Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật

ĐàoThị Ngọc Anh

Më ®Çu
Cơ thể thực vật có cấu trúc phức tạp, các bộ phận chuyên hoá đòi hỏi phải có hệ thống điều tiết đảm bảo cơ thể tồn tại thành một thể thống nhất. Mọi hoạt động sinh trưởng đều được điều chỉnh bởi tác động của các hoocmôn thực vật. Hoocmôn thực vật (phitohoocmôn) là các chất hữu cơ có mặt trong cây với một lượng rất nhỏ, được vận chuyển đến các bộ phận khác nhau của cây, điều tiết và đảm bảo sự hài hoà các hoạt động sinh trưởng. Hoocmôn thực vật có hai nhóm: - Nhóm chất kích thích sinh trưởng: Auxin, gibêrelin có tác động đến sự kéo dài, lớn lên của tế bào; xitôkinin có vai trò trong phân chia tế bào… - Nhóm các chất ức chế sinh trưởng: Axit abxixic tác động đến sự rụng lá; etilen tác động đến sự chín của quả; chất làm chậm sinh trưởng và chất diệt cỏ... Cho đến ngày nay vẫn chưa có bằng chứng rõ ràng rằng bất kì loại hoocmon kích thích sinh trưởng nào tác động trực tiếp lên hệ protein của cây như thế nào. Vì vậy, trong khuôn khổ của bài tiểu luận, chúng ta cùng tìm hiểu về “ảnh hưởng của xitokinin lên sự sinh trưởng và phát triển của thực vật” nói chung và xác định những ứng dụng của xitokinin. Qua đó chúng ta có thể sử dụng hiệu quả loại hoocmon này nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng.

1

Hiện nay các nhà khoa học đã xác định được xitokinin tác động lên cả ba pha của quá trình sinh trưởng tế bào (phân chia. chuối. táo. cà chua.Cơ chế tác động xitokinin điều chỉnh sinh trưởng theo nhiều cách kích thích sự phân chia tế bào và phân hoá mầm. Lịch sử xuất hiện xitokinin . Zeatin và Kinetin là dẫn suất của Adenin.Năm 1954 – 1956 Skoog (Mỹ) và Iablonxkin cũng phát hiện được trong nước dừa có chất kích thích sự phân chia tế bào nhu mô thuốc lá (tế bào trước đó đã ngừng phân chia). (sau 6 gọi là furfurinaminopurin và gọi là kinetin và chính Skoog đưa ra tên gọi 2 . . Do xitokinin có khả năng làm cho chất dinh dưỡng trong cây tập trung về vùng nó tác động đồng thời làm tăng hàm lượng protein và axit nucleic ở vùng này.Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh NỘI DUNG 1. Cơ chế tác dụng của xitokinin Xitôkinin là dẫn xuất của ađênin hình thành ở rễ vận chuyển hướng lên ngọn. Các cơ quan sinh dưỡng của tất cả thực vật đều chứa xitokinin. Xitôkinin nhân tạo như kinêtin dùng trong nuôi cấy tế bào và mô thực vật. kích thích sự phát triển chồi bên. . lớn lên và phân hoá). .Năm 1955 Carlos Miller và cộng sự đã tách được chất kích thích sinh trưởng tế bào từ AND của nấm men gọi tên là những chất điều khiển sự phân chia tế bào là kinon xitokinin). .Những năm 40 của thế kỷ XX đã có nghiên cứu của các nhà khoa học phát hiện trong nước dứa có chứa chất tăng cường sự phân chia tế bào. .Người ta còn tách được xitokinin từ mận. Do khi có xitokinin quá trình vận chuyển các chất trong là diễn ra mạnh mẽ hơn. có nhiều nhất ở quả và nội nhũ.Năm 1963 chất xitokinin tự nhiên đầu tiên xác định từ hạt ngô xanh đã biến được cấu trúc gọi là zeatin. 2.

Trong phôi. Tổng hợp AND và phân chia tế bào đều được xitokinin kích thích. quả non và trong rễ xitokinin có hàm lượng rất cao. Cũng sử dụng để phá ngủ nghỉ.Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh Ngoài ra. ARN cho ta thấy là chúng có vai trò quan trọng trong trao đổi axit nucleic.Ngoài ra còn tăng cường PPOX. Tác dụng kìm hãm hoá già dùng kéo dài thời gian bảo quản rau có lá (bắp cải. Mặc dù không kết hợp thành tARN nhưng chúng vẫn tồn tại do biến đổi cơ bản trong phân tử tARN Sử dụng xitokinin: kích thích phân chia tế bào (phối hợp với auxin trong nuôi cấy mô). Sự vận chuyển các chất hữu cơ ở khoảng cách xa được thực hiện trong các mô chuyên hoá (mạch libe . rau diếp.phloem) và được kiểm tra 3 . trong đó có mô sẹo sinh trưởng (callus) trong nuôi cấy mô. nhưng chúng hầu như không linh động trong lá. Khi xử lí xytokinin cho cơ quan và toàn cây sẽ kéo dài thời gian sinh trưởng của chúng. Chúng có thể hoạt động như một thành phần của tARN. Một phần được dẫn truyền có cực thông qua cuống lá. nó tăng cường sự hình thành chồi. làm chậm sự ra hoa. tốc độ già hoá chậm lại.Xytokinin còn là hoocmon thực vật quan trọng điều chỉnh quá trình già hoá. và cả hoa đã cắt rời). rau cải. xà lách. Hệ rễ là cơ quan tổng hợp xytokinin. kích thích nảy mầm. sự giống nhau xitokinin với adenin trong cấu trúc ADN.. Xử lý chồi bên để làm mất tác dụng kìm hãm sinh trưởng của đỉnh ngọn. Xitokinin gây nên sự hình thành chồi mầm trong nhiều mô. Nếu rễ của cây phát triển mạnh thì cây sinh trưởng tốt. 3. . Vai trò của xitokinin lên những biến đổi sinh lý của thực vật Xitokinin vận động dễ dàng từ rễ đến chồi thông qua hệ xilem. làm tăng sự nở hoa và ảnh hưởng lên sinh trưởng của quả. kéo dài tuổi thọ của cơ quan và của cây vì nó kịhs thích sự tổng hợp diệp lục. axit nucleic và protein. tăng cường tạo protochorophyl (tăng tổng hợp grana và tylacoit)..

loại trừ rễ thì cây sẽ tạo nên 85 90% là cây đực. diện tích lá. đất trồng. còn rễ cây biểu hiện tính cái. Ví dụ chồi ngọn chứa nhiều auxin (IAA) đã lôi cuốn các chất dinh dưỡng về mình. dưa chuột. hoa cái theo ý muốn. năng suất (số quả / cây. số hạt / cây. bí đao. trọng lượng tươi và trọng lượng khô). Nồng độ quá cao sẽ gây hại cho tế bào. [ ]. gluxit) đã được cải thiện. Như vậy thì lá có khả năng biểu hiện tính đực. Auxin và xytokinin có ảnh hưởng kích thích mạnh sự vận chuyển và phân bố các chất về phía mình. Điều khiển số lượng hoa đực. Chính vì thế các chất hữu cơ được tạo nên trong lá được vận chuyển mạnh theo hai hướng: Lên ngọn (*nơi tập trung IAA) và xuống rễ (nơi tổng hợp xytokinin). dưa lê.000 hạt).) đã làm cho quá trình sinh trưởng (tỷ lệ nảy mầm của hạt. Còn ngưọc lại nếu rễ phát triển và loại bỏ lá thì đa phần là cây cái. lá non. trọng lượng hạt / cây. mô sinh vật. 4. Nếu người ta tách phôi rồi nuôi cấy trong môi trường nhân tạo và trong môi trường chỉ bổ sung GA thì có 95 . protein. phẩm chất hạt (hàm lượng lipit. Những ứng dụng của xitokinin trong thực tiễn * Nguyên tắc sử dụng hoôcmon sinh trưởng lên thực vật đó là: dùng chất kích thích và chất ức chế phải chú ý nồng độ tối thích cùng các điều kiện sinh thái có liên quan tới cây. trọng lượng 1. dưa hấu. Như vậy có thể sử dụng chất điều hoà sinh trưởng để điều khiển quá trình vận chuyển các sản phẩm đồng hoá theo hướng có lợi nhất cho con người. Thực nghiệm chứng minh các cơ quan giàu phytohoocmon (chồi. mướp.100% là hoa đực . Nếu nuôi cây đơn tính từ cây con mà chỉ để lại lá. Còn nếu chỉ có xytokinin thì 95 . quả non) là những trung tâm hấp dẫn chất đồng hoá. Trong điều kiện vừa có rễ vừa có lá tức là có sự cân bằng về giới tính. 4 .100% là hoa cái Ví dụ: Trên các cây họ Bầu bí như bí ngô. Sử dụng dung dịch nước dừa ngâm hạt vừng trước khi gieo và phun lên lá của cây vừng (Sesamum indicum L.Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh bởi các phytohoocmon. các chồi bên bị nghèo dinh dưỡng hơn nên không sinh trưởng được.

thể tích của quả một cách nhanh chóng là đặc trưng sự sinh trưởng của quả. Sự sinh trưởng nhanh chóng như vậy là do được điều chỉnh bằng phytohoocmon xuất hiện trong phôi hạt. Hàm lượng diệp lục và protein bị giảm nhanh. Sự lớn lên của quả là do sự phân chia tế bào đặc biệt là do sự dãn nhanh của tế bào trong bầu. Sau quá trình thụ phấn. ra hoa kết quả chậm lại. quật lên khỏi mặt đất nhằm mục đích là hạn chế sự sinh trưởng của rễ .hoocmon hoá trẻ. Muốn ra hoa kết quả đồng loạt và dúng vào dịp tết nguyên đán. Xytokinin kích thích sự phân chia tế bào. xytokinin và 5 . cam nho… Điều khiển sự già hóa bằng kỹ thuật trồng trọt và sử dụng xitokinin.Ví dụ: táo. Phân bón và nước là hai yếu tố quan trọng quyết định tốc độ già hoá của cơ quan và của cây. các chồi ngừng sinh trưởng và chuyển sang phân hoá hoa. Để điều khiển sự ra hoa của cây hoa. Hạn và bón vôi sẽ làm cây chóng già. Ví dụ một quả táo tây có thể tăng thể tích 6000 lần trong 20 tuần lễ sinh trưởng. ra hoa kết quả sớm vì rút ngắn thời gian sinh trưởng. người ta tiến hành đảo chúng. người ta thường xiên vào rễ hoặc cắt bớt rễ cũng nhằm mục đích như vậy. Trong đó vai trò của xytokinin và sự sinh trưởng của quả là rất lớn. Để cho cây chóng ra hoa.tức là hạn chế nguồn dinh dưỡng từ đất và đặc biệt là hạn chế nguồn xytokinin được tổng hợp trong rễ.Trong quả non mới hình thành có chứa nhiều xytokinin. chanh. đâm chồi nảy lộc nhiều và kéo dài thời gian sinh trưởng. Thiếu xytokinin.Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh Sự hình thành quả và quả không hạt. Kỹ thuật đảo quất rất quen thuộc đối với các nhà làm vườn trồng quất cảnh. Làm chậm sự già hoá của rau bằng cách kết hợp với một số loại khác: Các loại rau xanh sau khi thu hoạch rất nhanh bị hỏng. Sự tăng trưởng kích thước. giảm phẩm chất. Vì vậy trong giai đoạn sinh trưởng đầu của quả xytokinin có vai trò rất quan trọng. thụ tinh thì quả bắt đầu được hình thành và sinh trưởng nhanh chóng. Phân đạm và nước sẽ làm cây sinh trưởng mạnh. Việc sử dụng xytokinin cũng có thể làm tăng kích thước của quả như auxin và GA. cây cảnh người ta thường tác động đến bộ rễ vì rễ là cơ quan tổng hợp xytokinin .

4D và bảo quản ở 9sup]0C thì sau 28 ngày xúp lơ còn giữ nguyên màu xanh.Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh các retardant sinh trưởng sẽ kìm hãm sự già hoá của sau trong khi bảo quản. . . Hoa sau khi cắt khỏi cây sẽ rất chóng tàn. Phun BA nồng độ 2. Tốc độ hoá già tuỳ thuộc vào từng loại hoa cắt. kéo dài thời gian cắm hoa này lên 10 ngày so với đối chứng không xử lí l à 4.10 ppm có thể giữ lá xà lách tươi và xanh trong 3 -5ngày.Xúp lơ: Với xúp lơ sau khi thu hoạch việc hoá vàng và rụng các lá làm giảm phẩm chất. . thậm chí 2 -3 tuần.Ví dụ: cam.Cần tây: Người ta phun BA nồng độ 10 ppm có thể bảo quản được22 ngày. Việc ngăn chặn sự hoá già. . hồng Kéo dài đời sống của hoa cắt.chanh.Ví dụ:Hoa mõm chó người ta sử dụng xitokinin và các dẫn xuất của nó là có hiệu quả nhất.5 . 6 .10 ngày.50 ppm cũng có hiệu quả kéo dài thời gian bảo quản xà lách 5 . Sự chín của quả cũng biểu hiện quá trình hoá già của quả. Thời gian bảo quản này có thể kéo dài vài ngày. Ở Mỹ người ta sử dụng phối hợp dung dịch 10 ppm BA và 50 ppm 2. Còn nếu xử lí BA bảo quản ở 40C thì thời gian kéo dài đến 40 ngày. Kìm hãm sự già hoá của quả.Bắp cải: Người ta phun benzyl adenin (BA) nồng độ 20 . Việc kéo dài thời kì chín của quả tức kìm hãm sự già hoá của chúng có ý nghĩa quan trọng trong bảo quản quả tươi cũng như thuận lợi cho thời vụ thu hoạch quả.40 ppm ngay sau khi thu hoạch thì có thể giữ được màu xanh (hàm lượng diệp lục) lâu hơn bắp cải không xử lí. Có thể sử dụng CCC và SADH ở nồng độ 10 . kéo dài thời gian tồn tại của hoa cắt là một yêu cầu thực tiễn.7 ngày. . Chất điều hoà sinh trưởng là phương tiện kéo dài sự chín của quả.Xà lách: Lá xà lách bị úa vàng rất nhanh sau khi thu hoạch.

Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh KÕt luËn Qua những thông tin trên về xitokinin chúng ta có thể thấy được xitokinin có vai trò rất qua trọng đối với thực vật trong quá trình sinh trưởng và phát triển của thực vật. 7 . Cùng với các phitohoocmon khác sự tác động của xitokinin lên thực vật như: kéo dài thời gian sinh trưởng làm chậm sự hoá già của rau quả. hình thành quả không hạt cùng kết hợp với auxin. Do đó sử dụng phù hợp các loại hoocmon sinh trưởng góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng đem lại giá trị kinh tế cho người nông dân. kích thích sự phát triển của chồi bên. kéo dài đời sống hoa đã cắt… Ngày nay việc trồng cây nông nghiệp ở Việt Nam một số nơi đã tiến hành trồng theo khu vực để thuận lợi cho việc chăm sóc và thu hoạch.

Ảnh hưởng của xitokinin lên thực vật ĐàoThị Ngọc Anh 8 .