thu t ñi p ng tài tình, nhà thơ không ch dưa bài thơ lên t n cùng c a tình c m mà s ng t nh p ñ t ng t, âm ñi u hơi tr m và cái âm vang l lùng cũng làm cho tình ñ ng chí ñ p hơn, cao quý hơn. Câu thơ ch có hai ti ng nhưng âm ñi u l lùng ñã t o nên m t n t nh c tr m m, thân thương trong lòng ngư i ñ c. Trong muôn vàn n t nh c c a tình c m con ngư i ph i chăng tình ñ ng chí là cái cung b c cao ñ p nh t, lí tư ng nh t. Nh p th c a bài thơ như nh nhàng hơn, hơi th c a bài thơ cũng như m nh mai hơn.. Dư ng như Chính H u ñã th i vào linh h n c a bài thơ tình ñ ng chí keo sơn, g n bó và m t âm vang b t di t làm cho bài thơ mãi tr thành m t ph n ñ p nh t trong thơ Chính H u. H i c c a nh ng ngư i lính, nh ng kĩ ni m riêng tư qu là b t t n:
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

8

"Ru ng nương anh g i b n thân cày Gian nhà không m c k gió lung lay" Cái ch t nông dân thu n phác c a nh ng anh lính m i ñáng quý làm sao ! ð i v i nh ng ngư i nông dân, ru ng nương, nhà cuarwlaf nh ng th quý giá nh t. H s ng nh vào ñ ng ru ng,h l n lên theo câu hát u ơ c a bà c a m .H lơn lên trong nh ng "gian nhà không m c k gió lung lay". Tuy th , h v n yêu, yêu l m ch nh ng m nh ñ t thân quen, nh ng mái nhà thân thu c....Nhưng...h ñã vư t qua chân tr i c a cái tôi bé nh ñ ñ n v i chân tr i c a t t c . ði theop con ñư ng y là ñi theo khát v ng, ñi theo ti ng g i yêu thương c a trái tim yêu nư c. B l i sau lưng t t c nhưng bóng hình c a quê hương v n tr thành n i nh khôn nguôi c a m i ngư i lính. D u răng" m c k " nhưng trong lòng h p v trí c a quê hương v n bao trùm như mu n ôm p t t c m i k ni m. Không li t kê, cũng ch ng ph i l i ñ o ng thư ng th y trong thơ văn,nhưng hai câu thơ cũng ñ s c lay ñ ng h n thơ, h n ngư i: "Gi ng nư c g c ña nh ngư i ra lính" S nh mong ch ñ i c a quê hương v i nh ng chàng trai ra ñi t o cho h n quê có s c s ng mãnh li t hơn. Nhà thơ nhân hóa"gieengs nư c g c ña" cũng có n i nh khôn nguôi v i nh ng ngư i lính. Nhưng không k nh ng v t vô tri, tác gi còn s d ng ngh thu t hoán d ñ nói lên n i nh c a nh ng ngư i nhà, n i ngóng trông c a ngư i m ñ i v i con, nh ng ngư i v ñ i v i chòng và nh ng ñôi trai gái yêu nhau.... B l i n i nh , ni m thương, r i xa quê hương nh ng ngư i lính chi n ñ u trong gian kh : "Anh v i tôi bi t t ng cơn n l nh S t run ngư i v ng trán ñ m m hôi Áo anh rách vai Qu n anh có vài m nh vá Mi ng cư i bu t giá Chân không giày" Câu thơ ch m ch m vang lên nhưng l i ñ t quãng, ph i chăng s khó khăn, v t v , thi u th n c a nh ng ngư i lính ñã làm cho nh p thơ Chính H u sâu l ng hơn. ð t nư c ta còn nghèo, nh ng ngư i linha còn thi u th n quân trang, quân d ng,ph i ñ i m t v i s t rét r ng,cái l nh giá c a màn ñêm.....Ch ñôi m nh qu n vá,cái áo rách vai, ngư i lính v n v ng lòng theo kháng chi n, m c dù n cư i y là n cư i giá bu t, l ng câm. Tình ñ ng ñ i qu th t càng trong gian kh l i càng t a sáng,nó g n gũi mà chân th c, không gi d i, cao xa....Tình c m y lan t a trong lòng c a t t c nh ng ngư i lính. Tình ñ ng chí: "Là h p nư c u ng chung, năm cơm b n a Là chia nhâu m t trưa n ng, m t chi u mưa Chia kh p anh em m t m u tin nhà Chia nhau ñ ng trong chi n hào ch t h p Chia nhau cu c ñ i, chia nhau cái ch t" ( Nh - H ng Nguyên) M t n cư i l c quan, m t ni m tin t t th ng, m t tình c m chân thành ñã
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

9

ñư c Chính H u cô l i ch v i n cư i - bi u tư ng c a ngư i lính khi chi n ñ u, trong hòa bình cũng như khi xây d ng T qu c, m t n cư i ng o ngh , yêu thương, m t n cư i l c quan chi n th ng. "ðêm nay r ng hoang sương mu i ð ng c nh bên nhau ch giác t i" Nh p thơ ñ u ñ u 2/2/2 - 2/2/3 cô ñ ng t t c nét ñ p c a nh ng ngư i lính. ðó cũng chính là v ñ p ng i sáng trog gian kh c a ngư i lính. Vư t lên trên t t c , tình ñ ng ñ i, ñ ng chí như ñư c sư i m b ng nh ng trái tim ngư i lính ñ y nhi t huy t. V n ñ ng canh giư cho b u tr i Vi t Nam dù ñêm ñã khuya, sương ñã xu ng, màn ñêm cũng chìm vào quên lãng. Hình nh ngư i lính b ng tr nên ñ p hơn, thơ m ng hơn. ð ng c nh bên nhau s n sàng chi n ñ u. Xem vào cái chân th c c a c bài thơ,câu thơ cu i cùng v n tr nên r t nên thơ: " ð u súng trăng treo" Ánh trăng g n như g n li n v i ngư i lính: " H i chi n tranh r ng V ng trăng thành tri k " ( Ánh trăng- nguy n Duy) M t hình nh nên thơ, lãng m n nhưng cũng ñ m ch t chân th c, tr tình. M t s quy n hòa gi a không gian, th i gian,ánh trăng và ngư i lính. Cái th c ñan xen vào cái m ng, cái dũng khí chi n ñ u ñan xen vào tình yêu làm cho bi u tư ng ngư i lính không nh ng chân th c mà còn r c r ñ n l kì. Ch t lính hòa vào ch t thơ, ch t tr tình hòa vào ch t cách m ng, ch t thép hòa vào ch t thi ca. ð rung ñ ng và xao xuy n c a c bài thơ có l ch nh vào hình nh ánh trăng này. Tình ñ ng chí cũng th , lan t a trong không gian, xoa d u n i nh , làm vơi ñi cái giá l nh c a màn ñêm. ngư i chi n sĩ như c t cao ti ng hát ng i ca tình ñ ng chí. Thiêng liêng bi t như ng nào, hình nh nh ng ngư i lính, nh ng anh b ñ i c H sát c nh vai nhau " k vai sát cánh" cùng chi n hào ñ u tranh giành ñ c l p. Qu th t, m t bài thơ là m t xúc c m thiêng liêng, là m t tình yêu r ng l n, trong cái l n lao nh t c a ñ i ngư i. G p nhau trên cùng m t con ñư ng Cách m ng, tình ñ ng chí như ñư c th t ch t hơn b ng m t s i dây yêu thương vô hình. Bài thơ " ð ng chí" v i ngôn ng chân th c, hình nh lãng m n, n cư i ng o ngh c a các chi n sĩ ñã lay ñ ng bi t bao trái tim con ngư i. Tình ñ ng chí y có l s s ng mãi v i quê hương, v i T qu c, v i th h hôm nay, ngày mai hay mãi mãi v sau. ----------------------------------------------------------------ð 4. Em hãy phân tích bài thơ “ð ng chí” c a Chính H u. Ð ng chí là m t bài thơ tiêu bi u c a nhà thơ Chính H u và c a thơ ca Vi t Nam hi n ñ i. H nói t i thơ Chính H u là ngư i ta không th không nghĩ ñ n Ð ng chí. Bài thơ ñư c sáng tác vào năm 1948, sau chi n d ch Vi t B c năm 1947, ñánh
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

10

d u s xu t hi n cu m t nhà thơ m i trong th i kháng chi n ch ng th c dân Pháp. Bài thơ lúc ñ u dán báo tư ng ñơn v , sau in vào báo S th t, r i ñư c chép vào s tay các cán b , chi n sĩ, ñư c ph nh c, tr thành t i s n chung c a m i ngư i. Ð ng chí là bài thơ ca ng i m t tình c m m i, quan h m i gi a ngư i và ngư i trong cách m ng và kháng chi n. "Ð ng chí" trong ngôn ng sinh ho t chính tr và ñ i thư ng ñã thành ti ng xưng hô quen thu c, khi lý tư ng cách m ng ñoàn k t, g n bó m i ngư i ñã b t r sâu vào ñ i s ng. Nhưng m y ai ñã c m nh n ñư c n i dung tình c m phong phú m i m ch a ñ ng trong hai ti ng y? Ð làm hi n lên n i dung m i l trong nh ng t ng quen thu c, nhà thơ ph i dùng phép "l hóa". Không ph i ng u nhiên mà bài thơ b t ñ u t nh ng cái khác bi t và xa l . Ðây là l i c a nh ng ngư i ñ ng chí t th y cái m i l c a mình: Quê hương anh nư c m n ñ ng chua Làng tôi nghèo ñ t cày lên s i ñá Anh v i tôi hai ngư i xa la T phương tr i ch ng h n quen nhau. M i ngư i m t quê, ñ t ñai canh tác khác nhau, t p quán, phong t c h n là cũng khác. Mi n bi n nư c m n, ñ t phèn. Vùng ñ i trung du ñ t ít hơn s i ñá. Nh ng con ngư i t nh n là xa l , cách nhau c m t phương tr i và ch ng h n hò quen nhau. y th mà có m t s c m nh vô song, vô hình bi n h thành ñôi tri k : Súng bên súng ñ u gác bên ñ u Ðêm rét chung chăn thành ñôi tri k . Ðó là cu c s ng và chi n ñ u chung ñã làm thay ñ i t t c . Hai dòng thơ ch có m t ch "chung": "Ðêm rét chung chăn", nhưng cái chung ñã bao trùm t t c . "Súng bên súng" là chung chi n ñ u, "ñ u sát bên ñ u" thì chung r t nhi u: không ch là g n nhau v không gian mà còn chung nhau ý nghĩ, lý tư ng. "Ðêm rét chung chăn" là m t hình nh th t c m ñ ng và ñ y p k ni m. Nh ng ngư i t ng kháng chi n Vi t B c h n không ai quên cái rét Vi t B c và c a vùng r ng núi nói chung. H i y nhà thơ T H u t ng vi t: "Rét Thái Nguyên rét v Yên Th , Gió qua r ng Ðèo Kh gió sang". Cũng không ai quên ñư c cu c s ng chung g n bó m i ngư i: "Bát cơm s n a, chăn sui ñ p cùng". Ð p chăn chung tr thành bi u tư ng c a tình thân h u, m cúng, ru t th t. Nh ng cái chung y ñã bi n nh ng con ngư i xa l "thành ñôi tri k " Hai ch "Ð ng chí" ñ ng riêng thành m t dòng thơ là ñi u r t có ý nghĩa. Nhà thơ hoàn toàn có th vi t th này: "Ðêm rét chung chăn thành ñôi ñ ng chí". "Ð ng chí" và "tri k " ñ u cùng m t v n b ng, v n tr c, hai ch hoàn toàn có th thay th nhau mà không làm sai v n lu t, mà bài thơ có th rút ng n ñư c m t dòng. Nhưng n u vi t như th thì h ng. Ðêm rét chung chăn có nghĩa hai ch "Ð ng chí" r ng l n vô cùng. "Tri k " là bi t mình và suy r ng ra là bi t v nhau. "Ð ng chí" thì không ph i ch bi t nhau, mà còn ph i bi t ñư c cái chung r ng l n g n bó con ngư i trên m i m t. Hai ch "Ð ng chí" ñ ng thành m t dòng thơ ñ y s c n ng suy nghĩ. Nó nâng cao ý thơ ño n trư c và m ra ý thơ các ño n sau. "Ð ng chí" là cái có th c m nh n mà không d nói h t. Ph n hai bài thơ nói ñ n tình c m chung c a nh ng ngư i ñ ng chí. Nh ng câu thơ chia
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

11

thành "anh, tôi", nhưng gi a h ñ u là chung c . Ðo n hai c a bài thơ ñư c m ñ u b ng nh ng dòng tâm s nh nhà. Bây gi h chia s v i nhau nh ng tình c m quê hương và gia ñình. Ð i v i các chàng trai áo nâu ra tr n l n ñ u nh nhà là n i ni m thư ng tr c: Ru ng nương anh g i b n thân cày Gian nhà không m c k gió lung lay. Ð i v i ngư i nông dân, làm ru ng là quan tr ng nh t, nh ng vi c y ñành nh b n thân làm h . Gian nhà t m cũng ñành ch u hy sinh: "m c k gió lung lay". Câu thơ ngang tàng, ñư m ch t lãng m n như mu n nâng ñ con ngư i vư t lên cái b t ñ c dĩ c a hoàn c nh. Th h i ai có th "m c k " ñ cho gió làm xiêu ñ nhà mình? Ðó là m t thoáng t u nh n làm se lòng ngư i. Hai dòng thơ ñ y p n i nh , m c dù t i dòng th ba thì ch "nh " m i xu t hi n" Gi ng nư c g c ña nh ngư i ra lính Ngư i lính trong thơ Chính H u ñã r t nh nhà, nh quê nhưng h thương nh t v n là ngư i nhà nh h , dõi theo tn t c c a h , nh ng ngư i nơi nguy hi m. Hình nh "gi ng nư c" là nơi dân làng g p g sáng sáng, chi u chi u. "G c ña" là nơi dân làng ngh ngơi nh ng khi trưa n ng. Nh ng lúc y h s h i thăm nh ng ngư i trai ra tr n. Nhưng "gi ng nư c, g c ña" cũng là nơi hò h n, tình t l a ñôi: "Trăm năm d u l i h n hò, Cây ña b n cũa con ñò khác ñưa". Bi t bao là nh nhung. Nhưng ngư i lính không nói là mình nh , ch nói ai khác nh . Ðó cũng là c nh mình t vư t lên mình, nh ng dòng thơ nén tình riêng vì s nghi p chung, b ng nh ng l i ý nh , không m t chút n ào. B y dòng cu i c a ño n thơ dành nói riêng v n i gian kh . Cái gian kh c a b ñ i trong bu i ñ u kháng chi n ñã ñư c nói ñ n r t nhi u. Thôi H u trong bài “Lên C m Sơn” có nh ng câu th t c m ñ ng v nh ng ngư i lính. “ Cu c ñ i gió b i pha xương máu Ð t rét bao l n xé th t da Khuôn m t ñã lên màu t t b nh Ðâu còn tươi n a nh ng ngày hoa! Lòng tôi xao xuy n tình thương xót Mu n vi t bài thơ th m l nhoà T ng nh ng anh tôi t ng r máu Ðem thân xơ xác gi sơn hà” Anh v i tôi bi t t ng cơn n l nh S t run ngư i v ng trán ư t m hôi. Trong kháng chi n, chi n khu, b nh s t rét cơn là ph bi n nh t. Hai câu thơ nêu ñ các tri u ch ng c a b nh s t rét cơn. Nh ng ai nhi m b nh, tho t ñ u c m th y n l nh, sau ñó li n c m th y l nh t i lúc ngư i run c m c p, ñ p bao nhiêu chăn cũng không h t rét, trong khi ñó thì thân nhi t l i lên cao t i 40, 41 ñ ngư i vã c m hôi, vã vì nóng và vì y u. Ph i tr i qua b nh này thì m i hi u h t cái th t c a câu thơ. Sau cơn s t ñó là da xanh, da vàng, viêm gan, viêm lá lách… Ngoài kh v b nh t t là kh v trang b . Nh ng ngày ñ u kháng chi n, chưa có ñ áo qu n ñ ng ph c phát cho b ñ i. Ngư i lính mang theo áo qu n nhà ñi chi n ñ u, khi
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

12

rách thì và víu, có ngư i còn không có kim ch ñ vá, l y dây mà bu c túm ch rách l i, ngư i ta g i ñùa là "V túm", ñây "anh rách, anh vá" thông c m nhau. Áo anh rách vai Qu n tôi có vài m nh vá Mi ng cư i bu t giá Chân không giày Thương nhau tay n m l y bàn tay. "Mi ng cư i bu t giá" h n là cư i trong bu t giá, vì áo qu n không ch ng ñư c rét, mà cũng là n cư i vư t lên trên bu t giá, m c dù tr i l nh h n n cư i cũng khó mà tươi. Cũng có th là n cư i coi thư ng gian kh . Nhà thơ không vi t "n cư i bu t giá" mà vi t "Mi ng cư i bu t giá" h n là vì t "n cư i" quá tr u tư ng, v l i, n cư i ñây không bu t giá, mà nhà thơ thì mu n nói m t cách c th ñ n cái mi ng v i ñôi môi nh t nh t y. "Chân không giày" cũng là m t th c t ph bi n, và cái n i lên là tình thương yêu ñ ng ñ i: "Thương nhau tay n m l y bàn tay", m t hình nh h t s c m áp. Ch có năm dòng thơ, tác gi ñã v lên chân dung "anh b ñ i C H " bu i ñ u kháng chi n, nghèo kh , thi u th n nhưng tình ñ ng chí sư i m lòng h . N u ño n m t nói v s hình thành ñ ng chí, ño n hai nói v tình c m hi n ñ i, thì ño n ba nói v hành ñ ng chi n ñ u c a h : Ðêm nay r ng hoang sương mu i Ð ng c nh bên nhau ch gi c t i Ð u súng trăng treo. T nh n th c chung, tình c m chung, bài thơ k t vào hành ñ ng. Th i gian, không gian tr nên c th , công vi c cũng c th , nhưng không vì th mà s vi c thay th ch t thơ. Câu k t bài thơ là m t hình nh n i ti ng cô ñ ng, giàu ý v : ñ u súng trăng treo. M t hình nh b t ng . "Súng" và "trăng" là hai v t cách xa nhau trong không gian, l i ch ng có gì chung ñ liên tư ng. Hình nh này ch có th là phát hi n c a ngư i lính, súng lăm lăm trong tay ch gi c, và b t ng th y m t trăng treo l ng lơ trên ñ u súng. Ngư i không c m súng không th c m th y ñư c. R ng hoang sương mu i là r t bu t, nh ng ngư i lính rách rư i ñ ng c nh bên nhau và trăng như cũng ñ ng chung v i ngư i. Trăng là bi u trưng c a trong sáng và m ng mơ. "Ð u súng" chi n ñ u c a ngư i ñ ng chí có thêm m t trăng ñã m ra bi t bao liên tư ng phong phú. Ð ng th i câu thơ b n ti ng như cũng nén l i, d n vào bên trong, t o thành cái k t không l i. Ðo n m t và hai toàn nh ng l i tâm s . Ðo n cu i l i là b c tranh c ñi n, hàm súc. Ð ng chí là bài thơ r t tiêu bi u cho phong cách cô ñ ng, ki m l i c a nhà thơ Chính H u. --------------------------------------------ð 4. Có ý ki n cho r ng m t trong nh ng thành t u quan tr ng c a Thơ M i (1932 1945) là ñã c i bi n câu thơ ñi u ngâm c ñi n thành câu thơ ñi u nói hi n ñ i. B ng hi u bi t c a mình em hãy làm sáng t ý ki n trên.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

13

“Có ý ki n cho r ng m t trong nh ng thành t u quan tr ng c a Thơ M i (1932 1945) là ñã c i bi n câu thơ ñi u ngâm c ñi n thành câu thơ ñi u nói hi n ñ i”. Nh n ñ nh này ñúng. Nhưng, c n ph i thêm hai ch : “bư c ñ u”. Thơ M i ch bư c ñ u làm cu c vư t mình kh i ñi u ngâm, mà chưa thoát ñư c bao nhiêu. ðây ñó ñã có nh ng cú vu t ra ngoài, nhưng v căn b n, Thơ M i v n n m dài dài trong vòng ôm ve vu t c a ñi u ngâm. Cách m ng tháng Tám bùng n , câu thơ hi n ñ i d n thân vào m t th c t i m i, nh ng b c xúc cách tân trong lòng nó c n cào h n lên. Nhưng ch b t ñ u t kháng chi n ch ng Pháp tr ñi, thơ hi n ñ i m i d t khoát c tuy t v i s v n vít c a ñi u ca ngâm dai d ng hàng ngàn năm y. Câu thơ hi n ñ i b y gi m i trút b h n l t y ph c tha thư t c a ñi u ngâm m t cách cương quy t và t ch ñ tr thành ñi u nói th c th . Ch Lan Viên, m t thi sĩ thành t u v i c hai th i ñ i thơ, có l ñã là ngư i phát ngôn t giác nh t v ñi u này, khi ñ i l p: “Xưa tôi hát và bây gi tôi t p nói / Ch nói thôi m i nói h t ñư c ñ i” (Trích S tay thơ). Như v y, Thơ M i v n còn là “hát” (ngâm) ch sang thơ th i sau m i th c là “nói”. Ghi công cho nh ng bư c b t phá táo b o mà thành ñ t ph i k ñ n Tr n Mai Ninh, Nguy n ðình Thi, H ng Nguyên, H u Loan, Tr n D n, Lê ð t, Hoàng Trung Thông v.v… và không th không k ñ n Chính H u v i ð ng chí. T Ngày v ñ n ð ng chí, có ngư i ñã xem ñó là cu c t ñính chính c a tác gi trong nh n th c v hi n th c. Cũng có th hình dung m t cách khác: ñó là cu c “thau chua r a phèn” trong thi c m và thoát xác trong ngôn ng thi ca. Cái ñ p chinh phu ñã tháo lui trư c cái ñ p v qu c. Thi nh m mi u mà mòn phai xơ sáo c a “áo hào hoa” và “hài v n d m” ñã như ng ch cho thi nh m c mà th c c a “áo rách vai”, “qu n vài m nh vá”, “chân không giày”. Câu thơ ñi u ngâm (hát) óng chu t lư t là ñã như ng l i cho câu thơ ñi u nói thô ráp mà tươi rói, v n hăng v ñ i mà súc tích dư ba. H n vì ð ng chí có ph m ch t c a m t ñ i bi u, mà gi i nghiên c u th m bình vây quanh thi ph m khá ñông. ðã có nhi u khai thác thú v t không ít bình di n c a nó. Là ngư i ñ n sau, b n tâm c a tôi v ð ng chí l n này ch nh m vào c u trúc và ngôn ng . C u trúc c a m t thi ph m ph thu c r t nhi u vào ý tư ng ch ñ o c a nó. Mà ý tư ng ch ñ o bao gi cũng tri n khai thành m ch suy c m trong toàn bài. M t câu h i ñ t ra: m ch suy c m trong bài ð ng chí b t ñ u t ñâu? H i th c như l n th n. Thì t ñ u ch còn t ñâu n a? Không h n. Hình như không ph i t ñ u. Mà t cu i. Chính th c là t cái “ñêm nay”” Kh ng ñ nh th có gì phi lý chăng? Không. Bao gi thơ tr tình cũng hi n t i hoá quá kh . ði u này ñã thành quy lu t. Tâm tư dù thu c v quá kh thì v n c ph i ñư c trình bày như là hi n t i, như ñương di n ra. Mà hi n t i trong thi ph m ch có m t “ñêm nay”. y là lúc hai ngư i lính ñang “ñ ng c nh bên nhau ch gi c t i”. Ch lát n a, chi n s s n ra. Gi a h , bi t ai còn ai m t. Tình hu ng y thư ng xui khi n con ngư i nh l i nh ng k ni m tình nghĩa, nh ng gì ñã khi n h g n bó v i nhau. Th là h i c ñưa h ngư c tr v v i quá kh xa, khi quan h b t ñ u... r i quá kh g n, khi h ñã nên tình nên nghĩa... Và c th , theo ñư ng dây c a k ni m, h i c l i ñưa h v hi n t i, v l i “ñêm nay”, cho h tin c y, cho h thanh th n trư c giây phút ñ i m t v i k thù. M ch tâm tư ñã n y sinh như th . Thi ph m cũng thành hình như th . Nói cách
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

14

khác, b ng cu c tâm tình c a ñôi b n lính bên chi n hào, bài thơ ñã tìm ñư c m t hình hài phù h p ñ t ñ nh d ng cho mình.: ðêm nay r ng hoang sương mu i M ch tâm tư y ñã chuy n t i ý tư ng ch ñ o nào? Ý tư ng v tình ñ ng chí. Dư ng như, Chính H u mu n th hi n nh ng suy c m c a mình v m i tình cao ñ p này. ðó là nh ng khám phá sâu s c v tình ñ ng chí gi a nh ng ngư i v qu c - m t quan h v a m i ñư c cu c kháng chi n khai sinh. Có ph i c g i nhau b ng hai ti ng “ñ ng chí” là hi n nhiên có tình ñ ng chí không? Hình như không. Ph i tr i bao tháng ngày, ph i bi t bao k ni m, quan h m i th m d n lên t ng bư c, r i ñ n m t ngày kia, t t c m i k t tinh thành tình ñ ng chí. Chính H u ñã khéo léo cài ñ t m ch lu n lý (ñúc k t v quan h ) vào m ch tâm tình (b c b ch v tình c m). S ñan quy n nhu n nhuy n và tinh vi c a hai m ch này ñã làm nên c u trúc c a bài thơ. Nhìn kĩ, hai m ch y v a hoà vào nhau v a d t díu nhau ñi su t m ch thơ b i cùng nương theo m t ch ñ ng. Nói vui, thi ph m ñã t c m t ch ñ ng ñ n... xương. Tho t tiên, là ñ ng c nh; quan h còn là xa l : Quê hương anh nư c m n ñ ng chua Làng tôi nghèo ñ t cày lên s i ñá Nh ng câu thơ y nói cùng ta r ng h ñ u xu t thân nông dân, ñ u là con ñ c a nh ng mi n quê nghèo khó, và quan tr ng hơn, h ñ u nh ng góc bi n chân tr i. N u không có cu c chi n tranh này, h s vĩnh vi n là nh ng ngư i xa l , m i ngư i s s ng riêng m t s ph n, ngư i này không bi t có ngư i kia trên ñ i. Cu c kháng chi n là cu c h i ng l n. Nó bi n nh ng ngư i xa l thành thân quen. Vào lính, h thành ngư i ñ ng ngũ: Anh v i tôi ñôi ngư i xa l T phương tr i ch ng h n quen nhau Nhưng ñ ng ngũ ñã là ñ ng chí chưa? Chưa. Thân quen thôi chưa ñ thành ñ ng chí. R i cùng v i th i gian, ñ i s ng quân ngũ c làm h xích l i g n hơn : Súng bên súng ñ u sát bên ñ u ðêm rét chung chăn thành ñôi tri k ð ng chí Nhi m v làm h g n k - hai ch “bên” và “sát” ñã xoá b h n ñi cái kho ng cách v i v i c a nh ng phương tr i. Nhưng ñ ng nhi m cũng chưa là ñ ng chí. Quân s ch xoá ñư c kho ng cách không gian, tâm s m i xoá ñư c kho ng cách tình c m. T l loi góc b chân tr i, h ñã t v r r dư i m t t m chăn. T ñ ng ngũ ñã thành ñ ng c m. T thân quen gi h thành tri k . B y gi , tình ñ ng chí m i th c s k t tinh. T “bên” b t lên như m t ti ng reo, m t v l b t ng , m t chiêm nghi m chín ch n. Câu thơ ñ t ng t ng n l i như m t k t t a. Tình ñ ng chí khác nào m t tinh th l p lánh, sau bao k ni m và th i gian. ” qua “sát” ñ n “chung” là c m t hành trình, quan h ñ ng ñ i c ñư m lên, c th m d n mà thành tình ñ ng chí. Hai ti ng “ð ng chí V y là, theo chân ch “ñ ng”, hai m ch lu n lý và c m xúc ñã ch p vào nhau, m t chi u qui n p : ð ng c nh -> ñ ng ngũ -> ñ ng c m -> ñ ng chí Xa l -> quen nhau -> tri k
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

15

ph n sau, chúng ta còn th y nh ng ch ñ ng - cùng khác ñã vun ñ p cho tình ñ ng chí c a h . Cùng m t n i b n lòng như nhau v h u phương: Ru ng nương anh g i b n thân cày / Gian nhà không m c k gió lung lay / Gi ng nư c g c ña nh ngư i ra lính. Cùng s chia nh ng n i cơ hàn: Tôi v i anh bi t t ng cơn n l nh / S t run ngư i v ng trán ư t m hôi. Và ñ ng cam c ng kh : Áo anh rách vai / Qu n tôi có vài m nh vá / Mi ng cư i bu t giá / Chân không giày. Cu i cùng, như quy n p c a m i quy n p, thi sĩ ch ra cái lõi c a tình ñ ng chí chính là tình thương: Thương nhau tay n m l y bàn tay Tình thương là v mu i c a tình ngư i, là ch t keo c a m i g n bó, là c i r c a ñ c hy sinh. Thương nhau, con ngư i có th thu chung v i nhau. Thương nhau, con ngư i có th che ch nhau, hy sinh cho nhau. ðó là k t tinh sâu n ng nh t c a quan h ngư i v i ngư i. Không ph i ng u nhiên, khi nh n th y tình ñ ng chí c a mình có c t lõi là tình thương, h không tr m mình trong h i c n a, mà l p t c v ngay hi n t i. B i th là ñ , tình ñ ng chí gi a mình và ngư i b n cùng chi n hào, ñây ñã th c s là ñi m t a tin c y r i, nó hoàn toàn có th giúp h ñ i m t v i s hà kh c c a thiên nhiên và s hi m nguy c a chi n s : ðêm nay r ng hoang sương mu i ð ng c nh bên nhau ch gi c t i ð u súng trăng treo. Tin c y cho h thanh th n. Thanh th n khi n h ñón nh n ñư c v ñ p c a v ng trăng lơ l ng treo trên ñ u mũi súng. Kho nh kh c y, ngư i chi n sĩ b ng thành thi sĩ. Như v y, theo nh ng m ng l n c a thi ph m, có th th y m t ý tư ng tr n v n: tình ñ ng chí ñư c n y n trong kháng chi n, ñư c vun ñ p trong gian lao, và thành ñi m t a tin c y khi ñ i m t v i nguy hi m, b i tình thương chính là c t lõi c a m i tình y. T thơ là m t khám phá, tình thơ là m t tâm s , m ch thơ là m t h i c. T t c ñã hoá thân vào nhau, nh t th hoá trong m t ki n trúc ngôn t . Làm nên ki n trúc y, ph i k c thành công v ch t li u ngôn t c a ð ng chí. Có th có nh ng cách c m nh n và ñ nh danh khác nhau v ñ c s c ngôn ng c a thi ph m này. Ch ng h n, m t ngôn ng gi n d . M t ngôn ng bám sát ñ i s ng. M t ngôn ng kho kho n ch c n ch. M t ngôn ng r t g n v i l i thư ng c a ngư i lính v.v… ðó ñ u là nh ng v ñ p th c s . Tôi mu n nói ñ n m t khía c nh khác thu c v cách t ch c ngôn ng h t s c ăn nh p v i ý tư ng toàn bài: tính c p ñôi. Bài thơ vi t v tình ñ ng chí, nhân v t trung tâm là m t c p ñ ng chí, thì còn ñ c tính nào ăn ý cho b ng tính c p ñôi? L p t di n t ý ni m c p ñôi chi m v th ưu tiên. C p ñ i t : anh - tôi luôn ñư c dùng sóng ñôi, r i các hình nh, các v câu thư ng song hành, song ñôi ñ g i ý ni m v s bình ñ ng g n bó: quê hương anh - làng tôi, anh v i tôi, tôi v i anh, áo anh - qu n tôi... L p t di n t s m t thi t, g n k t c a tình b ng h u, tình ñ ng ñ i, tình tri k : ñôi, bên, sát, chung, n m... Có nh ng trư ng h p m t ñ ñôi như th r t dày, nhưng v n r t t nhiên, nhu n nhuy n : Súng / bên súng // ñ u / sát bên ñ u Ta có th th y hai v l n c a câu ñi thành c p ñôi, ñã ñành, mà ngay trong t ng v l n y, các v nh cũng c p kè t ng ñôi g n bó v i nhau!
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

16

T “ñôi” ñây th t ý nh , súc tích: ñôi ngư i xa l , ñôi tri k . Ch ng ph i th sao? V s lư ng, nó v n ch hai ñ i tư ng, hai con ngư i, như t “hai”. Tuy nhiên, “hai” là trung tính, hai ñ i tư ng ñư c nói ñ n không nh t thi t ph i ch t ch , mà thư ng nghiêng v ng u nhiên, r i r c. Còn “ñôi” v a mang ý ni m s lư ng, v a bao hàm ý ni m quan h . Hai ñ i tư ng ph i có m i g n bó khăng khít, h u cơ, không th tách r i thì m i là “ñôi”. Trong ñó, t ng ñ i tư ng l ch ñư c là mình khi ñi thành ñôi, xé l ra, nó không còn th c là mình n a. Ví như: “ñôi m t”, “ñôi tay”, “ñôi gò má”, “ñôi gò b ng ñ o”, “ñôi ñũa”, “ñôi hoa tai” v.v… Ta hi u vì sao, Chính H u không dùng “hai” khi h là “tri k ”, ñã ñành, mà ngay khi h hãy còn là ngư i “xa l ”, cũng không dùng “hai”, c nh t thi t ph i “ñôi”. Dư ng như trong c m nh n ñ y tin yêu v con ngư i và cu c s ng, thì trong nh ng cá th y, dù lúc ñương còn xa l ñ i v i nhau, thì t ng ngư i ñã s n mang tâm nguy n ñư c g n k t, nghĩa là s n mang nh ng cái m m ñ sau này thành “ñôi” r i v y. Nhưng ñáng nói hơn c v n là cách dùng thành ng và t ch c ngôn t theo phong cách thành ng . Tính ch t ñi u nói c a l i thơ trong thi ph m (qua gi ng c a nh ng chàng trai làng ra lính) ñã nh c y r t nhi u vào ñi u này. C th là thành ng b n ti ng. Thành ng b n ti ng là m t t h p ch t ch g m hai v . M i v m t ñ i tư ng. Chúng thư ng thu c v m t trong hai ki u quan h : tương ñ ng -“M t hoa da ph n”, “G ng cay mu i m n”, “M t n ng hai sương”v.v…, ho c tương ph n - “Ông ch ng bà chu c”, “Tr ng ngư c kèn xuôi", “B còn thóc h t”v.v… Trong m t bài thơ không dài, Chính H u ñã dùng khá nhi u thành ng và c m t theo l i thành ng : Nư c m n ñ ng chua, Gi ng nư c g c ña, R ng hoang sương mu i, ð u súng trăng treo… Trong bài thơ, ta ñã th y h th ng s v t thư ng ñi thành c p ñôi khá ph bi n: anh - tôi, súng bên súng, ñ u bên ñ u, áo - qu n, tay n m bàn tay… Thì nh ng c p hình nh trong các c m thành ng trên ñây l i b sung thêm vào ñ i ngũ ñông ñ o nh ng c p ñôi y, khi n cho tính c p ñôi n i h n lên như m t phong cách ngôn ng ñ c thù c a thi ph m. ði u thú v là, nhìn kĩ còn th y, s v t trong các thành ng này không ch luôn g n v i nhau thành c p thành ñôi. Mà quan h c a chúng cũng nghiêng v m i tương ñ ng. Cho nên chúng g i ñư c r t nhi u v m i tương thân tương ái c a nh ng ngư i ñ ng chí. Ta không kh i ng ngàng v s ý nh khi thi sĩ dùng thành ng Gi ng nư c g c ña. C p hình nh này v a là bi u tư ng c a tình quê hương, v a là bi u tư ng c a tình ñôi l a. Nh ng ngư i lính ra tr n, không ch quê hương trông ñ i mà ngư i yêu cũng trông mong. Dùng thành ng y, tâm lý c a nh ng ngư i nông dân m c áo lính hi n lên th t t nh . H thư ng ng i ng n, ngư ng ng p khi ph i nói ñ n chuy n tình yêu c a mình, dù ñang trò chuy n v i b n thân ñi n a. Vì th , v i thành ng gi ng nư c g c ña, h ñã tránh ñư c cái pha “ch t ngư i” y - tình yêu ñôi l a c a h ñã nép sau tình quê hương m t cách an toàn! Tuy nhiên, ñ c s c hơn c , v n là câu k t hoàn toàn vi t theo l l i thành ng : ð u súng trăng treo Câu thơ cũng g m hai v v i hai hình nh. Ngoài s ch t ch v n có mà phong cách thành ng ñem l i cho c m t này, t nó cũng còn là m t ki n trúc v i m t tr t t không th ñ o ngư c, xét c v hình nh l n âm thanh. Trư c h t là tr t t hình nh. M t thành ng b n ti ng, ñôi khi hai v có th hoán ñ i khá linh ho t mà không nh hư ng l m ñ n nghĩa c a nó. Ví như R ng bay phư ng múa ñ o thành Phư ng múa r ng bay.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

17

Xem ra ñây, ch có th là ð u súng trăng treo, súng trư c trăng sau, mà không th ngư c l i. Vì sao ư? Là câu k t, nó ñem l i cho m ch v n ñ ng c a bài thơ m t b t ng : toàn bài h u như không có chi ti t s v t nào thu c v ánh sáng, khi n ngư i ñ c có c m giác ñang ñi trong cõi âm u c a dòng h i c v quá kh c a ngư i lính, thì ñ n ñây, ánh sáng ñ t hi n v i v ng trăng treo. V ng trăng càng v trí chót cùng c a bài thơ thì ý nghĩa càng giàu, b t ng càng l n. V ng trăng v a là k t tinh sáng ñ p nh t c a tình ñ ng chí, v a to sáng lên toàn bài, tô ñi m cho th gi i c a tình ñ ng chí y. N u cu i cùng là hình nh “ñ u súng” thì sao ? Thì … gay nh ? Song song v i nó là tr t t âm thanh. Trong thành ng b n ti ng, bao gi cũng có s ñ p ñ i v âm thanh gi a hai v . V này b ng thì v kia tr c. Và cũng thư ng hoán v ñư c cho nhau. Trư ng h p câu k t này, thì khác. Xem ch ng, tr t t y là t i ưu. Nh t thi t ph i là ð u súng trăng treo, tr c trư c b ng sau. B i vì, có như v y, bài thơ m i k t thúc b ng thanh b ng. Thanh b ng êm nh , g i ñư c c m giác nh nhàng, êm . Nó m ra m t không gian ñêm trăng thoáng sáng to lan. Quan tr ng hơn, nó g i ñư c s thanh th n trong tâm h n nh ng ngư i lính mà ni m tin c y vào tình ñ ng chí sâu n ng và cao c v a ñem ñ n cho h . Th hình dung n u nó k t thúc b ng thanh tr c? Các c m giác này s l p t c tiêu tan. Quan h hư ng ngo i gi a câu k t v i ch nh th như v y ñã là ñáng k . Nhưng s còn ñáng nói hơn chút n a, khi xem xét c u trúc n i t i c a nó t tr t t bi u tư ng. ð c câu k t, t góc ñ bi u tư ng, có th th y nh ng c p tương ng v i các l p nghĩa tư ng trưng: ñ u súng - trăng treo, chi n tranh - hoà bình, hi n t i - tương lai, hi n th c - lãng m n, th c t i - mơ ư c... M t tr t t trư c sau như th , li u có th ñ o ngư c ñư c không? Và, ð ng chí có th thành m t ki n trúc ngôn t hoàn h o không, n u thi ph m không ñư c xây c t b ng m t v t li u như v y? Hoá ra, gi a c u trúc và v t li u cũng có m i quan h ... ñ ng chí! -----------------------------------ð 5. Em hãy phân tích bài thơ “Beáp löûa ” c a B ng Vi t. Trong cu c ñ i, ai cũng có riêng cho mình nh ng k ni m c a m t th i u thơ h n nhiên, trong sáng. Nh ng k ni m y là nh ng ñi u thiêng liêng, thân thi t nh t, nó có s c m nh phi thư ng nâng ñ con ngư i su t hành trình dài và r ng c a cu c ñ i. B ng Vi t cũng có riêng ông m t k ni m, ñó chính là nh ng tháng năm s ng bên bà, cùng bà nhóm lên cái b p l a thân thương. Không ch th , ñi u in ñ m trong tâm trí c a B ng Vi t còn là tình c m sâu ñ m c a hai bà cháu. Chúng ta có th c m nh n ñi u ñó qua bài thơ “B p l a” c a ông. Trong cu c ñ i, ai cũng có riêng cho mình nh ng k ni m c a m t th i u thơ h n nhiên, trong sáng. Nh ng k ni m y là nh ng ñi u thiêng liêng, thân thi t nh t, nó có s c m nh phi thư ng nâng ñ con ngư i su t hành trình dài và r ng c a cu c ñ i. B ng Vi t cũng có riêng ông m t k ni m, ñó chính là nh ng tháng năm s ng bên bà, cùng bà
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

18

nhóm lên cái b p l a thân thương. Không ch th , ñi u in ñ m trong tâm trí c a B ng Vi t còn là tình c m sâu ñ m c a hai bà cháu. Chúng ta có th c m nh n ñi u ñó qua bài thơ “B p l a” c a ông. B ng Vi t thu c th h nhà thơ trương thành trong kháng chi n ch ng Mĩ. Bài thơ “ B p lư ” ñư c ông sáng tác năm 1963 lúc 19 tu i và ñang ñi du h c Liên Xô. Bài thơ ñã g i l i nh ng k ni m ñ y xúc ñ ng v ngư i bà và tình bà cháu, ñ ng th i th hi n lòng kính yêu, trân tr ng và bi t ơn c a ngư i cháu v i bà, v i gia ñình, quê hương, ñ t nư c. Tình c m và nh ng k ni m v bà ñư c khơi g i t hình nh b p l a. nơi ñ t khách quê ngư i, b t g p hình nh b p l a, tác gi ch t nh v ngư i bà: “ M t b p l a ch n v n sương s m M t b p l a p iu n ng ñư m Cháu thương bà bi t m y n ng mưa.” Hình nh “ch n v n” g i lên nh ng m nh kí c hi n v trong tác gi m t cách ch p ch n như khói b p. B p l a ñư c th p lên, nó h t ánh sáng lên m i v t và to sáng tâm h n ñ a cháu thơ ngây. B p l a ñư c th p lên ñó cũng là b p l a c a cu c ñ i bà ñã tr i qua “ bi t m y n ng mưa”. T ñó, hình nh ngư i bà hi n lên. Dù ñã cách xa n a vòng trái ñ t nhưng dư ng như B ng Vi t v n c m nh n ñư c s v v , yêu thương, chăm chút t ñôi tay kiên nh n và khéo léo c a bà. Trong cái kho nh kh c y, trong lòng nhà thơ l i trào dâng m t tình yêu thương bà vô h n. Tình c m bà cháu thiêng liêng y c như m t dòng sông v i con thuy n nh ch ñ y p nh ng k ni m mà su t cu c ñ i này ch c ngư i cháu không bao gi quên ñư c và cung chính t? ñó, s c m và ánh sáng c a tình bà cháu cũng như c a b p l a lan to toàn bài thơ. Kh thơ ti p theo là dòng h i tư ng cùa tác gi v nh ng k ni m c a nh ng năm tháng s ng bên c nh bà. L i thơ gi n d như l i k , như nh ng câu văn xuôi, như th th , tâm tình, tác gi như ñang k l i cho ngư i ñ c nghe v câu chuy n c tích tu i thơ mình. N u như trong câu chuy n c tích c a nh ng b n cùng l a khác có bá tiên, có phép màu thí trong câu chuy n c a băng Vi t có bà và b p l a. Trong nh ng năm ñói kh , ngư i bà ñã g n bó bên tác gi , chính bà là ngư i xua tan b t ñi cái không khí ghê r n c a n n ñói 1945 trong tâm trí ñ a cháu. Cháu lúc nào cũng ñư c bà ch che, bà d u có ñói cũng ñ cháu thi u b a ăn nào, bà ñi mót t ng c khoai, ñào t ng c s n ñ â cháu ăn cho kh i ñói: “Lên b n tu i cháu ñã quen mùi khói Năm y là năm ñói mòn ñói m i B ñi ñánh xe khô r c ng a g y Ch nh khói hun nhèm m t cháu Nghĩ l i ñ n gi s ng mũi còn cay!” Chính “mùi khói” ñã xua ñi cái mùi t khí trên kh p các ngõ ngách. Cũng chính cái mùi khói y ñã qu n l i và bám l y tâm h n ñ a tr . Dù cho tháng năm có trôi qua, nh ng kí c y cũng s ñ l i ít nhi u n tư ng trong lòng ñ a cháu ñ r i khi nghĩ l i l i th y “s ng mũi còn cay”. Là mùi khói làm cay m t ngư i ngư i cháu hay chính là t m lòng c a ngư i bà làm ñ a cháu không c m ñư c nư c m t? 19

http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

“ Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm b p Tu hú kêu trên nh ng cách ñ ng xa Khi tu hú kêu bà còn nh không bà Bà hay k chuy n nh ng ngày Hu Ti ng tu hú sao mà tha thi t th !” “Cháu cùng bà nhóm l a”, nhóm lên ng n l a c as s ng và c a tìng yêu bà cháy b ng c a m t c u bé h n nhiên, trong tr ng như m t trang gi y.Chính hình nh b p l a quê hương, b p l a c a tình bà cháu ñó ñã g i nên m t liên tư ng khác, m t h i c khác trong tâm trí thi sĩ thu nh . ðó là ti ng chim tu hú kêu. Ti ng tu hú kêu như gi c giã lúa mau chín, ngư i nông dân mau thoát kh i cái ñói, và dư ng như ñó cũng là m t chi c ñ ng h c a ñ a cháu ñ nh c bà r ng: “Bà ơi, ñ n gi bà k chuy n cho cháu nghe r i ñ y!”. T “tu hú” ñư c ñi p l i ba l n làm cho âm ñi u c u thơ thêm b i h i tha thi t, làm cho ngư i ñ c c m th y như ti ng tu hú ñang t xa v ng v trong ti m th c c a tác gi .Ti ng “tu hú” lúc mơ hà, lúc văng v ng t n ng cánh ñ ng xa lâng lâng lòng ngư i cháu xa x . Tii ng chim tu hú kh c kho i làm cho dòng k ni m c a ñ a cháu tr i dài hơ, r ng hơn trong cái không gian xa th ng c a n i nh thương. N u như trong nh ng năm ñói kém c a n n ñói 1945, bà là ngư i g n bó v i tác gi nh t, yêu thương tác gi nh t thì trong tám năm ròng c a cu c kháng chi n ch ng Mĩ, tình c m bà cháu y l i càng sâu ñ m: “M cùng cha b n công tác không v Cháu cùng bà, bà b o cháu nghe Bà d y cháu làm, bà chăm cháu h c. Nhóm b p l a nghĩ thương bà khó nh c Tu hú ơi! Ch ng ñ n cùng bà Kêu chi hoài trên nh ng cách ñ ng xa” Trong tám năm y, ñ t nư c có chi n tranh, hai bà cháu ph i r i làng ñi t n cư, b m ph i ñi công tác, cháu vì th ph i cùng bà trong quãng th i gian y, nhưng dư ng như ñ i v i ñ a cháu như th l i là m t ni m h nh phúc vô b .? cùng bà, ngày nào cháu cũng cùng bà nhóm b p. Và trong cái khói b p ch p ch n, m m o o y, ngư i bà như m t bà tiên hi n ra trong câu truy n c huy n o c a cháu. N u như ñ i v i m i chúng ta, cha s là cánh chim ñ nâng ư c mơ c a con vào m t khung tr i m i, m s là cành hoa tươi th m nh t ñ con cài lên ng c áo thì ñoiá v i B ng Vi t, ngư i bà v a là cha, v alà m , v a là cách chim, là m t cành hoa c a riêng ông. Cho nên, tình bà cháu là vô cùng thiêng liêng và quý giá ñ i v i ông. Trong nh ng tháng năm s ng bên c nh bà, bà không ch chăm lo cho cháu t ng mi ng ăn, gi c ng mà còn là ngư i th y ñ u tiên c a cháu. Bà d y cho cháu nh ng ch cái, nh ng phép tính ñ u tiên. Không ch th , bà còn d y cháu nh ng bài h c quý giá v cách s ng, ñ o làm ngư i. N ng bài h c ñó s là hành trang mang theo su t quãng ñ i còn l i c a cháu. Ngư i bà và tình c m mà bà dành cho cháu ñã th t s m t ch d a v ng ch c v c v t ch t l n tinh th n cho ñ a cháu be ùb ng. Cho nên khi bây gi nghĩ v bà, nhà thơ càng thương bà hơn vì cháu ñã ñi r i, bà s v i ai, ai s ngư i cùng bà nhóm l a, ai s cùng bà chia s nh ng câu chuy n nh ng ngày Hu ,... Thi sĩ b ng t h i lòng mình: “Tu hú ơi, ch ng ñ n cùng bà?”. M t l i than th th hi n n i nh mong bà sâu s c c a ñ a cháu nơi x ngươi. Ch
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

20

trong m t kh thơ mà hai t “bà”, “cháu” ñã ñư c nh c ñi nh c l i nhi u l n g i lên hình nh hai bà cháu sóng ñôi, g n bó, qu n qúit không r i. Chi n tranh, m t danh t bình thư nh nhưng s c l t t c a nó thì kh c li t vô cùng, nó ñã gây ra ñau kh cho bao ngư i, bao nhà. Và hai bà cháu trong bài thơ cũng tr thành m t n n nhân c a chi n tranh: gia ñình b chia c t, nhà b gi c ñ t cháy r i... “Năm gi c ñ t làng cháy tàn cháy r i Hàng xóm b n bên tr v l m l i ð ñ n bà d ng l i túp l u tranh V ng v ng lòng bà d n cháu ñinh ninh: “B chi n khu b còn vi c b Mày vi t thư ch k này k n C b o nhà v n ñư c bình yên!’ Cu c s ng càng khó khăn, c nh ng càng ng t ngèo, ngh l cc a bà càng b n v ng, t m lòng a bà càng mênh mông. Qua ñó, ta th y hi n lên m t ngư i bà c n cù, nh n n i và giàu ñ c hi sinh. Dù cho ngôi nhà, túp l u tranh c a hai bà cháu ñã b ñ t nh n, nơi nương thân c a hai bà cháu nay ñã khong còn, bà dù có ñau kh th nào cũng không dám nói ra vì s làm ñ a cháu bé bong c a mình lo bu n. Bà c ng r n, d t cháu vư t qua m i khó khăn, bà không ñ a con ñang b n vi c nư c ph i lo l ng chuy n nhà. ði u ñó ta có th th y rõ qua l i d n c a bà: “Mày có vi t thư ch k này k n / C b o nhà v n ñươc bình yên!”. L i dăn c a bà nôm na gi n d nhưng ch t ch a bi t bao tình. Gian kh , thi u th n, bao n i nh thương con bà ñ u ph i nén vào trong lòng ñ yên lòng ngư i nơi ti n tuy n. Hình nh ngư i bà không ch còn là ngư i bà c a riêng cháu mà còn là m t bi u tư ng rõ nét cho nh nh ngư i ph n a Vi t Nam giàu ñ c hi sinh, thương con qúy cháu. K t thúc kh thơ, B ng Vi t ñã nâng hình nh b p l a tr thành hình nh ng n, m t ng n l a: “M t ng n l a lòng bà luôn s n, M t ng n l a ch a ni m tin dai d ng”. Hình nh ng n l a to sáng trong câu thơ, nó có s c truy n c m m nh m . Ng n l a c a tình yên thương, ng n l a c a ni m tin, ng n l a m n ng như tình bà cháu, ng n l a ñ h ng si sáng cho con ñư ng ñ a cháu. Bà luôn nh c cháu r ng: nơi nào có ng n l a, nơi ñó có bà, bà s luôn c nh cháu. Nh ng dòng thơ cu i bài cũng chính là nh ng suy ng m v bà và b p l a mà nhà th mu n g i t i b n ñ c, qua ñó cũng là nh74ngbài h c sâu s c t công vi c nhó, l a tư ng ch ng ñơn gi n: “ Nhóm b p l a p iu, n ng ñư m” M t l n n a, hình nh b p l a “ p iu”, “n ng ñư m” ñã ñư c nh c l i cu i bài thơ như m t l n n a kh ng ñ nh l i cái tình c m sâu s c c a hai bà cháu. “Nhóm ni m yêu thương khoai s n ng t bùi” Nhóm lên b p l a y, ngư i bà ñã truy n cho ñ a cháu m t tình yêu thương nh ng ngư i ru t th t và nh c cháu r ng không bao gi ñư c quên ñi nh ng năm tháng nghĩ tình, nh ng năm tháng khó khăn mà hai bà cháu ñã s ng vơi nhau, nh ng năm tháng mà hai bà cháu mình cùng chia nhau t ng c s n, c mì.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

21

“Nhóm n i xôi g o m i s chung vui” “N i xôi g o m i s chung vui” c a bà hay là l i răng d y cháu luôn ph i m lòng ra v i m i ngư i xung quanh, ph i g n bó v i xóm làng, ñ ng bao gi có m t l i s ng ích k . “Nhóm d y c nh ng tâm tinh tu i nh ”. Bà không ch là ngư i chăm lo cho cháu ñ y ñ v v t ch t mà c2n là ngư i làm cho tu i thơ c a cháu thêm ñ p. th6m huy n o như trong truy n. Ngư i bà có trái tim nhân h u, ngư i bà kì di u ñã nhóm d y, khơi d y, giáo d c và th c t nh tâm h n ñ a cháu ñ mai này cháu khôn l n thành ngư i. Ngư i bà kì di u như v y y, r t gi n d nhưng có m t s c m nh kì di u t trái tim, ta có th b t g p ngư i bà như v y trong “Ti ng gà trưa” c a Xuân Quỳnh: “Ti ng gà trưa Mang bao nhiêu h nh phúc ðêm cháu v n m mơ Gi c ng h ng s c tr ng.” Su t d c bài thơ, mư i l n xu t hi n hình nh b p l a là mư i l n tác gi nh c t i bà.Âm ñi u nh ng dòng thơ nhanh m nh như tình c m dâng trào l p l p sóng v vao bãi bi n xanh th m lòng bà. Ngư i bà ñã là, ñang là và s mãi mãi là ngư i quan tr ng nh t ñ i v i cháu dù b t kì phương tr i nào. Bà ñã tr thành m t ngư i không th thi u trong trái tim cháu. Gi ñây, khi ñang xa bà n a vòng trái ñ t, B ng Vi t v n luôn hư ng lòng mình v bà: “Gi cháu ñã ñi xa. Có ng n khói trăm tàu Có lư trăm nhà, ni m vui trăm ng Nhưng v n ch ng lúc nào quên nh c nh S m mai này bà nhóm b p lên chưa?” Xa vòng tay chăm chút cu bà ñ ñ n vơí chân trơì m i, chính tình c m cu hai bà chaú ñã sươ m lòng tác gi trong cái muà ñông l nh giá cu nư c Nga. ð a cháu nh cu bà ngàu xưa gi ñã trư ng thành nhưng trong lòng v n luôn ñinh ninh nh v góc b p, n i n ng mưa hai bà cháu có nhau. ðưá cháu s không bao gi quên và ch ng th nào quên ñư c vì ñó chính là ngu n c i, là nơi mà tu i thơ cu ñưá chaú ñã ñư c nuôi dư ng ñ l n lên t ñó. “ ð c xong bài thơ, nh m m t la tư ng tư ng, b n s hình dung th y ngay hình nh b p lư h ng và dáng ngươì bà l ng l ng i bê. Hình nh có tính sóng ñôi này hi n lên th t s ng ñ ng, rõ ràng như th nét kh c, nét ch m v y...” (Văn Giá). Bài thơ B p lư s s ng maĩ trong lòng b n ñ c nh sưc truy n c m sâu s c cu nó. Bài thơ ñã khơi d y trong lòng chúng ta m t tình c m cao ñ p ñ i v i gia ñình, v i nh ng ngươì ñã tô màu lên tu i thơ trong sáng cu ta.

ð 6. Em hãy phân tích bài thơ “Ánh trăng” c a Nguy n Duy.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

22

Trăng- hình nh gi n d mà quen thu c, trong sáng và tr tình. Trăng ñã tr thành ñ tài thư ng xuyên xu t hi n trên nh ng trang thơ c a các thi sĩ qua bao th i ñ i. N u như “ Tĩnh d t ” cũa Lí B ch t c nh ñêm trăng sáng tuy t ñ p g i lên n i ni m nh quê hương, “ V ng nguy t” c a H Chí Minh th hi n tâm h n l c quan, phong thái ung dung và lòng yêu thiên nhiên tha thi t c a Bác thì ñ n v i bài th “Ánh trăng” c a Nguy n Duy, chúng ta b t g p hình nh v ng trăng mang ý nghĩa tri t lí sâu s c. ðó chính là ñ o lí “u ng nư c nh ngu n”. Nh ng sáng tác thơ c a Nguy n Duy sâu l ng và th n ñ m cái h n c a ca dao, dân ca Vi t Nam . Thơ ông không c tìm ra cái m i mà l i khai thác, ñi sâu vào cái nghĩa tình muôn ñ i c a ngư i Vi t. “Ánh trăng” là m t bài thơ như v y.Trăng ñ i v i nhà thơ có ý nghĩa ñ ïc bi t: ñó là v ng trăng tri k , v ng trăng tình nghĩa và v ng trăng th c t nh. Nó như m t h i chuông c ng t nh cho m i con ngư i có l i s ng quên ñi quá kh . Tác gi ñã m ñ u bài thơ v i hình nh trăng trong kí c thu i thơ c a nhà thơ và trong chi n tranh: “H i nh s ng v i ñ ng v i sông r i v i b h i chi n tranh r ng v ng trăng thành tri k ” Hình nh v ng trăng ñang ñư c tr i r ng ra trong cái không gian êm ñ m và trong sáng c a thu i thơ. Hai câu thơ v i v n v n mư i ch nhưng dư ng như ñã di n t m t cách khái quát v s v n ñ ng c cu c s ng con ngư i. M i con ngư i sinh ra và l n lên có nhi u th ñ g n bó và liên k t. Cánh ñ ng, sông và b là nhưng nơi ch n c t gi bao k ni m c a m t th i âu thơ mà khó có th quên ñư c. Cũng chính n i ñó, ta b t g p hình nh v ng trăng. V i cách gieo v n lưng “ñ ng”, “sông” và ñi p t “ v i” ñã di n t tu i thơ ñư c ñi nhi u, ti p xúc nhi u và ñư c hư ng h nh phúc ng m nh ng c nh ñ p c a bãi b i thiên nhiên cũa tác gi .Tu i thơ như th không ph i ai cũng có ñư c ! Khi l n lên, v ng trăng ñã tho tác gi vào chi n trư ng ñ “ch gi c t i’.Trăng luôn sát cách bên ngư i lính, cùng h tr i nghi m sương gió, vư t qua nh ng ñau thương và kh c li t c a bom ñ n k thù. Ngư i lính hành quân dư i ánh trăng dát vàng con ñư ng, ng dư i ánh trăng, và cũng dư i ánh trăng sáng ñù, tâm s c a nh ng ngư i lính l i m ra ñ vơi ñi b t n i cô ñơn, n i nh nhà. Trăng ñã th t s tr ø thành “tri k ” c a ngư i lính trong nhưng năm tháng máu l a. Kh thơ th hai như m t l i nh c nh v nh ng năm tháng ñã qua c a cu c ñ i ngư i lính g n bó v i thiên nhiên, ñ t nư c hi n h u, bình d . V ng trăng ñù, ngư i b n tri k ñó, ng như s không bao gi quên ñư c: “Tr n tr i v i thiên nhiên h n nhiên như cây c ng không bao gi quên cái v ng trăng tình nghĩa” V n lưng m t l n n a l i xu t hi n: “tr n tr i”, “h n nhiên”, “thiên nhiên” làm cho âm ñi u câu thơ thêm li n m ch, dư ng như ngu n c m xúc cũa tác gi v ng ñang tràn ñ y. Chính cái hình nh so sánh n d ñã tô ñâm lên cái ch t tr n tr i, cái ch t h n
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

23

nhiên c a ngư i lính trong nh nh năm tháng r ng. Cái v ng trăng m c m c và gi n d ñó là tâm h n c a nh ng ngư i nhà quê, c a ñ ng, c a sông. c a b và c a nh ng ngư i lính h n nhiên, chân ch t y. Th r i cái tâm h n - v ng trăng y s phài làm quen v i môt hoàn c nh s ng hoàn toàn m i m : “T h i v thành ph quen ánh ñi n, c a gương v ng trăng ñi qua ngõ như ngư i dưng qua ñư ng” Th i gian trôi qua cu n theo m i th như m t cơn l c, ch có tình c m là còn l i trong tâm h n m i con ngư i như m t ánh dương chói loà. Th nhưng con ngư i không th kháng c l i s thay ñ i ñó.Ngư i lính năm xưa nay cũng làm quen d n v i nh ng th xa hoa nơi “ánh ñi n, c a gương”. Và r i trong chính s xa hoa ñó, ngư i lính ñã quên ñi ngư i b n tri k c a mình, ngư i b n mà tư ng ch ng ch ng th quên ñư c, “ngư i tri k y” ñi qua ngõ nhà mình nhưng mình l i xem như không quen không bi t. Phép nhân hoá v ng trăng trong câu thơ th t s có cái gì ñó làm rung ñ ng lòng ngư i ñoc b i vì v ng trăng y chính là m t con ngư i. Cũng chính phép nhân hoá ñó làm cho ngư i ñ c c m thương cho m t “ngư i b n” b chính ngư i b n thân m t th i c a mình lãng quên. S n ã c a ph phư ng, nh ng công vi c mưu sinh và nh ng nhu c u v t ch t thư ng nh t khác ñã lôi kéo con gư i ra kh i nh ng giá tr tinh th n y, m t ph n vô tâm c a con ngư i ñã l n át lí trí c a ngư i lính, khi n h tr thành k quay lưng v i quá kh . Con ngư i khi ñư c s ng ñ y ñ v m t v t ch t thì thư ng hay quên ñi nh ng giá tr tinh th n, quên ñi cái n n t ng cơ b n c acu c s ng, ñó chình là tình c m con ngư i. Nhưng r i m t tình hu ng b t ng x y ra bu c ngươi lính ph i ñ i m t: “Thình lình ñèn ñi n t t phòng buyn -ñinh t i om v i b t tung c a s ñ t ng t v ng trăng tròn” Khi ñèn ñi n t t, cũng là khi không còn ñư c s ng trong cái xa hoa, ñ y ñ v v t ch t, ngư i lính b ng ph i ñ i di n v i cái th c t i t i tăm. Trong cái “thình lình”, “ñ t ng t” y, ngư i lính vôi b t tung c a s và b t ng nh n ra m t cái gì ñó. ðó ch ng ph i ai xa l mà chính là ngư i b n tri k năm xưa c a mình ñây hay sao? Con ngư i y không h bi t ñư c r ng cái ngư i b n tri k , tình nghĩa, ngư i b n ñã b anh ta lãng quên luôn ngoài kia ñ ch ñ i anh ta. “Ngư i b n y” không bao gi b rơi con ngư i, không bao gi oán gi n hay trách móc con ngư i vì h ñã quên ñi mình. V ng trăng y v n r t v tha và khoan dung, nó cũng s n sàng ñón nh n t m lòng c a m t con ngư i bi t sám h i, bi t vươn lên hoàn thi n mình. Cu c ñ i m i con ngư i không ai có th ñóan bi t trư c ñư c. Không ai mãi s ng trong m t cu c s ng yên bình mà không có khó khăn, th thách. Cũng như m t dòng sông, ñ i ngư i là m t chu i dài v i nh ng qunh co, u n khúc . Và chính trong nh ng khúc quanh y, nh ng bi n c y, con ngư i m i th t s hi u ñư c cái gì là quan tr ng, cái gì s g n bó v i h trong su t hành trình dài và r ng c a cu c ñ i. Dư ng như ngư i lính trong bài thơ ñã hi u ñư c ñi u ñó!
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

24

“Ng a m t lên nhìn m t có cái gì rưng rưng như là ñ ng là b như là sông là r ng” Khi ngư i ñ i m t v i trăng, có cái gì ñókhi n cho ngư i lính áy náydù cho không b qu trách m t l i nào. Hai t “m t” trong cùng m t dòng thô: m t trăng và m t ngư i ñang cùng nhau trò chuy n . Ngư i lính c m th y có cái gì “rưng rưng” t trong t n ñáy lòng và dư ng như nư c m t ñang mu n trào ra vì xúc ñ ng trư c lòng v tha c a ngư i b n “tri k ” c a mình . ð i m t v i v ng trăng, b ng ngư i lính c m th y như ñang xem m t thư c phim quay ch m v tu i thơ c a mình ngày nào, n i có “sông” và có “b ” .Chính nh ng thư c phim quay ch m y làm ngư i lính trào dâng nhưng n i ni m và ng ng gi t nư c m t tuôn ra t nhiên, không chút gư ng ép nào! Nh ng gi t nư c m t y ñã ph n nào làm cho ngư i lính tr nên thanh th n hơn, làm tâm h n anh trong sáng l i. M t l n n a nh ng hình tư ng trong tu i thơ và chi n tranh ñư c láy l i làm sáng t nh ng ñi u mà con ngư i c m nh n ñư c. Cái tâm h n y, cái v ñ p m c m c y không bao gi b m t ñi, nó luôn l ng l s ng trong tâm h n m i con ngư i và nó s lên ti ng khi con ngư i b t n thương. ðo n thơ hay ch t thơ m c m c, chân thành, ngôn ng bình d mà th m thía, nh ng hình nh ñi vào lòng ngư i. V ng trăng trong kh th th ba ñã th c s th c t nh con ngư i: “Trăng c tròn vành v nh k chi ngư i vô tình ánh trăng im phăng ph c ñ cho ta gi t mình” Kh thơ cu i cùnh mang tính hàm súc ñ c ñáo và ñ t t i chi u sâu tư tư ng và tri t lí. “Trăng tròn vành v nh” là v ñ p c a trăng v n viên mãn, tròn ñ y và không h b suy suy n dù cho tr i qua bi t bao thăng tr m. Trăng ch im l ng phăng ph c, trăng không nói gì c , trăng ch nhìn, nhưng cái nhìn ñó ñ ù khi n cho con ngư i gi t mình. Ánh trăng như m t t m gương ñ cho con ngư i soi mình qua ñó, ñ con ngư i nh n ra mình ñ th c t nh lương tri. Con ngư i có th ch i b , có th lãng quên b t c ñi u gì trong tâm h n anh ta . Nhưng dù gì ñi nũa thì nh ng giá tr văn hoá tinh th n c a dân t c cũng luôn v y b c và che ch cho con ngư i. “Ánh trăng” ñã ñi vào lòng ngư i ñ c bao th h như m t l i nh c nh ñ i v i m i ngư i: N u ai ñã l quên ñi, ñã l ñánh m t nh ng giá tr tinh th n qúy giá thì hãy th c t nh và tìml i nh ng giá tr ñó. còn ai chưa bi t coi tr ng nh ng giá tr y thì hãy nâng niu nh ng kí c quý giá c a mình ngay t bây gi , ñ ng ñ quá mu n. Bài thơ không ch hay v m t n i dung mà cón có nh ng nét ñ t phá trong ngh thu t. Th thơ năm ch ñư c v n d ng sáng t o, các ch ñ u dòng thơ không vi t hoa th hi n nh ng c m xúc li n m ch c a nhà thơ. Nh p thơ bi n o r t nhanh, gi ng ñi u tâm tình dã g y n tư ng m nh trong lòng ngư i ñ c. -------------------------------------------

http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

25

ð 8. Em hãy phân tích ño n trích “Ki u “Truy n Ki u” c a Nguy n Du.

l u Ngưng Bích” trích trong tác ph m

NguyÔn Du l mét bËc thÇy vÒ t¶ c¶nh. NhiÒu c©u th¬ t¶ c¶nh cña «ng cã thÓ coi nh− l chuÈn mùc cho vÎ ®Ñp cña th¬ ca cæ ®iÓn: - D−íi tr¨ng, quyªn ® gäi hÌ §Çu t−êng löa lùu lËp loÌ ®©m b«ng. - Long lanh ®¸y n−íc in trêi Th nh x©y khãi biÕc, non ph¬i bãng v ng... Víi nh÷ng c©u th¬ n y, NguyÔn Du ® l m ®Ñp, l m gi u cã thªm rÊt nhiÒu cho ng«n ng÷ d©n téc. Tõng cã ý kiÕn cho r»ng, so víi tiÕng H¸n vèn cã tÝnh h m sóc, tÝnh biÓu hiÖn rÊt cao th× tiÕng ViÖt trë nªn qu¸ n«m na, Ýt kh¶ n¨ng biÓu hiÖn. Tuy nhiªn, NguyÔn Du ® chøng minh r»ng ng«n ng÷ tiÕng ViÖt cã mét kh¶ n¨ng biÓu hiÖn v« giíi h¹n. Nh−ng NguyÔn Du kh«ng chØ giái vÒ t¶ c¶nh m cßn giái vÒ t¶ t×nh c¶m, t¶ t©m tr¹ng. Trong quan niÖm cña «ng, hai yÕu tè t×nh v c¶nh kh«ng t¸ch rêi nhau m lu«n ®i liÒn víi nhau, bæ sung cho nhau. VÝ dô, trong hai c©u th¬ t¶ c¶nh chÞ em Thuý KiÒu ®i ch¬i xu©n: Nao nao dßng n−íc uèn quanh DÞp cÇu nho nhá cuèi ghÒnh b¾c ngang. C¶nh rÊt ®Ñp v thanh, øng víi t©m hån hai chÞ em ®ang nhÑ nh ng th¬i thíi. Ng−îc l¹i, khi ng−êi buån th× c¶nh còng buån theo. Trong mét ®o¹n th¬ kh¸c thuéc TruyÖn KiÒu, «ng viÕt: C¶nh n o c¶nh ch¼ng ®eo sÇu Ng−êi buån c¶nh cã vui ®©u bao giê. Hai c©u th¬ n y thÓ hiÖn rÊt râ quan niÖm cña NguyÔn Du vÒ mèi quan hÖ gi÷a t©m tr¹ng cña con ng−êi v c¶nh vËt. C¶nh vËt ®Ñp hay kh«ng ®Ñp, nhÑ nh ng, thanh tho¸t hay nÆng nÒ, u ¸m phô thuéc rÊt nhiÒu v o t©m tr¹ng cña con ng−êi tr−íc c¶nh ®ã. §o¹n trÝch "KiÒu ë lÇu Ng−ng BÝch" l sù kÕt hîp, giao ho cña hai yÕu tè c¶nh vËt v t©m tr¹ng. VÒ c¶nh vËt cã lÇu cao, cã non xanh n−íc biÕc, s¬n thuû h÷u t×nh. NÕu Thuý KiÒu ë v o mét ho n c¶nh kh¸c, trong t©m tr¹ng kh¸c th× h¼n c¶nh ®ã sÏ rÊt ®Ñp. Tuy nhiªn, t©m tr¹ng KiÒu l¹i ®ang rÊt u ¸m, sÇu n o: bÞ Tó B giam láng ë lÇu Ng−ng BÝch, KiÒu da diÕt nhí cha mÑ, nhí ng−êi yªu, ®ång thêi l¹i rÊt ®au xãt cho th©n phËn m×nh. C¶nh vËt, do ®ã, nhuèm m u t©m tr¹ng: Tr−íc lÇu Ng−ng BÝch kho¸ xu©n VÎ non xa, tÊm tr¨ng gÇn ë chung. KiÒu ng¾m c¶nh hay KiÒu ®èi c¶nh? ThËt khã cã thÓ nãi l "ng¾m" theo nghÜa th«ng th−êng cña tõ n y. Bëi "ng¾m" cã nghÜa l chiªm ng−ìng, th−ëng ngo¹n. KiÒu
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

26

®ang trong t©m tr¹ng nh− thÕ sao cã thÓ th−ëng ngo¹n cho ®−îc? Bëi vËy, dï cã c¶ "vÎ non xa" lÉn "tÊm tr¨ng gÇn" nh−ng c¶nh vËt Êy ch¼ng thÓ n o gîi lªn mét chót t−¬i vui hay Êm ¸p. Nh th¬ ® dïng hai ch÷ "ë chung" thËt khÐo. KiÒu tr«ng thÊy tÊt c¶ nh÷ng thø ®ã nh−ng víi n ng, chóng ch¼ng kh¸c g× nhau v c ng kh«ng cã g× ®Æc biÖt. Hai yÕu tè tr¸i ng−îc (non xa, tr¨ng gÇn) t−ëng nh− phi lÝ nh−ng thùc ra ® diÔn t¶ rÊt chÝnh x¸c sù trèng tr¶i cña c¶nh vËt qua con m¾t cña KiÒu. Khung c¶nh "bèn bÒ b¸t ng¸t" chØ c ng khiÕn cho lßng ng−êi thªm gîi nhí: Bèn bÒ b¸t ng¸t xa tr«ng C¸t v ng cån nä, bôi hång dÆm kia. Cã thÓ h×nh dung rÊt râ mét kh«ng gian mªnh mang ®ang tr¶i réng ra tr−íc m¾t KiÒu. Mét ng−êi b×nh th−êng ®øng tr−íc kh«ng gian Êy còng khã ng¨n ®−îc nçi buån. Víi KiÒu, kh«ng gian réng r i, trèng tr¶i Êy chØ c ng khiÕn n ng suy nghÜ vÒ cuéc ®êi m×nh: BÏ b ng m©y sím ®Ìn khuya Nöa t×nh nöa c¶nh nh− chia tÊm lßng. Bëi trong nh÷ng c©u th¬ t¶ c¶nh trªn ® thÊm ®Ém c¸i "t×nh" (t©m tr¹ng) cña KiÒu nªn ®Õn nh÷ng c©u th¬ n y, NguyÔn Du ® b¾t v o m¹ch t¶ t©m tr¹ng mét c¸ch hÕt søc tù nhiªn. ý th¬ chuyÓn ®æi rÊt linh ho¹t: t¶ c¶nh g¾n víi kh«ng gian. Kh«ng gian cao réng (non xa, tr¨ng gÇn) c ng khiÕn cho c¶nh mªnh mang, d n tr¶i. T¶ t©m tr¹ng l¹i g¾n víi thêi gian. Thêi gian d»ng dÆc (m©y sím, ®Ìn khuya) c ng cho thÊy t©m tr¹ng ch¸n n¶n, buån tñi cña KiÒu. "Nöa t×nh nöa c¶nh" − tr−íc m¾t l t×nh hay l c¶nh, d−êng nh− còng kh«ng cßn ph©n biÖt ®−îc n÷a. Theo dßng t©m tr¹ng cña KiÒu c©u th¬ b¾t v o nçi nhí: T−ëng ng−êi d−íi nguyÖt chÐn ®ång Tin s−¬ng luèng nh÷ng r y tr«ng mai chê. Bªn trêi gãc bÓ b¬ v¬ TÊm son gét röa bao giê cho phai. Nhí nh , tr−íc hÕt KiÒu nhí ®Õn Kim Träng, nhí ®Õn chÐn r−îu thÒ nguyÒn d−íi tr¨ng. §èi víi mét ng−êi lu«n ®a sÇu ®a c¶m, nÆng t×nh nÆng nghÜa nh− Thuý KiÒu, c¶m xóc Êy thËt xa xãt. C ng nhí ®Õn Kim Träng th× KiÒu l¹i c ng ®au ®ín cho th©n phËn m×nh. ViÖc KiÒu th−¬ng Kim Träng ®ang chê mong tin m×nh mét c¸ch v« väng ® cho thÊy mét vÎ ®Ñp kh¸c trong t©m hån n ng: KiÒu lu«n nghÜ ®Õn ng−êi kh¸c tr−íc khi nghÜ ®Õn b¶n th©n m×nh. TÊm lßng Êy thËt cao ®Ñp v ®¸ng quý biÕt bao! TiÕp theo l KiÒu nhí ®Õn cha mÑ. Cã ý kiÕn cho r»ng, KiÒu ® nhí ®Õn ng−êi yªu tr−íc råi míi nhí ®Õn cha mÑ, ph¶i ch¨ng l n ng ® ®Æt ch÷ "t×nh" lªn trªn ch÷ "hiÕu"? Thùc ra, viÖc NguyÔn Du miªu t¶ nçi nhí cña KiÒu d nh cho Kim Träng tr−íc råi míi miÒu t¶ nçi nhí cha mÑ l ho n to n hîp lÝ. KiÒu kh«ng hÒ ®Æt ch÷ "hiÕu" sau ch÷ "t×nh". Khi gia ®×nh gÆp tai biÕn, tr−íc c©u hái "Bªn t×nh bªn hiÕu bªn n o nÆng h¬n?", KiÒu ® døt kho¸t lùa chän ch÷ "hiÕu" b»ng h nh ®éng b¸n m×nh chuéc cha. Giê ®©y, khi cha v
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

27

em n ng ® ®−îc cøu, ng−êi m n ng c¶m thÊy m×nh cã lçi chÝnh l Kim Träng. Nh−ng kh«ng v× thÕ m nçi nhí cha mÑ kÐm phÇn day døt: Xãt ng−êi tùa cöa h«m mai Qu¹t nång Êp l¹nh nh÷ng ai ®ã giê? S©n Lai c¸ch mÊy n¾ng m−a Cã khi gèc tö ® võa ng−êi «m. Nh÷ng th nh ng÷, ®iÓn tÝch, ®iÓn cè (tùa cöa h«m mai, qu¹t nång Êp l¹nh, S©n Lai, gèc tö) liªn tôc ®−îc sö dông ® thÓ hiÖn rÊt râ t×nh c¶m nhí nhung s©u nÆng còng nh− nh÷ng b¨n kho¨n tr¨n trë cña Thuý KiÒu khi nghÜ ®Õn cha mÑ, nghÜ ®Õn bæn phËn l m con cña m×nh. Trong ho n c¶nh thùc tÕ, nh÷ng suy nghÜ, t©m tr¹ng ®ã c ng chøng tá n ng l mét ng−êi con rÊt mùc hiÕu th¶o. T¸m c©u th¬ cuèi còng n»m trong sè nh÷ng c©u th¬ t¶ c¶nh hay nhÊt cña TruyÖn KiÒu. Chóng thÓ hiÖn rÊt râ nÐt nghÖ thuËt "t¶ c¶nh ngô t×nh" cña NguyÔn Du: Buån tr«ng cöa bÓ chiÒu h«m, ThuyÒn ai thÊp tho¸ng c¸nh buåm xa xa? Buån tr«ng ngän n−íc míi sa, Hoa tr«i man m¸c biÕt l vÒ ®©u? Buån tr«ng néi cá d u d u, Ch©n m©y mÆt ®Êt mét m u xanh xanh... NÕu t¸ch riªng c¸c yÕu tè ngo¹i c¶nh ra m xÐt th× cã thÓ thÊy ®ã l mét khung c¶nh thËt th¬ méng v l ng m¹n: cã c¸nh buåm thÊp tho¸ng, cã man m¸c hoa tr«i, cã néi cá ch©n m©y mÆt ®Êt mét m u... ThÕ nh−ng khi ®äc lªn, nh÷ng c©u th¬ n y chØ khiÕn cho lßng ng−êi thªm sÇu muén, ¶o n o. Nguyªn nh©n l bëi tr−íc mçi c¶nh vËt kia, sõng s÷ng ¸n ng÷ côm tõ "buån tr«ng". Kh«ng ph¶i l "xa tr«ng" nh− ng−êi ta vÉn nãi, còng kh«ng ph¶i l "ghÐ m¾t tr«ng" nh− Xu©n H−¬ng ® tõng tinh nghÞch m ®iÒn tr−íc ®Òn thê SÇm Nghi §èng, ë ®©y, nh©n vËt tr÷ t×nh chØ cã mét t©m thÕ duy nhÊt: "buån tr«ng". T©m tr¹ng n ng ®ang ngæn ngang tr¨m mèi: nhí ng−êi yªu, nhí cha mÑ, c¶m gi¸c m×nh l ng−êi cã lçi,... v nhÊt l ®ang hÕt søc ®au xãt cho th©n phËn m×nh. Bëi vËy, c¶nh vËt Êy cÇn ®−îc c¶m nhËn theo con m¾t cña Thuý KiÒu: c¸nh buåm thÊp tho¸ng næi tr«i v« ®Þnh, hoa tr«i man m¸c c ng gîi nçi ph©n li, néi cá kh«ng m¬n mën xanh m "d u d u" trong s¾c m u t n óa... Næi bËt lªn trong c¶nh vËt ®ã l nh÷ng ©m thanh mª hoÆc: Buån tr«ng sãng cuèn mÆt duÒnh Çm Çm tiÕng sãng kªu quanh ghÕ ngåi Trong TruyÖn KiÒu, NguyÔn Du còng ® nhiÒu lÇn miªu t¶ ©m thanh. Cã thÓ nãi lÇn n o «ng còng th nh c«ng. Cã khi chØ qua mét v i tõ, «ng ® diÔn t¶ rÊt chÝnh x¸c c¶nh huyªn n¸o trong nh Thuý KiÒu khi bän v« l¹i kÐo ®Õn nh : Tr−íc thÇy sau tí x«n xao
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

28

§Çu tr©u mÆt ngùa o o nh− s«i. NguyÔn Du ®Æc biÖt th nh c«ng khi «ng t¶ tiÕng ® n cña KiÒu. Tuú theo t©m tr¹ng, mçi lÇn tiÕng ® n cña KiÒu cÊt lªn l mét lÇn ng−êi nghe ph¶i ch¶y n−íc m¾t khãc cho sè phËn oan nghiÖt cña n ng. Trong ®o¹n th¬ n y, NguyÔn Du kh«ng t¶ tiÕng ® n m t¶ tiÕng sãng. Trong khung c¶nh b¸t ng¸t, mªnh mang, tiÕng sãng vç "Çm Çm" (l−u ý: nh th¬ ® ®¶o ng÷ ®Ó cho Ên t−îng ®ã c ng râ r ng h¬n) qu¶ l mét thø ©m thanh hÕt søc bÊt th−êng. D−êng nh− nã muèn ph¸ vì khung c¶nh nÆng nÒ nh−ng yªn tÜnh, nã b t KiÒu ra khái dßng suy t− vÒ gia ®×nh, ng−êi th©n m tr¶ n ng vÒ víi thùc t¹i nghiÖt ng . Ngo i ra, d−êng nh− ®ã cßn l nh÷ng dù c¶m vÒ qu ng ®êi ®Çy nh÷ng khæ ®au, tñi nhôc ª chÒ m KiÒu s¾p ph¶i tr¶i qua. ð 9. Em hãy phân tích ño n trích “Ki u báo ân báo oán” trích trong tác ph m “Truy n Ki u” c a Nguy n Du. §Òn ¬n tr¶ o¸n l mét m« tÝp rÊt quen thuéc trong v¨n häc d©n gian, ®Æc biÖt l trong c¸c c©u chuyÖn cæ tÝch. Ng−êi cã c«ng lao khã nhäc, ¨n ë hiÒn l nh, hay l m ®iÒu tèt th× sÏ ®−îc ®Òn bï, kÎ ¸c sÏ bÞ trõng trÞ ®Ých ®¸ng. §ã l m¬ −íc cña nh©n d©n ta. Trong TruyÖn KiÒu, NguyÔn Du còng dùng lªn mét c¶nh b¸o ©n b¸o o¸n. ThÕ nh−ng, kh¸c rÊt nhiÒu so víi c¸c c©u chuyÖn cæ tÝch, c¶nh b¸o ©n b¸o o¸n trong TruyÖn KiÒu kh«ng ®¬n gi¶n l sù thÓ hiÖn kh¸t väng c«ng lÝ cña nh©n d©n. Søc hÊp dÉn cña ®o¹n trÝch thÓ hiÖn chñ yÕu ë kh¶ n¨ng kh¾c ho¹ t©m lÝ nh©n vËt cña nh th¬. C¶ ®o¹n trÝch gåm 34 c©u víi ba nh©n vËt, rÊt Ýt lêi miªu t¶, hÇu nh− chØ cã lêi Thuý KiÒu nãi víi Thóc Sinh, lêi qua tiÕng l¹i gi÷a Thuý KiÒu v Ho¹n Th−, vËy m kh«ng chØ ch©n dung, tõ giäng ®iÖu, tÝnh t×nh cña tõng nh©n vËt ®Òu ®−îc béc lé hÕt søc sinh ®éng. Cã thÓ dÔ d ng nhËn thÊy trong ®o¹n trÝch cã hai c¶nh: b¸o ©n v b¸o o¸n. C¶nh b¸o ©n. Ch ng Thóc Sinh khi ®−îc “g−¬m mêi ®Õn” th× “MÆt nh− ch m ®æ, m×nh d−êng dÏ run”. Thóc Sinh run v× nhiÒu lÏ: tr−íc c¶nh ba qu©n g−¬m gi¸o s¸ng lo − run; ®−îc chøng kiÕn Thuý KiÒu ® trõng trÞ nh÷ng kÎ ® g©y bao ®au khæ cho ®êi n ng nh− thÕ n o l¹i c ng dÔ run h¬n n÷a. Thóc Sinh kh«ng thÓ nghÜ r»ng m×nh l¹i ®−îc tr¶ ©n b»ng “gÊm tr¨m cuèn, b¹c ngh×n c©n” bëi trong thùc tÕ, ch ng ta ch¼ng cã c«ng lao g× nhiÒu víi Thuý KiÒu. Ngay c¶ khi chøng kiÕn vî m×nh h nh h¹ Thuý KiÒu, Thóc Sinh còng chØ biÕt ngËm ®¾ng nuèt cay, kh«ng biÕt bªnh vùc thÕ n o. Vëy t¹i sao Thóc Sinh l¹i ®−îc Thuý KiÒu “b¸o ©n” hËu hÜnh nh− thÕ? LÝ gi¶I ®−îc ®iÒu n y, chóng ta sÏ hiÓu thªm vÒ Thuý KiÒu, tõ ®ã c ng hiÓu thªm nghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt cña NguyÔn Du. Nh©n vËt Thuý KiÒu ® ®−îc x©y dùng rÊt nhÊt qu¸n tõ ®Çu ®Õn cuèi t¸c phÈm. Dï khi ph¶I d»n lßng trao duyªn cho Thuý V©n, khi mét m×nh ®èi c¶nh ë lÇu Ng−ng BÝch hay khi cã ®ñ vÞ thÕ ®Ó b¸o ©n b¸o o¸n sßng ph¼ng th× Thuý KiÒu vÉn lu«n l ng−êi nÆng t×nh nÆng nghÜa: N ng r»ng: “NghÜa nÆng t×nh non,
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

29

L©m Tri ng−êi cò ch ng cßn nhí kh«ng? S©m Th−¬ng ch¼ng vÑn ch÷ tßng T¹i ai h¸ d¸m phô lßng cè nh©n? GÊm tr¨m cuèn, b¹c ngh×n c©n, T¹ lßng dÔ xøng b¸o ©n gäi l ...”. LÝ lÏ cña Thuý KiÒu rÊt râ r ng: ®©y kh«ng ph¶I l sù b¸o ©n m l sù tr¶ nghÜa, ®óng h¬n l tr¶ c¸I t×nh m Thóc Sinh ® d nh cho n ng tr−íc ®©y. Nh− vËy, ®èi víi Thóc Sinh, Thuý KiÒu ® kh«ng xö b»ng lÝ m b»ng c¸I t×nh cña n ng. §iÒu n y cã vÎ nh− kh«ng hîp víi c¸ch nghÜ th«ng th−êng, kh«ng tho¶ m n ®−îc mét sè b¹n ®äc khã tÝnh nh−ng chÝnh ë ®©y l¹i l m bËt lªn gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña t¸c phÈm: NguyÔn Du ® kh«ng x©y dùng nh©n vËt Thuý KiÒu theo mét c«ng thøc ®Þnh s½n. Ng−îc l¹i, «ng ® t¹o nªn mét nh©n vËt rÊt sinh ®éng, rÊt ®êi th−êng. KiÒu ® suy nghÜ, nãi n¨ng v h nh ®éng ho n to n hîp víi phÈm chÊt v tÝnh c¸ch cña n ng. §iÒu n y c ng ®−îc chøng minh râ r ng h¬n qua c¶nh tiÕp theo. C¶nh b¸o o¸n §èi t−îng b¸o o¸n ë ®©y l Ho¹n Th− − vî Thóc Sinh. MÆc dï kh«ng trùc tiÕp ®Èy Thuý KiÒu v o lÇu xanh nh−ng Ho¹n Th− còng l kÎ ® g©y kh«ng Ýt ®au khæ cho cuéc ®êi KiÒu. Con ng−êi ® trë th nh h×nh t−îng ®iÓn h×nh cho sù ghen tu«ng Êy ® lÆng lÏ cho ng−êi ®Õn b¾t n ng vÒ, ® dùng c¶nh trí trªu: b¾t n ng hÇu r−îu Thóc Sinh ®Ó m h¶ hª sung s−íng khi tËn m¾t chøng kiÕn nçi cùc nhôc cña c¶ hai ng−êi. Thuý KiÒu h¼n kh«ng thÓ quªn nçi nhôc h«m Êy, theo ®ã th× téi cña Ho¹n Th− ®¸ng chÕt mét tr¨m lÇn. ThÕ nh−ng NguyÔn Du ® kh«ng ®Ó cho lÝ trÝ cña m×nh dÉn d¾t sù viÖc mét c¸ch gi¶n ®¬n. ¤ng ©m thÇm chøng kiÕn cuéc ®èi ®Çu gi÷a hai ng−êi ® n b (m theo Thuý KiÒu l “kÎ c¾p, b gi gÆp nhau”), thuËt l¹i cuéc ®Êu khÈu cña hä. BiÖt t i cña NguyÔn Du l khi chøng kiÕn v miªu t¶ cuéc ®ông ®é “n¶y löa” Êy, «ng ® kh«ng thiªn vÞ mét ai, kh«ng ®øng vÒ phÝa n o. ¤ng ®Ó cho sù viÖc tù nã ph¸t triÓn, tõ ®ã ® t¹o nªn mét trong nh÷ng chi tiÕt nghÖ thuËt gi u chÊt sèng, chÊt “tiÓu thuyÕt” nhÊt cña t¸c phÈm. VÞ thÕ gi÷a hai ng−êi phô n÷ ® ho n to n ®¶o ng−îc. Tr−íc ®©y, khi Ho¹n Th− l m chñ t×nh thÕ, Thuý KiÒu kh«ng nh÷ng bÞ ®¸nh ®Ëp m cßn bÞ l m nhôc theo mét c¸ch thøc rÊt riªng cña Ho¹n Th−. Nçi ®au tinh thÇn cña KiÒu lóc Êy cßn lín gÊp h ng chôc lÇn nçi ®au thÓ x¸c. ThÕ nh−ng giê ®©y, ng−êi l m chñ t×nh thÕ l¹i l Thuý KiÒu. ChØ cÇn n ng phÈy tay mét c¸I, h¼n Ho¹n Th− sÏ “thÞt n¸t x−¬ng tan”. Thuý KiÒu ® khëi sù “b¸o o¸n” nh− thÕ n o? Tho¾t tr«ng n ng ® ch o th−a: “TiÓu th− còng cã b©y giê ®Õn ®©y! § n b dÔ cã mÊy tay §êi x−a mÊy mÆt, ®êi n y mÊy gan! DÔ d ng l thãi hång nhan,
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

30

C ng cay nghiÖt l¾m c ng oan tr¸I nhiÒu”. Ngßi bót miªu t¶ cña NguyÔn Du thËt ®¸ng nÓ phôc. N ng KiÒu duyªn d¸ng, thuú mÞ, “e lÖ nÐp v o d−íi hoa” ng y n o, giê ®èi diÖn víi kÎ thï, d−êng nh− ® ho¸ ra mét con ng−êi kh¸c. Nõu nh− KiÒu ra lÖnh trõng ph¹t Ho¹n Th− ngay th× kh«ng cã g× nhiÒu ®Ó b n luËn. Nh−ng KiÒu ®ang sung s−íng h−ëng thô c¶m gi¸c cña kÎ bÒ trªn, ®ang t×m c¸ch dïng lêi nãi ®Ó “røt da røt thÞt” Ho¹n Th− theo ®óng c¸ch m tr−íc ®©y mô ta ® ®èi xö víi n ng. B»ng giäng ®iÖu ®Çy vÎ ch©m biÕm, KiÒu gäi Ho¹n Th− l “tiÓu th−”, cÈn thËn b¸o cho mô ta biÕt vÒ “luËt nh©n qu¶” ë ®êi (“C ng cay nghiÖt l¾m, c ng oan tr¸I nhiÒu”). KiÒu tin ch¾c v o chiÕn th¾ng ®Õn møc s½n s ng chÊp nhËn ®Êu khÈu! ThÕ nh−ng Ho¹n Th− thËt xøng víi danh tiÕng “BÒ ngo i th¬n thít nãi c−êi “M trong nham hiÓm giÕt ng−êi kh«ng dao”: Ho¹n Th− hån l¹c ph¸ch xiªu, KhÊu ®Çu d−íi tr−íng liÖu ®iÒu kªu ca. R»ng: “T«I chót phËn ® n b , Ghen tu«ng th× còng ng−êi ta th−êng t×nh...”. Gi÷a d¸ng ®iÖu bÒ ngo i víi lêi nãi bªn trong cña Ho¹n Th− cã c¸I g× ®ã rÊt m©u thuÉn. Nõu qu¶ thËt ® “hån l¹c ph¸ch xiªu”, Ho¹n Th− khã cã thÓ biÖn hé cho m×nh mét c¸ch khÐo lÐo nh− vËy. Kh«ng nh÷ng kh¼ng ®Þnh “ghen tu«ng chØ l thãi th−êng cña ® n b ”, Ho¹n Th− cßn kÓ ®Õn nh÷ng viÖc m t−ëng nh− mô ® “l m ¬n” cho Thuý KiÒu: cho ra nh g¸c ®Ó viÕt kinh, khi Thuý KiÒu trèn ® kh«ng ®uæi b¾t,... §ã l nh÷ng lÝ lÏ rÊt kh«n ngoan m KiÒu khã lßng b¸c bá ®−îc. Th× ra, vÎ “hån l¹c ph¸ch xiªu” chØ l bé ®iÖu m mô ta t¹o ra ®Ó ®¸nh v o chç yÕu cña Thuý KiÒu. §øng tr−íc c¬ héi duy nhÊt ®Ó cã thÓ tho¸t téi, mô ® vËn dông tÊt c¶ sù kh«n ngoan, läc lâi cña m×nh. Rèt cuéc, trong cuéc ®Êu trÝ, ®Êu khÈu ®ã ng−êi thua l¹i chÝnh l Thuý KiÒu. B»ng chøng l khi nghe xong nh÷ng lêi “b o ch÷a” cña Ho¹n Th−, Thuý KiÒu ® xu«I lßng m tha bæng cho mô, kh«ng nh÷ng thÕ l¹i cßn khen: “Kh«n ngoan ®Õn mùc, nãi n¨ng ph¶I lêi” v tù nãi víi m×nh r»ng: “L m ra mang tiÕng con ng−êi nhá nhen”. KÕt côc ®ã cã thÓ bÊt ngê víi ng−êi ®äc nh−ng l¹i rÊt hîp lÝ víi l« gÝch cña t¸c phÈm. §o¹n “b¸o ©n” víi Thóc Sinh ® cho thÊy: dï thÕ n o ®I n÷a, KiÒu vÉn l ng−êi phô n÷ ®a sÇu ®a c¶m, nÆng t×nh nÆng nghÜa. §©y l mét ®o¹n trÝch rÊt hÊp dÉn, mét s¸ng t¹o ®Æc s¾c cña NguyÔn Du. B»ng c¸ch ®Ó cho c¸c sù viÖc tù vËn ®éng, nh©n vËt tù béc lé m×nh qua nh÷ng lêi ®èi tho¹i, NguyÔn Du ® ®−a nghÖ thuËt miªu t¶ nh©n vËt cña v¨n häc trung ®¹i tiÕn mét b−íc rÊt d i. Miªu t¶ ch©n thùc v sinh ®éng ®êi sèng nh− nã ®ang x¶y ra, ®ã l mét yÕu tè quan träng t¹o nªn “Chñ nghÜa hiÖn thùc cña NguyÔn Du”. --------------------------------------------ð 10. Em hãy phân tích bài thơ “ðoàn thuy n ñánh cá” c a Huy C n.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

31

Nh th¬ Huy CËn ® tõng gäi b i th¬ §o n thuyÒn ®¸nh c¸ (1958) cña m×nh l "khóc tr¸ng ca". Qu¶ ®óng nh− vËy, b i th¬ l khóc tr¸ng ca ca ngîi vÎ ®Ñp khoÎ kho¾n cña con ng−êi lao ®éng trong sù h i ho víi vÎ ®Ñp tr¸ng lÖ cña thiªn nhiªn k× vÜ. Kh«ng cßn thÊy dÊu vÕt cña mét "nçi buån thÕ hÖ" c« ®¬n, li t¸n ® tõng d»ng dÆc, triÒn miªn trong th¬ «ng håi tríc C¸ch m¹ng th¸ng T¸m. §©y l c¶nh s«ng n−íc trong Tr ng giang - mét trong nh÷ng b i th¬ tiªu biÓu cña Huy CËn giai ®o¹n Êy: Sãng gîn tr ng giang buån ®iÖp ®iÖp Con thuyÒn xu«i m¸i n−íc song song ThuyÒn vÒ n−íc l¹i, sÇu tr¨m ng¶ Cñi mét c nh kh« l¹c mÊy dßng. Cßn ®©y: MÆt trêi xuèng biÓn nh− hßn löa Sãng ® c i then, ®ªm sËp cöa. §o n thuyÒn ®¸nh c¸ l¹i ra kh¬i C©u h¸t c¨ng buåm cïng giã kh¬i H¸t r»ng: c¸ b¹c biÓn §«ng lÆng C¸ thu biÓn §«ng nh− ®o n thoi §ªm ng y dÖt biÓn mu«n luång s¸ng §Õn dÖt l−íi ta, ®o n c¸ ¬i! §ã l sù kh¸c nhau cña hai nguån sèng, ë hai giai ®o¹n sèng cña mét t©m hån. §o n thuyÒn ®¸nh c¸ l h×nh ¶nh cña cuéc sèng míi, cuéc sèng m ng−êi ta t×m thÊy niÒm tin vui bÊt diÖt trong lao ®éng. B i th¬ miªu t¶ trän vÑn mét ®ªm lao ®éng trªn biÓn cña ®o n thuyÒn ®¸nh c¸. Hai khæ th¬ ®Çu l c¶nh ra kh¬i. Khung c¶nh thiªn nhiªn ®−îc ph¸c ho¹ Ýt nÐt m vÉn cho ta c¶m nhËn ®−îc vÎ ch¾c nÞch, thÊm ®Ëm kh«ng khÝ khÈn tr−¬ng cña mét buæi xuÊt bÕn ra kh¬i. Hai c©u th¬ ®Çu gîi t¶ sù vËn ®éng cña thêi gian, mÆt trêi xuèng biÓn, nh÷ng con sãng gîn nh÷ng nÐt ngang lu©n chuyÓn qua l¹i nh− then cöa v mÆt trêi xuèng ®Õn ®©u, c¸nh cöa ®ªm nh− ®−îc kÐo xuèng ®Õn ®ã. Khi nh÷ng ¸nh s¸ng mÆt trêi t¾t h¼n còng l lóc "sãng ® c i then", "®ªm sËp cöa". §óng thêi ®iÓm Êy, trong kh«ng gian cña mét ®ªm ® b¾t ®Çu Êy, thªnh thªnh vót lªn, bõng s¸ng tiÕng h¸t cña ng−êi d©n. Kh«ng ph¶i ¸nh s¸ng to¸t lªn tõ c¸nh buåm tr¾ng trong mét buæi mai nh ë Quª h−¬ng cña TÕ Hanh: Khi trêi trong, giã nhÑ, sím mai hång D©n trai tr¸ng b¬i thuyÒn ®i ®¸nh c¸ (...)
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

32

C¸nh buåm gi−¬ng to nh− m¶nh hån l ng R−ín th©n tr¾ng bao la th©u gãp giã... M l ¸nh s¸ng cña thanh ©m, cña khóc h¸t l ng m¹n cÊt lªn tõ lßng tin, t×nh yªu lao ®éng, cña s¾c c¸ b¹c ®an dÖt th nh. Nh÷ng vÇn tr¾c trong khæ th¬ ®Çu (löa, cöa, kh¬i, kh¬i) ho ®iÖu cïng khóc h¸t, rÊt cã gi¸ trÞ trong viÖc gîi t¶ vÎ tho¸ng ®¹t, s¸ng l¸ng Êy. Mét c¸ch tù nhiªn, nh÷ng vÇn th¬ më ®Çu hót ng−êi ®äc v o kh«ng khÝ lao ®éng cña ng−êi d©n lóc n o kh«ng hay. Bèn khæ th¬ tiÕp theo l c¶nh lao ®éng trªn biÓn ®ªm. Nh÷ng khæ th¬ n y tËp trung nhiÒu h×nh ¶nh tr¸ng lÖ, vÎ tr¸ng lÖ ® ®−îc gîi ra tõ ®Çu b i th¬ víi h×nh ¶nh "MÆt trêi... nh− hßn löa". §Õn ®©y, c¶nh ®¸nh c¸ ®ªm trªn biÓn ®îc miªu t¶ hÕt søc sinh ®éng. §ã l nh÷ng ®éng tõ m¹nh mÏ (l¸i giã, l−ít, d n ®an, quÉy, kÐo xo¨n tay,...), l nh÷ng h×nh ¶nh gîi t¶ c¸i k× vÜ, lín lao (m©y cao, biÓn b»ng, dÆm xa, bông biÓn, thÕ trËn, v©y gi¨ng, ®ªm thë), l nh÷ng s¾c m u léng lÉy, rùc rì nh− trÈy héi, v c¶ nh÷ng nÐt th¬ méng, bay bæng (buåm tr¨ng, lÊp l¸nh ®uèc ®en hång, tr¨ng v ng choÐ, sao lïa, vÈy b¹c ®u«i v ng loÐ r¹ng ®«ng, n¾ng hång,...). VÎ ®Ñp cña biÓn trêi ho quyÖn víi vÎ ®Ñp cña con ng−êi lao ®éng dÖt lªn bøc tranh tr¸ng lÖ, r¹o rùc søc sèng, r¹ng rì vÎ ®Ñp gi u say lßng ngêi. Cã lÏ kh«ng ë ®©u l¹i cã ®−îc c¸i nguån sèng bÊt tËn diÖu k× cña biÓn §«ng h¬n ë nh÷ng c©u th¬ n y: C¸ nhô c¸ chim cïng c¸ ®Ð, C¸ song lÊp l¸nh ®uèc ®en hång, C¸i ®u«i em quÉy tr¨ng v ng choÐ, §ªm thë: sao lïa níc H¹ Long. ChØ mét h×nh ¶nh "§ªm thë" m ta nh− thÊy c¶ m n ®ªm phËp phång, thÊy c¶ giã, c¶ sãng n−íc. Theo nhÞp thë cña vò trô, ng n con sãng dån ®uæi ¸nh lªn nh÷ng ®ît v ng s¸ng lÊp l¸nh cña vÈy c¸ ph¶n chiÕu ¸nh tr¨ng, cña sao... ThËt huyÒn diÖu! C¸ ® ®Çy khoang, lÊp lo¸ trong ¸nh r¹ng ®«ng còng l lóc ®o n thuyÒn kÕt thóc mét ®ªm lao ®éng. Buåm l¹i c¨ng lªn ®ãn ¸nh n¾ng sím. Khæ th¬ cuèi l c¶nh trë vÒ cña ®o n thuyÒn ®¸nh c¸: C©u h¸t c¨ng buåm víi giã kh¬i, §o n thuyÒn ch¹y ®ua cïng mÆt trêi MÆt trêi ®éi biÓn nh« m u míi, M¾t c¸ huy ho ng mu«n dÆm ph¬i L¹i mét sù ho quyÖn tuyÖt vêi gi÷a thiªn nhiªn v con ng−êi. VÎ ®Ñp cña b i th¬ bõng lªn trong ¸nh s¸ng huy ho ng, ¸nh s¸ng cña mÆt trêi, ¸nh s¸ng cña søc lao ®éng ® th nh th nh qu¶, cña niÒm vui lao ®éng ch©n chÝnh. Nh×n l¹i to n bé bøc tranh m t¸c gi¶ ® miªu t¶ trong b i th¬, ta c ng thÊy râ h×nh ¶nh con ng−êi võa l m chñ tù nhiªn (Ra ®Ëu dÆm xa dß bông biÓn - D n ®an thÕ trËn l−íi v©y gi¨ng), võa ph« vÎ ®Ñp ho quyÖn cïng thiªn nhiªn (ThuyÒn ta l¸i giã víi buåm
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

33

tr¨ng - L−ít gi÷a m©y cao víi biÓn b»ng; C©u h¸t c¨ng buåm víi giã kh¬i, §o n thuyÒn ch¹y ®ua cïng mÆt trêi). Trong sù h i ho Êy, vò trô còng ®−îc c¶m nhËn víi sù vËn ®éng theo nhÞp sèng cña con ng−êi: Ta h¸t b i ca gäi c¸ v o, Gâ thuyÒn ® cã nhÞp tr¨ng cao. §óng nh− nh th¬ Huy CËn ® b y tá: "Khung c¶nh trªn biÓn khi mÆt trêi t¾t kh«ng nÆng nÒ t¨m tèi m mang vÎ ®Ñp cña thiªn nhiªn t¹o vËt trong qui luËt vËn ®éng tù nhiªn cña nã. ë ®©y, t«i ® miªu t¶ khung c¶nh t¹o vËt víi c¶m høng vò trô. NÕu tr−íc c¸ch m¹ng, Vò trô ca cßn buån th× b©y giê vui, tr−íc l t¸ch biÖt, xa c¸ch víi cuéc ®êi th× h«m nay, l¹i gÇn gòi víi con ng−êi. B i th¬ cña t«i l cuéc ch¹y ®ua gi÷a con ng−êi v thiªn nhiªn, v con ng−êi ® chiÕn th¾ng. T«i coi ®©y l mét khóc tr¸ng ca, ca ngîi con ng−êi trong lao ®éng víi tinh thÇn l m chñ, víi niÒm vui". ----------------------------------------------ð 11. Phân tích truy n ng n “Làng” c a nhà văn Kim Lân. Khi nãi vÒ c«ng viÖc s¸ng t¸c, nh v¨n Kim L©n th−êng thæ lé r»ng «ng muèn thÓ hiÖn con ng−êi m×nh qua trang viÕt. Cã lÏ, ë tr−êng hîp nh− Kim L©n, sù tù thÓ hiÖn th nh ra mét nhu cÇu, v chÝnh nã t¹o ra h¬i thë, søc sèng cho t¸c phÈm cña «ng. Nh÷ng g× nh v¨n chøng kiÕn, tr¶i nghiÖm trong nh÷ng thêi ®iÓm quan träng cña lÞch sö ®Êt n−íc trë th nh nguån nguyªn liÖu trùc tiÕp ®Ó «ng s¸ng t¹o nªn nh÷ng h×nh t−îng ®Æc s¾c. TruyÖn ng¾n L ng, víi nh©n vËt «ng Hai, chøng tá cho chóng ta vÒ ®iÒu n y. Kim L©n tõng nãi: "C¸i kh«ng khÝ ng y ®Çu kh¸ng chiÕn ë n«ng th«n, t«i ® ®−a v o L ng. Lóc Êy T©y cßn ®ãng t¹i cÇu §uèng, t«i vÒ l ng ch¬i mÊy lÇn, chøng kiÕn tËn m¾t thÕ n o l "l ng chiÕn ®Êu". Trong kh«ng khÝ Êy, cïng víi d− luËn b¸n tÝn b¸n nghi vÒ l ng chî DÇu theo T©y l m ViÖt gian ® khiÕn t«i viÕt truyÖn ng¾n n y. ¤ng l o Hai chÝnh l t«i". T×nh yªu quª h−¬ng ®Êt n−íc trong mçi con ng−êi cô thÓ mang mét h×nh h i riªng. Cã thÓ l sù hi sinh anh dòng cña nh÷ng chiÕn sÜ ngo i mÆt trËn, cã thÓ l c«ng søc khai hoang, vun trång nh÷ng thöa ruéng, cã thÓ l c¸i m−ît m hay hïng tr¸ng cña mét ca khóc ca ngîi t×nh ng−êi, t×nh ®êi, v.v... V ë ®©y l t×nh yªu, sù g¾n bã thuû chung víi c¸i l ng cña m×nh, cña mét ng−êi n«ng d©n ph¶i rêi l ng ®i t¶n c− trong nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Th nh c«ng cña truyÖn L ng chÝnh l ë h×nh t−îng nh©n vËt l o Hai víi nh÷ng tr¹ng huèng t©m lÝ, ng«n ng÷ ®−îc kh¾c ho¹ s¾c s¶o, ch©n thùc v sinh ®éng. Tuy nhiªn, ®Ó nh©n vËt béc lé ®−îc t©m lÝ hay ng«n ng÷, tr−íc hÕt, nh v¨n ph¶i x©y dùng ®−îc t×nh huèng truyÖn. TÝnh c¸ch nh©n vËt chØ ®−îc thÓ hiÖn trong mét sù viÖc cô thÓ n o ®ã. HiÓu lÇm råi vì lÏ l d¹ng t×nh huèng th−êng ®−îc c¸c nh v¨n sö dông. ViÖc rêi l ng ®i t¶n c− l sù viÖc cã ý nghÜa t¹o khung cho c©u chuyÖn. §ã ch−a ph¶i l t×nh huèng. Ph¶i ®Õn khi «ng Hai nghe tin ®ån l ng cña «ng theo T©y l m ViÖt gian th× t×nh huèng míi thùc sù b¾t ®Çu. T×nh huèng truyÖn kÕt thóc khi «ng Hai biÕt ®−îc sù thùc l ng cña «ng kh«ng theo giÆc. Qua t×nh huèng n y, h×nh ¶nh mét l o n«ng d©n tha thiÕt yªu l ng quª cña m×nh, mét lßng mét d¹ theo kh¸ng chiÕn hiÖn ra s¾c nÐt, víi chiÒu s©u t©m lÝ, ng«n ng÷ mang ®Ëm m u s¾c c¸ thÓ ho¸.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

34

Së dÜ c¸i tin l ng chî DÇu theo giÆc l m «ng Hai khæ t©m l v× nã ® ®éng ch¹m ®Õn ®iÒu thiªng liªng, nh¹y c¶m nhÊt trong con ng−êi «ng. C¸i l ng ®èi víi ng−êi n«ng d©n quan träng l¾m. Nã l ng«i nh chung cho céng ®ång, hä m¹c. §êi n y qua ®êi kh¸c, ng−êi n«ng d©n g¾n bã víi c¸i l ng nh− m¸u thÞt, ruét r . Nã l nh cöa, ®Êt ®ai, l tæ tiªn, l hiÖn th©n cho ®Êt n−íc ®èi víi hä. Tr−íc C¸ch m¹ng th¸ng T¸m, «ng Hai thuéc lo¹i "khè r¸ch ¸o «m", tõng bÞ "bän h−¬ng lÝ trong l ng truÊt ng«i trõ ngo¹i xiªu d¹t ®i, lang thang hÕt n¬i n y ®Õn n¬i kh¸c, lÇn mß v o ®Õn tËn ®Êt S i Gßn, Chî Lín kiÕm ¨n. Ba ch×m b¶y næi m−êi mÊy n¨m trêi míi l¹i ®−îc trë vÒ quª h−¬ng b¶n qu¸n". Nªn «ng thÊm thÝa l¾m c¸i c¶nh tha h−¬ng cÇu thùc. ¤ng yªu c¸i l ng cña m×nh nh− ®øa con yªu mÑ, tù h o vÒ mÑ, t«n thê mÑ, mét t×nh yªu hån nhiªn nh− trÎ th¬. Cø xem c¸i c¸ch «ng Hai n¸o nøc, say mª khoe vÒ l ng m×nh th× sÏ thÊy. Tr−íc C¸ch m¹ng th¸ng T¸m, «ng khoe c¸i sinh phÇn cña viªn tæng ®èc l ng «ng: "ChÕt! ChÕt, t«i cha thÊy c¸i dinh c¬ n o m l¹i ®îc nh− c¸i dinh c¬ cô th−îng l ng t«i". V mÆc dï ch¼ng hä h ng g× nh−ng «ng cø gäi viªn tæng ®èc l "cô t«i" mét c¸ch rÊt h¶ hª! Sau C¸ch m¹ng, "ng−êi ta kh«ng cßn thÊy «ng ®¶ ®éng g× ®Õn c¸i l¨ng Êy n÷a", v× «ng nhËn thøc ®−îc nã l m khæ m×nh, l m khæ mäi ng−êi, l kÎ thï cña c¶ l ng: "X©y c¸i l¨ng Êy c¶ l ng phôc dÞch, c¶ l ng g¸nh g¹ch, ®Ëp ®¸, l m phu hå cho nã. [...] C¸i ch©n «ng ®i tËp tÔnh còng v× c¸i l¨ng Êy''. B©y giê «ng khoe l ng «ng khëi nghÜa, khoe "«ng gia nhËp phong tr o tõ håi k× cßn trong bãng tèi", råi nh÷ng buæi tËp qu©n sù, khoe nh÷ng hè, nh÷ng ô, nh÷ng giao th«ng h o cña l ng «ng,... Còng v× yªu l ng qu¸ nh− thÕ m «ng nhÊt quyÕt kh«ng chÞu rêi l ng ®i t¶n c−. §Õn khi buéc ph¶i cïng gia ®×nh ®i t¶n c− «ng buån khæ l¾m, sinh ra hay bùc béi, "Ýt nãi, Ýt c−êi, c¸i mÆt lóc n o còng lÇm lÇm". ë n¬i t¶n c−, «ng nhí c¸i l ng cña «ng, nhí nh÷ng ng y l m viÖc cïng víi anh em, "¤, sao m ®é Êy vui thÕ. ¤ng thÊy m×nh nh− trÎ ra.[...] Trong lßng «ng l o l¹i thÊy n¸o nøc h¼n lªn". Lóc n y, niÒm vui cña «ng chØ l h ng ng y ®i nghe tin tøc thêi sù kh¸ng chiÕn v khoe vÒ c¸i l ng chî DÇu cña «ng ®¸nh T©y. ThÕ m , ®ïng mét c¸i «ng nghe ®−îc c¸i tin l ng chî DÇu cña «ng theo T©y l m ViÖt gian. C ng yªu l ng, h nh diÖn, tù h o vÒ l ng bao nhiªu th× b©y giê «ng Hai l¹i c ng thÊy ®au ®ín, tñi hæ bÊy nhiªu. Nh v¨n Kim L©n ® chøng tá bót lùc dåi d o, kh¶ n¨ng ph©n tÝch s¾c s¶o, t¸i hiÖn sinh ®éng tr¹ng th¸i t×nh c¶m, h nh ®éng cña con ng−êi khi miªu t¶ diÔn biÕn t©m tr¹ng v h nh ®éng cña nh©n vËt «ng Hai trong biÕn cè n y. ¤ng l o ®ang n¸o nøc, "Ruét gan «ng l o cø móa c¶ lªn, vui qu¸!" v× nh÷ng tin kh¸ng chiÕn th× biÕn cè bÊt ngê x¶y ra. C¸i tin l ng chî DÇu theo giÆc ® l m «ng ®iÕng ng−êi: "Cæ «ng l o nghÑn ¾ng h¼n l¹i, da mÆt tª r©n r©n. ¤ng l o lÆng ®i, t−ëng nh− ®Õn kh«ng thë ®îc. Mét lóc l©u «ng míi rÆn Ì Ì, nuèt mét c¸i g× v−íng ë cæ, [...] giäng l¹c h¼n ®i", "¤ng Hai cói g»m mÆt xuèng m ®i" v nghÜ ®Õn sù dÌ bØu cña b chñ nh . ¤ng l o nh− võa bÞ mÊt mét c¸i g× quý gi¸, thiªng liªng l¾m. Nh÷ng c©u v¨n diÔn t¶ t©m tr¹ng thËt xóc ®éng: "Nh×n lò con, tñi th©n, níc m¾t «ng l o cø tr o ra... Chóng nã còng l trÎ con l ng ViÖt gian ®Êy? Chóng nã còng bÞ ng−êi ta rÎ róng h¾t hñi ®Êy? Khèn n¹n, b»ng Êy tuæi ®Çu...". Nçi nhôc nh , mÆc c¶m ph¶n béi h nh h¹ «ng l o ®Õn khæ së: "Chao «i! Cùc nhôc ch−a, c¶ l ng ViÖt gian! Råi ®©y biÕt l m ¨n bu«n b¸n ra sao? Ai ng−êi ta chøa. Ai ng−êi ta bu«n b¸n mÊy. Suèt c¶ c¸i n−íc ViÖt Nam n y ng−êi ta ghª tëm, ng−êi ta thï h»n c¸i gièng ViÖt gian b¸n n−íc...". C¶ nh «ng Hai sèng trong bÇu kh«ng khÝ ¶m ®¹m: "Gian nh lÆng ®i, hiu h¾t. ¸nh löa v ng nhê nhê ë ngän ®Ìn dÇu l¹c vên trªn nÐt
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

35

mÆt lo ©u cña b l o. TiÕng thë cña ba ®øa trÎ chôm ®Çu v o nhau ngñ nhÑ nh ng næi lªn, nghe nh− tiÕng thë cña gian nh ". ¤ng Hai ¨n kh«ng ngon, ngñ kh«ng yªn, lóc n o còng n¬m níp, bÊt æn trong nçi tñi nhôc ª chÒ. ThËm chÝ «ng kh«ng d¸m nh¾c tíi, ph¶i gäi tªn c¸i chuyÖn ph¶n béi l "chuyÖn Êy". ¤ng tuyÖt giao víi tÊt c¶ mäi ng−êi, "kh«ng d¸m b−íc ch©n ra ®Õn ngo i" v× xÊu hæ. V c¸i chuyÖn vî chång «ng lo nhÊt còng ® ®Õn. B chñ nh bãng giã ®uæi gia ®×nh «ng, chØ v× hä l ng−êi cña l ng theo T©y. Gia ®×nh «ng Hai ë v o t×nh thÕ c¨ng th¼ng. ¤ng Hai ph¶i ®èi mÆt víi t×nh c¶nh khã kh¨n nhÊt: "ThËt l tuyÖt ®−êng sinh sèng! [...] ®©u ®©u cã ng−êi chî DÇu ng−êi ta còng ®uæi nh− ®uæi hñi M cho dÉu v× chÝnh s¸ch cña Cô Hå ng−êi ta ch¼ng ®uæi ®i n÷a, th× m×nh còng ch¼ng cßn mÆt mòi n o ®i ®Õn ®©u". Tõ chç yªu tha thiÕt c¸i l ng cña m×nh, «ng Hai ®©m ra thï l ng: "VÒ l m g× c¸i l ng Êy n÷a. Chóng nã theo T©y c¶ råi. VÒ l ng tøc l bá kh¸ng chiÕn, bá Cô Hå...". V "N−íc m¾t «ng gi n ra". ¤ng l¹i nghÜ ®Õn c¶nh sèng n« lÖ t¨m tèi, lÇm than tr−íc kia. Bao nçi niÒm cña «ng kh«ng biÕt gi i b y cïng ai ® nh trót c¶ v o nh÷ng lêi trß chuyÖn cïng ®øa con th¬ d¹i: - Hóc kia! ThÇy hái con nhÐ, con l con cña ai? - L con thÇy mÊy lÞ con u. - ThÕ nh con ë ®©u? - Nh ta ë l ng chî DÇu. - ThÕ con cã thÝch vÒ l ng chî DÇu kh«ng? Th»ng bÐ nÐp ®Çu v o ngùc bè tr¶ lêi khe khÏ: - Cã. ¤ng l o «m khÝt th»ng bÐ v o lßng, mét lóc l©u «ng l¹i hái: - , thÇy hái con nhÐ. ThÕ con ñng hé ai? Th»ng bÐ gi¬ tay lªn, m¹nh b¹o v r nh rät: - ñng hé Cô Hå ChÝ Minh mu«n n¨m! Níc m¾t «ng l o gi n ra, ch¶y rßng rßng trªn hai m¸. ¤ng nãi thñ thØ: - õ ®óng råi, ñng hé Cô Hå con nhØ. Nh÷ng lêi ®¸p cña con trÎ còng l t©m huyÕt, gan ruét cña «ng Hai, mét ng−êi lÊy danh dù cña l ng quª l m danh dù cña chÝnh m×nh, mét ng−êi son s¾t mét lßng víi kh¸ng chiÕn, víi Cô Hå. Nh÷ng lêi thèt ra tõ miÖng con trÎ nh− minh oan cho «ng, ch©n th nh v thiªng liªng nh− lêi thÒ ®inh ninh vang lªn tõ ®¸y lßng «ng: Anh em ®ång chÝ biÕt cho bè con «ng Cô Hå trªn ®Çu trªn cæ xÐt soi cho bè con «ng. C¸i lßng bè con «ng l nh− thÕ ®Êy, cã bao giê d¸m ®¬n sai. ChÕt th× chÕt cã bao giê d¸m ®¬n sai. Nh v¨n ® nh×n thÊy nh÷ng nÐt ®¸ng tr©n träng bªn trong ng−êi n«ng d©n ch©n lÊm
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

36

tay bïn. Nh©n vËt «ng Hai hiÖn ra ch©n thùc tõ c¸i tÝnh hay khoe l ng, thÝch nãi vÒ l ng bÊt kÓ ng−êi nghe cã thÝch hay kh«ng; ch©n thùc ë ®Æc ®iÓm t©m lÝ v× céng ®ång, vui c¸i vui cña l ng, buån c¸i buån cña l ng v ch©n thùc ë nh÷ng diÔn biÕn cña tr¹ng th¸i t©m lÝ hÕt søc ®Æc tr−ng cña mét ng−êi n«ng d©n tñi nhôc, ®au ®ín v× c¸i tin l ng m×nh ph¶n béi. NÕu nh− trong biÕn cè Êy t©m tr¹ng cña «ng Hai ®au ®ín, tñi cùc bao nhiªu th× khi vì lÏ ra r»ng ®ã chØ l tin ®ån kh«ng ®óng, l ng chî DÇu cña «ng kh«ng hÒ theo giÆc, sù vui s−íng c ng t−ng bõng, h¶ hª bÊy nhiªu. ¤ng Hai nh− ng−êi võa ®−îc håi sinh. Mét lÇn n÷a, nh÷ng thay ®æi cña tr¹ng th¸i t©m lÝ l¹i ®−îc kh¾c ho¹ sinh ®éng, t i t×nh: "C¸i mÆt buån thØu mäi ng y bçng t−¬i vui, r¹ng rì h¼n lªn. Måm bám bÎm nhai trÇu, cÆp m¾t hung hung ®á hÊp h¸y...". ¤ng khoe kh¾p n¬i: "T©y nã ®èt nh t«i råi b¸c ¹. §èt nh½n![...] L¸o! L¸o hÕt! To n l sai sù môc ®Ých c¶", "T©y nã ®èt nh t«i råi «ng chñ ¹. §èt nh½n.[...] Ra l¸o! L¸o hÕt, ch¼ng cã g× sÊt. To n l sai sù môc ®Ých c¶!". §¸ng lÏ ra «ng ph¶i buån v× c¸i tin Êy chø? Nh−ng «ng ®ang tr n ngËp trong niÒm vui v× tho¸t khái c¸i ¸ch "ng−êi l ng ViÖt gian". C¸i tin Êy x¸c nhËn l ng «ng vÉn nhÊt quyÕt ®øng vÒ phÝa kh¸ng chiÕn. C¸i tin Êy khiÕn «ng l¹i ®−îc sèng nh− m«t ng−êi yªu n−íc, l¹i cã thÓ tiÕp tôc sù khoe khoang ®¸ng yªu cña m×nh,... M©u thuÉn m vÉn hÕt søc hîp lÝ, ®iÓm n y còng l sù s¾c s¶o, ®éc ®¸o cña ngßi bót miªu t¶ t©m lÝ nh©n vËt cña nh v¨n Kim L©n. Ng−êi ®äc sÏ kh«ng thÓ quªn ®−îc mét «ng Hai qu¸ yªu c¸i l ng cña m×nh nh− thÕ. MÆt kh¸c, còng nh− c¸c nh©n vËt quÇn chóng (chÞ cho con bó loan tin l ng chî DÇu theo giÆc, b chñ nh ,)... c¸i khã quªn ë nh©n vËt n y cßn l nÐt c¸ thÓ ho¸ rÊt ®Ëm vÒ ng«n ng÷. Lóc «ng hai nãi th nh lêi hay khi «ng nghÜ, ng−êi ®äc vÉn nhËn thÊy rÊt râ ®Æc ®iÓm ng«n ng÷ cña vïng quª B¾c Bé, cña mét l ng B¾c Bé: "N¾ng n y l bá mÑ chóng nã","kh«ng ®äc th nh tiÕng cho ng−êi kh¸c nghe nhê mÊy", "Th× vÉn", "cã bao giê d¸m ®¬n sai",... §Æc biÖt l nh v¨n cè ý thÓ hiÖn nh÷ng tõ ng÷ dïng sai trong lóc qu¸ h−ng phÊn cña «ng Hai. Nh÷ng tõ ng÷ "sai sù môc ®Ých c¶" l dÊu Ên ng«n ng÷ cña ng−êi n«ng d©n ë thêi ®iÓm nhËn thøc ®ang chuyÓn biÕn, muèn nãi c¸i míi nh−ng tõ ng÷ ch−a hiÓu hÕt. Sù sinh ®éng, ch©n thùc, thó vÞ cña c©u chuyÖn phÇn n o còng nhê v o ®Æc ®iÓm ng«n ng÷ n y. Kim L©n ® tõng ®−îc ®¸nh gi¸ l mét c©y bót h ng ®Çu vÒ ®Ò t i phong tôc. Trong truyÖn L ng, sù th«ng hiÓu vÒ lÒ thãi, phong tôc cña l ng quª ®−îc «ng vËn dông hÕt søc khÐo lÐo v o x©y dùng t©m lÝ, h nh ®éng, ng«n ng÷ nh©n vËt. Cèt truyÖn ®¬n gi¶n, søc nÆng l¹i dån c¶ v o m¹ch diÔn biÕn t©m tr¹ng, v o lêi tho¹i cña nh©n vËt nªn c©u chuyÖn cã søc hÊp dÉn riªng, Ên t−îng riªng, ®éc ®¸o. Trong sè rÊt nhiÒu nh÷ng nh©n vËt n«ng d©n kh¸c, ng−êi ®äc khã cã thÓ quªn mét «ng Hai yªu l ng quª, yªu ®Êt n−íc, thuû chung víi kh¸ng chiÕn, víi sù nghiÖp chung cña d©n téc. Mét «ng Hai thÝch khoe l ng, mét «ng Hai sèt s¾ng nghe tin tøc chÝnh trÞ, mét «ng Hai tñi nhôc, ®au ®ín khi nghe tin l ng m×nh theo giÆc, mét «ng Hai vui mõng nh− trÎ th¬ khi biÕt tin l ng m×nh kh«ng theo giÆc,... Ai ®ã ® mét lÇn thÊy nh v¨n Kim L©n, nghe «ng nãi chuyÖn cßn thó vÞ h¬n n÷a: h×nh nh− ta gÆp «ng ®©u ®ã trong L ng råi th× ph¶i. ð 12. Phân tích truy n ng n “L ng l Sa Pa” c a Nguy n Thành Long. TruyÖn ng¾n LÆng lÏ Sa Pa cña NguyÔn Th nh Long nhÑ nh ng m s©u s¾c, thÉm ®Ém chÊt th¬. NhÑ nh ng, kÝn ®¸o nh− Sa Pa th nh phè trong s−¬ng, v còng gi u søc
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

37

sèng víi hoa tr¸I ng¸t h−¬ng bèn mïa. LÆng lÏ m kh«ng buån tÎ, nh÷ng con ng−êi n¬I ®©y ®ang tõng ng y thÇm lÆng cèng hiÕn søc lùc cña m×nh, thÇm lÆng ®em l¹i h−¬ng s¾c cho cuéc sèng. §äc truyÖn ng¾n n y, chóng ta chóng ta cã thÓ ®ång c¶m víi nhau: “Sa Pa kh«ng chØ l mét sù yªn tÜnh. Bªn d−íi sù yªn tÜnh Êy, ng−êi ta l m viÖc!” Theo lêi giíi thiÖu cña b¸c l¸I xe, c¸I con ng−êi “c« ®éc nhÊt thÕ gian” l mét thanh niªn hai m−¬I b¶y tuæi, l m c«ng t¸c khÝ t−îng kiªm vËt lÝ ®Þa cÇu. Trong c©u chuyÖn ph¸c th¶o ch©n dung cña b¸c l¸I xe, ®¸ng chó ý l chuyÖn “thÌm ng−êi” cña anh ch ng “c« ®éc nhÊt thÕ gian” kia. Kh«ng ph¶I anh ta “sî ng−êi” m lªn l m viÖc ë ®©y, tr¸I l¹i, anh ta tõng chÆt c©y ng¸ng ®−êng ng¨n xe dõng l¹i ®Ó ®−îc gÆp ng−êi “nh×n tr«ng v nãi chuyÖn mét l¸t”. Qua c¸I nh×n cña ng−êi ho¹ sÜ, anh thanh niªn hiÖn ra víi “tÇm vãc nhá bÐ, nÐt mÆt r¹ng rì”. Anh ta sèng trong “Mét c¨n nh ba gian, s¹ch sÏ, víi b n ghÕ, sæ s¸ch, biÓu ®å, thèng kª, m¸y bé ® m. Cuéc ®êi riªng cña anh thanh niªn thu gän l¹i mét gãc tr¸I gian víi chiÕc gi−êng con, mét chiÕc b n häc, mét gi¸ s¸ch.”. Mét cuéc sèng gi¶n dÞ, ng¨n n¾p cña mét ng−êi yªu ®êi, say mª c«ng viÖc v kh«ng cã vÎ g× cña sù buån ch¸n. Trong sù c¶m nhËn cña c« kÜ s− míi ra tr−êng, cuéc sèng cña ng−êi thanh niªn l “cuéc sèng mét m×nh dòng c¶m tuyÖt ®Ñp”, anh mang l¹i cho c« “bã hoa cña nh÷ng h¸o høc v m¬ méng ngÉu nhiªn”. Nõu nh− ng−êi ho¹ sÜ l o th nh míi chØ ghi ®−îc “lÇn ®Çu g−¬ng mÆt cña ng−êi thanh niªn” th× chÝnh nh÷ng lêi t©m sù cña mét kÎ “thÌm ng−êi” khi ®−îc gÆp ng−êi ® l mét bøc ch©n dung tù ho¹ kh¸ ho n chØnh. Ch©n dung l g× nÕu kh«ng ph¶I l nh÷ng nÐt vÏ tinh thÇn, nh÷ng nÐt gîi t¶ phÈm chÊt? Nh÷ng nÐt tù ho¹ cña anh thanh niªn vÒ c¶ nh÷ng con ng−êi ®ang l m viÖc nh− anh khiÕn ng−êi ho¹ sÜ gi , dï ® tr¶I nhiÒu chuyÖn ®êi ph¶I suy ngÉm rÊt nhiÒu: “Ng−êi con trai Êy ®¸ng yªu thËt, nh−ng l m cho «ng nhäc qu¸. Víi nh÷ng ®iÒu l m cho ng−êi ta suy nghÜ vÒ anh. V vÒ nh÷ng ®iÒu anh suy nghÜ trong c¸I v¾ng vÎ vßi väi hai ngh×n s¸u tr¨m mÐt trªn mÆt biÓn, cuån cuén tu«n ra khi gÆp ng−êi.” Vëy nh÷ng ®iÒu g× ë ch ng thanh niªn ® l m cho ng−êi ho¹ sÜ gi suy nghÜ v thËm chÝ l m thay ®æi c¶ c¸I quan niÖm vÒ m¶nh ®Êt Sa Pa vèn cã trong «ng? Nçi “thÌm ng−êi” ë anh thanh niªn kh«ng ph¶I nçi nhí cuéc sèng ®«ng ®óc, tiÖn nghi, an nh n, nh− anh nãi: “Nõu l nçi nhí phån hoa ®« thÞ th× xo ng”. Ng−êi thanh niªn hiÓu rÊt râ c«ng viÖc cña m×nh, chÊp nhËn sèng trong ho n c¶nh buån tÎ, c« ®éc ®Ó l m c«ng viÖc “®o giã, ®o m−a, ®o n¾ng, tÝnh m©y, ®o chÊn ®éng mÆt ®Êt, dù v o viÖc b¸o tr−íc thêi tiÕt h ng ng y, phôc vô s¶n xuÊt, phôc vô chiÕn ®Êu”. Nh−ng con ng−êi Êy kh«ng hÒ thÊy buån tÎ, c« ®éc. C¸I sù “thÌm ng−êi” cña ch ng thanh niªn l lÏ b×nh thêng cña con ng−êi, nhÊt l¹i l tuæi trÎ. Anh sèng víi triÕt lÝ: “khi ta l m viÖc, ta víi c«ng viÖc l ®«I, sao gäi l mét m×nh ®−îc?”. §−îc l m viÖc cã Ých ®èi víi anh thÕ l niÒm vui. H¬n n÷a c«ng viÖc cña anh g¾n liÒn víi c«ng viÖc cña bao anh em ®ång chÝ kh¸c ë nh÷ng ®iÓm cao h¬n hoÆc thÊp h¬n. Ng−êi ho¹ sÜ ® thÊy bèi rèi khi bÊt ngê ®−îc chiªm ng−ìng mét ch©n dung ®Ñp ®Ï ®Õn thÕ: “b¾t gÆp mét con ng−êi nh− anh l mét c¬ héi
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

38

h n h÷u cho s¸ng t¸c, nhng ho n th nh s¸ng t¸c cßn l mét chÆng ®−êng d i”. V ch¾c ch¾n «ng sÏ cßn bèi rèi khi muèn dùng lªn ch©n dung cña Sa Pa. Bëi v×, trong sù tù ho¹ cña ch ng trai cßn hiÖn ra nh÷ng ch©n dung kh¸c n÷a, còng quªn m×nh, say mª víi c«ng viÖc nh− anh kÜ s− ë v−ên rau d−íi Sa Pa “Ng y n y sang ng y kh¸c... ngåi im trong v−ên su h o, r×nh xem c¸ch ong lÊy phÊn, thô phÊn cho hoa su h o...”, nh nghiªn cøu sÐt m−êi mét n¨m kh«ng rêi xa c¬ quan mét ng y v× sî cã sÐt l¹i v¾ng mÆt. C¸I lÆng lÏ cña c¶nh s¾c Sa Pa th× c©y cä trªn tay ng−êi ho¹ sÜ cã thÓ lét t¶ kh«ng mÊy khã kh¨n, nh−ng c¸I kh«ng lÆng lÏ cña Sa Pa nh− «ng ® thÊy qua nh÷ng con ng−êi kia th× vÏ thÕ n o ®©y? Ng−êi ho¹ sÜ nhËn thÊy rÊt râ “sù bÊt lùc cña nghÖ thuËt, cña héi ho¹ trong cuéc h nh tr×nh vÜ ®¹i l cuéc ®êi”. Ng−êi ®äc cã thÓ dÔ d ng nhËn thÊy trong LÆng lÏ Sa Pa, cã hai nh©n vËt hÇu nh− chØ lÆng lÏ nghe v suy ngÉm. §ã l ng−êi ho¹ sÜ v c« kÜ s− trÎ. Tr−íc ch ng trai trÎ trung yªu ®êi, hiÓu v yªu c«ng viÖc thÇm lÆng cña m×nh, ng−êi ho¹ sÜ nhËn ra r»ng Sa Pa, c¸I tªn m chØ nghe ®Õn “ng−êi ta ® nghÜ ®Õn chuyÖn nghØ ng¬I”, cã nh÷ng con ng−êi l m viÖc v lo nghÜ cho ®Êt n−íc. Tho¹t ®Çu, ®¸p l¹i lêi b¸c l¸I xe, ng−êi ho¹ sÜ nãi: “ThÝch chø, thÝch l¾m. ThÕ n o t«I còng vÒ ë h¼n ®Êy. T«I ® ®Þnh thÕ. Nh−ng b©y giê ch−a ph¶I lóc”. Sau khi gÆp, ®−îc nghe ch ng thanh niªn nãi, ®−îc chøng kiÕn v hiÓu cuéc sèng cña nh÷ng con ng−êi ®ang l m viÖc thùc sù, cèng hiÕn thùc sù, quan niÖm cña ng−êi ho¹ sÜ ® thay ®æi. Lóc chia tay, ng−êi ho¹ sÜ gi cßn chôp lÊy tay ng−êi thanh niªn l¾c m¹nh v nãi: “Ch¾c ch¾n råi t«I sÏ trë l¹i. T«I ë víi anh mÊy h«m ®−îc chø?” §©y kh«ng chØ l sù thay ®æi trong c¸I nh×n vÒ Sa Pa m cßn l sù thay ®æi trong quan niÖm cña mét nghÖ sÜ vÒ cuéc sèng, vÒ c¸I ®Ñp. Cßn c« g¸i? Khi tõ biÖt, “C« ch×a tay ra cho anh n¾m, cÈn träng, râ r ng, nh− ng−êi ta trao cho nhau c¸I g× chø kh«ng ph¶I l c¸I b¾t tay”. C« ® hiÓu ®−îc nhiÒu ®iÒu tõ cuéc sèng, c«ng viÖc cña ch ng trai. Cã lÏ trong c¸I b¾t tay Êy l niÒm tin, l ý nghÜa ®Ých thùc cña lao ®éng, l c¶ sù thÇm lÆng cèng hiÕn cho ®êi,... Nh÷ng ®iÒu ®ã sÏ gióp c« v÷ng v ng h¬n trong nh÷ng b−íc ®Çu tiªn v o ®êi. NguyÔn Th nh Long ® cho ng−êi ®äc thÊy c¸I kh«ng lÆng lÏ cña Sa Pa. Víi nh÷ng nÐt vÏ méc m¹c, bøc ch©n dung vÒ m¶nh ®Êt trªn cao Êy cã søc Êm to¶ ra tõ nh÷ng b n tay, khèi ãc ®ang tõng ng y bÒn bØ, thÇm lÆng cèng hiÕn. ------------------------------------------ð 13. Phân tích bài thơ “Sang thu” c a H u Th nh. Kh«ng ph¶i Thu m l Sang thu. Thi nh©n mu«n ®êi yªu mÕn mïa thu, còng kh«ng hiÕm tr−êng hîp say s−a tr−íc nh÷ng ®æi thay cña t¹o vËt khi ®Êt trêi giao chuyÓn. §äc Sang thu cña H÷u ThØnh, thªm mét lÇn ta ®−îc th−ëng thøc vÎ ®Ñp cña sù c¶m nhËn tinh tÕ, nh÷ng rung ®éng cña mét t©m hån nh¹y c¶m nghÖ sÜ lóc thu sang. Nh−ng sÏ ch¼ng cã mÊy ý nghÜa khi xóc c¶m Êy ch¼ng mang nÐt duyªn riªng. Ng−êi ta tõng nãi vÒ H÷u ThØnh víi chÊt d©n gian trong th¬. Qu¶ vËy, ë ®©y, sù ®éc ®¸o b¾t ®Çu b»ng "h−¬ng thu": Bçng nhËn ra h−¬ng æi
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

39

Ph¶ v o trong giã se Giã chïng ch×nh qua ngâ H×nh nh− thu ® vÒ Kh«ng ph¶i l¸ ng« ®ång, kh«ng ph¶i h−¬ng cèm míi, kh«ng ph¶i hoa cau rông, mïa thu bÊt chît hiÖn diÖn víi h−¬ng æi chÝn th¬m lùng trong giã hanh se. Hai ch÷ ph¶ v o võa gîi ra c¸i bÊt chît trong c¶m nhËn, võa gîi ra mét c¸ch thùc thÓ c¸i h−¬ng th¬m cña æi, l¹i võa gîi ra sù vËn ®éng nhÑ nh ng cña giã. Tõ chïng ch×nh gîi ra sù lay ®éng cña c©y l¸, vÎ t− lù cña lßng ng−êi, c¸i man m¸c cña kh«ng gian chím thu. Sao l¹i l h×nh nh− chø kh«ng ph¶i l ch¾c ch¾n? Mét chót nghi hoÆc, mét chót b©ng khu©ng, cã c¸i g× ®ã kh«ng thËt râ r ng. §óng l mét tr¹ng th¸i c¶m xóc cña thêi ®iÓm chuyÓn giao. C¶m xóc Êy tiÕp tôc lan to¶, më ra trong c¸i nh×n xa h¬n, réng h¬n: S«ng ®−îc lóc dÒnh d ng Chim b¾t ®Çu véi v Cã ®¸m m©y mïa h¹ V¾t nöa m×nh sang thu Sù vËn ®éng cña mïa ®−îc cô thÓ ho¸ b»ng nh÷ng s¾c th¸i ®æi thay cña t¹o vËt. §ã l vÎ "dÒnh d ng" cña dßng s«ng, c¸i "b¾t ®Çu véi v " cña c¸nh chim v , thËt ®Æc biÖt, ®¸m m©y mang trªn m×nh c¶ hai mïa. TÊt c¶ ®ang ho trong khóc biÕn tÊu giao mïa. Cã c¸i g× ®ang m¬ hå x©m chiÕm, ®ang thay thÕ, ®ang mê ®i, nh¹t ra, ®ang tr«i. Kh«ng cã g× hiÖn ra thËt s¾c nÐt, kh«ng cã gam m u t−¬ng ph¶n n o, ngay c¶ ë hai nöa cña mét ®¸m m©y thuéc vÒ hai mïa kh¸c biÖt. Kh«ng ph¶i vÎ ®Ñp cña mïa h¹, còng kh«ng ph¶i vÎ ®Ñp cña mïa thu, m l vÎ ®Ñp cña chÝnh sù chuyÓn mïa, vÎ ®Ñp cña t©m hån con ng−êi gÇn gòi, giao c¶m víi thiªn nhiªn ®Ó l¾ng nghe v dù c¶m: VÉn cßn bao nhiªu n¾ng § v¬i dÇn c¬n m−a SÊm còng bít bÊt ngê Trªn h ng c©y ®øng tuæi. Kho¶nh kh¾c giao mïa ®−îc c¶m nhËn b¾t ®Çu tõ h−¬ng æi ph¶ trong giã se chïng ch×nh qua ngâ, c¸i "h×nh nh−" cña lßng ng−êi, vÎ dÒnh d ng cña s«ng, véi v cña chim,... v ®Õn ®©y l n¾ng, l m−a, l sÊm, h ng c©y. Ch−a hÕt h¼n c¸i n¾ng cña mïa hÌ nh−ng nh÷ng c¬n m−a ® kh«ng cßn o ¹t. Hai ch÷ "bao nhiªu" nghe nh− say mª, nh− luyÕn tiÕc. N¾ng l¾m th× m−a nhiÒu. §ã l ®Æc ®iÓm cña mïa hÌ. Nh−ng n¾ng vÉn cßn m m−a th× ® v¬i dÇn. V¬i dÇn th× kh«ng chØ l Ýt m−a ®i m cßn l m−a Ýt n−íc ®i. §©y còng l dÊu hiÖu cña sù chuyÓn mïa. Råi ®©y, n¾ng sÏ hanh hao, m−a sÏ trë nªn ho¹ ho»n. Khi Êy míi thùc sù l thu. T−ëng chõng chØ l nh÷ng c©u th¬ t¶ c¶nh m thùc ra l kÝn ®¸o béc lé xóc c¶m giao mïa, nh÷ng rung ®éng ngät ng o cña lßng ng−êi trong mèi luyÕn giao thÊm quyÖn víi thiªn nhiªn. B i th¬ khÐp l¹i víi h×nh ¶nh sÊm v h ng c©y võa cã tÝnh t¶ thùc võa mang ý nghÜa
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

40

Èn dô, gîi ra nh÷ng suy t− th©m trÇm. Cuèi h¹ - ®Çu thu, khi ® kh«ng cßn nh÷ng c¬n m−a xèi x¶ th× sÊm còng bít bÊt ngê v d÷ déi. H ng c©y ®øng tuæi l h ng c©y ® qua bao cuéc chuyÓn mïa? Kh«ng biÕt chÝnh x¸c l bao nh−ng ch¾c còng ®ñ ®Ó ®iÒm nhiªn tr−íc nh÷ng biÕn ®éng. Tùa nh− con ng−êi lÞch l m, tõng tr¶i cã thÓ b×nh t©m, ®¹t ®−îc tr¹ng th¸i «n tån tr−íc nh÷ng vang chÊn cña ngo¹i c¶nh. Víi h×nh ¶nh th¬ tù nhiªn, kh«ng chau chuèt m gi u søc gîi c¶m, thÓ th¬ n¨m ch÷ v¾t dßng t¹o ra nh÷ng liªn t−ëng thó vÞ, nh th¬ H÷u ThØnh ® thÓ hiÖn mét c¸ch ®Æc s¾c nh÷ng xóc c¶m tinh tÕ tr−íc b−íc chuyÓn giao cña mïa. Qua ®ã béc lé mét t×nh c¶m yªu mÕn thiªn nhiªn, mét t©m hån nh¹y c¶m, s©u s¾c. ð 14. Phân tích nhân v t Nhĩ trong truy n ng n “B n quê” c a nhà văn Nguy n Minh Châu. Ên t−îng khi ®äc BÕn quª cña NguyÔn Minh Ch©u l Ên t−îng vÒ mét c¸I g× ®ã nh− l ®øng tr−íc “mÊy b«ng hoa cuèi cïng cßn sãt l¹i trë nªn ®Ëm s¾c h¬n”, thÉm m u h¬n, mét m u tÝm thÉm nh− bãng tèi”. Cã c¸I g× xãt xa ph«I pha ®I trong bãng tèi, tha thiÕt h¬n trong c¸I m u ®Ëm sãt l¹i kia. Nã tù l m×nh mét lÇn cuèi, thøc nhËn vÒ ch¶y tr«I v kÕt ®äng mét lÇn cuèi tr−íc khi ho v o c¸I mong manh vÜnh cöu. Gièng nh− h×nh ¶nh NhÜ khi kÕt truyÖn: “mÆt mòi NhÜ ®á rùng mét c¸ch kh¸c th−êng, hai m¾t long lanh chøa mét nçi mª say ®Çy ®au khæ, c¶ m−êi ®Çu ngãn tay NhÜ ®ang bÊu chÆt v o c¸I bËu cöa sæ, nh÷ng ngãn tay võa bÊu chÆt võa run lÈy bÈy”. Cã kh¸c th−êng kh«ng c¸I ham muèn cuèi cïng cña mét ®êi ng−êi chØ l nhê con sang bÕn s«ng ngay bªn nh m×nh nh− thÕ n y (?): “NhÜ tËp trung hÕt søc cßn l¹i ®Ó nãi ra c¸I ®iÒu ham muèn cuèi cïng cña ®êi m×nh: - B©y giê con sang bªn kia hé bè... - §Ó l m g× ¹? - Ch¼ng ®Ó l m g× c¶. – NhÜ cã vÎ ng−îng nghÞu v× c¸I ®iÒu m×nh s¾p nãi ra qu¸ − k× quÆc – Con h y qua ®ß ®Æt ch©n lªn bê bªn kia, ®I ch¬I loanh quanh råi ngåi xuèng nghØ ch©n ë ®©u ®ã mét l¸t, råi vÒ”. Cã nh÷ng sù thùc vÉn tån t¹i nh− nghÞch lÝ. T×nh huèng tù sù cña BÕn quª, tr−íc hÕt, ®éc ®¸o ë ®iÓm n y. Mét con ng−êi “® tõng ®I tíi kh«ng sãt mét xã xØnh n o trªn tr¸I ®Êt” khi l©m bÖnh nÆng kh«ng thÓ ®I ®−îc n÷a míi chît nhËn ra “mét ch©n trêi gÇn gòi, m l¹i xa l¾c v× ch−a hÒ bao giê ®I ®Õn – c¸I bê bªn kia s«ng Hång ngay tr−íc cöa nh m×nh”. Khi cã thÓ tíi ®−îc BÕn quª mét c¸ch dÔ d ng th× kh«ng nghÜ tíi, kh«ng tíi; khi kh«ng thÓ tíi ®−îc th× l¹i “say mª”, “ham muèn” - ®ã l nghÞch lÝ. NgÞch lÝ Êy nãi lªn mét sù thËt l : cã khi, c¸I ng−êi ta m¬ −íc, kh¸t khao, c¸I ng−êi ta kh«ng thÓ cã kh«ng ph¶I ®iÒu g× to t¸t, lín lao m l¹i l nh÷ng ®iÒu hÕt søc nhá bÐ, th−êng t×nh. Ng−êi ta v−¬n tíi chÝnh nh÷ng gi¸ trÞ b×nh dÞ. M¶nh ®Êt m¬ −íc ë ngay bÕn s«ng quª ®©y th«i. Cèt truyÖn cña BÕn quª thuéc lo¹i “cèt truyÖn t©m lÝ”. T×nh huèng m ta gäi l nghÞch lÝ trªn ®©y chØ l nghÞch lÝ trong sù tù ý thøc cao ®é cña nh©n vËt. Nõu kh«ng nhËn thøc mét c¸ch s©u s¾c
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

41

vÒ ý nghÜa ®Ých thùc cña nh÷ng c¸I gÇn gòi, b×nh dÞ, nÕu ® kh«ng tõng ®Æt ch©n tíi mäi xã xØnh cña tr¸I ®Êt nh− NhÜ th× viÖc ch−a tõng ®Æt ch©n ®Õn c¸I bÕn s«ng c¹nh nh , viÖc kh«ng thÓ tíi ®−îc m¶nh ®Êt m¬ −íc qu¸ ®çi gÇn gôi kia sÏ kh«ng kh¸c th−êng, kh«ng nghÞch lÝ, sÏ l¹i tr«I tuét ®I nh− lÏ th−êng vÉn thÕ. T×nh huèng ©ý l t×nh huèng ®Ó nh©n vËt béc lé c¸I thÕ giíi bªn trong, ®Ó “ph©n tÝch” niÒm “mª say ®Çy ®au khæ” cña con ng−êi ®ang tiÕn dÇn tíi h¹n mót cuèi cïng cña sù sèng, ®Ó thÊy ®−îc c¸I gi¶n dÞ nh−ng bÒn v÷ng cña ch©n lÝ nh©n sinh. NghÜa l søc nÆng cña to n bé thiªn truyÖn dån c¶ v o sù thÓ hiÖn thÕ giíi néi t©m cña NhÜ. Cã thÓ thÊy m¹ch t©m tr¹ng cña NhÜ diÔn ra theo hai chÆng: tr−íc v sau khi NhÜ nhê anh con trai sang s«ng. T¸c gi¶ kh«ng cho chóng ta biÕt r»ng tr−íc khi l©m bÖnh NhÜ l m nghÒ g×, ®Þa vÞ x héi ra sao nh−ng b»ng v o chi tiÕt NhÜ ®−îc ®I kh¾p n¬I trªn thÕ giíi, cã thÓ ®o¸n ®Þnh ®−îc anh l mét ng−êi cã vÞ trÝ quan träng. Nh−ng chÝnh c¸I thêi gian NhÜ èm liÖt gi−êng míi l qu ng thêi gian quan träng, cã ý nghÜa lín h¬n c¶ so víi c¶ mét ®êi b«n ba. Khi ®ã, anh ®−îc gÇn gòi víi vî con, v nhê vËy lÇn ®Çu tiªn NhÜ thÊy ®−îc tÊm ¸o v¸ cña ng−êi vî c¶ ®êi chÞu th−¬ng chÞu khã hi sinh v× chång. T×nh c¶nh èm ®au ® kÐo anh vÒ víi nh÷ng g× th−êng t×nh nhÊt cña cuéc sèng. Anh c¶m nhËn ®−îc c¸I nhÉn nhôc ®Ñp ®Ï cña vî m×nh qua “tiÕng b−íc ch©n rãn rÐn quen thuéc suèt c¶ mét ®êi ng−êi ® n b trªn nh÷ng bËc thang mßn lâm”. NiÒm khao kh¸t ®−îc kh¸m ph¸ vÎ ®Ñp cña bê b I bªn kia s«ng chØ cã thÓ ®−îc nhen lªn, day døt, m nh liÖt khi NhÜ sèng trong cuéc sèng ®êi th−êng. Cuéc sèng Êy ®em l¹i cho anh mét c¸ch nh×n, c¸ch nghÜ míi, ch©n thùc, dung dÞ h¬n, ®ång thêi th«I thóc anh thùc hiÖn −íc väng cuèi cïng cña cuéc ®êi, c¸I mong muèn vèn dÔ d ng víi ng−êi kh¸c, víi chÝnh anh khi cßn khoÎ m¹nh th× giê ®©y trë th nh th¸ch thøc ghª gím, thËm chÝ l kh«ng thÓ. Anh con trai kh«ng thÓ hiÓu ®−îc ®»ng sau c¸I mong muèn “k× quÆc” cña ng−êi cha s¾p tõ gi câi ®êi l c¶ mét c©u chuyÖn mang ý nghÜa triÕt lÝ cuéc ®êi. Gièng nh− NhÜ ® tõng ch−a bao giê nghÜ tíi m¶nh ®Êt bÕn quª s«ng Hång kÒ c¹nh nh m×nh. ChÝnh NhÜ còng tù nhËn thÊy “c ng lín th»ng con anh c ng cã nhiÒu nÐt gièng anh”. D−êng nh− trong NhÜ ®ang diÔn ra mét cuéc ®èi chÊt: cha / con – hiÖn t¹i / qu¸ khø. Con trai anh ®ang sèng nh÷ng th¸ng ng y nh− anh ® tõng sèng, ham mª nh÷ng ®iÒu nh− anh tõng ham mª v kh«ng nhËn ra ®−îc gi¸ trÞ cña c¸I b×nh dÞ, nhá bÐ nh−ng ®Ých thùc nh− anh ® tõng kh«ng nhËn ra. NguyÔn Minh Ch©u ® x©y dùng nhiÒu chi tiÕt, h×nh ¶nh mang ý nghÜa biÓu t−îng. Ë phÇn ®Çu truyÖn l h×nh ¶nh nh÷ng b«ng hoa b»ng l¨ng cßn sãt l¹i, l m u v ng thau xen lÉn m u xanh non cña b I båi bªn kia s«ng Hång, l “nh÷ng t¶ng ®Êt ®æ o v o giÊc ngñ”, Khi ®øa con trai ra ®I ®Ó thùc hiÖn h nh tr×nh tíi bÕn quª, song h nh, NhÜ còng thùc hiÖn mét h nh tr×nh nhäc nh»n, “®au nhøc”. Ch ng trai trÎ, ng−êi cã thÓ thùc hiÖn chuyÕn sang s«ng mét c¸ch dÔ d ng th× ®ang “chïng ch×nh” bëi nh÷ng thÕ cuéc t−íng sÜ v kh«ng thÊy ®−îc ý nghÜa cña h nh tr×nh. Ng−êi kh«ng cßn thêi gian n÷a th× tù m×nh chØ thùc hiÖn ®−îc mét nöa cña h nh tr×nh d i mét mÐt tõ nÖm n»m tíi cöa sæ! Nh÷ng kho¶ng kh«ng gian trong mèi liªn hÖ thêi gian nh− l biÓu t−îng cña nghÞch lÝ bõng ngé, ë nh÷ng chÆng kh¸c nhau cña sù th¸m hiÓm cuéc ®êi:
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

42

“Võa nghe TuÊn nÖn lép bép ®«I dÐp sa b« xuèng thang, NhÜ ® thu hÕt t n lùc lÕt dÇn trªn chiÕc ph¶n gç. NhÊc m×nh ra ®−îc bªn ngo i chiÕc nÖm n»m, anh t−ëng m×nh võa bay ®−îc mét nöa vßng tr¸I ®Êt – trong mét chuyÕn ®I c«ng t¸c ë mét n−íc bªn MÜ La-tinh hai n¨m tr−íc ®©y. Anh mÖt lö. V ®au nhøc. Ngåi l¹i nghØ mét chÆng v chØ muèn cã ai ®ì cho ®Ó n»m xuèng... Lò trÎ tiÕp søc cho anh, gióp anh ®I nèt “nöa vßng tr¸I ®Êt” cßn l¹i: “C¶ bän trÎ xóm v o, v rÊt n−¬ng nhÑ, gióp anh ®I nèt nöa vßng tr¸I ®Êt – tõ mÐp tÊm nÖm n»m ra mÐp tÊm ph¶n, kho¶ng c¸ch −íc chõng n¨m chôc ph©n”. §ã l ©n huÖ m cuéc ®êi dung dÞ, hån nhiªn ®em l¹i cho NhÜ. Anh h−íng tíi kho¶ng kh«ng gian m¬ −íc bªn ngo i c¸nh cöa sæ nhê nh÷ng b n tay “chua lßm mïi d−a”. L¹i l sù cøu c¸nh cña c¸I b×nh dÞ. “Ngay lóc Êy”, b¾t ®Çu tõ lóc NhÜ ®−îc ngåi s¸t ngay sau khu«n cöa sæ, khi h×nh ¶nh cña “c¸I miÒn ®Êt m¬ −íc” hiÖn ra ngay tr−íc m¾t anh, trong con ng−êi chÊt chøa nghÞch lÝ Êy diÔn ra dßng suy t−ëng s©u s¾c. Víi ngßi bót s¾c s¶o, NguyÔn Minh Ch©u ® kh¾c ho¹ th nh c«ng t©m tr¹ng cña nh©n vËt n y. H×nh ¶nh con ®ß ngang víi c¸nh buåm n©u b¹c tr¾ng hiÖn ra qua c¸I nh×n cña con ng−êi ®ang khao kh¸t bÕn bê còng mang ý nghÜa biÓu t−îng. §ã l “nhÞp cÇu” nèi tíi bÕn quª m¬ −íc:... “c¸I vËt m NhÜ nh×n thÊy tr−íc tiªn khi ®−îc ngåi s¸t ngay sau khu«n cöa sæ l mét c¸nh buåm võa b¾t giã c¨ng phång lªn. Con ®ß ngang mçi ng y chØ qua l¹i mét chuyÕn gi÷a hai bªn bê ë khóc s«ng Hång n y võa mêi b¾t ®Çu chèng s o ra khái ch©n b I båi bªn kia, c¸nh buåm n©u b¹c tr¾ng vÉn cßn che lÊp gÇn hÕt c¸I miÒn ®Êt m¬ −íc”. BiÕt ®©u NhÜ kh«ng cßn ®ñ søc ®Ó chê chuyÕn ®ß cña ng y h«m sau th× sao! Ng−êi con trai mang theo “sø mÖnh” thùc hiÖn niÒm m¬ −íc cuèi cïng cña anh “®ang s v o mét ®¸m ng−êi ch¬I ph¸ cê thÕ trªn hÌ phè. Suèt ®êi NhÜ còng ® tõng ch¬I ph¸ cê thÕ trªn nhiÒu hÌ phè, thËt l kh«ng døt ra ®−îc”. Nã cã thÓ bÞ nhì chuyÕn ®ß sang s«ng. C¶ ®êi NhÜ ® nhì chuyÕn ®ß Êy. Trong sù lo l¾ng, kh¾c kho¶I vèn th−êng trùc cña mét ng−êi ®ang sèng nh÷ng giê phót cuèi cïng, NhÜ ® ngÉm ra: “con ng−êi ta trªn ®−êng ®êi thËt khã tr¸nh ®−îc nh÷ng c¸I ®iÒu vßng vÌo hoÆc chïng ch×nh, v¶ l¹i nã ® thÊy cã c¸I g× hÊp dÉn ë bªn kia s«ng ®©u? Ho¹ ch¨ng chØ cã anh ® tõng tr¶I, ® tõng in gãt ch©n kh¾p mäi ch©n trêi xa l¹ míi nh×n thÊy hÕt sù gi u cã lÉn mäi vÎ ®Ñp cña mét c¸I b I båi s«ng Hång ngay bê bªn kia, c¶ trong nh÷ng nÐt tiªu s¬, v c¸I ®iÒu riªng anh kh¸m ph¸ thÊy gièng nh− mét niÒm mª say pha lÉn víi nçi ©n hËn ®au ®ín, lêi lÏ kh«ng bao giê gi¶I thÝch hÕt”. Ng−êi ta khã cã thÓ l m l¹i ®−îc nh÷ng g× thuéc vÒ qu¸ khø, kh«ng thÓ ®I l¹i nh÷ng chuyÕn ®ß ® nhì. C¸I bÕn quª rÊt gÇn, v kh«ng khã kh¨n g× ®Ó ®Õn ®ã, nh−ng nÕu cø m¾c v o c¸I mí “chïng ch×nh” thÕ cuéc rÊt cã thÓ ta sÏ kh«ng bao giê ®Õn ®−îc. Kh«ng ph¶I ngÉu nhiªn m t¸c gi¶ ®Ó cho h×nh ¶nh Liªn – vî NhÜ xuÊt hiÖn trong dßng suy nghÜ cña nh©n vËt n y:... “còng nh− c¸nh b I båi ®ang n»m ph¬I m×nh bªn kia, t©m hån Liªn vÉn gi÷ nguyªn vÑn nh÷ng nÐt tÇn t¶o v chÞu ®ùng hi sinh tõ bao ®êi x−a, v còng chÝnh nhê cã ®iÒu ®ã m sau nh÷ng ng y th¸ng b«n tÈu, t×m kiÕm... NhÜ ® t×m
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

43

thÊy ®−îc n¬I n−¬ng tùa l gia ®×nh trong nh÷ng ng y n y”. Liªn nh− l hiÖn th©n cña c¸I bÕn quª m NhÜ ® tõng kh«ng nhËn ra. NhÜ nh×n thÊy tÊm ¸o v¸ cña vî khi anh ® nhËn thøc ®−îc gi¸ trÞ cña c¸I gÇn gòi, b×nh dÞ. Sù tÇn t¶o, chÞu ®ùng hi sinh ë Liªn còng l vÎ ®Ñp cña ng−êi phô n÷ ViÖt Nam nãi chung. Kh«ng ph¶I khi NhÜ nhËn ra nh÷ng c¸I ®ã míi cã, nã l vÎ ®Ñp bÒn v÷ng mu«n ®êi nh−ng chØ khi NhÜ ý thøc mét c¸ch s©u s¾c vÒ “bÕn quª” th× anh míi ph¸t hiÖn ra nã, c¶m nhËn ®−îc nã. Gièng nh− h×nh ¶nh “tõng m¶nh v¸ trªn l¸ buåm c¸nh d¬I in bËt trªn mét vïng n−íc ®á” chØ cã thÓ râ r ng ®Õn thÕ khi con ®ß ngang nèi liÒn víi bÕn quª l¹i gÇn bê bªn n y, l¹i gÇn anh, ®Ó NhÜ cã ®−îc c¶m gi¸c “chÝnh m×nh trong tÊm ¸o m u xanh trøng s¸o v chiÕc mò nan réng v nh, nh− mét nh th¸m hiÓm ®ang chËm r I ®Æt tõng b−íc ch©n lªn c¸I mÆt ®Êt dÊp dÝnh phï sa”. TruyÖn khÐp l¹i b»ng h×nh ¶nh “chuyÕn ®ß ngang mçi ng y mét chuyÕn... võa ch¹m v o c¸I bê ®Êt lë dèc ®øng phÝa bªn n y”. Bªn n y l thÞ th nh, bªn kia l bÕn quª. Bªn n y ch«ng chªnh xãi lë, bªn kia v÷ng v ng båi ®¾p. Sù t−¬ng ph¶n n y nh− mét lêi c¶nh tØnh vÒ nhËn thøc, ý thøc gi÷ g×n nh÷ng gi¸ trÞ b×nh dÞ, vÎ ®Ñp cña c¸I th©n t×nh, gÇn gòi, ®Ó ng−êi ta kh«ng ph¶I th¶ng thèt bëi “nh÷ng t¶ng ®Êt ®æ o v o giÊc ngñ”. Gièng hoa b»ng l¨ng nhît nh¹t tõ khi míi në bçng ch¸y thÉm lªn nh÷ng b«ng cuèi cïng nh− x¸c nhËn xãt xa tr−íc c¸I mong manh ch¶y tr«I cña t¹o ho¸. NhÜ muèn con trai m×nh kh«ng lÆp l¹i con ®−êng tíi nh÷ng gi¸ trÞ ®Ých thùc nh− anh ® tr¶I qua. Day døt, tr¨n trë nh− thÕ ©u còng cßn l¹i ®−îc g× ®ã khi n»m xuèng ®Ó nh÷ng t¶ng ®Êt ®æ Ëp xuèng chèn kh«ng cïng. -------------------------------------ð 14. Phân tích hình nh con chó B c trong truy n ng n “Ti ng g i nơi hoang dã” c a nhà văn Gi c Lân - ñơn. Trong nghÖ thuËt v¨n ch−¬ng, miªu t¶ t©m lÝ, t×nh c¶m ® l khã (miªu t¶ t©m lÝ nh©n vËt l mét b−íc tiÕn lín trong lÞch sö v¨n häc), miªu t¶ t×nh c¶m cña mét con chã l¹i c ng khã h¬n, dÉu r»ng trong sè c¸c lo i vËt nu«i, chã ®−îc coi l lo i gÇn gòi nhÊt, t×nh nghÜa nhÊt ®èi víi con ng−êi. ThÕ nh−ng khi Gi¾c L©n-®¬n viÕt TiÕng gäi n¬i hoang d , ®iÒu ®ã d−êng nh− kh«ng g©y ra bÊt cø mét trë ng¹i n o. C©u chuyÖn vÒ chó chã BÊc, mäi t©m t−, t×nh c¶m cña nã ®−îc dùng lªn hÕt søc sinh ®éng, gÇn gòi ®Õn møc nÕu ch−a n¾m b¾t ®−îc cèt truyÖn, bÊt chît ®äc mét ®o¹n n o ®ã, b¹n ®äc dÔ lÇm t−ëng nh©n vËt chÝnh trong truyÖn l mét con ng−êi. MÆc dï c©u chuyÖn ®−îc kÓ tõ ng«i thø ba nh−ng cã thÓ coi ®ã l sù ho¸ th©n to n vÑn cña nh v¨n v o nh©n vËt. §o¹n trÝch hÇu nh− kh«ng cã sù kiÖn n o ®¸ng kÓ, chØ l nh÷ng t©m t−, t×nh c¶m cña BÊc ®èi víi chñ, thÕ nh−ng ®©y l¹i l mét trong nhiÒu ®o¹n v¨n th nh c«ng cña t¸c phÈm. Mét phÇn nguyªn do l bëi trong ®ã, nh÷ng t©m t−, t×nh c¶m cña BÊc ® ®−îc miªu t¶ hÕt søc s©u s¾c, thÓ hiÖn kh¶ n¨ng quan s¸t v c¶m nhËn nh¹y bÐn, tinh tÕ cña nh v¨n.
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

44

§o¹n më ®Çu chØ cã tÝnh chÊt giíi thiÖu, nh−ng kh«ng v× thÕ m kÐm søc hÊp dÉn. §ã l mét thø t×nh c¶m ho n to n míi mÎ m BÊc ch−a tõng c¶m thÊy bao giê. §èi chøng cô thÓ l mèi quan hÖ cña BÊc víi c¸c th nh viªn trong gia ®×nh thÈm ph¸n Mi-l¬: − Víi nh÷ng cËu con trai cña «ng ThÈm, t×nh c¶m Êy "chØ l chuyÖn l m ¨n cïng héi cïng ph−êng". − Víi nh÷ng ®øa ch¸u nhá cña «ng ThÈm, l "tr¸ch nhiÖm ra oai hé vÖ". − Víi «ng ThÈm, ®ã l thø "t×nh b¹n trÞnh träng v ®−êng ho ng". Trong nh÷ng mèi quan hÖ n y, BÊc cã vÞ thÕ ho n to n kh¸c víi mét con chã th«ng th−êng. §ã kh«ng ph¶i l mèi quan hÖ cña mét con vËt nu«i ®èi víi chñ m l mèi quan hÖ b×nh ®¼ng gi÷a mét con ng−êi víi mét con ng−êi. Nh−ng ®iÒu quan träng nhÊt l trong kho¶ng thêi gian ®ã, BÊc ch−a bao giê c¶m thÊy mét "t×nh th−¬ng yªu s«i næi, nång ch¸y, th−¬ng yªu ®Õn t«n thê, th−¬ng yªu ®Õn cuång nhiÖt" nh− t×nh c¶m ®èi víi Thoãc-t¬n. §ã l mét c¸ch më ®Çu thùc sù Ên t−îng. Trong mèi quan hÖ víi Thoãc-t¬n, vÞ thÕ cña BÊc còng kh«ng thay ®æi. Nã tù coi m×nh l mét ng−êi b¹n trung th nh. Cã lÏ ®iÓm mÊu chèt t¹o nªn sù kh¸c biÖt trong t×nh c¶m cña BÊc chÝnh l c¸ch nghÜ cña Thoãc-t¬n. §èi víi ThÈm ph¸n Mi-l¬ v nh÷ng ng−êi chñ kh¸c, BÊc ch¼ng qua còng chØ l mét con vËt nu«i m th«i (nãi nh− ng«n ng÷ cña BÊc th× ®ã l quan hÖ thuÇn tuý v× c«ng viÖc), dï nã cã lËp ®−îc bao nhiªu chiÕn tÝch ®i ch¨ng n÷a. Nh−ng Thoãc-t¬n th× kh¸c. Anh thùc sù coi BÊc nh− mét ng−êi b¹n v ®èi xö víi nã còng nh− víi mét ng−êi b¹n. Nh÷ng sù viÖc h»ng ng y diÔn ra trong mèi quan hÖ gi÷a Thoãc-t¬n v BÊc ®−îc t¸c gi¶ kÓ l¹i rÊt gi¶n dÞ nh−ng cã søc hÊp dÉn thËt ®Æc biÖt. Nh÷ng cö chØ, h nh ®éng ®−îc miªu t¶ xen kÏ víi nh÷ng chi tiÕt cô thÓ, sinh ®éng cho thÊy t×nh c¶m cña Thoãc-t¬n d nh cho BÊc ® v−ît qua mèi quan hÖ chñ tí th«ng th−êng. Anh ch¨m sãc nh÷ng con chã "nh− thÓ chóng l con c¸i cña anh vËy". BÊc vèn l mét con chã th«ng minh, nã hiÓu nh÷ng cö chØ cña chñ cã ý nghÜa nh− thÕ n o, bëi vËy, nã còng ®¸p l¹i b»ng mét t×nh c¶m ch©n th nh nh−ng kh«ng kÐm phÇn nång nhiÖt. B¶n th©n nã qu¸ ®çi vui s−íng, ®Õn ®é "t−ëng chõng nh− qu¶ tim m×nh nh¶y tung ra khái c¬ thÓ v× qu¸ ng©y ngÊt". Mçi cö chØ cña BÊc còng thÓ hiÖn qu¸ nhiÒu ý nghÜa khiÕn cho Thoãc-t¬n còng nh− muèn kªu lªn, t−ëng nh− con chã ®ang nãi víi anh b»ng lêi chø kh«ng ph¶i chØ qua h nh ®éng. C¸ch biÓu lé t×nh c¶m cña BÊc còng rÊt kh¸c th−êng. C¸i c¸ch nã Ðp hai h m r¨ng v o tay chñ mét lóc l©u cho thÊy t×nh c¶m cña BÊc d nh cho Thoãc-t¬n m nh liÖt ®Õn møc n o. MÆt kh¸c, nã l¹i kh«ng hÒ vå vËp, s¨n ®ãn nh− nh÷ng con chã kh¸c m chØ lÆng lÏ t«n thê, quan s¸t chñ theo mét c¸ch rÊt riªng m chØ nã míi cã thÓ béc lé nh− vËy. Sù giao c¶m b»ng ¸nh m¾t gi÷a nã v Thoãc-t¬n ® nãi lªn tÊt c¶ sù ng−ìng mé, th nh kÝnh, t×nh th−¬ng yªu cña BÊc ®èi víi ng−êi chñ mang trong m×nh nh÷ng t×nh c¶m m tr−íc ®ã nã ch−a tõng c¶m nhËn ®−îc bao giê. Sù g¾n bã vÒ t×nh c¶m gi÷a BÊc v chñ ®−îc thÓ hiÖn s©u h¬n trong phÇn cuèi cña ®o¹n trÝch. C ng yªu chñ bao nhiªu th× BÊc l¹i c ng sî mÊt bÊy nhiªu. Bëi vËy, nã lu«n b¸m theo Thoãc-t¬n v kh«ng rêi anh nöa b−íc. Chi tiÕt BÊc kh«ng ngñ "tr−ên qua gi¸
http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

45

l¹nh ®Õn tËn mÐp lÒu, ®øng ®Êy, l¾ng nghe tiÕng thë ®Òu ®Òu cña chñ..." rÊt sèng ®éng, cã søc diÔn t¶ lín h¬n c¶ nh÷ng lêi gi i b y trùc tiÕp, nã biÓu hiÖn kh¶ n¨ng quan s¸t v miªu t¶ rÊt tinh tÕ cña t¸c gi¶. Søc hÊp dÉn cña ®o¹n trÝch n y nãi riªng v c¶ truyÖn ng¾n TiÕng gäi n¬i hoang d nãi chung ®èi víi b¹n ®äc cßn ë ý nghÜa x héi s©u s¾c m nã ® gîi lªn. Trong cuéc ®ua tranh khèc liÖt ®Ó gi nh giËt cña c¶i, gi nh giËt sù sèng cña con ng−êi, mäi quan hÖ t×nh c¶m ®Òu bÞ ®Èy xuèng h ng thø yÕu. T×nh c¶m, lßng yªu th−¬ng s©u s¾c gi÷a BÊc v Thoãc-t¬n l lêi ca ca ngîi nh÷ng t×nh c¶m nh©n hËu, cao quý, kªu gäi con ng−êi h y t¹m g¸c l¹i nh÷ng ®am mª vËt chÊt ®Ó h−íng ®Õn mét cuéc sèng tèt ®Ñp, cã ý nghÜa h¬n.

http://ebook.here.vn – Thư vi n Sách Tham Kh o

46

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->