P. 1
Muoi Van Cau Hoi Vi Sao

Muoi Van Cau Hoi Vi Sao

|Views: 114|Likes:
Được xuất bản bởipdfilove

More info:

Published by: pdfilove on Jun 04, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/04/2011

pdf

text

original

Ánh sáng om óm có t

âu?

Th di nát trên t m t con om óm phát sáng, b n s th y l i trên m t t là m t v t dài, v n ti p t c nh p nháy, sau ó m i m d n r i m t h n. Nh v y, ánh sáng do om óm phát ra là s n ph m c a m t quá trình hoá h c, ch không ph i là quá trình sinh h c. B i vì, sau khi côn trùng ã ch t mà ánh sáng v n còn, thì rõ ràng con v t ch làm nhi m v liên t c sinh ra lo i ch t phát sáng mà thôi. om óm om óm có hai nhóm là om óm bay và om óm bò d i t. C hai nhóm này u có th phát ra cùng m t th ánh sáng l nh c bi t, không to nhi t nh ánh sáng nhân t o. ó là vì trong quá trình phát sáng, h u nh toàn b n ng l ng c sinh v t chuy n thành quang n ng, ch không tiêu hao thành nhi t nh nh ng ngu n sáng nhân t o khác. Ánh sáng c a om óm c phát ra t m t vài t cu i b ng. Ban ngày, các t này ch có màu tr ng xám, v êm m i phát ra ánh sáng huy n o qua l p da trong su t. Bên trong l p da b ng là dãy các t bào phát quang, trong cùng là l p t bào ph n quang, có ch c n ng nh m t g ng giúp ph n chi u ánh sáng ra ngoài. Các t bào phát quang có ch a hai lo i ch t là luciferin và luciferaza. Khi tách r i nhau, chúng ch là nh ng hoá ch t bình th ng, không có kh n ng phát sáng. Nh ng khi c nh nhau, men luciferaza s xúc tác, thúc y quá trình oxy hoá luciferin (quá trình dùng ôxy t cháy luciferin). Quá trình oxy hoá này t o ra quang n ng. om óm ch có th phát sáng l p loè mà không liên t c, b i vì chúng t kh ng ch vi c cung c p ôxy, sao cho ph n ng phát sáng th c hi n c lâu dài. (Theo Th Gi i M i) Ng i nh y dù r i nh th nào? Nhi u ng i th ng ngh r ng, khi ³r i nh hòn á´ mà không m dù, thì ng i s bay xu ng d i v i v n t c t ng lên mãi, và th i gian c a cú nh y ng dài s ng n h n nhi u. Song, th c t không ph i nh v y. S c c n c a không khí ã không cho v n t c t ng mãi lên. V n t c c a ng i nh y dù ch t ng lên trong vòng 10 giây u tiên, trên quãng ng m y tr m mét u tiên. S c c n không khí t ng khi v n t c t ng, mà l i t ng nhanh n n i ch ng m y ch c v n t c ã không th t ng h n c n a. Chuy n ng nhanh d n tr thành chuy n ng u. Tính toán cho th y, s r i nhanh d n c a ng i nh y dù (khi không m dù) ch kéo dài trong 12 giây u tiên hay ít h n m t chút, tùy theo tr ng l ng c a h . Trong

kho ng 10 giây ó, h r i c ch ng 400-500 mét và t c v n t c kho ng 50 mét/giây. Và v n t c này duy trì cho t i khi dù cm . Nh ng gi t n c m a c ng r i t ng t nh th . Ch có khác là, th i k r i u tiên c a gi t n c m a (t c là th i k v n t c còn t ng) kéo dài ch ng m t phút, th m chí ít h n n a. (Theo V t lý vui) Cách phân bi t m t s lo i tên l a Theo th ng kê, hi n trên th gi i có g n 600 lo i tên l a có tính n ng, công d ng khác nhau. D a trên s khác nhau c a c n c phóng tên l a và v trí m c tiêu t n công, có th chia tên l a thành m y lo i sau. c 1. Tên l a không i không: Là lo i tên l a g n trên máy bay tiêm kích, tiêm kích ném bom và máy bay tr c th ng v trang, dùng t n công các m c tiêu bay. Ng i ta phân lo i tên l a theo t m b n g m tên l a ng n ch n c ly xa (100-200 km), tên l a ng n ch n c ly trung bình (40-100 km), tên l a ánh ch n c ly g n (8-30 km), tên l a t n công h ng nh (5-10 km)... Ph ng th c d n ng c a các lo i tên l a này th ng là s d ng tia h ng ngo i, radar bán t ng, radar t ng hoàn toàn..., xác su t b n trúng th ng t trên 80%. 2. Tên l a không i t và tên l a không i h m: Là lo i v khí trang b cho máy bay, c trang b trên các máy bay tác chi n hi n i, nh máy bay ném bom, máy bay tiêm kích ném bom, máy bay c ng kích, máy bay tr c th ng v trang và máy t n công các m c tiêu trên m t bay tu n tra ch ng ng m. Lo i này c dùng t, trên m t bi n ho c tàu ng m ch y d i n c. B ph n u n c a các lo i tên l a này a ph n s d ng thu c n th ng, m t s ít c ng s d ng u n h t nhân c nh , t m b n t 6 n 60 km, l n nh t có th tt i 450 km. Ph ng th c d n ng c a tên l a không i t khá phong phú, nh : s d ng tia h ng ngo i, tia lade, s i quang, vô tuy n truy n hình, radar sóng milimet và nh h ng ngo i. 3. Tên l a t i t, tên l a t i h m, tên l a h m i h m: Tên l a t i t c phóng i t t li n, dùng t n công các m c tiêu trên t li n, nh n i óng quân, oàn xe b c thép, s ch huy m t t, tr n a phòng không, sân bay, c phân lo i thành lo i kho tàng, nh t là xe t ng... C n c theo t m b n, tên l a t m xa (t 100 km tr lên), t m trung (30-100 km), t m g n (4-30 km), s d ng nhi u ph ng th c d n h ng nh b ng tia h ng ngo i, tia lade, s i quang và radar bán t ng... Tên l a h m i h m c phân lo i theo t m b n g m t m xa (200-500 km), t m trung (40-200 km), t m g n (d i 40 km). Tên l a h m i h m áp d ng hai ph ng

th c là d n b ng radar t ng và radar bán t ng. Chúng th ng bay v i t c d i âm thanh, m t s ít có t c siêu âm. 4. Tên l a i không (bao g m tên l a t i không và tên l a h m i không) có th ánh ch n máy bay và ch t p kích, tên l a hành trình, tên l a không i t, t i t trên ng bay. T m b n c ng c chia thành 3 lo i bao g m: t m xa (t 100 km tr lên), t m trung (30-100 km), t m th p, r t th p (4-30 km). Ph ng th c d n c a lo i tên l a này ph n l n là s d ng radar bán t ng, vô tuy n i n, tia h ng ngo i và tia lade... Nhìn chung, tên l a lo i nào có u i m c a lo i ó, phát huy c b n l nh riêng trên các chi n tr ng khác nhau. (Theo sách 10 v n câu h i vì sao Viên n và ti ng n , cái gì ch y nhanh h n? T c viên n khi i ra kh i nòng súng là 900 mét/giây, âm thanh nhi t bình th ng có t c truy n i là 340 mét /giây. Viên n bay nhanh g p 2 l n âm thanh, vì v y, ph i ch ng là viên n bay nhanh h n? Không h n nh th . B i vì trong quá trình bay viên n không ng ng ma sát v i không khí, t c c a nó ngày càng ch m, còn t c c a âm thanh trong không khí trên m t o n ng không quá dài thì thay i r t ít. Nh ng bay c a viên n siêu thanh. v y, mu n bi t cái gì ch y nhanh h n, ta hãy xem cu c ch y ua gi a chúng. giai o n th nh t, 600 mét sau khi viên n r i kh i nòng súng, t c bay trung bình c a n là kho ng 450 mét/giây. Viên n bay nhanh h n âm thanh nhi u, luôn luôn i tr c. kho ng cách này, n u nghe th y ti ng súng thì viên n ã bay qua b n t lâu v phía tr c r i. Giai o n th hai, trong kho ng t 600 n 900 mét, s c c n c a không khí ã làm cho t c c a viên n gi m i r t nhi u, âm thanh d n u i k p nó, hai bên h u nh k vai nhau ch y t i ích 900 mét. Giai o n th ba, t 900 mét tr i, viên n càng bay càng ch m, âm thanh s v t nó. n ch 1.200 mét thì viên n ã m t t i m c s c cùng l c ki t, không th bay n i n a, âm thanh s ch y xa lên phía tr c. Lúc này, n u b n nghe th y ti ng súng và ti ng vèo vèo thì viên n còn ch a t i tr c m t b n. K t qu cu c thi là viên n ch giành ch c quán quân trong ph m vi 900 mét u tiên mà thôi. (Theo 10 v n câu h i vì sao B c tranh k l d i ánh ch p

Th hình dung b n ng gi a c n dông trong m t thành ph c . D i ánh ch p b n s th y m t quang c nh kì d . Ph ang nh n nh p d ng nh hóa á trong kho nh kh c: nh ng con ng a gi t th ang kéo xe, chân gi lên trong không khí; các c xe c ng ng im, trông th y rõ t ng chi c nan hoa... S d có s b t ng bi u ki n ó là vì tia ch p, c ng nh m i tia l a i n, t n t i trong m t kho ng th i gian c c k ng n ng i - ng n n n i không th o c b ng nh ng ph ng ti n thông th ng. Nh ng nh nh ng ph ng pháp gián ti p, ng i ta ã bi t c tia ch p t n t i t 0,001 n 0,2 giây (tia ch p gi a các ám mây thì kéo dài h n, t i 1,5 giây). Trong nh ng kho ng th i gian ng n nh th thì ch ng có gì di chuy n m t cách rõ r t i v i m t chúng ta c . M i nan hoa c a bánh xe c xe ch y nhanh ch k p chuy n i c m t ph n r t nh c a milimét, và i v i m t thì i u ó c ng ch ng khác gì b t ng hoàn toàn. n t ng càng c t ng c ng h n n a vì r ng nh c l u l i trong m t còn lâu h n th i gian t n t i c a tia ch p. (Theo V t lý vui) Cái túi c a ng v t có túi n m âu? Ch c b n s không ng n ng i mà tr l i r ng, nó n m b ng, phía tr c c a con v t. Nh ng b n ch v i vàng, có nh ng loài l i thích m túi ng« l ng c y. T t nhiên chúng có nguyên do c a mình. ng v t có túi là m t nhóm ng v t có vú b c th p, g m chu t túi, g u túi, ch n túi, chó sói túi« c i m l n nh t c a chúng là ph n b ng th ng có m t cái túi nuôi con. Trong chi c túi này có u vú, giúp a con ti p t c phát tri n hoàn ch nh, cho n khi có th ra ngoài an toàn. Tuy nhiên, i u k l là có nh ng con m túi v phía tr c (nh kanguru), trong khi có loài l i m v phía sau l ng (nh chu t túi - loài v t có b ngoài gi ng chu t, s ng trong các hang d i t). Mi ng túi nuôi con c a kanguru m v phía tr c. i u này có liên quan m t thi t n ph ng th c sinh s ng c a chúng. B i vì chi tr c c a kanguru nh , ng n, không phát tri n. a s th i gian chúng dùng hai chi sau ng, i l i, giúp cho c th t th ng th ng. N u mi ng túi nuôi con c a chúng mà m v phía sau, thì a con nh r t d b r i t trong túi ra. Chu t túi thì ng c l i. Vì là loài s ng trong hang, s tr ng là ào khoét t, nêu n u mi ng túi c a chúng c ng m v phía tr c gi ng nh kanguru, thì khi ào t c hang r t d làm cho t cát r i vào trong túi nuôi con. Túi m v phía sau có th tránh

s có lúc nó g n m t tr i h n. giúp chúng gi s ch s cho nh ng a con. Hàm trên và hàm d i c a nó có m t ôi r ng c a có th m c dài ra liên t c. m t tr i i v i nó là y u nh t. không th khép l i c sao? Trên th c t không th x y ra . s c hút c a m t tr i tác ng lên nó m nh nh t. và ó là mùa ng n nh t trong n m. Vì sao b n mùa trong n m không dài nh nhau? M i mùa trong n m không ph i tròn tr a b ng s ngày m t n m chia cho 4. V y t i sao chúng l i g m c ng nh ? Ho t ng này ch y u liên quan n r ng c a c a chu t. Mùa hè b t u t H chí n Thu phân (23/9) dài kho ng 93 ngày 15 gi . Mùa ông t ông chí t i Xuân phân ch dài có 89 ngày. B n có th t ng t ng là n u r ng c m c dài ra liên t c nh v y. mà ch là m t tiêu i m trong hình b u d c thôi. móng chân làm cho lá và cành cây khô trên m t t bay tung lên. có lúc cách xa h n. T ng t nh v y có th xét cho mùa xuân và mùa thu. Nh v y. khi trái t quay trên qu o. Hình mô ph ng chuy n ng c a trái Mùa h . V n ng n dài này hoàn toàn liên quan n kho ng cách gi a trái t v i m t tr i m i th i i m xa hay g n. Vì th . khi ch y nhanh. Ngoài ra. khi trái t g n m t tr i nh t. Ta bi t r ng trái t quay xung quanh m t tr i theo qu o hình b u d c. Mùa xuân b t u t ngày Xuân phân (23/1) n H chí (21/6) t c là kho ng 92 ngày 19 gi .c r c r i này. T i sao chu t thích g m v t c ng? Th c ra chu t không thích n v t c ng. m t tu n có th dài ra m y milimét. s th y g n ó c m t ng v n nát. mà c c n theo th i ti t ph c v nhà nông. mùa ông. Ng c l i. nó ch ng liên quan gì n phép chia u. Mùa thu kéo dài t Thu phân t i ông chí (22/12) dài kho ng 89 ngày 19 gi . là hai mùa trung gian. Nh v y mùa hè dài h n mùa ông nh ng 4 ngày 15 ti ng. R ng c a ng v t nói chung m c n th i k nh t nh thì d ng l i. do ó trái t quay ch m nh t. mà m t tr i không ph i là tâm i m c a hình b u d c ó. và th i gian c a mùa hè dài nh t trong m t n m. Mi ng túi m v phía sau thì nh ng th b n bay lung tung khó có th r i c vào trong túi. thì ch ng ph i là y môi c a chúng há ra. do ó trái t quay nhanh h n lúc nào h t. s c hút c a t trong m t n m quanh m t tr i. t chi c a chu t túi r t ng n. khi trái t xa m t tr i nh t. nh ng chu t l i không nh v y. Ch c n b n ki m tra k nh ng chi c t ho c nh ng v t n ng khác b chu t g m h ng.

Và câu h i ây ph i là. Chúng ta có th th tính xem n c trong vò "alicaratxa" l nh n m c nào. Bí m t v tác d ng làm l nh c a nh ng vò này r t n gi n: n c ng trong vò th m qua thành t sét ra ngoài và t t b c h i. Nói chung r ng c a các ng v t khác sau khi m c xong.tình hu ng này. Không khí càng nóng. trong không khí khô ráo thì s bay h i x y ra r t nhanh. ta s th y mát m . Chu t ph i dùng r ng mài vào v t c ng nó cùn i. t bào ch t x không l y c dinh d ng thì c ng ng ng m c. n c trong vò ã bay h i m t 1/10kg thành ra c n ph i có 58 calo. n c trong vò v a ng th i l nh i l i v a b . do khoang tu r ng không khép kín. S l nh i còn ph thu c vào m c a không khí xung quanh: n u không khí có nhi u h i m thì quá trình b c h i x y ra r t ch m và n c l nh i không nhi u l m.. nên r ng c a s m c ra liên t c. S gi m nhi t trong các vò p mát th ng không quá 5 C. Trong nh ng ngày nóng 33 C. N u nh toàn b 58 calo này là do n c trong vò cung c p thì nhi t n c trong vò s gi m i 58/5. Tuy nhiên. Trong nh ng ngày nóng b c Trung Á. thúc y r ng d n d n phát tri n. l ra bên ngoài. làm cho t bào trong khoang tu r ng không ng ng ti t ra ch t x . Nh v y. Thí d . Ng c l i. ph n gi a ch t x c a m i r ng có m t khoang r ng. g i là khoang tu r ng. Nó ph thu c r t nhi u i u ki n. (Theo 10 v n câu h i vì sao Vò t sét làm mát n c nh th nào? Lo i vò làm b ng t sét không nung có kh n ng làm cho n c bên trong tr nên mát h n. Cu i cùng r ng phá v niêm m c l i. khi b c h i nó s l y m t ph n nhi t t vò và t n c ng trong vò. tác d ng làm l nh c a lo i vò này ch ng có l i là bao. mu n làm bay h i 1 lít n c (1kg) ph i m t ch ng 580 calo. làm cho n c trong vò càng l nh i. ph n d i c a khoang tu r ng này m . Gi s r ng n c trong vò ã bay h i m t 1/10 lít. ta có m t vò ng c 5 lít n c. Lo i vò này r t thông d ng các n c Trung Á và có nhi u tên g i: Tây Ban Nha g i là "Alicaratxa". t i sao r ng chu t l i m c dài không ng ng nh v y? Chúng ta bi t r ng v t ch t t o thành ch y u c a r ng là ch t x c ng. Còn các ng v t nh chu t và th . Khi có gió. m t khác. d ch u). Nh ng lo i vò này gi n c l nh r t t t và ng i ta dùng chúng ch y u là nh m vào m c ích ó. n c th m ra ngoài bình b c h i càng nhanh. Gió càng th i nhanh. ph n d i c a khoang tu khép kín l i. t c là x p x 12 . khi nhi t k ch 33 C thì n c trong vò th ng ch 28 C. quá trình bay h i càng m nh và do ó t ng c ng tác d ng làm l nh (tác d ng c a gió c ng có th th y khi ta m c áo t trong nh ng ngày nóng b c. Khi ng v t còn bé. cung c p dinh d ng. tác d ng làm l nh ây không l n l m. càng nhi u. Nh ng a s nhi t c n thi t cho s bay h i l i c l y t thành vò. m ch máu và th n kinh có th thông nhau.. Ai C p g i là "Gâula". khi n cho n c l nh i rõ r t.

Mu n hình thành nh ng c t b ng thì trong cùng m t lúc ph i có hai nhi t : nhi t làm tan b ng . nh ng khi ch y n rìa mái gianh thì nó ông l i. Ti p ó. ó là lý do t i sao m t d c c a nóc nhà c s i nóng m nh h n và tuy t trên ó có th tan ra.trên s không. thì ch ng l n c có th óng b ng nhi t trên s không? Còn n u trong ngày b ng giá.d i s không. nh ng c t n c á buông thõng t mái nhà xu ng hình thành trong giai o n b ng tan hay b ng giá. t i nhi t trên s không. nên t nóng tuy t ây. thì l y âu ra n c trên mái nhà? V n không n gi n nh chúng ta t ng. Góc m t tr i t i nóc nhà l n h n góc t i trên Trong th c t úng nh v y: Tuy t trên mái m t t.không khí nóng ti p giáp v i thành vò làm nóng lên.5 l n sin 20 ). B n hãy hình dung m t c nh th này. và nhi t làm óng b ng . t ng gi t xu ng rìa mái gianh. Khó mà nói c. tuy t trên nóc nhà nh n c nhi t nhi u g p 2. song nh ng tia n ng xiên y không s i m trái t làm cho tuy t có th tan. và nh ng m m b ng này c dài thêm ra. . nh ng ng th i nhi t i vào trong vò c ng nhi u h n. âu vò l nh i nhi u h n ra ngoài hay trong bóng mát. M t tr i t a ánh sáng. d n d n hình thành m t m m b ng nho nh . R i m t l n khác. ngoài n ng thì n c bay h i nhanh h n. th i ti t c ng t ng t nh th . các c t b ng c ng hình thành t ng t nh trên.5 l n so v i tuy t trên m t t n m ngang. làm tuy t nhà d c tan ra vì ánh m t tr i s i nóng nó tan. tia n ng chi u xu ng không xiên nh trên m t t. Nh ng ch c ch n nh t là vò trong bóng râm. Nh ng bên d i rìa mái gianh. nh tr ng h p hình trên. n c trong vò ch l nh i ch ng n a con s tìm c trên mà thôi. Nh ng trên mái d c h ng v phía m t tr i. (Theo V t lý vui) B ng trên mái nhà hình thành nh th nào? ã bao gi b n t h i. N u trong ngày b ng tan. cu i cùng tr thành nh ng c t b ng gi ng nh nh ng th ch nh á vôi trong các hang ng v y. vì nhi t ây d i s không. Vào m t ngày quang mây. Mà ta bi t r ng góc h p b i tia sáng và m t ph ng nó chi u t i càng l n thì tia sáng càng m nh và s i nóng nhi u h n (tác d ng c a tia sáng t l v i sin c a góc ó. N c tuy t v a tan ch y thành t ng gi t. h i có gió. mà d ng d ng h n. Nói chung trên các c n nhà không c s i m. gi t n c tuy t th hai ch y n c ng ông l i« c th ti p t c mãi. tr i b ng giá v n là 1-2 d i không. nhi t th p h n s không và gi t n c (do còn b b c h i n a) nên óng b ng l i. b i vì sin 60 l n g p 2. nghiêng m t góc g n v i góc vuông h n. Do ó.

Vì sao v y? Mu n un sôi n c mà ch un nóng t i 100 C thôi thì ch a . Khi nhi t hai bên ã cân b ng nh th r i. truy n âm r t t t. Nh ng ti ng v giòn tan c a k o khi truy n qua không khí n tai thì ch còn là nh ng ti ng ng nh . mà còn ph i truy n cho nó m t ph n r t l n nhi t l ng d tr n a. Khi n c trong xoong sôi. t c là chuy n thành h i n c. (Theo V t lý v Khi nhai k o giòn. nh ng ti ng ng m m y ch có tai mình m i nghe th y thôi. ta nghe th y nh ng ti ng ng inh i trong tai. do ó có th làm cho n c nguyên ch t trong l c ng sôi lên. Có th n y ra th c m c: n c trong l và n c trong xoong có gì khác nhau? trong l c ng là n c. Do ó. t i sao n c trong l l i không th sôi lên nh n c xoong c? ó là vì có l p th y tinh ng n không cho n c trong l tham d vào quá trình i l u trong xoong. n c trong l dù có nóng lên nh ng c ng không th sôi c. X ng s c a chúng ta c ng gi ng nh h t th y nh ng v t r n àn h i khác. M i ph n t n c xoong u có th tr c ti p ti p xúc v i áy n i nóng b ng. ch có cách n c xoong b ng m t l p th y tinh. ta không th nào làm cho nó có thêm nhi t l ng c n thi t chuy n n c thành h i (m i m t gam n c ã nóng t i 100 C còn c n trên 500 calo n a m i có th chuy n thành h i).(Theo V t lý vui Có th un n c sôi b ng n c sôi không? t m t chai th y tinh nh ng n c vào trong m t xoong n c nguyên ch t ang un trên ng n l a. Do ó. Nh th có ngh a là. còn n c trong l thì ch có th ti p xúc v i n c sôi mà thôi. trong khi nh ng ng i ng i bên c nh c ng ang nhai th k o y mà l i ch ng phát ra âm thanh gì rõ r t. và nó c ng ch có th làm cho n c trong l t t i 100 C mà thôi. N c mu i sôi không ph i 100 C mà nhi t cao h n chút ít. Trong i u ki n th ng. N c nguyên ch t sôi 100 C. nhi t c a nó v n không th nào t ng h n lên c. còn nh ng ng i ng i c nh không nghe th y c. ó là lý do t i sao n c trong l dù có un nóng n th nào i n a c ng không sôi lên c. Nh ng . không th nào un n c sôi b ng n c sôi c. thì n c trong xoong không th ti p t c truy n nhi t vào l c n a. ngu n nhi t mà ta dùng un nóng n c trong l có nhi t 100 C. sao cho chai không ch m t i áy xoong (b ng cách treo chai vào m t cái vòng s t). chuy n sang tr ng thái k t t p khác. Nh ng n u ta r c m t nhúm mu i vào trong xoong thì tình hình s khác h n. n u un n c trong l theo ph ng pháp này. dù có un nóng nó th nào i n a. H ã dùng m o gì tránh c th âm thanh l p c p vô duyên ó? Nguyên do là.

r i ng m mi ng vào vòi c a bình và hút m nh là v n tu c r u. t i m c h v n có th nh y theo i u nh c. x y ra v i t t c các d ng c ch a mà thôi. mà ph n trên có nh ng l r ng.c ng ti ng v y. c truy n i t ngu n âm t i m i h ng v i t c nh t nh. ng i nào bi t c bí m t c a cái bình y thì ch c n l y ngón tay b t kín l B. nh c s thiên tài ng i c. r i l y ngón tay b t ch t hai l tai. ch ch ng vào mi ng c l y m t gi t. b n s nghe th y nh ng ti ng ng r t m nh . a c c r u y cho m t ng i ch a bi t c i m c a c c thì có th s c m t tr n c i nôn ru t. m t s nhà quý t c ã dùng m t ch i mua vui. thì s bi n thành ti ng ng m m. Tr ng h p y qu Chi c bình có nh ng l r ng bên trên. ngoài bình ghi m t hàng ch : ³M i u ng.ti ng tích t c c a ng h ã c t ng c ng lên nh th y. n u truy n n th n kinh thính giác qua nh ng x ng c ng s . Phích kín nh v y thì gió âu ra nh . S l n bi n i loãng . Tr c h t. gi ng nh trong m t câu th : "Tôi ã t ng u ng m t ong Nh ng ch làm râu t s ng" Nh ng. Th c t . (Theo V t lý vui Âm thanh trong phích n c t âu ra? Ghé sát tai vào phích n c r ng. Thì ra r u qua l E. Và ây là m t thí nghi m cùng tính ch t nh v y: b n hãy ng m m t chi c ng h qu quýt vào gi a hai hàm r ng. còn m t u kia thì l y r ng c n l y. r i lu n theo c ph n kéo dài C c a cái rãnh này (ph n này còn thông ng m trong mi ng bình) mà t i vòi c a bình« Mãi g n ây các th g m n c Nga v n còn ch ra nh ng chi c c c ki u nh th . ch ng c n ph i nghiêng bình i. Làm th nào mà u ng c r u trong c c bây gi ? Nghiêng c c i ? Không th c b i vì r u s ch y h t ra ngoài qua các ch x . ó là nh âm truy n t i th n kinh thính giác qua sàn nhà và x ng. b n s th y âm thanh o o nh ti ng gió lùa. ây ch là hi n t ng c ng h ng âm thanh bình th ng. Beethoven.c trong m t . Có r t nhi u ng i i c nh ng thính giác bên trong còn hoàn ch nh. H ch ra m t cái c c (bình) có quai. ta hãy tìm hi u v hi n t ng c ng h ng âm: Sóng âm là s thay i m t lúc loãng lúc c c a không khí. nh ng ch d i kh p mình´. sau khi b i c ã dùng m t cái g y nghe trong lúc ch i d ng c m: ông ch ng m t u g y vào d ng c m. Cái bình ánh l a ng i Vào th k 17-18. lu n theo m t cái rãnh trong quai bình. Có nh ng chi c bình có quai mà bí m t c u t o c che kín r t khéo.

T n s c a âm thanh càng cao. nó s gây ra c ng h ng. Xung quanh chúng ta có m i lo i âm thanh to nh . Chính vì th mà ng i ta th ng thông qua vi c nghe các ti ng o o ki m tra xem phích ng n c có b h ng hay không. N u bình ch a có ch h h ng khi n cho c t không khí không hoàn ch nh thì âm thanh c ng h ng c ng b thay i. ho c 3/4. chia làm hai nhóm. nhà vua và các quý t c c. Vì v y. Nh ng v t th khác nhau khi dao ng s phát ra nh ng âm thanh không cùng t n s . ho c là b c sóng càng ng n thì âm i u nghe c càng cao. thì sau khi truy n vào d ng c ch a. Theo các nhà nghiên c u. n u t n s ho c b c sóng c a ngu n âm phù h p v i t n s ho c b c sóng riêng c a c t không khí. ch c n b c sóng b ng 4 l n. 24 cm« truy n vào phích thì u có th gây ra c ng h ng. T ó có th tính c r ng. Nói chung. thì c t không khí s c ng h ng li n (t c là nó dao ng) và làm âm thanh l n lên r t nhi u. i u thú v là h u nh không khí (hay c t không khí) trong b t k d ng c ch a nào c ng u có th c ng h ng v i các v t phát âm. a m t v t phát âm t i g n mi ng m t d ng c ch a. r ng nó có tr ng l ng và nén v i m t l c r t l n Bán c u Magdeburg. v t kia c ng có th phát âm theo. ng i dân thành ph Regensburg. nh ng âm o o phát ra t m t chai nh s nh n s c h n t chi c phích phát ra. (theo 10 v n câu h i vì sao S c m nh k l trong qu c u Magdeburg Ngày 8/5/1654. Hi n t ng này g i là c ng h ng. Chi u cao bên trong c a phích th ng kho ng 30 cm. ông Otto von Guericke. thì khi cho m t v t phát âm. 4/5« dài c t không khí. khi nh ng âm thanh có b c sóng là 120 cm. do m t tr ng dao ng lên xu ng nên phát ra âm thanh trong không khí. ra s c kéo b t hai bán c u b ng ng g n ch t v i nhau v hai phía. th tr ng thành ph . Chúng có th ng th i c ng h ng v i c t không khí trong phích. trên t t c m i v t trên trái t. nên b c sóng c a nh ng âm thanh c c ng h ng c ng ng n. N u có hai v t th phát ra âm thanh có t n s gi ng nhau và n m g n nhau. Và ây là . Nh ng. ã c m c kích m t s vi c k l : 16 con ng a. hai bán c u v n tr ra! B ng thí nghi m này. t o thành ti ng o o mà khi ghé tai vào ta s nghe th y. âm thanh là do v t dao d ng gây ra. Ví nh khi ánh tr ng.giây g i là t n s . Do c t không khí ng n. ã ch ng minh r ng không khí hoàn toàn không ph i là ³không có gì c ´ nh m i ng i v n ngh . Kho ng cách gi a hai ph n c ho c hai ph n loãng k nhau g i là b c sóng. ho c 40 cm.

000 N. Không khí nén x p x 10 N trên m i centimét vuông.000/800 = 13 con ng a. Sau khi ã k p vòng da này vào gi a hai bán c u thì không khí không th l t vào trong c n a. và không cho không khí ngoài l t vào. m t bán c u có l p m t vòi h i. b i vì áp su t khí quy n ch có l n nh ã nói khi tác d ng vuông góc v i m t b m t. ngh a là l y di n tích c a vòng tròn l n). 16 con ng a kéo c t l c c ng không tách n i chúng ra c. Do ó l c kéo 10. Khi ng a kéo c hai bán c u ra thì còn th y chúng phát ra ti ng n nh súng v y. Nh ng ch c n v n vòi h i cho không khí t do i vào là l p t c có th l y tay tách hai bán c u y ra c d dàng´.000 N m i th ng n i áp su t c a không khí bên ngoài. ng i ta ã th y. Tôi l i sai hai ng i khâu m t cái vòng da. Áp su t c a không khí bên ngoài si t ch t chúng ch c n n i. Nh th ngh a là l c ép c a khí quy n trên m i bán c u ph i h n 10. Nhìn qua thì t ng ch ng con s ó không l y gì làm quá n ng so v i tám con ng a (m i bên). khi ph i kéo m t t n hàng hóa.060 centimét vuông ( ây ta tính di n tích c a vòng tròn ch không ph i b m t c a bán c u. Trong tr ng h p này ta ph i l y hình chi u th ng góc c a m t c u lên m t ph ng. trên ng nh a. Nh ng th c t ng kính ch b ng kho ng 37 cm. hai bán c u ép ch t vào nhau m nh n m c nào. Nh ng b n ch quên r ng. Di n tích c a vòng tròn có ng kính 37 cm là kho ng 1. t i sao l i ph i dùng m t l c l n n th tách hai bán c u ra. Ngoài ra trên hai bán c u còn có 4 cái vòng. Mà l c ma sát này.000N r t nhi u. r i em ngâm vòng da vào trong h n h p sáp v i d u thông. khi kéo bán c u ra. ng a b ra m t l c nh h n 10. N i vòi h i v i m t b m rút h t không khí trong qu c u ra. M t vài phép tính n gi n c ng có th làm chúng ta hi u rõ. và gi a bánh xe v i ng nh a mà thôi. tám con ng a y úng là ã ph i kéo m t v t t ng ng v i m t u máy xe l a c nh không trên ng ray v y! Ng i ta ã o c là m t con tu n mã kéo xe v i m t l c c th y là 800N. Hai bán c u hoàn toàn n khít v i nhau. b i vì ng i th th ng không th làm th t úng nh yêu c u. ³Tôi t làm hai bán c u b ng ng ng kính là ba ph n t kh u Magdeburg (kho ng 40 cm). Cho nên mu n kéo l t c các bán c u Magdeburg ra (trong tr ng h p l c kéo c a các con ng a b ng nhau) thì m i bên ph i dùng 10. ho c n u c thì c ng r t t n s c l c. qua vòng da. .000 N c a ng a có th kéo c m t xe hàng 20 t n. Và nh v y. dùng làm ch lu n th ng bu c n i v i yên c a ng a. qua vòi này ng i ta có th hút h t không khí trong ra. Lúc y. b ng kho ng 500 N ( ây chúng ta c ng b qua hi n t ng là khi tám con ng a cùng kéo m t v t n ng thì chúng b m t i 50% l c kéo). t c là nó ch ph i th ng các l c ma sát gi a bánh xe v i tr c.trích d ch m t o n v thí nghi m này c a Guericke: ³Thí nghi m ch ng minh r ng áp su t c a không khí g n hai bán c u vào v i nhau ch c n n i 16 con ng a c ng không tách n i chúng ra´. V y m i nhóm 8 con ng a ph i kéo v i m t l c b ng 10. còn khi tác d ng vào nh ng b m t n m nghiêng thì áp su t ó nh h n.

B lông v trên c th chúng th ng xuyên c "tráng" m t l p d u m c bi t ti t ra t các l chân lông. còn các chú gà do trên lông không có l p d u che ph . th giác c a chúng ta phù h p v i c m giác v ng tác. ngh b n v m t hình b t k lên t gi y này. thì màng d u v n n i trên m t n c và không hoà tan c. Có th th y vào lúc tr i m a. H n n a. N u không có l p d u ó b o v . b n s th y chúng l p t c loang ra thành m t màng m ng n i trên m t n c. thí d hình ch nh t v i các ng chéo. t tr ng d u l i nh h n n c r t nhi u. chúng c ng không th hoà tan làm m t. nh ng bây gi g ng ã phá ho i s phù h p y. Cho dù b n có khu y n c m nh n âu. Tr c nay. nên dù có dùng s c khu y th nào. c ng là do m t nguyên nhân nh các bán c u Magdeburg. nên b n c m a th m t và tr thành gà "rù". b i vì nó bày ra tr c m t chúng ta s . Áp su t khí quy n ã si t ch t các x ng l i v i nhau. b n không c nhìn vào tay mà ph i theo s chuy n ng c a tay ph n chi u trong g ng.Ch c h n b n c s vô cùng kinh ng c n u bi t r ng m t s kh p x ng trong c th chúng ta s d không r i nhau ra. nh ng con v t h ng hái ch y i ch y l i mà lông không h b t. b i vì kho ng tr ng gi a kh p x ng không có không khí. (Theo V t lý vui Vì sao d u và n c không th hòa tan? Nh m y gi t d u vào n c trong. Nh ng chú chim th ng xuyên ph i nhào ng p xu ng n c b t cá c ng d a vào c tính c a d u b o v mình. n c co l i h t m c nên ã kéo d u dãn ra thành m t màng m ng n i bên trên. Khi d u r i vào m t n c. lông v s b t và khi ó chim s ch t chìm ngay. (Theo 10 v n câu h i vì sao Không d gì v tranh tr c g ng Tr c m t m t t m g ng ph ng là m t t gi y. Vì sao v y? Chúng ta ã bi t n c su i có th nhô cao h n mi ng c c mà không tràn ra ngoài là vì s c c ng b m t kéo ch t các ph n t trên m t ch t l ng l i. Nh r ng khi v . S c c ng b m t c a các lo i ch t l ng không gi ng nhau: c a d u nh h n c a n c. B n s th y cái vi c t ng nh quá d y h u nh không th c hi n c.

B n hãy nhìn nh ng ch trên gi y th m và th c chúng. và truy n nhi t sang các l p không khí y. chúng ta ã xua u i l p không khí nóng m t i và thay th nó b ng l p không khí l nh. t kéo xe ch y . và y không khí nóng v phía h . Nh ng ch vi t th m trên gi y c ng là nh ng hình i x ng trong g ng. sau khi l p không khí tr c ti p dính sát vào m t ta nóng lên thì nó tr thành cái ch p không khí vô hình úp vào m t chúng ta. thân th chúng ta l nh i và c m th y mát m d ch u.. Th c t . N u l p không khí này không l u ng thì nó ch b không khí l nh xung quanh (và n ng h n) y lên trên m t cách h t s c ch m ch p. ngh a là làm trì hoãn s ti p t c m t nhi t ó. nh ng tay l i kéo v bên trái. T i lúc l p khí m i này nóng lên thì nó l i c thay th b ng m t l p không khí ch a nóng khác. và quan tr ng h n... G ng ã ph n chi u m t cách i x ng nh ng nét ch mà b n thân chúng là hình i x ng c a ch vi t th ng. (Theo V t lý vui (Theo 10 v n câu h i vì sao T i sao khi qu t l i th y mát? Khi phe ph y qu t. Thói quen bao nhiêu n m nay ch ng i l i m i c ng c a b n: b n mu n v m t ng th ng v bên ph i. i u ó c ng có ngh a là. (Theo V t lý vui (Theo 10 v n câu h i vì sao Con ng. Nh ng n u b n d ng ng m t t m g ng tr c t gi y th m. mà là m t hình ph c t p. ngay c ch rõ ràng nh t: các ch nghiêng v bên trái m t cách khác th ng.chuy n ng ã b méo mó c a tay. ta luôn c m th y d ch u. T ó. Chính vì th . m b o r ng b n s không truy ra n i m t ch . b ng cách l y i không khí l nh xung quanh nh ng ng i khác. th t các nét không s p x p nh chúng ta v n th ng làm. vi c phe ph y qu t giúp ta c m th y mát m . thì b n s th y r ng t t c nh ng ch cái trong g ng hoàn toàn gi ng nh ng ch cái b n quen c... Nh ng khi chúng ta l y qu t xua "cái ch p" y i thì m t chúng ta s luôn ti p xúc v i nh ng l p không khí m i ch a nóng lên. trong m t c n phòng có ông ng i. B n s còn ng c nhiên h n n a n u b n v tr c g ng không ph i là m t hình n gi n.. ho c vi t m t gì ó v i i u ki n ch c nhìn vào các dòng trong g ng: b n s c m t m r i beng r t bu n c i. " nóng" m t chúng ta.

Có i u là th i gian ó không ph thu c gì vào dài c a con ng ng m: i t Matxc va t i St. Peterburg . có i u là nó c ào theo dây cung ch không ph i là theo ng kính.Matxc va ch ng qua c ng là m t cái gi ng nh th . Còn ng ng m v ch ra trong án này thì ch y theo m t ng th ng. c ng b ng i t i Vladivostoc hay t i Melbourne (Australia). v n t c c a nó càng t ng lên. Càng ngày. s bay i bay v gi a hai u gi ng mãi không thôi. không bao lâu s tt im t l n phi th ng. N u t ng ray trong ng ng m thì toa tàu s t nó chuy n ng trên ó. so v i m t viên n i bác thì nó còn bay nhanh h n nhi u! V i cái à ó. giá có th ào c. (Theo V t lý vui NXB Khoa h c và K thu t. T i sao tôm. B t c ai khi r i vào ó. t c là theo dây Trong ng h m này. cung (hình v ). u tiên. ngày càng ti n d n v phía áy con ng. thì ch c ch n s có m t c tính khác th ng: B t k chi c xe nào chui vào con ng y c ng u t chuy n ng c. tr ng l ng s thay th s c kéo c a u máy. oàn tàu ch y r t ch m. Peterburg t i Matxc va. ta hãy nh l i cái gi ng ng m ào xuyên qua tâm qu t. n ây. d i tác d ng s c hút trái t (và n u b qua s c c n không khí). n n i không khí trong ng ng m c ng tr thành m t môi tr ng c n tr khá rõ r t i v i chuy n ng c a oàn tàu. t t c các con ng trên trái t u bám theo cong c a b m t a c u. Mùi hôi c a ng v t có tác d ng gì? 4. xe s t ng ch y (khi b qua s c c n không khí). Nh ng. nói cách khác. K th c. Rotnuc (ng i Nga) t ng a ra m t án vui v ³ ng xe l a ng m th ng hoàn toàn n i li n St.A. oàn tàu s có m t v n t c c c l n. M t ng ng m nh th . ta hãy g t b s c c n phi n toái này. Peterburg. Con ng ng m St. Tính toán cho th y. cua sau khi n u chín bi n thành màu ? 2. n m 2002 T i sao? 1. nên u là nh ng cung cong. m i v t u b tr ng l c làm cho chuy n ng ti n lên và lùi l i. nó có th ch y mãi ct i u ng bên kia. Nh ng s c thái k di u c a v ng tr ng . T i sao trong trai. Peterburg và Maxc va´. Khi ch y n gi a ng ng m. Trong cái gi ng xiên nh th . Và n u hoàn toàn không có ma sát thì oàn tàu không c n u máy s t ch y c t St.Ông A. Màu và vàng c a ng v t nói lên i u gì? 3. oàn tàu m t 42 phút 12 giây ch y theo ng h m dài 600 km này. sò có trân châu? 5.

Hình d ng t nhiên c a ch t l ng là gì? 28. Nhìn v y có th bi t tu i c a cá 9. Do màu tôm tr n l n v i các s c t khác nên bình th ng không th . T i sao cua l i nh b t? 7. T i sao ng a ng ng? 33. t nh cách m t nh th nào là h p lý? 30. Có sinh v t nào b t t ? 12. Cái gì m ng nh t? 15. Có th un n c sôi b ng n c sôi không? 11. trong ó có màu tôm. Cá nhà táng bi t 25. Ch n t i màu lông 8.6. Làm tiêu b n trong su t nh th nào? 20. M i không ch là loài n h i 16. T i sao cá heo có th b i v i v n t c cao? 18. t i sao có th lâu d i n c? 21. trên l ng có màu xanh en. C quan c m giác c a hà mã m c âu? 22.loài v t ng t do nh t 23. Côn trùng có m i và tai hay không? 14. ng v t sa m c t n t i nh th nào? 27. T m nh n m hình 17. nh ng sau khi lu c chín thì có màu cam t i. Nh ng i u ch a bi t v ngh nhi p nh 31. Có th un n c sôi b ng tuy t? 10. Bí quy t giúp d i b t m i lúc n a êm 13. L t trang quy n sách ã quá c 19. G u B c c c . T i sao hai m t cá th n b n cùng m c m t bên? 29. Vì sao lò h i b n ? T i sao cua sau khi n u chín bi n thành màu ? Lúc cua s ng. Thú bi n th b ng ph i. Vì sao l c s Sviatogo l i ch t? 32. ó là do trong v c ng c a cua có các lo i s c t . Bí quy t gi mc ag uB cc c 26. R n không chân bò b ng cách nào? 24.

chính ch t d ng caroten . và astaxanthin tr l i v i màu vàng cam nguyên th y c a nó. T t c nh ng ch có nhi u màu tôm. (Theo sách ng v t) Vì sao tôm hùm chuy n sang màu h ng khi b n u lên? Các nhà khoa h c Anh gi ây ã bi t chính xác câu tr l i cho bí n ó. kéo theo s bi n d ng c a m t phân t khác g n kèm v i nó là astaxanthin. n mình d i nh ng t ng á áy i d ng và tránh c các loài n th t. b i v y dù un n u th nào thì c ng không th có màu c. khi chúng bi n m t thì màu s hi n ra. kh n ng h p th ánh sáng c a nó b thay i. L p v này giúp tôm hùm ng y trang. Khi tôm c un lên. Nh ng sau khi lu c chín. Ph n d i c a chân thì màu hi n lên nh t m t chút. có tên g i betacrustacyanin. v tôm s chuy n d n sang h ng. Do ph n b ng c a cua v n không có màu tôm. s phân b c a màu tôm c ng không u. ph n crustacyanin b tách ra.hi n rõ s c t i v n có c a nó. t t c cua n u chín u s bi n thành màu . Nhóm nghiên c u c a i h c Hoàng gia London và i h c Manchester cho bi t. ó là do s thay i c u trúc c a m t lo i protein trên l p v . ví d ph n l ng thì hi n lên r t . Khi g n v i beta-crustacyanin. d i tác d ng c a nhi t . Ngoài cua ra. b n thân astaxanthin có màu vàng cam. các s c t khác b phá hu và phân gi i d i nhi t cao. Nh ng n u ch ng may b a lên b p. còn có tôm c ng bi n thành màu sau khi n u chín. Thì ra. Trên v c ng c a cua. d i bi n. Do v y. Các nhà khoa h c k t lu n. màu xanh en t nhiên trên v giáp c a tôm hùm m t i là do s thay i c u trúc c a protein Tôm hùm và t m áo xanh c a nó khi m t tr ng y u. Ai t ng nhìn th y tôm hùm h n còn nh l p v xanh en t nhiên c a nó. và astaxanthin chuy n sang màu xanh. M t ph n c a phân t này có th thay hình i d ng.

trên thân c a m t s th ng xu t hi n màu s c này. toàn thân u có d ch màu . Màu còn có tác d ng c nh gi i. i a s loài trong h cá s t . trong ó có ung th . (theo BBC) Màu và vàng c a ng v t nói lên i u gì? Màu là m t màu gây kích thích. ph n u và ng c c a chim tr ng có màu t i. Do ng v t t ng i bé nh Cá s t . Ch ng h n. v y. M t loài chim s ng Peru. có kh n ng b o v màng t bào và các mô kh i b t n th ng. Vì v y. B. . n k sinh s n. các bác s s s d ng astaxanthin nh là m t ch t v n chuy n các lo i thu c không hòa tan i vào c th . Nó c ng m ra ti m n ng v m t lo i ch t màu th c ph m t nhiên h n.H. màu c ng bi n m t. ph n ch n. các v t th có màu d ng nh t rõ s l n m nh h n các v t th có màu s c khác. M t i u l khác là tr ng c a m t s cá s t có màu t i và liên k t thành nh ng m ng r t l n. phát hi n trên có th a t i nh ng li u pháp ch a tr m i cho nhi u c n b nh ng i. d ng nh c nh cáo v i k xâm ph m r ng: "Không c n v t này". Chúng th ng xum xoe quanh m t con mái. hình d ng áng s này th ng làm cho nh ng loài khác ph i l ng tránh. y t h u c a chim tr ng s phình ra r t to và l rõ màu th m. Phân t này là m t ch t ch ng ôxy hóa m nh. nhìn th ng trông nh m t qu khí c u l n màu d d chim mái. Chim quân h m s ng trên o và vùng ven bi n nhi t i. tranh nhau th hi n tình c m mãnh li t c a mình. nhi t tình và m nh m .astaxanthin ch u trách nhi m v vi c làm tôm hùm bi n màu t xanh sang h ng trong quá trình un n u. Khi mùa sinh s n qua i thì y t h u c a chúng thu nh l i.

làm cho k ch ng i th y ph i ch y m t. tuy n hôi l p t c ti t ra ch t l ng h i màu vàng. Khi chúng sinh con thì mùi hôi này có th hình thành m t "vòng hôi" xung quanh u trùng. i m m nh Chim u rìu. d ng nh ra hi u ng m v i i ph ng r ng: "Tôi ang là k c Cá b m. n k sinh s n. khi chim tr ng v cánh tr c m t chim mái s l ra m ng màu vàng ch m t i sáng. có mùi vô cùng khó ch u. phía tr c m t có màu vàng sáng r t d nhìn th y. c a chúng là trong c th có gi u m t tuy n hôi.i v i sinh v t thì màu vàng có s c h p d n k l . M t s nhà khoa h c cho r ng màu vàng này giúp chúng có th liên l c v i nhau. Cá b m và cá thiên s có màu s c r t k l . gi i ng v t không ch phát tri n thành hàng v n ch ng loài khác nhau. mi ng tuy n hôi c a nó n m b ng. Mùi hôi c a ng v t có tác d ng gì? Trong l ch s ti n hoá dài m y t n m c a sinh v t. là m t ngôn ng "gào thét" không l i. Th i mùi hôi chính là m t ph ng th c c áo trong nh ng kh n ng di u k này. c m nh danh là "Hoàng h u hôi". bình th ng dùng phòng ch ng k ch. Có m t loài chim m dài c a nó do 3 màu s c h p thành: ph n u là màu th m. thân". mà còn hình thành các k t c u t ch c. màu vàng sáng trên thân chúng n i lên r t rõ trên á san hô ng m d i áy bi n. kh n ng khác nhau. ph n gi a màu xanh m. Khi k thù xu t hi n. iv ib xít. nh m t b c . Côn trùng hình gáo là m t ví d i n hình.

Khi ký sinh trùng chui vào v sò. bên ngoài h t cát c bao b c b i ch t trân châu r t dày. mà còn là m t bi u hi n cá tính.t ng b o v con cái kh i s xâm h i c a k thù. Kho ng 20-30 loài ng v t nhuy n th có th s n sinh ra h t trân châu. sau khi ch u nhi u s kích thích au n thì chúng ã nhanh chóng t màng ngoài ti t ra ch t trân châu d n d n bao vây l y nó. th i gian lâu d n s hình thành ra h t trân châu. trai ng c bi n và trai n c ng t. ng i ta ã xây d ng n i . chim m ã thông qua tuy n hôi uôi ti t ra m t d ch l ng màu nâu en có mùi khó ng i. màng ngoài c a con sò. sò có trân châu? Cái nôi sinh ra h t trân châu là loài ng v t nhuy n th nh con sò. Có nhi u ng i ngh trai. và c ng ã bi n thành m t h t trân châu tròn vo. Trong m t kho ng th i gian. Kh n ng này bình th ng c gi kín. Th c t không ph i v y. T i sao trong trai. Chim chào mào (chim u rìu) c ng có kh n ng ti t ra mùi hôi. cáo lông . t chim có mùi khó th . con trai làm cho chúng nh t th i không có cách nào y nó ra c. nh p nhánh màu s c nh h t trân châu. mùi hôi không nh ng có tác d ng t v hi u qu . trai thì m i t o ra c h t trân châu. Có lúc khi m t s h t cát r i vào trong con sò. con trai s nhanh chóng ti t ra ch t trân châu bao quanh ký sinh trùng này. Th tách m t v trai ho c sò ra thì th y t ng trong cùng c a v có ánh sáng r c r nh t. ây g i là "t ng trân châu". b ov c th . Tính ch t khác nhau c a mùi hôi có th là y u t quy t nh tìm ki m b n i. nh m giúp cho con cái ra i bình an. Nh v y. ch n sóc. Th i gian lâu d n. nh ng n lúc sinh . Ch khi nào có ký sinh trùng s ng ký sinh ho c có v t bên ngoài xâm nh p vào trong c th con sò. Dù r ng có m t s ng v t chuyên n tr m tr ng chim. nh ng khi i m t v i hoàn c nh t i t nh v y c ng ph i rút lui. Hi n nay. sò càng l n thì h t trân châu bên trong càng to. nó là ch t trân châu do màng ngoài ti t ra c u thành. m t s loài ng v t nh ch n hôi. v trai c ng.

m t tr ng tr nên vàng h n. N u b n nhìn vào m t ng l a màu cam kho ng n a ti ng. mà là do nh ng ph n ng quang h c khác nhau trong th i k sáng tr ng. khi tr ng lên cao có v tr ng h n. M t tr ng ch hoàn toàn tr ng vào ban ngày. ôi khi s m nh màu máu. M t tr ng c ng nh m t tr i. vào bu i chi u ho c s m t i. Trong các khu v c duyên h i và h l c a Trung Qu c u dùng bi n pháp này nuôi tr ng trân châu. Nh ng khi xu ng g n t i chân tr i. sau ó nhìn lên m t tr ng. ngoài ra t nuôi tr ng h t trân châu bình th ng ã phát tri n nuôi tr ng h t màu và h t hình t ng. các nhà thiên v n h c ã s d ng nh ng lo i phim nh c c nh y làm sáng t v màu tr ng. b n s th y nó có màu lam. trong t ch c k t màng ngoài c m nhân vào v trai. chúng có màu vàng cam. Khi hoàng hôn t t h n. Nh ng s c thái k di u c a v ng tr ng Nói n ánh tr ng ng i ta th ng liên t ng n màu tr ng b c và cho r ng nh ng c m nh n khác nhau v màu là do xúc c m gây nên. N u quanh m t tr ng có nh ng ám mây h ng cam. Trong th i gian còn l i c a êm. Nhìn qua ánh sáng n n v n có màu s c h i . ánh tr ng chuy n sang màu lá cây pha xanh l . Trong nh ng ngày có tr ng. Th t ra i u này không ph i do xúc c m.nuôi tr ng nhân t o. qua m t th i gian nh t nh thì s sinh ra h t trân châu nuôi nhân t o. và n m t lúc nào ó s g n nh vàng tuy n. sau khi nuôi l n m t s ng v t nhuy n th (ch y u là trai ng c). và trên nhân ph m t t m màng ngoài nh . tr ng c ng s có màu xanh lá cây pha xanh l . ó là do s khúc x các chùm tia sáng . trong nh ng êm tr i quang ãng. S t ng ph n gi m b t khi tr ng y thêm. màu xanh da tr i y u i. Vào mùa ông. khi v trí th p g n sát ng chân tr i. T th p niên 1960. tr ng gi màu vàng sáng. i u này là do màu xanh da tr i c hoà vào màu vàng chính c a m t tr ng. Th giác c ng b ánh l a. S t ng ph n màu s c nh v y c th y rõ h n trong nh ng ngày tr ng l i li m. tr ng l i có màu và cam. tr ng l i tr nên tr ng vàng.

B u khí quy n trái t phân tán tia xanh nhi u h n tia .com T i sao cua l i nh b t? Cua là loài ng v t giáp xác s ng trong n c. Nó c ng có th không ng ng th . khi r i kh i n c v n nh trong n c v y. mang c a cua không m c hai bên u mà là do r t nhi u mi ng x p m m gi ng nh h i miên h p thành. nh ra b i giác quan 2 bên mi ng. nh ng tia i nm t tr ng nhi u h n. càng ngày càng nhi u. Tuy cua th ng s ng trong n c nh ng nó l i khác v i cá. B i vì không khí mà nó hít vào t ng i l n. c ng có n i t ng i xanh. nó gi ng nh cá c ng dùng mang th . sau khi ch y qua mang c nh ra b i giác quan hai bên mi ng. Khi cua s ng trong n c.trong khí quy n và c ng do tr ng thái c a chính khí quy n. y là do trong mang c a cua d tr r t nhi u n c. Khi b t u ch m d t nguy t th c. ánh tr ng t t tr l i bình th ng. do v y phía tr c . m t tr ng nh n tia nhi u h n và ph n chi u v trái t m t màu úa. b m t c bao ph b i v c ng. ngay trên b m t m t tr ng. Tài Hoa Tr (theo ask. Vì ánh tr ng là do s ph n chi u ánh sáng m t tr i. t ph n càng cua và ph n chân g c hút n c s ch vào (ôxy hoà tan trong n c s i vào trong máu c a mao m ch mang). nó th ng xuyên bò lên t li n tìm ki m th c n. Sau ó. C ng có tr ng h p khác ánh tr ng mang s c máu. các nhà khoa h c còn tìm th y nh ng s thay i màu s c khác. Trong th i gian nguy t th c. T nh ng mi ng núi l a ã ng ng ho t ng t lâu n các vùng khác trên m t tr ng. hít vào m t s l ng l n không khí. ngoài ra sau khi r i kh i n c nó c ng không b ch t khô. m c hai bên phía trên c a c th . Tuy v y. Trong th i gian trái tb t u ra kh i vùng che m t tr ng. ó là nh ng thay i c a ánh tr ng nhìn t trái t. ó là ánh tr ng sau nguy t th c. hàm l ng n c và không khí trong mang có ch a cùng nh ra ã hình thành vô s nh ng b t khí. trái t che khu t m t tr ng. do nh h ng c a các lo i qu ng kim lo i. có n i t ng i . Qua s phân tích các tia h ng ngo i và t ngo i.

Ch n Ermine c ng ã c gây gi ng New Zealand. Ch n Ermine i s n ch y u vào ban êm.mi ng ùn thành r t nhi u b t màu tr ng. Chúng phân b B c M . có khi s n c cá nh . Tài Hoa Tr (theo Wide World of Animals . n ng kho ng 200 gram. loài ch n khôn ranh này ti t ra m t mùi hôi khó ch u t nh ng tuy n uôi xua u i k thù. Còn khi chúng b t n công thì sao? N u g p nguy hi m. uôi dài kho ng 10 cm. ch có chót uôi là màu en. Ch n cái có th sinh s n t khi m i lên 3 hay 4 tháng tu i. M i l a có t 4 n 5 con chào i. S l ng loài ch n này ang ngày càng gi m sút trên th gi i. chúng ngu trang trong tuy t. Ch n th s n còn là tay leo trèo c khôi và b i l i tuy t v i. Ch n b bi t giúp trong vi c ch m sóc và nuôi n ng ch n con. Ch n con ch m m t khi c 3 tu n tu i. nh ng con c có kích th c to h n c m chúng. khi b t u mùa ông. trên i núi. ây là cách Ch n Ermine. b lông tr ng c a ch n Ermine r t có giá. B c và Trung Á. chúng có th gi t con m i ch b ng m t cú p m nh và chính xác vào gáy con v t có khi còn to h n c chúng. Ch n Ermine sinh s ng trong r ng. Chi u dài trung bình c a ch n c tr ng thành kho ng 24 cm. Con c to h n con cái. Ch n t i màu lông Ch n Ermine (Mustela Erminea) có lông trên l ng màu nâu. chim và th n l n. bên d i màu vàng ho c tr ng vàng. Mùa giao ph i di n ra t tháng 7 n tháng 8. Sau th i gian mang thai kho ng 255 ngày. B c Âu. b lông c a loài v t này bi n sang màu tr ng. con cái con trong kho ng th i gian t tháng 4 n tháng 5. Khi s n. n 7 tu n tu i. nh ng con v t x u s nào b ch n Ermine s n u i thì khó lòng thoát ch t. Ch n Ermine có uôi ng n. Th nh tho ng chúng còn tr m tr ng t các t chim. nh ng vùng l nh giá. Chính vì th . i v i dân mua bán lông thú. Chúng s n chu t. Loài ch n tuy t p này th ng ch s ng n l trong các k á n t hay trong hang d i lòng t. V mùa ông.

bên trên m ng. Cá có vòng i nhi u thì tu i l n. mùa xuân và h sinh tr ng nhanh.Nhìn v y có th bi t tu i c a cá Cá có con to. nh ng là già nh t. T m m ng r ng h p không gi ng nhau x p l i v i nhau có th t . V y cá c ng nh v y. gi a 2 lo i này có ranh gi i r t rõ ràng. S vòng n m sinh tr ng v a v n phù h p v i s n m mà loài cá ã tr i qua. ph n m c ra vào mùa xuân h t ng i r ng. thông th ng ch c n bóc m t cái v y t trên thân cá. bao quanh trung tâm t ng cái n i ti p nhau. Khi v y l n lên thì trên b m t c a nó có t m m ng m i m c ra. mùa xuân n m th hai l i khôi ph c sinh tr ng. T m m ng r ng c m c ra vào mùa xuân h x p th a th t. hình thành nhi u vòng. cùng v i s gia t ng c a tu i cá. V y là do nhi u t m m ng to nh khác nhau t o thành. i a s cá n m u tiên b t u cu c i thì toàn thân ã m c y v y. là s phân chia ranh gi i gi a vòng sinh tr ng n m th nh t và vòng sinh tr ng n m th hai. s t m m ng c ng không ng ng t ng lên. mu n bi t tu i c a cá. con nh . T i sao nhìn v y cá thì có th bi t tu i c a cá v y? T trong quy lu t sinh tr ng c a cá chúng ta bi t r ng. gi a dày. l p phía d i cùng to nh t nh ng là tr nh t. mùa ông l i ng ng sinh tr ng. gi ng nh m t hình nón th p b c t m t chóp không quy t c l m. Thông th ng. g i là "vòng i". Trong b n mùa c a m t n m. Có th un n c sôi b ng tuy t? . g i là "vòng n m sinh tr ng". t c sinh tr ng c a cá không gi ng nhau. ph n m c ra vào mùa thu t ng i h p. mùa ông l i ng ng sinh tr ng. cá có vòng i ít thì tu i ít. quan sát t m thì có th th y ngay. t m m ng h p c m c ra vào mùa thu x p dày c. mùa thu sinh tr ng ch m. l p phía trên cùng là nh nh t.

n c không tài nào sôi lên c. sao cho chai không ch m t i áy xoong (b ng cách treo chai vào m t cái vòng s t). Khi . Bí m t là ch tuy t làm l nh thành bình. Do ó. trong cái bình c a chúng ta tuy c ng là n c sôi. b n d i n c sôi vào xung quanh bình . Có th un n c sôi b ng n c sôi không? t m t chai th y tinh nh ng n c vào trong m t xoong n c nguyên ch t ang un trên ng n l a. Hãy th làm m t thí nghi m sau: n c vào ch ng n a bình. nh ng là n c sôi không nóng. V l i khi bình sôi trong xoong thì không khí trong bình ã b d n ra h t. i u ng c nhiên h n n a là s vào bình ng thì không th y b ng tay mà ch th y h i nóng thôi. cho nên bây gi n c trong bình ch u m t áp su t nh h n tr c nhi u. Do ó.Tuy t có th làm c cái vi c mà c n c sôi c ng không th làm c. Trong khi ó chính m t b n trông th y n c trong bình ang sôi. nhúng bình vào trong n c mu i un sôi. Bây gi b n d c ng c bình xu ng. khi áp su t trên ch t l ng gi m i thì ch t l ng sôi nhi t th p h n. Nh chúng ta ã bi t. N u thành bình th t m ng thì s ng ng h i t ng t trong bình ng ng có th gây ra m t hi n t ng t ng t nh hi n t ng n . t t nh t nên dùng nh ng bình hình tròn l i cho không khí ép lên thành n i thì không s v bình. áp su t c a không khí bên ngoài không g p tác d ng ch ng l i l n t phía trong bình ra nên có th ép v bình.khi y. Nh ng n u b n b m t ít tuy t lên áy bình ho c d i n c l nh lên áy bình thì b n trông th y là n c sôi lên. do ó h i n c trong bình ng ng l i thành nh ng gi t n c. i cho t i lúc n c trong bình h t sôi. t c là làm cho n c sôi lên. i t i khi n c trong bình sôi lên thì l y bình ra kh i xoong và y kín bình th t nhanh b ng m t cái nút r t khít ã chu n b s n t tr c.

n u un n c trong l theo ph ng pháp này. Nh th có ngh a là. và nó c ng ch có th làm cho n c trong l t t i 100 C mà thôi. Do ó. không th nào un n c sôi b ng n c sôi c. Có sinh v t nào b t t ? . do ó có th làm cho n c nguyên ch t trong l c ng sôi lên. mà còn ph i truy n cho nó m t ph n r t l n nhi t l ng d tr n a. t i sao n c trong l l i không th sôi lên nh n c xoong c? ó là vì có l p th y tinh ng n không cho n c trong l tham d vào quá trình i l u trong xoong. n c trong l dù có nóng lên nh ng c ng không th sôi c. nhi t c a nó v n không th nào t ng h n lên c.n c trong xoong sôi. dù có un nóng nó th nào i n a. N c mu i sôi không ph i 100 C mà nhi t cao h n chút ít. N c nguyên ch t sôi 100 C. còn n c trong l thì ch có th ti p xúc v i n c sôi mà thôi. ta không th nào làm cho nó có thêm nhi t l ng c n thi t chuy n n c thành h i (m i m t gam n c ã nóng t i 100 C còn c n trên 500 calo n a m i có th chuy n thành h i). t c là chuy n thành h i n c. Do ó. thì n c trong xoong không th ti p t c truy n nhi t vào l c n a. Trong i u ki n th ng. M i ph n t n c xoong u có th tr c ti p ti p xúc v i áy n i nóng b ng. ó là lý do t i sao n c trong l dù có un nóng n th nào i n a c ng không sôi lên c. ngu n nhi t mà ta dùng un nóng n c trong l có nhi t 100 C. Có th n y ra th c m c: n c trong l và n c trong xoong có gì khác nhau? trong l c ng là n c. chuy n sang tr ng thái k t t p khác. Khi nhi t hai bên ã cân b ng nh th r i. Nh ng n u ta r c m t nhúm mu i vào trong xoong thì tình hình s khác h n. Vì sao v y? Mu n un sôi n c mà ch un nóng t i 100 C thôi thì ch a . ch có cách n c xoong b ng m t l p th y tinh.

nh ng n m t m c nh t nh thì s ph c h i không cách nào ti n hành c. k c con ng i c ng u không tránh kh i cái ch t.R t nhi u sinh v t. Do tác d ng c a các nhân t bên ngoài nh tia t ngo i. r t cu c s tr thành t bào ung th . ng i và ng v t a t bào khác có th ch t là do trong t bào c a loài ng i có c ch ng n ch n s phân tách không h n ch . cu i cùng d n n cái ch t c a sinh v t. (Theo sách 10 v n câu h i vì sa Bí quy t giúp d i b t m i lúc n a êm . v y sao còn có sinh v t không bao gi ch t? Nguyên nhân là nh ng vi khu n hay m t s ng v t nguyên sinh y có m t kh n ng t ph c ch r t m nh. ch c n i u ki n dinh d ng cho phép thì chúng v n có th ph c ch không ng ng. và s thay i bên trong c a các t bào thì k t c u gene s không th tránh c phát sinh t n th ng nh t nh. t n th ng này có th b lo i b thông qua ch c n ng ph c h i c a chính t bào. Thông th ng. ô nhi m. N u không ph i nh v y thì chúng ta không th t ng t ng n i loài ng i s ông n th nào. ây là m t hi n t ng t nhiên mà t t c m i v t u ph i ch p nh n. H n n a.. gi ng nh l p m t b phanh xe t t. Ch t là m t k t c c không th tránh c. n u nh b phanh xe ó m t tác d ng. B i v y. trên th c t . L y côn trùng bi n hình Amíp làm ví d . cu i cùng s hao mòn h t toàn b ch t dinh d ng trong c th sinh v t. s lão hoá c a các t bào.. Nh v y cho dù có nh ng cá th có th lão hoá. có th ch t nh ng cá th khác v n ang ph c ch không ng ng. Nh v y s d n n s lão hoá c a các khí quan. ch t không ph i là m t k t qu t t y u. Nh ng n u nghiên c u t m m t chút thì s th y i v i vi khu n và i a s ng v t nguyên sinh. Chúng ta u bi t b n ch t c a s s ng là gene di truy n. hay có th nói là không th ph c h i c hoàn toàn. thì t bào ó s ti p t c phân tách sinh sôi không h n ch . sinh v t lo i nh này có th trong th i gian r t ng n thông qua phân tách mà t ph c ch v i s l ng l n.

ông l i làm h ng ch c n ng kh u giác c a d i nh ng d i v n bay c t t nh th ng. c h ng c a d i có th phát sóng siêu âm r t m nh. i u này cho th y âm thanh ã giúp cho d i phân bi t c ph ng h ng và tìm c m i. thoát ra ngoài thông qua mi ng và l m i c a nó. i u khi n h kinh ng c là loài thú nh này trong m t giây có th nh n và phân bi t c 250 c m âm thanh ph n h i. Khi g p ph i v t th . Sphanlantrani v n ch a tìm ra. nhà khoa h c Italy Sphanlantrani l n u tiên ã nghiên c u c i m này c a d i. b t c côn trùng m t cách chính xác. n c côn trùng nh c ng không b t c. Ông làm mù m t m t c a nó. Các nhà khoa h c sau này qua nghiên c u ã vén c b c màn bí m t ó. Sphanlantrani ngh v y. cu i cùng ông th y nó bay kém h n. K t qu v n nh c . r i t con v t vào trong m t gian phòng kính cao r ng. Nó bay tán lo n h t ch này n ch khác. Cho dù d i b nhi u . tai c a d i nghe c âm thanh ph n h i. Có l là kh u giác c a d i ang phát huy tác d ng. trong khi th l c c a nó không h n gì m t ng i mù d . ch ng ng i v t. cây c i. Song r t cu c ây là lo i âm thanh gì. nên có th phán oán c kho ng cách và kích c to nh c a v t th . t côn trùng.. Nó dùng cách gì phân bi t ph ng h ng và oán úng v trí i t ng? H n 260 n m tr c. Các nhà khoa h c g i ph ng th c c n c vào âm thanh ph n h i tìm v t th là ³h i thanh nh v ´. gi ng nh ch ng có gì thay i v y. kh n ng ch ng nhi u c a h th ng nh v âm thanh ph n h i c a nó c ng r t m nh.D i có th tóm trúng m t con côn trùng nh xíu trong êm t i nh m c. Ti p theo.. va p kh p n i. Ch ng l l i là thính giác c a chúng ang phát huy tác d ng sao? Khi Sphanlantrani nút ch t tai c a m t con d i r i th cho nó bay. sóng siêu âm li n ph n x tr l i. m t t. Sau ó ông l i dùng s n bôi y lên mình d i. Hoá ra. có an nhi u s i thép. i u khi n ng i ta ng c nhiên là con d i này v n có th nhanh nh n lách qua s i thép. Ngoài ra.

Kh n ng thính giác c a côn trùng r t c bi t. Tai c a mu i m c trên hai xúc tu c a ph n u. N u th vài con ki n t ki n này vào trong m t t ki n khác. Tai c a d l i m c trên o n th hai c a m t ôi chi tr c. N u b n b t c các lo i côn trùng. trong m i l th ng ó có m t s t bào có th c m th mùi trong không khí. ch ng h n loài ki n. Còn tai c a thiêu thân. v i con cái thì ph n ng c. do mùi c a chúng không gi ng nhau nên nh ng con ki n ngo i lai này s l p t c b c n ch t. Ki u "tai" này r t k l và c ng m c nh ng ch r t khác th ng. Côn trùng có m i và tai hay không? Côn trùng th c s có m i. nh ng chúng l i gi ng m i ch có th ng i mùi. Tuy nh ng ôi xúc tu c a các lo i côn trùng không gi ng nhau. i v i nhi u côn trùng. d i có th nhanh nh n và t chính xác áng kinh ng c nh v y. Ngoài ong và b m. Côn trùng không nh ng có th ng i mùi. Tuy b ngoài c a xúc tu và râu hoàn toàn khác so v i m i c a ng v t b c cao. M t ngoài c a xúc tu và râu có r t nhi u l th ng nh . Ngoài ra. phía d i mi ng c a côn trùng còn có hai ôi râu ng n nh . Chúng có th phân bi t c nh p i u và quy lu t c a âm thanh . Chính nh b n l nh c áo này mà khi b t côn trùng trong êm t i. trong o n th hai c a m i xúc tu n gi u m t c quan nghe âm thanh. chi c ³m i´ c bi t này r t quan tr ng. còn có không ít côn trùng khác c ng l i d ng c quan kh u giác ó tìm th c n ho c tìm b n i. quan sát t m m t chút thì s phát hi n ra trên u chúng u có m t ôi xúc tu. còn v i con c thì m c ph n b ng. m nh g p 100 l n so v i sóng siêu âm do con v t phát ra. nh ng u óng vai trò làm c quan kh u giác.nhân t o. thì nó v n có th làm vi c hi u qu . mà còn có th phân bi t c âm thanh. Loài d i còn c m nh danh là radar s ng. B i vì trên c th c a chúng có m t s b ph n có tác d ng nh ôi tai.

Tai c ng phát huy tác d ng r t l n trong vi c b o v an toàn. ³m ng nh t gi y thu c lá´. Ph i phóng i thêm lên 200 l n n a. Màng xà phòng m ng h n s i tóc và t gi y cu n thu c lá t i 5.. nh ó chúng có th nhanh chóng r i kh i khu v c nguy hi m mà không r i vào mi ng c a k thù.. nh ng thi t c a màng xà phòng v n ch a nhìn th y b ng m t th ng c. t c là phóng i c th y lên 40. ch c m nh n c là m t vùng âm thanh liên t c. nhi u loài còn có th nghe c siêu âm.c c k hi u qu . thì c ng còn là dày ghê g m so v i màng xà phòng. b y gi s i tóc ã có b dày trên 2 mét r i. Không nh ng v y. N u nh s l n t n i c a âm thanh trong m i giây ng h t ng i nhi u. s i tóc ng i có b dày ch ng 1cm. Nh ng v i nhi u côn trùng.000 l n m i giây. ³Tai´ c a côn trùng ch y u là dùng tìm ³b n i´. ³M nh nh s i tóc´. Ch ng h n nhi u con thiêu thân có th nghe c âm thanh c a d i (lo i sóng siêu âm tai ng i không nghe c). Cái gì m ng nh t? Không m y ai bi t r ng màng bong bóng xà phòng là m t trong nh ng v t m ng nh t mà m t th ng có th nhìn th y c. M i không ch là loài n h i . Khi phóng i lên 200 l n. chúng có th nh n rõ s ng t quãng này.000 l n. Nh ng v t mà ng i ta th ng dùng ví v i s m ng manh th t vô cùng thô k ch so v i nó.000 l n thì m i nhìn th y thi t c a màng xà phòng thành m t ng m nh. thì tai ng i nghe không ra ch t n i. th m chí là siêu âm dao ng 200.

T i b bi n Ngà. h m t cây g y su t c ngày trên mi ng t m i. T i Trung Phi. Chính vì v y t i Mali. khi t nông nghi p ã b c màu tr c ng ra nh á. Ngoài ra. gi i áp m t v n gây nhi u tranh cãi. xây t . Tu theo m i n g y n m c nào mà h s có câu tr l i. Burkina Faso. sau ó ti p xúc v i b y m i sâu bên trong nên nóng d n lên. nên c quan sát t m i ng i ta có th tìm th y d u v t các khoáng ch t và kim lo i quý. ây c ng nh Benin. n c b t và phân c a m i c dùng làm b t ch nh hình ch a sai kh p. m i có th ùn t lên t d i sâu 20 mét. ng i dân tr n m i v i phân h u c và nh i vào các l ào trên m t t. m i ã gi l i v t ch t h u c khi n quá trình khoáng hoá ch m l i và các h p ch t khó phân hu s phân hu d dàng h n. Ban u không khí s l nh l i. m i còn là món n r t c tr em a chu ng. Trong s 2. giúp cho cây tr ng t t h n. Ng i dân ây c ng s d ng h n h p này làm thu c ch a b nh thu u và b nh quai b . nh h n và thoát ra ngoài.C u trúc thông khí trong t m i. b t c Zakara xem thông i p c a m i nh nh ng l i s m truy n. T m i có c u trúc thông khí r t t t. t t m i g m h n h p t. các n th H i giáo c xây d ng theo thi t k r t gi ng v i t m i. Khi làm t . M i s t o ra vô s h m hào d i lòng t giúp t d n n c t t h n trong mùa m a.666 loài m i trên th gi i. B máy tiêu hoá c a m i (chi m 70% tr ng l ng c th ) ho t ng gi ng nh nhà máy hoá ch t. C u trúc t m i c ng giúp gi cho t ai ít bào mòn và r a trôi. th t ra ch có . Không khí bên ngoài lu n vào t qua các l trên m t t.

m t nhà v t lý h c thiên tài . S hình ch p c trên t m nh ph thu c vào góc gi a hai t m g ng. u i m rõ r t c a t m nh này 5 ki u ng i khác nhau c a cùng là bi u hi n c y m t ng i. khi góc b ng 60 ta s c 6 hình. khi góc b ng 45 thì c 8 hình« Tuy nhiên. Nh ng hình này c ng v i hình c a v t th t c máy nh ch p. Ng i c n ch p nh quay l ng v phía máy nh A. Hai t m g ng s p x p nh v y s cho 4 hình ng i h ng v phía máy nh theo nh ng cách khác nhau. c i m c a ng i c ch p. Và mu n cho trong g ng không in hình máy nh. là 72 . ta s c 4 hình. s l n ph n x càng nhi u thì nh càng m . D i ây là nh ng i u mà ông ta trình bày v i m t bác s v phát . Hai g ng này l p thành m t Ng i mu n ch p ng i góc b ng 1/5 c a 360 t c gi a các g ng CC. Góc càng nh thì s hình ch p c càng nhi u. Khi góc b ng 360/4 = 90 . Tàng hình có ph i là chuy n hoang ng? Trong cu n ti u thuy t ³Ng i tàng hình´ c a nhà v n Anh Herbert George Wells. do ó ng i ta th ng ch ch p l y nh 5 hình.ã khám phá ra m t ph ng pháp có th bi n thân th ng i ta thành vô hình. h p thành t m nh 5 hình. Ki n th c Ngày nay (theo Science et Vie) T m nh n m hình Trong ngh thu t ch p nh có m t ph ng pháp giúp ta ch p c 5 ki u khác nhau c a m t ng i trên cùng m t t m nh. Làm th nào có c t m nh ó? D nhiên ph i dùng g ng ph ng. d nhiên không in hình trong nh. Trong khi y. gi a hai màn có m t khe h nh t v t kính. nhân v t chính . làm cho nét m t c a h rõ nét nh t. b n thân g ng (không có khung).6 loài phá ho i nhà c a. m t h ng v hai g ng ph ng ng th ng C. ng i ta che nó b ng hai màn BB.

minh m i c a mình. nghi n nh th y tinh t c là làm t ng nh ng m t gây ra ph n x và khúc x c a th y tinh. . nh ng m i h t th y tinh thì u có th ph n x tia sáng i qua nó. Hòm th y tinh ít sáng h n. anh s không nhìn th y c nó: t t c nh ng v t trong su t u tr nên không nhìn th y c. n u t nó vào trong m t ch t l ng nào ó có kh i l ng riêng l n h n kh i l ng riêng c a n c thì nó h u nh hoàn toàn m t h n. nói . Th y tinh ã nghi n nh vào n c g n gi ng nh có cùng chi t su t. t th y tinh vào trong b t k m t ch t l ng nào ó có cùng chi t su t v i nó.úng . t a nh làm b ng b c v y. trong không khí. mà ph n x toàn b . Ch c bác bi t r ng v t th ho c h p th ánh sáng.Nh ng i u ó u n gi n. qua con m t c a chúng ta. thì qua con m t c a chúng ta. b i vì s ph n x và khúc x thu tinh t ng i ít.Kemper. Nh ng n u th th y tinh tr ng ã nghi n nh vào trong n c. Hi u c i m ó. n u ta t nó vào trong m t môi tr ng có cùng chi t su t v i nó. cho nên tia sáng có th xuyên qua nó r t ít. N u nh v t th không h p th mà c ng không ph n x ho c khúc x ánh sáng. N u nghi n nát m t mi ng th y tinh thành b t. anh ch c n suy ngh m t chút là có th tin ch c r ng chúng ta c ng có th làm cho th y tinh tr thành không nhìn th y ngay trong không khí: ngh cách làm cho chi t su t c a th y . T m th y tinh ch có hai m t. nó không rõ ràng nh cái hòm sáng bóng. Ngày nay.ây còn m t s th c n a mà m i h c sinh c ng u bi t. ho c ph n x hay khúc x ánh sáng. b i vì ánh sáng xuyên qua n c r i vào thu tinh b khúc x và ph n x r t y u.nó tr thành nh ng b t tr ng không trong su t. nó tr thành r t d nhìn th y . S d nh th là vì. do ó làm cho ánh sáng ph n x và khúc x r t ít lúc i t n c vào th y tinh ho c ng c l i. ³S d chúng ta nhìn th y m t v t là do v t ó có th tác d ng c v i ánh sáng. thì nó l p t c bi n m t. Thí d . ng i th y thu c. nó s là m t cái hòm tr ng chói loà. các h c sinh u hi u r t rõ. h n n a. thì nó không th t làm cho ta nhìn th y c. Th y tinh ã tr thành không nhìn th y c. gi ng nh m t dòng khí carbonic ho c hydro trong không khí v y. N u t t m thu tinh tr ng thông th ng vào trong n c. N u nh chi c hòm không h p th m t ph n ánh sáng nào c . . bác s d nhìn th y cái hòm màu không trong su t kia là do l p s n màu h p th m t ph n ánh sáng và ph n x (khu ch tán) nh ng tia sáng còn l i...

t o nên. b n s bi t i u này có tr thành s th c hay không.Kemper nói . Mùa hè n m 1934. Nh ng n u bôi d u lên trên gi y tr ng. tr huy t t trong máu và s c t en trong tóc ra. m c b nh b ch t ng (trong các t ch c c a nó thi u s c t ) thì khá trong su t. Không riêng gì gi y. tóc. Uy l c th c s c a ng i tàng hình Tác gi cu n ³Ng i tàng hình´ ã ch ng minh m t cách r t thông minh và ch t ch r ng m t ng i sau khi ã tr thành trong su t không th nhìn th y c thì ng i y . mà ngay s i v i. B i vì. cho d u tràn y vào các kho ng tr ng gi a các s i. Bài sau. con ng i còn trong su t h n th y tinh . móng tay và th n kinh c a chúng ta u nh th c ! Nói tóm l i. . x ng th t.úng. các c trong su t. Nhân v t chính trong cu n ti u thuy t c a Wells ã phát minh c m t ph ng pháp có th làm cho t t c các t ch c trong c th ng i u tr nên trong su t.Không ph i. không màu.nh ng nên nh r ng con ng i không ph i là th y tinh. mu n làm cho chúng ta không nhìn th y nhau c ng không ph i là khó l m!´. có th nhìn th y r t rõ các c quan bên trong và x ng« Qua thành b ng có th nhìn th y r t rõ tim và ru t c a con ch thi u s c t ó p và co bóp nh th nào´. úng . Thí nghi m ã thu c thành tích huy hoàng b n thân nhà phát minh bi n thành m t ng i vô hình. s i g . Có th l y s ki n sau ây làm c n c cho ý ki n ó: nh ng ng v t trên mình không có lông. Và anh ta ã ng d ng phát minh ó vào ngay chính b n thân mình.Các nhà khoa h c t nhiên c ng nói th y! L nào m i ch có m i n m mà bác ã quên h t v t lý h c r i ? Nh gi y ch ng h n là do nh ng s i trong su t t o nên. lúc y. s i len. ánh sáng i t th y tinh vào không khí s không b ph n x và càng không b khúc x . h t th y nh ng thành ph n c a con ng i u do nh ng t ch c trong su t. làm cho t gi y ch có th ph n x và khúc x ánh sáng b ng các m t ngoài c a nó thì t gi y ó s tr thành trong su t nh th y tinh.Nói t m b y! . nguyên nhân làm cho nó tr ng và không ánh sáng l t qua c ng gi ng nh trong tr ng h p b t th y tinh tr ng và không cho ánh sáng l t qua v y.tinh b ng chi t su t c a không khí. . Do ó. m t nhà ng v t h c ã tìm c thôn Nhi ng (Trung Qu c) m t con ch b ch t ng và ã mô t nó nh sau: ³Da r t m ng.

do trong m t anh ta không có s c t . Nh ng. ng a tay xin n mà thôi. H t th y nh ng i u trình bày trong cu n ti u thuy t ã c tác gi suy xét r t k l ng. s th c không ph i th ! Ng i ta không th nhìn th y ng i tàng hình nên không th b t h n« Trong ti u thuy t. nên không khúc x . Ánh sáng i vào m t ng i vô hình hoàn toàn không g p i u gì tr ng i. Nh v y. Chúng ta hãy nh l i tác d ng c a m t: thu tinh d ch. mà c ng không l u l i trong m t. do ó chi t su t c a chúng u b ng chi t su t c a không khí. h t th y các b ph n trong c th c a nhân v t này . . Nh ng u i m c a h n rõ ràng ch ng có l i gì cho h n c .. Con ng i áng s v i m ng làm hoàng y ch có th lang thang u ng xó ch . vì ch ng ai nhìn th y con ng i t i nghi p y c . ó là v n : Li u ng i tàng hình có nhìn th y ng i khác không? N u nh Wells. ng i vô hình ch ng nhìn th y gì h t. m i u. Nh ng m i ng i c ng ch ng có cách nào giúp h n. t ra cho mình câu h i nh trên thì thiên tuy t tác ³Ng i vô hình´ ch a ch c ã thành công. i m này ã phá tan cái o t ng v uy l c mãnh li t c a ng i vô hình.trong ó có c m t u tr thành trong su t. Nh ng v sau. Nh ng. s th c không ph i th ! Thì ra. ó là vì ánh sáng.. Th t v y. nh ng c dân b uy hi p ã l t c ách th ng tr c a k ch vô hình có m ng làm hoàng y. thì không i h ng. thu tinh th và các b ph n khác trong m t u khúc x ánh sáng sao cho nh c a v t có th xu t hi n trên võng m c. Anh ta i c vào b t c gian phòng nào và có th t do l y i b t c v t gì. tr c khi h bút. và ngh r ng ng i tàng hình qu th c là có uy l c nh t trong loài ng i. Anh ta ph i là m t ng i mù! Khi vô hình. ng i vô hình th ng l i. khi i t m t môi tr ng t i m t môi tr ng khác có cùng chi t su t. nn ib n c có th tin t ng ch c ch n vào nh ng s th c mà tác gi ã mô t . tác gi thông minh c a cu n ti u thuy t ³Ng i tàng hình´ ã xem nh m t tr ng h p r t nh . vì th chúng không th gây ra m t nh nào trong ý th c c a ng i vô hình c . Nh ng n u chi t su t c a m t và c a không khí gi ng nhau thì hi n t ng khúc x không x y ra.s có c m t uy l c c h nh vô h n. do ó không th h i t m t i m c.

t c là làm cho các trang gi y mang i n. Nh v y. chuyên gia tên l a ng i c là Kelamoer ã dùng cao su b t ch c theo c u t o da cá heo ch t o thành công ³da cá heo nhân t o´. x p an xen nhau.5 mm. c k n n i lúc gi sách m c dù c n th n n âu c ng v n b rách. Vào th p k 60. Lo i da này khi bu c vào ng lôi và thuy n thì u có tác d ng làm gi m m t n a l c c n khi chúng ti n lên phía tr c. dày kho ng 6 mm. cá heo có th b i cv it c cao. Các nhà khoa h c ã Cá heo. ây. V c b n da c a cá heo có th chia thành 2 l p: l p ngoài là bi u bì d ng x p r t m m. làm cho t c c a chúng t ng cao. Khi ó. V y mà trong vi n b o tàng. chúng còn có k t c u da r t c bi t. do ó làm cho l c c n ma sát c a n c gi m n m c nh nh t. h dùng i n gi i quy t v n . th m chí lên n 100 km/h khi b qu y nhi u ho c khi r t u i con m i. D i các m u này là nh ng s i d ng cao su c và s i có tính àn h i. phát hi n ra cá heo ngoài vi c có hình th ki u gi t n c. Hi n nay. cá heo có th t 70 km/gi . K t c u da này gi ng nh b gi m xóc. gi a chúng có y m . do ó có . làm gi m c ch n ng c a dòng n c lên b m t c th . ng i ta c ng g p nh ng r c r i nho nh nh trên. ng n ch n s phát sinh các dòng n c xi t. trên chân bì có nhi u m u n i lên hình núm. Làm th nào l t c lo i sách ó bây gi ? Trong Vi n hàn lâm khoa h c Liên Xô c .T i sao cá heo có th b i v i v n t c cao? Lúc b i nhanh. các nhà khoa h c ã có th dùng da cá heo nhân t o b c bên ngoài nh ng chi c tàu c nh ho c tàu ng m. L t trang quy n sách ã quá c Có nh ng cu n sách c . có m t phòng thí nghi m chuyên tu b l i nh ng v n ki n. l p trong là chân bì ch t ch và c ng r n. các nhà khoa h c v n th ng ph i c nh ng t gi y y. Sau khi các trang gi y c nh nhau tích i n cùng d u thì chúng s y nhau. Do ó chúng còn c m nh danh là ki n t ng b i l n. dày kho ng 1.

ta có th nhìn th y nh ng tiêu b n này trong nhi u vi n b o tàng. mà ch ng t n h i gì. Còn n u nh chúng ngoài không khí thì ch khi nào chi t su t c a chúng b ng chi t su t c a không khí thì m i tr thành không nhìn th y c. Ngày nay. b i vì nh th thì nh ng tiêu b n y s tr thành không nhìn th y c và do ó i v i gi i ph u s không giúp ích gì c . Vì th nh t là. Ông không nh ng ch c các tiêu b n trong su t c a các c quan s ng mà còn ch c các tiêu b n trong su t c a ng v t ch t n a. ây. Làm tiêu b n trong su t nh th nào? M i n m sau khi cu n ³Ng i tàng hình´ ra i.05 là v t trong su t y có th tr thành vô hình. Th hai. có tác d ng khúc x r t m nh). em ngâm các tiêu b n chu t. r i ngâm tiêu b n vào trong ete metylic c a axit xalyxilic (m t ch t l ng không màu. Spantegonxo ã s d ng chính nh ng suy lu n v t lý làm c n c cho cu n ti u thuy t hoang ng trên: B t k m t v t trong su t nào t trong môi tr ng trong su t. ch c n chi t su t c a chúng sai kém nhau d i 0. các b ph n c a c th ng i. Các t ch c c a nh ng tiêu b n này ch không nhìn th y c khi nhúng chúng vào trong ch t n c có cùng chi t su t mà thôi. ng nhiên ng i ta không nh làm cho các tiêu b n hoàn toàn trong su t. Gi các trang gi y theo cách này bao gi c ng d h n so v i cách gi b ng tay ho c v i cách dán nó lên trên gi y c ng. cá. . Nh ng n u mu n thì ta c ng có th làm cho chúng tr thành hoàn toàn trong su t.th tách riêng t ng t .chu i tr ng và r a s ch. Nói v n t t thì ph ng pháp ch tiêu b n trong su t do giáo s Spantegonxo ngh ra (n m 1911) là: u tiên ph i cho nh ng tiêu b n ó qua các phép ch bi n quen thu c . Cu i cùng. c n ph i tìm c ph ng pháp ngâm thân th ng i s ng vào trong m t ch t l ng có tác d ng làm trong su t mà không t n th ng n các c n ng t ch c c a ng i y.còn kho ng cách r t xa. Và khó kh n là ch này . c ch theo ph ng pháp y vào trong nh ng bình c ng ng ete metylic.. giáo s gi i ph u h c ng i c Spantegonxo ã bi n ý t ng ó thành s th t.. Tuy nhiên. tiêu b n c a giáo s Spantegonxo m i ch trong su t thôi ch ch a ph i là không nhìn th y c.làm th nào th c hi n c i m ó thì n nay chúng ta v n ch a bi t. t ây t i vi c th c hi n lý t ng c a Wells làm ng i s ng hoàn toàn trong su t n m c không nhìn th y c .

T i sao d i n c trong th i gian dài nh v y mà chúng không ch t ng t? Các nhà nghiên c u ã phát hi n c th thú bi n có ³kho´ tích tr oxy c bi t. M t khác. So v i ng v t c n. nên màu s c c a th t cá voi và th t báo bi n u có màu tím th m. chính là máu và c . m t ph n k t h p v i albumin c h ng hình thành tr ng thái k t h p hóa h c. oxy c hít vào. t 20-30 phút v i rái cá bi n. Oxy d tr ki u này có th chi m h n 50% d tr oxy toàn thân chúng. Chúng ta bi t r ng. Khi chúng nhô lên kh i m t n c thay i không khí.. Ng i . ngh a là o t ng c a nhà ti u thuy t Anh bi n thành s th t. máu chi m kho ng 7% th tr ng. Tuy ph i th ng xuyên nhô lên Cá voi. Ngoài máu ra. ta th c hi n c c hai i m trên. r t d k t h p v i oxy. Ví d ng i. Albumin này càng nhi u. trong máu ch a m t l ng l n oxy và th khí CO2. Trong c th t c a thú bi n có m t lo i albumin c h ng. và báo bi n là 18%. oxy c tích tr càng l n. Thú bi n th b ng ph i. còn máu c a cá heo l i chi m kho ng 10-11% th tr ng c a nó. Chính vì albumin trong c th t khá nhi u. tích tr trong c . s t bi n. t i sao có th lâu d i n c? Thú bi n (nh rái cá bi n. thì s ph n c a ng i vô hình này ra sao? Bài sau s cho b n bi t i u ó. cá heo.. Ngoài ra. báo bi n. hay th m chí 1-2 ti ng v i cá voi c l n. 43 phút v i báo bi n Wader. t l máu so v i th tr ng c th c a thú bi n thông th ng l n nhi u h n so v i ng v t s ng trên c n. có l i cho cu c s ng d i n c c a chúng.Nh ng gi s r ng có m t ngày nào ó. m t n c. t n s th bình th ng c a thú bi n tuy r t th p.) c ng th b ng ph i nh thú c n. c th t c ng có th tích tr ôxy. albumin c h ng thú bi n cao h n nhi u. nh ng chúng có th d i n c m t th i gian t ng i dài. cá voi. nh ng kh n ng hít oxy và nén khí CO2 l i r t m nh.

m i. nghe c ti ng ng xung quanh. thì t n xu t th c a ng i s t ng lên g p 5 l n bình th ng. nh ng l i D i n c.bình th ng m t l n th ch có th thay i 15-20% khí trong ph i. ch c n h i nhô u lên. N u hàm l ng CO2 trong không khí t ng lên. ó chính là m t. eo cho báo bi n m t m t n hô h p c bi t. tai hít th không khí trong lành. Nh v y. cá tr m en s ng d i n c c ng có i m t ng t v i hà mã v ph ng di n này. Có ng i t ng th nghi m. Hà mã tuy là ng v t c n.loài v t ng t do nh t . còn cá voi l i có th thay i trên 80%. c quan c m giác c a nó ã chuy n d n lên trên nh u. s ng trong n c. i u này ã giúp cho chúng s ng c d i n c trong th i gian dài. chúng hô h p khí có gi i h n. hà mã v a có th n mình r t t t. khác v i dã thú thông th ng. hà r t thích ngâm mình trong n c. a s ng v t c n. phù h p v i thói quen th này. v a có th thông qua m t. dù CO2 trong máu t ng lên c ng không x y ra s c ng ch th . mã c ng ch nhô th ng i n êm khuya m i bò lên lên r t ít nh b ki m n. k c ng i r t nh y c m v i CO2 trong máu. (Theo sách C quan c m giác c a hà mã m c âu? Quan sát k hình d ng c a hà mã b n s th y m t hi n t ng thú v . Nh ng thú bi n l i không nh v y. B i vì khi toàn b thân hình to l n ngâm trong n c. các giác quan s v a v n v t ra kh i m t n c m t chút. H phát hi n th y khi hàm l ng CO2 trong ó cao n 10% thì ho t ng th c a báo bi n v n gi c bình th ng. G u B c c c . m i và tai c a nó h u nh u m c trên nh u. Cá s u.

Ch ng h n chó h ng u ra phía ngoài th ng xuyên theo dõi các bi n ng. ch y tr n. riêng g u B c c c ch ng theo khuôn phép nào c . Ngoài ra. ho c là cu n tròn toàn thân l i nh m t qu c u lông tr ng l n. Toàn thân r n bao ph m t l p v y. thú n ki n thì cong cái uôi ch i lên che mình. ho c n m ng a b n chân ch ng lên tr i và n m s p dán b ng xu ng t. Tuy v y. không có b t k k ch nào. do v y hành vi c a chúng th ng c bi u hi n m t cách tu ti n. Các nhà khoa h c khi quan sát thói quen sinh ho t c a g u B c c c còn phát hi n th y chúng th ng gác u lên m t ng b ng cao ng t. nhóm bò sát này v n có th lao vun vút qua các sa m c hay cánh ng. ch tr s ít loài. n a chân trên du i th ng v phía tr c trông gi ng nh m t chi c c n c u. ng a ng ng d b G u B c c c. Có lúc chúng c m mõm và b n chân vào trong tuy t. T i sao g u B c c c l i ng khác l nh v y? Các nhà khoa h c cho r ng g u B c c c là chúa t c a vùng này. còn thân thì n m ngang trong tuy t ng m t cách ngon lành. ôi khi chúng l i ng ng i trên tuy t.H u nh m i ng v t u ng trong m t t th c nh và u có ý nh t nh. g u B c c c dùng nhi u t th ng a d ng. v i các c quan v n ng và ph ng th c v n ng c bi t. nh tr n. ho c n m ngang gi a hai ng b ng. là còn có d u v t c a chi sau. nh ng nh ng v y . r t có l i cho vi c gi m b t m i m t R n không chân bò b ng cách nào? a s các loài r n hi n t i u không có chân.

Khi c s n co bóp. khi v y ti p xúc v i m t t. làm cho x ng s n di ng v phía tr c. m t bên c th r n không ng ng gây áp l c v i m t t. mà còn là nguyên nhân r n có th trèo cây. Tinh th n "t ng thân t ng ái" y th t hi m th y loài v t. tr c h t trong c th chuy n ng tr t v phía tr c. không ch có tác d ng ch ng s b c h i c a n c và giúp c th kh i b t n th ng. Chúng giúp cá con ngoi lên m t n c hít h i th u tiên. v y v a m i m c ra s l n h n v y c m t chút. nh ó v y b ng h i v nh lên. N u t r n trên sàn nhà nh n bóng thì nó s ³khó nh c bò t ng tí m t´. . hình nh h n. Da c a r n r t nhão. x ng s ng c a r n tr kh p x ng thông th ng l i ra. u nh n c a v y v nh lên gi ng nh bàn chân gi m lên m t t ho c vào v t th khác.này hoàn toàn khác v i v y c : v y r n là do t ng s ng phía ngoài cùng c a da bi n thành. S v n ng này k t h p v i ho t ng c a v y b ng s làm cho r n bò nhanh h n. Ngoài ra. Nh v y. Cá nhà táng bi t Khi có con cái nào s p chuy n d . V y trên thân r n có 2 lo i: m t lo i chính gi a b ng t ng i l n và có hình ch nh t. nh v y không ch làm cho x ng s ng c a r n n i v i nhau v ng ch c. còn có m t ôi x ng cung l i c a t tr c v i x ng cung lõm c a t sau x ng s ng tr c t o thành kh p. ng tác này không nh ng giúp cho r n bò. không th m n c. g i là v y thân. V y b ng thông qua c s n n i v i x ng s n. S l n lên c a v y c ng không t ng ng v i s l n lên c a c th . lo i th hai n m hai bên v y b ng kéo dài n m t l ng. nên x ng x ng c a nó có th c ng t do tr c sau. cho nên c ng c g i là v y s ng. c g i là v y b ng. V y r n khá d o dai. Còn v y c a i a s các loài cá là t ng chân bì phía trong cùng c a da bi n thành. mà còn là c u t o ch y u giúp r n bò c. y c th ti n v phía tr c. R n l n lên n m t th i gian nào ó c n ph i l t xác m t l n. nh ng con cá cái khác b i quanh " ". mà còn làm t ng thêm kh n ng u n l n sang trái ph i c a c th . Sau khi l t xác. V y r n. làm cho thân r n v n ng theo hình sóng. s y nó ti n lên phía tr c. R n không có x ng m ác.

h n n a trên nh chúng còn m h n nhi u so v i màu s c c a b ng tuy t xung quanh. nh ng th nh tho ng c ng có tr ng h p sinh ôi. (Theo Tài Hoa Tr Bí quy t gi mc ag uB cc c Nh ng con g u tr ng có th sinh s ng vui v ch m b ng l nh l o phía b c trái t là nh m t b lông có k t c u c bi t khác th ng c a chúng. Cá nhà táng s ng trong các i d ng t kho ng 70 v b c n kho ng 70 v nam. bên trong không h có b t k m t s c t nào. ng i ta phát hi n th y nh ng s i lông gi ng nh nh ng chi c ng r ng. thân nhi t c a chúng và nhi t b ng tuy t c a vùng c c g n nh b ng nhau. cá nhà táng ch cho ra m t con. Hàm d i cá nhà táng có r ng nh ng không dùng làm gì c .Cá nhà táng (tên khoa h c Physeter catodon) n ng trung bình trên d i 30 t n. Cá m cho con bú n khi con c 2 tu i. Cá nhà táng có kh n ng l n sâu n 1. Cá cái b ng kho ng 80% chi u dài và n ng kho ng 50-60% tr ng l ng cá c. Th ng th ng. M i l n sinh n . Dù chúng ta hay g i loài này là cá nh ng chúng cx p vào loài ng v t có vú. cá con chào i. Chi u dài c th con c kho ng 18 m. N u nh chuy n sang dùng máy nh tia t ngo i thì s ch p c g u B c c c m t cách rõ nét. Nó có cái u chi m t i 1/3 chi u dài c th . sâu nh v y. T i sao b lông này có th h p thu nhi u tia t ngo i nh v y? D i kính hi n vi i n t . ng i ta có th dùng máy nh tia h ng ngo i hàng không ch p nh nh ng ng v t có thân nhi t cao h n so v i nhi t trái t. gi ng nh nh ng bông tuy t . nh ng v i g u B c c c. 16 tháng sau. Mùa giao ph i c a chúng di n ra vào kho ng tháng 4. Hóa ra. Cá cái tr ng thành sau 9 n m. Nhìn bình th ng s d nó có màu tr ng là b i vì b m t bên trong c a ng t ng i thô ráp. còn cá c 25 n m. i u này cho th y b lông màu tr ng c a g u B c c c có th h p thu m t l ng l n tia t ngo i. Trong cái u to ó l i ch a dung l ng r t l n m t lo i ch t th ng c g i là d u cá nhà táng (Spermacati). chúng c thiên nhiên "trang b " m t h th ng phát sóng siêu âm (gi ng loài d i) tìm m i trong môi tr ng t i en d i áy i d ng. ph ng pháp này là vô d ng. l n nh t trong h hàng nhà cá voi có r ng. c ng con (ch không ph i tr ng) và cho con bú s a.000 m và th m chí khi c n có th l n xu ng g p ôi sâu này b t m c ng lo i l n làm th c n.

trong su t khi r i xu ng t thì có màu tr ng v y. ph i h t m c t ng di n tích ti p xúc v i t cát. Khi màn êm buông xu ng. i u ó ch ng t g u B c c c có th h p thu g n nh toàn b ánh sáng m t tr i bao g m c tia t ngo i chi u trên mình nó làm t ng thân nhi t lên. nó cong ng i sang trái. th n l n uôi v nh có nh ng c i m thu gom các gi t n c t i a. ây là m t trong nh ng b lông ng v t gi nhi t t t nh t th gi i. V c hai ph ng di n thì th n l n có th coi là m t i n hình s ng mãnh li t: Ph n tr c t chi c a nó m ra thành màng l n. làm cho thân c a nó nghiêng sang m t bên. c th và m t c a th n l n li n dùng kh n ng t i a t p h p nh ng gi t s ng. giúp cho g u không s cái l nh giá B c c c. ch ng cho c th i l i tho i mái trên cát. quay l ng v phía có s ng t bi n th i t i. hai là kh n ng tr n c. M i khi s ng xu ng. V ph ng th c v n ng. uôi c a nó v nh lên cao. b i vì t cát b t c lúc nào c ng có th chôn vùi chúng. Ngoài ra cái l i dài c a nó còn có th li m s ng tr c m t r t linh ho t và khéo léo. chính b lông c ng v a dài l i v a dày r m. V kh n ng tr n c. gi ng nh cái g t n c trên ôtô v y. khi s ng mù g p c th l nh bu t c a con v t thì s ng ng t thành nh ng . Quan sát k h n n a s phát hi n th y lo i ng lông này có th cho tia t ngo i xuyên qua tâm. và hình thành nên thói quen v n ng nghiêng. vì khi r i kh i n c thì b t k sinh v t nào c ng ch còn con ng ch t. gi ng nh m t ng d n tia t ngo i thông su t. r n lao nh p gia tùy t c b ng m t ki u di chuy n không gi ng ai: ng n ch n b các h t cát chôn vùi b t c lúc nào. nó l i bò lên nh c n cát. M t là kh n ng i l i. (Theo 10 v n câu h i vì sao ng v t sa m c t n t i nh th nào? ng v t mu n t n t i trong sa m c thì ph i có ít nh t hai kh n ng. Ngoài ra. s ng mù bao ph .

D u oliu n i trong n c nh ng chìm trong r u. tr ng l c không tác d ng lên nó) và bây gi ch t l ng l y hình d ng t nhiên c a nó là hình c u. ng v t sa m c m i con u có m t ph ng pháp t n t i riêng. Hình d ng t nhiên c a ch t l ng là gì? Chúng ta th ng quen ngh r ng các ch t l ng không có hình thù gì c . treo l l ng. Vì th . Thông th ng. D u trong bình n c hòa l n r u thì tr ng l c ng n t l i thành kh i c u.gi t n c. Nh ng khi bên trong lòng m t ch t l ng khác c ng có tr ng l ng riêng nh nó. không chìm c ng c n không cho không n i. ch ng h n có loài chuyên s ng ph thu c vào th c v t. Vì th có th hòa l y m t h n h p n c và r u nh th nào cho d u oliu không chìm xu ng áy mà c ng không n i lên m t. ch y men theo l ng tr t vào mi ng th n l n. Dùng xilanh b m m t ít d u oliu vào trong h n h p này. hay nói cách khác. b n s th y m t s k l : d u t l i thành m t gi t tròn l n. ch t l ng l y hình d ng y. M t s th ng ngày gi u mình trong hang cát. m i ch t l ng u có v ngoài t nhiên là hình c u. ch t l ng ho c ch y lan thành l p m ng (n u không vào bình). khi m a s ng xu ng thì l p t c bò lên m t t. theo nh lu t Archimede. s d ng toàn thân h ng s ng. ho c l y hình d ng c a bình (n u vào ó). Không ch d ng l i nh ng c i m này. . Th c t l i khác. ch t l ng ³m t´ tr ng l ng (nó úng là không n ng chút nào.

Th c ra. hai m t v n m c i x ng hai bên u. sau kho ng 20 ngày. kh i kh i ó. Vành ai này b phân ra thành nhi u ph n. c vành gi y này ph i n m g n bên trong kh i c u).Ta hãy xuyên qua tâm c a kh i c u b ng d u ó m t que g dài ho c m t s i dây thép dài r i quay que. do các b ph n c th phát tri n không cân b ng. Khi tr ng th n b n n thành cá nh . Kh i c u b ng d u c ng quay theo (thí nghi m s hay h n n u g n vào tr c quay m t vành bìa c ng nh t m d u. r i xuyên qua nó. là nh ng gi t hình c u ti p t c quay tròn quanh kh i c u trung tâm. Tuy nhiên. hai bên c ng không i x ng. v y tr c kia có ng dính ch t vào nhau. T i sao hai m t cá th n b n cùng m c Cá b n. kh i c u trong r u b ng m t que nh u tiên d p xu ng. do i ng nh n r ng ây là hai con s ng . thì s có m t sau m y giây thì có m t vòng d u tách ra kh i kh i vành ai d u tách ra c u. khi b i c ng d n nghiêng m t bên? Th n b n có t ng m o k quái so v i các lo i cá thông th ng: m t c a nó không n m i x ng hai u. Vì nh h ng N u quay nhanh kh i d u c a s quay. luôn mu n n i lên m t n c ch i ùa. Thêm vào ó thân c a nó r t d t. thân dài n 1 cm. cá th n b n gi ng nh các lo i cá khác u là s ng m t mình. Lúc ó nó khá ³sôi n i´. Còn hi n t ng hai m t m c cùng m t bên là k t qu c a quá trình thích nghi lâu dài v i môi tr ng. mà m c cùng m t phía c a c th .

ho c có th nói r ng. C nh ng t m nh treo t ng c ng cho c m giác ph ng vì ta ã nhìn chúng v i m t kho ng cách còn l n h n n a. [. ng th i. vì kho ng th y rõ i v i m t con m t bình th ng là 25 cm. t nh cách m t nh th nào là h p lý? . n m bên ph i g i là ³cá b n´. b ng góc trông mà v t kính ³nhìn´ v t c ch p. ph n thân d i. Vây uôi và vây l ng li n thành m t m ng. qua s ng l ng t i v trí song song v i con m t v n có ó.. Hai lo i có uôi. Nói khác i. Cá th n b n có r t nhi u lo i. T ó ta suy ra r ng hình c a v t nh h n kích th c t nhiên bao nhiêu l n thì ph i t nh cách m t m t kho ng nh h n kho ng cách t v t n v t kính b y nhiêu l n. m t không di chuy n n a mà c nh l i. Do th n b n s ng th i gian dài d i áy bi n. n u hai m t n m bên trái c th g i là ³cá bình´. trong ó có 4 lo i l n. N u ta chú ý r ng a s các máy nh th ng dùng có tiêu c v t kính là 12-15 cm ( ây tác gi nói t i nh ng máy nh thông d ng trong th i k ông vi t cu n sách này. g n v i màu c a t d i áy bi n. làm cho m t chuy n ng v phía trên. v y là nó b t u n m nghiêng và s ng h n áy bi n. nhóm này. Ngoài ôi m t l lùng.. nên v a tránh ct mm t c a k ch. v a có th ki m c th c n m t cách thu n ti n. b ngoài gi ng nh cái l i. n u m t u n m bên trái thân g i là ³cá tháp hình l i´. v i m t phía d i. còn ph n trên có màu nâu.] Quy t c th hai trong ngh thu t xem nh. g n g p ôi kho ng cách nói trên. do h ng xu ng áy bi n trong th i gian dài nên s c t c ng t ng i nh t. n m bên ph i g i là ³cá tháp´. c n ph i t nh cách m t m t kho ng x p x b ng tiêu c c a v t kính. nh ng n m 1930-1940). Khi ã n ch thích h p. thì s th y r ng tr c nay ta ch a h xem nh v trí t m t chính xác. n u không s làm h ng m t s ph i c nh chính xác. Nh ng kho ng cách ó là bao nhiêu? Mu n có c m t n t ng hoàn toàn thì ph i nhìn nh d i m t góc trông b ng góc trông mà v t kính c a máy nh ³nhìn´ hình trên kính m c a bu ng t i. r t có l i cho nó phát hi n ra k ch và b t m i. hai m t hoàn toàn phía trên. Hai lo i khác không có uôi. ó là ph i t nh cách m t m t kho ng thích h p. do s i dây m m d i m t không ng ng c ng lên.thân sang m t bên. màu s c da th n b n c ng thay i r t c bi t.

nhà v t lý h c ng i St. vi c ch p nh nh v y mà không c n h a s là m t i u m i l . Ng i th ch p nh b o . th k 19. chúng ta th ng hay than phi n m t cách vô ích r ng nh không có s c s ng. cho nên ch a d tin ngay c. m t v khách qu n áo ch nh t i ch p nh. Khi t nh cách m t ch ng 12-15 cm. t c là nh ng t m nh in lên các b n kim lo i. mà l i ch là m t t m c nh t không in thêm c!´. k v nh ng chi c máy nh u tiên. và l i dùng hai m t nhìn th ch dành cho m t m t. ng i ã phát minh ra ph ng pháp y). ó là do chúng ta không bi t t nh cách m t m t kho ng thích h p. Nh ng i u ch a bi t v ngh nhi p nh ³Ông n i tôi ã ph i ng i không nhúc nhích tr c máy nh su t b n m i phút ng h m i ch p c m t t m nh. h s th y tr c m t mình không ph i là b c tranh ph ng. Khuy t i m c a ph ng pháp này là ng i c ch p ph i ng i r t lâu tr c máy nh .Ch nh ng ng i c n th có kho ng th y rõ t ng i ng n (c ng nh tr em có th nhìn rõ kho ng cách g n) khi nhìn m t t m nh thông th ng b ng ph ng pháp chính xác (b ng m t con m t) thì m i th y công hi u. Nh v y. Ngh ch p nh thâm nh p vào cu c s ng Louis Jacques Mandé Daguerre. Peterburg.hàng m y ch c phút! i v i qu n chúng. Trong m t t t p chí c c a Nga (1845) có m t câu chuy n khá lý thú v v n này: ³Nhi u ng i n bây gi v n ch a tin r ng phép ch p nh c a Daguerre l i có tác d ng. Có l n. giáo s Veinberg. u tiên d i hình th c nh ng ³t m nh ki u Daguerre´ (mang tên Daguerre. ng i phát minh ra ki u ch p nh c a chúng ta t nh ng n m 40 c a Daguerre. mà là m t hình n i gi ng nh nhìn th y trong kính xem nh n i v y. g n nh th n bí.

ông ta ng i xu ng, i u ch nh ng kính, l p m t t m nh , nhìn ng h r i i ch khác. Khi ng i ch còn trong phòng thì ông khách áng kính y v n ng i r t ngay ng n, nh ng khi ông ta v a i kh i c a, v khách li n ng d y, l y thu c ra hút, nhìn t m kh p xung quanh máy nh, dán m t vào ng kính, l c l u, khen: ³Cái trò láu l nh´, và b t u i d o trong phòng. Ng i th ch p nh tr vào, s ng s t ng tr c c a và th t lên: - Ông làm gì th ? Tôi ã nói v i ông ph i ng i th t ngay ng n kia mà! - Tôi ã ng i r i, ch lúc bác ra tôi m i ng d y thôi. - C lúc ó ông v n ph i ng i ch . - Th nh ng t i sao tôi l i ph i vô công r i ngh ng i nh th ?´ Ch c h n b n c cho r ng i v i thu t ch p nh, ngày nay chúng ta làm gì còn có nh ng ý ngh ngây th nh th n a. Th t ra, v n còn nhi u ng i ch a th t hi u th u áo thu t ch p nh, th m chí c cách xem nh ng t m nh ã ch p c. Ch c b n s t nh r ng i u này có gì mà không bi t: c m nh lên tay r i nhìn ch sao. Nh ng s th c không n gi n nh v y, ph n l n nh ng ng i th ch p nh và nh ng ng i thích ngh này (ch ch a nói n qu n chúng), khi xem nh v n hoàn toàn không theo úng ph ng pháp. Vì sao l c s Sviatogo l i ch t? B n có còn nh câu chuy n i x a v anh chàng l c s Sviatogo, ng i t d ng ngh ra chuy n nh c b ng trái t lên hay không? Archimede c ng ã l m le hoàn thành m t k công nh th , và ã òi h i m t i m t a cho òn b y c a mình... Nh ng Sviatogo thì l i r t kh e, và ch ng có òn b y. Anh ta mu n tìm l y cái gì có th n m l y c cánh tay kh e m nh c a anh ta có n i mà dùng s c: ³Giá mà tôi tìm c m t cái gì kéo thì ch c là tôi ã nh c c c trái t lên r i´. Th t may m n, chàng l c s tìm th y trên m t t m t cái ³quai´ óng r t ch c, ³không long ra c, không xê xích c, không b t lên c´. "Chàng Sviatogo xu ng ng a, Hai tay n m l y quai, Nh c lên quá u g i, Và chân chàng c ng t t xu ng t n u g i. B m t nh t nh t c a chàng, không có n c m t mà có máu ch y ra. Sviatogo b m c ngh n ó, không nh c chân lên c. Và cu c i c a chàng n ây là h t".

Giá mà Sviatogo bi t rõ nh lu t tác d ng và ph n tác d ng, thì anh ta ã hi u c r ng s c m nh l c s c a mình t vào t s gây ra m t l c ph n tác d ng nh th , và do ó c ng là m t l c kh ng l kéo anh ta v m t t. Nh v y, loài ng i ã bi t ng d ng m t cách không có ý th c nh lu t ph n tác d ng trong hàng nghìn n m tr c khi Newton phát bi u nó l n u tiên trong quy n sách b t h c a mình ³Nh ng c s toán h c c a tri t h c t nhiên´ (t c là v t lý h c). T i sao ng a ng ng? Ng a có c tính không gi ng v i nh ng gia súc khác, ó là trong êm t i, b t k lúc nào chúng c ng u nh m m t ng ng. Thói quen này là do di truy n l i t t tiên ng a hoang. Nh ng con ng a hoang s ng trên th o nguyên sa m c r ng mênh mông, trong th i xa x a nó v a là i t ng s n b t c a loài ng i, v a là món n ngon c a các loài thú d . Ng a không gi ng nh trâu, dê có th dùng s ng quy t u, mà bi n pháp duy nh t ch là b ch y thoát thân. C th chúng dài, t chi kho , r t thích nghi v i kh n ng này. M t khác, nh ng ng v t n th t nh h , báo, chó sói« a s u ho t ng v êm. Vì v y, ng a hoang không dám th nh th i ng trong êm t i, ngay c ban ngày chúng c ng ch dám ng ng g t và luôn cao c nh giác. Ng a nhà m c dù không g p nguy hi m b i k thù ho c do con ng i gây ra gi ng nh ng a hoang, nh ng nó c thu n hoá t ng a hoang. Vì v y, thói quen ng ng c a ng a hoang v n còn c gi n ngày nay. Ngoài ng a, l a c ng có thói quen ng ng, b i vì môi tr ng s ng c a t tiên chúng g n gi ng v i ng a hoang. (Theo sách V t lý vu Vì sao l c s Sviatogo l i ch t? B n có còn nh câu chuy n i x a v anh chàng l c s Sviatogo, ng i t d ng ngh ra chuy n nh c b ng trái t lên hay không? Archimede c ng ã l m le hoàn thành m t k công nh th , và ã òi h i m t i m t a cho òn b y c a mình...

Nh ng Sviatogo thì l i r t kh e, và ch ng có òn b y. Anh ta mu n tìm l y cái gì có th n m l y c cánh tay kh e m nh c a anh ta có n i mà dùng s c: ³Giá mà tôi tìm c m t cái gì kéo thì ch c là tôi ã nh c c c trái t lên r i´. Th t may m n, chàng l c s tìm th y trên m t t m t cái ³quai´ óng r t ch c, ³không long ra c, không xê xích c, không b t lên c´. "Chàng Sviatogo xu ng ng a, Hai tay n m l y quai, Nh c lên quá u g i, Và chân chàng c ng t t xu ng t n u g i. B m t nh t nh t c a chàng, không có n c m t mà có máu ch y ra. Sviatogo b m c ngh n ó, không nh c chân lên c. Và cu c i c a chàng n ây là h t". Giá mà Sviatogo bi t rõ nh lu t tác d ng và ph n tác d ng, thì anh ta ã hi u c r ng s c m nh l c s c a mình t vào t s gây ra m t l c ph n tác d ng nh th , và do ó c ng là m t l c kh ng l kéo anh ta v m t t. Nh v y, loài ng i ã bi t ng d ng m t cách không có ý th c nh lu t ph n tác d ng trong hàng nghìn n m tr c khi Newton phát bi u nó l n u tiên trong quy n sách b t h c a mình ³Nh ng c s toán h c c a tri t h c t nhiên´ (t c là v t lý h c). (Theo sách V t lý vui) Vì sao lò h i b n ? N u b n ý s th y, sau khi un n c, trong m d n d n l ng ng m t l p c n tr ng, dày và c ng, bám ch c trên b m t kim lo i, r t khó r a s ch. Các lò h i l n trong nhà máy sau th i gian dài un nóng b c n óng dày, có th làm t c ng d n n c, gây n lò h i. B n thân n c không có c n, nh ng trong n c thiên nhiên ch a m t ít t p ch t nh canxi sunfat CaSO4, magie sunfat MgSO4, canxi bicacbonat Ca(HCO3)2, magie bicacbonat Mg(HCO3)2, cùng v i các mu i natri, mu i kali khác. Thông th ng n c ng m (n c gi ng) có ch a nhi u mu i h n n c trên m t t (sông, h «). N c có ch a nhi u mu i c g i là n c c ng, n c ch a ít mu i g i là n c m m. Khi un sôi n c trong lò h i, canxi bicacbonat và magie bicacbonat khi un nóng s b phân hu sinh ra các k t t a canxi cacbonat, magie cacbonat, l ng ng m t trong thành lò. Ngoài ra, canxi sunfat và magie sunfat c ng l ng l i m t bên trong lò h i làm cho l p c n càng b n ch c h n. C n lò d n nhi t kém, vì th làm cho

n c sôi c n nhi t cao h n, khi n cho nhi t trong lò h i quá cao, áp su t t ng m nh, vách lò h i không ch u ng cd n n nguy c làm n lò. làm m m n c (làm m t c ng c a n c), có th s d ng hai ph ng pháp: vôi - sô a và ph ng pháp trao i ion. Theo ph ng pháp u tiên, ng i ta cho vào n c m t nh t ng h n h p á vôi - sô a (natri cacbonat). Các ion canxi và magie trong n c c ng s b k t t a, sau ó cl c lo i b k t t a này. N c ã làm m m em un trong lò h i thì vách lò h i s không b óng c n n a. (Theo sách 10 v n câu h i vì sao

M

i v n câu h i vì sao
vnExpress 1- Vì sao ong chúa s ng lâu g p 10 l n ong th ng? 2- Vì sao m t tr ng i theo chúng ta? 3- Trí thông minh là gì? 4- T i sao không bi t au là áng s ? 5- T i sao l n thích d i vách và n t sét 6- Vì sao chúng ta không c m th y trái t chuy n ng? 7- T i sao lúc ngáp l i ch y n c m t? 8- Vì sao ng i ngã xu ng Bi n Ch t không chìm? 9- Vì sao êm mùa hè có nhi u sao h n êm mùa ông? 10- T i sao ng trên cao nhìn xu ng l i th y chóng m t? 11- Vì sao m t s cây c th r ng thân mà v n s ng? 12- Vì sao chim én bay th p thì tr i m a? 13- Vì sao các dòng sông u n khúc quanh co? 14- Vì sao lá trên ng n r ng cu i cùng? 15- Vì sao khi b ng cây i ph i c t b t m t ph n cành lá? 16âu ra nh núi b ng? 17- Vì sao m t s cây nhi t i có r khí sinh? 18- Có ph i nam thông minh h n n ? 19- Vì sao m t tr i l n vào mây thì êm s m a? 20- Bí quy t leo giàn c a cây xanh 21- Nói 'm t tr i m c ng ông' có úng không? 22- Vì sao n c su i có th nhô cao h n mi ng c c? 23- Vì sao m t h t quýt m c lên nhi u m m? 24- Không nghiêng ng i, b n ng d y kh i gh ! 25- T p luy n tay trái s thông minh h n 26- Vì sao ch c kêu r t to? 27- Vì sao cây d i có kh n ng ch ng b nh cao? 28- Vì sao hoa n v êm u nh t màu? 29- Th c v t thu sinh vì sao không th i r a?

ch ng k thù.3031323334353637383940414243444546474849- M i phân v n m i có ph i ã là hay? Có th m t lúc làm hai vi c không? Vì sao cây x u h c p lá khi có v t ng vào? Có ph i Ng u-Ch c m i n m g p nhau m t l n? Vì sao chó ng gi u mõm. mèo ng cài tai? Vì sao cây ôn i r ng lá mùa thu. ó là nh ng con cái không có kh n ng sinh . Chúng c ng ph i ki m n và xây t . ki m m i.. cây nhi t i r ng vào ông? T âu tr thích thú nh i bông? Vì sao bình minh và hoàng hôn. Tuy nhiên. và chuyên m nh n nh ng công vi c n ng nh c nh xây t . Ong chúa ang c các con ong th ch m sóc. Trong àn th ng có 3 lo i ong: Th nh t là ong th . m t tr i trông to h n? Ch t nh t trên mình cá có tác d ng gì? Vì sao chó hay lè l i? Vì sao hoa trên núi có màu s c s c s ? B ng cách nào r n nu t con m i to g p nhi u l n u nó? T i sao d nh nh ng công vi c ch a xong? Vì sao êm n hoa hu m i to h ng ngào ng t? Ai ã m vòi n c c u ho ? i u gì giúp cá heo b i c c nhanh? T i sao tr i qu ng thì gió. Chúng chi m s l ng ông nh t trong àn. C cu c i. nên không c phép ch t non. không h n úng nh v y. Ho c vì nó có nhi m v tr ng và duy trì nòi gi ng cho c àn. thì ong chúa ch n m trong t . "m a không t i m t. Trong àn ch có ong chúa là có quy n tr ng. Lo i th hai là ong c. ch m sóc ong con. Trong khi các con khác ph i b n tr i bên ngoài ki m th c n. Và th ba là ong chúa. trong khi các con ong khác ch s ng c 6 tháng nm t n m mà thôi. ong chúa h u nh không ph i ch m trán v i k thù. tr ng tán thì m a? Gi c ng "ng c" c a d i Vì sao v t không s n c mùa ông? S th t v các ³h c gi n´ 1. Cho dù c àn ong ph i nh n ói thì ong chúa v n no . nh ng ít n ng nh c h n ong th . nó c nâng niu và b o v r t c n th n. g p 4 l n nh ng con ong th khác. Có l vì v y mà ong chúa có th s ng h t tu i th c a nó (5-6 n m).. Nó c cung ph ng lo i m t hoa ngon nh t. .Vì sao ong chúa s ng lâu g p 10 l n ong th ng? Có th b n s nói r ng. ong chúa s ng lâu b i nó to g p 3. Vì th . n ng không t i u".

Chapton v trán: ³Chà.2. Vì th . có th mà mình ngh mãi không ra". . H n m t ti ng ng h . nh ng nh ng v t xa ch m. Chapton loay hoay mãi v i các công th c dày c mà v n ch a ra. vì là v t to và sáng nh t trong êm nên nó n i b t h n h n các vì sao và v t th khác. nhà c a phía xa xa thì trôi r t ch m. Rõ ràng Chapton có tri th c chuyên môn cao h n Edison nhi u. sau ó t h c v i m do ông phát minh. ó là dung tích c a bóng èn´. Edison i qua. núi cao i theo b n. nh ng không ngh ra c cách n gi n nh Edison. i h c Primton. Ông ta c n c vào các công th c toán h c tính dung tích bóng èn. còn dãy núi t n cu i chân tr i thì nh dán ch t vào c a s . Nh ng v t này c ng chi m kho ng r t nh trong t m nhìn. xem dung tích là bao nhiêu. n u m t quan sát các nh núi xa xa. Nguyên do là khi ta i b . Nó không ngang b ng v i trí th c. h ng y n c và nói v i Chapton: ³Anh vào ng o. Nh ng t m kho ng r t nh trong m t c a ta l i có gi i h n. t m nhìn c a ta. c bi t là m t tr ng. th t n gi n. 3. các vì sao. Chapton ã t t nghi p khoa Toán. ta luôn có c m giác m t tr ng theo sát b c chúng ta. nên b n s th y nó r t lâu. c t i n. mình. b n c ng s có c m giác t ng t . Lúc ta i v phía tr c. Không riêng gì m t tr ng. nh ng cây c i. Câu chuy n trên ây giúp chúng ta hi u i khái th nào là ³trí thông minh´. l i tu nghi p m t n m c. (chi m kho ng r t nh trong t m nhìn) thì trôi i r t ch m và r t lâu m i ra kh i t m m t. chúng ta không th Tr ng th ng chi m không chú ý t i m i v t xung quanh. cây c i.Trí thông minh là gì? Edison c n tính dung tích m t bóng èn hình qu lê.Vì sao m t tr ng i theo chúng ta? Nh ng êm tr ng sáng. ông giao nhi m v ó cho tr lý Chapton. B n s th y các c t i n d c ng trôi qua vùn v t ngoài c a s . nên ta m i v t g n quanh ta (chi m kho ng l n trong t m th y nó chuy n ng nhìn) trôi i r t nhanh. b n s th y nh ch H ng ang i theo b n. Các b n hãy nh l i c m giác trên xe l a i v i t c nhanh. n u v a i b v a chú ý nhìn tr ng. nói: ³Có gì ph c t p l m âu!´ Ông mang chi c bóng ra vòi. còn Edison m i ch Thomas Edison v i bóng èn h c 3 tháng ti u h c. Hi n t ng này gi ng h t nh khi m t tr ng.

các tín hi u c nh báo s nguy hi m trong não b t m th i nh ng ch cho các ho t ng khác. B b ng. xe i vài hôm s h ng. bánh xe. moay . ph i bó b t. c xây d ng trên c s tri th c r ng. 4.. c m giác au rát da làm ng i ta r t l i. au ng c cho th y tim ph i ho c gì ó không n. Ví d . trên th c t . m i có th bon bon trên ng m t cách êm ru. th m chí không i n i. c i u ch nh l i. ng i ta có th "quên" c m giác au. au b ng báo cho ng i ta bi t d dày có v n . tr c gi a. Cho nên xe ph i i ít lâu. giúp con ng i sinh t n. và nâng cao d n. k n ng th c hành và sáng t o. N u không có c m giác y. t ng t ng. Khi tiêm. Lúc y.c m giác giúp c th nh n bi t nguy hi m t v . nh ng u có chung m t nh n nh: Trí thông minh không ph i là m t n ng l c n c. suy ngh .Ph n ng nh y bén c a Edison ph n ánh trí thông minh c a ông. N u có ph tùng nào ó b h ng. B i th c m giác au có ý ngh a tâm sinh lý c bi t. ho t ng u. em c ng ch ng kêu.T i sao không bi t au là áng s ? Bé gái Kinchen sau khi c 6 tháng tu i b ng m t c m giác au. ng th i làm cho nh ng n ng l c ó (quan sát. Trí thông minh chính là s ph i h p t t các n ng l c ó làm thành m t k t c u h u hi u. V y trí thông minh là gì? Các nhà tâm lý h c có nh ng quan i m khác nhau và gi i thích khác nhau v v n này. trí thông minh chúng ta nói ây bao g m kh n ng quan sát. ùi a« Có th ph tùng u r t t t. Kinchen th y v ng ã t tháo b ng ra. óc t ng t ng. trí nh . chúng ta có th g p nh ng hoàn c nh ch t ng i mà không nh n ra c Hi n t ng m t c m giác au th ng ch x y ra do m t bi n ng tâm sinh lý t ng t nào ó. giúp c th s m nh n bi t và phòng hi m nguy. th c hành. nh ng n u l p ghép x c x ch. K t c u c a trí thông minh c ng v y. Nó có ý ngh a báo ng. . Ví d ch m tay vào l a. Theo i u tra tâm lý và quan i m c a các nhà tâm lý h c Trung Qu c. M t l n b gãy tay. Quan V ã dùng ý chí t p trung vào vi c ánh c Hoa à c o x ng tay mà không h kêu ca au . nó là s c m nh t ng h p c a nhi u lo i n ng l c. R t hi m khi có tr ng h p m t c m giác au kéo dài. au là m t lo i c m giác giúp con ng i phân bi t nh ng kích thích có th gây h i cho c th . Tuy v y. ùa ngh ch v i cánh tay. chúng ta c n làm cho m i n ng l c c a chúng ta u c phát huy y . em không h khóc. n u t p trung vào m t vi c nh t nh. K t c u trí thông minh c ng ví nh m t chi c xe p. S thông minh ó có th g i là trí thông minh m nh. Nó c l p ghép b i nh ng ph tùng ch y u nh khung. kh n ng c a trí nh . làm ch gãy không kh p l i c n a. và sáng t o) ph i h p ng b .. s nh h ng n toàn b xe. s c suy ngh .

Nh ng trên bi n r ng không có gì làm m c ta th y tàu ang i nhanh. th m chí có lúc ng yên.Vì sao chúng ta không c m th y trái . n t sét L n c ng i nuôi. Trái t nh m t chi c tàu kh ng l trong không gian. Khi i thuy n. nh ng không quên nh ng thói quen hoang dã. ng mà c th nó r t c n.gì. tr c m t là tr i bi n xanh bi c m t màu. th ng ph i dùng m i i t ki m n. chim h i âu trông xa nh m t m tr ng l l ng trên Chúng ta bi t c trái không trung. b n s c m th y tàu th y i t chuy n ng là d a quá ch m. Sau này c ng i nuôi. b i d i vách ch t au m i mà g m t ng thì au r ng. Nh ng th nh tho ng nó l i không ch u nh v y. 5. Vì th . V n chính là ch ó. Nh ng th ng ch sau khi h t t p trung. canxi. m c dù t c c a nó h n h n t c vào s thay i v trí c a thuy n trên sông. ch ng t t c c a thuy n càng l n. mà luôn d i vách. T tiên c a nó s ng n i hoang dã. nó l i d i t ng cho nh Ngày x a i ki m n. B i th b n th y nó l t i r t ch m. côban. b n s th y xe lao i nhanh chóng m t. B i v y. Trong t sét có nhi u ch t khoáng nh ph tpho. l n "x i" luôn. N u bên c nh qu o 6. N u cây c i ven b lao i càng nhanh. ch t nghe th y "ti ng g i n i hoang dã". lúc ó. ch ng có vi c gì ngoài n r i ng . Không l l n "ngu" th t? T t nhiên là l n không ng c ngh ch nh v y. cây c i hai bên b sông không di chuy n mà chính là thuy n di chuy n. l n th ng n c r cây và c dính t sét. các ngôi sao. tuy không thi u th n gì. Tr l i v i m t tình hu ng th ng g p: Khi i thuy n trên sông.T i sao l n thích d i vách và t chuy n ng? M i giây. d i x a kia. s t. g m t ng. ó là ch a k t i vi c nó t quay quanh mình v i t c ng xích o là 465 mét/giây. trái tv t c ch ng ng 30 km quanh m t tr i. nh ng lúc nhàn r i. Nay b ng i thu n hóa t lâu nh ng nó v n ch a b thói quen i. m i l n r t c ng và r ng l n r t s c. V y mà có v nh trái t ang ng yên. c m giác au l i xu t hi n. cây c i và m i v t hai bên b c trôi qua vùn v t. Ch ng bi t nó mu n tìm cái gì. b n s th y thuy n l t r t nhanh. trong khi ch c n ng i lên xe. L n b ng i thu n hóa. Nh ng khi i tàu th y trên bi n r ng. nh ng th nh tho ng d i t ng vách th y mi ng t nào "ngon" là theo thói quen c .

sinh áp l c trong mi ng. Cùng v i ng tác này. Áp l c này nh h ng n khoang m i. t m th i ng n ng thoát c a n c m t. m y giây. b i v y chúng ta không c m nh n c chuy n ng này. thông xu ng m i. do ó n c t tuy n l tràn ng c vào trong m t. nên trong m t th i gian ng n m y phút. ti c thay. l i không có v t gì làm chu n. tuy n l coi nh ng ng làm vi c. hàng ngày. l i và h ng c a chúng ta co m nh. khói. t m th i ng n ng thoát c a n c m t xu ng m i.6 g n c m t. nh h ng n khoang m i. Ngoài ra. chúng ta r t khó c m nh n th y trái t ang chuy n d ch. mà nh ng ng tác làm co c m t khác. tháng mà thôi. C ng vì th . ho. Các vì sao này quá xa. khi n m t ta m ìa. ánh sáng chói. m t kh i khí l n t mi ng trút ra. l . không ch có ngáp. 7. chúng ta và m i v t trên ó c ng ang quay v i cùng m t t c .T i sao lúc ngáp l i ch y n . c m t? Khi ngáp. N u th . Còn v vi c trái t t quay quanh nó v i t c khá nhanh. m t. góc trong m i con m t (y h c g i là n i x ) u có các l nh thu th p n c m t. Khi ng m t nh m l i. T i sao v y.0. Ban ngày lúc th c. ó chính là k t qu c a vi c trái t t quay quanh mình nó. chúng ta s d dàng nh n th y trái t ang chuy n ng. do ó n c m t t tuy n l tràn vào m t. bên trên và d i m i con m t u có m t tuy n l . kích thích th n kinh ph n x . ôi khi b i vào m t. trong c th tích ng quá nhi u CO2. nên m i trào thành Thông th ng. hai con m t lúc nào c ng m ìa n c ? i u k di u c a con ng i chính là ch ó. ví d c i ng t ngh o. nôn« u có th làm ch y n c m t. Nh ng g n trái t. Ngu n n c m t do âu mà có? Trong khoang m t. m t tr ng và các vì sao m c ng ông và l n ng tây. ch b ng h t u thôi. gi cho giác m c và k t m c lúc nào c ng t. c m t. h t h i. gió l nh c ng có th t o ra tình hu ng t ng t . N c m t c ng có th trào ra Ngáp làm ch n ng r a s ch b i b n l t vào m t. hình tròn d t. tuy n l ch ti t ra m t ít n c m t. Ch có nh ng vì sao xa tít t p giúp ta th y c trái t thay i v trí theo ngày.5. tuy n l ti t ra kho ng 0. xu ng m i c a n c cho nên nó c coi là m t ³v s ´. ng th i sát trùng. trong vòng 16 gi . Khi ng i ta m t m i ho c lâu không th không khí t i m i. nên m i ngáp. Tuy n l có ng thoát n c ch y vào b m t con m t. làm t ng áp l c trong khoang mi ng. chúng ta nhìn th y m t tr i.c a nó c ng có nh ng v t m c nh cây c i bên b sông. khi ch y n c m t bao gi c ng kèm theo n c m i ch y dài. Th c ra. v a có b ph n s n xu t l i có b ph n tiêu th . Nh ng các b n ch quên r ng. N c m t i xu ng hoà cùng v i n c m i s ch y ra ngoài. có th s n sinh ra n c m t. ch c các b n c ng suy lu n c r i.

T i sao v y? Lý do là mùa hè chúng ta ng g n trung tâm ngân hà. n i có ít sao h n. nhìn lên b u tr i chúng ta s th y chi chít các vì sao và rành rành là nhi u h n h n so v i êm mùa ông. i t m t trên xu ng m t d i bánh c ng ph i m t 1 v n n m ánh sáng. tr m t vài vi khu n. Vì th ta có th n i trên bi n nh m tt mg . n i có nhi u sao nh t. là chi c h th p nh t th gi i. Vì th . Tháng n m qua. n c sông ch y vào Bi n Ch t u có hàm l ng mu i r t cao. m t ngu n n c chính c a Bi n . ra. không có sinh v t nào t n t i c. còn hàm l ng mu i trong Bi n Ch t l i cao n v y? Gi b n ra chúng ta s th y Bi n Ch t n m N i trên Bi n Ch t là vùng biên gi i phía tây c a Jordan. b i vì hàm l ng mu i trong n c bi n ây cao t i 270 ph n nghìn. v i m t s con sông không l n mang n c vào. M t tr i gay g t không ng ng làm cho n c trong cái ³v ng" kín này b c h i r t m nh. Trong khi ó. ng th i Jordan l i là vùng hanh khô. Th c ra. êm mùa hè có nhi u sao h n êm mùa ông? Nh ng êm hè tr i quang. Chung quanh các sông ch y vào Bi n Ch t ph n l n là sa m c và nham th ch á vôi. này h i d y h n chung quanh. hàm l ng mu i trong bi n ngày càng nhi u. Bi n Ch t không ph i nh h n t tr ng c a quanh t ng là bi n th c s mà ch là m t cái h không có ng n c. ít m a. 9. còn mùa ông. Các t ng nham th ch ó có ch a r t nhi u mu i khoáng. Ánh sáng i t phía mép ³bánh´ bên này n phía bên kia ph i m t 10 v n n m ánh sáng. trái t c a chúng ta ng rìa ngân hà. Nh ng t i sao trong khi hàm l ng mu i trung bình c a n c bi n trên t ng m t các i d ng ch có kho ng 35 ph n nghìn. v i s kho ng 100 t sao và ch y u phân b trong l ng các sao dày d c m t chi c ³bánh tròn´.Vì sao 8.sông Jordan . Chính c i m này ã quy t nh tính ch t c a nó. Do bi n không có ng ra nên nh ng khoáng ch t này u b gi l i toàn b . ngày càng m c. T tr ng n c bi n còn l n h n c t tr ng ng i b n.Vì sao ng . K t qu là trong thu v c này.l i b rút b t áng k ph c v t i tiêu. D i sáng gi a là m t Trong h ngân hà c a chúng ta (Milky Way) có ph ng c a Milky Way.Bi n ch t.i ngã xu ng Bi n Ch t không chìm? B i l i trong Bi n Ch t b n ng bao gi lo ch t u i. Ph n gi a chi c bánh trung tâm. vì th nó m i c mang cái tên không l y gì p . l t th m trong vùng có a hình xung vì t tr ng c a b n i cao.

cùng v i kích thích c a th giác khi nhìn xu ng. l ng t giãn ra. Khi nhi u sao h n. t p trung nhi u sao c a h . chúng chúng ta nhìn v phía trung tâm ngân hà ta v phía i di n. chân tay m hôi. Ng c l i. sao h n. chân lông d ng lên. Lên cao s b kích thích b i áp l c không khí và ti ng gió. Th Mùa hè. nh t là th n kinh giao c m b ng h ng ph n làm cho tim p nhanh. ng t trên nóc nhà cao t ng nhìn xu ng chính là m t lo i kích thích b t th ng v i c ng m nh. chóng m t. gây chóng m t. 1. Còn m t kia c a trái t (vùng ang là êm) s không th nhìn th y nó. V mùa hè trái t chuy n ng n khu v c gi a m t tr i và h ngân hà g i là i ngân hà. i u này làm ta nh t th i m t i c m giác th ng b ng. quan tr ng h n c là Nhà càng cao t ng làm co m ch máu. nhìn th y ít s th y khu v c ó dày c các vì sao. s thông qua th giác. Mùa ông. C nh t ng t trên cao khi n ta c ng th ng. 3. Ti u não c ng ph trách ng tác cân b ng. Hi n càng gây hi u ng t ng này làm cho ng i ta b chóng m t. 10. . thính giác tác ng vào ti u não. gi ng nh say tàu xe v y. i ngân hà là khu v c ch y u c a h ngân hà. gây ra hàng lo t ho t ng i n sinh h c. Các kích thích khi tác ng m nh vào l p v i não. n u nhìn v phía i di n trung tâm ngân hà s ch nhìn th y m t s ít sao trong m t ph n c a h . khi n ta chóng m t. H u h t nh ng sao mà chúng ta nhìn th y b ng m t th ng c ng un m trong ó. Nó gây ra ph n ng theo nhi u ng khác nhau. khu v c i ngân hà n m v phía trái t ang ban ngày. th m chí còn có th nôn m a. Nh ng nhân t này s nh h ng n c u trúc cân b ng trong tai. ³b t l nh´ th n kinh cao c p nh t c a c th ng i. V mùa ông và các mùa khác. Ng i ta c m th y chóng m t chính là do nh ng ph n ng ó.M t tr i và nh ng hành tinh láng gi ng c a h m t tr i u n m trong h ngân hà.T i sao ng trên cao nhìn xu ng l i th y chóng m t? i v i c th . th g p. B u tr i êm hè chúng ta nhìn th y chính là i ngân hà dày c các vì sao. chúng ta g n trung nh ng h m t tr i cách trung tâm h tâm ngân hà. S c ng th ng này t o ra hàng lo t ph n x th n kinh. nên r t khó nhìn th y. huy t áp t ng t ng t. 2. nên ban êm th y ngân hà kho ng 3 v n n m ánh sáng. Trái t không ng ng quay quanh m t tr i. làm nhi u ch c n ng ti u não trong th i gian ng n. N u m t tr i n m gi a h thì dù chúng ta nhìn t phía nào c ng th y s l ng sao trên tr i nhi u nh nhau.

thân cây tuy r ng t i m c m t ng i vào trú m a c mà cây v n ra qu ! Th nh ng. còn lên núi cao l i không? V n r t n gi n. làm cho th giác.Vì sao m t s cây c th r ng thân mà v n s ng? ôi khi ta b t g p nh ng thân cây c th cành lá xum xuê.Vì sao chim én bay th p thì tr i m a? . có th b ch t d n. t ng d n. Trong thân cây có hai ng l u thông v t ch t nh n nh p. Lên núi. Vì t ng cao là lên th ng. n u b n bóc toàn b (ch không ph i m t ph n) v cây c th r ng. vi c v n chuy n n c không b gián o n hoàn toàn. k t qu c thân cây s ch t theo. t o ra s t ng ph n cao rõ r t v i c nh v t xung quanh. ít nh h ng n th n kinh con ng i. Thân cây m i n m m t to ra. s ng d n này nhi u vô k . 12. Mô ch t này n u c a cây. Khi r ch t. thính giác và tinh th n quen d n. cây s ch t r t nhanh. Khi ó. T nh S n ông (Trung Qu c) có cây táo s ng m y tr m n m. nh ng do cao c a nó thoai tho i. Có nh ng loài cây c bi t d b r ng ru t nh cây li u c th . Ph n ploem trong l p v là tuy n v n chuy n ch t h u c t ng h p c t trên xu ng r . Trên m t cây. ó là vì toàn b con ng v n chuy n ch t h u c ãb c t t. cho nên không t o ra kích thích m nh. 11. cành lá không c c p n c s ch t theo. i v i nh ng ng i ít khi lên t ng cao. b vi khu n xâm nh p ho c n c m a th m vào lâu ngày s m c nát. ch t g gi a Thân cây r ng mà v n s ng thân do ngày càng khó c cung c p ôxy và c là do ph n lõi không ch t dinh d ng.V y t i sao lên t ng cao m i có hi n t ng này. Ph n lõi ph i là ph n quan tr ng nh t cây già tr nên vô tác d ng. dù cho núi cao g p nhi u l n toà nhà. g i là tr ng. t o nên l r ng. do ó kích thích m nh m h n. cây ch m t i m t lo i "ru t th a" mà thôi. nh ng thân l i "v n không nhà tr ng". r cây không c cung c p th c n s ³ch t ói´. ng ng n núi này v n th y nhi u ng n núi khác nh p nhô. ó là vì r ng thân không ph i là c n b nh ch t ng i c a cây. Hai tuy n ó g m nhi u ng ng. t t nh t nên ng m nhìn phong c nh xa tr c. ta s không b chóng m t. Nh v y. Ph n xylem lõi g là tuy n v n chuy n n c và ch t vô c t r lên. tr c khi i lên c n chu n b s n sàng t t ng. khác bi t v i chung quanh không rõ r t. r i m i thu g n l i và nhìn th ng xu ng. do ó cây già thân r ng v n sinh tr ng nh th ng. nên n u ch m t s tuy n b m t i. N u l y quá nhi u v cây cùng lúc. i u gì ã giúp chúng s ng tho i mái trong i u ki n th ng t t nh v y. Có m t v thu c ông y th ng dùng.

i m b t u và i m k t thúc c a m t khúc ngày càng g n. n i kia m t m t Quá trình l i và lõm m i cái cây. khi n chúng ch có th bay là là sát m t t. nên nhi u loài sâu b c ng chui lên kh i m t t. tr i s m a. D i tác d ng lâu dài c a n c sông. h n n a n c t ng trên c ng t b l i ch y vào b lõm. ng t ng t. th m chí cu i cùng b xuyên qua. vì r t nhi u nguyên nhân. Khi áy sông cao h n m c n c ch y vào sông. lòng sông t ng i sâu. 13. k t qu c a s xâm th c là lòng sông d n r ng thêm ra. B i vì h ng dòng n c là ch y th ng vào b lõm.Vào cu i xuân u h . làm t ng t i tr ng. b lõm do b không ng ng phá ho i mà ngày càng lõm. cu i cùng . Nh ng n i n c sông ch y qua.Vì sao các dòng sông u n khúc quanh co? Vào lúc b t u hình thành dòng ch y. ng th i v t ch t hai bên b c ng khác nhau. khi i ch i ngoài ng. Vì th phía b lõm. ng vào nh ng b cánh m ng c a côn trùng. trong không khí có nhi u h i n c. mu i nh mà chúng ta trùng. còn khi áy sông th p h n thì n c sông ch y u xâm th c vào hai bên. có n i l i khá r n ch c. c m i khi th y chim én bay thành àn sà xu ng. bùn cát tích ng càng nhi u. còn n c t ng d i l i t b lõm ch y ngang v phía b l i làm cho b lõm b phá ho i m nh m . n c sông ch y u xâm th c xu ng d i. ng i ta l i nói r ng tr i s p có m a. nh ng c ng có các loài m i. Không l chim én có kh n ng d báo th i ti t? Nguyên nhân là tr c lúc tr tr i. Trong khi ó n c b l i l i ch y t ng i ch m. N i này b sông l m t chút. n ng l ng y u. bùn cát không nh ng b cu n i mà ng c l i còn tích t ngày càng nhi u khi n b l i ngày càng l i thêm. nó s ti p t c phát tri n. không nhìn th y. M t khi ã sinh ra khúc quanh. b l i vì n c ch y ch m. dòng sông ngày càng u n khúc. n u th y chim én bay thành àn sà th p xu ng m t t thì th ng sau ó. Ngoài ra vì áp th p. lòng sông th ng không ph ng. có n i d b phá v . hai u c a khúc cong c . b sông d c. T t c nh ng cái ó ã làm cho lòng sông tr thành u n khúc quanh co. Chim én sà th p xu ng b t côn Trong s các côn trùng này có loài l n nh chu n chu n. bùn cát d b cu n i. tr thành n i lý t ng cho các b n c ng. Dòng sông tr nên quanh co. làm cho khúc cong và dòng ch y b tách r i. Nh ng hi n t ng ó u có th làm cho t c ch y c a sông m t n i nào ó nhanh lên ho c ch m i. nên t c ch y hai bên trái ph i không hoàn toàn b ng nhau. Cho nên. n i khác n a có thêm dòng n c ch y bên c a dòng sông t o nên t bên ngoài vào« các khúc quanh. sâu b này. Chim én bay xu ng th p chính là b t nh ng côn trùng.

càng lên trên ng n. cá bi t có n i khi tr ng cây lá r ng. c bi t khi có gió và n ng to. nh ng còn có cách hi u sâu h n. Sau khi b ng i. hay h hình móng ng a (h Tây là m t i n hình) 14. r i l t . b ph n ng n cây v n c u tiên ch m sóc. m i cây c i u v n t i s phát tri n y nh t.Vì sao khi b ng cây Cây có lá càng to. Nh ng m c dù v y. l ng n c . ch c n ng t ng h p th c n c a lá kém d n. Ng n cành do c cung c p nhi u ch t dinh d ng nên v n dài mãi ra. nên s ng sót gi i sinh v t. nh vào l ng d tr nó v n sinh t n thêm m t th i gian. s r b th ng không còn kh n ng hút n c. ch t di p l c trong lá cây ch a b phá hu . nên dù cây ng ng a th c n lên ng n. R ng lá c ng v y. mà ho t ng này l i òi h i nhi u n c. cây thay màu lá t xanh sang vàng. Trong khi ó. Lúc này cây r ng lá là do hai i u ki n: Bên trong. s thoát h i m t lá và cành r t m nh. lá không t n t i c n a. vi c cung c p dinh d ng b h n ch và bên ngoài. lá càng r ng ch m. Nh v y. ó là hi n t ng t nhiên c a tiên h n. ng th i trong lúc ó. còn ph i c t i m t n a ho c 2/3 m i lá. tr c lá u cành nên r ng s m h n. th c n c cung c p nhi u nh t. Trong quá trình sinh tr ng. nh h ng n kh n ng hút n c c a cây.hình thành nh ng chi c h hình cánh cung. r ng d i tr c. N u chú ý m t chút. sau ó lan d n n ng n cây. già tr c ch t tr c.Vì sao lá trên ng n r ng cu i cùng? mi n ôn i. tr n tr i ón mùa ông t i. cho nên nó luôn a nhi u th c n lên ng n t ng nhanh s sinh tr ng. v n t ng h p c m t s ch t dinh d ng. Khi ng n cây l n nm tm c nh t nh. i ph i c t b t m t ph n cành lá? Khi tr ng cây. lá trên ng n cây s r ng mu n h n các b ph n khác trên cây. b n s th y lá trên cành chính i màu tr c tiên. ây c ng là m t cách gi i thích. ng i ta th ng t a và c t b t m t ph n cành lá cây gi ng m i em tr ng. sinh tr ng s ch m d n l i. 15. m i khi mùa thu n. h th ng r ít nhi u ub t. Ph n ng n cây c u Có th b n s nói. Lá phía d i ra lâu h n. lá c ng l i phát huy tác d ng t o ra ch t dinh d ng. i u ki n th i ti t thay i theo chi u h ng không có l i. lá cây v n quang h p và hô h p bình th ng. ó là do khi b ng. khi b ng i tr ng ch khác càng ph i c xén b t lá. cu i cùng trút n t chi c áo này. khi y lá cây c ng m c d n theo. ng n cành.

Qua bao nhiêu n m tháng. bùn và á cu i. m t s núi không có các i u ki n trên. m b o cân b ng gi a s n c hút vào và s n c m t i.Vì sao m t s cây nhi t i có r khí sinh? . N u b ng cây em tr ng mà không c t b t m t s cành và lá. có th m i nâng cao c t l cây s ng. th ng b "hút h n" b i m t ng n núi có nh ph ng l nh m t bàn. nên gi c tr ng thái b ng ph ng. 16- âu ra nh núi b ng? Dù là khách du l ch hay thu th có kinh nghi m. 17. Vì v y. nh ng nh c a chúng c ng b ng ph ng. còn hai bên d c ng nh b c t ng. Các t ng th ch quy n này t áy n c nâng lên t ng i n nh. Trung Qu c c ng có lo i núi này. khó b xâm th c phá ho i thì s gi c tr ng thái b ng ph ng lâu dài. n c ch y ã làm l ng ng nhi u t ng t cát. có cái là do nham th ch k t tinh t xa x a. Các dòng n c này xói mòn d n theo các rãnh. Vì sao chúng l i b ng nh có ai g t o v y? Núi bàn Cape Town. vùng T Xuyên. d d n n héo khô ho c h i ph c ch m. Trên áy bi n. khi b ng cây em tr ng c n ph i c t b t m t s lá và cành v a ph i gi m b t s thoát h i n c. áy h và vùng ng b ng r ng t th i i Thái vi n c . hình thành nh ng vùng núi ho c gò i nh p nhô. r i t ng b c hoá thành t ng th ch quy n c ng r n. Sau ó v trái t x y ra nh ng v n ng nhô lên m t cách ch m ch p. ra thì nhi u. Nam Phi. m i khi ng i tàu th y qua m i H o V ng phía nam châu Phi. Có cái là do á bazan nóng ch y t núi l a phun ra che ph mà thành. R i trên t ng th ch quy n b ng ph ng ó xu t hi n nh ng sông. N u nh c a chúng là m t t ng th ch quy n c ng r n. ch c. ó là do t ng nham th ch b ng ph ng phát tri n mà hình thành. công vi c gi a b r và b ph n trên m t t s không i u hoà. b xâm th c phong hoá lâu dài mà thành. cây có th ch t do m t n c. Tuy v y.m t i càng l n. làm cho l ng n c vào c th cây thì ít. nh ng t ng t t i v n ó d n d n tích t l i. su i l n nh . xa trông nh m t cái bàn vuông. ngày m t dày. thu c lo i núi c c hi m trên th gi i.

M t khác. nam thiên v t duy logic. nh ng bù l i. góc c nh h n. C ng có lo i r khí sinh ch a ch t di p l c. n c ng phát tri n s m h n. nh t là sáng ki n trong h c t p. i u lan (chlorophytum capense). V kh n ng ngôn ng . Chúng hình thành do s thích nghi c bi t v i không khí nóng m. theo kinh nghi m. tính suy di n và logic. Do ó. n t ng i hi m hoi. còn n l i r t ch m kh n ng nghe gi ng cao. vì v y không th hút c th c n. phái y u l i Các em nam th ng có v t xa. trí thông minh c a nam và n t ng ng nhau. Nh ng v kh n ng thính giác. nam có v khá h n m t chút. n phân bi t và nh v âm thanh. vi t. h n h n nam.Có ph i nam thông minh h n n ? Chuy n này qu là khó nói. Cây thoát h i n c c ng r t l n. m a Các r ph giúp nâng thân nhi u. ch . còn nam th ng có ý l . th m chí n dây nho c ng m c ra r khí sinh. nói n ng và phát âm l u loát. ph nh cái c nêu ra ho c liên h v i nh ng cái khác. b c c nhi u bi n i. r khí sinh còn có tác d ng ph tr là nâng . . th ch h c (dendrobium nobile). Ngoài ra trong môi tr ng m t. tuy nhiên. g i là r khí sinh. V trí sáng t o.Trên nhi u lo i cây vùng ông Nam Á. Do ó. phái nam m nh h n trong kh n ng tri giác không gian. n l ch v t duy hình t ng c th . Vì th . Các em nam thích i sâu nghiên c u. chúng có th hút n c trong không khí giúp cây phát tri n. v i nhi u lo i cây có thân to l n nh a. Óc t ng t ng c a nam. ôi khi là nh ng s i r dài. V m t t duy. các cây nh dây th ng xuân (hedera sinensis). R khí sinh không có lông hút và chóp r . có th quang h p t o ra ch t dinh d ng. a s thu c quan h gi a v t và v t theo h ng logic. kh n ng suy lu n t ng i m nh. còn trí t ng t ng c a n l i l ch v quan h gi a ng i v i ng i theo h ng hình t ng. Ch ng h n. V t ng th . Chính vì v y r khí sinh là m t gi i pháp t t b sung kho d tr d ch l ng cho c th . rõ ràng h n nam gi i. dò ng. Trong môi tr ng nhi t i n ng l m. h h n h n n m t b c. vi c tìm h ng. i u này c ng có th gi i thích t i sao trong s các nhà khoa h c và phát minh. mang các s c thái khác nhau. Hi n nhiên i u ó ph i do i u ki n c bi t m t m i có 18. ta th y r xu ng nh ng chi c r l n d ng t m. buông lòng thòng nh dây th ng trong không trung ho c c m th ng xu ng t. h c. hình s c a cây a. Bài làm v n. nh ng l i khiêm t n h n v s l ng t v ng. N th ng b gò bó trong khuôn kh c theo "tiêu chu n" mà làm. d dàng ph n bác. tr u t ng. n th ng mô t chi ti t và có màu s c h n.

thì th ng là nn a êm tr i s m a. ng n không bu c ó v n ang th ng ng. d a chu t. phía tây. Lúc u. các cô bé nhanh nh y h n h n các b n khác gi i. m p. ch u n v ng lên t nhiên cong xu ng. m t o n dây cu n c a ng n hublon v n ra kho ng không.Vì sao m t tr i l n vào mây thì êm s m a? Vào lúc x m t i. vì sao m t tr i l n vào trong ám mây.S khác bi t này còn phân theo l a tu i. tr c tu i i h c. ph n d i l ra m t kho ng tr ng r ng. tr c h t chúng ta ph i bi t. o n leo lên giàn. nh ng ho c mây v t ng . gió th i m nh. 20. su t ngày êm không ng theo dõi nó. không ph i là d u hi u tr i Mây v t ng t p trung sát ng chân tr i m a. u th c a n gi m xu ng trong khi trí thông minh c a phái mày râu l i t ng lên. n u xu t hi n nh ng ám mây en l n sát ng chân tr i. d i tác d ng c a nhi t . tuy có hi n t ng m t tr i l n vào trong mây. gi i thích hi n t ng này. th i ti t m i có th thay i và tr i s m a.ch a nhi u h i n c. Tuy nhiên. Thông th ng sau 20 tu i. Ch khi nào nh ng ám mây en l n ph kín sát ng chân tr i. Nh ng n u không có i m t a nào. H mây này có th là mây t ng cao M t tr i l n vào mây. dây tr ng xuân. Qua tu i này. m t lát sau b ng thay i. trí thông minh c a c hai gi i l i không có bi n i rõ theo tu i n a. Hoa hublon (hoa bia) ch m t o n ng n u cùng không bu c. s lan r ng và di chuy n t i khu v c ng i quan sát. chúng ng ra r i u i d n và ch t.Bí quy t leo giàn c a cây xanh Bí. nh ng khi mây t ng cu n lên cao. 19. Darwin bu c dây cu n vào m t cành cây. lúc ó s có m a. nho« r t có tài leo trèo. c ng có tr ng h p m t tr i l n vào trong mây. trí thông minh c a hai gi i không rõ r t. chúng s tho n tho t "bò lên". Khi ó. Vào lúc n a êm. mây s tích t l i khi nhi t h xu ng th p nh t. Chúng leo ki u gì? Darwin t lâu ã chú ý n m t loài cây leo g i là hublon hay hoa bia. nh ng l i không ph i i m báo tr i m a. ó là vì có nh ng ám mây nóng di chuy n qua ng chân tr i phía tây. Ông t nó trong nhà. Nghiên c u cho th y. T tu i n tr ng cho n tu i d y thì. m t tr i d ng nh l n vào trong nh ng ám mây y. Ch c n móc c vào m t thân cây. que c i hay th m chí c t i n. sau ó b t u .

nó s có hình xoáy c. M t ng i ta quen nhìn th y th . li n cu n cong l i.chuy n ng xoay tròn. Nh ng nói v y có l dài dòng quá. Ông c xát vào tay cu n. kh n ng bò leo c ng xu t hi n. Tay cu n c a dây leo n u không ti p xúc c v i c t ch ng ho c cành cây. úng ra. và l n xu ng phía tây vào bu i t i. nó t ng ng vào m t v t nh cành cây ho c s i dây. hublon. ch khi nào cu n vào v t gì nh c y c nó m i bám ch c không r i.Vì sao n 21. ng i ta ngh trái t ph ng. s phân b nhi u hay ít c a ch t kích thích s quy t nh t c phát tri n c a thân nhanh hay ch m. vì v y ta có c m t ng m t tr i "m c" t th p lên cao. Chúng m c r t nhi u tay cu n. D a chu t ã leo lên giàn b ng tay cu n nh th . Có lúc bên trái sinh tr ng nhanh h n bên ph i. trái t hình c u. ph n b che M t tr i m c bi n. nên ng i ta v n b o "m t tr i m c ng ông". b u tr i tròn úp lên. Th mà có ng i dám b o r ng m t tr i không m c phía ông! Không l l i có chuy n nh v y? Tr c ây. trong c th th c v t có m t lo i ch t kích thích sinh tr ng có th làm t ng nhanh s phát tri n c a t bào. nh ng ng i ta c ng m c k . Darwin ã t ng ùa v i lo i cây leo này. Ph n trái t h ng v phía m t tr i là ngày. h ng v phía m t tr i". b n s th y ông m t tr i i t t m c lên. Vì v y. quay quanh tr c c a nó. T t nhiên. 22. cu i cùng thì ch t khô. nói v y là sai khoa h c. Ph ng th c leo c a m p.Nói 'm t tr i m c c su i có th nhô cao h n mi ng c c? . Sau m y phút dây cu n phát hi n mình b l a. ng ông' có úng không? Bu i sáng th c d y. Thì ra. th là b t u s phát tri n xoay tròn. h g p nh ng th nh cành tre ho c s i dây là l p t c cu n ch t. chúng ta ph i nói "trái t quay v h ng ông. nên ta c ng th y m t tr i "m c" lên t h ng ông. nó l i kìm hãm th c v t sinh tr ng. nh ng khi n ng quá cao. d a chu t khác v i bìm bìm. góc nghiêng gi a m t tr i và m t t c ng l n d n lên. vì v y m i có hi n t ng ngày và êm. Th c ra. nhìn v phía ông. Tay cu n h t s c nh y c m. có lúc bên ph i nhanh h n. nó l i v n th ng ra. Bu i sáng ng i ta th y rõ ràng là m t tr i m c lên phía ông. C ng b i vì trái t quay v h ng ông. trên th c t không có gì bám. khu t là êm. ch ng khác gì ng i leo c t b ng hai tay v y. Khi trái t quay. nên c ng quen mi ng nói v y thôi.

Nguyên nhân a phôi là s phân chia c a các t bào tr ng. Ng c l i. t s m c lên nhi u cây. s c c ng b m t s gi m. Vì l ó.N ub n n c su i vào trong c c. vì quýt có th s n sinh c phôi vô tính. gi c c tính c a cây m . Các phân t n c trên b m t u hút nhau.Vì sao m t h t quýt m c lên nhi u m m? M t h t bình th ng ch có m t phôi. Nh ng phôi còn l i do s bi n Thông th ng ng i ta tr ng quýt d ng c a các vách t bào tr ng phát b ng chi t cành vì chúng duy trì tri n mà hình thành. khi n ai c ng nhìn th y c. nên có th dâng cao h n m t c c khá nhi u. n u l n khoáng ch t. không cho cây th ph n. r i b nh t ng viên s i nh vào. quýt ch có m t phôi c th tinh. M t khác. phôi u có kh n ng n y m m và phát tri n. 24.Không nghiêng ng i. Nói chung. không qua th c các c tính c a cây m . tinh. gi ng nh m t nhóm ng i tay c m tay nhau. s c c ng b m t s t ng lên. Chúng co kéo nhau trên b m t. ít bi n d . n c s nhô cao lên kh i mi ng mà không tràn ra ngoài. cho nên có khi c t b nh c ho c b t kín nh cái. Nh ó. m t h t quýt n y lên m y cây non. Ng c l i. c tính này còn g i là s c c ng b m t. s c c ng b m t s b thay i. c nh là c c c y b ng m t n p vô hình nào ó. 23. quýt v n có qu và h t nh th ng. có th là t t ho c x u. Trong i u ki n th ng. dù h u tính hay vô tính. Còn nh ng h t ch a nhi u phôi nh quýt. nên nh ng phân t n l không d gì b tách riêng ra. ch t l ng nói chung có th nhô cao h n b m t S c c ng m t c c. h t a phôi nh quýt không nhi u. g i là phôi vô tính. N u t p ch t là b t xà phòng. khi gieo. n c su i u ch a m t l ng khoáng ch t nh t nh. Cây chi t cành th ng là vô tính. nên ch m c lên m t cây. b n ng d y kh i gh ! . ngoài làm gi t Khi n c l n t p ch t. Tuy nhiên quýt. n c ph ng lên. ho c c a các t bào ã th tinh. Trong thiên nhiên. cây m c t m m h u tính d b nh h ng c a tác ng ngo i c nh. g i là phôi h u tính.

n u ng i nào th ng dùng tay ph i. Vì sao v y? V n là khi ang ng i. ây.. l c trên s m t t p y ch . có quan h c bi t v i s phát tri n ngôn ng . c th . 25.. Khi mông c a b n r i kh i m t gh . i u ó có ngh a là. Bán c u não ph i chi ph i n a bên trái c th . và ng c l i. làm cho não phát tri n. ch c n ng c a bán c u trái thiên v giai o n nh n th c lý tính. b n s thông minh h n y! Vi t tay trái theo t Não b chia thành 2 bán c u: trái và ph i. não trái s phát tri n h n.B n ang ng i th ng trên gh . ho c hai chân không di ng v phía áy gh . ta có th kích thích t bào não khu v c nh t nh. n u ch u khó luy n t p tay trái. Th nh ng tr ng l c c a thân ng i i v i hai chân mà nói thì l i hình thành m t mô men l c.T p luy n tay trái s . g i là "bán c u u th ngôn ng ". Ch ng qua là vì ng tác này ta ã làm theo ph n x m t cách vô cùng thành th o và nhanh chóng nên b n không ý mà thôi. các xung c m giác t p h p m c cao nh t hình thành tín hi u ngôn ng và khái ni m tr u t ng. g i là "bán c u u th không l i". m i b n th m t cái xem sao. Nào. Dù cho b n có dùng h t s c mình c ng u ng công thôi. tr ng l ng con ng i do l c ng d y thì ph n ng lên c ng khá ph c c a m t gh cân b ng. N u nghiêng n a thân ng i trên v phía tr c cho ng th ng ng qua tr ng tâm r i vào hai bàn chân thì l c ch u ng c am t t s làm cho tr ng l c cân b ng. mô men l c này luôn làm ng i ta ngã xu ng gh . Do ó. i. n u n a ng i phía trên không nghiêng v phía tr c. Th nào? Không ng d y c à. không gian và th i gian. N u ta v n ng tay (nh t là ngón tay). con ng i. li u b n có th ng d y c không? Có th b n s nói: quá d . mu n ng v y chúng ta c ng ph i làm nh v y. thông minh h n Ng i thu n tay trái nhanh nh n h n h n ng i thu n tay ph i. già n a các thành viên trong i tuy n bóng bàn Trung Qu c không thu n tay ph i. Do ó. Theo th ng kê. các xung c m giác t o ra hình nh c th v v n v t. Không nh ng ho t bát h n. bán c u ph i thiên v giai o n nh n th c c m tính. 15 em trong i u ki m Pháp thì có 8 em thu n tay trái. Bán c u trái chi ph i ph n l n ho t ng c a n a ph i c th . tr ng tâm thân ng i ta r i vào trên m t gh . M t th i gian. M i bên nhiên có l i cho s có ch c n ng thiên v các ho t ng phía kia c a phát tri n trí tu . ng i m i có th ng d y c. Thông qua s ch nh h p. bán c u não ph i i u khi n tay trái. Bình th ng khi ang ng i trên gh . Bán c u não trái i u khi n tay ph i. và hình thành t duy tr u t ng.

B n luy n t p tay trái. N u ta dùng ngón tr n vào l ng. Các nhà khoa h c ã làm cu c ph ng v n hai nhóm tr em: Nhóm th nh t g m các em thu n tay trái c "s a ch a" thành thu n tay ph i. dây thanh c a ch trong khoang h u. i u này r t sai l m. hai bán c u não h p tác v i nhau cùng ho t ng. nh xâu kim. ra s c s a ch a. trí l c phát tri n ch m. l n l t t ng ngón m t. Thông th ng. m i l n dùng tay trái u c m th y ng ng ng u. 26. c kêu r t to? C ng gi ng nh ng i. b n có th co du i ngón tay trái. ch kêu d n d p. hai bán c u não v a có s phân công. v a h n ch và bù p cho nhau. Rõ ràng. thông tin t th giác n ng tác ng i thu n tay trái b t c m t khâu. không có ngh a là bi n mình thành ng i thu n tay trái. Riêng ch c còn có ôi túi kêu hai bên h u. M i l n ép. hãy làm b ng tay trái nh ng vi c tr c kia ch có tay ph i m i làm c cho n khi thành th o. Nên rèn luy n tay trái ra sao? Th c t . phát ra ti ng kêu. nhi u em nhóm th nh t nói n ng không l u loát. h p tác. không nh ng b n có ôi tay khéo léo. Thanh âm và i u c a các loài ch không gi ng nhau. th m chí không làm n i vi c nh c m a ch ng h n. túi hai này phình ra phía ngoài. do ó anh ta ph n ng nhanh h n. Trí thông minh phát tri n rõ r t! Sau cùng.tay ph i". khi n âm thanh càng thêm vang d i. K t qu . Nhóm th hai ng c l i: Các em tr l i l u loát nh m i a tr bình th ng khác. Khi nó kêu. Ng i thu n tay ph i.Vì sao ch . ch kêu m t ti ng. b sung. ho c c m ch t hai bên thân. Trong hoàn c nh nào thì ch kêu? Khi chúng b k ch (nh r n) t n công. làm m t s vi c khéo léo b ng tay trái. kích thích s phát tri n ng uc a não b . Nh v y. B c th ba. Nhi u con chen chúc nhau m t ch . ngh c nhanh h n. làm rung dây thanh. Làm i làm l i cho n khi thành th o. kêu b ng dây thanh. chúng c ng kêu. ng i thu n tay ph i. mà c th c ng s nhanh nh n h n. và nhóm th hai g m các em thu n tay trái t nhiên. vi c c công s a ch a cho ng i thu n tay trái ch có h i. b n m i có các c ng chính xác. Hãy kiên trì. mà ch t ng c ng ho t ng phía bên trái. ch c ng kêu.bán c u não trái . thúc vào nhau. Có ng i coi thu n tay trái là m t t t x u.tay trái". ng i thu n tay trái: "bán c u não ph i .Quá trình t th giác t i ph n ng ng i thu n tay ph i và tay trái có khác nhau. Không khí t ph i lùa nhanh qua. B c th nh t. Nh v y. thu n tay ph i hay thu n tay trái u do b m sinh. v tranh. N u có kinh nghi m. b n s d n th y r ng. B c th hai. ng n i th n kinh có d ng: "bán c u não ph i . b n có th oán bi t ch là m t trong r t ít loài ch nào ang kêu d a vào thanh âm c a nh ng ng v t th c s chúng.

Trong màn t i sáng b ng l ng. ch kêu râm ran nh giàn ng ca. Không ít loài hoa . ánh sáng y . m i ch u khoe nhan s c. Các nhà khoa h c r t coi tr ng u i m kháng m nh c a cây d i. Bìm bìm th ng c n lúc chi u ch p ch ng. nho lông. sau c n m a. h hy v ng t o ra nh ng gi ng cây tr ng m i hoàn thi n. cúc. có cây mang ct . nhi u cây d i trên thân ho c trên phi n lá c a nó có r t nhi u lông nh . p tr êm u nh t màu? Hoa th ng n vào ban ngày. Mi n nam mùa xuân n s m h n mi n b c. Ví d . b u và m p. 28. kh n ng ch ng b nh m lá c a cây nho d i cao h n h n so v i cây nho tr ng: Trong khi phi n lá cây nho tr ng Cây nho tr ng hay y nh ng m en (m t d ng n m) thì lá cây nho m c b nh m lá.. Nh ng c ng có loài ph i i n lúc hoàng hôn ã tàn. Vì s s ng còn. cành lá nh . chúng chi n ut i này qua i khác. Chúng có thân th p. l t l i. n m gi sáng. cho thu nh p cao. ng th i có kh n ng kháng b nh t t. cây ã thay ic ut o sinh lý bên trong. côn trùng.. thích ng v i i u ki n kh c nghi t bên ngoài. trong cùng m t hoàn c nh. rèn luy n nên tính ch ng ch u ngoan c ng.T tc nh ng hình th c t v này u giúp cây ch ng tr k thù t t h n. h p d n v i nh ng côn trùng n êm. là n i ch tr ng nhi u nh t.Vì sao cây d i có kh v Bìm bìm . qu bé và chua. e do . d i nh nho gai. quy n r nh h ng. còn b u và m p l i lên h ng vào lúc b n. l i b nhi u k thù nh gió tuy t. Ch n c nông. v i s c màu m.v bình minh. n ng ch ng b nh cao? Cây d i th ng s ng trên ng ru ng ho c nh ng n i t hoang hoá.. nh ng các nhà khoa h c gây t o gi ng l i r t c m tình v i chúng.Ví d . B ng cách lai t o. Vì sao v y? n gi n vì cây nho d i m c lên không c ng i quan tâm ch m sóc. Nhìn b ngoài. h ng d ng. l i h u nh không có m en. Thì ra ó là ti ng g i c a tình yêu! Con cái nghe th y ti ng kêu c a con c li n ng n giao ph i. có cây l i có r t nhi u gai. nh ng s c hoa tr ng vàng nh t nh t xem ra càng l l i. b nh d ch.. ho c khi tr i s p sáng. c tính này cho ta bi t cây có kh n ng thích nghi v i i u ki n ngo i c nh b t l i cho s s ng hay không. chúng có v x u xí h n cây tr ng.Vì sao hoa n 27.. m. Lý do là chúng có kh n ng ch ng b nh cao h n h n cây tr ng. Th i k sinh s n liên quan m t thi t v i nhi t ... nên th i k tr ng c a ch ây c ng s m h n. Các i di n tiêu bi u cho v pv êm là hub lông. bìm bìm. h n hán.Mùa hè.

m nhi m tác d ng c a r . Nh ng r c a cây thu sinh l i khác. và chúng th ng có cánh to h n hoa n ban ngày. không ph i t t c các loài hoa êm u có màu tr ng ho c màu nh t. song th t k l . bông ch g p c n m a dai d ng vài ngày. ch a khí cho r th . Tuy nhiên. ó là k t qu ch n l c t nhiên i v i sinh v t. N u r b ngâm lâu trong thu c c a các m l y. thích nghi v i môi tr ng n c. m t s th c v t thu sinh còn có c u t o c bi t. c bi t. nh ng c n ph i có không khí nó m i phát Hoa súng là c dân quen tri n bình th ng. m t môi tr ng r t y m khí. n c. hoa u ván ho c hoa thu c lá. Ví d hoa ph n là m t ngo i l . nhi u loài côn trùng t ra r t nh y c m v i màu tím. hô h p t nhiên g p khó kh n. ch có các màu tr ng ho c vàng nh t m i hi n lên t ng i rõ. Ví d loài sen. d i ánh sáng r t y u c a tr ng sao. nh ng cây sen. Chúng n vào lúc ch p t i và có màu tím s c s . th m chí ch t ng t.Th c v t thu sinh vì sao không th i r a? Gi a m. ôxy c phân tán i kh p r . Ông cho r ng. côn trùng n êm m i nhìn th y chúng. Nh ng l này n thông v i các l trên cu ng lá. thi u không khí nó s ng ng sinh tr ng. kiêu hãnh xoè lá và chìa hoa lên tr i. d i lá có r t nhi u r c . và tìm n giúp cây truy n ph n hoa. Trong khi ó. thông v i nhau thành m t h th ng d n khí. Trong l p v r cây thu sinh u có nh ng khoang r ng t ng i l n gi a các t bào. nh ng trong ngó sen l i có r t nhi u l to nh khác nhau. cánh ng ngô. Vì v y ngó sen tuy n m sâu trong bùn nh ng v n s ng bình th ng nh t do th qua m t lá. bi u bì r cây là m t l p màng m ng m c. ng th i trong lá l i có nhi u khoang r ng n thông v i khí kh ng c a lá. c i m chung c a hoa êm là chúng có s c màu r t nh t. hình thành r t nhi u túi khí. vào trong r . . Ngoài ra. Hay nh bèo ong. v n th bình th ng trong i u ki n ít ôxy. cây súng ngâm n a mình d i n c.n vào gi a êm nh hoa ãi tiêu. Khi r ã ch t thì thân cây c ng theo. Theo các khoang r ng gi a các t bào. r c a nó c ng m c trong bùn. cho phép l ng ôxy ít i hoà tan trong n c th m qua (th m th u). Tuy chúng s ng trong bùn. d l n vào êm. Chúng ã thích nghi hoàn h o v i môi tr ng "khó th " này. di n ra hàng tr m tri u n m: Ban êm. nh ng cu ng lá phình to. Màu này tuy khó nhìn. C ch nào ã giúp sen? R cây hút n c và ch t khoáng trong t. Nhà bác h Darwin là ng i u tiên gi i thích c bí m t v s "nh t màu" c a hoa êm. M t ví d khác là c u. c i m rõ nh t là chúng u có th h p th ôxy trong n c. K th c không ph i r th t mà là bi n d ng c a lá. lâu d n th i r a. cung c p y d ng khí cho b ph n này hô h p. t v ng n c là ã ng c ngo i r i ch t. th ng là tr ng hay vàng nh t. 29. Nh v y.

Ng c l i. khôi hài. D.hu ng chi là c. ti n t i gây h p d n. li u c ng này gi i m t bài t p khó. Nh ng kích thích có tính bù p nh m m c i. hoa nghi m trên 4 v ti n s nh sau: H cho 4 v c ng ph i ghen. Nh có th hô h p bình th ng. nh y c m. m c yêu thích c a sinh viên dành cho b n v ti n s ó c x p theo th t : B. i u ó liên quan n "hi u ng b c l nh c i m". Thí Ki u toàn v n n n i. ành ph i ³ ng t xa mà nhìn´ v y. l nh nh t. Theo ó. tháo vát. khiêm t n.L p bi u bì c a thân th c v t thu sinh c ng có tác d ng nh r .li u có c m i ng i thích g n không? Ch a ch c! H th ng gây ra c m giác siêu phàm thoát t c. V ti n s A gi i xong. .« u làm cho ng i ta chán ghét tiêu c c. ng i ta u thích nh ng ai mang l i cho h s bù p nào ó. Sau ó. i u này ch ng t . ng i th p toàn th p m ch a h n ã c m i ng i a thích nh t. Còn ng i có n ng l c kém. V B c ng gi i ph i h n . Các nhà tâm lý h c ã làm thí nghi m ch ng minh r ng. l i ph m khuy t i m làm ng i ta ghét nh t. chân tình. v n ng i u ng cà phê. thích m t ng i nào ó có ngh a là i ph ng có s c h p d n v i mình. nh ng có khi m huy t i m nh c a thích h n ng i hoàn thi n. tôn tr ng. "Hi u ng b c l nh c i m" cho chúng ta bi t: Ng i u tú m i m t. A. Cho nên i t ng càng làm cho ta tho mãn nhu c u ó. V C không gi i ng i? c. thông minh. nhi c móc. s rút ng n kho ng cách tâm lý v i ng i khác. T bào l p v ch a ch t di p l c có kh n ng quang h p. cao quá không v i t i. 30. t t o ch t h u c . chúng ta càng yêu thích h . Tuy v y. và ghét k tr ng ph t mình. thông minh c ng i ta thích h n ngu n. tán ng có th t o cho ng i ta c m giác vui s ng tích c c. K t qu . nh ng ánh cà phê. nên th c v t thu sinh có th s ng lâu dài trong n c mà không b th i r a. L p cutin (v n gi cho kh i m t n c m t lá) không phát tri n ho c hoàn toàn không có. i di n cho tr ng phái này là Bern và Croley.M i phân v n m i có ph i ã là hay? Ng i thanh thoát. n u có chút khi m khuy t nh . khi n h d g n h n. ng i tho i mái nhâm nhi cà phê. c n th n« tóm l i là th p toàn th p m . Các nhà tâm lý h c ph ng Tây nêu ra thuy t "c ng hoá h p d n giao ti p". phóng khoáng. ng i có n ng l c cao. V D không gi i c và ánh cà phê. các nhà khoa h c nh m y tr m sinh viên bình lu n. Ng i ta s d c n giao ti p là tho mãn nhu c u tâm lý c a cá nhân. d n n xa lánh. nh ng kích thích có tính tr ng ph t nh oán trách. V y m t ng i bình th ng ph i nh th nào m i c yêu thích? Theo các nhà tâm lý. l i có ³th c n n´. C.

phân ph i chú ý thành th o c nh v y qu là m t công phu. vì v y s c chú ý c a di n viên ch còn t p trung vào vi c á bát lên u. s cân b ng trên xe p cao và ch ng bát trên u ã t n trình t ng hoá. b n c ng s th y ng i di n viên ph i làm vi c này khi v a dùng chân u a bàn p gi th ng b ng. trong i não s có m t trung tâm h ng ph n. ng nhiên. K t qu là h c t p s kém hi u qu . vì th không th hát c ng th i. nh th ch làm phân tán chú ý mà thôi. N u xem xi c. ánh guitar ch là trung tâm h ng ph n y u. Còn ng i m i t p guitar. i u ó có ngh a là. bên trong ch a y n c. 13 ng i v i vã ghi t c ký mà v n m t m hôi không theo k p ông.Vì sao cây x u h c p lá khi có v t ng vào? Cây x u h còn c g i là cây trinh n . .Có th 32.m t lúc làm hai vi c không? S sách chép l i r ng Napoleon n c Pháp. th m chí nm c t ng hoá. v a làm bài s r t hi u qu . nó s ph n ng c c k mau l . Mu n th c hi n phân ph i chú ý ph i có m t i u ki n: trong các hành ng ph i m t ho c vài hành ng ã r t thành th o. Ch ng h n ng i v a ánh àn guitar v a hát. L nào Napoleon l i có 4 b não? Th c ra. trong khi m t chân khác l i á bát ti p t c ch ng cao thêm. Ch ng 10 giây. trung tâm h ng ph n s là hát. tr ng tâm h ng ph n là ánh àn. lu t th ng m i. S th c. Khi b ng nh . Có b n cho r ng v a nghe ài. l i mu n làm m t lúc 2-3 vi c. lá b ch n ng. nó l p t c th hi n ngay s "e l " c a mình b ng cách khép nh ng cánh lá l i. ông ta c ng ch có m t cái u và m t b óc mà thôi. cu i cu ng lá có m t mô t bào m ng g i là b ng lá. "Phân ph i chú ý" là gì: Khi ta chú ý vào m t vi c. khi n ta có th chú ý thêm ôi ba vi c khác n a. i u này có liên quan t i "tác d ng s c c ng" c a lá x uh . có nhi m v duy trì mà thôi. còn xung quanh là m t s i m h ng ph n y u. các i m h ng ph n khác s m t i. khi ta lao ng trí óc c ng th ng. Khi b n ng tay Lá x u h thu l i khi vào. khi so n th o ³B lu t´ nhà n c. 31. cùng m t lúc có th nói n các i u kho n c a lu t dân s . Th là ph n d i b ng lá x p xu ng nh qu bóng xì h i. s c c k khó kh n. mà c v n v n lên gi cho ch ng bát trên u kh i . Nh ng ng i này ph i bi t ch i guitar nm c nhu n nhuy n. lu t hình s . N u b n n ng tay. V i di n viên xi c. n c trong t bào b ng lá l p g p m a gió. Khi trong i não xu t hi n m t trung tâm h ng ph n r t m nh. t t c các lá u c p xu ng. Cái h n ng i c a v hoàng này là bi t "phân ph i chú ý". Khi ó. t c d n lên hai bên phía trên. còn phía trên l i nh qu bóng b m c ng.

Nh ng ch ít phút sau. Sao Ng u lang cách trái t 16 n m ánh sáng. Vì xa nh v y.i u ó làm cu ng lá s p xu ng. Không rõ h i ki u gì.. Bên c nh có b n sao nh . 21 l n m t tr i! B m t Ng u lang nóng t i 9. v i kho ng cách 16. c tính này r t l i cho s sinh tr ng c a cây. ó chính là sao Ch c n . Kho ng cách gi a Ng u lang và Ch c n n trái t c ng r t xa. Ng u lang và Ch c n là hai tinh c u l n h n c m t tr i. Ng u lang và Ch c n l i b c qua c u Ô Th c.000 C) và c ng ánh sáng m nh g p 10 l n c a m t tr i. Ch c n còn xa xôi h n n a: 23 n m ánh sáng.Vì sao chó ng gi u mõm. hàng n m c n ngày 7/7.000 C (m t tr i: 7.000 . Th tích c a Ng u lang l n g p ôi và c a Ch c n g p.4 n m ánh sáng. nhìn gi ng b n chi c thoi d t v i. Khi m t lá khép l i.. mèo ng cài tai? Gi u mõm i b o .Có ph i Ng u-Ch c m i n m g p nhau m t l n? Theo truy n thuy t. b u tr i. Còn bên kia sông Ngân (d i ngân hà). 34. ta nhìn th y m t sao r t sáng trên d i ngân hà. cây x u h thu lá l i khi g p m a gió s giúp nó c u c các lá non 33. Th c t . Ch c n còn d d i h n n a. ph ng nam th ng g p nh ng tr n m a bão l n. g pv ! sao Ch c n và Vào s m t i mùa hè. v phía ông nam có ngôi sao khác h ng v phía Ch c n . ch th c t . nó s a tín hi u kích thích lan r ng n các lá khác. dù Ng u có phóng Spacy i m i (100 km/h) c ng ph i m t 43 t n m m i Sao Ng u lang. v i nhi t b m t cao h n Ng u Lang t i 1. ta th y ánh sáng phát ra có màu sáng xanh. Bên c nh còn có hai sao nh . nên chúng ta ch th y hai thiên th này nh hai ch m sáng nh trên b u tr i. khi n chúng c ng l n l t khép l i. thích nghi v i i u ki n t nhiên. khép l i. b c qua sông Ngân g p nhau. lá l i xoè ra nguyên d ng nh c . b ph n d i b ng lá l i d n y n c.ó là Ng u lang.

Khi b t chu t. cây nhi t i r ng vào ông? mi n nhi t i. c ng v i khí h u khô th cung c p n c hanh. i u gì khi n chúng trút b b cánh c a mình s m nh v y? Lá cây. l ng n c do cây hút gi m nhi u. Cho nên lúc ng . chúng sinh ra các ph n ng khác nhau. chó dùng m i phân bi t m t s v t. lá ã r ng rào rào. lúc th i ti t n ng m hay trong môi tr ng quá quen thu c. kh n ng h n ch thoát h i n c m t lá c ng cho nó. nó dùng tai nh n bi t s thay i môi tr ng xung quanh. nên lúc ng nó gi u mõm và m i c nh gi i ng t nh chung quanh. Vào tháng 11-12. nó m i gi tai nh ³gi n tín´ v y. Vì v y. do l ng n c ít. chúng ng khì trong t th du i dài tho i mái nh th ng. lá cây già i và khô. Hàng ngày.Vì sao cây ôn i r ng lá mùa thu. lá cây v n xanh. khí h u r t khô hanh. tai. Vì v y. cu ng lá ch bám h vào cành. Gió thu th i t i. khi có âm thanh gì ó. v "b o b i". th m chí e d a tính m ng c a cây. nh ng v n có mùa khô và mùa m a. N u chó thích d u mõm xu ng d i chân tr c. ng th i thu d n d n h th p xu ng. nó có bi n pháp hành ng ngay. m t m t gìn gi tai. i v i nó. N u không trút b t . khi n lá thoát ra r t nhi u h i n c. lá s trút xu ng. nhi t lúc này v n khá cao. 35. m t khi có tình hu ng gì ó. cây ã tr tr i ki u "m t áo". Kh u giác c a chó vô cùng nh y c m. Tuy nhiên. dùng ngay m i phân bi t ho c s a d d i th uy. Mèo l i có thính giác c bi t nh y c m. Trong cu c s ng hàng ngày. nhi t h p c a r vì th mà y u i. ngoài ch c n ng hô h p và quang h p còn th ng xuyên thoát nhi u h i n c.T th ng c a chó và mèo hoàn toàn khác nhau. i u này có ích gì v i chúng? ng v t dùng các c quan c m giác nh m t. khi thu sang. Ho t ng hô Lá r ng vì cây không sang. cái m i hay c quan kh u giác là c bi t quý giá. mèo và chó c ng ch ng c nh giác cho l m. tai l i là v t quý giá nh t. Tai cài vào chân tr c. Cu i cùng. n u cây v n gi nguyên di n tích thoát h i n c (ch y u là m t lá) s x y ra tình tr ng "vào ít ra nhi u". i v i nó. mèo c n n ôi tai th m dò n i c a con m i. thì mèo ta l i b n b u cài tai xu ng chi tr c. ho c ch h i ch m vàng. m i nh n bi t s thay i c a môi tr ng xung quanh. Nh ng cùng th i i m ó vùng ôn i. kém h n l i. và ch m i ch m ông. Tuy v y. vô cùng b t l i. m t khác tai dán trên m t t. phán oán tình hình c a k ch và phân bi t ng i. ngu n n c d tr trong lòng t c ng ít i. L ng m a mùa thu mi n ôn i t ng i th p. mi n nhi t i tuy không có m i e d a vì giá l nh. m ch d n trong cu ng lá không v n chuy n n c n n a. Trong hoàn c nh ó. i v i s thay i khác nhau.

bao gi c ng là ni m c m th m kín c a tr . vì ti p xúc v i thú nh i bông nó c m th y sung s ng. Cho nên. còn h u nh m i lúc m i n i nó u coi ch c a con m nh i bông là nhà mình. V y t i sao tùng bách l i không b r ng lá trong ti t mùa ông khô l nh? ó là vì lá c a chúng dày và nh h n các loài cây khác (lá kim). vì thông qua ti p xúc da. V y nh ng cây lá xanh b n mùa nh tùng. Kh con ch n ai? Trong thí nghi m. thích thú nh i bông? G n nh là s thích muôn th a. ng th i bên ngoài còn có l p cutin b o v . không th ch m sóc chúng su t ngày. Ngày nay. s c m th y 36. Chúng có gì c bi t mà quy n r các em n th ? Nhà tâm lý h c ng i M . con hai ng i m gi : m t m b ng l i kim lo i tr n tr i. hè. thích p phá. tr em n u lâu ngày không c ôm p vu t ve kích thích da. vì th n c khó thoát h i.m t ph n lá. chó bông. ngoài nh ng lúc c n n nó m i i tìm con m kim lo i. M t con khác nh i bông v i l p v b ng nhung. nh ng i v i tr em c ng úng. sinh ng và k l .. i c a hàng.T âu tr . nh ng con g u bông. Ông cho chú kh thích c a tr . tùng bách l i ra lá m i. chúng s sinh ra c m giác ³ ói da´. nh ng không bi t cho n. Tr em có c m t con thú nh i bông g n b ng mình. thú nh i bông giúp các em lo i b c c m giác này. bách thì sao? Cây xanh quanh n m v n ph i r ng lá. thú nh i bông tr thành ng i b n thân thi t nh t c a chúng. con m t ngày càng nhi u. nh ng không r ng h t cùng lúc mà khô héo d n t ng b ph n. Nh t là khi kh con b e d a. không nhìn k không phát hi n c. các em c tho mãn. S lá già khô r ng. Tâm lý h c còn cho bi t. Các em t tên cho thú nh i bông. ông Harry Frederick G u bông. gây nên hi n t ng ng a ngoáy. b n ch i a Harlow ã thí nghi m v m t này. " ói da" và nhu c u ôm p Thí nghi m này tuy là trên kh . lá c a nó có th tr qua mùa ông. Ch có i u là tu i th c a lá cây tùng bách dài h n (s ng ct 3 n 5 n m). trong vô s ch i b t m t.. i v i nh ng em cô n không có b n. Trong hoàn c nh ó. th bông. T i sao v y? Lý do r t n gi n là thú nh i bông to di n tích ti p xúc da càng l n. Nghiên c u quan sát cho th y tr em th ng thích nh ng v t m m. m h n là nh ng v t c ng và l nh. cha m ph n l n u b n công vi c. dù b t ng. n xuân. Kh n ng thoát h i n c c a lo i lá này ch b ng m t vài ph n ch c các lo i cây có lá to khác. cây s không th cung c p n c cho lá. Vì th ng i ta t ng chúng không bao gi r ng lá. nó ôm l y con m nh i bông coi nh ch d a v ng ch c cho mình. ng ngu y. càng c m th y d ch u. ch i v i nó và c m th y sung s ng. nh ng có th cho kh con bú. l i càng ít có d p vui ùa v i con cái. cáu g t. do ó r t nhi u em 5-6 tu i b ³ ói da´. Hi n nay trên th tr ng còn có m t xu h ng là thú nh i bông càng to càng bán ch y. B m t thoát h i n c r t nh .

m c dù chúng to nh nhau. cây c i. M t chúng ta t nhiên s so sánh m t tr i ho c m t tr ng v i các v t k trên.nh b n mình. Hình 1. Nh th . 38. m t c a con ng i nhìn m i v t d sinh o giác. vòng tròn tr ng gi a n n en). 37. vì v y ta có c m giác chúng nh to h n ra. T i sao v y? Lý do là trong nh ng i u ki n nh t nh. Hình1: Vòng tròn nh gi a bên ph i nhìn có v l n h n bên trái.Vì sao bình minh và hoàng hôn. G n ó l i là núi i.Ch t nh t trên mình cá có tác d ng gì? . ch c t sao gi cho chúng s ch s là c. hay còn g i là tác d ng th u quang. Khi m t tr i và m t tr ng m i m c ho c s p l n. Th mà có lúc ta th y m t tr i ho c m t tr ng to nh cái nia. nhà c a ho c các v t khác. khi m t tr i ho c m t tr ng m i m c ho c s p l n. Ng c l i n u nó gi a các v t khác to h n. (2) Hi n t ng o giác quang h c. m t tr i trông to h n? M t tr ng quay quanh qu o c a trái t. K t h p hai ví d trên. Khi ó. các v ph huynh c ng không nên c m oán. ta l i th y nó nh nh l i. to h n n a l i có c m giác cb ov . còn lúc khác l i ch bé nh qu b i. Chúng ta hãy xét hai ví d : 1) Khi ta m t v t vào gi a các v t khác nh h n. b n phía u m t i khi n ta có c m giác chúng sáng h n (nh ví d 2. chúng ta th y chúng nh h n l i. m t ta s th y chúng to h n. phía ng chân tr i ch có m t góc kho ng không. chúng ta có th gi i thích hi n t ng thay i l n c a m t tr i và m t tr ng nh sau: Hình 2. Nh ng khi lên t i nh u. ta s th y nó to h n bình th ng. Kho ng cách gi a trái t và hai thiên th này t sáng n t i h u nh không thay i. Hình 2: Hình tròn màu tr ng nhìn có v to h n hình tròn màu en. M t khác. b u tr i bao la không có v t gì khác. thói quen ng chung v i thú nh i bông ch ng có h i gì. m c dù chúng b ng nhau. trái t quanh m t tr i.

dù không ph i là mùa hè. lúc nóng quá.Vì sao chó hay lè l Chó lè l i thoát nhi t l ng. Sau khi cá ch t. B i v y. do da cá v n còn l p ch t nh n bao b c ng n vi khu n thâm nh p nên cá không th i r a ngay. Ch t nh n này bao ph kh p mình cá giúp chúng b i l i d dàng trong n c.V i m t con cá trôi hay m t chú cá chép ang tràn tr s c l c. Có m t loài cá rô c còn th i ra nh ng bong bóng nh k t h p v i ch t nh n ti t t da t o nên nh ng bong bóng n i trên m t n c. da loài cá gai c ti t ra nhi u ch t nh y k t ch t các cây c d i n c thành t cho cá gai cái tr ng vào ó. c th b nóng lên. Khi tr i nóng. làm cho n c thêm trong. b n c ng ph i t n khá nhi u calo m i b t c nó. 39. nó ch còn cách làm mát nh lè dài l i ra. trên da c a nó có m t l p t bào hình thoi luôn luôn ti t ra ch t nh n r t tr n. vi c lè l i th t dài c ng giúp chó ph b t h i nóng bên trong. nó c ng lè l i to b t nhi t l ng. 40. Ngoài ra. Khi cá còn s ng. Ch khi nào vi khu n phân hu h t l p ch t nh n trên mình cá (kho ng vài gi ) cá m i n và th i r a. vi khu n và các sinh v t nh d i n c xâm nh p qua da. n mùa sinh . i? Ng i có tuy n m hôi d i da. th ch t tr n nh y này còn có tác dùng k t t và l ng trong ch t bùn trong n c. ch t nh n trên mình chúng có vai trò nh "phèn chua" t nhiên làm k t l ng bùn b n. thúc y s to nhi t c a c th . L p áo nh n bao quanh mình cá ã phát huy ph n nào tác d ng l i h i c a mình. b c h i. Nh ng chó l i không có tuy n m hôi d i da mà . Ch t nh n giúp b o qu n cá t nhiên vài gi sau khi b ánh b t.. tr ng cá cái s dính vào d i nh ng bong bóng ó. Th c t . L cá s ng môi tr ng n c trong. Ch t nh n c ng giúp cho da cá có kh n ng th m th u bình th ng và ng n các ch t b n trong n c th m vào mình. m i khi có n c l ho c m a to làm c n c. l i. mà ngay c nh ng lúc chó ch y nhanh ho c ánh nhau. nh h ng t i s c kho . kéo dài tu i th c a nh ng loài th ng xuyên ph i s ng trong môi tr ng n c c.Vì sao hoa trên núi có màu s c s c s ? . d u không "th m m " chút nào! M t khác.. làm gi m nhi t b m t c th . gi cho mang cá s ch s hô h p bình th ng. ng th i giúp cá không b các loài ng v t ký sinh. m hôi thoát ra. thì dù nó trong ch u.

. vào th ng n i da b ng có th phình to. Tr i qua quá trình u tranh lâu dài v i môi tr ng s ng kh c nghi t ó. phá ho i Hoa trên núi cao ph n ng trao i ch t c a t bào. các x ng c a b hàm u kh p ng v i nhau. loài bò sát này còn ph i em con m i ã b t gia công m t phen. c nh không c ng.C ng là hoa.. nhi u màu s c l k . nên x ng s n có th t do c ng. ng th i r n còn ti t ra r t nhi u n c b t. có th m r ng ra hai bên. Con r n chuông có th nu t ch ng m t con tr n to ngang ng a. u n i v i nhau b ng dây ch ng r t àn h i. nh ng tr c khi nu t th c n. Nguyên do là u r n và các x ng h u quan m khép không gi ng nh các ng v t khác. khi nu t nh r ng hình móc câu giúp a th c n vào h ng. còn antocyan làm cho hoa có màu . nh ng n u lên các nh núi cao. gây tr ng i cho s t ng h p ch t nucleotid. th t ch ng khác gì cho thêm l ng l n ³d u nh n´.. do v y r n có th nu t nh ng con m i to h n g p nhi u l n mi ng nó. Nó bóp bóp. không gi ng v i các ng v t khác là g n ch t v i x ng u. nh ng còn y u t gì n a m i khi n chúng muôn màu nh th ? Nguyên do là tia t ngo i trên núi cao chi u r t m nh. lam.. màu vàng t i r c r . làm cho t bào d n thích ng v i môi tr ng. Ngoài i u ki n không khí trên núi trong lành. u nó? o H i Nam.B ng cách nào r n nu t con m i to g p nhi u l n . vì u r n n i v i m y cái x ng c m. Mi ng c a ng i ch có th m to n 30 . Ng c r n không có x ng m ác xuyên t i x ng s n. Trung Qu c. vì v y mi ng r n không nh ng có th m ra th t to.. vì v y th c n t h u xu ng h ng. Dù cho ki u mi ng c a r n r t khéo. có th c ng c. cây trên núi cao ã t o ra nhi u ch t d ng caroten (trong ó có carotin và carotinol) ch ng . làm cho nhi m s c th c a t bào th c v t b phá hu . vì hai ch t ó h p th nhi u tia t ngo i. 41.. ít b i nên màu hoa "nguyên ch t h n". b n s th y chúng r c r . còn r n thì n. mà còn m c ra hai bên ph i trái không b h n ch . x ng ngang. không nh ng x ng hàm mà x ng kh u cái. tím« Trong hoa có nhi u s c t nh v y. Vi c t o ra nhi u ch t d ng caroten và antocyan ng th i c ng khi n màu hoa vô cùng s c s . r t b t l i cho s r t a s c. mi ng c a nó. ng i ta b t c con r n c p nong còn nguyên c m t con dê nh trong b ng. còn r n lao có th t ng vào mi ng c con chim l n g p 10 l n u nó. d i ánh sáng càng tr nên r c r h n. s ng c a cây. 130 . x ng cánh. v y r n có ch t ngh n không? R n nu t g n chú Không h . H n n a. Loài r n có th chén c nh ng con m i chu t b này trong to xác h n nó nhi u l n. " n tham ch t ngh n". Kh n ng này n m c u t o nháy m t. n n n n thành s i dài. C m r n (t c hàm d i) m r t r ng xu ng phía d i. b i vì các caroten làm cho hoa hi n màu da cam.

Khi vi c ã làm xong. i u ó có ngh a là i m h ng ph n trong não i v i vi c ch a xong không d gì m t i. qua thí nghi m ã phát hi n nh ng hi n t ng k l v Không d gì nh l i trí nh . Thí d . H c t p luôn có ng c . Ông cho nh ng ng i tham gia thí nghi m làm nh ng vi c ã hoàn liên t c 22 u vi c.42. do ó ng i ta c ng khó quên c. l i còn nói r t chính xác nh ng vi c ch a hoàn thành ó. Thí d : n u b n mu n ai ó ghi nh vi c gì. B n ng ng i b t l i chút ít ng i ó oán vi c. K t qu là tuy t i as u nói n vi c d dang tr c. ³gánh n ng trút b ´. B t k môn h c nào. c nh ch a h hi n di n v y. nh ng sai l m ch a s a l i ám nh ta mãi không thôi. tr c khi i thi. ng i ta làm vi c gì u chú ý. êm n hoa hu m i to h ng ngào ng t? nh 43. v y mà thi xong l i quên s ch. ó chính là b nh quên tâm lý ³ i s ã xong´. m t s ang d dang thì ông yêu c u h làm vi c khác. ông yêu c u h nh c l i tên các u vi c. Trong i s ng có r t nhi u bi u hi n c a hi u ng Chagoenik. ó chính là vì khi ghi vào s . trong ó m t s vi c làm tr n v n t t. Có nh ng h c sinh. hôm sau nó ã bay s ch kh i u ta. b n c ng nên t o cho mình c m giác còn ch a hi u h t. th là vi c th t s ph i làm s quên i. Vì sao có hi n t ng ó? N m 1927. Nh v y ng i ta s nh r t k . d n dò u uôi m t cách r t c n th n. b n s ti n b r t nhanh. s c c ng c a s chú ý chùng xu ng.T i sao d nh ng công vi c ch a xong? Trong cu c s ng. Chegoenik. Trong cu c s ng b n có th v n d ng hi u ng Chagoenik th c hi n các m c ích c a mình. Hi u ng này âu ra? Các nhà tâm lý cho r ng. không sao nh l i c nh v y. v y mà n lúc ph i làm ta l i quên i. Luôn t cho mình tr ng thái ³ch a xong vi c´ hi u ng Chagoenik phát huy tác d ng. iv i nh ng vi c ã làm xong. H không nh ng nh nhanh. Sau này. ta ã ghi vi c nh làm vào s tay. b n không nên thao thao b t tuy t nói h t. bài v thu c làu làu. ta có c m giác nh ã xong m t vi c. t u n cu i. Sau khi k t thúc.Vì sao . còn vi c d dang thì s c c ng v n ti p t c. ng i ta g i hi n t ng ó là hi u ng Chagoenik. có nh ng vi c hoàn thành hôm tr c. m t nhà tâm lý h c ng i c. mu n hi u thêm. y th mà nh ng vi c ch a xong.

y là vì khi ánh n ng r i xu ng. vì v y chúng n vào ban ngày quy n r ong b m. hoa hu th m v êm c ng vì m t l r t n gi n. nh ng m không khí l i cao h n ban ngày. Nh ng êm thì làm gì có n ng. Tuy nhiên. vào nh ng hôm có m a. Ngoài th y ngân còn có kim lo i gali c ng có th ch y ra 29.79 C. M t khác. bismut có th cùng chì. m không khí cao. hoa hu c ng th m h n ngày n ng. c u ho . làm d u th m trong cánh hoa thoát ra nhi u. thu ngân có i m nóng ch y th p nh t là -38. ám cháy bùng lên. nh ng khí kh ng (l trao i khí) trên cánh hoa t ng m to d u th m thoát ra ngoài. Bình th ng. a s hoa th ph n nh vào các lo i côn trùng ho t ng vào ban ngày. nh ng nhi t th ng thì thu ngân th l ng. hoa hu có c u t o cánh khá c bi t. mà ngay c ban ngày.T c ng ta có câu "hoa không ph i n ng không th m". T p tính này c a hu có l ã hình thành qua nhi u th h ti n hoá. Nó ph i c các b ph n khoá c a vòi làm t m t h p kim d nóng ch y. antimon t o thành các lo i h p kim ãm vòi n . thi c. d p t t ng n l a. y là a s các gi ng hu un v êm. cho nên các Nh ng ngày tr i m a. nên n u chú ý b n s th y không ch ban êm. Tuy nhiên. hu khí kh ng m to cho mùi th m thoát ra. c ng to mùi th m ngào tuy ban ngày hoa hu ch to h ng thoang ng t. nh ng gali khá hi m nên qúa t. hoa t a ra mùi th m m i côn trùng n th ph n. hoa hu còn có tên là d lai h ng (th m ban êm) ho c v lai h ng (th m lúc m a). r i ng say. nhi t t ng lên. vòi c u h a t nhiên m ra cho n c ch y. T i sao v y? So v i các loài hoa n ban ngày. không dùng làm ch t li u d nóng ch y c. ã ném u m u thu c vào xó nhà. hoa hu th ph n nh b m êm. Ban êm tuy không có n ng. duy trì nòi gi ng. 44. v y mà hoa hu l i to mùi th m h n c ban ngày. Các kim lo i khác u có i m nóng ch y cao nên không dùng làm ch t d nóng ch y c. tho ng. C ng vì hoa hu to mùi th m theo m.Ai c c u ho ? Trong kho c a nhà máy d t n . Vì l ó. nên nó ph i chuy n gi n sang êm chi u lòng "khách" v y. Chính lúc nguy c p. Các h p kim nóng ch y L i gi i ây chính là h p kim ch t o b ph n th ng c dùng ch t o kh ng ch khoá c a vòi c u ho .87 C. Vì v y. M i khi không khí có m cao. Ai ã t t b ng làm vi c này? Ng i th kho ngh mãi không ra. nh ng ban êm nó l i th m ngào ng t. Trong s các kim lo i. ng i th kho sau khi m màng qua khói thu c lá.

dây b o hi m t ng nhanh có th gây h a ho n. dòng i n ch y qua dây d n không cao. Mô ph ng c u trúc da cá heo. dòng i n b ng t. có th tri t tiêu ph n l n l c c n c a n c. nhi t trong phòng t ng cao. tàu l n thông th ng. m t tàu l n v b c thép ph i chi t i 90% n ng l ng cho vi c kh c ph c s c c n c a n c. C u t o tinh th c a lo i h p kim này d thay i khi t ng nhi t . ng i ta c ng có th dùng nó làm b ph n kh ng ch khoá m trong các thi t b d p l a. Sau nhi u nghiên c u. làm gi m t i a l c c n c a n c. khi nhi t t ng cao. Vì v y h gi thuy t. v i nh ng ch l i lõm nho nh . n c còn nh . b m t ti p xúc v n n y sinh Cá heo có th b i v i ma sát. l c c n c a t c 15 m/s. Trong c u dao có hai s i dây b o hi m làm b ng h p kim d nóng ch y ch t o t bismut. H p kim d ch y c ng r t quen thu c v i m i ng i. ch t o m t c c u vòi n c c u ho . nhi t c a dây d n s không ti p t c t ng lên nên không x y ra h a ho n. Nh ng khi nó chuy n ng nhanh. r i n bi u bì và chân bì. thi c. n c theo ó tràn ra ngoài d p t t l a. chì. i u gì giúp cá heo b i c c nhanh? Cá heo là tay b i l n c khôi bi n c . Trên chân bì m c ra vô s m u ru t r ng. Còn m t lo i h p kim c bi t là h p kim niken . các nhà khoa h c phát hi n b m t da c a nó chia làm 3 l p: màng ngoài làm b ng ch t s ng nh n r t m ng. Nh ng do dây b o hi m có nhi t nóng ch y th p. t a nh nh ng ng tròn nh "c m" trong l p bi u bì màu en. thì v t có th chuy n ng nhanh c. N u trong nhà dùng các thi t b i n công su t l n v t quá công su t thi t k c a dây d n và tr nên quá t i.titan. N u em lo i h p kim có nhi t nóng ch y th p. Khi h a ho n x y ra. Nh ng ngay c trong tr ng h p này. B y gi nhi t c a dây d n. 45- . s d cá heo b i nhanh vì l p da c a nó có c u t o c bi t. khoá cm . m c h n lo n c a n c trên b m t ti p xúc c ng gia t ng.có i m nóng ch y th p trên d i 50 C. ng i ta ã ch t o ra lo i cao su c bi t. Nh ng ng này àn h i r t t t. do v y. ó là c u dao i n. dòng i n ch y qua c u dao không sinh nhi t cao l m. N u v t chuy n ng ch m. V i t c lên t i 15 m/giây. h p thu và tri t tiêu m t cách khéo léo nh ng h n lo n trên m t ti p xúc. do ó cá heo có th di chuy n d i i d ng v i t c áng n . b ph n làm t h p kim d nóng ch y vòi n c s ch y ra. các nhà khoa h c cho bi t. n u b m t v t th có m m phù h p. gi m t i a l c c n do n c gây ra. Khi ch y v i t c cao. C ch nào ã g n " ng c " cho chúng v y? M t v t th mu n b i nhanh ph i có hình gi t n c. s t o ra m t h th ng t ng d p l a. Khi gi i ph u cá heo. Trong i u ki n bình th ng. cadmi. dây b o hi m b ch y. không gây s c gì. nó có th b xa các lo i tàu thu . l c c n c ng vì th mà t ng v t.

giàu tính àn h i. L p Qu ng sáng quanh mây này là nh ng mây t ng cao do vô vàn tinh th m t tr ng. do ó có th t o thành nh ng tinh th b ng hình tr ho c hình l c l ng. vàng. nh ng trên cao ã xu t khí l nh. óng c a s . Qu ng ánh sáng xu t hi n xung quanh m t tr i ph n l n là có màu s c theo th t t trong ra ngoài là h ng. ng ng t r t cao trên b u tr i. 46. Bên trong có vô s ng ru t r ng nh và có ng ng thông gi a các ng r ng này. V ng sáng y c g i là tán hay qu ng. H b o nhau m a gió s p n y. ³Qu ng´ xu t hi n khi b u tr i có mây ti t ng. th y m t tr i. tàu ng m ph lo i màng m ng này có th gi m b t l c c n do dòng n c sinh ra.T i sao tr i qu ng thì gió. tím. nhi t c a kh i khí b gi m d n. th i ti t Không khí nóng ch m lên không v n bình th ng. th i ti t v n t t.20 C. Ta nhìn ta ng h n. Không khí ây lúc này v n còn l nh. chàm. nhi t không khí lúc này ã h xu ng kho ng . lu ng không khí nóng m ang giao tranh v i lu ng không khí l nh.. Càng lên cao. t o nên mây ti. m t tr ng có qu ng. và khi h i nóng t m t t b c lên ngày càng lan n g n n i b ng. d n m t lo i d ch nh t ch y lên b m t. Vì mây ti hình thành cao trên 6 km. n i xa (cách ó kho ng m y tr m km). da cam. có s c co dãn. h i n c ng ng ng thành t ng mây. thành mây cao t ng và mây ti t ng. b ng li ti t o thành. gió m nh d n lên. l c. Không khí d n m nóng và bay lên theo m t nghiêng c a kh i không khí l nh. mây ngày càng th p. thì nh h ng ti p theo s là qua ó. do ó cao c a chân mây c ng d n cao h n. do m t front nóng (m t phân cách kh i khí nóng l nh) càng cách xa m t t. hình thành các tinh th hi n không khí nóng. tr n nh n. Khi ta nhìn th y qu ng m t tr i ho c qu ng m t tr ng ch ng t m t t n i ta ng tuy v n có không khí l nh kh ng ch . Qu ng xu t hi n quanh m t tr ng ph n l n là màu tr ng. Khi tia n ng m t tr i và ánh tr ng chi u qua tinh th b ng này s t o ra qu ng m t tr i ho c qu ng m t tr ng. . cao ng ng k t h i n c c ng d n d n t ng lên. Trong quá trình không khí nóng lên cao. lam. làm gi m b t l c ma sát v i n c. K t qu là trên b m t cao su có m t màng m ng.. lên cao h n n a là mây ti. tr ng tán thì m a? M i khi quanh m t tr i ho c m t tr ng xu t hi n nh ng vòng ánh sáng khá l n màu tr ng ho c nhi u màu. lo i mây này th ng cho m a th i gian kéo dài và i n r ng t i kho ng 300 km. D n d n xu t hi n mây v t ng dày. Nh v y. c t qu n áo. ông bà l i nh c con cháu thu thóc ang ph i. áy l p mây cách m t t kho ng h n 6 km. Tuy nhiên.

ti p ó s có m a to gió l n. không th ng lên c. v ng tr ng có tán thì nh t nh có m a gió. qu ng là d u hi u u tiên cho th y s có m a gió. Chúng treo ng c mình lên. cho n khi trèo c lên m t cây g th ng ng ho c vách t ng r i t ây l i b t u bay ti p. s n có màng cánh v a to v a r ng. Ngoài ra. t nó xu ng t. trong các hang ng cao ráo hay trong gác xép nhà kho. Cho nên khi b r i xu ng t. ho c nh c h i r i xu ng bay lên th t nhanh nh n.Vì sao v t không s n c mùa ông? . N u b n b t m t con d i. nó s trèo lên chung quanh s t. còn m a gió hay không l i ph thu c vào nhi u y u t khác n a. treo ng c mình. s thích k v i c u t o c th d i. Ch y u ây là th i ti t s x u i. d i còn m i cách n m ph ph c.Gi c ng 48. thân th và cánh u dán trên m t t. mà sao chúng ph i ng trong tr ng thái kh s th ? Th c ra. không có ngh a là h m t tr i có qu ng. t i khu v c ngo i vi c a bão c ng th ng có l p mây cu n và qu ng. khi g p nguy hi m m i có th k p th i giang r ng hai màng cánh mà bay lên. "ng c" c a d i Màn êm buông xu ng. Không ai làm tình làm t i. l i còn b n i li n v i màng cánh. Nh ng. sau qu ng các ám mây d n d n dày lên và en c.Cu i cùng là nh ng gi t m a r i. càng không th giang r ng cánh màng mà bay lên. qu c c a d i. Ngoài ra. u chúc xu ng. v a nh . ki u ng ki u trái khoáy này r t phù h p Ng ng c. N u t d i vào m t cái s t b ng dây thép. Chính vì th d i ch thích h p v i vi c trèo lên m t n i cao. l d i t p n p vào ra. c ng không i l i c. Chân sau thì v a ng n. ch dùng vu t c a hai chi sau móc vào khe á. D i là loài thú duy nh t bi t bay th c s . ành l t ch m ch p t ng b c nh . nh v y s gi m c s ti p xúc tr c ti p v i tr n hang l nh giá. ho c có m t s thì vùi u và thân vào trong màng cánh. lên n nh s t thì treo ng c mình lên ó. khi gió rét n. 47. Vì v y. T p tính s ng này và b n n ng phòng ng c a d i u là k t qu c a s ti n hoá lâu dài c a ng v t. cùng v i b lông n m m c dày trên mình nó. s th y d i dùng vu t c a ngón th nh t chi tr c và 5 ngón c a chi sau bò lê l t. gi ng nh con kh . d i c ng ng ông trong t th treo ng c mình. có tác d ng ng n cách h n v i không khí l nh bên ngoài.

ch thu c m y ch cái. c u qu là thiên tài. quá n a th i gian v t s ng trong n c. nh v y thân nhi t t ng lên. Thò chân xu ng là r t lên ngay nh ph i b ng. khó th m n c. ã là m t h c gi . nh có nhi u m trong c th và chung quanh các n i t ng. B n thân v t c ng có kh n ng i u ti t thân nhi t. M ã 11 tu i. h s IQ là. th t v các ³h c gi n´ B n ã nghe nói v ³h c gi n´ ch a? Có l b n s coi là chuy n b a. c l p lông khá dày bao b c. hai th y có trong cùng m t ng i c ? Có y! Xu t chúng khi tính Các nhà tâm lý h c M ã theo dõi m t c u bé v i cái nh m không có ngh a tên là L t n m 1937 n n m 1943. s c kho c a L bình th ng. các loài chim s ng trong n c (v t. có kh n ng ch ng m t nhi t. ho c chim) i m ông cc a tu trong x ng s ng chân. V mùa ông. n u ngâm lâu. Khi t n c i lên b . x ng bàn chân r t th p. C u ta có th hát b t c o n nào c a b n anh hùng ca Osceola. r i r a lên lông. Vì lâu ngày t n t i trong môi tr ng này nên c th v t ã ti n hoá nhi u i m thích V t làm ng mùa ông. nó tím tái nh màu cà. c ng có tác d ng ch ng rét. ng th i. nghi. ch i s a các lông t b t. Rõ ràng ³ n´ và ³h c gi ´ là hai khái ni m hoàn toàn i l p. qua sáu n m là thiên tài.ông n. Thân nhi t bình th ng c a v t là trên d i 42 C.S . nhi t không khí ngoài phòng nhìn chung th p h n nhi t n c h m t chút. r i bôi lên ó m t l p m . Các nhà nghiên c u tâm lý Trung Qu c g n ây c ng nghiên c u m t em khác v i cái tên là M. nh ng trí l c th y có nhi u i m mâu thu n nhau. v t quay u v phía uôi r a lên tuy n m phao câu. kh p c th . vì v y vt ng lâu trong n c óng b ng d ch th trong chân v n l u thông. r h t n c trên lông. n ng l ng mà c th v t to ra.. n c l nh bu t. Thêm vào ó. Vì v y v t không s rét. v n ch a nói c m t câu 49.. phát tri n t t. ki m tra. bên ngoài c th ph m t l p lông v dày. h n n a v t ho t ng b i l i liên t c. Nh ng m t khác. N m 1985. M c trao i ch t c a v t t ng i cao. Chúng có th thu t gì mà tài v y? Quanh n m. có th c ng nhanh. 50. th m chí óng b ng. sao l i có th ngu n. bàn chân không b cóng. làm cho lông không b th m n c. i n não không có v n gì. C u ta có th nói t n m 1880 n 1950 b t k ngày nào là th m y. ã ngu n thì không th là h c gi . nói ngay c t ng s c a 10-12 s h ng có 2 con s . c u ta không th theo h c m t l p h c bình th ng nào do quá ngu d t. x ng c chân. V m t này. phao câu có m t ôi tuy n m r t phát tri n. Th mà àn v t v n ung dung ngang d c trên h .

Vì s phát tri n trí l c c a h kém c i. h u nh m i tr ng h p u ph ng di n tính i. ch có th c vi t vài ch . Tâm lý h c phân tích cho r ng ng i ta v a có trí n ng thông th ng. M còn nh c c s trang sách và k t qu nh ng con tính mãi không quên. h th ng này c coi là ng c c a hành vi. r u. tu n ti t và ngày tháng. ³H c gi n´ chính là hi n t ng này. Em có th tính m t cách nhanh chóng và chính xác b n phép tính c ng. Nhi u ông b bà m th y con em mình có chút n ng khi u. . tr . không t làm l y c vi c gì. nh ng em có th tính i âm l ch. và coi kích thích b n thân là ph n th ng tho mãn.hoàn ch nh. v a có trí n ng c bi t. dành ph i dành th i gian vào m t hành vi n i u là nh ngày tháng và tính nh m m t cách t giác ho c không t giác. tính nh m và ghi nh nh ng con s . Tình tr ng này gi ng nh ng i nghi n. Cho n nay. nguyên lý ho t ng c a ch c n ng não c b n là nh nhau. c a thu c lá. Nh ng hành vi này kích thích m nh ³h th ng khen th ng´ trong não h . ng i ta v n có th huy ng và phát tri n trí n ng c bi t là th ít b t n th ng. nhân chia v i các s h ng nhi u con s . Khi trí n ng thông th ng b th ng t n. Trí n ng th p và tài l Cái g i là ³h c gi n´ là nói nh ng ng i có trí n ng th p.t mình tìm ki m và ti n hành m t kích thích c bi t nào ó. nên không th ti p thu c s giáo d c bình th ng. ã quá khích l con. nh ng v m t m t cá bi t nào ó l i có tài n ng xu t chúng. o v ng thiên tài ã làm h i i chúng. ch a phát hi n c ³h c gi n´ nào v ngôn ng . có th tính nh m lu th a và c n s b c t 2 n 5. hình thành ³kích thích t mình´ . không có tình c m v i b t k ai. nh ng không ph i là m t h c gi th t s . M t d ng khác c a hành vi này là tính nh m c ng i ngoài khen th ng. thèm s kích thích c a ma tuý. d n n a tr càng c g ng h c v t c n i ti ng.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->