XÁC ĐỊNH CHÍNH XÁC HỆ SỐ GIẢM CHIỀU CAO ĐỈNH

RĂNG TRONG THIẾT KẾ BỘ TRUYỀN BÁNH RĂNG
DỊCH CHỈNH
DETERMINING THE ADDENDUM REDUCTION FACTOR ACCURATELY
IN DESIGNING NON-STANDARD GEAR TRAIN
NGUYỄN VĂN YẾN
Đại học Đà Nẵng
NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO
Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT
Thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc cần giảm chiều cao đỉnh răng để đảm bảo khe hở
cạnh răng và khe hở chân răng. Trong các tài liệu thiết kế bánh răng, hệ số giảm chiều cao
đỉnh răng thường được xác định gần đúng bằng cách sử dụng các toán đồ. Bài báo giới thiệu
các bảng tra cứu, giúp người thiết kế xác định chính xác giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh
răng.
ABSTRACT
Designing non-standard gear trains needs addendum reducing in order to ensure the backlash
and the clearance. In the current gear train designing documents, the addendum reduction
factor is approximately determined by using mathematical graphs. This paper presents a table
which helps designers in determining the addendum reduction factor accurately.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong nhiều trƣờng hợp, cần sử dụng
các bánh răng dịch chỉnh để tránh một số
khuyết tật, hoặc cần có một khoảng cách trục
cho trƣớc, ngƣời ta phải thiết kế bộ truyền
bánh răng dịch chỉnh góc (tổng hệ số dịch
chỉnh của hai bánh răng khác 0). Khi thiết kế
bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc, cần phải
giảm khoảng cách trục, giảm chiều cao đỉnh
răng một lƣợng nhỏ, để đảm bảo khe hở cạnh
răng hợp lý. Khoảng cách trục của bộ truyền
bánh răng dịch chỉnh góc và chiều cao của
răng (h) đƣợc tính nhƣ sau [1, 4]:

Rb1

rw1

wt

O1
aw

Thông thƣờng, ngƣời ta thiết kế bộ
truyền bánh răng không dịch chỉnh (còn gọi là
bộ truyền bánh răng chuẩn), hoặc dịch chỉnh
đều (tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng
bằng 0). Khoảng cách trục (aw) của bộ truyền
bánh răng (Hình 1) bằng một phần hai tích của
tổng số răng (Z1+Z2) và mô đun (m). Chiều
cao răng bằng 2,25 lần mô đun.

rwt

O2

Rb2

Hình 1: Sơ đồ bộ truyển bánh răng trụ

0 2.0 3.10 13.02 0.0 4.20 15.80 0. Hiện nay.0 46.0 42.0 3.80 7.0 4.0 B 0.01 0.(X1+X2). X2 cho các bánh răng.0 3.00 5.0 3.60 31.90 18.0 7.00 4.0 50.80 0.40 36.05 0. cơ .07 0.10 9.40 9.70 B 7.50 6.10 19.60 6.20 5.70 7.04 0. để tính khoảng cách trục aw.20 31.25 – y).0 4.14 0.cos/(Z1+Z2) Г = 1000.06 0.40 6.0 30. Lúc đó sinh viên phải biết giá trị chính xác của hệ số giảm khoảng cách trục.30 1.70 5.30 25.60 3.90 7.aw = [(Z1+Z2)/2 + X1+X2 .18 0.60 37.60 8.20 4.10 8.80 23.60 9.0 11.0 21.60 12.70 10. Bộ truyền bánh răng rất nhạy cảm với sự thay đổi của khoảng cách trục.00 1. dung sai kích thƣớc khoảng cách trục thƣờng rất nhỏ (khoảng 0.0 1.80 32.90 5.0 8.90 3.0 49. Hoặc bài toán thiết kế bộ truyền bánh răng có khoảng cách trục sai khác với khoảng cách trục của bộ truyền chuẩn một lƣợng a.90 45.50 4.90 0.50 2.0 44.0 Г B Г Hình 2: Toán đồ xác định giá trị hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y Trong đó: B = 1000.80 8.80 9.50 7.0 B 17.0 4.03 0.20 6.0 4.60 1. làm đồ án môn học. của bánh bị dẫn là X2.50 9.0 28.30 16.90 8.75 Г 22.16 0.0 24.0 3.01 đến 0.0 5.80 3.00 35.30 3.60 0.50 26.0 0.70 9.0 11.30 7.0 47. sinh viên có thể gặp bài toán thiết kế bộ truyền bánh răng cho biết trƣớc hệ số dịch chỉnh của bánh răng dẫn là X1.70 6.90 6.10 39.30 2.10 0.00 6.0 0.0 4.0 2.00 1.50 0.0 1. 21.90 34.70 38.m Trong đó y gọi là hệ số giảm khoảng cách trục của bộ truyền.50 40.0 48.00 3.0 2.40 5.0 1.80 5.40 8. giảm chiều cao răng y.0 0.00 7.008 Г 1.0 41.90 9.70 8.70 33.0 5.20 14.20 1. hoặc làm đồ án tốt nghiệp.40 4.12 0.cos/(Z1+Z2) Khi làm bài tập.10 5.40 Г 51.30 5.0 9.0 2.80 6.30 9.0 9.50 5.20 9.00 8.0 6.0 4.0 2.60 41.20 8.30 6. Trong tính toán thiết kế bộ truyền bánh răng thông dụng.0 2. hay hệ số giảm chiều cao đỉnh răng của bánh răng.y.70 7.20 0.30 8.40 7.0 10.2 mm).0 27.10 6.40 1.0 29.m h = (2.y].50 8.0 3.0 B 2.10 2. hoặc tính hệ số dịch chỉnh X1.0 2.0 1.10 7.08 0.40 20.0 43.

ta phải lấy chiều cao của đỉnh răng giảm đi một lƣợng bằng mt.  đƣợc gọi là góc nghiêng của răng. các lƣỡi cắt của dụng cụ bao hình thành biên dạng răng.t Khi thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. ta có bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. Trên cơ sở phân tích hình học sơ đồ ăn khớp của cặp bánh răng. ta cắt đƣợc bánh răng chuẩn.(Z1+Z2)/2 + mt. hoặc aw = mt. Xuất phát từ thực tế trên. ta cắt đƣợc bánh răng dịch chỉnh.a* Trong đó mt là mô đun của răng trong mặt phẳng mút. a* gọi là hệ số lệch khoảng cách trục so với bộ truyền chuẩn. chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu. Bánh răng có thể dịch chỉnh dƣơng (X>0). Nếu đƣờng chia của thanh răng sinh trùng với đƣờng lăn. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN Kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong bài báo thể hiện ở những nội dung sau: . khoảng cách trục của hai bánh răng đƣợc tính theo công thức: aw = mt. Cho hai bánh răng chuẩn ăn khớp với nhau.(invwt-invt)/2/tg invwt = tgwt .y . ta cắt đƣợc bánh răng nghiêng.wt invt = tgt . CƠ SỞ LÝ THUYẾT Trong thực tế.sở để chọn giá trị của hệ số y chỉ là các “ Toán đồ” in trong các tài liệu thiết kế. Nếu tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng trong bộ truyền khác 0. ta đƣợc bộ truyền bánh răng dịch chỉnh. Cho hai bánh răng dịch chỉnh ăn khớp với nhau. quan hệ giữa góc ăn khớp và tổng hệ số dịch dao của hai bánh răng đƣợc xác định theo công thức [4]: (X1+X2) = (Z1+Z2). 3. ta cắt đƣợc bánh răng thẳng. Chuyển động bao hình đƣợc tạo nên khi đƣờng lăn của thanh răng sinh lăn không trƣợt với vòng tròn lăn của phôi bánh răng. ta có bộ truyền bánh răng dịch chỉnh đều. khi gia công bánh răng.(Z1+Z2). Nếu thanh răng vuông góc với đƣờng trục của phôi bánh răng. y là hệ số giảm khoảng cách trục.a* = mt.(X1+X2) – mt.y Nhƣ vậy.y. 3]. Nếu thanh răng lệch với phƣơng vuông góc một góc . Nếu tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng trong bộ truyền bằng 0. ta đƣợc bộ truyền bánh răng chuẩn.(Z1+Z2)/2 Bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc có góc ăn khớp (wt) khác với góc sinh của thanh răng. hoặc dịch chỉnh âm (X<0).(X1+X2) – mt. và giá trị cho trƣớc của lƣợng thay đổi khoảng cách trục. dùng góc sinh  = 200). có độ chính xác rất thấp (Hình 2) [2. có góc ăn khớp bằng góc sinh của thanh răng (Theo tiêu chuẩn. cũng là hệ số giảm chiều cao đỉnh răng. Bộ truyền bánh răng chuẩn và bộ truyền bánh răng dịch chỉnh đều.y = mt. Bảng tra cứu sẽ giúp sinh viên và các kỹ sƣ cơ khí giảm bớt khó khăn trong quá trình thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. lấy khoảng cách trục lệch với bộ truyền bánh răng chuẩn một lƣợng: mt. tính toán lập Bảng tra cứu giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y theo giá trị cho trƣớc của tổng hệ số dịch chỉnh.(X1+X2) – mt. có khoảng cách trục của hai bánh răng đƣợc tính theo công thức [5]: aw = mt. Nếu hai đƣờng này lệch nhau. 2. độ lệch khoảng cách trục giữa bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc và bộ truyền bánh răng chuẩn là: a = mt.cost/coswt/2 .

(Z1+Z2)/2 + a*.20 I 1.2746 0. tính wt = arccoswt Tính invwt = tgwt .1823 0.1507 0. Mỗi trang chứa đƣợc 40 dòng số liệu theo chiều ngang tờ giấy.1851 0.0 với số gia là 0.1569 0. tính góc t = acrtgt Tính invt = tgt .1948 0.1458 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1660 0.2143 0.1271 0.1512 0.1447 0.wt .Tính giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng khi biết trƣớc tổng hệ số dịch chỉnh (X1+X2) của hai bánh răng trong bộ truyền và góc nghiêng của răng (): Lấy  theo tiêu chuẩn.1963 0. lần lƣợt cho góc nghiêng  các giá trị bằng 00.60 I 1.t Tính aw = mt. với góc  = 0 TongX = 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ = 40 = 42 = 44 = 46 = 48 = 50 = 54 = 58 = 62 = 66 = 70 = 74 = 78 = 82 = 86 I 1.70 I I I I I I I I I I I I I I I I 0.1687 0.1755 0.1958 0. cho tổng số răng (Z1+Z2) của hai bánh răng thay đổi từ 20 răng đến 1000 răng.2065 0. Bảng 1: Hệ số giảm chiều cao răng theo Tổng X.2036 0.  = 200 Tính tgt = tg/cos.1698 0.1520 0. 300.1391 0.2778 0.1560 0.1910 0. ứng với mỗi giá trị của tổng số răng Z có 3 dòng số liệu.50 I 1.(cost/coswt – 1) .2103 0.t Tính giá trị invwt = 2.1631 0.1813 0.2449 0.1879 0.  = 200 Tính mt = m/cos Tính hệ số lệch a* = a/mt Tính tgt = tg/cos.2474 0.2202 0.1175 0.Viết chƣơng trình tính toán giá trị của hệ số y và lập bảng tra: Lần lƣợt cho tổng hệ số dịch chỉnh (X1+X2) các giá trị từ -1 đến 2.1060 0.2517 0.40 I 1.2665 0.1839 0.mt Tính Coswt = cost.Tính giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng khi biết trƣớc độ lệch khoảng cách trục (a) của hai bánh răng so với bộ truyền chuẩn và góc nghiêng của răng (): Lấy  theo tiêu chuẩn.2020 0.mt.0982 I I I I I I I I I I I I I I I 0.2267 0.1261 0. 150.2264 0.2161 0. 200. chúng tôi lập đƣợc 120 trang A4 bảng số liệu giá trị của y (Bảng 1).1394 0.1.1771 0. 250.wt .(X1+X2).1815 I I I I I I I I I I I I I I I Hình 3: Bảng tra giá trị của y theo tổng X.1633 I I I I I I I I I I I I I I I 0.(Z1+Z2)/2/aw.2392 0.1473 0.30 I 1.1221 0.2330 0.1599 0.2143 0.tg/(Z1+Z2) + invt Giải phƣơng trình invwt = tgwt .1339 0.2399 0.2287 0.2588 0.1204 0.1725 0.1384 0.1734 0.1977 0..1715 0.2856 0.1133 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1291 I I I I I I I I I I I I I I I 0. tính giá trị tƣơng ứng của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y và lập thành bảng tra.1691 0. 100. Trên Hình 3 giới thiệu một phần nhỏ của bảng tra giá trị của hệ số y theo giá trị của tổng (X1+X2).1325 0.1152 0.1785 0.1104 0.2385 0.3026 0.1324 0.1939 0.2938 0.1896 0. 350. tính góc t = acrtgt Tính invt = tgt .2705 0.1449 0.1608 0.2079 0.1515 0.2191 0.1645 0.1019 0.1897 0. tổng (Z1+Z2) và góc nghiêng .2022 0.1573 0. tổng Z và góc nghiêng  . để xác định góc ăn khớp wt Tính giá trị hệ số y y = (Z1+Z2)/2.2211 0. 400.2635 0.2508 0.

nên việc tra cứu đạt độ chính xác cao.0770 0. Nhƣ vậy ta phải giảm chiều cao răng một lƣợng h = 10.1381 0.0983 0.8.0945 0. với góc  = 0 Delta a = 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 = = = = = = = = = = = = = = = TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ TongZ 107 109 111 113 115 117 119 121 123 125 127 129 131 133 135 I 1. Các bảng tra đƣợc thiết lập với số gia của tổng hệ số dịch chỉnh (X1+X2).1118 0.0900 0.1031 0.0785 0.0855 0.0641 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1144. kỹ sƣ cơ khí sử dụng thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc.1190 0.551 mm.(15+45)/2+10.1277 0.0660 0.1428 0. tổng hệ số dịch chỉnh của hai bánh răng X1+X2 = (a+y. Mỗi trang chứa đƣợc 40 dòng số liệu theo chiều ngang tờ giấy.20 I 1.1326 I I I I I I I I I I I I I I I Hình 4: Bảng tra giá trị của y theo hệ số lệch a*.0968 0.1039 0.1135 0.1171 0.0781 0.1229 0.5. Để thấy rõ điều này.0722 0. tính giá trị tƣơng ứng của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng y và lập thành bảng tra.0.0759 0.0679 0. yêu cầu khoảng cách trục của bộ truyền là 307 mm.1258 0.1468 0.1383 0. tổng (Z1+Z2) và góc nghiêng .1364 0. số răng Z1=30.0887 I I I I I I I I I I I I I I I 0.0650 0.0 với số gia là 0.0805 0.1015 0. Z2=90. Tra Bảng 1 ứng với tổng Z = 58 có y=0. ứng với tổng Z=121 có y=0. ứng với tổng Z=120. rất thuận tiện cho sinh viên.1643 0. 100.40 I 1. ứng với mỗi giá trị của tổng số răng Z có 3 dòng số liệu. hệ số dịch chỉnh X1=0.5 = 0.0883 0. ứng với tổng Z=60.1404 0.(30+90)/2 = 7 mm.0711 0.5. chúng tôi lập đƣợc 120 trang A4 bảng số liệu giá trị của y (Bảng 2).0940 0.m)/m = (7+0.1337 0.1209 0.1359 0.1101 0.60 I I I I I I I I I I I I I I I I 0.0700 0.30 I 1. 150. Tra Bảng 2 ứng với tổng Z = 119 có y=0. chúng tôi nêu ra đây hai ví dụ: Ví dụ 1: cần thiết kế bộ truyền bánh răng có mô đun m=10 mm. 250.1239 0.514.0929 0.1491 0.1085 0.0771 0.1616 0. Bảng tra đƣợc thiết lập một cách khoa học.0999 0. 200.1272 0.0746 0. số gia của tổng số răng (Z1+Z2) và góc nghiêng  khá nhỏ. Giá trị của hệ số giảm chiều cao đỉnh răng đã đƣợc tính chính xác trên cơ sở phân tích hình học sơ đồ ăn khớp của bộ truyền bánh răng.10 I 1. 300.1153.1514 0. Trên Hình 4 giới thiệu một phần nhỏ của bảng tra giá trị của hệ số y theo giá trị của hệ số a*.0913 0.1296 0.0734 0.1135.1563 0. lấy khoảng cách trục của bộ truyền aw = 10.1.4.0842 0. tổng Z và góc nghiêng  .572 mm.1449.1250 0.1484.449 mm. số răng Z1=15.1446 0.1317 0. ta tính đƣợc a = 307 .0793 0.0798 0.0669 0.invt). Ví dụ 2: Cần thiết kế bộ truyền bánh răng có mô đun m=5 mm. lần lƣợt cho góc nghiêng  các giá trị bằng 00. góc nghiêng =0.1204 0.1222 0. 400.1054 0.1066 0.1084 0.0954 0. ứng với tổng Z=62 có y=0.1187 0.572)/5 = 1. Nhƣ vậy ta phải giảm chiều cao răng của bánh răng một lƣợng h= 0.449 = 311.1404 0.0829 0.(X1+X2) – 1.1171 I I I I I I I I I I I I I I I 0. Với mô đun m = 5 mm.0760 I I I I I I I I I I I I I I I 0.1153 0.0926 0.1345 0. dùng phép nội suy có y=0.1048 0.1452 0. Bảng 2: Hệ số giảm chiều cao răng theo a*.Viết chƣơng trình tính toán giá trị của hệ số y và lập bảng tra: Lần lƣợt cho hệ số lệch khoảng cách trục a* các giá trị từ -1 đến 2.1103 0.1449 = 1. góc nghiêng =0. có a* = 7/5 = 1.Tính giá trị X1+X2 = (invwt .50 I 1.0913 0.114. dùng phép nội suy có y=0. Z2=45.1424 0.(Z1+Z2)/2/tg Tính giá trị hệ số y y = X1+X2 .1589 0. 350.0817 0.0690 0.1520. cho tổng số răng (Z1+Z2) của hai bánh răng thay đổi từ 20 răng đến 1000 răng.a* .0869 0.1024 I I I I I I I I I I I I I I I 0. X2=0.1538 0.0898 0.1069 0.

Ngƣợc lại. Nguyễn Văn Lẫm. Dùng toán đồ. đƣợc in trên các tài liệu thiết kế. Thiết kế Chi tiết máy. Műszaki könyvkiadó. nếu lấy nhỏ hơn giá trị cần thiết sẽ làm tăng khe hở cạnh răng. NXB Giáo dục. Nếu lấy giá trị của y lớn hơn giá trị cần thiết sẽ làm giảm hệ số trùng khớp của bộ truyền. [2] Nguyễn Trọng Hiệp. để xác định giá trị hệ số giảm chiều cao đỉnh răng (y) có sai số rất lớn. 1999. Tính toán thiết kế hệ dẫn động cơ khí. NXB Giáo dục. [3] Nguyễn Trọng Hiệp. là tài liệu cần thiết cho sinh viên và kỹ sƣ cơ khí trong việc thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. 1998. số liệu trong bảng đƣợc tính toán chính xác trên cơ sở phân tích hình học sơ đồ ăn khớp của cặp bánh răng. Các bảng tra giá trị của hệ số y đƣợc thiết lập khoa học. Các bảng tra sử dụng thuận tiện và kết quả tra cứu có độ chính xác cao. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Trịnh Chất. NXB Khoa học và Kỹ thuật. NXB Giáo dục. Fogaskerekek. KẾT LUẬN Trong quá trình thiết kế bộ truyền bánh răng dịch chỉnh góc. giảm chiều cao đỉnh răng (y) của bánh răng có ý nghĩa rất lớn. 1983. tăng va đập trong quá trình bánh răng làm việc. Erney György. Chi tiết máy. [4] Dr. việc chọn đúng hệ số giảm khoảng cách trục.Lê Văn Uyển. [5] Trịnh Chất . 1999. 2000.4. . Cơ sở thiết kế máy và chi tiết máy.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful