XÁC ĐỊNH CHÍNH XÁC HỆ SỐ GIẢM CHIỀU CAO ĐỈNH

RĂNG TRONG THIẾT KẾ BỘ TRUYỀN BÁNH RĂNG
DỊCH CHỈNH
DETERMINING THE ADDENDUM REDUCTION FACTOR ACCURATELY
IN DESIGNING NON-STANDARD GEAR TRAIN
NGUYỄN VĂN YẾN
Đại học Đà Nẵng
NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO
Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT
Thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc cần giảm chiều cao đỉnh răng để đảm bảo khe hở
cạnh răng và khe hở chân răng. Trong các tài liệu thiết kế bánh răng, hệ số giảm chiều cao
đỉnh răng thường được xác định gần đúng bằng cách sử dụng các toán đồ. Bài báo giới thiệu
các bảng tra cứu, giúp người thiết kế xác định chính xác giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh
răng.
ABSTRACT
Designing non-standard gear trains needs addendum reducing in order to ensure the backlash
and the clearance. In the current gear train designing documents, the addendum reduction
factor is approximately determined by using mathematical graphs. This paper presents a table
which helps designers in determining the addendum reduction factor accurately.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong nhiều trƣờng hợp, cần sử dụng
các bánh răng dịch chỉnh để tránh một số
khuyết tật, hoặc cần có một khoảng cách trục
cho trƣớc, ngƣời ta phải thiết kế bộ truyền
bánh răng dịch chỉnh góc (tổng hệ số dịch
chỉnh của hai bánh răng khác 0). Khi thiết kế
bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc, cần phải
giảm khoảng cách trục, giảm chiều cao đỉnh
răng một lƣợng nhỏ, để đảm bảo khe hở cạnh
răng hợp lý. Khoảng cách trục của bộ truyền
bánh răng dịch chỉnh góc và chiều cao của
răng (h) đƣợc tính nhƣ sau [1, 4]:

Rb1

rw1

wt

O1
aw

Thông thƣờng, ngƣời ta thiết kế bộ
truyền bánh răng không dịch chỉnh (còn gọi là
bộ truyền bánh răng chuẩn), hoặc dịch chỉnh
đều (tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng
bằng 0). Khoảng cách trục (aw) của bộ truyền
bánh răng (Hình 1) bằng một phần hai tích của
tổng số răng (Z1+Z2) và mô đun (m). Chiều
cao răng bằng 2,25 lần mô đun.

rwt

O2

Rb2

Hình 1: Sơ đồ bộ truyển bánh răng trụ

50 4.00 1.2 mm).40 20.20 8.30 6.40 36.0 3.60 9.0 46.90 8.00 3.50 7.0 21.60 3.60 31.0 B 0.60 8.30 1. hay hệ số giảm chiều cao đỉnh răng của bánh răng.0 41.y.10 39.90 9.0 2.90 5.0 1.(X1+X2). làm đồ án môn học.30 9.0 7.70 10.0 10.0 1. dung sai kích thƣớc khoảng cách trục thƣờng rất nhỏ (khoảng 0.80 3.20 14.00 1.30 8.10 9.80 8.0 4.00 35.50 26.0 1.70 8.0 Г B Г Hình 2: Toán đồ xác định giá trị hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y Trong đó: B = 1000.0 30. Bộ truyền bánh răng rất nhạy cảm với sự thay đổi của khoảng cách trục.0 5.20 5.20 4.60 1.0 2.60 37. Hoặc bài toán thiết kế bộ truyền bánh răng có khoảng cách trục sai khác với khoảng cách trục của bộ truyền chuẩn một lƣợng a.80 9.40 5.0 2.20 9.50 9.0 5. Hiện nay.aw = [(Z1+Z2)/2 + X1+X2 .10 8.80 0.90 7.50 40.60 6.10 13. cơ .30 5.0 11.0 2.90 3.0 3.m h = (2.90 0.0 3.00 6.70 6. để tính khoảng cách trục aw.0 11.00 7.0 0.0 4.20 6.0 4.0 28.008 Г 1.16 0.0 4.01 0. X2 cho các bánh răng.0 9.70 33.70 B 7.60 41.0 6.60 0.60 12.0 3.70 7. của bánh bị dẫn là X2.90 18.0 29.70 7.18 0.0 44.10 6.75 Г 22.40 9.80 6.0 3.07 0.80 0.10 19.0 8.0 42.0 3.03 0.50 2.cos/(Z1+Z2) Г = 1000.04 0.70 5.0 2.20 1.90 45. sinh viên có thể gặp bài toán thiết kế bộ truyền bánh răng cho biết trƣớc hệ số dịch chỉnh của bánh răng dẫn là X1.0 B 2.40 Г 51.40 6. Trong tính toán thiết kế bộ truyền bánh răng thông dụng.50 0.50 6.40 8.50 8.02 0.cos/(Z1+Z2) Khi làm bài tập.50 5.0 4.0 1.30 7.0 27.0 43.y].90 34.30 3.30 2.0 9.40 4.20 0.0 0.01 đến 0.08 0.30 16.05 0.70 38.14 0. hoặc làm đồ án tốt nghiệp.0 48.0 4.0 24.10 7.m Trong đó y gọi là hệ số giảm khoảng cách trục của bộ truyền.0 49.0 0. hoặc tính hệ số dịch chỉnh X1.12 0.00 4.80 23.80 7.00 8.00 5.20 15.06 0.25 – y).40 7.0 2.0 2.90 6.10 0.0 47.70 9.0 B 17. Lúc đó sinh viên phải biết giá trị chính xác của hệ số giảm khoảng cách trục.80 32.30 25.10 2. 21.80 5.40 1.20 31.10 5.0 50. giảm chiều cao răng y.0 4.

cũng là hệ số giảm chiều cao đỉnh răng. Trên cơ sở phân tích hình học sơ đồ ăn khớp của cặp bánh răng. 2. Xuất phát từ thực tế trên.cost/coswt/2 .a* Trong đó mt là mô đun của răng trong mặt phẳng mút.(Z1+Z2).(X1+X2) – mt. ta cắt đƣợc bánh răng thẳng. khoảng cách trục của hai bánh răng đƣợc tính theo công thức: aw = mt.  đƣợc gọi là góc nghiêng của răng. Bộ truyền bánh răng chuẩn và bộ truyền bánh răng dịch chỉnh đều. hoặc aw = mt. chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu. tính toán lập Bảng tra cứu giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y theo giá trị cho trƣớc của tổng hệ số dịch chỉnh. ta đƣợc bộ truyền bánh răng chuẩn. độ lệch khoảng cách trục giữa bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc và bộ truyền bánh răng chuẩn là: a = mt.sở để chọn giá trị của hệ số y chỉ là các “ Toán đồ” in trong các tài liệu thiết kế. và giá trị cho trƣớc của lƣợng thay đổi khoảng cách trục.y Nhƣ vậy.(Z1+Z2)/2 + mt.y . Nếu thanh răng lệch với phƣơng vuông góc một góc . có khoảng cách trục của hai bánh răng đƣợc tính theo công thức [5]: aw = mt. a* gọi là hệ số lệch khoảng cách trục so với bộ truyền chuẩn.a* = mt.(X1+X2) – mt. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN Kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong bài báo thể hiện ở những nội dung sau: .y. 3. ta đƣợc bộ truyền bánh răng dịch chỉnh. có độ chính xác rất thấp (Hình 2) [2. các lƣỡi cắt của dụng cụ bao hình thành biên dạng răng. Nếu tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng trong bộ truyền bằng 0. dùng góc sinh  = 200). Nếu thanh răng vuông góc với đƣờng trục của phôi bánh răng. Chuyển động bao hình đƣợc tạo nên khi đƣờng lăn của thanh răng sinh lăn không trƣợt với vòng tròn lăn của phôi bánh răng. ta phải lấy chiều cao của đỉnh răng giảm đi một lƣợng bằng mt. ta cắt đƣợc bánh răng chuẩn. y là hệ số giảm khoảng cách trục.t Khi thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc.(invwt-invt)/2/tg invwt = tgwt .wt invt = tgt . lấy khoảng cách trục lệch với bộ truyền bánh răng chuẩn một lƣợng: mt. quan hệ giữa góc ăn khớp và tổng hệ số dịch dao của hai bánh răng đƣợc xác định theo công thức [4]: (X1+X2) = (Z1+Z2).(X1+X2) – mt. Bánh răng có thể dịch chỉnh dƣơng (X>0). có góc ăn khớp bằng góc sinh của thanh răng (Theo tiêu chuẩn. ta có bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. 3]. ta cắt đƣợc bánh răng dịch chỉnh. Nếu đƣờng chia của thanh răng sinh trùng với đƣờng lăn. CƠ SỞ LÝ THUYẾT Trong thực tế. ta cắt đƣợc bánh răng nghiêng. Nếu tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng trong bộ truyền khác 0. Bảng tra cứu sẽ giúp sinh viên và các kỹ sƣ cơ khí giảm bớt khó khăn trong quá trình thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. Cho hai bánh răng chuẩn ăn khớp với nhau. khi gia công bánh răng. ta có bộ truyền bánh răng dịch chỉnh đều. Cho hai bánh răng dịch chỉnh ăn khớp với nhau. hoặc dịch chỉnh âm (X<0).(Z1+Z2)/2 Bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc có góc ăn khớp (wt) khác với góc sinh của thanh răng. Nếu hai đƣờng này lệch nhau.y = mt.

1725 0.2746 0.mt.t Tính aw = mt.70 I I I I I I I I I I I I I I I I 0.(Z1+Z2)/2 + a*.2020 0.2778 0.50 I 1.1133 I I I I I I I I I I I I I I I 0. để xác định góc ăn khớp wt Tính giá trị hệ số y y = (Z1+Z2)/2.1785 0.2191 0.2588 0.mt Tính Coswt = cost. 100.1339 0. tổng Z và góc nghiêng  .(cost/coswt – 1) .2635 0. lần lƣợt cho góc nghiêng  các giá trị bằng 00. chúng tôi lập đƣợc 120 trang A4 bảng số liệu giá trị của y (Bảng 1).1815 I I I I I I I I I I I I I I I Hình 3: Bảng tra giá trị của y theo tổng X. 350.1447 0. 150. tổng (Z1+Z2) và góc nghiêng .2508 0.1977 0.2202 0. tính góc t = acrtgt Tính invt = tgt .1204 0.2103 0.1839 0. tính góc t = acrtgt Tính invt = tgt .1449 0.1261 0.(Z1+Z2)/2/aw.1687 0.  = 200 Tính tgt = tg/cos.1520 0.40 I 1.1631 0.1473 0.1755 0.1384 0.1897 0.1569 0.1958 0.2330 0. 200.t Tính giá trị invwt = 2.1813 0.1175 0.2264 0.2143 0.1507 0.2665 0.Tính giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng khi biết trƣớc tổng hệ số dịch chỉnh (X1+X2) của hai bánh răng trong bộ truyền và góc nghiêng của răng (): Lấy  theo tiêu chuẩn. Bảng 1: Hệ số giảm chiều cao răng theo Tổng X.2161 0.1560 0.Viết chƣơng trình tính toán giá trị của hệ số y và lập bảng tra: Lần lƣợt cho tổng hệ số dịch chỉnh (X1+X2) các giá trị từ -1 đến 2.1896 0.(X1+X2).2143 0.2211 0.1291 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1691 0.1324 0.2385 0.30 I 1.Tính giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng khi biết trƣớc độ lệch khoảng cách trục (a) của hai bánh răng so với bộ truyền chuẩn và góc nghiêng của răng (): Lấy  theo tiêu chuẩn.1221 0.wt .1963 0.1271 0.1608 0.0 với số gia là 0.1515 0. 300.1394 0.1910 0.1851 0.1573 0.1698 0.1939 0. 250.2474 0.1948 0.wt .  = 200 Tính mt = m/cos Tính hệ số lệch a* = a/mt Tính tgt = tg/cos.2517 0.1715 0.20 I 1.2705 0.3026 0.1458 I I I I I I I I I I I I I I I 0.tg/(Z1+Z2) + invt Giải phƣơng trình invwt = tgwt .1660 0.1512 0.1645 0.0982 I I I I I I I I I I I I I I I 0. 400.2399 0.60 I 1.1.2287 0. tính giá trị tƣơng ứng của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y và lập thành bảng tra.1879 0.1633 I I I I I I I I I I I I I I I 0.2065 0.2938 0.2392 0. Mỗi trang chứa đƣợc 40 dòng số liệu theo chiều ngang tờ giấy.2022 0.1734 0.2267 0.1152 0.1019 0..1325 0. tính wt = arccoswt Tính invwt = tgwt .2036 0. ứng với mỗi giá trị của tổng số răng Z có 3 dòng số liệu.1823 0.1771 0.1104 0.1060 0.2079 0.1599 0. cho tổng số răng (Z1+Z2) của hai bánh răng thay đổi từ 20 răng đến 1000 răng. Trên Hình 3 giới thiệu một phần nhỏ của bảng tra giá trị của hệ số y theo giá trị của tổng (X1+X2).2449 0.2856 0.1391 0. với góc  = 0 TongX = 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ = 40 = 42 = 44 = 46 = 48 = 50 = 54 = 58 = 62 = 66 = 70 = 74 = 78 = 82 = 86 I 1.

tính giá trị tƣơng ứng của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y và lập thành bảng tra. Các bảng tra đƣợc thiết lập với số gia của tổng hệ số dịch chỉnh (X1+X2).m)/m = (7+0.0781 0.0641 I I I I I I I I I I I I I I I 0.30 I 1.514.1383 0.1404 0. Z2=90.invt).0968 0.0805 0.5.1484.1250 0.8.572)/5 = 1.1039 0.0770 0.0887 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1643 0. góc nghiêng =0. ứng với tổng Z=121 có y=0.50 I 1.1345 0.1190 0. chúng tôi nêu ra đây hai ví dụ: Ví dụ 1: cần thiết kế bộ truyền bánh răng có mô đun m=10 mm.0913 0.0 với số gia là 0.0690 0. 300.1589 0.1296 0.0900 0. Để thấy rõ điều này.1468 0.0760 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1364 0. 150.1326 I I I I I I I I I I I I I I I Hình 4: Bảng tra giá trị của y theo hệ số lệch a*. 350.0669 0. với góc  = 0 Delta a = 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 = = = = = = = = = = = = = = = TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ 107 109 111 113 115 117 119 121 123 125 127 129 131 133 135 I 1.449 = 311.1048 0.1066 0.0798 0.0913 0. Nhƣ vậy ta phải giảm chiều cao răng một lƣợng h = 10.1428 0.0650 0. tổng (Z1+Z2) và góc nghiêng .1.20 I 1.1317 0.1538 0. Ví dụ 2: Cần thiết kế bộ truyền bánh răng có mô đun m=5 mm.1272 0.0734 0.4. góc nghiêng =0. X2=0. Giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng đã đƣợc tính chính xác trên cơ sở phân tích hình học sơ đồ ăn khớp của bộ truyền bánh răng.1024 I I I I I I I I I I I I I I I 0. Với mô đun m = 5 mm. số răng Z1=30.572 mm. ta tính đƣợc a = 307 . ứng với tổng Z=62 có y=0.0679 0. nên việc tra cứu đạt độ chính xác cao.1101 0.0722 0.5 = 0. Tra Bảng 1 ứng với tổng Z = 58 có y=0.1520.0771 0.0842 0. tổng Z và góc nghiêng  .1118 0.Viết chƣơng trình tính toán giá trị của hệ số y và lập bảng tra: Lần lƣợt cho hệ số lệch khoảng cách trục a* các giá trị từ -1 đến 2. dùng phép nội suy có y=0.a* .1446 0.1015 0. số răng Z1=15.0945 0.10 I 1.1031 0.1424 0.0926 0.1359 0. Mỗi trang chứa đƣợc 40 dòng số liệu theo chiều ngang tờ giấy. 250.1239 0. dùng phép nội suy có y=0.1144. yêu cầu khoảng cách trục của bộ truyền là 307 mm. có a* = 7/5 = 1. cho tổng số răng (Z1+Z2) của hai bánh răng thay đổi từ 20 răng đến 1000 răng.1381 0.449 mm.Tính giá trị X1+X2 = (invwt . 400.1563 0.1085 0. Trên Hình 4 giới thiệu một phần nhỏ của bảng tra giá trị của hệ số y theo giá trị của hệ số a*.0785 0.0711 0.1171 0.114. kỹ sƣ cơ khí sử dụng thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. ứng với mỗi giá trị của tổng số răng Z có 3 dòng số liệu.1452 0.1277 0.(15+45)/2+10.1222 0.40 I 1.1449 = 1.0.1171 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1258 0.0954 0.0883 0. số gia của tổng số răng (Z1+Z2) và góc nghiêng  khá nhỏ.0940 0.551 mm.1153 0.0869 0.1616 0. 200.0929 0.1491 0. lần lƣợt cho góc nghiêng  các giá trị bằng 00. hệ số dịch chỉnh X1=0. ứng với tổng Z=60.1204 0.1337 0. Bảng 2: Hệ số giảm chiều cao răng theo a*.0700 0.0746 0. Nhƣ vậy ta phải giảm chiều cao răng của bánh răng một lƣợng h= 0.0898 0. chúng tôi lập đƣợc 120 trang A4 bảng số liệu giá trị của y (Bảng 2). tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng X1+X2 = (a+y.(30+90)/2 = 7 mm.1135 0.5.0660 0.1514 0.1153.0759 0.1069 0.1084 0.1103 0. Z2=45. lấy khoảng cách trục của bộ truyền aw = 10.1404 0. Bảng tra đƣợc thiết lập một cách khoa học.1187 0.0983 0.60 I I I I I I I I I I I I I I I I 0.1054 0.1449. 100.0999 0.(X1+X2) – 1.(Z1+Z2)/2/tg Tính giá trị hệ số y y = X1+X2 .0817 0.0793 0.1135.1229 0.1209 0.0829 0.0855 0. ứng với tổng Z=120. rất thuận tiện cho sinh viên. Tra Bảng 2 ứng với tổng Z = 119 có y=0.

là tài liệu cần thiết cho sinh viên và kỹ sƣ cơ khí trong việc thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. Dùng toán đồ. 1998. NXB Khoa học và Kỹ thuật. nếu lấy nhỏ hơn giá trị cần thiết sẽ làm tăng khe hở cạnh răng. Nguyễn Văn Lẫm. tăng va đập trong quá trình bánh răng làm việc. để xác định giá trị hệ số giảm chiều cao đỉnh răng (y) có sai số rất lớn. Műszaki könyvkiadó. số liệu trong bảng đƣợc tính toán chính xác trên cơ sở phân tích hình học sơ đồ ăn khớp của cặp bánh răng. 1999. đƣợc in trên các tài liệu thiết kế. NXB Giáo dục. [3] Nguyễn Trọng Hiệp. . NXB Giáo dục.Lê Văn Uyển. 2000. Tính toán thiết kế hệ dẫn động cơ khí. Ngƣợc lại. Chi tiết máy. Fogaskerekek. [5] Trịnh Chất . TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Trịnh Chất. việc chọn đúng hệ số giảm khoảng cách trục. Các bảng tra giá trị của hệ số y đƣợc thiết lập khoa học. Các bảng tra sử dụng thuận tiện và kết quả tra cứu có độ chính xác cao. Nếu lấy giá trị của y lớn hơn giá trị cần thiết sẽ làm giảm hệ số trùng khớp của bộ truyền.4. 1983. NXB Giáo dục. KẾT LUẬN Trong quá trình thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. [2] Nguyễn Trọng Hiệp. 1999. Cơ sở thiết kế máy và chi tiết máy. giảm chiều cao đỉnh răng (y) của bánh răng có ý nghĩa rất lớn. Thiết kế Chi tiết máy. [4] Dr. Erney György.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful