Ánh sáng om óm có t

âu?

Th di nát trên t m t con om óm phát sáng, b n s th y l i trên m t t là m t v t dài, v n ti p t c nh p nháy, sau ó m i m d n r i m t h n. Nh v y, ánh sáng do om óm phát ra là s n ph m c a m t quá trình hoá h c, ch không ph i là quá trình sinh h c. B i vì, sau khi côn trùng ã ch t mà ánh sáng v n còn, thì rõ ràng con v t ch làm nhi m v liên t c sinh ra lo i ch t phát sáng mà thôi. om óm om óm có hai nhóm là om óm bay và om óm bò d i t. C hai nhóm này u có th phát ra cùng m t th ánh sáng l nh c bi t, không to nhi t nh ánh sáng nhân t o. ó là vì trong quá trình phát sáng, h u nh toàn b n ng l ng c sinh v t chuy n thành quang n ng, ch không tiêu hao thành nhi t nh nh ng ngu n sáng nhân t o khác. Ánh sáng c a om óm c phát ra t m t vài t cu i b ng. Ban ngày, các t này ch có màu tr ng xám, v êm m i phát ra ánh sáng huy n o qua l p da trong su t. Bên trong l p da b ng là dãy các t bào phát quang, trong cùng là l p t bào ph n quang, có ch c n ng nh m t g ng giúp ph n chi u ánh sáng ra ngoài. Các t bào phát quang có ch a hai lo i ch t là luciferin và luciferaza. Khi tách r i nhau, chúng ch là nh ng hoá ch t bình th ng, không có kh n ng phát sáng. Nh ng khi c nh nhau, men luciferaza s xúc tác, thúc y quá trình oxy hoá luciferin (quá trình dùng ôxy t cháy luciferin). Quá trình oxy hoá này t o ra quang n ng. om óm ch có th phát sáng l p loè mà không liên t c, b i vì chúng t kh ng ch vi c cung c p ôxy, sao cho ph n ng phát sáng th c hi n c lâu dài. (Theo Th Gi i M i) Ng i nh y dù r i nh th nào? Nhi u ng i th ng ngh r ng, khi ³r i nh hòn á´ mà không m dù, thì ng i s bay xu ng d i v i v n t c t ng lên mãi, và th i gian c a cú nh y ng dài s ng n h n nhi u. Song, th c t không ph i nh v y. S c c n c a không khí ã không cho v n t c t ng mãi lên. V n t c c a ng i nh y dù ch t ng lên trong vòng 10 giây u tiên, trên quãng ng m y tr m mét u tiên. S c c n không khí t ng khi v n t c t ng, mà l i t ng nhanh n n i ch ng m y ch c v n t c ã không th t ng h n c n a. Chuy n ng nhanh d n tr thành chuy n ng u. Tính toán cho th y, s r i nhanh d n c a ng i nh y dù (khi không m dù) ch kéo dài trong 12 giây u tiên hay ít h n m t chút, tùy theo tr ng l ng c a h . Trong

kho ng 10 giây ó, h r i c ch ng 400-500 mét và t c v n t c kho ng 50 mét/giây. Và v n t c này duy trì cho t i khi dù cm . Nh ng gi t n c m a c ng r i t ng t nh th . Ch có khác là, th i k r i u tiên c a gi t n c m a (t c là th i k v n t c còn t ng) kéo dài ch ng m t phút, th m chí ít h n n a. (Theo V t lý vui) Cách phân bi t m t s lo i tên l a Theo th ng kê, hi n trên th gi i có g n 600 lo i tên l a có tính n ng, công d ng khác nhau. D a trên s khác nhau c a c n c phóng tên l a và v trí m c tiêu t n công, có th chia tên l a thành m y lo i sau. c 1. Tên l a không i không: Là lo i tên l a g n trên máy bay tiêm kích, tiêm kích ném bom và máy bay tr c th ng v trang, dùng t n công các m c tiêu bay. Ng i ta phân lo i tên l a theo t m b n g m tên l a ng n ch n c ly xa (100-200 km), tên l a ng n ch n c ly trung bình (40-100 km), tên l a ánh ch n c ly g n (8-30 km), tên l a t n công h ng nh (5-10 km)... Ph ng th c d n ng c a các lo i tên l a này th ng là s d ng tia h ng ngo i, radar bán t ng, radar t ng hoàn toàn..., xác su t b n trúng th ng t trên 80%. 2. Tên l a không i t và tên l a không i h m: Là lo i v khí trang b cho máy bay, c trang b trên các máy bay tác chi n hi n i, nh máy bay ném bom, máy bay tiêm kích ném bom, máy bay c ng kích, máy bay tr c th ng v trang và máy t n công các m c tiêu trên m t bay tu n tra ch ng ng m. Lo i này c dùng t, trên m t bi n ho c tàu ng m ch y d i n c. B ph n u n c a các lo i tên l a này a ph n s d ng thu c n th ng, m t s ít c ng s d ng u n h t nhân c nh , t m b n t 6 n 60 km, l n nh t có th tt i 450 km. Ph ng th c d n ng c a tên l a không i t khá phong phú, nh : s d ng tia h ng ngo i, tia lade, s i quang, vô tuy n truy n hình, radar sóng milimet và nh h ng ngo i. 3. Tên l a t i t, tên l a t i h m, tên l a h m i h m: Tên l a t i t c phóng i t t li n, dùng t n công các m c tiêu trên t li n, nh n i óng quân, oàn xe b c thép, s ch huy m t t, tr n a phòng không, sân bay, c phân lo i thành lo i kho tàng, nh t là xe t ng... C n c theo t m b n, tên l a t m xa (t 100 km tr lên), t m trung (30-100 km), t m g n (4-30 km), s d ng nhi u ph ng th c d n h ng nh b ng tia h ng ngo i, tia lade, s i quang và radar bán t ng... Tên l a h m i h m c phân lo i theo t m b n g m t m xa (200-500 km), t m trung (40-200 km), t m g n (d i 40 km). Tên l a h m i h m áp d ng hai ph ng

th c là d n b ng radar t ng và radar bán t ng. Chúng th ng bay v i t c d i âm thanh, m t s ít có t c siêu âm. 4. Tên l a i không (bao g m tên l a t i không và tên l a h m i không) có th ánh ch n máy bay và ch t p kích, tên l a hành trình, tên l a không i t, t i t trên ng bay. T m b n c ng c chia thành 3 lo i bao g m: t m xa (t 100 km tr lên), t m trung (30-100 km), t m th p, r t th p (4-30 km). Ph ng th c d n c a lo i tên l a này ph n l n là s d ng radar bán t ng, vô tuy n i n, tia h ng ngo i và tia lade... Nhìn chung, tên l a lo i nào có u i m c a lo i ó, phát huy c b n l nh riêng trên các chi n tr ng khác nhau. (Theo sách 10 v n câu h i vì sao Viên n và ti ng n , cái gì ch y nhanh h n? T c viên n khi i ra kh i nòng súng là 900 mét/giây, âm thanh nhi t bình th ng có t c truy n i là 340 mét /giây. Viên n bay nhanh g p 2 l n âm thanh, vì v y, ph i ch ng là viên n bay nhanh h n? Không h n nh th . B i vì trong quá trình bay viên n không ng ng ma sát v i không khí, t c c a nó ngày càng ch m, còn t c c a âm thanh trong không khí trên m t o n ng không quá dài thì thay i r t ít. Nh ng bay c a viên n siêu thanh. v y, mu n bi t cái gì ch y nhanh h n, ta hãy xem cu c ch y ua gi a chúng. giai o n th nh t, 600 mét sau khi viên n r i kh i nòng súng, t c bay trung bình c a n là kho ng 450 mét/giây. Viên n bay nhanh h n âm thanh nhi u, luôn luôn i tr c. kho ng cách này, n u nghe th y ti ng súng thì viên n ã bay qua b n t lâu v phía tr c r i. Giai o n th hai, trong kho ng t 600 n 900 mét, s c c n c a không khí ã làm cho t c c a viên n gi m i r t nhi u, âm thanh d n u i k p nó, hai bên h u nh k vai nhau ch y t i ích 900 mét. Giai o n th ba, t 900 mét tr i, viên n càng bay càng ch m, âm thanh s v t nó. n ch 1.200 mét thì viên n ã m t t i m c s c cùng l c ki t, không th bay n i n a, âm thanh s ch y xa lên phía tr c. Lúc này, n u b n nghe th y ti ng súng và ti ng vèo vèo thì viên n còn ch a t i tr c m t b n. K t qu cu c thi là viên n ch giành ch c quán quân trong ph m vi 900 mét u tiên mà thôi. (Theo 10 v n câu h i vì sao B c tranh k l d i ánh ch p

Th hình dung b n ng gi a c n dông trong m t thành ph c . D i ánh ch p b n s th y m t quang c nh kì d . Ph ang nh n nh p d ng nh hóa á trong kho nh kh c: nh ng con ng a gi t th ang kéo xe, chân gi lên trong không khí; các c xe c ng ng im, trông th y rõ t ng chi c nan hoa... S d có s b t ng bi u ki n ó là vì tia ch p, c ng nh m i tia l a i n, t n t i trong m t kho ng th i gian c c k ng n ng i - ng n n n i không th o c b ng nh ng ph ng ti n thông th ng. Nh ng nh nh ng ph ng pháp gián ti p, ng i ta ã bi t c tia ch p t n t i t 0,001 n 0,2 giây (tia ch p gi a các ám mây thì kéo dài h n, t i 1,5 giây). Trong nh ng kho ng th i gian ng n nh th thì ch ng có gì di chuy n m t cách rõ r t i v i m t chúng ta c . M i nan hoa c a bánh xe c xe ch y nhanh ch k p chuy n i c m t ph n r t nh c a milimét, và i v i m t thì i u ó c ng ch ng khác gì b t ng hoàn toàn. n t ng càng c t ng c ng h n n a vì r ng nh c l u l i trong m t còn lâu h n th i gian t n t i c a tia ch p. (Theo V t lý vui) Cái túi c a ng v t có túi n m âu? Ch c b n s không ng n ng i mà tr l i r ng, nó n m b ng, phía tr c c a con v t. Nh ng b n ch v i vàng, có nh ng loài l i thích m túi ng« l ng c y. T t nhiên chúng có nguyên do c a mình. ng v t có túi là m t nhóm ng v t có vú b c th p, g m chu t túi, g u túi, ch n túi, chó sói túi« c i m l n nh t c a chúng là ph n b ng th ng có m t cái túi nuôi con. Trong chi c túi này có u vú, giúp a con ti p t c phát tri n hoàn ch nh, cho n khi có th ra ngoài an toàn. Tuy nhiên, i u k l là có nh ng con m túi v phía tr c (nh kanguru), trong khi có loài l i m v phía sau l ng (nh chu t túi - loài v t có b ngoài gi ng chu t, s ng trong các hang d i t). Mi ng túi nuôi con c a kanguru m v phía tr c. i u này có liên quan m t thi t n ph ng th c sinh s ng c a chúng. B i vì chi tr c c a kanguru nh , ng n, không phát tri n. a s th i gian chúng dùng hai chi sau ng, i l i, giúp cho c th t th ng th ng. N u mi ng túi nuôi con c a chúng mà m v phía sau, thì a con nh r t d b r i t trong túi ra. Chu t túi thì ng c l i. Vì là loài s ng trong hang, s tr ng là ào khoét t, nêu n u mi ng túi c a chúng c ng m v phía tr c gi ng nh kanguru, thì khi ào t c hang r t d làm cho t cát r i vào trong túi nuôi con. Túi m v phía sau có th tránh

có lúc cách xa h n. V n ng n dài này hoàn toàn liên quan n kho ng cách gi a trái t v i m t tr i m i th i i m xa hay g n. Mi ng túi m v phía sau thì nh ng th b n bay lung tung khó có th r i c vào trong túi. nó ch ng liên quan gì n phép chia u. khi trái t quay trên qu o. Ta bi t r ng trái t quay xung quanh m t tr i theo qu o hình b u d c. Mùa hè b t u t H chí n Thu phân (23/9) dài kho ng 93 ngày 15 gi . T ng t nh v y có th xét cho mùa xuân và mùa thu. mà ch là m t tiêu i m trong hình b u d c thôi. s có lúc nó g n m t tr i h n. và ó là mùa ng n nh t trong n m. t chi c a chu t túi r t ng n. Hàm trên và hàm d i c a nó có m t ôi r ng c a có th m c dài ra liên t c. Mùa ông t ông chí t i Xuân phân ch dài có 89 ngày. Ch c n b n ki m tra k nh ng chi c t ho c nh ng v t n ng khác b chu t g m h ng. Ngoài ra. là hai mùa trung gian. s c hút c a t trong m t n m quanh m t tr i. Mùa thu kéo dài t Thu phân t i ông chí (22/12) dài kho ng 89 ngày 19 gi . m t tr i i v i nó là y u nh t. m t tu n có th dài ra m y milimét. Nh v y. B n có th t ng t ng là n u r ng c m c dài ra liên t c nh v y. khi trái t g n m t tr i nh t. T i sao chu t thích g m v t c ng? Th c ra chu t không thích n v t c ng. khi ch y nhanh. móng chân làm cho lá và cành cây khô trên m t t bay tung lên. Vì sao b n mùa trong n m không dài nh nhau? M i mùa trong n m không ph i tròn tr a b ng s ngày m t n m chia cho 4. do ó trái t quay nhanh h n lúc nào h t. do ó trái t quay ch m nh t. nh ng chu t l i không nh v y. mùa ông. thì ch ng ph i là y môi c a chúng há ra. Hình mô ph ng chuy n ng c a trái Mùa h . không th khép l i c sao? Trên th c t không th x y ra . và th i gian c a mùa hè dài nh t trong m t n m. mà m t tr i không ph i là tâm i m c a hình b u d c ó. Nh v y mùa hè dài h n mùa ông nh ng 4 ngày 15 ti ng. giúp chúng gi s ch s cho nh ng a con.c r c r i này. Mùa xuân b t u t ngày Xuân phân (23/1) n H chí (21/6) t c là kho ng 92 ngày 19 gi . s th y g n ó c m t ng v n nát. mà c c n theo th i ti t ph c v nhà nông. s c hút c a m t tr i tác ng lên nó m nh nh t. Ng c l i. V y t i sao chúng l i g m c ng nh ? Ho t ng này ch y u liên quan n r ng c a c a chu t. Vì th . khi trái t xa m t tr i nh t. R ng c a ng v t nói chung m c n th i k nh t nh thì d ng l i.

do khoang tu r ng không khép kín. Khi có gió. l ra bên ngoài. Lo i vò này r t thông d ng các n c Trung Á và có nhi u tên g i: Tây Ban Nha g i là "Alicaratxa". m t khác. Nh v y. Không khí càng nóng. Trong nh ng ngày nóng 33 C.tình hu ng này. Chu t ph i dùng r ng mài vào v t c ng nó cùn i. Và câu h i ây ph i là. S gi m nhi t trong các vò p mát th ng không quá 5 C. Thí d . cung c p dinh d ng. tác d ng làm l nh c a lo i vò này ch ng có l i là bao. Còn các ng v t nh chu t và th . Nói chung r ng c a các ng v t khác sau khi m c xong. mu n làm bay h i 1 lít n c (1kg) ph i m t ch ng 580 calo. Nó ph thu c r t nhi u i u ki n.. Gi s r ng n c trong vò ã bay h i m t 1/10 lít. d ch u). ph n gi a ch t x c a m i r ng có m t khoang r ng. n c trong vò ã bay h i m t 1/10kg thành ra c n ph i có 58 calo. N u nh toàn b 58 calo này là do n c trong vò cung c p thì nhi t n c trong vò s gi m i 58/5. Chúng ta có th th tính xem n c trong vò "alicaratxa" l nh n m c nào. Ng c l i. tác d ng làm l nh ây không l n l m. thúc y r ng d n d n phát tri n. càng nhi u. m ch máu và th n kinh có th thông nhau. Bí m t v tác d ng làm l nh c a nh ng vò này r t n gi n: n c ng trong vò th m qua thành t sét ra ngoài và t t b c h i. Khi ng v t còn bé. ph n d i c a khoang tu khép kín l i. Nh ng a s nhi t c n thi t cho s bay h i l i c l y t thành vò. trong không khí khô ráo thì s bay h i x y ra r t nhanh. n c trong vò v a ng th i l nh i l i v a b . t i sao r ng chu t l i m c dài không ng ng nh v y? Chúng ta bi t r ng v t ch t t o thành ch y u c a r ng là ch t x c ng. t bào ch t x không l y c dinh d ng thì c ng ng ng m c. Nh ng lo i vò này gi n c l nh r t t t và ng i ta dùng chúng ch y u là nh m vào m c ích ó. quá trình bay h i càng m nh và do ó t ng c ng tác d ng làm l nh (tác d ng c a gió c ng có th th y khi ta m c áo t trong nh ng ngày nóng b c. S l nh i còn ph thu c vào m c a không khí xung quanh: n u không khí có nhi u h i m thì quá trình b c h i x y ra r t ch m và n c l nh i không nhi u l m. n c th m ra ngoài bình b c h i càng nhanh. nên r ng c a s m c ra liên t c.. Gió càng th i nhanh. ph n d i c a khoang tu r ng này m . ta có m t vò ng c 5 lít n c. Cu i cùng r ng phá v niêm m c l i. khi nhi t k ch 33 C thì n c trong vò th ng ch 28 C. Trong nh ng ngày nóng b c Trung Á. ta s th y mát m . Tuy nhiên. t c là x p x 12 . g i là khoang tu r ng. Ai C p g i là "Gâula". (Theo 10 v n câu h i vì sao Vò t sét làm mát n c nh th nào? Lo i vò làm b ng t sét không nung có kh n ng làm cho n c bên trong tr nên mát h n. làm cho n c trong vò càng l nh i. khi n cho n c l nh i rõ r t. làm cho t bào trong khoang tu r ng không ng ng ti t ra ch t x . khi b c h i nó s l y m t ph n nhi t t vò và t n c ng trong vò.

B n hãy hình dung m t c nh th này. Do ó.không khí nóng ti p giáp v i thành vò làm nóng lên. song nh ng tia n ng xiên y không s i m trái t làm cho tuy t có th tan. nh ng khi ch y n rìa mái gianh thì nó ông l i. Khó mà nói c. N u trong ngày b ng tan. Nh ng bên d i rìa mái gianh. tuy t trên nóc nhà nh n c nhi t nhi u g p 2. R i m t l n khác. t i nhi t trên s không. ó là lý do t i sao m t d c c a nóc nhà c s i nóng m nh h n và tuy t trên ó có th tan ra. nhi t th p h n s không và gi t n c (do còn b b c h i n a) nên óng b ng l i. nh ng ng th i nhi t i vào trong vò c ng nhi u h n. b i vì sin 60 l n g p 2. ngoài n ng thì n c bay h i nhanh h n. (Theo V t lý vui) B ng trên mái nhà hình thành nh th nào? ã bao gi b n t h i. nh tr ng h p hình trên. Nói chung trên các c n nhà không c s i m. t ng gi t xu ng rìa mái gianh. Nh ng trên mái d c h ng v phía m t tr i. Mu n hình thành nh ng c t b ng thì trong cùng m t lúc ph i có hai nhi t : nhi t làm tan b ng . âu vò l nh i nhi u h n ra ngoài hay trong bóng mát. thì l y âu ra n c trên mái nhà? V n không n gi n nh chúng ta t ng. N c tuy t v a tan ch y thành t ng gi t. th i ti t c ng t ng t nh th . nghiêng m t góc g n v i góc vuông h n. Góc m t tr i t i nóc nhà l n h n góc t i trên Trong th c t úng nh v y: Tuy t trên mái m t t. d n d n hình thành m t m m b ng nho nh . Ti p ó. Vào m t ngày quang mây. M t tr i t a ánh sáng. gi t n c tuy t th hai ch y n c ng ông l i« c th ti p t c mãi. mà d ng d ng h n. vì nhi t ây d i s không. và nh ng m m b ng này c dài thêm ra. làm tuy t nhà d c tan ra vì ánh m t tr i s i nóng nó tan. . tr i b ng giá v n là 1-2 d i không. Mà ta bi t r ng góc h p b i tia sáng và m t ph ng nó chi u t i càng l n thì tia sáng càng m nh và s i nóng nhi u h n (tác d ng c a tia sáng t l v i sin c a góc ó. n c trong vò ch l nh i ch ng n a con s tìm c trên mà thôi. cu i cùng tr thành nh ng c t b ng gi ng nh nh ng th ch nh á vôi trong các hang ng v y.5 l n so v i tuy t trên m t t n m ngang. Nh ng ch c ch n nh t là vò trong bóng râm. thì ch ng l n c có th óng b ng nhi t trên s không? Còn n u trong ngày b ng giá. nh ng c t n c á buông thõng t mái nhà xu ng hình thành trong giai o n b ng tan hay b ng giá. các c t b ng c ng hình thành t ng t nh trên. tia n ng chi u xu ng không xiên nh trên m t t. h i có gió.5 l n sin 20 ). nên t nóng tuy t ây.d i s không.trên s không. và nhi t làm óng b ng .

N c mu i sôi không ph i 100 C mà nhi t cao h n chút ít. Khi n c trong xoong sôi. không th nào un n c sôi b ng n c sôi c. Nh ng n u ta r c m t nhúm mu i vào trong xoong thì tình hình s khác h n. Do ó. do ó có th làm cho n c nguyên ch t trong l c ng sôi lên.(Theo V t lý vui Có th un n c sôi b ng n c sôi không? t m t chai th y tinh nh ng n c vào trong m t xoong n c nguyên ch t ang un trên ng n l a. ta nghe th y nh ng ti ng ng inh i trong tai. ch có cách n c xoong b ng m t l p th y tinh. Nh ng ti ng v giòn tan c a k o khi truy n qua không khí n tai thì ch còn là nh ng ti ng ng nh . nhi t c a nó v n không th nào t ng h n lên c. còn n c trong l thì ch có th ti p xúc v i n c sôi mà thôi. N c nguyên ch t sôi 100 C. H ã dùng m o gì tránh c th âm thanh l p c p vô duyên ó? Nguyên do là. truy n âm r t t t. trong khi nh ng ng i ng i bên c nh c ng ang nhai th k o y mà l i ch ng phát ra âm thanh gì rõ r t. ta không th nào làm cho nó có thêm nhi t l ng c n thi t chuy n n c thành h i (m i m t gam n c ã nóng t i 100 C còn c n trên 500 calo n a m i có th chuy n thành h i). M i ph n t n c xoong u có th tr c ti p ti p xúc v i áy n i nóng b ng. Có th n y ra th c m c: n c trong l và n c trong xoong có gì khác nhau? trong l c ng là n c. Vì sao v y? Mu n un sôi n c mà ch un nóng t i 100 C thôi thì ch a . thì n c trong xoong không th ti p t c truy n nhi t vào l c n a. dù có un nóng nó th nào i n a. chuy n sang tr ng thái k t t p khác. ngu n nhi t mà ta dùng un nóng n c trong l có nhi t 100 C. Nh th có ngh a là. ó là lý do t i sao n c trong l dù có un nóng n th nào i n a c ng không sôi lên c. nh ng ti ng ng m m y ch có tai mình m i nghe th y thôi. (Theo V t lý v Khi nhai k o giòn. Nh ng . sao cho chai không ch m t i áy xoong (b ng cách treo chai vào m t cái vòng s t). và nó c ng ch có th làm cho n c trong l t t i 100 C mà thôi. t i sao n c trong l l i không th sôi lên nh n c xoong c? ó là vì có l p th y tinh ng n không cho n c trong l tham d vào quá trình i l u trong xoong. mà còn ph i truy n cho nó m t ph n r t l n nhi t l ng d tr n a. n u un n c trong l theo ph ng pháp này. còn nh ng ng i ng i c nh không nghe th y c. Khi nhi t hai bên ã cân b ng nh th r i. Trong i u ki n th ng. Do ó. t c là chuy n thành h i n c. X ng s c a chúng ta c ng gi ng nh h t th y nh ng v t r n àn h i khác. n c trong l dù có nóng lên nh ng c ng không th sôi c.

n u truy n n th n kinh thính giác qua nh ng x ng c ng s . Và ây là m t thí nghi m cùng tính ch t nh v y: b n hãy ng m m t chi c ng h qu quýt vào gi a hai hàm r ng. r i ng m mi ng vào vòi c a bình và hút m nh là v n tu c r u. mà ph n trên có nh ng l r ng. x y ra v i t t c các d ng c ch a mà thôi. Beethoven. ng i nào bi t c bí m t c a cái bình y thì ch c n l y ngón tay b t kín l B.ti ng tích t c c a ng h ã c t ng c ng lên nh th y. nh ng ch d i kh p mình´. gi ng nh trong m t câu th : "Tôi ã t ng u ng m t ong Nh ng ch làm râu t s ng" Nh ng. Cái bình ánh l a ng i Vào th k 17-18. c truy n i t ngu n âm t i m i h ng v i t c nh t nh. Phích kín nh v y thì gió âu ra nh . m t s nhà quý t c ã dùng m t ch i mua vui. ây ch là hi n t ng c ng h ng âm thanh bình th ng. Th c t . b n s th y âm thanh o o nh ti ng gió lùa. còn m t u kia thì l y r ng c n l y. Làm th nào mà u ng c r u trong c c bây gi ? Nghiêng c c i ? Không th c b i vì r u s ch y h t ra ngoài qua các ch x . nh c s thiên tài ng i c. lu n theo m t cái rãnh trong quai bình. ch ch ng vào mi ng c l y m t gi t. thì s bi n thành ti ng ng m m. ch ng c n ph i nghiêng bình i. ó là nh âm truy n t i th n kinh thính giác qua sàn nhà và x ng. (Theo V t lý vui Âm thanh trong phích n c t âu ra? Ghé sát tai vào phích n c r ng. ta hãy tìm hi u v hi n t ng c ng h ng âm: Sóng âm là s thay i m t lúc loãng lúc c c a không khí. Tr ng h p y qu Chi c bình có nh ng l r ng bên trên. H ch ra m t cái c c (bình) có quai. S l n bi n i loãng . b n s nghe th y nh ng ti ng ng r t m nh . ngoài bình ghi m t hàng ch : ³M i u ng. r i lu n theo c ph n kéo dài C c a cái rãnh này (ph n này còn thông ng m trong mi ng bình) mà t i vòi c a bình« Mãi g n ây các th g m n c Nga v n còn ch ra nh ng chi c c c ki u nh th .c trong m t . a c c r u y cho m t ng i ch a bi t c i m c a c c thì có th s c m t tr n c i nôn ru t. Thì ra r u qua l E. Có r t nhi u ng i i c nh ng thính giác bên trong còn hoàn ch nh. t i m c h v n có th nh y theo i u nh c. Tr c h t. Có nh ng chi c bình có quai mà bí m t c u t o c che kín r t khéo. sau khi b i c ã dùng m t cái g y nghe trong lúc ch i d ng c m: ông ch ng m t u g y vào d ng c m.c ng ti ng v y. r i l y ngón tay b t ch t hai l tai.

Nh ng. ã c m c kích m t s vi c k l : 16 con ng a. N u bình ch a có ch h h ng khi n cho c t không khí không hoàn ch nh thì âm thanh c ng h ng c ng b thay i. ho c 40 cm. thì sau khi truy n vào d ng c ch a. ch c n b c sóng b ng 4 l n. nên b c sóng c a nh ng âm thanh c c ng h ng c ng ng n. th tr ng thành ph . v t kia c ng có th phát âm theo. ng i dân thành ph Regensburg. N u có hai v t th phát ra âm thanh có t n s gi ng nhau và n m g n nhau. Xung quanh chúng ta có m i lo i âm thanh to nh . do m t tr ng dao ng lên xu ng nên phát ra âm thanh trong không khí. ho c 3/4. 4/5« dài c t không khí. n u t n s ho c b c sóng c a ngu n âm phù h p v i t n s ho c b c sóng riêng c a c t không khí. Nói chung. ã ch ng minh r ng không khí hoàn toàn không ph i là ³không có gì c ´ nh m i ng i v n ngh . (theo 10 v n câu h i vì sao S c m nh k l trong qu c u Magdeburg Ngày 8/5/1654. khi nh ng âm thanh có b c sóng là 120 cm. T ó có th tính c r ng. Và ây là . Vì v y. trên t t c m i v t trên trái t. Hi n t ng này g i là c ng h ng. r ng nó có tr ng l ng và nén v i m t l c r t l n Bán c u Magdeburg. T n s c a âm thanh càng cao. thì khi cho m t v t phát âm. i u thú v là h u nh không khí (hay c t không khí) trong b t k d ng c ch a nào c ng u có th c ng h ng v i các v t phát âm.giây g i là t n s . Kho ng cách gi a hai ph n c ho c hai ph n loãng k nhau g i là b c sóng. hai bán c u v n tr ra! B ng thí nghi m này. Ví nh khi ánh tr ng. Nh ng v t th khác nhau khi dao ng s phát ra nh ng âm thanh không cùng t n s . t o thành ti ng o o mà khi ghé tai vào ta s nghe th y. Chính vì th mà ng i ta th ng thông qua vi c nghe các ti ng o o ki m tra xem phích ng n c có b h ng hay không. Do c t không khí ng n. ra s c kéo b t hai bán c u b ng ng g n ch t v i nhau v hai phía. chia làm hai nhóm. Theo các nhà nghiên c u. Chúng có th ng th i c ng h ng v i c t không khí trong phích. a m t v t phát âm t i g n mi ng m t d ng c ch a. 24 cm« truy n vào phích thì u có th gây ra c ng h ng. Chi u cao bên trong c a phích th ng kho ng 30 cm. âm thanh là do v t dao d ng gây ra. ông Otto von Guericke. nó s gây ra c ng h ng. thì c t không khí s c ng h ng li n (t c là nó dao ng) và làm âm thanh l n lên r t nhi u. nhà vua và các quý t c c. nh ng âm o o phát ra t m t chai nh s nh n s c h n t chi c phích phát ra. ho c là b c sóng càng ng n thì âm i u nghe c càng cao.

000N r t nhi u. b i vì ng i th th ng không th làm th t úng nh yêu c u. và gi a bánh xe v i ng nh a mà thôi. Không khí nén x p x 10 N trên m i centimét vuông.000 N. M t vài phép tính n gi n c ng có th làm chúng ta hi u rõ. ng a b ra m t l c nh h n 10. Hai bán c u hoàn toàn n khít v i nhau. ng i ta ã th y. qua vòi này ng i ta có th hút h t không khí trong ra. dùng làm ch lu n th ng bu c n i v i yên c a ng a. b ng kho ng 500 N ( ây chúng ta c ng b qua hi n t ng là khi tám con ng a cùng kéo m t v t n ng thì chúng b m t i 50% l c kéo). Lúc y. Trong tr ng h p này ta ph i l y hình chi u th ng góc c a m t c u lên m t ph ng. Nhìn qua thì t ng ch ng con s ó không l y gì làm quá n ng so v i tám con ng a (m i bên). tám con ng a y úng là ã ph i kéo m t v t t ng ng v i m t u máy xe l a c nh không trên ng ray v y! Ng i ta ã o c là m t con tu n mã kéo xe v i m t l c c th y là 800N. t c là nó ch ph i th ng các l c ma sát gi a bánh xe v i tr c. t i sao l i ph i dùng m t l c l n n th tách hai bán c u ra.000 N c a ng a có th kéo c m t xe hàng 20 t n. V y m i nhóm 8 con ng a ph i kéo v i m t l c b ng 10. khi ph i kéo m t t n hàng hóa. 16 con ng a kéo c t l c c ng không tách n i chúng ra c. N i vòi h i v i m t b m rút h t không khí trong qu c u ra. r i em ngâm vòng da vào trong h n h p sáp v i d u thông. trên ng nh a. Ngoài ra trên hai bán c u còn có 4 cái vòng. Tôi l i sai hai ng i khâu m t cái vòng da. ho c n u c thì c ng r t t n s c l c. Do ó l c kéo 10. khi kéo bán c u ra. Nh ng ch c n v n vòi h i cho không khí t do i vào là l p t c có th l y tay tách hai bán c u y ra c d dàng´. m t bán c u có l p m t vòi h i. b i vì áp su t khí quy n ch có l n nh ã nói khi tác d ng vuông góc v i m t b m t. ³Tôi t làm hai bán c u b ng ng ng kính là ba ph n t kh u Magdeburg (kho ng 40 cm). Nh ng th c t ng kính ch b ng kho ng 37 cm.060 centimét vuông ( ây ta tính di n tích c a vòng tròn ch không ph i b m t c a bán c u. Áp su t c a không khí bên ngoài si t ch t chúng ch c n n i.000/800 = 13 con ng a. và không cho không khí ngoài l t vào. hai bán c u ép ch t vào nhau m nh n m c nào. còn khi tác d ng vào nh ng b m t n m nghiêng thì áp su t ó nh h n. Sau khi ã k p vòng da này vào gi a hai bán c u thì không khí không th l t vào trong c n a. Nh th ngh a là l c ép c a khí quy n trên m i bán c u ph i h n 10. Cho nên mu n kéo l t c các bán c u Magdeburg ra (trong tr ng h p l c kéo c a các con ng a b ng nhau) thì m i bên ph i dùng 10. . qua vòng da.trích d ch m t o n v thí nghi m này c a Guericke: ³Thí nghi m ch ng minh r ng áp su t c a không khí g n hai bán c u vào v i nhau ch c n n i 16 con ng a c ng không tách n i chúng ra´. Mà l c ma sát này. ngh a là l y di n tích c a vòng tròn l n).000 N m i th ng n i áp su t c a không khí bên ngoài. Di n tích c a vòng tròn có ng kính 37 cm là kho ng 1. Và nh v y. Nh ng b n ch quên r ng. Khi ng a kéo c hai bán c u ra thì còn th y chúng phát ra ti ng n nh súng v y.

còn các chú gà do trên lông không có l p d u che ph . b n không c nhìn vào tay mà ph i theo s chuy n ng c a tay ph n chi u trong g ng. t tr ng d u l i nh h n n c r t nhi u. th giác c a chúng ta phù h p v i c m giác v ng tác. b n s th y chúng l p t c loang ra thành m t màng m ng n i trên m t n c. Có th th y vào lúc tr i m a. nên dù có dùng s c khu y th nào. lông v s b t và khi ó chim s ch t chìm ngay. c ng là do m t nguyên nhân nh các bán c u Magdeburg. B n s th y cái vi c t ng nh quá d y h u nh không th c hi n c. Nh r ng khi v . Khi d u r i vào m t n c. N u không có l p d u ó b o v . chúng c ng không th hoà tan làm m t.Ch c h n b n c s vô cùng kinh ng c n u bi t r ng m t s kh p x ng trong c th chúng ta s d không r i nhau ra. n c co l i h t m c nên ã kéo d u dãn ra thành m t màng m ng n i bên trên. Tr c nay. nh ng con v t h ng hái ch y i ch y l i mà lông không h b t. (Theo V t lý vui Vì sao d u và n c không th hòa tan? Nh m y gi t d u vào n c trong. b i vì kho ng tr ng gi a kh p x ng không có không khí. Vì sao v y? Chúng ta ã bi t n c su i có th nhô cao h n mi ng c c mà không tràn ra ngoài là vì s c c ng b m t kéo ch t các ph n t trên m t ch t l ng l i. nh ng bây gi g ng ã phá ho i s phù h p y. thí d hình ch nh t v i các ng chéo. nên b n c m a th m t và tr thành gà "rù". thì màng d u v n n i trên m t n c và không hoà tan c. b i vì nó bày ra tr c m t chúng ta s . H n n a. (Theo 10 v n câu h i vì sao Không d gì v tranh tr c g ng Tr c m t m t t m g ng ph ng là m t t gi y. B lông v trên c th chúng th ng xuyên c "tráng" m t l p d u m c bi t ti t ra t các l chân lông. Nh ng chú chim th ng xuyên ph i nhào ng p xu ng n c b t cá c ng d a vào c tính c a d u b o v mình. S c c ng b m t c a các lo i ch t l ng không gi ng nhau: c a d u nh h n c a n c. ngh b n v m t hình b t k lên t gi y này. Cho dù b n có khu y n c m nh n âu. Áp su t khí quy n ã si t ch t các x ng l i v i nhau.

ngh a là làm trì hoãn s ti p t c m t nhi t ó. trong m t c n phòng có ông ng i. Chính vì th . và y không khí nóng v phía h . ngay c ch rõ ràng nh t: các ch nghiêng v bên trái m t cách khác th ng. chúng ta ã xua u i l p không khí nóng m t i và thay th nó b ng l p không khí l nh. th t các nét không s p x p nh chúng ta v n th ng làm. " nóng" m t chúng ta.. và truy n nhi t sang các l p không khí y.. nh ng tay l i kéo v bên trái. i u ó c ng có ngh a là. vi c phe ph y qu t giúp ta c m th y mát m .. Nh ng ch vi t th m trên gi y c ng là nh ng hình i x ng trong g ng.. Nh ng khi chúng ta l y qu t xua "cái ch p" y i thì m t chúng ta s luôn ti p xúc v i nh ng l p không khí m i ch a nóng lên.chuy n ng ã b méo mó c a tay. mà là m t hình ph c t p. thì b n s th y r ng t t c nh ng ch cái trong g ng hoàn toàn gi ng nh ng ch cái b n quen c. t kéo xe ch y . (Theo V t lý vui (Theo 10 v n câu h i vì sao Con ng. (Theo V t lý vui (Theo 10 v n câu h i vì sao T i sao khi qu t l i th y mát? Khi phe ph y qu t. b ng cách l y i không khí l nh xung quanh nh ng ng i khác. B n hãy nhìn nh ng ch trên gi y th m và th c chúng. m b o r ng b n s không truy ra n i m t ch . B n s còn ng c nhiên h n n a n u b n v tr c g ng không ph i là m t hình n gi n. sau khi l p không khí tr c ti p dính sát vào m t ta nóng lên thì nó tr thành cái ch p không khí vô hình úp vào m t chúng ta. N u l p không khí này không l u ng thì nó ch b không khí l nh xung quanh (và n ng h n) y lên trên m t cách h t s c ch m ch p. và quan tr ng h n. ho c vi t m t gì ó v i i u ki n ch c nhìn vào các dòng trong g ng: b n s c m t m r i beng r t bu n c i.. ta luôn c m th y d ch u. T i lúc l p khí m i này nóng lên thì nó l i c thay th b ng m t l p không khí ch a nóng khác. Thói quen bao nhiêu n m nay ch ng i l i m i c ng c a b n: b n mu n v m t ng th ng v bên ph i. thân th chúng ta l nh i và c m th y mát m d ch u. G ng ã ph n chi u m t cách i x ng nh ng nét ch mà b n thân chúng là hình i x ng c a ch vi t th ng.. Nh ng n u b n d ng ng m t t m g ng tr c t gi y th m. T ó. Th c t .

A. ngày càng ti n d n v phía áy con ng. Còn ng ng m v ch ra trong án này thì ch y theo m t ng th ng. Và n u hoàn toàn không có ma sát thì oàn tàu không c n u máy s t ch y c t St. nên u là nh ng cung cong.Matxc va ch ng qua c ng là m t cái gi ng nh th . M t ng ng m nh th . ta hãy nh l i cái gi ng ng m ào xuyên qua tâm qu t. ta hãy g t b s c c n phi n toái này. n n i không khí trong ng ng m c ng tr thành m t môi tr ng c n tr khá rõ r t i v i chuy n ng c a oàn tàu. (Theo V t lý vui NXB Khoa h c và K thu t. oàn tàu ch y r t ch m. n ây. không bao lâu s tt im t l n phi th ng. n m 2002 T i sao? 1. tr ng l ng s thay th s c kéo c a u máy. s bay i bay v gi a hai u gi ng mãi không thôi. Mùi hôi c a ng v t có tác d ng gì? 4. Peterburg.Ông A. có i u là nó c ào theo dây cung ch không ph i là theo ng kính. Nh ng. N u t ng ray trong ng ng m thì toa tàu s t nó chuy n ng trên ó. Tính toán cho th y. Trong cái gi ng xiên nh th . cua sau khi n u chín bi n thành màu ? 2. Rotnuc (ng i Nga) t ng a ra m t án vui v ³ ng xe l a ng m th ng hoàn toàn n i li n St. cung (hình v ). d i tác d ng s c hút trái t (và n u b qua s c c n không khí). m i v t u b tr ng l c làm cho chuy n ng ti n lên và lùi l i. T i sao tôm. u tiên. Peterburg t i Matxc va. xe s t ng ch y (khi b qua s c c n không khí). sò có trân châu? 5. oàn tàu s có m t v n t c c c l n. nó có th ch y mãi ct i u ng bên kia. t t c các con ng trên trái t u bám theo cong c a b m t a c u. Peterburg và Maxc va´. t c là theo dây Trong ng h m này. thì ch c ch n s có m t c tính khác th ng: B t k chi c xe nào chui vào con ng y c ng u t chuy n ng c. Peterburg . Càng ngày. v n t c c a nó càng t ng lên. giá có th ào c. oàn tàu m t 42 phút 12 giây ch y theo ng h m dài 600 km này. Nh ng s c thái k di u c a v ng tr ng . Khi ch y n gi a ng ng m. so v i m t viên n i bác thì nó còn bay nhanh h n nhi u! V i cái à ó. Có i u là th i gian ó không ph thu c gì vào dài c a con ng ng m: i t Matxc va t i St. Con ng ng m St. B t c ai khi r i vào ó. K th c. nói cách khác. T i sao trong trai. Màu và vàng c a ng v t nói lên i u gì? 3. c ng b ng i t i Vladivostoc hay t i Melbourne (Australia).

Côn trùng có m i và tai hay không? 14. Nh ng i u ch a bi t v ngh nhi p nh 31. Thú bi n th b ng ph i. Làm tiêu b n trong su t nh th nào? 20. G u B c c c . Có th un n c sôi b ng n c sôi không? 11. Ch n t i màu lông 8. Hình d ng t nhiên c a ch t l ng là gì? 28. t nh cách m t nh th nào là h p lý? 30. Bí quy t gi mc ag uB cc c 26. Có th un n c sôi b ng tuy t? 10. Cái gì m ng nh t? 15. Bí quy t giúp d i b t m i lúc n a êm 13. ó là do trong v c ng c a cua có các lo i s c t . Nhìn v y có th bi t tu i c a cá 9. T m nh n m hình 17.loài v t ng t do nh t 23. T i sao ng a ng ng? 33. Vì sao lò h i b n ? T i sao cua sau khi n u chín bi n thành màu ? Lúc cua s ng. T i sao cá heo có th b i v i v n t c cao? 18. nh ng sau khi lu c chín thì có màu cam t i. M i không ch là loài n h i 16. Có sinh v t nào b t t ? 12. L t trang quy n sách ã quá c 19. Do màu tôm tr n l n v i các s c t khác nên bình th ng không th . trên l ng có màu xanh en. Cá nhà táng bi t 25.6. trong ó có màu tôm. C quan c m giác c a hà mã m c âu? 22. ng v t sa m c t n t i nh th nào? 27. T i sao hai m t cá th n b n cùng m c m t bên? 29. Vì sao l c s Sviatogo l i ch t? 32. T i sao cua l i nh b t? 7. R n không chân bò b ng cách nào? 24. t i sao có th lâu d i n c? 21.

v tôm s chuy n d n sang h ng. Khi g n v i beta-crustacyanin. Thì ra. Ai t ng nhìn th y tôm hùm h n còn nh l p v xanh en t nhiên c a nó. d i tác d ng c a nhi t . n mình d i nh ng t ng á áy i d ng và tránh c các loài n th t. Ph n d i c a chân thì màu hi n lên nh t m t chút. và astaxanthin chuy n sang màu xanh.hi n rõ s c t i v n có c a nó. Do v y. Do ph n b ng c a cua v n không có màu tôm. các s c t khác b phá hu và phân gi i d i nhi t cao. có tên g i betacrustacyanin. b n thân astaxanthin có màu vàng cam. Nh ng n u ch ng may b a lên b p. còn có tôm c ng bi n thành màu sau khi n u chín. Nh ng sau khi lu c chín. L p v này giúp tôm hùm ng y trang. Ngoài cua ra. s phân b c a màu tôm c ng không u. b i v y dù un n u th nào thì c ng không th có màu c. màu xanh en t nhiên trên v giáp c a tôm hùm m t i là do s thay i c u trúc c a protein Tôm hùm và t m áo xanh c a nó khi m t tr ng y u. M t ph n c a phân t này có th thay hình i d ng. d i bi n. chính ch t d ng caroten . khi chúng bi n m t thì màu s hi n ra. (Theo sách ng v t) Vì sao tôm hùm chuy n sang màu h ng khi b n u lên? Các nhà khoa h c Anh gi ây ã bi t chính xác câu tr l i cho bí n ó. T t c nh ng ch có nhi u màu tôm. Nhóm nghiên c u c a i h c Hoàng gia London và i h c Manchester cho bi t. Trên v c ng c a cua. kéo theo s bi n d ng c a m t phân t khác g n kèm v i nó là astaxanthin. t t c cua n u chín u s bi n thành màu . và astaxanthin tr l i v i màu vàng cam nguyên th y c a nó. Khi tôm c un lên. ph n crustacyanin b tách ra. ví d ph n l ng thì hi n lên r t . kh n ng h p th ánh sáng c a nó b thay i. ó là do s thay i c u trúc c a m t lo i protein trên l p v . Các nhà khoa h c k t lu n.

hình d ng áng s này th ng làm cho nh ng loài khác ph i l ng tránh. Chim quân h m s ng trên o và vùng ven bi n nhi t i. các bác s s s d ng astaxanthin nh là m t ch t v n chuy n các lo i thu c không hòa tan i vào c th . nhìn th ng trông nh m t qu khí c u l n màu d d chim mái. y t h u c a chim tr ng s phình ra r t to và l rõ màu th m. nhi t tình và m nh m . ph n ch n. Do ng v t t ng i bé nh Cá s t . ph n u và ng c c a chim tr ng có màu t i. B. n k sinh s n. d ng nh c nh cáo v i k xâm ph m r ng: "Không c n v t này".H. màu c ng bi n m t. tranh nhau th hi n tình c m mãnh li t c a mình. Phân t này là m t ch t ch ng ôxy hóa m nh. toàn thân u có d ch màu . trong ó có ung th .astaxanthin ch u trách nhi m v vi c làm tôm hùm bi n màu t xanh sang h ng trong quá trình un n u. Nó c ng m ra ti m n ng v m t lo i ch t màu th c ph m t nhiên h n. trên thân c a m t s th ng xu t hi n màu s c này. phát hi n trên có th a t i nh ng li u pháp ch a tr m i cho nhi u c n b nh ng i. Chúng th ng xum xoe quanh m t con mái. Ch ng h n. có kh n ng b o v màng t bào và các mô kh i b t n th ng. Vì v y. M t loài chim s ng Peru. Khi mùa sinh s n qua i thì y t h u c a chúng thu nh l i. các v t th có màu d ng nh t rõ s l n m nh h n các v t th có màu s c khác. Màu còn có tác d ng c nh gi i. v y. (theo BBC) Màu và vàng c a ng v t nói lên i u gì? Màu là m t màu gây kích thích. . i a s loài trong h cá s t . M t i u l khác là tr ng c a m t s cá s t có màu t i và liên k t thành nh ng m ng r t l n.

mi ng tuy n hôi c a nó n m b ng. Khi chúng sinh con thì mùi hôi này có th hình thành m t "vòng hôi" xung quanh u trùng. bình th ng dùng phòng ch ng k ch.i v i sinh v t thì màu vàng có s c h p d n k l . Côn trùng hình gáo là m t ví d i n hình. c a chúng là trong c th có gi u m t tuy n hôi. thân". làm cho k ch ng i th y ph i ch y m t. tuy n hôi l p t c ti t ra ch t l ng h i màu vàng. ph n gi a màu xanh m. c m nh danh là "Hoàng h u hôi". Cá b m và cá thiên s có màu s c r t k l . nh m t b c . n k sinh s n. Th i mùi hôi chính là m t ph ng th c c áo trong nh ng kh n ng di u k này. màu vàng sáng trên thân chúng n i lên r t rõ trên á san hô ng m d i áy bi n. gi i ng v t không ch phát tri n thành hàng v n ch ng loài khác nhau. khi chim tr ng v cánh tr c m t chim mái s l ra m ng màu vàng ch m t i sáng. M t s nhà khoa h c cho r ng màu vàng này giúp chúng có th liên l c v i nhau. là m t ngôn ng "gào thét" không l i. Mùi hôi c a ng v t có tác d ng gì? Trong l ch s ti n hoá dài m y t n m c a sinh v t. phía tr c m t có màu vàng sáng r t d nhìn th y. i m m nh Chim u rìu. d ng nh ra hi u ng m v i i ph ng r ng: "Tôi ang là k c Cá b m. có mùi vô cùng khó ch u. kh n ng khác nhau. iv ib xít. Khi k thù xu t hi n. Có m t loài chim m dài c a nó do 3 màu s c h p thành: ph n u là màu th m. mà còn hình thành các k t c u t ch c.

v trai c ng. b ov c th . Th tách m t v trai ho c sò ra thì th y t ng trong cùng c a v có ánh sáng r c r nh t. nh m giúp cho con cái ra i bình an. trai ng c bi n và trai n c ng t. con trai làm cho chúng nh t th i không có cách nào y nó ra c. chim m ã thông qua tuy n hôi uôi ti t ra m t d ch l ng màu nâu en có mùi khó ng i. sò càng l n thì h t trân châu bên trong càng to. con trai s nhanh chóng ti t ra ch t trân châu bao quanh ký sinh trùng này. nó là ch t trân châu do màng ngoài ti t ra c u thành. th i gian lâu d n s hình thành ra h t trân châu. và c ng ã bi n thành m t h t trân châu tròn vo. nh ng khi i m t v i hoàn c nh t i t nh v y c ng ph i rút lui. ch n sóc. màng ngoài c a con sò. ây g i là "t ng trân châu". t chim có mùi khó th . cáo lông . Dù r ng có m t s ng v t chuyên n tr m tr ng chim. Có lúc khi m t s h t cát r i vào trong con sò. Kho ng 20-30 loài ng v t nhuy n th có th s n sinh ra h t trân châu. m t s loài ng v t nh ch n hôi. Trong m t kho ng th i gian. Nh v y. sau khi ch u nhi u s kích thích au n thì chúng ã nhanh chóng t màng ngoài ti t ra ch t trân châu d n d n bao vây l y nó. Hi n nay. Th c t không ph i v y. mà còn là m t bi u hi n cá tính. ng i ta ã xây d ng n i . Ch khi nào có ký sinh trùng s ng ký sinh ho c có v t bên ngoài xâm nh p vào trong c th con sò. mùi hôi không nh ng có tác d ng t v hi u qu . Th i gian lâu d n. Kh n ng này bình th ng c gi kín. trai thì m i t o ra c h t trân châu.t ng b o v con cái kh i s xâm h i c a k thù. nh ng n lúc sinh . Có nhi u ng i ngh trai. bên ngoài h t cát c bao b c b i ch t trân châu r t dày. T i sao trong trai. Khi ký sinh trùng chui vào v sò. nh p nhánh màu s c nh h t trân châu. Tính ch t khác nhau c a mùi hôi có th là y u t quy t nh tìm ki m b n i. sò có trân châu? Cái nôi sinh ra h t trân châu là loài ng v t nhuy n th nh con sò. Chim chào mào (chim u rìu) c ng có kh n ng ti t ra mùi hôi.

Nh ng khi xu ng g n t i chân tr i. và trên nhân ph m t t m màng ngoài nh . b n s th y nó có màu lam. tr ng c ng s có màu xanh lá cây pha xanh l . Nhìn qua ánh sáng n n v n có màu s c h i . S t ng ph n màu s c nh v y c th y rõ h n trong nh ng ngày tr ng l i li m. ó là do s khúc x các chùm tia sáng . màu xanh da tr i y u i. Th giác c ng b ánh l a. Nh ng s c thái k di u c a v ng tr ng Nói n ánh tr ng ng i ta th ng liên t ng n màu tr ng b c và cho r ng nh ng c m nh n khác nhau v màu là do xúc c m gây nên. Vào mùa ông. trong nh ng êm tr i quang ãng. ánh tr ng chuy n sang màu lá cây pha xanh l . mà là do nh ng ph n ng quang h c khác nhau trong th i k sáng tr ng. chúng có màu vàng cam. N u b n nhìn vào m t ng l a màu cam kho ng n a ti ng. sau ó nhìn lên m t tr ng. ôi khi s m nh màu máu. tr ng l i tr nên tr ng vàng. M t tr ng c ng nh m t tr i. M t tr ng ch hoàn toàn tr ng vào ban ngày. N u quanh m t tr ng có nh ng ám mây h ng cam. Trong nh ng ngày có tr ng. sau khi nuôi l n m t s ng v t nhuy n th (ch y u là trai ng c). các nhà thiên v n h c ã s d ng nh ng lo i phim nh c c nh y làm sáng t v màu tr ng. Th t ra i u này không ph i do xúc c m. Trong th i gian còn l i c a êm. Trong các khu v c duyên h i và h l c a Trung Qu c u dùng bi n pháp này nuôi tr ng trân châu. Khi hoàng hôn t t h n. và n m t lúc nào ó s g n nh vàng tuy n. qua m t th i gian nh t nh thì s sinh ra h t trân châu nuôi nhân t o. i u này là do màu xanh da tr i c hoà vào màu vàng chính c a m t tr ng. tr ng l i có màu và cam. khi tr ng lên cao có v tr ng h n. ngoài ra t nuôi tr ng h t trân châu bình th ng ã phát tri n nuôi tr ng h t màu và h t hình t ng. tr ng gi màu vàng sáng. m t tr ng tr nên vàng h n.nuôi tr ng nhân t o. T th p niên 1960. khi v trí th p g n sát ng chân tr i. vào bu i chi u ho c s m t i. trong t ch c k t màng ngoài c m nhân vào v trai. S t ng ph n gi m b t khi tr ng y thêm.

nh ra b i giác quan 2 bên mi ng. trái t che khu t m t tr ng. có n i t ng i . hít vào m t s l ng l n không khí. y là do trong mang c a cua d tr r t nhi u n c. Trong th i gian nguy t th c. Khi cua s ng trong n c. nh ng tia i nm t tr ng nhi u h n. ó là ánh tr ng sau nguy t th c. Trong th i gian trái tb t u ra kh i vùng che m t tr ng. ngoài ra sau khi r i kh i n c nó c ng không b ch t khô. ngay trên b m t m t tr ng. ánh tr ng t t tr l i bình th ng.com T i sao cua l i nh b t? Cua là loài ng v t giáp xác s ng trong n c. hàm l ng n c và không khí trong mang có ch a cùng nh ra ã hình thành vô s nh ng b t khí. m c hai bên phía trên c a c th . Vì ánh tr ng là do s ph n chi u ánh sáng m t tr i. nó gi ng nh cá c ng dùng mang th . T nh ng mi ng núi l a ã ng ng ho t ng t lâu n các vùng khác trên m t tr ng. t ph n càng cua và ph n chân g c hút n c s ch vào (ôxy hoà tan trong n c s i vào trong máu c a mao m ch mang). Tuy v y. nó th ng xuyên bò lên t li n tìm ki m th c n. càng ngày càng nhi u. do v y phía tr c . Tuy cua th ng s ng trong n c nh ng nó l i khác v i cá. B u khí quy n trái t phân tán tia xanh nhi u h n tia . các nhà khoa h c còn tìm th y nh ng s thay i màu s c khác. B i vì không khí mà nó hít vào t ng i l n. Sau ó. m t tr ng nh n tia nhi u h n và ph n chi u v trái t m t màu úa. mang c a cua không m c hai bên u mà là do r t nhi u mi ng x p m m gi ng nh h i miên h p thành.trong khí quy n và c ng do tr ng thái c a chính khí quy n. C ng có tr ng h p khác ánh tr ng mang s c máu. b m t c bao ph b i v c ng. ó là nh ng thay i c a ánh tr ng nhìn t trái t. c ng có n i t ng i xanh. sau khi ch y qua mang c nh ra b i giác quan hai bên mi ng. Nó c ng có th không ng ng th . khi r i kh i n c v n nh trong n c v y. Tài Hoa Tr (theo ask. Khi b t u ch m d t nguy t th c. do nh h ng c a các lo i qu ng kim lo i. Qua s phân tích các tia h ng ngo i và t ngo i.

Ch n th s n còn là tay leo trèo c khôi và b i l i tuy t v i. uôi dài kho ng 10 cm. Còn khi chúng b t n công thì sao? N u g p nguy hi m. S l ng loài ch n này ang ngày càng gi m sút trên th gi i. Ch n Ermine có uôi ng n. trên i núi. Chi u dài trung bình c a ch n c tr ng thành kho ng 24 cm. B c Âu. B c và Trung Á. Khi s n. n 7 tu n tu i. Ch n cái có th sinh s n t khi m i lên 3 hay 4 tháng tu i. Ch n t i màu lông Ch n Ermine (Mustela Erminea) có lông trên l ng màu nâu. Ch n Ermine c ng ã c gây gi ng New Zealand.mi ng ùn thành r t nhi u b t màu tr ng. chim và th n l n. bên d i màu vàng ho c tr ng vàng. Loài ch n tuy t p này th ng ch s ng n l trong các k á n t hay trong hang d i lòng t. Ch n con ch m m t khi c 3 tu n tu i. b lông c a loài v t này bi n sang màu tr ng. chúng có th gi t con m i ch b ng m t cú p m nh và chính xác vào gáy con v t có khi còn to h n c chúng. Chúng phân b B c M . Chính vì th . chúng ngu trang trong tuy t. ch có chót uôi là màu en. có khi s n c cá nh . nh ng con v t x u s nào b ch n Ermine s n u i thì khó lòng thoát ch t. Ch n Ermine i s n ch y u vào ban êm. M i l a có t 4 n 5 con chào i. loài ch n khôn ranh này ti t ra m t mùi hôi khó ch u t nh ng tuy n uôi xua u i k thù. Chúng s n chu t. Sau th i gian mang thai kho ng 255 ngày. Th nh tho ng chúng còn tr m tr ng t các t chim. con cái con trong kho ng th i gian t tháng 4 n tháng 5. V mùa ông. n ng kho ng 200 gram. Mùa giao ph i di n ra t tháng 7 n tháng 8. Ch n Ermine sinh s ng trong r ng. nh ng con c có kích th c to h n c m chúng. Tài Hoa Tr (theo Wide World of Animals . b lông tr ng c a ch n Ermine r t có giá. i v i dân mua bán lông thú. nh ng vùng l nh giá. Con c to h n con cái. ây là cách Ch n Ermine. khi b t u mùa ông. Ch n b bi t giúp trong vi c ch m sóc và nuôi n ng ch n con.

Khi v y l n lên thì trên b m t c a nó có t m m ng m i m c ra. l p phía trên cùng là nh nh t. t m m ng h p c m c ra vào mùa thu x p dày c. S vòng n m sinh tr ng v a v n phù h p v i s n m mà loài cá ã tr i qua. i a s cá n m u tiên b t u cu c i thì toàn thân ã m c y v y. ph n m c ra vào mùa thu t ng i h p. Thông th ng. T m m ng r ng h p không gi ng nhau x p l i v i nhau có th t . T i sao nhìn v y cá thì có th bi t tu i c a cá v y? T trong quy lu t sinh tr ng c a cá chúng ta bi t r ng. gi ng nh m t hình nón th p b c t m t chóp không quy t c l m. hình thành nhi u vòng.Nhìn v y có th bi t tu i c a cá Cá có con to. con nh . ph n m c ra vào mùa xuân h t ng i r ng. g i là "vòng n m sinh tr ng". thông th ng ch c n bóc m t cái v y t trên thân cá. l p phía d i cùng to nh t nh ng là tr nh t. quan sát t m thì có th th y ngay. gi a 2 lo i này có ranh gi i r t rõ ràng. Trong b n mùa c a m t n m. T m m ng r ng c m c ra vào mùa xuân h x p th a th t. nh ng là già nh t. mùa xuân n m th hai l i khôi ph c sinh tr ng. bao quanh trung tâm t ng cái n i ti p nhau. Cá có vòng i nhi u thì tu i l n. t c sinh tr ng c a cá không gi ng nhau. là s phân chia ranh gi i gi a vòng sinh tr ng n m th nh t và vòng sinh tr ng n m th hai. mùa ông l i ng ng sinh tr ng. V y là do nhi u t m m ng to nh khác nhau t o thành. g i là "vòng i". cùng v i s gia t ng c a tu i cá. cá có vòng i ít thì tu i ít. gi a dày. mùa xuân và h sinh tr ng nhanh. V y cá c ng nh v y. bên trên m ng. mu n bi t tu i c a cá. s t m m ng c ng không ng ng t ng lên. mùa ông l i ng ng sinh tr ng. Có th un n c sôi b ng tuy t? . mùa thu sinh tr ng ch m.

Trong khi ó chính m t b n trông th y n c trong bình ang sôi. i t i khi n c trong bình sôi lên thì l y bình ra kh i xoong và y kín bình th t nhanh b ng m t cái nút r t khít ã chu n b s n t tr c. Bí m t là ch tuy t làm l nh thành bình. t c là làm cho n c sôi lên. sao cho chai không ch m t i áy xoong (b ng cách treo chai vào m t cái vòng s t). i u ng c nhiên h n n a là s vào bình ng thì không th y b ng tay mà ch th y h i nóng thôi. Khi . nhúng bình vào trong n c mu i un sôi. N u thành bình th t m ng thì s ng ng h i t ng t trong bình ng ng có th gây ra m t hi n t ng t ng t nh hi n t ng n . Bây gi b n d c ng c bình xu ng. khi áp su t trên ch t l ng gi m i thì ch t l ng sôi nhi t th p h n. Có th un n c sôi b ng n c sôi không? t m t chai th y tinh nh ng n c vào trong m t xoong n c nguyên ch t ang un trên ng n l a. V l i khi bình sôi trong xoong thì không khí trong bình ã b d n ra h t. do ó h i n c trong bình ng ng l i thành nh ng gi t n c. trong cái bình c a chúng ta tuy c ng là n c sôi. Nh chúng ta ã bi t.khi y. Hãy th làm m t thí nghi m sau: n c vào ch ng n a bình. cho nên bây gi n c trong bình ch u m t áp su t nh h n tr c nhi u.Tuy t có th làm c cái vi c mà c n c sôi c ng không th làm c. nh ng là n c sôi không nóng. Do ó. b n d i n c sôi vào xung quanh bình . t t nh t nên dùng nh ng bình hình tròn l i cho không khí ép lên thành n i thì không s v bình. áp su t c a không khí bên ngoài không g p tác d ng ch ng l i l n t phía trong bình ra nên có th ép v bình. n c không tài nào sôi lên c. i cho t i lúc n c trong bình h t sôi. Do ó. Nh ng n u b n b m t ít tuy t lên áy bình ho c d i n c l nh lên áy bình thì b n trông th y là n c sôi lên.

ó là lý do t i sao n c trong l dù có un nóng n th nào i n a c ng không sôi lên c. N c mu i sôi không ph i 100 C mà nhi t cao h n chút ít. thì n c trong xoong không th ti p t c truy n nhi t vào l c n a. Nh th có ngh a là. Nh ng n u ta r c m t nhúm mu i vào trong xoong thì tình hình s khác h n. t c là chuy n thành h i n c. Trong i u ki n th ng. ta không th nào làm cho nó có thêm nhi t l ng c n thi t chuy n n c thành h i (m i m t gam n c ã nóng t i 100 C còn c n trên 500 calo n a m i có th chuy n thành h i). n u un n c trong l theo ph ng pháp này. Có sinh v t nào b t t ? . N c nguyên ch t sôi 100 C. Khi nhi t hai bên ã cân b ng nh th r i. t i sao n c trong l l i không th sôi lên nh n c xoong c? ó là vì có l p th y tinh ng n không cho n c trong l tham d vào quá trình i l u trong xoong. Vì sao v y? Mu n un sôi n c mà ch un nóng t i 100 C thôi thì ch a . M i ph n t n c xoong u có th tr c ti p ti p xúc v i áy n i nóng b ng. và nó c ng ch có th làm cho n c trong l t t i 100 C mà thôi.n c trong xoong sôi. dù có un nóng nó th nào i n a. Có th n y ra th c m c: n c trong l và n c trong xoong có gì khác nhau? trong l c ng là n c. Do ó. n c trong l dù có nóng lên nh ng c ng không th sôi c. ngu n nhi t mà ta dùng un nóng n c trong l có nhi t 100 C. không th nào un n c sôi b ng n c sôi c. còn n c trong l thì ch có th ti p xúc v i n c sôi mà thôi. do ó có th làm cho n c nguyên ch t trong l c ng sôi lên. nhi t c a nó v n không th nào t ng h n lên c. chuy n sang tr ng thái k t t p khác. mà còn ph i truy n cho nó m t ph n r t l n nhi t l ng d tr n a. Do ó. ch có cách n c xoong b ng m t l p th y tinh.

Thông th ng. cu i cùng s hao mòn h t toàn b ch t dinh d ng trong c th sinh v t. Nh v y s d n n s lão hoá c a các khí quan. Nh v y cho dù có nh ng cá th có th lão hoá. ch c n i u ki n dinh d ng cho phép thì chúng v n có th ph c ch không ng ng. s lão hoá c a các t bào. cu i cùng d n n cái ch t c a sinh v t. B i v y. t n th ng này có th b lo i b thông qua ch c n ng ph c h i c a chính t bào.. n u nh b phanh xe ó m t tác d ng.. r t cu c s tr thành t bào ung th . Nh ng n u nghiên c u t m m t chút thì s th y i v i vi khu n và i a s ng v t nguyên sinh. Ch t là m t k t c c không th tránh c. H n n a. ây là m t hi n t ng t nhiên mà t t c m i v t u ph i ch p nh n. và s thay i bên trong c a các t bào thì k t c u gene s không th tránh c phát sinh t n th ng nh t nh. hay có th nói là không th ph c h i c hoàn toàn. ô nhi m. Chúng ta u bi t b n ch t c a s s ng là gene di truy n. trên th c t . v y sao còn có sinh v t không bao gi ch t? Nguyên nhân là nh ng vi khu n hay m t s ng v t nguyên sinh y có m t kh n ng t ph c ch r t m nh. sinh v t lo i nh này có th trong th i gian r t ng n thông qua phân tách mà t ph c ch v i s l ng l n. gi ng nh l p m t b phanh xe t t. Do tác d ng c a các nhân t bên ngoài nh tia t ngo i. (Theo sách 10 v n câu h i vì sa Bí quy t giúp d i b t m i lúc n a êm . nh ng n m t m c nh t nh thì s ph c h i không cách nào ti n hành c. thì t bào ó s ti p t c phân tách sinh sôi không h n ch . ng i và ng v t a t bào khác có th ch t là do trong t bào c a loài ng i có c ch ng n ch n s phân tách không h n ch .R t nhi u sinh v t. L y côn trùng bi n hình Amíp làm ví d . N u không ph i nh v y thì chúng ta không th t ng t ng n i loài ng i s ông n th nào. k c con ng i c ng u không tránh kh i cái ch t. có th ch t nh ng cá th khác v n ang ph c ch không ng ng. ch t không ph i là m t k t qu t t y u.

ông l i làm h ng ch c n ng kh u giác c a d i nh ng d i v n bay c t t nh th ng. Nó bay tán lo n h t ch này n ch khác. Ti p theo. i u này cho th y âm thanh ã giúp cho d i phân bi t c ph ng h ng và tìm c m i. gi ng nh ch ng có gì thay i v y. n c côn trùng nh c ng không b t c. Các nhà khoa h c sau này qua nghiên c u ã vén c b c màn bí m t ó. ch ng ng i v t. Sphanlantrani v n ch a tìm ra. i u khi n h kinh ng c là loài thú nh này trong m t giây có th nh n và phân bi t c 250 c m âm thanh ph n h i. i u khi n ng i ta ng c nhiên là con d i này v n có th nhanh nh n lách qua s i thép. sóng siêu âm li n ph n x tr l i. c h ng c a d i có th phát sóng siêu âm r t m nh. Ngoài ra. có an nhi u s i thép.. Sphanlantrani ngh v y. trong khi th l c c a nó không h n gì m t ng i mù d . tai c a d i nghe c âm thanh ph n h i. Nó dùng cách gì phân bi t ph ng h ng và oán úng v trí i t ng? H n 260 n m tr c. Ông làm mù m t m t c a nó. va p kh p n i. thoát ra ngoài thông qua mi ng và l m i c a nó.D i có th tóm trúng m t con côn trùng nh xíu trong êm t i nh m c. Khi g p ph i v t th . Các nhà khoa h c g i ph ng th c c n c vào âm thanh ph n h i tìm v t th là ³h i thanh nh v ´. r i t con v t vào trong m t gian phòng kính cao r ng. cây c i. Ch ng l l i là thính giác c a chúng ang phát huy tác d ng sao? Khi Sphanlantrani nút ch t tai c a m t con d i r i th cho nó bay. nên có th phán oán c kho ng cách và kích c to nh c a v t th . b t c côn trùng m t cách chính xác. Hoá ra. Sau ó ông l i dùng s n bôi y lên mình d i. Cho dù d i b nhi u . t côn trùng. kh n ng ch ng nhi u c a h th ng nh v âm thanh ph n h i c a nó c ng r t m nh. Song r t cu c ây là lo i âm thanh gì. cu i cùng ông th y nó bay kém h n. K t qu v n nh c . nhà khoa h c Italy Sphanlantrani l n u tiên ã nghiên c u c i m này c a d i.. m t t. Có l là kh u giác c a d i ang phát huy tác d ng.

nh ng u óng vai trò làm c quan kh u giác. Côn trùng không nh ng có th ng i mùi. Tuy nh ng ôi xúc tu c a các lo i côn trùng không gi ng nhau. Kh n ng thính giác c a côn trùng r t c bi t. N u th vài con ki n t ki n này vào trong m t t ki n khác. Còn tai c a thiêu thân. còn có không ít côn trùng khác c ng l i d ng c quan kh u giác ó tìm th c n ho c tìm b n i. M t ngoài c a xúc tu và râu có r t nhi u l th ng nh . Tuy b ngoài c a xúc tu và râu hoàn toàn khác so v i m i c a ng v t b c cao. trong m i l th ng ó có m t s t bào có th c m th mùi trong không khí. trong o n th hai c a m i xúc tu n gi u m t c quan nghe âm thanh. thì nó v n có th làm vi c hi u qu . Tai c a mu i m c trên hai xúc tu c a ph n u. i v i nhi u côn trùng. còn v i con c thì m c ph n b ng. B i vì trên c th c a chúng có m t s b ph n có tác d ng nh ôi tai. Ngoài ra. v i con cái thì ph n ng c. phía d i mi ng c a côn trùng còn có hai ôi râu ng n nh . nh ng chúng l i gi ng m i ch có th ng i mùi.nhân t o. chi c ³m i´ c bi t này r t quan tr ng. mà còn có th phân bi t c âm thanh. Ki u "tai" này r t k l và c ng m c nh ng ch r t khác th ng. Chúng có th phân bi t c nh p i u và quy lu t c a âm thanh . Loài d i còn c m nh danh là radar s ng. Ngoài ong và b m. Chính nh b n l nh c áo này mà khi b t côn trùng trong êm t i. Côn trùng có m i và tai hay không? Côn trùng th c s có m i. m nh g p 100 l n so v i sóng siêu âm do con v t phát ra. N u b n b t c các lo i côn trùng. quan sát t m m t chút thì s phát hi n ra trên u chúng u có m t ôi xúc tu. Tai c a d l i m c trên o n th hai c a m t ôi chi tr c. ch ng h n loài ki n. do mùi c a chúng không gi ng nhau nên nh ng con ki n ngo i lai này s l p t c b c n ch t. d i có th nhanh nh n và t chính xác áng kinh ng c nh v y.

Cái gì m ng nh t? Không m y ai bi t r ng màng bong bóng xà phòng là m t trong nh ng v t m ng nh t mà m t th ng có th nhìn th y c. Tai c ng phát huy tác d ng r t l n trong vi c b o v an toàn. th m chí là siêu âm dao ng 200. thì c ng còn là dày ghê g m so v i màng xà phòng. M i không ch là loài n h i . ³m ng nh t gi y thu c lá´. b y gi s i tóc ã có b dày trên 2 mét r i. ch c m nh n c là m t vùng âm thanh liên t c. ³Tai´ c a côn trùng ch y u là dùng tìm ³b n i´.. Không nh ng v y. s i tóc ng i có b dày ch ng 1cm. Ph i phóng i thêm lên 200 l n n a. Nh ng v i nhi u côn trùng.c c k hi u qu . Khi phóng i lên 200 l n..000 l n. nh ó chúng có th nhanh chóng r i kh i khu v c nguy hi m mà không r i vào mi ng c a k thù. N u nh s l n t n i c a âm thanh trong m i giây ng h t ng i nhi u. ³M nh nh s i tóc´. Ch ng h n nhi u con thiêu thân có th nghe c âm thanh c a d i (lo i sóng siêu âm tai ng i không nghe c). Màng xà phòng m ng h n s i tóc và t gi y cu n thu c lá t i 5.000 l n thì m i nhìn th y thi t c a màng xà phòng thành m t ng m nh. Nh ng v t mà ng i ta th ng dùng ví v i s m ng manh th t vô cùng thô k ch so v i nó. thì tai ng i nghe không ra ch t n i. t c là phóng i c th y lên 40.000 l n m i giây. chúng có th nh n rõ s ng t quãng này. nh ng thi t c a màng xà phòng v n ch a nhìn th y b ng m t th ng c. nhi u loài còn có th nghe c siêu âm.

nh h n và thoát ra ngoài. Ng i dân ây c ng s d ng h n h p này làm thu c ch a b nh thu u và b nh quai b . nên c quan sát t m i ng i ta có th tìm th y d u v t các khoáng ch t và kim lo i quý. m i có th ùn t lên t d i sâu 20 mét. b t c Zakara xem thông i p c a m i nh nh ng l i s m truy n. khi t nông nghi p ã b c màu tr c ng ra nh á. Trong s 2. C u trúc t m i c ng giúp gi cho t ai ít bào mòn và r a trôi. T m i có c u trúc thông khí r t t t. T i Trung Phi. sau ó ti p xúc v i b y m i sâu bên trong nên nóng d n lên. Không khí bên ngoài lu n vào t qua các l trên m t t. T i b bi n Ngà.C u trúc thông khí trong t m i. Ban u không khí s l nh l i. Burkina Faso. th t ra ch có . gi i áp m t v n gây nhi u tranh cãi. Tu theo m i n g y n m c nào mà h s có câu tr l i. t t m i g m h n h p t. m i còn là món n r t c tr em a chu ng. n c b t và phân c a m i c dùng làm b t ch nh hình ch a sai kh p. Khi làm t . B máy tiêu hoá c a m i (chi m 70% tr ng l ng c th ) ho t ng gi ng nh nhà máy hoá ch t. M i s t o ra vô s h m hào d i lòng t giúp t d n n c t t h n trong mùa m a. ây c ng nh Benin. các n th H i giáo c xây d ng theo thi t k r t gi ng v i t m i. ng i dân tr n m i v i phân h u c và nh i vào các l ào trên m t t.666 loài m i trên th gi i. xây t . giúp cho cây tr ng t t h n. h m t cây g y su t c ngày trên mi ng t m i. m i ã gi l i v t ch t h u c khi n quá trình khoáng hoá ch m l i và các h p ch t khó phân hu s phân hu d dàng h n. Chính vì v y t i Mali. Ngoài ra.

Làm th nào có c t m nh ó? D nhiên ph i dùng g ng ph ng. Hai g ng này l p thành m t Ng i mu n ch p ng i góc b ng 1/5 c a 360 t c gi a các g ng CC. gi a hai màn có m t khe h nh t v t kính. Khi góc b ng 360/4 = 90 . Góc càng nh thì s hình ch p c càng nhi u. Nh ng hình này c ng v i hình c a v t th t c máy nh ch p. D i ây là nh ng i u mà ông ta trình bày v i m t bác s v phát . d nhiên không in hình trong nh. s l n ph n x càng nhi u thì nh càng m . Ng i c n ch p nh quay l ng v phía máy nh A. Hai t m g ng s p x p nh v y s cho 4 hình ng i h ng v phía máy nh theo nh ng cách khác nhau. Trong khi y. m t h ng v hai g ng ph ng ng th ng C. b n thân g ng (không có khung). nhân v t chính . S hình ch p c trên t m nh ph thu c vào góc gi a hai t m g ng. u i m rõ r t c a t m nh này 5 ki u ng i khác nhau c a cùng là bi u hi n c y m t ng i. Tàng hình có ph i là chuy n hoang ng? Trong cu n ti u thuy t ³Ng i tàng hình´ c a nhà v n Anh Herbert George Wells.ã khám phá ra m t ph ng pháp có th bi n thân th ng i ta thành vô hình. là 72 . ta s c 4 hình. Ki n th c Ngày nay (theo Science et Vie) T m nh n m hình Trong ngh thu t ch p nh có m t ph ng pháp giúp ta ch p c 5 ki u khác nhau c a m t ng i trên cùng m t t m nh. h p thành t m nh 5 hình. khi góc b ng 45 thì c 8 hình« Tuy nhiên. do ó ng i ta th ng ch ch p l y nh 5 hình.6 loài phá ho i nhà c a. khi góc b ng 60 ta s c 6 hình. làm cho nét m t c a h rõ nét nh t. Và mu n cho trong g ng không in hình máy nh. ng i ta che nó b ng hai màn BB. c i m c a ng i c ch p.m t nhà v t lý h c thiên tài .

Hi u c i m ó.. anh ch c n suy ngh m t chút là có th tin ch c r ng chúng ta c ng có th làm cho th y tinh tr thành không nhìn th y ngay trong không khí: ngh cách làm cho chi t su t c a th y . nói . Nh ng n u th th y tinh tr ng ã nghi n nh vào trong n c. mà ph n x toàn b . ³S d chúng ta nhìn th y m t v t là do v t ó có th tác d ng c v i ánh sáng. n u ta t nó vào trong m t môi tr ng có cùng chi t su t v i nó.nó tr thành nh ng b t tr ng không trong su t. N u t t m thu tinh tr ng thông th ng vào trong n c. Hòm th y tinh ít sáng h n. . b i vì ánh sáng xuyên qua n c r i vào thu tinh b khúc x và ph n x r t y u. anh s không nhìn th y c nó: t t c nh ng v t trong su t u tr nên không nhìn th y c. nghi n nh th y tinh t c là làm t ng nh ng m t gây ra ph n x và khúc x c a th y tinh. t a nh làm b ng b c v y. T m th y tinh ch có hai m t. nh ng m i h t th y tinh thì u có th ph n x tia sáng i qua nó. N u nh chi c hòm không h p th m t ph n ánh sáng nào c .Nh ng i u ó u n gi n.Kemper. h n n a. N u nh v t th không h p th mà c ng không ph n x ho c khúc x ánh sáng. thì qua con m t c a chúng ta. S d nh th là vì. Th y tinh ã nghi n nh vào n c g n gi ng nh có cùng chi t su t. n u t nó vào trong m t ch t l ng nào ó có kh i l ng riêng l n h n kh i l ng riêng c a n c thì nó h u nh hoàn toàn m t h n. Ngày nay. nó không rõ ràng nh cái hòm sáng bóng. nó tr thành r t d nhìn th y . b i vì s ph n x và khúc x thu tinh t ng i ít.minh m i c a mình.. Th y tinh ã tr thành không nhìn th y c. Ch c bác bi t r ng v t th ho c h p th ánh sáng. các h c sinh u hi u r t rõ. N u nghi n nát m t mi ng th y tinh thành b t. qua con m t c a chúng ta. thì nó l p t c bi n m t.ây còn m t s th c n a mà m i h c sinh c ng u bi t. gi ng nh m t dòng khí carbonic ho c hydro trong không khí v y. Thí d . . nó s là m t cái hòm tr ng chói loà. t th y tinh vào trong b t k m t ch t l ng nào ó có cùng chi t su t v i nó. cho nên tia sáng có th xuyên qua nó r t ít. trong không khí. bác s d nhìn th y cái hòm màu không trong su t kia là do l p s n màu h p th m t ph n ánh sáng và ph n x (khu ch tán) nh ng tia sáng còn l i.úng . do ó làm cho ánh sáng ph n x và khúc x r t ít lúc i t n c vào th y tinh ho c ng c l i. ho c ph n x hay khúc x ánh sáng. ng i th y thu c. thì nó không th t làm cho ta nhìn th y c.

Uy l c th c s c a ng i tàng hình Tác gi cu n ³Ng i tàng hình´ ã ch ng minh m t cách r t thông minh và ch t ch r ng m t ng i sau khi ã tr thành trong su t không th nhìn th y c thì ng i y . tóc. Nhân v t chính trong cu n ti u thuy t c a Wells ã phát minh c m t ph ng pháp có th làm cho t t c các t ch c trong c th ng i u tr nên trong su t. Không riêng gì gi y. có th nhìn th y r t rõ các c quan bên trong và x ng« Qua thành b ng có th nhìn th y r t rõ tim và ru t c a con ch thi u s c t ó p và co bóp nh th nào´. nguyên nhân làm cho nó tr ng và không ánh sáng l t qua c ng gi ng nh trong tr ng h p b t th y tinh tr ng và không cho ánh sáng l t qua v y.úng.Không ph i.tinh b ng chi t su t c a không khí. Thí nghi m ã thu c thành tích huy hoàng b n thân nhà phát minh bi n thành m t ng i vô hình. Do ó. các c trong su t. Mùa hè n m 1934. b n s bi t i u này có tr thành s th c hay không. tr huy t t trong máu và s c t en trong tóc ra. không màu. s i len.nh ng nên nh r ng con ng i không ph i là th y tinh. m t nhà ng v t h c ã tìm c thôn Nhi ng (Trung Qu c) m t con ch b ch t ng và ã mô t nó nh sau: ³Da r t m ng. t o nên. m c b nh b ch t ng (trong các t ch c c a nó thi u s c t ) thì khá trong su t.Nói t m b y! . mà ngay s i v i. làm cho t gi y ch có th ph n x và khúc x ánh sáng b ng các m t ngoài c a nó thì t gi y ó s tr thành trong su t nh th y tinh. cho d u tràn y vào các kho ng tr ng gi a các s i. Có th l y s ki n sau ây làm c n c cho ý ki n ó: nh ng ng v t trên mình không có lông. .Kemper nói . lúc y.Các nhà khoa h c t nhiên c ng nói th y! L nào m i ch có m i n m mà bác ã quên h t v t lý h c r i ? Nh gi y ch ng h n là do nh ng s i trong su t t o nên. Và anh ta ã ng d ng phát minh ó vào ngay chính b n thân mình. con ng i còn trong su t h n th y tinh . s i g . mu n làm cho chúng ta không nhìn th y nhau c ng không ph i là khó l m!´. . Nh ng n u bôi d u lên trên gi y tr ng. móng tay và th n kinh c a chúng ta u nh th c ! Nói tóm l i. Bài sau. B i vì. úng . h t th y nh ng thành ph n c a con ng i u do nh ng t ch c trong su t. x ng th t. ánh sáng i t th y tinh vào không khí s không b ph n x và càng không b khúc x .

khi i t m t môi tr ng t i m t môi tr ng khác có cùng chi t su t. m i u. Th t v y. Nh ng. tr c khi h bút... Chúng ta hãy nh l i tác d ng c a m t: thu tinh d ch. do ó không th h i t m t i m c. do trong m t anh ta không có s c t . và ngh r ng ng i tàng hình qu th c là có uy l c nh t trong loài ng i. i m này ã phá tan cái o t ng v uy l c mãnh li t c a ng i vô hình. Anh ta i c vào b t c gian phòng nào và có th t do l y i b t c v t gì. Nh ng u i m c a h n rõ ràng ch ng có l i gì cho h n c . Nh v y. h t th y các b ph n trong c th c a nhân v t này . Nh ng v sau. mà c ng không l u l i trong m t. ó là v n : Li u ng i tàng hình có nhìn th y ng i khác không? N u nh Wells. vì th chúng không th gây ra m t nh nào trong ý th c c a ng i vô hình c . thì không i h ng. nh ng c dân b uy hi p ã l t c ách th ng tr c a k ch vô hình có m ng làm hoàng y. . ng i vô hình ch ng nhìn th y gì h t. s th c không ph i th ! Thì ra.trong ó có c m t u tr thành trong su t. do ó chi t su t c a chúng u b ng chi t su t c a không khí. Nh ng n u chi t su t c a m t và c a không khí gi ng nhau thì hi n t ng khúc x không x y ra.s có c m t uy l c c h nh vô h n. nên không khúc x . tác gi thông minh c a cu n ti u thuy t ³Ng i tàng hình´ ã xem nh m t tr ng h p r t nh . H t th y nh ng i u trình bày trong cu n ti u thuy t ã c tác gi suy xét r t k l ng. t ra cho mình câu h i nh trên thì thiên tuy t tác ³Ng i vô hình´ ch a ch c ã thành công. thu tinh th và các b ph n khác trong m t u khúc x ánh sáng sao cho nh c a v t có th xu t hi n trên võng m c. ng i vô hình th ng l i. Ánh sáng i vào m t ng i vô hình hoàn toàn không g p i u gì tr ng i. ó là vì ánh sáng. nn ib n c có th tin t ng ch c ch n vào nh ng s th c mà tác gi ã mô t . Nh ng m i ng i c ng ch ng có cách nào giúp h n. s th c không ph i th ! Ng i ta không th nhìn th y ng i tàng hình nên không th b t h n« Trong ti u thuy t. Anh ta ph i là m t ng i mù! Khi vô hình. Con ng i áng s v i m ng làm hoàng y ch có th lang thang u ng xó ch . Nh ng. ng a tay xin n mà thôi. vì ch ng ai nhìn th y con ng i t i nghi p y c .

L t trang quy n sách ã quá c Có nh ng cu n sách c . V c b n da c a cá heo có th chia thành 2 l p: l p ngoài là bi u bì d ng x p r t m m. Vào th p k 60. Các nhà khoa h c ã Cá heo. chúng còn có k t c u da r t c bi t. h dùng i n gi i quy t v n . cá heo có th t 70 km/gi . dày kho ng 6 mm. các nhà khoa h c ã có th dùng da cá heo nhân t o b c bên ngoài nh ng chi c tàu c nh ho c tàu ng m. chuyên gia tên l a ng i c là Kelamoer ã dùng cao su b t ch c theo c u t o da cá heo ch t o thành công ³da cá heo nhân t o´. Sau khi các trang gi y c nh nhau tích i n cùng d u thì chúng s y nhau.5 mm. Nh v y. cá heo có th b i cv it c cao. làm cho t c c a chúng t ng cao. Làm th nào l t c lo i sách ó bây gi ? Trong Vi n hàn lâm khoa h c Liên Xô c .T i sao cá heo có th b i v i v n t c cao? Lúc b i nhanh. gi a chúng có y m . làm gi m c ch n ng c a dòng n c lên b m t c th . ng n ch n s phát sinh các dòng n c xi t. t c là làm cho các trang gi y mang i n. do ó làm cho l c c n ma sát c a n c gi m n m c nh nh t. ây. x p an xen nhau. D i các m u này là nh ng s i d ng cao su c và s i có tính àn h i. trên chân bì có nhi u m u n i lên hình núm. c k n n i lúc gi sách m c dù c n th n n âu c ng v n b rách. Lo i da này khi bu c vào ng lôi và thuy n thì u có tác d ng làm gi m m t n a l c c n khi chúng ti n lên phía tr c. V y mà trong vi n b o tàng. Khi ó. Do ó chúng còn c m nh danh là ki n t ng b i l n. các nhà khoa h c v n th ng ph i c nh ng t gi y y. Hi n nay. ng i ta c ng g p nh ng r c r i nho nh nh trên. th m chí lên n 100 km/h khi b qu y nhi u ho c khi r t u i con m i. K t c u da này gi ng nh b gi m xóc. phát hi n ra cá heo ngoài vi c có hình th ki u gi t n c. l p trong là chân bì ch t ch và c ng r n. dày kho ng 1. do ó có . có m t phòng thí nghi m chuyên tu b l i nh ng v n ki n.

c ch theo ph ng pháp y vào trong nh ng bình c ng ng ete metylic.. b i vì nh th thì nh ng tiêu b n y s tr thành không nhìn th y c và do ó i v i gi i ph u s không giúp ích gì c . ây. Và khó kh n là ch này . Ngày nay. ta có th nhìn th y nh ng tiêu b n này trong nhi u vi n b o tàng.th tách riêng t ng t .làm th nào th c hi n c i m ó thì n nay chúng ta v n ch a bi t. cá. tiêu b n c a giáo s Spantegonxo m i ch trong su t thôi ch ch a ph i là không nhìn th y c. Vì th nh t là. r i ngâm tiêu b n vào trong ete metylic c a axit xalyxilic (m t ch t l ng không màu. t ây t i vi c th c hi n lý t ng c a Wells làm ng i s ng hoàn toàn trong su t n m c không nhìn th y c . . em ngâm các tiêu b n chu t. Tuy nhiên. ng nhiên ng i ta không nh làm cho các tiêu b n hoàn toàn trong su t. mà ch ng t n h i gì.chu i tr ng và r a s ch. Làm tiêu b n trong su t nh th nào? M i n m sau khi cu n ³Ng i tàng hình´ ra i.. Th hai. c n ph i tìm c ph ng pháp ngâm thân th ng i s ng vào trong m t ch t l ng có tác d ng làm trong su t mà không t n th ng n các c n ng t ch c c a ng i y. Spantegonxo ã s d ng chính nh ng suy lu n v t lý làm c n c cho cu n ti u thuy t hoang ng trên: B t k m t v t trong su t nào t trong môi tr ng trong su t. Cu i cùng. ch c n chi t su t c a chúng sai kém nhau d i 0. Nh ng n u mu n thì ta c ng có th làm cho chúng tr thành hoàn toàn trong su t.05 là v t trong su t y có th tr thành vô hình. giáo s gi i ph u h c ng i c Spantegonxo ã bi n ý t ng ó thành s th t. Gi các trang gi y theo cách này bao gi c ng d h n so v i cách gi b ng tay ho c v i cách dán nó lên trên gi y c ng.còn kho ng cách r t xa. Nói v n t t thì ph ng pháp ch tiêu b n trong su t do giáo s Spantegonxo ngh ra (n m 1911) là: u tiên ph i cho nh ng tiêu b n ó qua các phép ch bi n quen thu c . có tác d ng khúc x r t m nh). Ông không nh ng ch c các tiêu b n trong su t c a các c quan s ng mà còn ch c các tiêu b n trong su t c a ng v t ch t n a. Còn n u nh chúng ngoài không khí thì ch khi nào chi t su t c a chúng b ng chi t su t c a không khí thì m i tr thành không nhìn th y c. Các t ch c c a nh ng tiêu b n này ch không nhìn th y c khi nhúng chúng vào trong ch t n c có cùng chi t su t mà thôi. các b ph n c a c th ng i.

Khi chúng nhô lên kh i m t n c thay i không khí. T i sao d i n c trong th i gian dài nh v y mà chúng không ch t ng t? Các nhà nghiên c u ã phát hi n c th thú bi n có ³kho´ tích tr oxy c bi t. chính là máu và c . t i sao có th lâu d i n c? Thú bi n (nh rái cá bi n. Thú bi n th b ng ph i.. Albumin này càng nhi u. Ngoài ra.) c ng th b ng ph i nh thú c n. cá voi. oxy c hít vào. ngh a là o t ng c a nhà ti u thuy t Anh bi n thành s th t. nên màu s c c a th t cá voi và th t báo bi n u có màu tím th m. Oxy d tr ki u này có th chi m h n 50% d tr oxy toàn thân chúng. So v i ng v t c n. ta th c hi n c c hai i m trên. m t ph n k t h p v i albumin c h ng hình thành tr ng thái k t h p hóa h c. hay th m chí 1-2 ti ng v i cá voi c l n. trong máu ch a m t l ng l n oxy và th khí CO2. Ví d ng i. báo bi n.Nh ng gi s r ng có m t ngày nào ó. nh ng kh n ng hít oxy và nén khí CO2 l i r t m nh. m t n c. t n s th bình th ng c a thú bi n tuy r t th p. Ngoài máu ra. c th t c ng có th tích tr ôxy. M t khác. Tuy ph i th ng xuyên nhô lên Cá voi. 43 phút v i báo bi n Wader. và báo bi n là 18%. nh ng chúng có th d i n c m t th i gian t ng i dài. Chính vì albumin trong c th t khá nhi u.. máu chi m kho ng 7% th tr ng. albumin c h ng thú bi n cao h n nhi u. tích tr trong c . cá heo. Ng i . có l i cho cu c s ng d i n c c a chúng. t 20-30 phút v i rái cá bi n. thì s ph n c a ng i vô hình này ra sao? Bài sau s cho b n bi t i u ó. Trong c th t c a thú bi n có m t lo i albumin c h ng. t l máu so v i th tr ng c th c a thú bi n thông th ng l n nhi u h n so v i ng v t s ng trên c n. r t d k t h p v i oxy. còn máu c a cá heo l i chi m kho ng 10-11% th tr ng c a nó. s t bi n. oxy c tích tr càng l n. Chúng ta bi t r ng.

Hà mã tuy là ng v t c n. nghe c ti ng ng xung quanh. (Theo sách C quan c m giác c a hà mã m c âu? Quan sát k hình d ng c a hà mã b n s th y m t hi n t ng thú v . ch c n h i nhô u lên. khác v i dã thú thông th ng. chúng hô h p khí có gi i h n. Có ng i t ng th nghi m. ó chính là m t. c quan c m giác c a nó ã chuy n d n lên trên nh u. nh ng l i D i n c. Cá s u. i u này ã giúp cho chúng s ng c d i n c trong th i gian dài. G u B c c c . các giác quan s v a v n v t ra kh i m t n c m t chút. hà r t thích ngâm mình trong n c. hà mã v a có th n mình r t t t. tai hít th không khí trong lành. Nh v y.loài v t ng t do nh t . s ng trong n c. k c ng i r t nh y c m v i CO2 trong máu. N u hàm l ng CO2 trong không khí t ng lên. còn cá voi l i có th thay i trên 80%. H phát hi n th y khi hàm l ng CO2 trong ó cao n 10% thì ho t ng th c a báo bi n v n gi c bình th ng. Nh ng thú bi n l i không nh v y. thì t n xu t th c a ng i s t ng lên g p 5 l n bình th ng. a s ng v t c n. eo cho báo bi n m t m t n hô h p c bi t. v a có th thông qua m t. m i và tai c a nó h u nh u m c trên nh u. dù CO2 trong máu t ng lên c ng không x y ra s c ng ch th . cá tr m en s ng d i n c c ng có i m t ng t v i hà mã v ph ng di n này. m i.bình th ng m t l n th ch có th thay i 15-20% khí trong ph i. phù h p v i thói quen th này. B i vì khi toàn b thân hình to l n ngâm trong n c. mã c ng ch nhô th ng i n êm khuya m i bò lên lên r t ít nh b ki m n.

Ch ng h n chó h ng u ra phía ngoài th ng xuyên theo dõi các bi n ng. ho c n m ngang gi a hai ng b ng. không có b t k k ch nào. nh tr n. thú n ki n thì cong cái uôi ch i lên che mình. ho c n m ng a b n chân ch ng lên tr i và n m s p dán b ng xu ng t. ng a ng ng d b G u B c c c. Có lúc chúng c m mõm và b n chân vào trong tuy t. T i sao g u B c c c l i ng khác l nh v y? Các nhà khoa h c cho r ng g u B c c c là chúa t c a vùng này. Các nhà khoa h c khi quan sát thói quen sinh ho t c a g u B c c c còn phát hi n th y chúng th ng gác u lên m t ng b ng cao ng t. do v y hành vi c a chúng th ng c bi u hi n m t cách tu ti n. Ngoài ra. g u B c c c dùng nhi u t th ng a d ng. ho c là cu n tròn toàn thân l i nh m t qu c u lông tr ng l n. là còn có d u v t c a chi sau.H u nh m i ng v t u ng trong m t t th c nh và u có ý nh t nh. còn thân thì n m ngang trong tuy t ng m t cách ngon lành. r t có l i cho vi c gi m b t m i m t R n không chân bò b ng cách nào? a s các loài r n hi n t i u không có chân. Toàn thân r n bao ph m t l p v y. ch y tr n. v i các c quan v n ng và ph ng th c v n ng c bi t. riêng g u B c c c ch ng theo khuôn phép nào c . nh ng nh ng v y . nhóm bò sát này v n có th lao vun vút qua các sa m c hay cánh ng. ôi khi chúng l i ng ng i trên tuy t. ch tr s ít loài. n a chân trên du i th ng v phía tr c trông gi ng nh m t chi c c n c u. Tuy v y.

ng tác này không nh ng giúp cho r n bò. cho nên c ng c g i là v y s ng. khi v y ti p xúc v i m t t. y c th ti n v phía tr c. x ng s ng c a r n tr kh p x ng thông th ng l i ra. R n không có x ng m ác. còn có m t ôi x ng cung l i c a t tr c v i x ng cung lõm c a t sau x ng s ng tr c t o thành kh p. nên x ng x ng c a nó có th c ng t do tr c sau. nh v y không ch làm cho x ng s ng c a r n n i v i nhau v ng ch c. u nh n c a v y v nh lên gi ng nh bàn chân gi m lên m t t ho c vào v t th khác. Nh v y. s y nó ti n lên phía tr c. V y r n khá d o dai. nh ó v y b ng h i v nh lên. không ch có tác d ng ch ng s b c h i c a n c và giúp c th kh i b t n th ng. Ngoài ra. không th m n c. . làm cho x ng s n di ng v phía tr c. nh ng con cá cái khác b i quanh " ". mà còn là c u t o ch y u giúp r n bò c. lo i th hai n m hai bên v y b ng kéo dài n m t l ng. S v n ng này k t h p v i ho t ng c a v y b ng s làm cho r n bò nhanh h n. Còn v y c a i a s các loài cá là t ng chân bì phía trong cùng c a da bi n thành. R n l n lên n m t th i gian nào ó c n ph i l t xác m t l n. Tinh th n "t ng thân t ng ái" y th t hi m th y loài v t. Sau khi l t xác. mà còn là nguyên nhân r n có th trèo cây. Khi c s n co bóp. v y v a m i m c ra s l n h n v y c m t chút. Da c a r n r t nhão. làm cho thân r n v n ng theo hình sóng. Cá nhà táng bi t Khi có con cái nào s p chuy n d . mà còn làm t ng thêm kh n ng u n l n sang trái ph i c a c th . N u t r n trên sàn nhà nh n bóng thì nó s ³khó nh c bò t ng tí m t´. hình nh h n. Chúng giúp cá con ngoi lên m t n c hít h i th u tiên. m t bên c th r n không ng ng gây áp l c v i m t t. V y r n. g i là v y thân. tr c h t trong c th chuy n ng tr t v phía tr c. c g i là v y b ng. V y trên thân r n có 2 lo i: m t lo i chính gi a b ng t ng i l n và có hình ch nh t.này hoàn toàn khác v i v y c : v y r n là do t ng s ng phía ngoài cùng c a da bi n thành. V y b ng thông qua c s n n i v i x ng s n. S l n lên c a v y c ng không t ng ng v i s l n lên c a c th .

Trong cái u to ó l i ch a dung l ng r t l n m t lo i ch t th ng c g i là d u cá nhà táng (Spermacati). cá nhà táng ch cho ra m t con. ng i ta có th dùng máy nh tia h ng ngo i hàng không ch p nh nh ng ng v t có thân nhi t cao h n so v i nhi t trái t. i u này cho th y b lông màu tr ng c a g u B c c c có th h p thu m t l ng l n tia t ngo i. chúng c thiên nhiên "trang b " m t h th ng phát sóng siêu âm (gi ng loài d i) tìm m i trong môi tr ng t i en d i áy i d ng. gi ng nh nh ng bông tuy t . sâu nh v y. Cá cái b ng kho ng 80% chi u dài và n ng kho ng 50-60% tr ng l ng cá c. ng i ta phát hi n th y nh ng s i lông gi ng nh nh ng chi c ng r ng. Cá nhà táng s ng trong các i d ng t kho ng 70 v b c n kho ng 70 v nam.000 m và th m chí khi c n có th l n xu ng g p ôi sâu này b t m c ng lo i l n làm th c n. Chi u dài c th con c kho ng 18 m. N u nh chuy n sang dùng máy nh tia t ngo i thì s ch p c g u B c c c m t cách rõ nét. M i l n sinh n . ph ng pháp này là vô d ng. Dù chúng ta hay g i loài này là cá nh ng chúng cx p vào loài ng v t có vú. Nhìn bình th ng s d nó có màu tr ng là b i vì b m t bên trong c a ng t ng i thô ráp. l n nh t trong h hàng nhà cá voi có r ng. h n n a trên nh chúng còn m h n nhi u so v i màu s c c a b ng tuy t xung quanh. nh ng v i g u B c c c. còn cá c 25 n m. Hàm d i cá nhà táng có r ng nh ng không dùng làm gì c . Th ng th ng. Mùa giao ph i c a chúng di n ra vào kho ng tháng 4. Cá m cho con bú n khi con c 2 tu i. Hóa ra. bên trong không h có b t k m t s c t nào. T i sao b lông này có th h p thu nhi u tia t ngo i nh v y? D i kính hi n vi i n t . c ng con (ch không ph i tr ng) và cho con bú s a. Cá cái tr ng thành sau 9 n m. Cá nhà táng có kh n ng l n sâu n 1. cá con chào i. thân nhi t c a chúng và nhi t b ng tuy t c a vùng c c g n nh b ng nhau.Cá nhà táng (tên khoa h c Physeter catodon) n ng trung bình trên d i 30 t n. Nó có cái u chi m t i 1/3 chi u dài c th . (Theo Tài Hoa Tr Bí quy t gi mc ag uB cc c Nh ng con g u tr ng có th sinh s ng vui v ch m b ng l nh l o phía b c trái t là nh m t b lông có k t c u c bi t khác th ng c a chúng. nh ng th nh tho ng c ng có tr ng h p sinh ôi. 16 tháng sau.

giúp cho g u không s cái l nh giá B c c c. V ph ng th c v n ng. nó l i bò lên nh c n cát. ây là m t trong nh ng b lông ng v t gi nhi t t t nh t th gi i. V c hai ph ng di n thì th n l n có th coi là m t i n hình s ng mãnh li t: Ph n tr c t chi c a nó m ra thành màng l n. Khi màn êm buông xu ng. b i vì t cát b t c lúc nào c ng có th chôn vùi chúng. khi s ng mù g p c th l nh bu t c a con v t thì s ng ng t thành nh ng . vì khi r i kh i n c thì b t k sinh v t nào c ng ch còn con ng ch t. uôi c a nó v nh lên cao. V kh n ng tr n c. c th và m t c a th n l n li n dùng kh n ng t i a t p h p nh ng gi t s ng. nó cong ng i sang trái. chính b lông c ng v a dài l i v a dày r m. quay l ng v phía có s ng t bi n th i t i. gi ng nh cái g t n c trên ôtô v y. hai là kh n ng tr n c. i u ó ch ng t g u B c c c có th h p thu g n nh toàn b ánh sáng m t tr i bao g m c tia t ngo i chi u trên mình nó làm t ng thân nhi t lên. M t là kh n ng i l i.trong su t khi r i xu ng t thì có màu tr ng v y. ch ng cho c th i l i tho i mái trên cát. M i khi s ng xu ng. Quan sát k h n n a s phát hi n th y lo i ng lông này có th cho tia t ngo i xuyên qua tâm. th n l n uôi v nh có nh ng c i m thu gom các gi t n c t i a. Ngoài ra. gi ng nh m t ng d n tia t ngo i thông su t. và hình thành nên thói quen v n ng nghiêng. s ng mù bao ph . ph i h t m c t ng di n tích ti p xúc v i t cát. làm cho thân c a nó nghiêng sang m t bên. Ngoài ra cái l i dài c a nó còn có th li m s ng tr c m t r t linh ho t và khéo léo. r n lao nh p gia tùy t c b ng m t ki u di chuy n không gi ng ai: ng n ch n b các h t cát chôn vùi b t c lúc nào. (Theo 10 v n câu h i vì sao ng v t sa m c t n t i nh th nào? ng v t mu n t n t i trong sa m c thì ph i có ít nh t hai kh n ng.

không chìm c ng c n không cho không n i. M t s th ng ngày gi u mình trong hang cát. khi m a s ng xu ng thì l p t c bò lên m t t. ch t l ng ho c ch y lan thành l p m ng (n u không vào bình). ch t l ng ³m t´ tr ng l ng (nó úng là không n ng chút nào. Nh ng khi bên trong lòng m t ch t l ng khác c ng có tr ng l ng riêng nh nó. treo l l ng. ho c l y hình d ng c a bình (n u vào ó). Thông th ng. m i ch t l ng u có v ngoài t nhiên là hình c u. ch y men theo l ng tr t vào mi ng th n l n. hay nói cách khác. tr ng l c không tác d ng lên nó) và bây gi ch t l ng l y hình d ng t nhiên c a nó là hình c u. ch t l ng l y hình d ng y. ng v t sa m c m i con u có m t ph ng pháp t n t i riêng. Không ch d ng l i nh ng c i m này. ch ng h n có loài chuyên s ng ph thu c vào th c v t. Dùng xilanh b m m t ít d u oliu vào trong h n h p này.gi t n c. theo nh lu t Archimede. Th c t l i khác. . Vì th có th hòa l y m t h n h p n c và r u nh th nào cho d u oliu không chìm xu ng áy mà c ng không n i lên m t. D u oliu n i trong n c nh ng chìm trong r u. D u trong bình n c hòa l n r u thì tr ng l c ng n t l i thành kh i c u. Vì th . s d ng toàn thân h ng s ng. Hình d ng t nhiên c a ch t l ng là gì? Chúng ta th ng quen ngh r ng các ch t l ng không có hình thù gì c . b n s th y m t s k l : d u t l i thành m t gi t tròn l n.

là nh ng gi t hình c u ti p t c quay tròn quanh kh i c u trung tâm. cá th n b n gi ng nh các lo i cá khác u là s ng m t mình. Tuy nhiên. do các b ph n c th phát tri n không cân b ng. Còn hi n t ng hai m t m c cùng m t bên là k t qu c a quá trình thích nghi lâu dài v i môi tr ng. thân dài n 1 cm. sau kho ng 20 ngày. luôn mu n n i lên m t n c ch i ùa. v y tr c kia có ng dính ch t vào nhau. Vành ai này b phân ra thành nhi u ph n. T i sao hai m t cá th n b n cùng m c Cá b n. Kh i c u b ng d u c ng quay theo (thí nghi m s hay h n n u g n vào tr c quay m t vành bìa c ng nh t m d u. khi b i c ng d n nghiêng m t bên? Th n b n có t ng m o k quái so v i các lo i cá thông th ng: m t c a nó không n m i x ng hai u. Lúc ó nó khá ³sôi n i´. mà m c cùng m t phía c a c th . c vành gi y này ph i n m g n bên trong kh i c u). thì s có m t sau m y giây thì có m t vòng d u tách ra kh i kh i vành ai d u tách ra c u. do i ng nh n r ng ây là hai con s ng . Vì nh h ng N u quay nhanh kh i d u c a s quay. kh i c u trong r u b ng m t que nh u tiên d p xu ng. hai m t v n m c i x ng hai bên u. r i xuyên qua nó. kh i kh i ó. hai bên c ng không i x ng. Thêm vào ó thân c a nó r t d t. Th c ra. Khi tr ng th n b n n thành cá nh .Ta hãy xuyên qua tâm c a kh i c u b ng d u ó m t que g dài ho c m t s i dây thép dài r i quay que.

g n g p ôi kho ng cách nói trên. Hai lo i có uôi. n m bên ph i g i là ³cá b n´. g n v i màu c a t d i áy bi n.thân sang m t bên. n u m t u n m bên trái thân g i là ³cá tháp hình l i´. b ngoài gi ng nh cái l i. Vây uôi và vây l ng li n thành m t m ng.. Cá th n b n có r t nhi u lo i. ng th i. Nói khác i. r t có l i cho nó phát hi n ra k ch và b t m i. [. Hai lo i khác không có uôi. nên v a tránh ct mm t c a k ch. v i m t phía d i. Nh ng kho ng cách ó là bao nhiêu? Mu n có c m t n t ng hoàn toàn thì ph i nhìn nh d i m t góc trông b ng góc trông mà v t kính c a máy nh ³nhìn´ hình trên kính m c a bu ng t i. nhóm này. làm cho m t chuy n ng v phía trên. t nh cách m t nh th nào là h p lý? . v y là nó b t u n m nghiêng và s ng h n áy bi n. n m bên ph i g i là ³cá tháp´. v a có th ki m c th c n m t cách thu n ti n. Do th n b n s ng th i gian dài d i áy bi n. b ng góc trông mà v t kính ³nhìn´ v t c ch p. ph n thân d i. hai m t hoàn toàn phía trên.. qua s ng l ng t i v trí song song v i con m t v n có ó. do s i dây m m d i m t không ng ng c ng lên. ó là ph i t nh cách m t m t kho ng thích h p. n u không s làm h ng m t s ph i c nh chính xác. màu s c da th n b n c ng thay i r t c bi t. thì s th y r ng tr c nay ta ch a h xem nh v trí t m t chính xác. vì kho ng th y rõ i v i m t con m t bình th ng là 25 cm. T ó ta suy ra r ng hình c a v t nh h n kích th c t nhiên bao nhiêu l n thì ph i t nh cách m t m t kho ng nh h n kho ng cách t v t n v t kính b y nhiêu l n. n u hai m t n m bên trái c th g i là ³cá bình´.] Quy t c th hai trong ngh thu t xem nh. m t không di chuy n n a mà c nh l i. Ngoài ôi m t l lùng. nh ng n m 1930-1940). ho c có th nói r ng. c n ph i t nh cách m t m t kho ng x p x b ng tiêu c c a v t kính. N u ta chú ý r ng a s các máy nh th ng dùng có tiêu c v t kính là 12-15 cm ( ây tác gi nói t i nh ng máy nh thông d ng trong th i k ông vi t cu n sách này. trong ó có 4 lo i l n. C nh ng t m nh treo t ng c ng cho c m giác ph ng vì ta ã nhìn chúng v i m t kho ng cách còn l n h n n a. còn ph n trên có màu nâu. Khi ã n ch thích h p. do h ng xu ng áy bi n trong th i gian dài nên s c t c ng t ng i nh t.

chúng ta th ng hay than phi n m t cách vô ích r ng nh không có s c s ng. g n nh th n bí. m t v khách qu n áo ch nh t i ch p nh. Khi t nh cách m t ch ng 12-15 cm. mà là m t hình n i gi ng nh nhìn th y trong kính xem nh n i v y. giáo s Veinberg. th k 19. t c là nh ng t m nh in lên các b n kim lo i. ng i phát minh ra ki u ch p nh c a chúng ta t nh ng n m 40 c a Daguerre. Nh ng i u ch a bi t v ngh nhi p nh ³Ông n i tôi ã ph i ng i không nhúc nhích tr c máy nh su t b n m i phút ng h m i ch p c m t t m nh. Nh v y. Khuy t i m c a ph ng pháp này là ng i c ch p ph i ng i r t lâu tr c máy nh . ng i ã phát minh ra ph ng pháp y). mà l i ch là m t t m c nh t không in thêm c!´. ó là do chúng ta không bi t t nh cách m t m t kho ng thích h p. k v nh ng chi c máy nh u tiên. cho nên ch a d tin ngay c. Ng i th ch p nh b o . Peterburg. vi c ch p nh nh v y mà không c n h a s là m t i u m i l . u tiên d i hình th c nh ng ³t m nh ki u Daguerre´ (mang tên Daguerre. h s th y tr c m t mình không ph i là b c tranh ph ng.hàng m y ch c phút! i v i qu n chúng. nhà v t lý h c ng i St. Ngh ch p nh thâm nh p vào cu c s ng Louis Jacques Mandé Daguerre. Trong m t t t p chí c c a Nga (1845) có m t câu chuy n khá lý thú v v n này: ³Nhi u ng i n bây gi v n ch a tin r ng phép ch p nh c a Daguerre l i có tác d ng. Có l n. và l i dùng hai m t nhìn th ch dành cho m t m t.Ch nh ng ng i c n th có kho ng th y rõ t ng i ng n (c ng nh tr em có th nhìn rõ kho ng cách g n) khi nhìn m t t m nh thông th ng b ng ph ng pháp chính xác (b ng m t con m t) thì m i th y công hi u.

ông ta ng i xu ng, i u ch nh ng kính, l p m t t m nh , nhìn ng h r i i ch khác. Khi ng i ch còn trong phòng thì ông khách áng kính y v n ng i r t ngay ng n, nh ng khi ông ta v a i kh i c a, v khách li n ng d y, l y thu c ra hút, nhìn t m kh p xung quanh máy nh, dán m t vào ng kính, l c l u, khen: ³Cái trò láu l nh´, và b t u i d o trong phòng. Ng i th ch p nh tr vào, s ng s t ng tr c c a và th t lên: - Ông làm gì th ? Tôi ã nói v i ông ph i ng i th t ngay ng n kia mà! - Tôi ã ng i r i, ch lúc bác ra tôi m i ng d y thôi. - C lúc ó ông v n ph i ng i ch . - Th nh ng t i sao tôi l i ph i vô công r i ngh ng i nh th ?´ Ch c h n b n c cho r ng i v i thu t ch p nh, ngày nay chúng ta làm gì còn có nh ng ý ngh ngây th nh th n a. Th t ra, v n còn nhi u ng i ch a th t hi u th u áo thu t ch p nh, th m chí c cách xem nh ng t m nh ã ch p c. Ch c b n s t nh r ng i u này có gì mà không bi t: c m nh lên tay r i nhìn ch sao. Nh ng s th c không n gi n nh v y, ph n l n nh ng ng i th ch p nh và nh ng ng i thích ngh này (ch ch a nói n qu n chúng), khi xem nh v n hoàn toàn không theo úng ph ng pháp. Vì sao l c s Sviatogo l i ch t? B n có còn nh câu chuy n i x a v anh chàng l c s Sviatogo, ng i t d ng ngh ra chuy n nh c b ng trái t lên hay không? Archimede c ng ã l m le hoàn thành m t k công nh th , và ã òi h i m t i m t a cho òn b y c a mình... Nh ng Sviatogo thì l i r t kh e, và ch ng có òn b y. Anh ta mu n tìm l y cái gì có th n m l y c cánh tay kh e m nh c a anh ta có n i mà dùng s c: ³Giá mà tôi tìm c m t cái gì kéo thì ch c là tôi ã nh c c c trái t lên r i´. Th t may m n, chàng l c s tìm th y trên m t t m t cái ³quai´ óng r t ch c, ³không long ra c, không xê xích c, không b t lên c´. "Chàng Sviatogo xu ng ng a, Hai tay n m l y quai, Nh c lên quá u g i, Và chân chàng c ng t t xu ng t n u g i. B m t nh t nh t c a chàng, không có n c m t mà có máu ch y ra. Sviatogo b m c ngh n ó, không nh c chân lên c. Và cu c i c a chàng n ây là h t".

Giá mà Sviatogo bi t rõ nh lu t tác d ng và ph n tác d ng, thì anh ta ã hi u c r ng s c m nh l c s c a mình t vào t s gây ra m t l c ph n tác d ng nh th , và do ó c ng là m t l c kh ng l kéo anh ta v m t t. Nh v y, loài ng i ã bi t ng d ng m t cách không có ý th c nh lu t ph n tác d ng trong hàng nghìn n m tr c khi Newton phát bi u nó l n u tiên trong quy n sách b t h c a mình ³Nh ng c s toán h c c a tri t h c t nhiên´ (t c là v t lý h c). T i sao ng a ng ng? Ng a có c tính không gi ng v i nh ng gia súc khác, ó là trong êm t i, b t k lúc nào chúng c ng u nh m m t ng ng. Thói quen này là do di truy n l i t t tiên ng a hoang. Nh ng con ng a hoang s ng trên th o nguyên sa m c r ng mênh mông, trong th i xa x a nó v a là i t ng s n b t c a loài ng i, v a là món n ngon c a các loài thú d . Ng a không gi ng nh trâu, dê có th dùng s ng quy t u, mà bi n pháp duy nh t ch là b ch y thoát thân. C th chúng dài, t chi kho , r t thích nghi v i kh n ng này. M t khác, nh ng ng v t n th t nh h , báo, chó sói« a s u ho t ng v êm. Vì v y, ng a hoang không dám th nh th i ng trong êm t i, ngay c ban ngày chúng c ng ch dám ng ng g t và luôn cao c nh giác. Ng a nhà m c dù không g p nguy hi m b i k thù ho c do con ng i gây ra gi ng nh ng a hoang, nh ng nó c thu n hoá t ng a hoang. Vì v y, thói quen ng ng c a ng a hoang v n còn c gi n ngày nay. Ngoài ng a, l a c ng có thói quen ng ng, b i vì môi tr ng s ng c a t tiên chúng g n gi ng v i ng a hoang. (Theo sách V t lý vu Vì sao l c s Sviatogo l i ch t? B n có còn nh câu chuy n i x a v anh chàng l c s Sviatogo, ng i t d ng ngh ra chuy n nh c b ng trái t lên hay không? Archimede c ng ã l m le hoàn thành m t k công nh th , và ã òi h i m t i m t a cho òn b y c a mình...

Nh ng Sviatogo thì l i r t kh e, và ch ng có òn b y. Anh ta mu n tìm l y cái gì có th n m l y c cánh tay kh e m nh c a anh ta có n i mà dùng s c: ³Giá mà tôi tìm c m t cái gì kéo thì ch c là tôi ã nh c c c trái t lên r i´. Th t may m n, chàng l c s tìm th y trên m t t m t cái ³quai´ óng r t ch c, ³không long ra c, không xê xích c, không b t lên c´. "Chàng Sviatogo xu ng ng a, Hai tay n m l y quai, Nh c lên quá u g i, Và chân chàng c ng t t xu ng t n u g i. B m t nh t nh t c a chàng, không có n c m t mà có máu ch y ra. Sviatogo b m c ngh n ó, không nh c chân lên c. Và cu c i c a chàng n ây là h t". Giá mà Sviatogo bi t rõ nh lu t tác d ng và ph n tác d ng, thì anh ta ã hi u c r ng s c m nh l c s c a mình t vào t s gây ra m t l c ph n tác d ng nh th , và do ó c ng là m t l c kh ng l kéo anh ta v m t t. Nh v y, loài ng i ã bi t ng d ng m t cách không có ý th c nh lu t ph n tác d ng trong hàng nghìn n m tr c khi Newton phát bi u nó l n u tiên trong quy n sách b t h c a mình ³Nh ng c s toán h c c a tri t h c t nhiên´ (t c là v t lý h c). (Theo sách V t lý vui) Vì sao lò h i b n ? N u b n ý s th y, sau khi un n c, trong m d n d n l ng ng m t l p c n tr ng, dày và c ng, bám ch c trên b m t kim lo i, r t khó r a s ch. Các lò h i l n trong nhà máy sau th i gian dài un nóng b c n óng dày, có th làm t c ng d n n c, gây n lò h i. B n thân n c không có c n, nh ng trong n c thiên nhiên ch a m t ít t p ch t nh canxi sunfat CaSO4, magie sunfat MgSO4, canxi bicacbonat Ca(HCO3)2, magie bicacbonat Mg(HCO3)2, cùng v i các mu i natri, mu i kali khác. Thông th ng n c ng m (n c gi ng) có ch a nhi u mu i h n n c trên m t t (sông, h «). N c có ch a nhi u mu i c g i là n c c ng, n c ch a ít mu i g i là n c m m. Khi un sôi n c trong lò h i, canxi bicacbonat và magie bicacbonat khi un nóng s b phân hu sinh ra các k t t a canxi cacbonat, magie cacbonat, l ng ng m t trong thành lò. Ngoài ra, canxi sunfat và magie sunfat c ng l ng l i m t bên trong lò h i làm cho l p c n càng b n ch c h n. C n lò d n nhi t kém, vì th làm cho

n c sôi c n nhi t cao h n, khi n cho nhi t trong lò h i quá cao, áp su t t ng m nh, vách lò h i không ch u ng cd n n nguy c làm n lò. làm m m n c (làm m t c ng c a n c), có th s d ng hai ph ng pháp: vôi - sô a và ph ng pháp trao i ion. Theo ph ng pháp u tiên, ng i ta cho vào n c m t nh t ng h n h p á vôi - sô a (natri cacbonat). Các ion canxi và magie trong n c c ng s b k t t a, sau ó cl c lo i b k t t a này. N c ã làm m m em un trong lò h i thì vách lò h i s không b óng c n n a. (Theo sách 10 v n câu h i vì sao

M

i v n câu h i vì sao
vnExpress 1- Vì sao ong chúa s ng lâu g p 10 l n ong th ng? 2- Vì sao m t tr ng i theo chúng ta? 3- Trí thông minh là gì? 4- T i sao không bi t au là áng s ? 5- T i sao l n thích d i vách và n t sét 6- Vì sao chúng ta không c m th y trái t chuy n ng? 7- T i sao lúc ngáp l i ch y n c m t? 8- Vì sao ng i ngã xu ng Bi n Ch t không chìm? 9- Vì sao êm mùa hè có nhi u sao h n êm mùa ông? 10- T i sao ng trên cao nhìn xu ng l i th y chóng m t? 11- Vì sao m t s cây c th r ng thân mà v n s ng? 12- Vì sao chim én bay th p thì tr i m a? 13- Vì sao các dòng sông u n khúc quanh co? 14- Vì sao lá trên ng n r ng cu i cùng? 15- Vì sao khi b ng cây i ph i c t b t m t ph n cành lá? 16âu ra nh núi b ng? 17- Vì sao m t s cây nhi t i có r khí sinh? 18- Có ph i nam thông minh h n n ? 19- Vì sao m t tr i l n vào mây thì êm s m a? 20- Bí quy t leo giàn c a cây xanh 21- Nói 'm t tr i m c ng ông' có úng không? 22- Vì sao n c su i có th nhô cao h n mi ng c c? 23- Vì sao m t h t quýt m c lên nhi u m m? 24- Không nghiêng ng i, b n ng d y kh i gh ! 25- T p luy n tay trái s thông minh h n 26- Vì sao ch c kêu r t to? 27- Vì sao cây d i có kh n ng ch ng b nh cao? 28- Vì sao hoa n v êm u nh t màu? 29- Th c v t thu sinh vì sao không th i r a?

nh ng ít n ng nh c h n ong th . ó là nh ng con cái không có kh n ng sinh . Lo i th hai là ong c. nên không c phép ch t non. n ng không t i u". Ho c vì nó có nhi m v tr ng và duy trì nòi gi ng cho c àn. m t tr i trông to h n? Ch t nh t trên mình cá có tác d ng gì? Vì sao chó hay lè l i? Vì sao hoa trên núi có màu s c s c s ? B ng cách nào r n nu t con m i to g p nhi u l n u nó? T i sao d nh nh ng công vi c ch a xong? Vì sao êm n hoa hu m i to h ng ngào ng t? Ai ã m vòi n c c u ho ? i u gì giúp cá heo b i c c nhanh? T i sao tr i qu ng thì gió. C cu c i. Ong chúa ang c các con ong th ch m sóc. Tuy nhiên. "m a không t i m t. Có l vì v y mà ong chúa có th s ng h t tu i th c a nó (5-6 n m). ch ng k thù.Vì sao ong chúa s ng lâu g p 10 l n ong th ng? Có th b n s nói r ng. Vì th . tr ng tán thì m a? Gi c ng "ng c" c a d i Vì sao v t không s n c mùa ông? S th t v các ³h c gi n´ 1.. Và th ba là ong chúa. ki m m i. ong chúa s ng lâu b i nó to g p 3. trong khi các con ong khác ch s ng c 6 tháng nm t n m mà thôi. Trong khi các con khác ph i b n tr i bên ngoài ki m th c n. g p 4 l n nh ng con ong th khác. cây nhi t i r ng vào ông? T âu tr thích thú nh i bông? Vì sao bình minh và hoàng hôn. ch m sóc ong con. và chuyên m nh n nh ng công vi c n ng nh c nh xây t . nó c nâng niu và b o v r t c n th n. Chúng chi m s l ng ông nh t trong àn. Chúng c ng ph i ki m n và xây t .. thì ong chúa ch n m trong t . mèo ng cài tai? Vì sao cây ôn i r ng lá mùa thu. không h n úng nh v y. Cho dù c àn ong ph i nh n ói thì ong chúa v n no . .3031323334353637383940414243444546474849- M i phân v n m i có ph i ã là hay? Có th m t lúc làm hai vi c không? Vì sao cây x u h c p lá khi có v t ng vào? Có ph i Ng u-Ch c m i n m g p nhau m t l n? Vì sao chó ng gi u mõm. ong chúa h u nh không ph i ch m trán v i k thù. Trong àn ch có ong chúa là có quy n tr ng. Nó c cung ph ng lo i m t hoa ngon nh t. Trong àn th ng có 3 lo i ong: Th nh t là ong th .

Ông ta c n c vào các công th c toán h c tính dung tích bóng èn. có th mà mình ngh mãi không ra". Lúc ta i v phía tr c. Edison i qua. th t n gi n. c bi t là m t tr ng. Nh ng v t này c ng chi m kho ng r t nh trong t m nhìn. Các b n hãy nh l i c m giác trên xe l a i v i t c nhanh. 3. i h c Primton. Nh ng t m kho ng r t nh trong m t c a ta l i có gi i h n. Chapton v trán: ³Chà. nên ta m i v t g n quanh ta (chi m kho ng l n trong t m th y nó chuy n ng nhìn) trôi i r t nhanh. Vì th . ông giao nhi m v ó cho tr lý Chapton. Câu chuy n trên ây giúp chúng ta hi u i khái th nào là ³trí thông minh´. n u m t quan sát các nh núi xa xa. nh ng cây c i.Trí thông minh là gì? Edison c n tính dung tích m t bóng èn hình qu lê. mình. h ng y n c và nói v i Chapton: ³Anh vào ng o. (chi m kho ng r t nh trong t m nhìn) thì trôi i r t ch m và r t lâu m i ra kh i t m m t. . l i tu nghi p m t n m c. c t i n. Hi n t ng này gi ng h t nh khi m t tr ng. Nó không ngang b ng v i trí th c. cây c i. ta luôn có c m giác m t tr ng theo sát b c chúng ta. H n m t ti ng ng h . nên b n s th y nó r t lâu. n u v a i b v a chú ý nhìn tr ng.Vì sao m t tr ng i theo chúng ta? Nh ng êm tr ng sáng. còn Edison m i ch Thomas Edison v i bóng èn h c 3 tháng ti u h c. nh ng không ngh ra c cách n gi n nh Edison. nói: ³Có gì ph c t p l m âu!´ Ông mang chi c bóng ra vòi. các vì sao. B n s th y các c t i n d c ng trôi qua vùn v t ngoài c a s . còn dãy núi t n cu i chân tr i thì nh dán ch t vào c a s . chúng ta không th Tr ng th ng chi m không chú ý t i m i v t xung quanh. xem dung tích là bao nhiêu. nhà c a phía xa xa thì trôi r t ch m. b n s th y nh ch H ng ang i theo b n. núi cao i theo b n. ó là dung tích c a bóng èn´. Chapton loay hoay mãi v i các công th c dày c mà v n ch a ra. nh ng nh ng v t xa ch m.2. Chapton ã t t nghi p khoa Toán. t m nhìn c a ta. b n c ng s có c m giác t ng t . Không riêng gì m t tr ng. Nguyên do là khi ta i b . vì là v t to và sáng nh t trong êm nên nó n i b t h n h n các vì sao và v t th khác. Rõ ràng Chapton có tri th c chuyên môn cao h n Edison nhi u. sau ó t h c v i m do ông phát minh.

S thông minh ó có th g i là trí thông minh m nh. Khi tiêm. ph i bó b t. giúp c th s m nh n bi t và phòng hi m nguy. t ng t ng. Nó có ý ngh a báo ng. làm ch gãy không kh p l i c n a. Quan V ã dùng ý chí t p trung vào vi c ánh c Hoa à c o x ng tay mà không h kêu ca au . N u không có c m giác y.. moay . và sáng t o) ph i h p ng b . c xây d ng trên c s tri th c r ng. Tuy v y.. trí thông minh chúng ta nói ây bao g m kh n ng quan sát. bánh xe. óc t ng t ng. B b ng. th c hành. s c suy ngh . . N u có ph tùng nào ó b h ng. c m giác au rát da làm ng i ta r t l i. Theo i u tra tâm lý và quan i m c a các nhà tâm lý h c Trung Qu c. s nh h ng n toàn b xe. chúng ta có th g p nh ng hoàn c nh ch t ng i mà không nh n ra c Hi n t ng m t c m giác au th ng ch x y ra do m t bi n ng tâm sinh lý t ng t nào ó. n u t p trung vào m t vi c nh t nh. em c ng ch ng kêu. nó là s c m nh t ng h p c a nhi u lo i n ng l c. au ng c cho th y tim ph i ho c gì ó không n.T i sao không bi t au là áng s ? Bé gái Kinchen sau khi c 6 tháng tu i b ng m t c m giác au. K t c u c a trí thông minh c ng v y.c m giác giúp c th nh n bi t nguy hi m t v . các tín hi u c nh báo s nguy hi m trong não b t m th i nh ng ch cho các ho t ng khác. k n ng th c hành và sáng t o. trên th c t . suy ngh . em không h khóc. Ví d ch m tay vào l a. K t c u trí thông minh c ng ví nh m t chi c xe p. xe i vài hôm s h ng. B i th c m giác au có ý ngh a tâm sinh lý c bi t. ùi a« Có th ph tùng u r t t t. ng i ta có th "quên" c m giác au. và nâng cao d n. Nó c l p ghép b i nh ng ph tùng ch y u nh khung. chúng ta c n làm cho m i n ng l c c a chúng ta u c phát huy y . th m chí không i n i. ng th i làm cho nh ng n ng l c ó (quan sát. tr c gi a. giúp con ng i sinh t n. kh n ng c a trí nh . m i có th bon bon trên ng m t cách êm ru. ùa ngh ch v i cánh tay. M t l n b gãy tay. R t hi m khi có tr ng h p m t c m giác au kéo dài. Cho nên xe ph i i ít lâu. V y trí thông minh là gì? Các nhà tâm lý h c có nh ng quan i m khác nhau và gi i thích khác nhau v v n này. ho t ng u.Ph n ng nh y bén c a Edison ph n ánh trí thông minh c a ông. Lúc y. au là m t lo i c m giác giúp con ng i phân bi t nh ng kích thích có th gây h i cho c th . Ví d . nh ng u có chung m t nh n nh: Trí thông minh không ph i là m t n ng l c n c. trí nh . Trí thông minh chính là s ph i h p t t các n ng l c ó làm thành m t k t c u h u hi u. c i u ch nh l i. 4. Kinchen th y v ng ã t tháo b ng ra. nh ng n u l p ghép x c x ch. au b ng báo cho ng i ta bi t d dày có v n .

N u cây c i ven b lao i càng nhanh. côban. tuy không thi u th n gì. d i x a kia. Nh ng th ng ch sau khi h t t p trung. b n s th y thuy n l t r t nhanh.T i sao l n thích d i vách và t chuy n ng? M i giây. l n "x i" luôn. trong khi ch c n ng i lên xe. nó l i d i t ng cho nh Ngày x a i ki m n. m c dù t c c a nó h n h n t c vào s thay i v trí c a thuy n trên sông. V y mà có v nh trái t ang ng yên. Nh ng trên bi n r ng không có gì làm m c ta th y tàu ang i nhanh. th ng ph i dùng m i i t ki m n. nh ng lúc nhàn r i. m i l n r t c ng và r ng l n r t s c. mà luôn d i vách. T tiên c a nó s ng n i hoang dã. l n th ng n c r cây và c dính t sét. Tr l i v i m t tình hu ng th ng g p: Khi i thuy n trên sông. cây c i hai bên b sông không di chuy n mà chính là thuy n di chuy n. trái tv t c ch ng ng 30 km quanh m t tr i. L n b ng i thu n hóa. b i d i vách ch t au m i mà g m t ng thì au r ng. ch t nghe th y "ti ng g i n i hoang dã". ng mà c th nó r t c n. B i th b n th y nó l t i r t ch m. Nh ng th nh tho ng nó l i không ch u nh v y. ch ng t t c c a thuy n càng l n. cây c i và m i v t hai bên b c trôi qua vùn v t. Sau này c ng i nuôi. b n s c m th y tàu th y i t chuy n ng là d a quá ch m. nh ng không quên nh ng thói quen hoang dã. s t. n t sét L n c ng i nuôi. Ch ng bi t nó mu n tìm cái gì. Khi i thuy n. Trái t nh m t chi c tàu kh ng l trong không gian. Vì th . tr c m t là tr i bi n xanh bi c m t màu. canxi. Nay b ng i thu n hóa t lâu nh ng nó v n ch a b thói quen i. Nh ng khi i tàu th y trên bi n r ng. b n s th y xe lao i nhanh chóng m t. g m t ng. 5. chim h i âu trông xa nh m t m tr ng l l ng trên Chúng ta bi t c trái không trung.gì. nh ng th nh tho ng d i t ng vách th y mi ng t nào "ngon" là theo thói quen c . ch ng có vi c gì ngoài n r i ng . lúc ó. N u bên c nh qu o 6.Vì sao chúng ta không c m th y trái . B i v y. th m chí có lúc ng yên. các ngôi sao. Không l l n "ngu" th t? T t nhiên là l n không ng c ngh ch nh v y. c m giác au l i xu t hi n. ó là ch a k t i vi c nó t quay quanh mình v i t c ng xích o là 465 mét/giây. V n chính là ch ó. Trong t sét có nhi u ch t khoáng nh ph tpho.

hai con m t lúc nào c ng m ìa n c ? i u k di u c a con ng i chính là ch ó. N u th . Còn v vi c trái t t quay quanh nó v i t c khá nhanh. hàng ngày. v a có b ph n s n xu t l i có b ph n tiêu th . chúng ta và m i v t trên ó c ng ang quay v i cùng m t t c .6 g n c m t. nôn« u có th làm ch y n c m t. Ngoài ra. N c m t c ng có th trào ra Ngáp làm ch n ng r a s ch b i b n l t vào m t. c m t? Khi ngáp. l i và h ng c a chúng ta co m nh. hình tròn d t. ánh sáng chói. gió l nh c ng có th t o ra tình hu ng t ng t . m t kh i khí l n t mi ng trút ra. do ó n c t tuy n l tràn ng c vào trong m t. Th c ra.0. t m th i ng n ng thoát c a n c m t xu ng m i. h t h i. m t tr ng và các vì sao m c ng ông và l n ng tây. sinh áp l c trong mi ng. l . trong c th tích ng quá nhi u CO2. ví d c i ng t ngh o. b i v y chúng ta không c m nh n c chuy n ng này. thông xu ng m i. gi cho giác m c và k t m c lúc nào c ng t. nh h ng n khoang m i. T i sao v y. mà nh ng ng tác làm co c m t khác. xu ng m i c a n c cho nên nó c coi là m t ³v s ´. nên m i ngáp. tuy n l ch ti t ra m t ít n c m t. khi n m t ta m ìa. Ngu n n c m t do âu mà có? Trong khoang m t. Nh ng g n trái t. Áp l c này nh h ng n khoang m i.5. ti c thay. c m t. kích thích th n kinh ph n x . Nh ng các b n ch quên r ng.T i sao lúc ngáp l i ch y n . m t.c a nó c ng có nh ng v t m c nh cây c i bên b sông. khói. chúng ta r t khó c m nh n th y trái t ang chuy n d ch. khi ch y n c m t bao gi c ng kèm theo n c m i ch y dài. bên trên và d i m i con m t u có m t tuy n l . t m th i ng n ng thoát c a n c m t. m y giây. ch c các b n c ng suy lu n c r i. chúng ta nhìn th y m t tr i. Cùng v i ng tác này. l i không có v t gì làm chu n. Khi ng i ta m t m i ho c lâu không th không khí t i m i. N c m t i xu ng hoà cùng v i n c m i s ch y ra ngoài. trong vòng 16 gi . tuy n l ti t ra kho ng 0. ho. Ban ngày lúc th c. tuy n l coi nh ng ng làm vi c. tháng mà thôi. nên trong m t th i gian ng n m y phút. Khi ng m t nh m l i. Ch có nh ng vì sao xa tít t p giúp ta th y c trái t thay i v trí theo ngày. ó chính là k t qu c a vi c trái t t quay quanh mình nó. 7. góc trong m i con m t (y h c g i là n i x ) u có các l nh thu th p n c m t. chúng ta s d dàng nh n th y trái t ang chuy n ng. C ng vì th . có th s n sinh ra n c m t. nên m i trào thành Thông th ng. do ó n c m t t tuy n l tràn vào m t. Tuy n l có ng thoát n c ch y vào b m t con m t. Các vì sao này quá xa. làm t ng áp l c trong khoang mi ng. ôi khi b i vào m t. ch b ng h t u thôi. không ch có ngáp. ng th i sát trùng.

T i sao v y? Lý do là mùa hè chúng ta ng g n trung tâm ngân hà. 9. l t th m trong vùng có a hình xung vì t tr ng c a b n i cao.sông Jordan . Các t ng nham th ch ó có ch a r t nhi u mu i khoáng. n i có ít sao h n.Vì sao 8. ngày càng m c. còn hàm l ng mu i trong Bi n Ch t l i cao n v y? Gi b n ra chúng ta s th y Bi n Ch t n m N i trên Bi n Ch t là vùng biên gi i phía tây c a Jordan. Do bi n không có ng ra nên nh ng khoáng ch t này u b gi l i toàn b .l i b rút b t áng k ph c v t i tiêu.Bi n ch t. êm mùa hè có nhi u sao h n êm mùa ông? Nh ng êm hè tr i quang. vì th nó m i c mang cái tên không l y gì p . Ánh sáng i t phía mép ³bánh´ bên này n phía bên kia ph i m t 10 v n n m ánh sáng. là chi c h th p nh t th gi i. n c sông ch y vào Bi n Ch t u có hàm l ng mu i r t cao. i t m t trên xu ng m t d i bánh c ng ph i m t 1 v n n m ánh sáng. ít m a. Chung quanh các sông ch y vào Bi n Ch t ph n l n là sa m c và nham th ch á vôi. D i sáng gi a là m t Trong h ngân hà c a chúng ta (Milky Way) có ph ng c a Milky Way. tr m t vài vi khu n. Ph n gi a chi c bánh trung tâm. M t tr i gay g t không ng ng làm cho n c trong cái ³v ng" kín này b c h i r t m nh. n i có nhi u sao nh t. Vì th . m t ngu n n c chính c a Bi n . Tháng n m qua. Nh ng t i sao trong khi hàm l ng mu i trung bình c a n c bi n trên t ng m t các i d ng ch có kho ng 35 ph n nghìn. không có sinh v t nào t n t i c. Th c ra. ra. trái t c a chúng ta ng rìa ngân hà. Trong khi ó. b i vì hàm l ng mu i trong n c bi n ây cao t i 270 ph n nghìn. hàm l ng mu i trong bi n ngày càng nhi u. Bi n Ch t không ph i nh h n t tr ng c a quanh t ng là bi n th c s mà ch là m t cái h không có ng n c. còn mùa ông. ng th i Jordan l i là vùng hanh khô. nhìn lên b u tr i chúng ta s th y chi chít các vì sao và rành rành là nhi u h n h n so v i êm mùa ông.Vì sao ng .i ngã xu ng Bi n Ch t không chìm? B i l i trong Bi n Ch t b n ng bao gi lo ch t u i. Vì th ta có th n i trên bi n nh m tt mg . T tr ng n c bi n còn l n h n c t tr ng ng i b n. K t qu là trong thu v c này. v i m t s con sông không l n mang n c vào. v i s kho ng 100 t sao và ch y u phân b trong l ng các sao dày d c m t chi c ³bánh tròn´. này h i d y h n chung quanh. Chính c i m này ã quy t nh tính ch t c a nó.

2. Ti u não c ng ph trách ng tác cân b ng. nh t là th n kinh giao c m b ng h ng ph n làm cho tim p nhanh. V mùa hè trái t chuy n ng n khu v c gi a m t tr i và h ngân hà g i là i ngân hà. B u tr i êm hè chúng ta nhìn th y chính là i ngân hà dày c các vì sao. chóng m t. l ng t giãn ra. quan tr ng h n c là Nhà càng cao t ng làm co m ch máu. gây ra hàng lo t ho t ng i n sinh h c. Ng c l i. th m chí còn có th nôn m a. 10. chân lông d ng lên. nên ban êm th y ngân hà kho ng 3 v n n m ánh sáng.M t tr i và nh ng hành tinh láng gi ng c a h m t tr i u n m trong h ngân hà. i ngân hà là khu v c ch y u c a h ngân hà. ng t trên nóc nhà cao t ng nhìn xu ng chính là m t lo i kích thích b t th ng v i c ng m nh. 3. huy t áp t ng t ng t. Th Mùa hè. khu v c i ngân hà n m v phía trái t ang ban ngày. N u m t tr i n m gi a h thì dù chúng ta nhìn t phía nào c ng th y s l ng sao trên tr i nhi u nh nhau. chân tay m hôi. chúng chúng ta nhìn v phía trung tâm ngân hà ta v phía i di n. s thông qua th giác. khi n ta chóng m t. Ng i ta c m th y chóng m t chính là do nh ng ph n ng ó. Mùa ông. th g p. Khi nhi u sao h n. ³b t l nh´ th n kinh cao c p nh t c a c th ng i. Hi n càng gây hi u ng t ng này làm cho ng i ta b chóng m t. gi ng nh say tàu xe v y. C nh t ng t trên cao khi n ta c ng th ng. thính giác tác ng vào ti u não. Còn m t kia c a trái t (vùng ang là êm) s không th nhìn th y nó. t p trung nhi u sao c a h . Trái t không ng ng quay quanh m t tr i. S c ng th ng này t o ra hàng lo t ph n x th n kinh. sao h n.T i sao ng trên cao nhìn xu ng l i th y chóng m t? i v i c th . làm nhi u ch c n ng ti u não trong th i gian ng n. Nó gây ra ph n ng theo nhi u ng khác nhau. gây chóng m t. cùng v i kích thích c a th giác khi nhìn xu ng. H u h t nh ng sao mà chúng ta nhìn th y b ng m t th ng c ng un m trong ó. 1. i u này làm ta nh t th i m t i c m giác th ng b ng. nên r t khó nhìn th y. nhìn th y ít s th y khu v c ó dày c các vì sao. Các kích thích khi tác ng m nh vào l p v i não. chúng ta g n trung nh ng h m t tr i cách trung tâm h tâm ngân hà. . n u nhìn v phía i di n trung tâm ngân hà s ch nhìn th y m t s ít sao trong m t ph n c a h . Lên cao s b kích thích b i áp l c không khí và ti ng gió. V mùa ông và các mùa khác. Nh ng nhân t này s nh h ng n c u trúc cân b ng trong tai.

Ph n xylem lõi g là tuy n v n chuy n n c và ch t vô c t r lên. vi c v n chuy n n c không b gián o n hoàn toàn. ít nh h ng n th n kinh con ng i. nh ng thân l i "v n không nhà tr ng". 12.Vì sao m t s cây c th r ng thân mà v n s ng? ôi khi ta b t g p nh ng thân cây c th cành lá xum xuê. b vi khu n xâm nh p ho c n c m a th m vào lâu ngày s m c nát. t o nên l r ng. t o ra s t ng ph n cao rõ r t v i c nh v t xung quanh. cây s ch t r t nhanh. Nh v y. i v i nh ng ng i ít khi lên t ng cao. s ng d n này nhi u vô k .V y t i sao lên t ng cao m i có hi n t ng này. thính giác và tinh th n quen d n. thân cây tuy r ng t i m c m t ng i vào trú m a c mà cây v n ra qu ! Th nh ng. ch t g gi a Thân cây r ng mà v n s ng thân do ngày càng khó c cung c p ôxy và c là do ph n lõi không ch t dinh d ng. Ph n lõi ph i là ph n quan tr ng nh t cây già tr nên vô tác d ng. Vì t ng cao là lên th ng. Có m t v thu c ông y th ng dùng. t ng d n. Ph n ploem trong l p v là tuy n v n chuy n ch t h u c t ng h p c t trên xu ng r . Có nh ng loài cây c bi t d b r ng ru t nh cây li u c th .Vì sao chim én bay th p thì tr i m a? . còn lên núi cao l i không? V n r t n gi n. cho nên không t o ra kích thích m nh. Mô ch t này n u c a cây. nh ng do cao c a nó thoai tho i. i u gì ã giúp chúng s ng tho i mái trong i u ki n th ng t t nh v y. Khi r ch t. do ó kích thích m nh m h n. làm cho th giác. Trong thân cây có hai ng l u thông v t ch t nh n nh p. ta s không b chóng m t. khác bi t v i chung quanh không rõ r t. n u b n bóc toàn b (ch không ph i m t ph n) v cây c th r ng. Hai tuy n ó g m nhi u ng ng. ó là vì toàn b con ng v n chuy n ch t h u c ãb c t t. N u l y quá nhi u v cây cùng lúc. T nh S n ông (Trung Qu c) có cây táo s ng m y tr m n m. r i m i thu g n l i và nhìn th ng xu ng. có th b ch t d n. ng ng n núi này v n th y nhi u ng n núi khác nh p nhô. 11. tr c khi i lên c n chu n b s n sàng t t ng. Trên m t cây. Thân cây m i n m m t to ra. nên n u ch m t s tuy n b m t i. t t nh t nên ng m nhìn phong c nh xa tr c. ó là vì r ng thân không ph i là c n b nh ch t ng i c a cây. Lên núi. g i là tr ng. r cây không c cung c p th c n s ³ch t ói´. dù cho núi cao g p nhi u l n toà nhà. do ó cây già thân r ng v n sinh tr ng nh th ng. cây ch m t i m t lo i "ru t th a" mà thôi. Khi ó. cành lá không c c p n c s ch t theo. k t qu c thân cây s ch t theo.

T t c nh ng cái ó ã làm cho lòng sông tr thành u n khúc quanh co. n u th y chim én bay thành àn sà th p xu ng m t t thì th ng sau ó. vì r t nhi u nguyên nhân. n i kia m t m t Quá trình l i và lõm m i cái cây. ng i ta l i nói r ng tr i s p có m a. còn khi áy sông th p h n thì n c sông ch y u xâm th c vào hai bên. n ng l ng y u. Không l chim én có kh n ng d báo th i ti t? Nguyên nhân là tr c lúc tr tr i. b sông d c. nên t c ch y hai bên trái ph i không hoàn toàn b ng nhau. nên nhi u loài sâu b c ng chui lên kh i m t t. trong không khí có nhi u h i n c. bùn cát tích ng càng nhi u. c m i khi th y chim én bay thành àn sà xu ng. tr i s m a. tr thành n i lý t ng cho các b n c ng. Trong khi ó n c b l i l i ch y t ng i ch m. hai u c a khúc cong c . Vì th phía b lõm. còn n c t ng d i l i t b lõm ch y ngang v phía b l i làm cho b lõm b phá ho i m nh m . ng t ng t. D i tác d ng lâu dài c a n c sông. bùn cát d b cu n i. lòng sông th ng không ph ng. M t khi ã sinh ra khúc quanh. lòng sông t ng i sâu. n c sông ch y u xâm th c xu ng d i.Vào cu i xuân u h . làm cho khúc cong và dòng ch y b tách r i. B i vì h ng dòng n c là ch y th ng vào b lõm. có n i l i khá r n ch c. nó s ti p t c phát tri n. bùn cát không nh ng b cu n i mà ng c l i còn tích t ngày càng nhi u khi n b l i ngày càng l i thêm. cu i cùng . Cho nên. b lõm do b không ng ng phá ho i mà ngày càng lõm. khi n chúng ch có th bay là là sát m t t. dòng sông ngày càng u n khúc. không nhìn th y. k t qu c a s xâm th c là lòng sông d n r ng thêm ra. mu i nh mà chúng ta trùng. ng vào nh ng b cánh m ng c a côn trùng. n i khác n a có thêm dòng n c ch y bên c a dòng sông t o nên t bên ngoài vào« các khúc quanh. có n i d b phá v . Nh ng hi n t ng ó u có th làm cho t c ch y c a sông m t n i nào ó nhanh lên ho c ch m i.Vì sao các dòng sông u n khúc quanh co? Vào lúc b t u hình thành dòng ch y. b l i vì n c ch y ch m. N i này b sông l m t chút. làm t ng t i tr ng. 13. Chim én sà th p xu ng b t côn Trong s các côn trùng này có loài l n nh chu n chu n. Ngoài ra vì áp th p. Chim én bay xu ng th p chính là b t nh ng côn trùng. Khi áy sông cao h n m c n c ch y vào sông. ng th i v t ch t hai bên b c ng khác nhau. th m chí cu i cùng b xuyên qua. Dòng sông tr nên quanh co. h n n a n c t ng trên c ng t b l i ch y vào b lõm. nh ng c ng có các loài m i. i m b t u và i m k t thúc c a m t khúc ngày càng g n. Nh ng n i n c sông ch y qua. sâu b này. khi i ch i ngoài ng.

b ph n ng n cây v n c u tiên ch m sóc.hình thành nh ng chi c h hình cánh cung. c bi t khi có gió và n ng to. lá c ng l i phát huy tác d ng t o ra ch t dinh d ng. ó là do khi b ng. vi c cung c p dinh d ng b h n ch và bên ngoài. lá không t n t i c n a. 15. sinh tr ng s ch m d n l i. nên dù cây ng ng a th c n lên ng n. nh h ng n kh n ng hút n c c a cây. Ph n ng n cây c u Có th b n s nói. còn ph i c t i m t n a ho c 2/3 m i lá. r ng d i tr c. v n t ng h p c m t s ch t dinh d ng. s thoát h i m t lá và cành r t m nh. ây c ng là m t cách gi i thích. cu i cùng trút n t chi c áo này. già tr c ch t tr c. Khi ng n cây l n nm tm c nh t nh. Ng n cành do c cung c p nhi u ch t dinh d ng nên v n dài mãi ra. nên s ng sót gi i sinh v t. i ph i c t b t m t ph n cành lá? Khi tr ng cây. càng lên trên ng n. Nh v y. mà ho t ng này l i òi h i nhi u n c. h th ng r ít nhi u ub t. cây thay màu lá t xanh sang vàng. Trong khi ó. r i l t . cho nên nó luôn a nhi u th c n lên ng n t ng nhanh s sinh tr ng. cá bi t có n i khi tr ng cây lá r ng. ng n cành. lá trên ng n cây s r ng mu n h n các b ph n khác trên cây. nh vào l ng d tr nó v n sinh t n thêm m t th i gian. lá cây v n quang h p và hô h p bình th ng. s r b th ng không còn kh n ng hút n c. Sau khi b ng i. ch t di p l c trong lá cây ch a b phá hu . khi y lá cây c ng m c d n theo. nh ng còn có cách hi u sâu h n. ng th i trong lúc ó. N u chú ý m t chút. th c n c cung c p nhi u nh t. Nh ng m c dù v y. ch c n ng t ng h p th c n c a lá kém d n. l ng n c . Trong quá trình sinh tr ng. sau ó lan d n n ng n cây. R ng lá c ng v y. khi b ng i tr ng ch khác càng ph i c xén b t lá. Lá phía d i ra lâu h n. ó là hi n t ng t nhiên c a tiên h n. ng i ta th ng t a và c t b t m t ph n cành lá cây gi ng m i em tr ng. m i khi mùa thu n. b n s th y lá trên cành chính i màu tr c tiên.Vì sao lá trên ng n r ng cu i cùng? mi n ôn i.Vì sao khi b ng cây Cây có lá càng to. tr c lá u cành nên r ng s m h n. m i cây c i u v n t i s phát tri n y nh t. hay h hình móng ng a (h Tây là m t i n hình) 14. i u ki n th i ti t thay i theo chi u h ng không có l i. lá càng r ng ch m. Lúc này cây r ng lá là do hai i u ki n: Bên trong. tr n tr i ón mùa ông t i.

nên gi c tr ng thái b ng ph ng. r i t ng b c hoá thành t ng th ch quy n c ng r n. xa trông nh m t cái bàn vuông. N u nh c a chúng là m t t ng th ch quy n c ng r n. Tuy v y. m t s núi không có các i u ki n trên. ra thì nhi u. có cái là do nham th ch k t tinh t xa x a. cây có th ch t do m t n c. m b o cân b ng gi a s n c hút vào và s n c m t i. Vì sao chúng l i b ng nh có ai g t o v y? Núi bàn Cape Town. Các dòng n c này xói mòn d n theo các rãnh. Các t ng th ch quy n này t áy n c nâng lên t ng i n nh. 17. khó b xâm th c phá ho i thì s gi c tr ng thái b ng ph ng lâu dài. làm cho l ng n c vào c th cây thì ít. m i khi ng i tàu th y qua m i H o V ng phía nam châu Phi. ngày m t dày. có th m i nâng cao c t l cây s ng. Sau ó v trái t x y ra nh ng v n ng nhô lên m t cách ch m ch p. áy h và vùng ng b ng r ng t th i i Thái vi n c . ó là do t ng nham th ch b ng ph ng phát tri n mà hình thành. n c ch y ã làm l ng ng nhi u t ng t cát. nh ng nh c a chúng c ng b ng ph ng. khi b ng cây em tr ng c n ph i c t b t m t s lá và cành v a ph i gi m b t s thoát h i n c. bùn và á cu i. d d n n héo khô ho c h i ph c ch m. R i trên t ng th ch quy n b ng ph ng ó xu t hi n nh ng sông.Vì sao m t s cây nhi t i có r khí sinh? . vùng T Xuyên. Nam Phi. ch c. Có cái là do á bazan nóng ch y t núi l a phun ra che ph mà thành. 16- âu ra nh núi b ng? Dù là khách du l ch hay thu th có kinh nghi m. Vì v y. hình thành nh ng vùng núi ho c gò i nh p nhô. còn hai bên d c ng nh b c t ng. công vi c gi a b r và b ph n trên m t t s không i u hoà.m t i càng l n. b xâm th c phong hoá lâu dài mà thành. nh ng t ng t t i v n ó d n d n tích t l i. thu c lo i núi c c hi m trên th gi i. N u b ng cây em tr ng mà không c t b t m t s cành và lá. Trên áy bi n. su i l n nh . Qua bao nhiêu n m tháng. th ng b "hút h n" b i m t ng n núi có nh ph ng l nh m t bàn. Trung Qu c c ng có lo i núi này.

hình s c a cây a. nam thiên v t duy logic. R khí sinh không có lông hút và chóp r . m a Các r ph giúp nâng thân nhi u. còn n l i r t ch m kh n ng nghe gi ng cao. g i là r khí sinh. n l ch v t duy hình t ng c th . h c. b c c nhi u bi n i. th ch h c (dendrobium nobile). C ng có lo i r khí sinh ch a ch t di p l c. chúng có th hút n c trong không khí giúp cây phát tri n. V m t t duy. Óc t ng t ng c a nam. vì v y không th hút c th c n. Cây thoát h i n c c ng r t l n. ph nh cái c nêu ra ho c liên h v i nh ng cái khác. Chúng hình thành do s thích nghi c bi t v i không khí nóng m. còn trí t ng t ng c a n l i l ch v quan h gi a ng i v i ng i theo h ng hình t ng. N th ng b gò bó trong khuôn kh c theo "tiêu chu n" mà làm. n t ng i hi m hoi. V kh n ng ngôn ng .Có ph i nam thông minh h n n ? Chuy n này qu là khó nói. n phân bi t và nh v âm thanh. n th ng mô t chi ti t và có màu s c h n. Các em nam thích i sâu nghiên c u. theo kinh nghi m. Do ó. tr u t ng. a s thu c quan h gi a v t và v t theo h ng logic. Ch ng h n. vi c tìm h ng. còn nam th ng có ý l . tuy nhiên. rõ ràng h n nam gi i. nh t là sáng ki n trong h c t p. n c ng phát tri n s m h n. mang các s c thái khác nhau. th m chí n dây nho c ng m c ra r khí sinh. ch . r khí sinh còn có tác d ng ph tr là nâng . buông lòng thòng nh dây th ng trong không trung ho c c m th ng xu ng t. M t khác. V t ng th . tính suy di n và logic. h h n h n n m t b c. Ngoài ra trong môi tr ng m t. các cây nh dây th ng xuân (hedera sinensis). ôi khi là nh ng s i r dài. góc c nh h n. Bài làm v n. i u này c ng có th gi i thích t i sao trong s các nhà khoa h c và phát minh. . v i nhi u lo i cây có thân to l n nh a. h n h n nam. kh n ng suy lu n t ng i m nh. nh ng l i khiêm t n h n v s l ng t v ng. i u lan (chlorophytum capense). ta th y r xu ng nh ng chi c r l n d ng t m. Hi n nhiên i u ó ph i do i u ki n c bi t m t m i có 18. Trong môi tr ng nhi t i n ng l m. Nh ng v kh n ng thính giác. d dàng ph n bác. Chính vì v y r khí sinh là m t gi i pháp t t b sung kho d tr d ch l ng cho c th . phái nam m nh h n trong kh n ng tri giác không gian. nam có v khá h n m t chút. Vì th . dò ng. phái y u l i Các em nam th ng có v t xa.Trên nhi u lo i cây vùng ông Nam Á. nh ng bù l i. vi t. V trí sáng t o. nói n ng và phát âm l u loát. trí thông minh c a nam và n t ng ng nhau. Do ó. có th quang h p t o ra ch t dinh d ng.

Ch c n móc c vào m t thân cây. nho« r t có tài leo trèo. vì sao m t tr i l n vào trong ám mây. m p. Lúc u. Nh ng n u không có i m t a nào. m t o n dây cu n c a ng n hublon v n ra kho ng không. ng n không bu c ó v n ang th ng ng. H mây này có th là mây t ng cao M t tr i l n vào mây. lúc ó s có m a. Qua tu i này. ch u n v ng lên t nhiên cong xu ng.ch a nhi u h i n c. Chúng leo ki u gì? Darwin t lâu ã chú ý n m t loài cây leo g i là hublon hay hoa bia. Khi ó. T tu i n tr ng cho n tu i d y thì. n u xu t hi n nh ng ám mây en l n sát ng chân tr i. Ch khi nào nh ng ám mây en l n ph kín sát ng chân tr i. m t lát sau b ng thay i. gi i thích hi n t ng này.Vì sao m t tr i l n vào mây thì êm s m a? Vào lúc x m t i. d a chu t. dây tr ng xuân. ó là vì có nh ng ám mây nóng di chuy n qua ng chân tr i phía tây. th i ti t m i có th thay i và tr i s m a. trí thông minh c a c hai gi i l i không có bi n i rõ theo tu i n a. chúng ng ra r i u i d n và ch t. m t tr i d ng nh l n vào trong nh ng ám mây y. c ng có tr ng h p m t tr i l n vào trong mây. que c i hay th m chí c t i n. tr c tu i i h c. tr c h t chúng ta ph i bi t. ph n d i l ra m t kho ng tr ng r ng. trí thông minh c a hai gi i không rõ r t. Nghiên c u cho th y.Bí quy t leo giàn c a cây xanh Bí. u th c a n gi m xu ng trong khi trí thông minh c a phái mày râu l i t ng lên. nh ng l i không ph i i m báo tr i m a. su t ngày êm không ng theo dõi nó. nh ng khi mây t ng cu n lên cao. sau ó b t u . s lan r ng và di chuy n t i khu v c ng i quan sát. 19. chúng s tho n tho t "bò lên". gió th i m nh. không ph i là d u hi u tr i Mây v t ng t p trung sát ng chân tr i m a. thì th ng là nn a êm tr i s m a. các cô bé nhanh nh y h n h n các b n khác gi i. d i tác d ng c a nhi t . Ông t nó trong nhà. Tuy nhiên.S khác bi t này còn phân theo l a tu i. Darwin bu c dây cu n vào m t cành cây. Hoa hublon (hoa bia) ch m t o n ng n u cùng không bu c. mây s tích t l i khi nhi t h xu ng th p nh t. nh ng ho c mây v t ng . Vào lúc n a êm. 20. tuy có hi n t ng m t tr i l n vào trong mây. phía tây. Thông th ng sau 20 tu i. o n leo lên giàn.

có lúc bên ph i nhanh h n. nên ng i ta v n b o "m t tr i m c ng ông". trái t hình c u. ch khi nào cu n vào v t gì nh c y c nó m i bám ch c không r i. Bu i sáng ng i ta th y rõ ràng là m t tr i m c lên phía ông. kh n ng bò leo c ng xu t hi n.Nói 'm t tr i m c c su i có th nhô cao h n mi ng c c? . nên ta c ng th y m t tr i "m c" lên t h ng ông. Tay cu n h t s c nh y c m. vì v y ta có c m t ng m t tr i "m c" t th p lên cao. trong c th th c v t có m t lo i ch t kích thích sinh tr ng có th làm t ng nhanh s phát tri n c a t bào. Sau m y phút dây cu n phát hi n mình b l a. nói v y là sai khoa h c. Tay cu n c a dây leo n u không ti p xúc c v i c t ch ng ho c cành cây. khu t là êm. D a chu t ã leo lên giàn b ng tay cu n nh th . vì v y m i có hi n t ng ngày và êm. ph n b che M t tr i m c bi n. Darwin ã t ng ùa v i lo i cây leo này. 22. nó l i v n th ng ra. nh ng khi n ng quá cao. b u tr i tròn úp lên. s phân b nhi u hay ít c a ch t kích thích s quy t nh t c phát tri n c a thân nhanh hay ch m. T t nhiên. Vì v y. h g p nh ng th nh cành tre ho c s i dây là l p t c cu n ch t. Ông c xát vào tay cu n. hublon. úng ra. nó l i kìm hãm th c v t sinh tr ng. trên th c t không có gì bám. ng ông' có úng không? Bu i sáng th c d y. li n cu n cong l i. b n s th y ông m t tr i i t t m c lên. h ng v phía m t tr i". và l n xu ng phía tây vào bu i t i. Th mà có ng i dám b o r ng m t tr i không m c phía ông! Không l l i có chuy n nh v y? Tr c ây. Khi trái t quay. nhìn v phía ông. nên c ng quen mi ng nói v y thôi. chúng ta ph i nói "trái t quay v h ng ông. góc nghiêng gi a m t tr i và m t t c ng l n d n lên. nó s có hình xoáy c. Thì ra. nó t ng ng vào m t v t nh cành cây ho c s i dây. ch ng khác gì ng i leo c t b ng hai tay v y. quay quanh tr c c a nó. Th c ra. C ng b i vì trái t quay v h ng ông. th là b t u s phát tri n xoay tròn. d a chu t khác v i bìm bìm. M t ng i ta quen nhìn th y th .chuy n ng xoay tròn.Vì sao n 21. Có lúc bên trái sinh tr ng nhanh h n bên ph i. Ph ng th c leo c a m p. ng i ta ngh trái t ph ng. nh ng ng i ta c ng m c k . Ph n trái t h ng v phía m t tr i là ngày. Chúng m c r t nhi u tay cu n. cu i cùng thì ch t khô. Nh ng nói v y có l dài dòng quá.

n c s nhô cao lên kh i mi ng mà không tràn ra ngoài. có th là t t ho c x u. c tính này còn g i là s c c ng b m t. Trong thiên nhiên.N ub n n c su i vào trong c c.Không nghiêng ng i. nên ch m c lên m t cây.Vì sao m t h t quýt m c lên nhi u m m? M t h t bình th ng ch có m t phôi. n c ph ng lên. g i là phôi vô tính. nên có th dâng cao h n m t c c khá nhi u. không cho cây th ph n. g i là phôi h u tính. Còn nh ng h t ch a nhi u phôi nh quýt. không qua th c các c tính c a cây m . vì quýt có th s n sinh c phôi vô tính. Trong i u ki n th ng. Các phân t n c trên b m t u hút nhau. b n ng d y kh i gh ! . Vì l ó. r i b nh t ng viên s i nh vào. s c c ng b m t s t ng lên. Chúng co kéo nhau trên b m t. Nh ó. Nói chung. dù h u tính hay vô tính. t s m c lên nhi u cây. c nh là c c c y b ng m t n p vô hình nào ó. n c su i u ch a m t l ng khoáng ch t nh t nh. M t khác. Ng c l i. 24. tinh. gi c c tính c a cây m . phôi u có kh n ng n y m m và phát tri n. ch t l ng nói chung có th nhô cao h n b m t S c c ng m t c c. ngoài làm gi t Khi n c l n t p ch t. h t a phôi nh quýt không nhi u. 23. quýt ch có m t phôi c th tinh. s c c ng b m t s b thay i. m t h t quýt n y lên m y cây non. quýt v n có qu và h t nh th ng. khi n ai c ng nhìn th y c. n u l n khoáng ch t. N u t p ch t là b t xà phòng. khi gieo. s c c ng b m t s gi m. cây m c t m m h u tính d b nh h ng c a tác ng ngo i c nh. cho nên có khi c t b nh c ho c b t kín nh cái. Nguyên nhân a phôi là s phân chia c a các t bào tr ng. Nh ng phôi còn l i do s bi n Thông th ng ng i ta tr ng quýt d ng c a các vách t bào tr ng phát b ng chi t cành vì chúng duy trì tri n mà hình thành. gi ng nh m t nhóm ng i tay c m tay nhau. nên nh ng phân t n l không d gì b tách riêng ra. ít bi n d . Cây chi t cành th ng là vô tính. Ng c l i. ho c c a các t bào ã th tinh. Tuy nhiên quýt.

làm cho não phát tri n. và hình thành t duy tr u t ng. bán c u não ph i i u khi n tay trái. và ng c l i. Ch ng qua là vì ng tác này ta ã làm theo ph n x m t cách vô cùng thành th o và nhanh chóng nên b n không ý mà thôi. Không nh ng ho t bát h n.. Bán c u trái chi ph i ph n l n ho t ng c a n a ph i c th . Thông qua s ch nh h p. tr ng tâm thân ng i ta r i vào trên m t gh . già n a các thành viên trong i tuy n bóng bàn Trung Qu c không thu n tay ph i. l c trên s m t t p y ch . li u b n có th ng d y c không? Có th b n s nói: quá d . m i b n th m t cái xem sao. Bán c u não ph i chi ph i n a bên trái c th . Nào. con ng i. Do ó. M t th i gian. ây. Bán c u não trái i u khi n tay ph i. 25. không gian và th i gian. g i là "bán c u u th ngôn ng ". mô men l c này luôn làm ng i ta ngã xu ng gh . não trái s phát tri n h n. n u ch u khó luy n t p tay trái. ch c n ng c a bán c u trái thiên v giai o n nh n th c lý tính. Th nh ng tr ng l c c a thân ng i i v i hai chân mà nói thì l i hình thành m t mô men l c. Theo th ng kê. Dù cho b n có dùng h t s c mình c ng u ng công thôi. ta có th kích thích t bào não khu v c nh t nh. có quan h c bi t v i s phát tri n ngôn ng . b n s thông minh h n y! Vi t tay trái theo t Não b chia thành 2 bán c u: trái và ph i. mu n ng v y chúng ta c ng ph i làm nh v y. các xung c m giác t o ra hình nh c th v v n v t. N u ta v n ng tay (nh t là ngón tay). n u ng i nào th ng dùng tay ph i. ho c hai chân không di ng v phía áy gh . Khi mông c a b n r i kh i m t gh . bán c u ph i thiên v giai o n nh n th c c m tính.B n ang ng i th ng trên gh . 15 em trong i u ki m Pháp thì có 8 em thu n tay trái. i. g i là "bán c u u th không l i". thông minh h n Ng i thu n tay trái nhanh nh n h n h n ng i thu n tay ph i.. Bình th ng khi ang ng i trên gh . Do ó.T p luy n tay trái s . Vì sao v y? V n là khi ang ng i. các xung c m giác t p h p m c cao nh t hình thành tín hi u ngôn ng và khái ni m tr u t ng. M i bên nhiên có l i cho s có ch c n ng thiên v các ho t ng phía kia c a phát tri n trí tu . n u n a ng i phía trên không nghiêng v phía tr c. ng i m i có th ng d y c. i u ó có ngh a là. tr ng l ng con ng i do l c ng d y thì ph n ng lên c ng khá ph c c a m t gh cân b ng. c th . N u nghiêng n a thân ng i trên v phía tr c cho ng th ng ng qua tr ng tâm r i vào hai bàn chân thì l c ch u ng c am t t s làm cho tr ng l c cân b ng. Th nào? Không ng d y c à.

Hãy kiên trì. hai bán c u não h p tác v i nhau cùng ho t ng. ch kêu m t ti ng. B c th hai. Trong hoàn c nh nào thì ch kêu? Khi chúng b k ch (nh r n) t n công. Có ng i coi thu n tay trái là m t t t x u. b sung. mà ch t ng c ng ho t ng phía bên trái. ng n i th n kinh có d ng: "bán c u não ph i . 26. b n có th co du i ngón tay trái. ng i thu n tay ph i. phát ra ti ng kêu. Thông th ng. i u này r t sai l m. và nhóm th hai g m các em thu n tay trái t nhiên. không có ngh a là bi n mình thành ng i thu n tay trái. Nh v y. hai bán c u não v a có s phân công. b n m i có các c ng chính xác. Thanh âm và i u c a các loài ch không gi ng nhau. B c th nh t. khi n âm thanh càng thêm vang d i. thúc vào nhau. dây thanh c a ch trong khoang h u.tay ph i". ngh c nhanh h n. mà c th c ng s nhanh nh n h n. làm rung dây thanh. nhi u em nhóm th nh t nói n ng không l u loát. c kêu r t to? C ng gi ng nh ng i. ng i thu n tay trái: "bán c u não ph i . thông tin t th giác n ng tác ng i thu n tay trái b t c m t khâu. ho c c m ch t hai bên thân. do ó anh ta ph n ng nhanh h n. M i l n ép. Không khí t ph i lùa nhanh qua. hãy làm b ng tay trái nh ng vi c tr c kia ch có tay ph i m i làm c cho n khi thành th o. N u có kinh nghi m. v a h n ch và bù p cho nhau. m i l n dùng tay trái u c m th y ng ng ng u. B n luy n t p tay trái. Nh v y. kích thích s phát tri n ng uc a não b . nh xâu kim. b n có th oán bi t ch là m t trong r t ít loài ch nào ang kêu d a vào thanh âm c a nh ng ng v t th c s chúng. Ng i thu n tay ph i. Khi nó kêu. Trí thông minh phát tri n rõ r t! Sau cùng. b n s d n th y r ng. h p tác. B c th ba. Nhi u con chen chúc nhau m t ch . l n l t t ng ngón m t. Các nhà khoa h c ã làm cu c ph ng v n hai nhóm tr em: Nhóm th nh t g m các em thu n tay trái c "s a ch a" thành thu n tay ph i. Nhóm th hai ng c l i: Các em tr l i l u loát nh m i a tr bình th ng khác. Rõ ràng. ra s c s a ch a.Vì sao ch .Quá trình t th giác t i ph n ng ng i thu n tay ph i và tay trái có khác nhau. Riêng ch c còn có ôi túi kêu hai bên h u.bán c u não trái . kêu b ng dây thanh. vi c c công s a ch a cho ng i thu n tay trái ch có h i. K t qu . Làm i làm l i cho n khi thành th o. không nh ng b n có ôi tay khéo léo. trí l c phát tri n ch m. ch c ng kêu. Nên rèn luy n tay trái ra sao? Th c t . v tranh. th m chí không làm n i vi c nh c m a ch ng h n. chúng c ng kêu. ch kêu d n d p.tay trái". túi hai này phình ra phía ngoài. làm m t s vi c khéo léo b ng tay trái. thu n tay ph i hay thu n tay trái u do b m sinh. N u ta dùng ngón tr n vào l ng.

Chúng có thân th p.T tc nh ng hình th c t v này u giúp cây ch ng tr k thù t t h n. trong cùng m t hoàn c nh. m i ch u khoe nhan s c. Nh ng c ng có loài ph i i n lúc hoàng hôn ã tàn. Vì s s ng còn. Lý do là chúng có kh n ng ch ng b nh cao h n h n cây tr ng. cây ã thay ic ut o sinh lý bên trong. Nhìn b ngoài. rèn luy n nên tính ch ng ch u ngoan c ng.Mùa hè. Các nhà khoa h c r t coi tr ng u i m kháng m nh c a cây d i. Vì sao v y? n gi n vì cây nho d i m c lên không c ng i quan tâm ch m sóc. h ng d ng. nh ng s c hoa tr ng vàng nh t nh t xem ra càng l l i. n ng ch ng b nh cao? Cây d i th ng s ng trên ng ru ng ho c nh ng n i t hoang hoá. thích ng v i i u ki n kh c nghi t bên ngoài. m. p tr êm u nh t màu? Hoa th ng n vào ban ngày. cho thu nh p cao. kh n ng ch ng b nh m lá c a cây nho d i cao h n h n so v i cây nho tr ng: Trong khi phi n lá cây nho tr ng Cây nho tr ng hay y nh ng m en (m t d ng n m) thì lá cây nho m c b nh m lá. e do . là n i ch tr ng nhi u nh t. Thì ra ó là ti ng g i c a tình yêu! Con cái nghe th y ti ng kêu c a con c li n ng n giao ph i. Ch n c nông.Ví d . ng th i có kh n ng kháng b nh t t. l i h u nh không có m en. nho lông. n m gi sáng. qu bé và chua. côn trùng.Vì sao hoa n 27. l t l i. quy n r nh h ng. ánh sáng y . B ng cách lai t o. ho c khi tr i s p sáng. nhi u cây d i trên thân ho c trên phi n lá c a nó có r t nhi u lông nh . h hy v ng t o ra nh ng gi ng cây tr ng m i hoàn thi n. b nh d ch.. cúc. nên th i k tr ng c a ch ây c ng s m h n. Th i k sinh s n liên quan m t thi t v i nhi t . có cây mang ct .. h n hán.... v i s c màu m. c tính này cho ta bi t cây có kh n ng thích nghi v i i u ki n ngo i c nh b t l i cho s s ng hay không.. 28. chúng chi n ut i này qua i khác. bìm bìm. sau c n m a. Mi n nam mùa xuân n s m h n mi n b c. Bìm bìm th ng c n lúc chi u ch p ch ng. Không ít loài hoa . Ví d .. b u và m p. nh ng các nhà khoa h c gây t o gi ng l i r t c m tình v i chúng. ch kêu râm ran nh giàn ng ca. l i b nhi u k thù nh gió tuy t. h p d n v i nh ng côn trùng n êm. còn b u và m p l i lên h ng vào lúc b n.Vì sao cây d i có kh v Bìm bìm . Các i di n tiêu bi u cho v pv êm là hub lông. d i nh nho gai. chúng có v x u xí h n cây tr ng. có cây l i có r t nhi u gai. cành lá nh .v bình minh. Trong màn t i sáng b ng l ng.

di n ra hàng tr m tri u n m: Ban êm. cây súng ngâm n a mình d i n c. không ph i t t c các loài hoa êm u có màu tr ng ho c màu nh t. d i lá có r t nhi u r c . kiêu hãnh xoè lá và chìa hoa lên tr i. C ch nào ã giúp sen? R cây hút n c và ch t khoáng trong t. nh ng c n ph i có không khí nó m i phát Hoa súng là c dân quen tri n bình th ng. ch có các màu tr ng ho c vàng nh t m i hi n lên t ng i rõ. Chúng n vào lúc ch p t i và có màu tím s c s . t v ng n c là ã ng c ngo i r i ch t. r c a nó c ng m c trong bùn. nh ng cây sen. c i m chung c a hoa êm là chúng có s c màu r t nh t. vào trong r . và tìm n giúp cây truy n ph n hoa. Trong khi ó. th ng là tr ng hay vàng nh t. lâu d n th i r a. Theo các khoang r ng gi a các t bào. thi u không khí nó s ng ng sinh tr ng. nh ng trong ngó sen l i có r t nhi u l to nh khác nhau. cung c p y d ng khí cho b ph n này hô h p. th m chí ch t ng t. K th c không ph i r th t mà là bi n d ng c a lá. Tuy nhiên. Ngoài ra. ng th i trong lá l i có nhi u khoang r ng n thông v i khí kh ng c a lá. thông v i nhau thành m t h th ng d n khí. Khi r ã ch t thì thân cây c ng theo. Vì v y ngó sen tuy n m sâu trong bùn nh ng v n s ng bình th ng nh t do th qua m t lá. hô h p t nhiên g p khó kh n. ó là k t qu ch n l c t nhiên i v i sinh v t. m t môi tr ng r t y m khí. M t ví d khác là c u. ôxy c phân tán i kh p r . m t s th c v t thu sinh còn có c u t o c bi t. Hay nh bèo ong. Ông cho r ng. 29. Ví d loài sen. nhi u loài côn trùng t ra r t nh y c m v i màu tím. cho phép l ng ôxy ít i hoà tan trong n c th m qua (th m th u).n vào gi a êm nh hoa ãi tiêu. v n th bình th ng trong i u ki n ít ôxy. N u r b ngâm lâu trong thu c c a các m l y. song th t k l . Màu này tuy khó nhìn.Th c v t thu sinh vì sao không th i r a? Gi a m. Nh ng l này n thông v i các l trên cu ng lá. Chúng ã thích nghi hoàn h o v i môi tr ng "khó th " này. hoa u ván ho c hoa thu c lá. m nhi m tác d ng c a r . n c. và chúng th ng có cánh to h n hoa n ban ngày. . Nh ng r c a cây thu sinh l i khác. nh ng cu ng lá phình to. Trong l p v r cây thu sinh u có nh ng khoang r ng t ng i l n gi a các t bào. Nh v y. Ví d hoa ph n là m t ngo i l . thích nghi v i môi tr ng n c. bi u bì r cây là m t l p màng m ng m c. hình thành r t nhi u túi khí. Nhà bác h Darwin là ng i u tiên gi i thích c bí m t v s "nh t màu" c a hoa êm. d i ánh sáng r t y u c a tr ng sao. c bi t. bông ch g p c n m a dai d ng vài ngày. c i m rõ nh t là chúng u có th h p th ôxy trong n c. côn trùng n êm m i nhìn th y chúng. ch a khí cho r th . Tuy chúng s ng trong bùn. d l n vào êm. cánh ng ngô.

Ng i ta s d c n giao ti p là tho mãn nhu c u tâm lý c a cá nhân. phóng khoáng. chúng ta càng yêu thích h . nên th c v t thu sinh có th s ng lâu dài trong n c mà không b th i r a.li u có c m i ng i thích g n không? Ch a ch c! H th ng gây ra c m giác siêu phàm thoát t c. l i ph m khuy t i m làm ng i ta ghét nh t. ng i tho i mái nhâm nhi cà phê. 30. khiêm t n. t t o ch t h u c . m c yêu thích c a sinh viên dành cho b n v ti n s ó c x p theo th t : B. V y m t ng i bình th ng ph i nh th nào m i c yêu thích? Theo các nhà tâm lý. n u có chút khi m khuy t nh . v n ng i u ng cà phê. V B c ng gi i ph i h n . nh ng có khi m huy t i m nh c a thích h n ng i hoàn thi n. T bào l p v ch a ch t di p l c có kh n ng quang h p. c n th n« tóm l i là th p toàn th p m . ng i ta u thích nh ng ai mang l i cho h s bù p nào ó. li u c ng này gi i m t bài t p khó. thông minh c ng i ta thích h n ngu n.M i phân v n m i có ph i ã là hay? Ng i thanh thoát. nhi c móc. Các nhà tâm lý h c ph ng Tây nêu ra thuy t "c ng hoá h p d n giao ti p". V C không gi i ng i? c. C. V D không gi i c và ánh cà phê. l i có ³th c n n´. các nhà khoa h c nh m y tr m sinh viên bình lu n. i u ó liên quan n "hi u ng b c l nh c i m". cao quá không v i t i. "Hi u ng b c l nh c i m" cho chúng ta bi t: Ng i u tú m i m t. s rút ng n kho ng cách tâm lý v i ng i khác. Nh có th hô h p bình th ng. i di n cho tr ng phái này là Bern và Croley. A. nh y c m.« u làm cho ng i ta chán ghét tiêu c c. Theo ó.hu ng chi là c. khi n h d g n h n. ng i th p toàn th p m ch a h n ã c m i ng i a thích nh t. tán ng có th t o cho ng i ta c m giác vui s ng tích c c. Nh ng kích thích có tính bù p nh m m c i. V ti n s A gi i xong. Sau ó. Ng c l i. Cho nên i t ng càng làm cho ta tho mãn nhu c u ó. và ghét k tr ng ph t mình. chân tình. thích m t ng i nào ó có ngh a là i ph ng có s c h p d n v i mình. nh ng ánh cà phê. . ti n t i gây h p d n. nh ng kích thích có tính tr ng ph t nh oán trách. khôi hài. L p cutin (v n gi cho kh i m t n c m t lá) không phát tri n ho c hoàn toàn không có. hoa nghi m trên 4 v ti n s nh sau: H cho 4 v c ng ph i ghen. K t qu . ng i có n ng l c cao. Tuy v y. ành ph i ³ ng t xa mà nhìn´ v y. thông minh. Còn ng i có n ng l c kém. l nh nh t. D.L p bi u bì c a thân th c v t thu sinh c ng có tác d ng nh r . tôn tr ng. d n n xa lánh. Thí Ki u toàn v n n n i. tháo vát. i u này ch ng t . Các nhà tâm lý h c ã làm thí nghi m ch ng minh r ng.

ông ta c ng ch có m t cái u và m t b óc mà thôi. nó s ph n ng c c k mau l . bên trong ch a y n c. N u b n n ng tay. tr ng tâm h ng ph n là ánh àn. s cân b ng trên xe p cao và ch ng bát trên u ã t n trình t ng hoá. Th là ph n d i b ng lá x p xu ng nh qu bóng xì h i. t t c các lá u c p xu ng. khi ta lao ng trí óc c ng th ng. V i di n viên xi c. 31.Vì sao cây x u h c p lá khi có v t ng vào? Cây x u h còn c g i là cây trinh n . lá b ch n ng. . N u xem xi c. khi n ta có th chú ý thêm ôi ba vi c khác n a. lu t th ng m i. các i m h ng ph n khác s m t i. L nào Napoleon l i có 4 b não? Th c ra. S th c. 13 ng i v i vã ghi t c ký mà v n m t m hôi không theo k p ông. mà c v n v n lên gi cho ch ng bát trên u kh i . cùng m t lúc có th nói n các i u kho n c a lu t dân s . i u này có liên quan t i "tác d ng s c c ng" c a lá x uh . Ch ng 10 giây. s c c k khó kh n. "Phân ph i chú ý" là gì: Khi ta chú ý vào m t vi c. có nhi m v duy trì mà thôi. Có b n cho r ng v a nghe ài. phân ph i chú ý thành th o c nh v y qu là m t công phu. Khi b n ng tay Lá x u h thu l i khi vào. Còn ng i m i t p guitar. v a làm bài s r t hi u qu . Cái h n ng i c a v hoàng này là bi t "phân ph i chú ý". khi so n th o ³B lu t´ nhà n c. i u ó có ngh a là. t c d n lên hai bên phía trên. nh th ch làm phân tán chú ý mà thôi. b n c ng s th y ng i di n viên ph i làm vi c này khi v a dùng chân u a bàn p gi th ng b ng. trung tâm h ng ph n s là hát. Nh ng ng i này ph i bi t ch i guitar nm c nhu n nhuy n.m t lúc làm hai vi c không? S sách chép l i r ng Napoleon n c Pháp. trong i não s có m t trung tâm h ng ph n. n c trong t bào b ng lá l p g p m a gió. l i mu n làm m t lúc 2-3 vi c. K t qu là h c t p s kém hi u qu . lu t hình s . vì v y s c chú ý c a di n viên ch còn t p trung vào vi c á bát lên u. cu i cu ng lá có m t mô t bào m ng g i là b ng lá. Khi ó. trong khi m t chân khác l i á bát ti p t c ch ng cao thêm. còn xung quanh là m t s i m h ng ph n y u. th m chí nm c t ng hoá. Khi trong i não xu t hi n m t trung tâm h ng ph n r t m nh. ánh guitar ch là trung tâm h ng ph n y u. nó l p t c th hi n ngay s "e l " c a mình b ng cách khép nh ng cánh lá l i. Ch ng h n ng i v a ánh àn guitar v a hát.Có th 32. còn phía trên l i nh qu bóng b m c ng. vì th không th hát c ng th i. Khi b ng nh . Mu n th c hi n phân ph i chú ý ph i có m t i u ki n: trong các hành ng ph i m t ho c vài hành ng ã r t thành th o. ng nhiên.

Ch c n còn xa xôi h n n a: 23 n m ánh sáng. Không rõ h i ki u gì.000 C) và c ng ánh sáng m nh g p 10 l n c a m t tr i. 34. Ng u lang và Ch c n là hai tinh c u l n h n c m t tr i. v i nhi t b m t cao h n Ng u Lang t i 1. khép l i. thích nghi v i i u ki n t nhiên. Bên c nh còn có hai sao nh . b u tr i. ch th c t .Vì sao chó ng gi u mõm. Nh ng ch ít phút sau. ta th y ánh sáng phát ra có màu sáng xanh. c tính này r t l i cho s sinh tr ng c a cây. nó s a tín hi u kích thích lan r ng n các lá khác. Sao Ng u lang cách trái t 16 n m ánh sáng. nên chúng ta ch th y hai thiên th này nh hai ch m sáng nh trên b u tr i. ph ng nam th ng g p nh ng tr n m a bão l n. lá l i xoè ra nguyên d ng nh c .ó là Ng u lang. dù Ng u có phóng Spacy i m i (100 km/h) c ng ph i m t 43 t n m m i Sao Ng u lang. khi n chúng c ng l n l t khép l i. b c qua sông Ngân g p nhau. mèo ng cài tai? Gi u mõm i b o . g pv ! sao Ch c n và Vào s m t i mùa hè. nhìn gi ng b n chi c thoi d t v i. v i kho ng cách 16. 21 l n m t tr i! B m t Ng u lang nóng t i 9. Th c t . hàng n m c n ngày 7/7. ó chính là sao Ch c n . Th tích c a Ng u lang l n g p ôi và c a Ch c n g p.000 . Kho ng cách gi a Ng u lang và Ch c n n trái t c ng r t xa. cây x u h thu lá l i khi g p m a gió s giúp nó c u c các lá non 33.4 n m ánh sáng. Bên c nh có b n sao nh .. Ch c n còn d d i h n n a. Ng u lang và Ch c n l i b c qua c u Ô Th c. ta nhìn th y m t sao r t sáng trên d i ngân hà..000 C (m t tr i: 7. Còn bên kia sông Ngân (d i ngân hà). b ph n d i b ng lá l i d n y n c. Vì xa nh v y.Có ph i Ng u-Ch c m i n m g p nhau m t l n? Theo truy n thuy t.i u ó làm cu ng lá s p xu ng. v phía ông nam có ngôi sao khác h ng v phía Ch c n . Khi m t lá khép l i.

m ch d n trong cu ng lá không v n chuy n n c n n a. i v i nó. Tuy nhiên. cu ng lá ch bám h vào cành. thì mèo ta l i b n b u cài tai xu ng chi tr c. lúc th i ti t n ng m hay trong môi tr ng quá quen thu c. nó m i gi tai nh ³gi n tín´ v y. v "b o b i". và ch m i ch m ông. nó có bi n pháp hành ng ngay. Mèo l i có thính giác c bi t nh y c m. N u chó thích d u mõm xu ng d i chân tr c. n u cây v n gi nguyên di n tích thoát h i n c (ch y u là m t lá) s x y ra tình tr ng "vào ít ra nhi u". Cu i cùng.Vì sao cây ôn i r ng lá mùa thu. tai l i là v t quý giá nh t. Khi b t chu t.T th ng c a chó và mèo hoàn toàn khác nhau. th m chí e d a tính m ng c a cây. ng th i thu d n d n h th p xu ng. khi n lá thoát ra r t nhi u h i n c. chúng ng khì trong t th du i dài tho i mái nh th ng. vô cùng b t l i. m i nh n bi t s thay i c a môi tr ng xung quanh. Trong hoàn c nh ó. mi n nhi t i tuy không có m i e d a vì giá l nh. khi thu sang. lá s trút xu ng. Kh u giác c a chó vô cùng nh y c m. do l ng n c ít. Vì v y. m t khi có tình hu ng gì ó. L ng m a mùa thu mi n ôn i t ng i th p. cái m i hay c quan kh u giác là c bi t quý giá. cây nhi t i r ng vào ông? mi n nhi t i. nó dùng tai nh n bi t s thay i môi tr ng xung quanh. lá ã r ng rào rào. mèo c n n ôi tai th m dò n i c a con m i. Tuy v y. ngoài ch c n ng hô h p và quang h p còn th ng xuyên thoát nhi u h i n c. i v i nó. lá cây già i và khô. nhi t lúc này v n khá cao. i v i s thay i khác nhau. cây ã tr tr i ki u "m t áo". mèo và chó c ng ch ng c nh giác cho l m. Vì v y. nên lúc ng nó gi u mõm và m i c nh gi i ng t nh chung quanh. lá cây v n xanh. m t m t gìn gi tai. Gió thu th i t i. Vào tháng 11-12. 35. Hàng ngày. ho c ch h i ch m vàng. kém h n l i. khí h u r t khô hanh. khi có âm thanh gì ó. N u không trút b t . c ng v i khí h u khô th cung c p n c hanh. kh n ng h n ch thoát h i n c m t lá c ng cho nó. Ho t ng hô Lá r ng vì cây không sang. l ng n c do cây hút gi m nhi u. Trong cu c s ng hàng ngày. Cho nên lúc ng . chúng sinh ra các ph n ng khác nhau. nhi t h p c a r vì th mà y u i. dùng ngay m i phân bi t ho c s a d d i th uy. chó dùng m i phân bi t m t s v t. Nh ng cùng th i i m ó vùng ôn i. ngu n n c d tr trong lòng t c ng ít i. Tai cài vào chân tr c. i u gì khi n chúng trút b b cánh c a mình s m nh v y? Lá cây. i u này có ích gì v i chúng? ng v t dùng các c quan c m giác nh m t. nh ng v n có mùa khô và mùa m a. phán oán tình hình c a k ch và phân bi t ng i. tai. m t khác tai dán trên m t t.

vì th n c khó thoát h i. càng c m th y d ch u. vì thông qua ti p xúc da. tùng bách l i ra lá m i. Tâm lý h c còn cho bi t. nh ng có th cho kh con bú. V y nh ng cây lá xanh b n mùa nh tùng. s c m th y 36. Nh t là khi kh con b e d a.m t ph n lá. chó bông.. ng th i bên ngoài còn có l p cutin b o v . nh ng con g u bông. con m t ngày càng nhi u. " ói da" và nhu c u ôm p Thí nghi m này tuy là trên kh . i v i nh ng em cô n không có b n. lá c a nó có th tr qua mùa ông. bách thì sao? Cây xanh quanh n m v n ph i r ng lá. trong vô s ch i b t m t. n xuân. Ch có i u là tu i th c a lá cây tùng bách dài h n (s ng ct 3 n 5 n m). V y t i sao tùng bách l i không b r ng lá trong ti t mùa ông khô l nh? ó là vì lá c a chúng dày và nh h n các loài cây khác (lá kim). nh ng i v i tr em c ng úng. cây s không th cung c p n c cho lá. M t con khác nh i bông v i l p v b ng nhung. con hai ng i m gi : m t m b ng l i kim lo i tr n tr i. gây nên hi n t ng ng a ngoáy. m h n là nh ng v t c ng và l nh.T âu tr . các em c tho mãn. b n ch i a Harlow ã thí nghi m v m t này.. Nghiên c u quan sát cho th y tr em th ng thích nh ng v t m m. bao gi c ng là ni m c m th m kín c a tr . không nhìn k không phát hi n c. Kh con ch n ai? Trong thí nghi m. Vì th ng i ta t ng chúng không bao gi r ng lá. th bông. Hi n nay trên th tr ng còn có m t xu h ng là thú nh i bông càng to càng bán ch y. cha m ph n l n u b n công vi c. Kh n ng thoát h i n c c a lo i lá này ch b ng m t vài ph n ch c các lo i cây có lá to khác. ông Harry Frederick G u bông. Các em t tên cho thú nh i bông. Tr em có c m t con thú nh i bông g n b ng mình. ngoài nh ng lúc c n n nó m i i tìm con m kim lo i. Cho nên. B m t thoát h i n c r t nh . thú nh i bông tr thành ng i b n thân thi t nh t c a chúng. ng ngu y. vì ti p xúc v i thú nh i bông nó c m th y sung s ng. thú nh i bông giúp các em lo i b c c m giác này. S lá già khô r ng. không th ch m sóc chúng su t ngày. ch i v i nó và c m th y sung s ng. Trong hoàn c nh ó. tr em n u lâu ngày không c ôm p vu t ve kích thích da. thích thú nh i bông? G n nh là s thích muôn th a. Chúng có gì c bi t mà quy n r các em n th ? Nhà tâm lý h c ng i M . hè. cáu g t. nh ng không r ng h t cùng lúc mà khô héo d n t ng b ph n. sinh ng và k l . nh ng không bi t cho n. T i sao v y? Lý do r t n gi n là thú nh i bông to di n tích ti p xúc da càng l n. do ó r t nhi u em 5-6 tu i b ³ ói da´. dù b t ng. nó ôm l y con m nh i bông coi nh ch d a v ng ch c cho mình. Ông cho chú kh thích c a tr . còn h u nh m i lúc m i n i nó u coi ch c a con m nh i bông là nhà mình. l i càng ít có d p vui ùa v i con cái. chúng s sinh ra c m giác ³ ói da´. i c a hàng. thích p phá. Ngày nay.

m t ta s th y chúng to h n.Vì sao bình minh và hoàng hôn. Hình 1. còn lúc khác l i ch bé nh qu b i. hay còn g i là tác d ng th u quang. Nh th . Khi m t tr i và m t tr ng m i m c ho c s p l n. các v ph huynh c ng không nên c m oán. G n ó l i là núi i. m t c a con ng i nhìn m i v t d sinh o giác. (2) Hi n t ng o giác quang h c. 38. phía ng chân tr i ch có m t góc kho ng không. Kho ng cách gi a trái t và hai thiên th này t sáng n t i h u nh không thay i. m t tr i trông to h n? M t tr ng quay quanh qu o c a trái t.nh b n mình. vòng tròn tr ng gi a n n en). b u tr i bao la không có v t gì khác. m c dù chúng to nh nhau. ch c t sao gi cho chúng s ch s là c. m c dù chúng b ng nhau. K t h p hai ví d trên. chúng ta th y chúng nh h n l i. thói quen ng chung v i thú nh i bông ch ng có h i gì. khi m t tr i ho c m t tr ng m i m c ho c s p l n. Hình1: Vòng tròn nh gi a bên ph i nhìn có v l n h n bên trái. M t khác. Ng c l i n u nó gi a các v t khác to h n.Ch t nh t trên mình cá có tác d ng gì? . Hình 2: Hình tròn màu tr ng nhìn có v to h n hình tròn màu en. trái t quanh m t tr i. nhà c a ho c các v t khác. T i sao v y? Lý do là trong nh ng i u ki n nh t nh. Khi ó. Th mà có lúc ta th y m t tr i ho c m t tr ng to nh cái nia. b n phía u m t i khi n ta có c m giác chúng sáng h n (nh ví d 2. vì v y ta có c m giác chúng nh to h n ra. ta s th y nó to h n bình th ng. 37. Nh ng khi lên t i nh u. chúng ta có th gi i thích hi n t ng thay i l n c a m t tr i và m t tr ng nh sau: Hình 2. Chúng ta hãy xét hai ví d : 1) Khi ta m t v t vào gi a các v t khác nh h n. to h n n a l i có c m giác cb ov . cây c i. ta l i th y nó nh nh l i. M t chúng ta t nhiên s so sánh m t tr i ho c m t tr ng v i các v t k trên.

m hôi thoát ra. d u không "th m m " chút nào! M t khác. n mùa sinh . thì dù nó trong ch u. Ch t nh n c ng giúp cho da cá có kh n ng th m th u bình th ng và ng n các ch t b n trong n c th m vào mình. i? Ng i có tuy n m hôi d i da. Nh ng chó l i không có tuy n m hôi d i da mà . b n c ng ph i t n khá nhi u calo m i b t c nó. Có m t loài cá rô c còn th i ra nh ng bong bóng nh k t h p v i ch t nh n ti t t da t o nên nh ng bong bóng n i trên m t n c. vi khu n và các sinh v t nh d i n c xâm nh p qua da.. L p áo nh n bao quanh mình cá ã phát huy ph n nào tác d ng l i h i c a mình.. ng th i giúp cá không b các loài ng v t ký sinh. nó ch còn cách làm mát nh lè dài l i ra. làm cho n c thêm trong. c th b nóng lên. L cá s ng môi tr ng n c trong.V i m t con cá trôi hay m t chú cá chép ang tràn tr s c l c. m i khi có n c l ho c m a to làm c n c.Vì sao chó hay lè l Chó lè l i thoát nhi t l ng. thúc y s to nhi t c a c th . Ch t nh n giúp b o qu n cá t nhiên vài gi sau khi b ánh b t.Vì sao hoa trên núi có màu s c s c s ? . mà ngay c nh ng lúc chó ch y nhanh ho c ánh nhau. Th c t . 40. do da cá v n còn l p ch t nh n bao b c ng n vi khu n thâm nh p nên cá không th i r a ngay. l i. Ch t nh n này bao ph kh p mình cá giúp chúng b i l i d dàng trong n c. da loài cá gai c ti t ra nhi u ch t nh y k t ch t các cây c d i n c thành t cho cá gai cái tr ng vào ó. Ch khi nào vi khu n phân hu h t l p ch t nh n trên mình cá (kho ng vài gi ) cá m i n và th i r a. gi cho mang cá s ch s hô h p bình th ng. B i v y. kéo dài tu i th c a nh ng loài th ng xuyên ph i s ng trong môi tr ng n c c. Ngoài ra. Khi cá còn s ng. Sau khi cá ch t. th ch t tr n nh y này còn có tác dùng k t t và l ng trong ch t bùn trong n c. dù không ph i là mùa hè. làm gi m nhi t b m t c th . ch t nh n trên mình chúng có vai trò nh "phèn chua" t nhiên làm k t l ng bùn b n. nó c ng lè l i to b t nhi t l ng. vi c lè l i th t dài c ng giúp chó ph b t h i nóng bên trong. tr ng cá cái s dính vào d i nh ng bong bóng ó. lúc nóng quá. b c h i. 39. Khi tr i nóng. nh h ng t i s c kho . trên da c a nó có m t l p t bào hình thoi luôn luôn ti t ra ch t nh n r t tr n.

vào th ng n i da b ng có th phình to. vì u r n n i v i m y cái x ng c m. 130 .. làm cho t bào d n thích ng v i môi tr ng. loài bò sát này còn ph i em con m i ã b t gia công m t phen. Trung Qu c. Vi c t o ra nhi u ch t d ng caroten và antocyan ng th i c ng khi n màu hoa vô cùng s c s . Ng c r n không có x ng m ác xuyên t i x ng s n. x ng cánh. có th c ng c. u n i v i nhau b ng dây ch ng r t àn h i. Con r n chuông có th nu t ch ng m t con tr n to ngang ng a. C m r n (t c hàm d i) m r t r ng xu ng phía d i. Tr i qua quá trình u tranh lâu dài v i môi tr ng s ng kh c nghi t ó.B ng cách nào r n nu t con m i to g p nhi u l n . lam. không gi ng v i các ng v t khác là g n ch t v i x ng u. mi ng c a nó. vì v y mi ng r n không nh ng có th m ra th t to. b n s th y chúng r c r . vì hai ch t ó h p th nhi u tia t ngo i. Nguyên do là u r n và các x ng h u quan m khép không gi ng nh các ng v t khác. nh ng n u lên các nh núi cao.. th t ch ng khác gì cho thêm l ng l n ³d u nh n´. các x ng c a b hàm u kh p ng v i nhau. vì v y th c n t h u xu ng h ng. Nó bóp bóp. gây tr ng i cho s t ng h p ch t nucleotid. làm cho nhi m s c th c a t bào th c v t b phá hu . ng th i r n còn ti t ra r t nhi u n c b t. khi nu t nh r ng hình móc câu giúp a th c n vào h ng. x ng ngang. r t b t l i cho s r t a s c. tím« Trong hoa có nhi u s c t nh v y. H n n a. n n n n thành s i dài. nên x ng s n có th t do c ng. nh ng còn y u t gì n a m i khi n chúng muôn màu nh th ? Nguyên do là tia t ngo i trên núi cao chi u r t m nh. màu vàng t i r c r . mà còn m c ra hai bên ph i trái không b h n ch . nhi u màu s c l k . do v y r n có th nu t nh ng con m i to h n g p nhi u l n mi ng nó.C ng là hoa. 41. d i ánh sáng càng tr nên r c r h n. nh ng tr c khi nu t th c n. Dù cho ki u mi ng c a r n r t khéo. c nh không c ng.. Mi ng c a ng i ch có th m to n 30 . s ng c a cây. còn r n lao có th t ng vào mi ng c con chim l n g p 10 l n u nó. b i vì các caroten làm cho hoa hi n màu da cam.. Kh n ng này n m c u t o nháy m t. phá ho i Hoa trên núi cao ph n ng trao i ch t c a t bào. không nh ng x ng hàm mà x ng kh u cái. có th m r ng ra hai bên. còn antocyan làm cho hoa có màu .. u nó? o H i Nam. Loài r n có th chén c nh ng con m i chu t b này trong to xác h n nó nhi u l n. " n tham ch t ngh n". v y r n có ch t ngh n không? R n nu t g n chú Không h . còn r n thì n. Ngoài i u ki n không khí trên núi trong lành. ng i ta b t c con r n c p nong còn nguyên c m t con dê nh trong b ng.. ít b i nên màu hoa "nguyên ch t h n". cây trên núi cao ã t o ra nhi u ch t d ng caroten (trong ó có carotin và carotinol) ch ng .

trong ó m t s vi c làm tr n v n t t. Sau này. H không nh ng nh nhanh.42.Vì sao . ó chính là vì khi ghi vào s . ng i ta g i hi n t ng ó là hi u ng Chagoenik. ông yêu c u h nh c l i tên các u vi c. Nh v y ng i ta s nh r t k . b n không nên thao thao b t tuy t nói h t. s c c ng c a s chú ý chùng xu ng. t u n cu i. còn vi c d dang thì s c c ng v n ti p t c. Luôn t cho mình tr ng thái ³ch a xong vi c´ hi u ng Chagoenik phát huy tác d ng. hôm sau nó ã bay s ch kh i u ta. c nh ch a h hi n di n v y. d n dò u uôi m t cách r t c n th n. Hi u ng này âu ra? Các nhà tâm lý cho r ng. b n s ti n b r t nhanh. ³gánh n ng trút b ´. B t k môn h c nào. i u ó có ngh a là i m h ng ph n trong não i v i vi c ch a xong không d gì m t i. b n c ng nên t o cho mình c m giác còn ch a hi u h t. ta có c m giác nh ã xong m t vi c. K t qu là tuy t i as u nói n vi c d dang tr c. iv i nh ng vi c ã làm xong. Thí d . Chegoenik. qua thí nghi m ã phát hi n nh ng hi n t ng k l v Không d gì nh l i trí nh . Ông cho nh ng ng i tham gia thí nghi m làm nh ng vi c ã hoàn liên t c 22 u vi c. nh ng sai l m ch a s a l i ám nh ta mãi không thôi. ta ã ghi vi c nh làm vào s tay. ng i ta làm vi c gì u chú ý. Trong i s ng có r t nhi u bi u hi n c a hi u ng Chagoenik. Khi vi c ã làm xong. bài v thu c làu làu. th là vi c th t s ph i làm s quên i. ó chính là b nh quên tâm lý ³ i s ã xong´. l i còn nói r t chính xác nh ng vi c ch a hoàn thành ó. v y mà n lúc ph i làm ta l i quên i. tr c khi i thi. không sao nh l i c nh v y. y th mà nh ng vi c ch a xong. có nh ng vi c hoàn thành hôm tr c. Sau khi k t thúc. êm n hoa hu m i to h ng ngào ng t? nh 43. Vì sao có hi n t ng ó? N m 1927. Có nh ng h c sinh. do ó ng i ta c ng khó quên c. m t nhà tâm lý h c ng i c. mu n hi u thêm.T i sao d nh ng công vi c ch a xong? Trong cu c s ng. v y mà thi xong l i quên s ch. m t s ang d dang thì ông yêu c u h làm vi c khác. B n ng ng i b t l i chút ít ng i ó oán vi c. H c t p luôn có ng c . Trong cu c s ng b n có th v n d ng hi u ng Chagoenik th c hi n các m c ích c a mình. Thí d : n u b n mu n ai ó ghi nh vi c gì.

C ng vì hoa hu to mùi th m theo m. hoa hu th ph n nh b m êm. nh ng nhi t th ng thì thu ngân th l ng. tho ng. antimon t o thành các lo i h p kim ãm vòi n . T i sao v y? So v i các loài hoa n ban ngày. y là vì khi ánh n ng r i xu ng.Ai c c u ho ? Trong kho c a nhà máy d t n . Vì v y. nên nó ph i chuy n gi n sang êm chi u lòng "khách" v y. Trong s các kim lo i. nên n u chú ý b n s th y không ch ban êm. thi c. y là a s các gi ng hu un v êm. M t khác. không dùng làm ch t li u d nóng ch y c. Ban êm tuy không có n ng. nh ng m không khí l i cao h n ban ngày. nhi t t ng lên. ã ném u m u thu c vào xó nhà. cho nên các Nh ng ngày tr i m a. hoa hu c ng th m h n ngày n ng. hoa t a ra mùi th m m i côn trùng n th ph n. c ng to mùi th m ngào tuy ban ngày hoa hu ch to h ng thoang ng t. làm d u th m trong cánh hoa thoát ra nhi u. Vì l ó. 44. vì v y chúng n vào ban ngày quy n r ong b m. Ai ã t t b ng làm vi c này? Ng i th kho ngh mãi không ra. Nó ph i c các b ph n khoá c a vòi làm t m t h p kim d nóng ch y. v y mà hoa hu l i to mùi th m h n c ban ngày. Các h p kim nóng ch y L i gi i ây chính là h p kim ch t o b ph n th ng c dùng ch t o kh ng ch khoá c a vòi c u ho . nh ng khí kh ng (l trao i khí) trên cánh hoa t ng m to d u th m thoát ra ngoài. Nh ng êm thì làm gì có n ng. hoa hu th m v êm c ng vì m t l r t n gi n. r i ng say. d p t t ng n l a. M i khi không khí có m cao.79 C. c u ho . thu ngân có i m nóng ch y th p nh t là -38. hoa hu có c u t o cánh khá c bi t. Các kim lo i khác u có i m nóng ch y cao nên không dùng làm ch t d nóng ch y c.T c ng ta có câu "hoa không ph i n ng không th m". duy trì nòi gi ng. T p tính này c a hu có l ã hình thành qua nhi u th h ti n hoá. a s hoa th ph n nh vào các lo i côn trùng ho t ng vào ban ngày. hoa hu còn có tên là d lai h ng (th m ban êm) ho c v lai h ng (th m lúc m a). hu khí kh ng m to cho mùi th m thoát ra. bismut có th cùng chì. Bình th ng. Chính lúc nguy c p. vào nh ng hôm có m a.87 C. Tuy nhiên. ng i th kho sau khi m màng qua khói thu c lá. Ngoài th y ngân còn có kim lo i gali c ng có th ch y ra 29. vòi c u h a t nhiên m ra cho n c ch y. Tuy nhiên. m không khí cao. ám cháy bùng lên. nh ng ban êm nó l i th m ngào ng t. nh ng gali khá hi m nên qúa t. mà ngay c ban ngày.

các nhà khoa h c cho bi t. N u v t chuy n ng ch m.có i m nóng ch y th p trên d i 50 C. i u gì giúp cá heo b i c c nhanh? Cá heo là tay b i l n c khôi bi n c . dòng i n ch y qua dây d n không cao. l c c n c a t c 15 m/s. Mô ph ng c u trúc da cá heo. Vì v y h gi thuy t. Sau nhi u nghiên c u. N u trong nhà dùng các thi t b i n công su t l n v t quá công su t thi t k c a dây d n và tr nên quá t i. m t tàu l n v b c thép ph i chi t i 90% n ng l ng cho vi c kh c ph c s c c n c a n c. làm gi m t i a l c c n c a n c. ng i ta c ng có th dùng nó làm b ph n kh ng ch khoá m trong các thi t b d p l a. t a nh nh ng ng tròn nh "c m" trong l p bi u bì màu en. Khi h a ho n x y ra. khoá cm . C ch nào ã g n " ng c " cho chúng v y? M t v t th mu n b i nhanh ph i có hình gi t n c. nó có th b xa các lo i tàu thu . C u t o tinh th c a lo i h p kim này d thay i khi t ng nhi t . r i n bi u bì và chân bì. b ph n làm t h p kim d nóng ch y vòi n c s ch y ra. n c theo ó tràn ra ngoài d p t t l a. n c còn nh . cadmi. không gây s c gì. Nh ng ngay c trong tr ng h p này. Nh ng khi nó chuy n ng nhanh. m c h n lo n c a n c trên b m t ti p xúc c ng gia t ng. khi nhi t t ng cao. dây b o hi m t ng nhanh có th gây h a ho n. các nhà khoa h c phát hi n b m t da c a nó chia làm 3 l p: màng ngoài làm b ng ch t s ng nh n r t m ng. N u em lo i h p kim có nhi t nóng ch y th p. n u b m t v t th có m m phù h p. do v y. thì v t có th chuy n ng nhanh c. Trên chân bì m c ra vô s m u ru t r ng. Trong i u ki n bình th ng. dây b o hi m b ch y. ó là c u dao i n. s t o ra m t h th ng t ng d p l a. nhi t c a dây d n s không ti p t c t ng lên nên không x y ra h a ho n. chì. Khi ch y v i t c cao. Nh ng ng này àn h i r t t t. ch t o m t c c u vòi n c c u ho . thi c. V i t c lên t i 15 m/giây. v i nh ng ch l i lõm nho nh . Nh ng do dây b o hi m có nhi t nóng ch y th p. Trong c u dao có hai s i dây b o hi m làm b ng h p kim d nóng ch y ch t o t bismut. 45- . b m t ti p xúc v n n y sinh Cá heo có th b i v i ma sát. Còn m t lo i h p kim c bi t là h p kim niken .titan. tàu l n thông th ng. gi m t i a l c c n do n c gây ra. có th tri t tiêu ph n l n l c c n c a n c. s d cá heo b i nhanh vì l p da c a nó có c u t o c bi t. do ó cá heo có th di chuy n d i i d ng v i t c áng n . h p thu và tri t tiêu m t cách khéo léo nh ng h n lo n trên m t ti p xúc. ng i ta ã ch t o ra lo i cao su c bi t. H p kim d ch y c ng r t quen thu c v i m i ng i. B y gi nhi t c a dây d n. Khi gi i ph u cá heo. nhi t trong phòng t ng cao. dòng i n b ng t. l c c n c ng vì th mà t ng v t. dòng i n ch y qua c u dao không sinh nhi t cao l m.

Ta nhìn ta ng h n. V ng sáng y c g i là tán hay qu ng. m t tr ng có qu ng. áy l p mây cách m t t kho ng h n 6 km. lam. vàng. Qu ng xu t hi n quanh m t tr ng ph n l n là màu tr ng. chàm. th y m t tr i. óng c a s . do m t front nóng (m t phân cách kh i khí nóng l nh) càng cách xa m t t. do ó cao c a chân mây c ng d n cao h n. Không khí ây lúc này v n còn l nh. gió m nh d n lên. hình thành các tinh th hi n không khí nóng. làm gi m b t l c ma sát v i n c. th i ti t v n t t. Khi ta nhìn th y qu ng m t tr i ho c qu ng m t tr ng ch ng t m t t n i ta ng tuy v n có không khí l nh kh ng ch . tr n nh n. b ng li ti t o thành. tàu ng m ph lo i màng m ng này có th gi m b t l c c n do dòng n c sinh ra. l c. n i xa (cách ó kho ng m y tr m km). Nh v y. t o nên mây ti. nhi t không khí lúc này ã h xu ng kho ng . H b o nhau m a gió s p n y. ông bà l i nh c con cháu thu thóc ang ph i. có s c co dãn. và khi h i nóng t m t t b c lên ngày càng lan n g n n i b ng. Bên trong có vô s ng ru t r ng nh và có ng ng thông gi a các ng r ng này. thành mây cao t ng và mây ti t ng. Vì mây ti hình thành cao trên 6 km. tím. d n m t lo i d ch nh t ch y lên b m t.. Khi tia n ng m t tr i và ánh tr ng chi u qua tinh th b ng này s t o ra qu ng m t tr i ho c qu ng m t tr ng. ³Qu ng´ xu t hi n khi b u tr i có mây ti t ng. nh ng trên cao ã xu t khí l nh. Không khí d n m nóng và bay lên theo m t nghiêng c a kh i không khí l nh.. th i ti t Không khí nóng ch m lên không v n bình th ng. lên cao h n n a là mây ti. da cam. Càng lên cao. K t qu là trên b m t cao su có m t màng m ng. Qu ng ánh sáng xu t hi n xung quanh m t tr i ph n l n là có màu s c theo th t t trong ra ngoài là h ng. Trong quá trình không khí nóng lên cao. D n d n xu t hi n mây v t ng dày.T i sao tr i qu ng thì gió. L p Qu ng sáng quanh mây này là nh ng mây t ng cao do vô vàn tinh th m t tr ng. tr ng tán thì m a? M i khi quanh m t tr i ho c m t tr ng xu t hi n nh ng vòng ánh sáng khá l n màu tr ng ho c nhi u màu. lo i mây này th ng cho m a th i gian kéo dài và i n r ng t i kho ng 300 km. h i n c ng ng ng thành t ng mây. cao ng ng k t h i n c c ng d n d n t ng lên. nhi t c a kh i khí b gi m d n. mây ngày càng th p. thì nh h ng ti p theo s là qua ó. ng ng t r t cao trên b u tr i. lu ng không khí nóng m ang giao tranh v i lu ng không khí l nh. . do ó có th t o thành nh ng tinh th b ng hình tr ho c hình l c l ng. 46.giàu tính àn h i. c t qu n áo. Tuy nhiên.20 C.

Nh ng. gi ng nh con kh . v ng tr ng có tán thì nh t nh có m a gió. có tác d ng ng n cách h n v i không khí l nh bên ngoài. qu ng là d u hi u u tiên cho th y s có m a gió. d i c ng ng ông trong t th treo ng c mình. Không ai làm tình làm t i. Chúng treo ng c mình lên.Gi c ng 48. ành l t ch m ch p t ng b c nh . "ng c" c a d i Màn êm buông xu ng. không th ng lên c. s thích k v i c u t o c th d i. thân th và cánh u dán trên m t t. Ngoài ra. ch dùng vu t c a hai chi sau móc vào khe á.Vì sao v t không s n c mùa ông? . v a nh . N u t d i vào m t cái s t b ng dây thép. trong các hang ng cao ráo hay trong gác xép nhà kho. ti p ó s có m a to gió l n. T p tính s ng này và b n n ng phòng ng c a d i u là k t qu c a s ti n hoá lâu dài c a ng v t. t i khu v c ngo i vi c a bão c ng th ng có l p mây cu n và qu ng. d i còn m i cách n m ph ph c. nó s trèo lên chung quanh s t. Chân sau thì v a ng n. D i là loài thú duy nh t bi t bay th c s . ho c nh c h i r i xu ng bay lên th t nhanh nh n. Ch y u ây là th i ti t s x u i. không có ngh a là h m t tr i có qu ng.Cu i cùng là nh ng gi t m a r i. Ngoài ra. s th y d i dùng vu t c a ngón th nh t chi tr c và 5 ngón c a chi sau bò lê l t. l i còn b n i li n v i màng cánh. mà sao chúng ph i ng trong tr ng thái kh s th ? Th c ra. lên n nh s t thì treo ng c mình lên ó. u chúc xu ng. khi g p nguy hi m m i có th k p th i giang r ng hai màng cánh mà bay lên. treo ng c mình. còn m a gió hay không l i ph thu c vào nhi u y u t khác n a. 47. càng không th giang r ng cánh màng mà bay lên. Vì v y. l d i t p n p vào ra. Chính vì th d i ch thích h p v i vi c trèo lên m t n i cao. cùng v i b lông n m m c dày trên mình nó. nh v y s gi m c s ti p xúc tr c ti p v i tr n hang l nh giá. khi gió rét n. Cho nên khi b r i xu ng t. cho n khi trèo c lên m t cây g th ng ng ho c vách t ng r i t ây l i b t u bay ti p. ki u ng ki u trái khoáy này r t phù h p Ng ng c. t nó xu ng t. c ng không i l i c. ho c có m t s thì vùi u và thân vào trong màng cánh. N u b n b t m t con d i. sau qu ng các ám mây d n d n dày lên và en c. s n có màng cánh v a to v a r ng. qu c c a d i.

v t quay u v phía uôi r a lên tuy n m phao câu. kh p c th . qua sáu n m là thiên tài. N m 1985. r i bôi lên ó m t l p m . th m chí óng b ng. V m t này. bàn chân không b cóng. có th c ng nhanh. n u ngâm lâu. Thêm vào ó. x ng c chân. nó tím tái nh màu cà. khó th m n c. ch thu c m y ch cái. nói ngay c t ng s c a 10-12 s h ng có 2 con s . ki m tra. M ã 11 tu i. ã ngu n thì không th là h c gi . ch i s a các lông t b t. M c trao i ch t c a v t t ng i cao. h s IQ là. vì v y vt ng lâu trong n c óng b ng d ch th trong chân v n l u thông. c u qu là thiên tài. ng th i. th t v các ³h c gi n´ B n ã nghe nói v ³h c gi n´ ch a? Có l b n s coi là chuy n b a. hai th y có trong cùng m t ng i c ? Có y! Xu t chúng khi tính Các nhà tâm lý h c M ã theo dõi m t c u bé v i cái nh m không có ngh a tên là L t n m 1937 n n m 1943. i n não không có v n gì. c ng có tác d ng ch ng rét. n c l nh bu t. Vì lâu ngày t n t i trong môi tr ng này nên c th v t ã ti n hoá nhi u i m thích V t làm ng mùa ông. Các nhà nghiên c u tâm lý Trung Qu c g n ây c ng nghiên c u m t em khác v i cái tên là M. Thân nhi t bình th ng c a v t là trên d i 42 C. v n ch a nói c m t câu 49. nh ng trí l c th y có nhi u i m mâu thu n nhau. nhi t không khí ngoài phòng nhìn chung th p h n nhi t n c h m t chút. Chúng có th thu t gì mà tài v y? Quanh n m. Rõ ràng ³ n´ và ³h c gi ´ là hai khái ni m hoàn toàn i l p. bên ngoài c th ph m t l p lông v dày. nh có nhi u m trong c th và chung quanh các n i t ng. Vì v y v t không s rét. c l p lông khá dày bao b c. x ng bàn chân r t th p. sao l i có th ngu n. r h t n c trên lông.. r i r a lên lông.ông n. Khi t n c i lên b . 50. B n thân v t c ng có kh n ng i u ti t thân nhi t. c u ta không th theo h c m t l p h c bình th ng nào do quá ngu d t. Th mà àn v t v n ung dung ngang d c trên h . ã là m t h c gi . nh v y thân nhi t t ng lên..S . Thò chân xu ng là r t lên ngay nh ph i b ng. C u ta có th nói t n m 1880 n 1950 b t k ngày nào là th m y. ho c chim) i m ông cc a tu trong x ng s ng chân. V mùa ông. Nh ng m t khác. các loài chim s ng trong n c (v t. quá n a th i gian v t s ng trong n c. C u ta có th hát b t c o n nào c a b n anh hùng ca Osceola. phát tri n t t. phao câu có m t ôi tuy n m r t phát tri n. làm cho lông không b th m n c. có kh n ng ch ng m t nhi t. h n n a v t ho t ng b i l i liên t c. n ng l ng mà c th v t to ra. s c kho c a L bình th ng. nghi.

Tình tr ng này gi ng nh ng i nghi n. Cho n nay. Trí n ng th p và tài l Cái g i là ³h c gi n´ là nói nh ng ng i có trí n ng th p. thèm s kích thích c a ma tuý. nên không th ti p thu c s giáo d c bình th ng. Khi trí n ng thông th ng b th ng t n. nguyên lý ho t ng c a ch c n ng não c b n là nh nhau. nhân chia v i các s h ng nhi u con s . không t làm l y c vi c gì. d n n a tr càng c g ng h c v t c n i ti ng. hình thành ³kích thích t mình´ . v a có trí n ng c bi t. Em có th tính m t cách nhanh chóng và chính xác b n phép tính c ng.t mình tìm ki m và ti n hành m t kích thích c bi t nào ó. . c a thu c lá. ch a phát hi n c ³h c gi n´ nào v ngôn ng . và coi kích thích b n thân là ph n th ng tho mãn. o v ng thiên tài ã làm h i i chúng. dành ph i dành th i gian vào m t hành vi n i u là nh ngày tháng và tính nh m m t cách t giác ho c không t giác. ã quá khích l con. tr . Nh ng hành vi này kích thích m nh ³h th ng khen th ng´ trong não h . Tâm lý h c phân tích cho r ng ng i ta v a có trí n ng thông th ng. không có tình c m v i b t k ai. h u nh m i tr ng h p u ph ng di n tính i. M t d ng khác c a hành vi này là tính nh m c ng i ngoài khen th ng. h th ng này c coi là ng c c a hành vi. nh ng v m t m t cá bi t nào ó l i có tài n ng xu t chúng. ch có th c vi t vài ch . r u. ³H c gi n´ chính là hi n t ng này. tu n ti t và ngày tháng. Nhi u ông b bà m th y con em mình có chút n ng khi u. nh ng em có th tính i âm l ch. ng i ta v n có th huy ng và phát tri n trí n ng c bi t là th ít b t n th ng. có th tính nh m lu th a và c n s b c t 2 n 5.hoàn ch nh. M còn nh c c s trang sách và k t qu nh ng con tính mãi không quên. nh ng không ph i là m t h c gi th t s . tính nh m và ghi nh nh ng con s . Vì s phát tri n trí l c c a h kém c i.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful