Khóa học Chuyên đề giảng văn 12

Đề bài: Phân tích bài thơ “Việt Bắc”- Tố Hữu. Hướng dẫn cách làm bài:
“Việt Bắc” ra đời năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên, khi trung ương Đảng, Chính phủ, Bác Hồ đã rời “thủ đô gió ngàn” về với “thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình”. Bài thơ vừa là tiếng hát ngọt ngào thấm đẫm chất trữ tình và tấm lòng ân nghĩa thuỷ chung của miền ngược và miền xuôi, của tác giả, cán bộ kháng chiến đối với quê hương Việt Bắc, vừa là bản anh hùng ca về thế ra trận đầy sức mạnh, chiến công của cả một dân tộc quyết “chín năm làm một Điện Biên; nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng”. “Việt Bắc” xứng đáng là một trong những đỉnh cao của thơ Tố Hữu nói riêng và của thơ Cách mạng nói chung.

I. Vài nét về cấu tứ của bài thơ. (ở trên) II. Khung cảnh buổi chia ly.
1. Người ở lại lên tiếng trước: khúc dạo đầu. Mở đầu bài thơ là một khung cảnh chia tay của hai người với tâm trạng bâng khuâng, bồn chồn, xao xuyến, lưu luyến, vấn vương… khi hồi tưởng về những kỉ niệm gắn bó bền lâu, sâu nặng. “Hình như quá nhạy cảm với sự đổi thay nên người ở lại đã lên tiếng trước để gợi nhắc những kỉ niệm khó quên, những cội nguồn tình nghĩa”: “Mình về mình có nhớ ta Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng Mình về mình có nhớ không Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn” Nhưng bao trùm lên tậm trạng của kẻ ở, người đi là nỗi nhớ, nhớ cồn cào, da diết. Nỗi nhớ ấy cứ thắm đượm tất cả, lan toả cả cỏ cây, mây núi. Chỉ riêng trong đoạn thơ ta phân tích đã có đến 35 từ “nhớ”. Qua hoài niệm, qua lời hỏi của người ở lại, nỗi nhớ tha thiết ấy đã làm sống dậy biết bao kỉ niệm sâu nặng nghĩa tình. Qua đó, bài thơ tái hiện được một cách chân thật và sinh động mấy bức tranh hiện thực hoà nhập thống nhất, khó có thể tách rời. Đó là thiên nhiên Việt Bắc hùng vĩ, thắm tươi đang cùng con người đánh giặc; cuộc sống kháng chiến gian khổ vui tươi, thắm đượm nghĩa tình; khung cảnh cả nước ra trận đầy hào khí với những chiến công dồn dập; hình ảnh chiến khu kháng chiến, điểm tựa tinh thần của nhân dân cả nước. Ở đây, Tố Hữu đã mượn người ở lại hỏi người ra đi như để nhắc nhở mọi người cũng là nhắc nhở chính mình, hãy nhớ lấy đạo lý ân tình, chung thuỷ, “uống nước nhớ nguồn” vốn là đạo lý tốt đẹp nhất của con người Việt Nam. Đoạn mở đầu gồm bốn câu tạo thành hai cặp lục bát và cũng là hai câu hát rất cân đối, hài hoà. Một câu hỏi hướng về thời gian: “Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng”

Hocmai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt

Trang 1

vừa cụ thể. một câu hỏi hướng về không gian của một vùng chiến khu thiêng liêng: “Quê hương Cách mạng dựng nên cộng hoà” Hai cặp lục bát nói trên có sự láy lại “mình về” và điệp từ “nhớ” ngân lên như một nỗi niềm lưu luyến đến day dứt khôn nguôi. màu áo chàm còn tượng trưng cho sự giản dị. Điều đó đã tạo được không khí cho khúc dạo đầu của cuộc chia ly có một không hai này. Cái cử chỉ “cầm tay” cũng rất xúc động. cặp tiểu đối đã làm tăng lên biết bao nỗi nhớ thương vấn vương lưu luyến. Nhịp thơ 3/3/3/3/2 diễn tả rất tài tình một cái gì đó như một thoáng ngập ngừng. Bàn tay ấm nóng trao cảm thương với trái tim run rẩy vì xúc động đã nói được nhiều hơn mọi lời bằng âm thanh ríu rít. Nó không chỉ thấm sâu vào trong lòng mà còn hằn lên từng bước đi: “Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay?” Hình ảnh hoán dụ “áo chàm” trong câu thơ trên vừa gợi hình. vừa gợi cảm. Cái tình “tha thiết”. tha thiết đến bồn chồn của bước đi cả hai ngươi. Tố Hữu đã dựng lên được cảnh chia tay rất giàu màu sắc trữ tình. Chỉ hai câu thơ lục bát đã diễn tả được ba trạng thái tình cảm sâu sắc thường chỉ có trong trái tim của những cặp tình nhân say đắm. “Tha thiết” như tiếng nói cất lên từ đáy lòng đầy yêu thương. rồi “bồn chồn” không yên như trạng thái nôn nao. chỉ bằng mấy câu thơ giản dị. nồng nàn thì ngôn từ càng bất lực. Màu áo chàm của người Việt Bắc không phai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Trang 2 . Sau khúc dạo đầu là cảnh tiễn đưa bâng khuâng. sắt son của họ vậy. Tình cảm càng thắm đượm. Cảnh tiễn đưa đầy lưu luyến của kẻ ở người đi. dân ca. một đại từ rất quen thuộc trong ca dao. “bâng khuâng”. bối rối trong tâm trạng và cử chỉ. Hocmai. Những từ láy và cũng là tính từ. “bồn chồn” thì có lời nào tả cho hết được. chân thành. Cho nên. tha thiết như khúc hát giao duyên quan họ. 2. vừa trượng trưng. “bâng khuâng” như một sự tiếc nuối. vấn vương: “Tiếng ai tha thiết bên cồn Bâng khuâng trong dạ bồn chồn bước đi” Đại từ “ai”. như thể người yêu đưa tiễn người yêu đầy lưu luyến. nói gì đó cho đủ thoả khi trái tim đầy ắp cảm xúc khó nói nên lời chứ không phải là không biết nói gì.Khóa học Chuyên đề giảng văn 12 của nghĩa tình Cách mạng kháng chiến. Như thế. vừa cụ thể làm cho lời thơ trở nên trữ tình. đậm đà như tấm lòng thuỷ chung. cùng với phép đảo ngữ. Trong tâm thức của người Việt Nam. hụt hẫng. đơn sơ “cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”. đầy đủ thời gian. một đại từ vừa phiếm chỉ. không gian và của kẻ ở người đi. phấp phỏng của tấc lòng.

lạc quan nhưng cũng lắm gian nan. Có câu Hocmai. cây đa?” Chỉ mười hai câu thơ nhưng đều xoáy sâu vào kỉ niệm của những ngày Cách mạng còn nòn yếu (còn trứng nước). sâu xa: mối tình đoàn kết chiến đấu cùng chung gian khổ. vật chất hoá mối thù của nhân dân ta với quân xâm lược. Những cảm xúc về sự chia ly như một nỗi day dứt toát lên từ trái tim thành những câu hỏi đầy băn khoăn: “Mình đi có nhớ những ngày Mưa nguồn suối lũ. Quên sao được những chuỗi ngày khó khăn. đậm đà lòng son” Đoạn thơ gồm những câu hỏi liên tiếp cất lên từ trong lòng người đọc. Hỏi là “mình về có nhớ” nhưng thực ra đã biết rõ tâm trạng người ra đi cũng trĩu nặng nỗi nhớ thương về những năm tháng không thể nào quên. Lời người ở lại:Những kỉ niệm kháng chiến gian khổ nhưng sâu nặng tình nghĩa Sau khi dàn dựng xong khung cảnh chia tay. mối thù nặng vai? Mình về rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng. Hình ảnh “mối thù nặng vai” đã cụ thể hoá. gian khổ chồng chất ấy: “Mưa nguồn suối lũ. mái đình. gian khổ mà ấm áp tình người: “Hắt hiu lau xám. Hồng Thái. Có những câu hỏi gợi về những sinh hoạt gian khổ nhưng sâu nặng nghĩa tình “miếng cơm chấm muối”… “Miếng cơm chấm muối” là hình ảnh chân thực được rút ra từ kháng chiến đầy gian nan. những mây cùng mù” Những ngày “miếng cơm chấm muối. cơ cực. Tố Hữu đã để cho người ở lại lên tiếng. những mây cùng mùa Mình về có nhớ chiến khu Miếng cơm chấm muối. mối thù nặng vai”.Khóa học Chuyên đề giảng văn 12 III. gợi lên sự khắc nghiệt của thiên nhiên Việt Bắc. chiến công chói lọi. thuở còn Việt Minh Mình đi mình có nhớ mình Tân Trào.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Trang 3 . cùng mang một mối thù thực dân là cội nguồn sức mạnh làm nên chiến thắng vang dội. Hai hình ảnh ấy đối xứng và kết lại với nhau tạo nên một ý nghĩa mới mẻ. măng mai để già Mình đi có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám đậm đà lòng son Mình về có nhớ núi non Nhớ khi kháng Nhật. đắng cay. những ngày chia ngọt sẻ bùi. tuy tươi vui.

Vì suốt 15 năm thiết tha mặn nồng ấy. Đoạn thơ dành cho người về xuôi gồm 22 câu: “Ta với mình.kháng chiến và cuộc kháng chiến tươi vui lạc quan. Sáu cặp lục bát nói trên được tác giả sử dụng cách ngắt nhịp đều đặn. thuỷ chung ân nghĩa. đậm đà lòng son” là câu thơ tuyệt hay. vận dụng nghệ thuật tiểu đối tài tình làm cho đoạn thơ có nhạc tính réo rắt ngân vang. với kháng chiến thật “đậm đà lòng son”. mái đình. “Hắt hiu lau xám” đối với “đậm đà lòng son” cùng với thủ pháp đảo ngữ càng làm nổi rõ tấm lòng cao quý. có tính đa nghĩa. Cái hay trước hết là sự chân thực. Hông Thái có giá trị lịch sử to lớn. mình có nhớ mình Tân Trào. cây đa” từ nay đã trở thành một phần máu thịt. IV. Thật cảm động biết bao: “Mình về có nhớ núi non Nhớ khi kháng Nhật. măng mai để già” Câu thơ “hắt hiu lau xám. chúng được đồng nghĩa với chính mình. Cho nên. cây đa” Trong câu “mình đi mình có nhớ mình” xuất hiện ba lần. những ngon lau xám hắt hiu trước gió. những bữa ăn chỉ toàn bằng sắn. người cán bộ về xuôi chỉ xa cách về không gian địa lý nhưng không có sự xa cách trong tâm hồn. Hồng Thái.đùm bọc trở che cho cách mạng. thiếu thốn. thật là đặc biệt.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Trang 4 . Hồng Thái. lòng dân với Cách mạng. Cho nên “Mình đi mình lại nhớ mình Hocmai. thuở còn Việt Minh Mình đi. vừa là phân thân chủ thể trữ tình.Khóa học Chuyên đề giảng văn 12 hỏi lại gợi về hình ảnh thiên nhiên gắn bó với đời sống sinh hoạt kháng chiến. giờ cách xa chúng cũng như mang hồn người và trở nên ngẩn ngơ. đùm bọc. trái tim tác giả. dễ thấm vào tâm hồn người đọc. giản dị. mái đình. khoai… nhưng tấm lòng của người dân đối với Cách mạng. chở che của nhân dân với cán bộ. gắn bó. về “Quê hương Cách mạng dựng nên cộng hoà”. Lời người về xuôi:nhớ về nhân dân Việt Bắc đã chia ngọt sẻ bùi. Những mái nhà lợp bằng tranh. dân ca rất hấp dẫn. Các địa danh Tân Trào. mình với ta … Chày đêm nện cối đều đều suối xa” Tố Hữu đã để lại cho người về xuôi trả lời nhiều hơn. “Mình” vừa là người ra đi. Những “Tân Trào. vừa bình dị gần gũi thân quen như những câu ca dao. bằng lá cọ nghèo nàn. buồn vắng: “Mình về rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng. kháng chiến càng sắt son. trong trái tim của người sắp phải xa cách chất chứa biết bao nỗi nhớ về những kỉ niệm kháng chiến. Hoàn cảnh càng gian nan. Lời thơ Tố Hữu vì thế vừa phảng phất màu sắc cổ điển như những câu Kiều.

suối Lê vơi đầy” Chế Lan Viên đã có một nhận xét rất hay về các địa danh trong thơ Tố Hữu: “Lòng yêu đắm say đất nước. chiếc chăn vỏ cây xù xì. nhớ cả những vật vô tri tầm thường nhất mà vô tình bắt gặp: “Nhớ từng rừng nứa bờ tre Ngòi Thia. của tình nghĩa. bồn chồn. Nhưng trong bối cảnh lúc bấy giờ. thời gian đầy ắp kỉ niệm. như nghĩa mẹ tình cha. những tháng ngày gian khổ mà tươi vui cứ lần lượt hiện lên theo nỗi nhớ da diết. lúc ra đi ta cảm thấy trái tim cứ dào lên biết bao nỗi vấn vương. Qua đó. tình nghĩa vô bờ bến của người mẹ tuôn chảy bất tận không bao giờ cạn. thô nhám. chúng là hiện thân của sự sống. vừa gắn với không gian. Quả là của Hocmai. mà sẻ chia những sự vật bình thường nhỏ nhoi hàng ngày: “củ sắn lùi”. yêu như muốn nêu mãi tên lên mà gọi. cháy bỏng: “Nhớ gì như nhớ người yêu Trăng lên đầu núi. lạnh lùng nữa mà là tiếng lòng thốt lên từ một trái tim tràn đầy xúc động của kẻ ở người về trong phút giây li biệt. dường như đó không còn là những dòng chữ im lặng. chăn sui đắp cùng Nhớ người mẹ nắng cháy lưng Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô” Hình ảnh thơ thật mộc mạc. ấm nghĩa: “Thương nhau chia củ sắn lùi Bát cơm sẻ nửa. Đúng là: “Khi ta ở chỉ là nơi đất ở Khi ta đi đất đã hoá tâm hồn” Đối với những mảnh đất giàu tình nghĩa khi ta đã sống ở đó rồi. Nhớ nhất là nếp sống kháng chiến vô cùng gian khổ mà ấm tình. chỉ một cái tên thôi cũng trấn động lên rồi!”(Thơ Tố Hữu) càng nhớ cảnh. càng nhớ người vì trong cảnh lại nghĩ đến người”. “bát cơm”. Nỗi nhớ ấy vừa được so sánh với “trăng lên đầu núi nắng chiều lưng nương”. yêu như tát mãi không cạn. “Đọc câu thơ. thương nhớ. nắng chiều lưng nương” Nỗi nhớ người yêu là nỗi nhớ nồng nàn. ““Bao nhiêu” được so sánh với “bấy nhiêu”. nước nguồn chảy ra được vì công lao. khắc khoải nhất trong mỗi con người.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Trang 5 . Đó là cách so sánh giữa một sự vô tận với một sự vô tận. ta có cảm giác. chân thực mà giản dị như chính bản thân cuộc sống vậy. gọi mãi không cùng. sông Đáy.Khóa học Chuyên đề giảng văn 12 Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu” Trong tiềm thức của người dân Việt Nam. Bao nhiêu nước thì bấy nhiêu nghĩa tình sâu nặng. Ở đây không phải sẻ chia những gì lớn lao như tính mệnh hay máu xương.

lạc quan: “Nhớ sao ngày tháng cơ quan Gian nan đời vẫn ca vang núi rừng Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều Chày đêm nện cối đều đều suối xa” Trong tiếng “ca vang núi rừng ấy”.vn Hocmai. Từ những hình ảnh khắc họa chân thực cuốc sống đời thường nơi bản nhỏ.Khóa học Chuyên đề giảng văn 12 chẳng đáng bao nhiêu. Nguồn: Hocmai. thử thách. càng thấm thía trong khó khăn. nhưng tình thì rất nặng. nghĩa tình càng đẹp hơn trong cuộc sống gian nan. mạch thơ chuyển sang mô tả cuộc sống kháng chiến và Cách mạng gian khổ mà vui tươi. Hiểu như vậy. có tiếng mõ trâu tìm về bản tận rừng sâu và có cả tiếng “đều đều” của chày giã gạo từ cối xa vọng lại tạo thành một bản nhạc riêng khó lẫn của núi rừng Việt Bắc. chúng ta càng thấm thía cái đẹp nhất của đời này là tình nghĩa của con người. tươi vui mà không một cuộc sống gian nan khổ ải nào có thể dập tắt được. Tất cả làm nên một bài ca trong trẻo. thiếu thốn.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Trang 6 . sự san sẻ cùng chung mọi gian khổ và niềm vui. cùng gánh vác nhiệm vụ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful