P. 1
Lich Su Van Minh Phuong Dong

Lich Su Van Minh Phuong Dong

|Views: 246|Likes:
Được xuất bản bởiyummygirl8687

More info:

Published by: yummygirl8687 on Jun 12, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/05/2014

pdf

text

original

I H C QU C GIA HÀ N I

C NG HOÀ XÃ H I CH NGH A VI T NAM

----------- ----------S :109/ S H

c l p - T do - H nh phúc ==================== Hà N i, ngày 06 tháng 03 n m 2006

QUY T

NH

C A GIÁM V/v: Ban hành c

C

I H C QU C GIA HÀ N I ih c ng ông

ng chi ti t môn thi tuy n sinh sau

Môn thi C s : V n hóa ± v n minh ph

GIÁM
- C n c Ngh h c Qu c gia;

C

I H C QU C GIA HÀ N I
i nh

nh s 07/2001/N -CP ngày 01 tháng 02 n m 2001 c a Chính ph v

- C n c Quy ch v T ch c và Ho t ng c a i h c Qu c gia ban hành theo Quy t s 16/2001/Q -TTg ngày 12 tháng 02 n m 2001 c a Th t ng Chính ph ;

- C n c Quy nh v T ch c và Ho t ng c a i h c Qu c gia Hà N i ban hành theo Quy t nh s 600/TCCB, ngày 01 tháng 10 n m 2001 c a Giám c i h c Qu c gia Hà N i; - C n c Quy ch ào t o sau i h c i h c Qu c gia Hà N i ban hành theo Quy t s 15/ T ngày 09 tháng 02 n m 2004 c a Giám c i h c Qu c gia Hà N i; nh

- C n c công v n ngh s 458/XHNV-KH&S H, ngày 22 tháng 02 n m 2006 c a ông Hi u tr ng tr ng i h c Khoa h c Xã h i và Nhân v n; - Theo ngh c a ông Ch nhi m khoa Sau i h c,

QUY T

NH

i u 1: Ban hành kèm theo quy t nh này c ng chi ti t môn thi tuy n sinh sau h c c a môn thi C s : V n hóa ± v n minh ph ng ông.

i

i u 2: Quy t nh này có hi u l c k t ngày kí. Các v n b n tr nh này b bãi b .

c ây trái v i Quy t

i u 3: Các ông (bà) Chánh V n phòng, Ch nhi m khoa Sau i h c và Th tr ng các n v ào t o c phép s d ng môn thi C s V n hóa ± v n minh ph ng ông ch u trách nhi m thi hành quy t nh này.

KT. GIÁM

C I H C QU C GIA HÀ N I PHÓ GIÁM C
( ã kí)

N i nh n: - Nh i u 3 - L u khoa S H, VP
C

GS.TSKH. V Minh Giang

NG CHI TI T MÔN THI TUY N SINH SAU

IH C

Môn thi C s : V N HÓA ± V N MINH PH (Ban hành kèm theo Quy t c a Giám

NG ÔNG

nh s 109/S H, ngày 06 tháng 03 n m 2006 c i h c Qu c gia Hà N i)

A- N I DUNG

I- T NG QUAN V V N HÓA ± V N MINH PH

NG ÔNG

1. S l c v l ch s và các n n v n hoá ph ng ông - Các nhà n c chi m h u nô l ± các n n v n minh ra c i m c a các nhà n c chi m h u nô l ph

is m

ng ông

- Xã h i phong ki n v i chính th quân ch chuyên ch t p quy n cao 2. Các khu v c v n hoá ph - Khu v c ông B c Á - Khu v c ông Nam Á ng ông t góc nhìn khu v c h c

- Khu v c Nam Á - Khu v c Trung Á - Khu v c B c Á - Khu v c Tây Á - B c Phi 3. Nh ng c i m ch y u c a v n hoá ph ng ông - Tính ch t ch o: nông nghi p ± nông thôn -V t t ng tri t h c và ph ng th c t duy: Ch toàn, t ng h p i v i ng i: N ng v tính c ng ng, thu n t nhiên ng và cách

- Trong quan h ng x gi a ng ng x tình c m, m m d o

- Trong quan h v i t nhiên: Thiên v hoà - V ph ng th c s ng: Thiên v h

ng n i, khép kín ng ông ra khu v c và th gi i

4. S nh h ng c a các n n v n hoá ph - nh h ng c a v n hoá Trung Qu c - nh h - nh h ng c a v n hoá n ng c a v n hoá Ai C p, L

ng Hà ng ông

5. Các thành t u và nh ng m t h n ch c a v n hoá ph - Thành t u v các m t: + Tri t h c + Tôn giáo + Ngôn ng +V nh c + Ngh thu t + Khoa h c ± k thu t - Nh ng h n ch
II- M T S N N V N HÓA ± V N MINH TIÊU BI U

1. V n hoá - v n minh Ai C p, L - Ngôn ng - v n h c + Ch vi t +V nh c - Tín ng ng - Tôn giáo

ng Hà c

i

- Khoa h c + Toán h c + Thiên v n h c +Yh c + Lu t h c - Ngh thu t + Các công trình ngh thu t Ai C p (Kim T Tháp, ...) + Các công trình ngh thu t L 2. V n hoá - v n minh Trung Hoa - Các dòng t t ng chính + Âm d + Nho gia + o gia và o giáo ng, Bát quái, Ng hành ng Hà (v n treo Babilon, ...)

+ Pháp gia + M c gia -V nh c + Kinh Thi + Th ng: Lý B ch, Ph , B ch C D

+ Ti u thuy t th i Minh ± Thanh

- Khoa h c k thu t + Toán h c + Thiên v n h c +Yh c + K thu t: T i phát minh

3. V n hoá - v n minh n - Ngôn ng - v n h c + Ch vi t (Pali ± Sanskrit) + S thi - Tín ng ng ± Tôn giáo

+ Bàlamôn và Hin u giáo + Ph t giáo - Ngh thu t + Các tr ng phái ngh thu t

+ Các công trình ngh thu t tiêu bi u 4. V n hoá ông Nam Á - Tín ng ng tôn giáo + Tín ng ng b n a (v n v t h u linh, ph n th c, ...) o Ph t, o Kito)

+ Tôn giáo ( - Ngôn ng - v n h c

o H i,

+ Các lo i ch vi t + V n h c dân gian + V n h c vi t - Ngh thu t

+ Ngh thu t bi u di n + Ngh thu t t o hình + M t s công trình ngh thu t tiêu bi u ( ng Co Voat, tháp Ch m, Bôrôbu u, thánh ng H i giáo, ...) B- TÀI LI U THAM KH O 1. àm Gia Ki n (ch biên), V n minh v n hoá Trung Hoa. Nxb. V n hoá thông tin, Hà N i. 2. L Giáo d c. 3. L Giáo d c. ng Ninh (ch biên), 1998, L ch s v n hoá th gi i (c - Trung ng Duy Th (ch biên), 1996, i c ng v n hoá ph ng i), Nxb ông, Nxb

4. Mai Ng c Ch , 1999. V n hoá ông Nam Á. NXB 5. Nehru J., 1990. Phát hi n n

i h c Qu c gia Hà N i.

. (3 t p, B n d ch) NXB V n h c. ng ông. NXB ih c

6. Nguy n Hùng H u, 2004. Tri t lý trong v n hoá ph S ph m Hà N i. Minh. 8. Tr nh Huy Hoá, 2001. T.P H Chí Minh. 9. V D

7. Tr n Ng c Thêm, 1996. Tìm v b n s c v n hoá Vi t Nam. NXB T.P H Chí i tho i v i các n n v n hoá - Trung Qu c. NXB Tr

ng Ninh (ch biên), 2004, L ch s v n minh th gi i. Nxb Giáo d c.

10. V Minh Giang, 2001. Khu v c h c v i nghiên c u ph ng ông. Trong cu n: ³ ông ph ng h c Vi t Nam´, K y u H i th o qu c gia l n th nh t. NXB i h c Qu c gia Hà N i. 11. Basham A. L., 2000. A cultural History of India. Oxford University Press. 12. Bickerman E.J. , 1969. Chronology of Ancient World. London.

L CH S

V N MINH TH GI I

C

NG ÔN T P
ng? i ph ng ic a ông

Câu 1: L ch s v n minh th gi i có m y con Câu 2: V n minh ph Câu 3: là gì? Câu 4: ph ng c i m tiêu bi u v n minh c a t ng n ông? ng ông c trung

i g m nh ng qu c gia nào?

c i m v t nhiên - kinh t - chính tr c a các qu c gia c

c trong th i C - Trung

BÀI LÀM
Câu 1: L ch s v n minh th gi i có m y con ng?

Loài ng i ra i cách ây hàng tri u n m, và t ó loài ng i ã sáng t o ra nh ng giá tr v t ch t và tinh th n. T khi loài ng i xu t hi n n nay xã h i loài ng i ã tr i qua 5 hình thái kinh t xã h i. ó là: + Hình thái kinh t - xã h i c ng s n nguyên th y. + Hình thái kinh t - xã h i chi m h u nô l . + Hình thái kinh t - xã h i phong ki n.

+ Hình thái kinh t - xã h i t b n ch ngh a. + Hình thái kinh t - xã h i xã h i ch ngh a. Khi cu i th k IV TCN, xã h i nguyên thu b t u tan rã Ai C p, nhà n c b t u ra i, t ó loài ng i m i b t u b c vào th i k v n minh. Trong th i c i (cu i thiên niên k IV, u thiên kiên k III TCN, n nh ng th k SCN), ph ng ông (châu Á và ông B c châu Phi), có b n trung tâm v n minh l n: Ai C p, L ng Hà, n và Trung Qu c. Có m t tình hình chung n i b t là c b n trung tâm v n minh này u n m trên nh ng vùng ch y qua c a nh ng con sông l n và phát tr n m nh v nông nghi p. Mu n h n m t tí, ph ng Tây ã xu t hi n n n v n minh Hy L p c i. N n v n minh Hy L p có c s u tiên t thiên niên k III TCN, nh ng tiêu bi u cho n n v n minh Hy L p là nh ng thành t u t kho ng th k VII TCN tr v sau. n th k VI TCN, nhà n c La Mã b t u thành l p, tr thành trung tâm v n minh th hai ph ng Tây.V n minh La Mã v n ch u nh h ng c a v n minh Hy L p, v n có cùng m t phong cách, gi ây l i hoà làm m t, nên hai n n v n minh này c g i chung là v n minh Hy-La. Nh v y, trên th gi i hình thành hai con ng phát tri n v n minh th gi i: ph ng ông và ph ng Tây. Th i c i, ph ng ông có b n trung tâm v n minh là Ai C p, L ng Hà, n và Trung Qu c. Th i trung i, c Tây Á và Ai C p u n m trong b n qu c R p nên ph ng ông ch còn l i ba trung tâm v n mình: R p, n và Trung Qu c. Trong các n n v n minh y, v n minh n và Trung Qu c c phát tri n liên t c trong ti n trình l ch s . ph ng Tây, th i c i ch có n n v n minh Hy-La, n th i trung i c ng ch có m t trung tâm v n minh mà ch y u là Tây Âu. Ngoài nh ng n n v n minh l c a Á, Âu, Phi, châu M tr c khi b ng i da tr ng chinh ph c, t i Mexico và Peru ã t ng t n t i n n v n minh c a ng i Maya, Azteque và Inca. n th i c n i, do s phát tri n nhanh chóng v khoa h c k thu t, nhi u n c ph ng Tây ã tr thành nh ng qu c gia phát tri n v m t kinh t và hùng m nh v quân s . Cùng v i vi c bi n h u h t các n c Á, Phi, M La Tinh thành thu c a c a các c ng qu c châu Âu, v n minh ph ng Tây ã truy n bá kh p th gi i. Câu 2: V n minh ph ng ông c trung i g m nh ng qu c gia nào?

Trong th i c i (cu i thiên niên k IV, u thiên kiên k III TCN, n nh ng th k SCN), ph ng ông (châu Á và ông B c châu Phi), có b n qu c gia và trung tâm v n minh: Ai C p, L ng Hà, n và Trung Qu c. Có m t tình hình chung n i b t là c b n trung tâm v n minh này u n m trên nh ng vùng ch y qua c a nh ng con sông l n và phát tr n m nh v nông nghi p.

Th i trung ph ng Qu c và

i, c Tây Á và Ai C p

u n m trong b n

qu c R p, n

R p nên , Trung c phát

ông ch còn l i các qu c gia và trung tâm v n minh: n

ông Nam Á. Trong các n n v n minh y, v n minh tri n liên t c trong ti n trình l ch s . Câu 3: c i mv t

và Trung Qu c

nhiên - kinh t - chính tr c a các qu c gia c

i ph

ng

ông là gì? Loài ng chung v n còn III TCN, trung sinh s ng i xu t hi n cách ây hàng tri u n m và ngay t lúc ó con ng i ã

t o ra nhi u giá tr v t ch t c ng nh m t s n i có i u ki n t

tinh th n nh ng xã h i nguyên thu lúc ó nói u thiên niên k it p châu Á và châu nhiên thu n l i h n các n i khác, con ng

trong tình tr ng mông mu i. T i cu i thiên niên k IV, nh ng n i ó ông h n. H l u các con sông l n ng Hà, n

Phi ã hình thành ra b n trung tâm v n minh s m nh t c a nhân lo i ó là trung tâm v n minh Ai C p, L tâm v n minh này Hà nh có sông , Trung Hoa. M t i m gi ng nhau là c b n trung ng tr t ây s m c i m nh có sông n và sông H ng, u d a vào các con sông l n: Ai C p nh có sông Nin (Nile), L phrat (Euphrates) Tigr (Tigris), n ng Giang. H l u c a các con sông này i ph ng ông có m t s

Trung Hoa nh có Hoàng Hà và Tr b

màu m , thu n l i cho vi c phát tri n nông nghi p, t o i u ki n cho c dân c vào xã h i v n minh. Do ó các qu c gia c trung v t nhiên ± kinh t - chính tr nh sau: c i m v t nhiên: Các qu c gia c l n: Ai C p nh (Tigris), n Giang«. (Vì cao, có m a chính. i ph ng ông a s ng Hà nh

c hình thành t ven các dòng sông có sông phrat (Euphrates) Tigr ng

có sông Nin (Nile), L t tr ng tr t là u

nh có sông n và sông H ng, Trung Hoa nh có Hoàng Hà và Tr

t phù sa màu m , m m, x p, d canh tác, cho n ng su t

n theo mùa, có khí h u nóng m, nông nghi p tr thành n n kinh t

ã bi t làm th y l i.) c i m v kinh t : Kinh t nông nghi p là chính, bên c nh là kinh t th công nghi p và buôn bán li u s n xu t chính là ru ng t. L c l ng s n xu t chính là nông dân. c

nh . T

i m c b n là t cung t c p. c i m v chính tr :

Xã h i có giai c p L

c hình thành s m, nhà n

c

u tiên: Ai C p, i ph ng lao

n

,

ng Hà, Trung Qu c (cu i thiên niên k th

III). Xã h i c

ng ông g m ng chính, làm

nh ng giai c p: Nông dân công xã (chi m a s , là l c l n m m i quy n hành trong xã h i), nô l (không có quy n l i, n còn Ph c c i ph ng ông: ch quân ch chuyên ch c Trung chính tr và c cha truy n con n i. B máy nhà n i, toàn b n

ru ng công và n p m t ph n s n ph m cho quý t c), giai c p quý t c (t ng l p trên a v th p hèn nh t). Nhà ng và a ph ng vua n m m i quy n hành trung

n gi n và do quý t c n m quy n. Ch Th i trung ng

ng t p quy n quân ch : vua. qu c Ar p. i , Trung Hoa. Trong

Tây Á và B c Phi n m trong lãnh th

ông hình thành ba trung tâm v n minh l n là Ar p, n i.

ba trung tâm v n minh ó, t i th i trung Câu 4: ph ng

và Trung Hoa có s phát tri n liên t c t th i c

c i m tiêu bi u v n minh c a t ng n ông? c i m tiêu bi u v n minh c a t ng n

c trong th i C - Trung

ic a

c trong th i C - Trung

ic a

ph

ng

ông là:

V N MINH AI C P C 1. C S 1.1. HÌNH THÀNH N N V N MINH AI C P C a lí và dân c :

I I:

Ai C p n m m an Nin.

ông B c Châu Phi, h l u sông Nin. Sông Nin là m t con sông Trung Phi lên B c Phi. Hàng n m, t i mùa p cho nh ng cánh ng h l u sông ng th c v t phong phú, nên ngay t phù sa b i i, các loài

dài nh t th gi i, kho ng 6500 km ch y t c sông Nin cu n cu n t ai màu m , cây c t t t

th i nguyên thu con ng quanh.

i ã t p trung sinh s ng

ây ông h n các khu v c xung i ây ã bi t s i d ng nh ng c

T i cách ngày nay kho ng 6000 n m, con ng công c , v khí b ng s ng ch y u nh ng. Công c b ng

ng giúp con ng

ây chuy n sang m và s m b c, m t nhà s h c

ngh nông, thoát kh i cu c s ng s n b n, hái l

vào xã h i v n minh. Chính vì v y mà cách ây h n 2000 n m tr c a sông Nin´. V m t dân c , nh ng c Châu Phi hình thành trên c gi a ng s dân c nh t

Hy L p là Hêrô ôt t i th m Ai C p ã có m t nh n xét r t hay là ³Ai C p là t ng ph m l u v c sông Nin là nh ng th dân

h n h p nhi u b l c. Sau này, m t s b t c Hamit i Ai C p c cs i.

(Hamites) t Tây Á xâm nh p h l u sông Nin. Tr i qua m t quá trình h n h p lâu dài i Hamit và th dân Châu Phi ã hình thành ra nh ng t c ng chính c a Ai C p c i i: c hình dung phát tri n c 1.2. Các th i kì l ch s

Do giáo trình này m c ích chính là làm cho ng m c các th i kì l ch s ‡ Th i kì T oV ‡ Th i kì C V ‡ Th i kì Tân V ‡ Th i kì Trung V chính. L ch s

c a v n minh nhân lo i, vì v y l ch s c a các trung tâm v n minh ch trình bày s l Ai C p c chính sau : ng qu c (kho ng 3200 - 3000 n m TCN) ng qu c (kho ng 3000 - 2200 n m TCN) ng qu c ( kho ng 2200 - 1570 n m TCN) ng qu c (kho ng 1570 - 1100 n m TCN ) I: t

i có th chia ra làm 5 th i kì

‡ Th i kì H u V ng qu c (kho ng 1100 - 31 n m TCN) 2 . NH NG THÀNH T U CH Y U C A V N MINH AI C P C 2.1. Ch vi t, v n h c : Kho ng h n 3000 n m TCN, ng nh ng khái ni m tr u t ba làn sóng n T ch t c và cái ng thì h m i Ai C p c n ý. Thí d

i ã sáng t o ra ch v t ó.

ng

hình . Mu n ch m t v t gì thì h v nh ng nét tiêu bi u c a s u bò ang cúi xu ng; i Ai C p c

di n t

di n t tr ng thái khát thì h v nói lên s công b ng thì h v lông i ã hình thành ra h th ng 24 i Ai C p ng t i t ng c vi t nhi u vi t y l i ít nhi u nh h cái A , B ...Nh ng ch

chim à i u (vì lông à i u h u nh dài b ng nhau). ng hình, sau này ng ch cái. Vào thiên niên k II TCN, ng ghi l i các ngôn ng ng i Phênixi và ng i Ai C p hình c a ng i Híchx t ã h c cách vi t c a ng

c a mình. V sau này, lo i ch

i Phênixi ã sáng t o ra v n ch

c kh c trên á, vi t trên da, nh ng nhi u nh t là ây là m t lo i ³gi y´ c x a nh t, do v y ngôn ng

trên v cây s y papyrus.

n ng

c trên th gi i, gi y

c g i là papes, papier... N m 1822, m t nhà ngôn ng h c c c th ch này. Truy n hai anh em, Nói Th t i nông phu

i Pháp là Sampôliông (Champollion) ã tìm cách V v n h c, nh ng tác ph m tiêu bi u còn l i nh i tho i c a m t ng

và Nói Láo,

i th t v ng v i linh h n c a mình , Ng

bi t nói nh ng i u hay... 2.2. Tôn giáo: Ng th i Ai C p c i theo a th n giáo, h th r t nhi u th n. Ban nhiên. a ph u, m i vùng m i v th n riêng c a mình, ch y u là nh ng v th n t n th i kì th ng

nh t qu c gia, bên c nh nh ng v th n riêng c a m i chung nh th n M t tr i (Ra), th n sông Nin (Osiris). Ng i Ai C p c tin r ng con ng

ng còn có các v th n i ch t

i có hai ph n : h n và xác. Khi con ng

i, linh h n thoát ra ngoài nh ng có th m t lúc nào ó l i tìm v n i xác (H tin r ng nh khi b ng t , h n thoát ra ngoài t m th i). Vì v y nh ng ng gi gìn th xác. K thu t p xác vì v y c ng r t phát tri n. 2.3. Ki n trúc iêu kh c : Ng nh t ph i k u tiên g n th i Ai C p c i ã xây d ng r t nhi u n ài, cung i n, nh ng n i b t i thi t k ra Kim t tháp i ta ã phát hi n ra tháp n i ti ng n m áy hinh n là các kim t tháp hùng v , v nh c u. Ng i giàu có tìm m i cách

làm n i yên ngh cho các pharaon là Imhotép. Ng tháp l n nh khác nhau trong ó có 3 Kim t ô Cairo. L n nh t là Kim t

kho ng 70 Kim t

tháp Kêôp (Kheops) cao t i 146m, us

vuông , m i c nh t i 230m. th i gian. Vì v y ng th i gian ph i nghiêng mình tr

ã m y ngàn n m qua các Kim t tháp v n s ng s ng v i th i gian, nh ng riêng l i nt ng cho i c Kim t tháp´. i Ai C p c còn t v ig c bi t nh t là t ng mình s ng Nhân S (Sphinx) hùng v ng m t Khephren cao h n i và s c

i Ai C p có câu ³ T t c m i v t

Ngoài vi c xây d ng các l ng m , ng sau qua các công trình iêu kh c. g n Kim t tháp Khephren. B c t

20m này có l mu n th hi n Khephren là chúa t v i trí khôn c a con ng m nh c a s t . 2.4. Khoa h c t V thiên v n, ng hoàng nhiên : i Ai C p c ãv cb n sao, h ã xác

nh 12 cung

o và sao Thu , Kim, Ho , M c, Th . Ng

i Ai C p c làm ra l ch d a vào s

quan sát sao Lang (Sirius). M t n m c a h có 365 ngày, ó là kho ng cách gi a hai l n h th y sao Lang xu t hi n úng ngày l . chia th i gian trong ngày, h ng chân tr i. H chia m t n m làm 3 mùa, m i c x p vào cu i n m làm ng h n c. ã ch ra ng h m t tr i và mùa có 4 tháng, m i tháng có 30 ngày. N m ngày còn l i

V toán h c, do yêu c u làm thu l i và xây d ng nên ki n th c toán h c c a ng i Ai C p c c ng s m c chú ý phát tri n. H dùng h ã tính mc s 10. H r t n thành th o các phép tính c ng tr , còn khi c n nhân và chia thì th c hi n b ng cách c ng tr ph nhi u l n. V hình h c, h c di n tích c a các hình hình h c gi n; ã bi t trong m t tam giác vuông thì bình ph ng hai c nh góc vuông. Pi c a h tính = 3,14. V Y h c, ng r ng, d dày ... H i Ai C p c ã chia ra các chuyên khoa nh khoa n i, ngo i , m t, ã bi t gi i ph u và ch a b nh b ng th o m c. V N MINH L 1. C S 1.1. L HÌNH THÀNH N N V N MINH L i u ki n t nhiên, dân c : và phrát t gi a t i g i ây là Mésopotamie, có ngh a là vùng i NG HÀ C NG HÀ C I: I: ng c nh huy n b ng t ng bình

ng Hà là m t vùng bình nguyên n m gi a hai con sông Tigr i Hy L p c

thu c Tây Á. Ng sông này là n i th

hai sông. Tây Á ph n l n là núi và sa m c, vì v y vùng thu n l i cho cu c s ng. V c dân, ng t c Sêmit t i Sumer t

t phì nhiêu n m gi a hai con tìm m nh L

ng x y ra các cu c tranh ch p gi a các t c ng thiên niên k IV TCN ã t i ây. nh c

ng Hà và

xây d ng nên n n v n minh

u tiên

u thiên niên k III TCN ng phía tây L

i Accat thu c

th o nguyên Xyri c ng tràn vào xâm nh p và l p nên qu c gia Accát n i i Amôrit t ng Hà l i tràn vào xâm ng Hà. Ngoài ã t o nên qu c gia c Babilon n i ti ng trong l ch s L

ti ng. Cu i thiên niên k III TCN, ng nh p, chính h

ra còn có m t s b l c thu c nhi u ng t o ra m t c ng r ng dân c n

h khác nhau c ng tràn vào xâm nh p trong i này hoà nh p l n nhau,

quá trình l ch s . Qua hàng ngàn n m l ch s , các t c ng khu v c Tây Á. 1.2. S l c quá trình l ch s : L ch s vùng L niên k III TCN ‡V ‡V ‡V

nh, cùng óng góp xây d ng nên n n v n minh r c

ng Hà có th chia ra làm các th i kì chính sau: u tiên c a ng i Sumer: t u thiên

‡ Th i kì hình thành nh ng thành bang n gi a thiên niên k III TCN.

‡ Hình thành thành bang Accat: cu i th k XXIV ng tri u III c a Ua: 2132 - 2024 TCN. ng qu c c Babilon: u th k XIX TCN

n cu i th k XXIII TCN n n m 729 TCN. n 328 TCN.

ng qu c tân Babilon và Ba T : n m 626 TCN

2. NH NG THÀNH T U CH Y U C A V N MINH L 2.1. Ch vi t , v n h c: T cu i thiên niên k IV ch t ng hình. u tiên ch nh ng nét v ch có ý ngh a t chi c inh. Vì v y ng Ngày nay, ng Ch L ng Hà u thiên niên k III TCN, ng

NG HÀ C iL

I:

ng Hà ã sáng t o ra n gi n thành ng dùng u hình nh ng ti t hình. nhà b o

vi t c a h là nh ng hình v , v sau h ng tr ng cho m t hình v nào ó. H th t sét còn m m hình inh, ch l i d u v t nh

cây s y vót nh n v ch lên nh ng t m i ta còn l u gi

i ta hay g i là ch

hình góc, hay ch t sét

c kho ng 2200 t m sách b ng qu c Atxiri x a kia).

tàng c a thành ph Niniv (kinh ô c a ti t hình do ng u s d ng và có bi n Tây Á th i c

i Sumer phát minh ra i. Ch i. V sau, ng i Ai C p c ã

u tiên, v sau nhi u dân t c thành th ch iL giao ti p ng Hà, m t ch

ti t hình tr

gi a các dân t c bán quanh ph n ch t

i Phênixi, m t dân t c chuyên buôn hình góc c a ng t ra h th ng ch cái A, B ... T

a Trung H i th i ó ã d a vào ch ng hình c a ng

Phênixi ã hình thành ra ch Hy L p c . T ch Hy L p c và ch Slav và t Các th lo i v n h c chính L ng Hà th i c th

ã hình thành ra ch Latinh ng là các th n tho i, anh

ó hình thành nên ch vi t c a nhi u dân t c trên th gi i ngày nay. a, N n h ng thu , Gingamet .

hùng ca. Tiêu bi u là các truy n Khai thiên l p 2.2. Tôn giáo: Th i kì u ng iL

ng Hà theo a th n giáo, m i n i có m t v th n riêng. Có ng t nhiên nh th n Tr i (Anu), i Sumer t (Enlin), th n Bi n (Ea), th n Ái Tình (Istaro)...V sau, c coi là con c a th n M t Tr ng (vì ng

n i cùng m t lúc th i nhi u th n. H th i các l c l th n M t Tr i (Samat), th n cùng v i s qu c. Th n Samat

cho r ng ngày là do êm sinh ra ), Samat chuyên ch u trách nhi m v t pháp (Trên c t á ghi b lu t c a Hammurabi có kh c hình th n Samat ang trao b lu t cho Hamurabi vua thay th n tr dân). 2.3. Nhà n c và pháp lu t: Nhà n chuyên ch , n ct ng c ban ng u c a ng i Sumer c t ch c theo ch quân ch u là nhà vua c g i là Patêsi n m t t c các quy n l c t i cao, ng qu c Hammurabi thì t ch c b máy nhà i m t b lu t, b lu t ây là b

l i nói c a vua là lu t pháp. i hoàn thi n. Th k XVIII TCN, d này g m 282 i u kho n,

n th i v

i th i Hammrabi ông c ng cho ra c.

c kh c trên m t t m á cao 2m25, r ng 2m.

lu t c nh t th gi i mà con ng i ngày nay bi t 2.4. Ngh thu t, ki n trúc:

L L

ng Hà ít g

ã, các công trình ki n trúc n treo Babilon

ây ph n l n

c xây d ng

b ng g ch nh ng c ng r t nguy nga, hùng v . N i b t nh t trong ngh thu t ki n trúc ng Hà là thành c Babilon và v Thành Babilon ( km, cao 30 m, dày t V gi i. c xây d ng vào kho ng th k c xây b ng g ch có chu vi 16 cb c ng và VII TCN. phía nam Bat a ngày nay) ng. i x p vào m t trong b y kì quan th Ai C p t i n .N c n lên tr i xanh, cao 77m và g m có 4 t ng. 6m n 8,5m và có 7 c a. C ng thành Is ta c ng n i Hy L p c

trang trí b ng nh ng b c phù iêu r t sinh n treo Babilon ây là m t khu v c xây v

Trên m i t ng có tr ng nh ng lo i hoa th m c l s u t m t sa m c, nh ng oàn lái buôn trên ³ con c nh thiên ng d i h gi i. 2.5. Khoa h c t nhiên: V toán h c Ban L ng Hà s nh h u ng d ng i Sumer s d ng h m c s 5, v ng t l a´ khi i

ch y róc rách, cây xanh mát m t, chim hót véo von. Tây Á c nh quan ph n l n là núi và n ây thì th t là g p

sau nhi u t c ng

i

ng th i c c

s 10 và c

s 60. Ngày nay, chúng ta còn ch u

ng c a h qua vi c chia V hình h c Ng iL ng Hà c

trên vòng tròn và chia th i gian. n gi n, ã bi t v

ã bi t tính di n tích các hình hình h c c bi t là h ã gi i c ph

quan h gi a 3 c nh trong m t tam giác vuông. H c n b c 2 và c n b c 3; V thiên v n h c Ng ã tính tr iL c

ã bi t tính phân s , lu th a, khai ng trình 3 n s .

ng Hà c l p ra khá nhi u ài

quan sát thiên v n, các nhà thiên o,

v n h i ó còn là các nhà chiêm tinh h c. H c ng chia b u tr i làm 12 cung hoàng

c nh t th c và nguy t th c. H làm ra l ch d a vào M t Tr ng, m t ng l ch. kh c ph c h n ch này , ng i ta ã

n m c a h c m t tháng 29 ngày l i m t tháng 30 ngày. Nh v y sau 12 tháng ch có 354 ngày, còn thi u so v i n m d bi t thêm vào tháng nhu n. V Yh c Ng i L ng Hà ã bi t cách ch a tr các b nh khác nhau v tiêu hoá, th n c bi t là b nh v m t. Y h c ã chia thành n i khoa, ngo i khoa, h cho Y h c là th n Ninghizita v i hình t m ts n c v n l y làm bi u t ng con ng. kinh, hô h p và

c ng ã bi t gi i ph u. Th n b o tr

r n qu n quanh cây g y mà ngày nay ngành y

V N MINH AR P 1. C S HÌNH THÀNH N N V N MINH AR P: 1.1. i u ki n t nhiên, dân c : Bán o Ar p ph n l n là núi và sa m c, ch có m t ít tây nam bán o là có ngu n n ng Hà ã b ng c th a th t. T i bán c. Chính vì v y, th i c bán o. i chuyên bán ã tr o

o này ch có vùng Yêmen

i, khi hai vùng lân c n là Ai C p, L Dân c Do n m Ar p th i c thành nh ng ng s thành ph

c vào xã h i v n minh thì b l c quanh các c i Sêmít, m t t c ng u th i c i. i dân ng i nên h

o Ar p, v i dân c th a th t v n s ng theo ch ây là các b l c có ngu n g c ng trên con

s ng b ng ngh s n b n, du m c cu i th i nguyên thu ,

ng buôn bán Á - Phi - Âu, nh ng ng

i, v i kh n ng ch u kh c c trên sa m c, thu c i chuyên ch hàng thuê trên nh ng con bán o Ar p kinh t

ng sa m c. T i th k VII, ã khá phát tri n. M t o Ar p

nh k t h p ch n nuôi v i buôn bán nên ã xu t hi n nh

Mecca, Yat rip. Nh ng nhìn chung, c bán o

còn ang b chia x b i hàng tr m b l c v i nh ng phong t c, tôn giáo khác nhau. V n t ra lúc này là c n ph i th ng nh t toàn b bán t o i u ki n cho kinh t phát tri n, i u ó ã c th c hi n b i m t ng i có tên là Môhamét. 1.2. S hình thành và tan rã c a ch Ar p: Môhamét suy ngh , mu n th ng nh t toàn b bán t ng th ng nh t, t ó ông ã x ng ra o Ar p thì ph i có m t h t o H i (Islam). c nhi u i u. theo ông ngày càng ông

Xu t thân t m t c u bé ch n c u c c kh , chuyên i theo nh ng oàn lái buôn xuyên qua các sa m c kh p vùng Tây Á, Môhamét ã h c N m 610 ông b t u truy n o Mecca. S tín nên ông ã b các t ng l , quí t c N m 622 ông b ch y t Thành ph Yathrib sau này tri. T n m 622 10 000 tay g m t n n m 630 Môhamét xây d ng l c l ng. n n m 630 ông kéo b t t c các bi u m v vây thành Mecca. Li u s c ch ng không n i, gi i quí t c Mecca o H i. Môhamet ph c kia, ch gi l i t ng á en trong ngôi ã di n ra n Kaaba và c Mecca truy nã g t gao. Mecca lên phía b c t i Yathrib, cách Mecca 400km. i tên là Medina, có ngh a là thành ph c a nhà Tiên

c a xin hàng và ch p thu n tin theo ng c a tôn giáo a th n tr u n m 632, ng c a thánh Ala. i h i H i giáo

ông gi i thích ó là bi u t Môhamet qua i và

u tiên

Mecca. Tháng 6/632

c an táng t i Medina.

Sau khi Môhamet qua cách m

i, nh ng ng ng c a

i k t c Môhamet (g i là Khalif ) tìm m i o H i. T ng. ánh chi m Bat a th k VII t i cu i th k VIII, tt l u qu c bao trùm toàn b vùng

r ng lãnh th ch u nh h

Ar p t m t qu c gia ã phát tri n thành m t v c sông n qua Tây Á, B c Phi, t i b Nh ng t gi a th k VIII, th ng nh t không còn nh tr

i Tây D

ch Ar p ã b chia r thành nhi u dòng quí t c, s c. N m 1258, quân Mông C

(Bagdad), kinh ô c a qu c Ar p lúc ó. qu c Ar p b di t vong. 2. NH NG THÀNH T U CH Y U C A V N MINH ARÂP: 2.1. Tôn giáo: i m áng chú ý nh t c a v n hoá Ar p là g i là o H i vì h u h t dân t c H i Islam theo ngôn ng o Islam. o này. o ng. o Islam ta th ng hay Trung Qu c theo

Ar p có ngh a là ³ph c tùng´, ³tuân theo´. Giáo lí c a

Islam n m trong b kinh Koran, g m t t c 30 quy n, 114 ch Koran là ghi l i nh ng l i truy n d y c a thánh Ala. Giáo lí c a nh n m t o H i g m có 6 tín ng

Trong kinh Koran, luân lí và lu t pháp, hoà tr n làm m t . Theo Môhamet, kinh ng l n (L c tín), ó là:

Tin chân thánh: Ch tin duy nh t m t thánh Ala. Ngoài thánh Ala, không công ng thiêng liêng nào khác ánh sáng . Có cai qu n v m t công vi c, và ghi chép v t t c nh ng i. c om is vi c, Tin thiên s : Theo kinh Koran thì thiên s do thánh Ala t o ra t nhi u thiên s , m i thiên s hành vi t t, x u c a con ng ó là kinh Koran. Tin s gi : Mohamet là s gi c a thánh Ala phái xu ng i u d y c a thánh Ala. M i i u truy n gi ng c a Môhamet Tin ti n nh: Các tín c a thánh Ala an bài, con ng i không th c ng l i c, ó là truy n gi ng nh ng i u do u là chân lí. nh m nh. i s s ng

Tin kinh i n: B kinh i n duy nh t áng tin, l y ó làm th

o H i tin r ng s ph n c a m i con ng

Tin ki p sau: Các tín V ngh a v ,

H i giáo tin r ng, sau khi ch t i con ng nh: i tin t

m t th gi i khác và ch u s phán xét c a thánh Ala vào ngày t n th . o H i còn qui Ch th a nh n có thánh Ala và tuy t gi c a thánh Ala và là v tiên tri cu i cùng. Hàng ngày ph i c u nguy n 5 l n vào sáng, tr a, chi u, t i, và n a êm. ng vào thánh Ala. Môhamet là s

Hàng n m t i tháng Ramadan ph i trai gi i m t tháng. Trong tháng này, t m t tr i m c t i lúc m t tr i l n, tuy t già, ng i b nh, ph n có thai, tr em d i không c n, u ng. Nh ng nh ng ng c mi n. m côi. Khalifa th i 10 tu i thì i nghèo và tr n c n a

lúc i

Ph i làm vi c thi n, b thí cho ng Omar có nói ³Nh gi i, chúng ta t i Thiên cung.´ N u ai có i u ki n, ít nh t trong l n. Ng trao danh hi u ³Hadia´ . Nh ng Hadia n . (Có l x a kia i b qua sa m c dàng nh i ôtô, máy bay nh bây gi ). o H i còn có m t s qui ng Thánh. Ngoài ra c u nguy n chúng ta i

hai là trai c

ng t i Thánh, nh

c c a Thiên cung c a Ngài, nh i ph i hành h ng này c c ng hành h

b thí, chúng ta s vào ng v Thánh c coi là ã c quê h

a Mecca m t o và c ng r t kính

i nào hoàn thành công cu c hành h

ng H i giáo ng v Thánh

a Mecca không d ,

nh nh : c m n th t heo, c m u ng r

không th các tranh, t

àn ông ai c ng ph i l y v , ít nh t m t l n, nhi u

là b n l n. 2.2. V n h c ngh thu t: B kinh Koran không ch là m t b kinh thánh mà còn là m t tác ph m v n hoá s . Trong kinh Koran ch a ng nh ng truy n thuy t, nh ng câu chuy n l ch s , b kinh oH i Tây Á và B c Phi c th ng nh t. nh ng l i truy n gi ng c a Môhamet, c m t s cách ch a b nh... Chính nh Koran mà ch vi t c a các qu c gia theo ph m này còn là m t tác ph m v n h c v n thích. (1001 còn ch a V ngh thu t, do thu t H i giáo ch còn M t nghìn l m t êm là m t tác ph m v n h c v

i c a th gi i Ar p. Tác c ng i dân a

i c a v n h c th gi i. Chính vì v y, dù là

c theo H i giáo hay không, tác ph m M t nghìn l m t êm v n

ng m t tính ch t toán h c dí d m, nó chia h t cho c 7, 11, và o H i c m v tranh, t c t ng nên nh ng tài hoa c a ngh c áo, có giá tr cao ng v i c trang trí b ng nh ng

13 ; ó là nh ng s nguyên t ) t th hi n qua các công trình ki n trúc và các t m th m. Ngh

thu t ki n trúc H i giáo c ng t o ra nhi u công trình ki n trúc nh ng mái vòm, tháp nh n, nh ng hàng c t m nh, ng hình h c (vì không c v tranh, t c t 2.3. Khoa h c t nhiên: Trong quá trình m r ng lãnh th ng.) trong

trong kho tàng nh ng công trình ki n trúc nhân lo i. Nhi u cung i n, thánh

qu c c a mình, nh ng ng il i

ic m

u i

qu c Ar p c ng r t có ý th c l u gi , thu th p và phát tri n nh ng giá tr tinh th n. Nh ó mà r t nhi u tác ph m có giá tr c a nhân lo i có t th i c c l u gi d

nh ng dòng ch Ar p. Kinh C u

c, nhi u tác ph m c a Arixtôt, Platôn... c ng

c

các nhà thông thái Ar p d ch ra. Khi còn s ng, Môhamet c ng ánh giá r t cao nh ng giá tr tinh th n, Ông ã t ng nói ³M c c a nhà thông thái còn quí h n máu c a k t vì o´. Các tác ph m d ch thu t h i ó V Toán h c, ng hoàn thi n h th ng ch c tr b ng vàng theo tr ng l ã ti p thu ct ng ng cu n sách. ng giác và n . Các i t ra. i Ar p ti p t c phát tri n môn s th p phân mà h i s , hình h c, l

khái ni m sin, cosin, tang , cotang, là do chính các nhà toán h c Ar p c coi là cu n sách có tính ch t khoa h c nh t th i trung V Hoá h c, ng V Sinh h c, h V Y h c, h ý v nhãn khoa. 2.4. Giáo d c: Ng i Ar p c ng r t chú tr ng i Ar p ã bi t ch t o ra n i n ã bi t ghép cây s d ng trong các thí nghi m hoá h c. H c ng bi t n u r i.

V V t lí, nhà thông thái Al Haitham c a Ar p ã vi t ra cu n ³Sách quang h c´ cc t t o ra n Rum t c tinh khi t ng mía. c bi t h chú

t o ra nh ng gi ng cây tr ng m i.

ã bi t ch a nhi u lo i b nh n i, ngo i khoa nh ng

n giáo d c. Môhamet ã t ng nói ³ Tìm hi u và ng t i v i Tháng Ala.´ ic m u qu c Ar p ã xây ây h c t p. Tr ng

m mang tri th c là ang i trên con d ng 3 tr ng ih cl n

Trong th i kì hùng m nh c a mình, nh ng ng H t p trung nh ng thanh niên toán h c và thiên v n... Ngoài ra còn ph i k u tú trên toàn

Cairo (Ai C p), Baghdad (Ir c), và Cordou (Tây Ban Nha). qu c v o c, pháp lu t, v n h c, ng i Ar p mà c truy n

h c không ph i ch d y kinh Koran mà còn d y c l ch s ,

n vai trò trung gian c a h . Chính nh ã

nh ng k thu t làm gi y, thu c súng, la bàn, ngh in c a Trung Hoa m i sang Châu Âu; nhi u tác ph m tri t h c c a Hy L p, La Mã ph ng ông; ch s n buôn Ar p mà truy n bá kh p Á - Âu.

c truy n sang

, k thu t d t th m, thu c da c a Siria thong qua các lái

V N MINH N I. C s 1. Bán con èo nh hình thành n n v n minh i u ki n t o n n hình tam giác. n giáp n phía b c, bán d ng. n B c ng o b

nhiên, dân c : thu c Nam Á g n nh bên ngoài vào c t r t khó kh n, ch có th qua các

ch n b i dãy núi Hymalaya. T

tây-b c n. ông nam và tây nam n

Hàng n m t i mùa tuy t tan, n n. N n v n minh n th i c

dãy Hymalaya theo hai con sông p cho nh ng cánh t các n c n n

(Indus) và sông H ng (Ganges) l i em phù sa t i b i i g m c vùng Nêpan, B ngla ét ngày nay. V c dân, ng sông ng n là nh ng ng o n mi n nam bán có nhi u t c ng

, Pakixtan, ven b trú

i dân xây d ng nên n n v n minh c x a nh t i ravi a. Ngày nay nh ng ng . Kho ng 2000 n m TCN l i bán i

ravi a ch y u c

n 1500 n m TCN có nhi u t c

i Aria tràn vào xâm nh p và i khác nh ng

o n. Sau này, trong quá trình l ch s còn

i Hy L p, Hung Nô, Ar p, Mông C xâm nh p n

do ó c dân ây có s pha tr n khá nhi u dòng máu. 1.2. Các giai o n l ch s chính: Th i kì v n minh l u v c sông n (Kho ng 3000 n m ây là th i kì ng l u v c sông Mãi arô ng n. Tr i c kia ng n 1500 n m TCN ): u tiên này. ravi a ã xây d ng nên nh ng n n v n minh

i ta c ng không bi t nhi u v giai o n l ch s ây, qua các di v t kh o c ng i ta t m

n n m 1920, nh phát hi n ra d u tích hai thành ph c i ta m i bi t v nó. ng

Harappa và Môhenjô i ta có th suy ra c. t cho nó cái tên là

ph n nào s phát tri n kinh t , v n hoá, và ây là th i kì ã xu t hi n b máy nhà n Còn v l ch s t i c th c a nó thì ch a bi t. Ng arô . Có ng n n v n hoá Harappa-Môhenjô i g i ây là n n v n minh sông n.

Th i kì Vê a ( Kho ng 1500 n m TCN ây là th i kì nh ng b l c du m c ng B c Vê a. n. Th i kì này ây là th i kì có hai v n Giai o n t th k VI TCN T th k VI TCN n 16 n c trong ó v n th k XVI N m 327 TCN, n b

n th k VI TCN ): i Aria t Trung Á tràn vào xâm nh p c g i là th i kì n l ch s n sau

c ph n ánh trong b kinh Vê a cho nên quan tr ng nh h o Balamôn. n th k XII: ng lâu dài

này: ó là v n

ng c p ( Vacna ) và

m i có s sách ghi chép. Lúc ó, h l u sông H ng là n

mi n B c n có t i c hùng m nh nh t.

ng qu c Ma aga n th k XIX: b ng

i quân c a Alêchx n r xâm l

c trong m t th i gian ng n. o H i xâm nh p, sau ó, i Mông C ã l p ra c t i n m 1950 m i giành

t th k XIII

Trong giai o n này, n n th k XVIII l i b ng ây tri u Môgôn.

i Apganixtan theo c. Ng b Anh xâm l n

i Mông C xâm l

n gi a th k XIX, n

c l p. II. Nh ng thành t u ch y u c a v n minh 2.1. Ch vi t, v n h c: Th i ho . Th k VII TCN, có kh c lo i ch i Harappa-Môhenjô i ta còn l u gi arô, mi n B c

n ã xu t hi n m t lo i ch

c

mà ngày nay ng

c kho ng 3000 con d u có kh c nh ng kí hi u

ây ã xu t hi n ch Brami, ngày nay còn kho ng 30 b ng á s ch Brami, th k V TCN n và n l i xu t hi n ch ông Nam Á sau này. ng ca này nói v m t th i ó. ng t i v n h c dân gian Thái Lan ch c ch n có ng pháp ch a ng r t

này. Trên c

Sanscrit, ây là c s c a nhi u lo i ch vi t Hai tác ph m v n h c n i b t th i c Mahabharata là b n tr

i là Mahabharata và Ramayana. ng ca này có th coi là m t b

ng ca g m 220 000 câu th . B n tr i s ng xã h i n

cu c chi n tranh gi a các con cháu Bharata. B n tr ³bách khoa toàn th ´ ph n ánh m i m t v hoàng t m ts n nh h

Ramayana là m t b s thi dài 48 000 câu th , mô t m t cu c tình gi a chàng Rama và công chúa Sita. Thiên tình s này nh h c ông Nam Á. Riêmkê i n Campuchia, Riêmkhiêm ng t Ramayana. Th i c còn có tâp ng ngôn N m ph

nhi u t t ng c g p l i trong ng ngôn c a m t s dân t c Á-Âu. 2.2. Ngh thu t: n n c là n i có n n ngh thu t t o hình phát tri n r c r , nh h n c ih uh t ng t i nhi u ông Nam Á. Ngh thu t u ph c v m t tôn giáo nh t

nh, do yêu c u c a tôn giáo ó mà th hi n. Có th chia ra ba dòng ngh thu t: Hin u giáo, Ph t giáo, H i giáo. Có r t nhi u chùa tháp Ph t giáo, nh ng áng k Ajanta mi n trung n . ây là dãy chùa c chùa, các gian chùa th hang có nh ng b c t u tiên là dãy chùa hang c vào vách núi, có t i 29 gian p. t n và

ng hình vuông và nhi u gian m i c nh t i 20m. Trên vách ng Ph t và nhi u bích ho r t c xây d ng nhi u n i trên n, g m t t c 85 n

Các công trình ki n trúc Hin u giáo giáo là c m n n tháp Khajuraho ng. Trung

c xây d ng nhi u vào kho ng th k VII - XI. Tiêu bi u cho các công trình Hin u n xen gi a nh ng h là tháp Mina, c xây c và nh ng cánh

Nh ng công trình ki n trúc H i giáo n i b t d ng vào kho ng th k XIII và l ng Taj Mahan 2.3. Khoa h c t V Thiên v n, ng nhiên: i n c

c xây d ng vào kho ng th k XVII.

i ã làm ra l ch, h chia m t n m ra làm 12 ng có 360 ngày ). C sau 5 n m s

tháng, m i tháng có 30 ngày. (Nh v y n m bình th thì h l i thêm vào m t tháng nhu n. V Toán h c: Ng v y m i bi n i n th i c

i chính là ch nhân c a h th ng ch

mà ngày nay ta quen g i là s Ar p. i toán h c tr thành

óng góp l n nh t c a h là ã tính

t ra s không, nh i Tây Âu vì v y c c n b c 2 và

n gi n, ng n g n h n lên. (Ng

mà t b s La Mã mà s d ng s Ar p trong toán h c.) H Pi = 3,1416. V V t lí, ng m t nhà thông thái các v t v phía nó´. Y h c c ng khá phát tri n. Ng ghép x i n c i n n c

c n b c 3; ã có hi u bi t v c p s , ã bi t v quan h gi a 3 c nh trong m t tam giác. i c ng ã có thuy t nguyên t . Th k V TCN, có t, do tr ng l c c a b n thân ã hút t t c i ã mô t các dây gân, cách ch p l i hai

ã vi t ³...trái

ng s , c t màng m t, theo dõi quá trình phát tri n c a thai nhi. H

quy n sách là ³ Y h c toát y u´ và ³ Lu n kh o v tr li u´. 2.4. T t ng, tôn giáo: n và có s o Xích. 2.4.1. b t bình là n i s n sinh ra nhi u tôn giáo nh o Balamôn ra o Balamôn, o Ph t, o, Jain

i vào kho ng th k XV TCN, trong hoàn c nh ang ng c p và o này ch ng minh cho s h p

ng r t sâu s c v ng ó.

lí c a tình tr ng b t bình

o Balamôn không có ng

i sáng l p, không có giáo ch .

o Balamôn th b ov

th n Brama (th n Sáng t o), Visnu (th n B o v ), Siva (th n Hu di t, có hu di t cái c thì m i có th sáng t o cái m i)... V m t xã h i, ch ng c p. Giáo lí quan tr ng nh t c a này nhi u tôn giáo khác ch u nh h o Balamôn là công c o Balamôn là thuy t luân h i mà sau o Balamôn có

ng. Trong quá trình phát tri n,

th chia làm 3 giai o n: giai o n Vê a ( th k XV TCN - th k V TCN ), giai o n Balamôn (th k V TCN - u CN ), giai o n Hin u ( u CN - nay) 2.4.2. o Ph t ra i vào kho ng gi a thiên niên k I TCN do thái t Xit acta Gôtama, hi u là Sakya Muni (Thích Ca Mâu Ni) kh i x c Ph t nh p ni t bàn. (Vì v y, nh ng ng v n ý n ngày qua i h n ngày ra o Ph t là T di u Thiên chúa). Giáo lí c b n c a ‡ ‡ ‡ ‡ còn ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ra Ng gi i: ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ c a B t sát sinh: B t o t c: Không gi t h i các Không tr m c p. i khác. ng v t. Kh Nhân Di t o -T p (con (con (b n i n suy xét kì di u): (suy xét v s kh c c, luân h i, nghi p báo) (nguyên nhân c a s kh là d c-lòng ham mu n) ng ti t d c, di t d c ng tr nghi p báo) c Ph t gi i thoát kh i s luân h i, nghi p báo) tu hành-Bát chánh: ng úng úng n. n. i châu Á theo ng. Các tín o Ph t tr i theo c kia o Ph t giáo l y n m 544 TCN là n m th nh t theo L ch Ph t, h cho là ây là n m i, khác h n nh ng ng

ra tám con

ng chính tr c

Chánh ki n: Chánh t duy: Chánh ng : Chánh nghi p: Chánh m nh: Chánh ni m: Chánh nh:

Ph i có tín ng Ph i có suy ngh Ph i có hành

Ph i có l i nói úng. ng úng . n. úng ng nh n. úng n. o Ph t còn cm Ph i có cu c s ng úng Ph i có nh ng i u t Ph i t p trung t t

Chánh tinh ti n: Ph i có nh ng

ng mà suy ngh .

B t v ng ng : Không nói d i . B t tà dâm: B t m t u: Không tham v hay ch ng c a ng Không u ng r . V m t th gi i quan, n i dung c b n

o Ph t là thuy t duyên kh i.

Do quan ni m duyên kh i sinh ra v n v t nên Vô ngã, Vô th ng.

o Ph t ch tr

ng Vô t o gi ,

Vô t o gi quan ni m, th gi i này không do m t nhiên mà có và vô cùng vô t n. Nh nào ng v y là

ng t i cao nào t o ra, t ng t i cao nh. Con

o Ph t không d a vào m t

gi i thích v s xu t hi n th gi i nh các tôn giáo khác. Vô ngã cho là không có nh ng th c th v t ch t t n t i m t cách c i c ng ch là t p h p c a Ng u n (s c, th , t Vô th ng, hành , th c) ch không ph i là i không ng ng, không có gì u o Ph t ch là

m t th c th t n t i lâu dài. ng cho là v n v t trong th gi i này bi n uc a là v nh c u c . Qua nh ng giáo lí ban m t tri t lí v nhân sinh quan. o Ph t nh v y, ta th y lúc khai lúc o Ph t s u không th i b t c m t v th n kh t th c)

thánh nào. Ngay c Ph t t Sakya Muni c ng không t coi mình là th n thánh. Tuy Ph t t Sakya Muni có t ch c các t ng oàn T Kheo ( oàn th nh ng t ng l i truy n bá o Ph t th ng chùa tháp nh ngày nay. Trong hoàn c nh xã h i Ph t l i ch tr y r y b t công do ch ng c p, kêu g i lòng th ng c p gây ra, thì ng ng o ng không phân bi t i (t bi h x ), c ó ã o này ch kh p n i nh ng ó không ph i là m t t ch c tôn giáo có h

tránh i u ác, làm i u thi n. Nh ng l i kêu g i s

công b ng, lòng nhân

c ông o ng i dân h ng ng. 2.4.3. o Jain-K Na c ng xu t hi n vào kho ng th k VI TCN. tr ng b t sát sinh m t cách c c oan và nh n m nh s 2.4.4. o Xích có s n Vàng o Sikh- Xích xu t hi n k t h p giáo lí c a n

tu hành kh h nh. o Islam. Tín o

vào kho ng th k XV. Giáo lí c a n thiêng liêng c a h là ngôi

o Hin u và giáo lí c a

Xích t p trung r t ông Punjap.

bang Punjap và ngôi

V N MINH TRUNG QU C

I.C s

hình thành n n v n minh Trung Hoa 1.1. i u ki n t nhi u. nhiên, dân c : i a hình Trung Qu c a d ng, phía Tây có nhi u núi và cao Lãnh th Trung Qu c ngày nay r ng mênh mông nh ng Trung Qu c th i c

nh h n bây gi

nguyên, khí h u khô hanh, phía ông có các bình nguyên châu th phì nhiêu, thu n l i cho vi c làm nông nghi p. Trong hàng ngàn con sông l n nh nh t là Hoàng Hà và Tr h ông Trung Qu c. Trung Qu c g m nhi u dân t c nh ng ông nh t là ng ngày nay t cho t tiên h g c sinh s ng H thu c t nh H B c ngày nay.(Dân núi Hoa sông H ). Trong g n 100 dân t c hi n sinh s ng trên t c ông ng i nh t là Hán, Mãn, Mông, H i, T ng. 1.2. S l c l ch s : Con ng ng iv n i ã sinh s ng hang Chu Kh u t Trung Qu c cách ây hàng tri u n m. D u tích i m (g n B c Kinh) có niên c ra i. c ghi chép chính xác mà ch (Hoàng , Cao D c ng u tiên c a Trung Qu c là i cách ây h n 500 000 Trung Qu c b c t Trung Qu c ngày nay, có 5 dân i Hoa-H . Ng i Hoa ven núi Hoa thu c t nh Thi m Tây và sông ng Giang (D Trung Qu c, có hai con sông quan tr ng ng T ). Hai con sông này p cho nh ng cánh u ch y theo ng phía

ng tây- ông và hàng n m em phù sa v b i

n m. Cách ngày nay kho ng h n 5000 n m, xã h i nguyên thu vào giai o n tan rã, xã h i có giai c p, nhà n Giai o n u, l ch s Trung Qu c ch a

chuy n t i b ng truy n thuy t. Theo truy n thuy t, các vua th i kì Tam Hoàng (Ph c Hy, N Oa, Th n Nông) và Ng ,C c , Nghiêu , Thu n cu i cùng c a th i kì công xã nguyên thu . 1.2.1.Th i Tam i Trung Qu c tr i qua ba tri u Nhà H t kho ng th k XXI - XVI TCN. Nhà Th th c quy n t lo n Bao T ) ng (còn th k XI TCN c g i là Ân-Th

). Theo các nhà nghiên c u, th c ra ây là giai o n i:

ng) t th k XVI - XI TCN. n m 771, (sau này

Nhà Chu v danh ngh a t th k XI - III TCN, nh ng th c ch t nhà Chu ch n m n n m 771 TCN (th i Tây Chu). Còn t n n m 221 TCN, Trung Qu c vào th i lo n. Giai o n l ch s

c ghi l i trong hai b Xuân thu s và Chi n qu c sách. 1.2.2.Th i phong ki n:

Nhà T n (221-206 TCN): N m 221 TCN, T n Thu Hoàng ánh b i các n khác th i Chi n qu c, th ng nh t ti n t . Nhà Hán (206 TCN - 220): L u Bang l p nên nhà Hán. Giai o n óng ô phía tây Trung Qu c - Tây Hán. Sau lo n V ông Hán. sang phía ông tn c, t o i u ki n th ng nh t ch vi t, o l

c ng,

u, nhà Hán

ng Mãng, nhà Hán d i ô c c

Th i Tam qu c (220 - 280), ây là th i kì Trung Qu c b chia x ra làm ba n Ngu , Th c, Ngô. Nhà T n (265 - 420). N m 265, cháu T Ngu ) là T Mã Viêm b t vua Ngu ph i nh (420 - 581). Th i kì này, Trung Qu c l i chia làm hai tri u D ng Kiên m i th ng nh t l i Nhà c. ình riêng bi t, Mã Ý (t ng qu c n

ng ngôi, l p ra nhà T n. Nam - B c tri u n n m 581

ng (618 - 907), ây là th i kì phát tri n r c r nh t trong l ch s phong i - Th p qu c (907 - 960), h n 50 n m này l i lo n l c , i k ti p nhau t n t i (H u L ng, H u c ó là: Ngô, Nam u nhà T ng óng ô mi n

ki n Trung Qu c. Th i kì Ng B c có 5 tri u H u Chu). ng, H u T n, H u T n, ng, Ngô Vi t, Ti n phía b c (B c T ng), n n m c n a ch a rõ tên).

mi n Nam chia thành 9 n

Th c, H u Th c, Nam Hán, S Mãn, Nam Bình, (và m t n Nhà T ng (960 - 1279). Giai o n 1279 thì b nhà Nguyên di t.

sau b b t c Kim t n công qu y phá ph i ch y v phía nam (Nam T ng).

Nhà Nguyên (1279 - 1368). Sau khi di t Tây H , Kim, Nam T ng, H t T t Li t th ng nh t toàn b Trung Qu c và l p ra nhà Nguyên. Nhà Minh (1368 - 1644). N m 1368, Chu Nguyên Ch Hoa kh i ngh a l t 1636 h l p n Nhà Thanh (1644 - 1911). Ng ng ã lãnh o ng i ách th ng tr c a nhà Nguyên, l p ra nhà Minh. i Mãn v n là m t nhánh c a t c N Chân, n m lo n l c vùng Trung Nguyên, ng i i cu i cùng c a phong ki n

c Thanh. N m 1644, nhân s

Mãn ã kéo quân vào ánh chi m B c kinh, l p ra tri u

Trung Qu c. II. Nh ng thành t u ch y u c a v n minh Trung Hoa Trung Qu c là m t trong nh ng n i xu t hi n n n v n minh s m th i c -trung i. V n minh Trung Hoa th i c -trung ông. 2.1. Ch vi t, v n h c, s h c: i có nh h ng r t l n t i các n c ph ng

Ch

vi t: T

i nhà Th

ng, ng

i Trung Hoa ã có ch

Giáp c t i, t

c vi t Giáp c t Ti u

trên mai rùa, x Qu c, ch tri n.

ng thú,

c g i là Giáp c t v n. Qua quá trình bi n c th ng nh t trong khuôn hình vuông

v n hình thành nên Th ch c v n, Kim v n. T i th i T n, sau khi th ng nh t Trung vi t c ng c g i là ch

V n h c: Kinh thi là t p th c nh t Xuân-Thu, T ng. Th ng là th i kì c Kh ng t

Trung Qu c do nhi u tác gi sáng tác th i

s u t p và ch nh lí. Kinh thi g m có 3 ph n: Phong, Nhã, nh cao c a n n th ca Trung Qu c. Trong hàng ngàn tác Ph , B ch C D . c a Thi N i Am, Tây du kí c a

gi n i b t lên ba nhà th l n ó là Lí B ch,

T i th i Minh-Thanh, ti u thuy t l i r t phát tri n v i các tác ph m tiêu bi u nh : Tam qu c chí di n ngh a c a La Quán Trung, Thu h Ngô Th a Ân, Nho lâm ngo i s C n...trong ó H ng lâu m ng 2.2. S h c: Ng Thu ã c a Ngô Kính T , H ng Lâu M ng c a Tào Tuy t c ánh giá là ti u thuy t có giá tr nh t. c th i Xuânã biên so n

i Trung Hoa th i c r t có ý th c v biên so n s . Nhi u n t các quan chép s . Trên c s quy n s n c L , Kh ng T

ra sách Xuân Thu. T i th i Hán, T Mã Thiên là m t nhà vi t s l n ã l i l ch s Trung Qu c g n 3000 n m, t th i Hoàng T i th i ông Hán, có các tác ph m Hán th Tr n Th , H u Hán th c a Ph m Di p . T i th i Minh-Thanh, các b s nh v n hoá s c a Trung Qu c. i Trung Hoa ã s d ng h m th p phân t r t s m. n n 2.3. Khoa h c t nhiên và k thu t: Toán h c: Ng Th i Tây Hán ã xu t hi n cu n Chu b toán kinh, trong sách ã có nói quan ni m v phân s , v quan h gi a 3 c nh trong m t tam giác vuông. Th i ông Hán, ã có cu n C u ch ng toán thu t, trong sách này ã nói ng. khai c n b c 2, c n b c 3, ph ng trình b c1, ã có c khái ni m s âm, s d Minh s , T kh toàn th là nh ng di s n l i tác Ph m S kí, chép . n th i Hán V

c a Ban C , Tam qu c chí c a

Th i Nam-B c tri u có m t nhà toán h c n i ti ng là T Xung Chi, ông ã tìm ra s Pi x p x 3,14159265, ây là m t con s c c kì chính xác so v i th gi i h i ó. Thiên v n h c: T có t i 800 vì sao. H ã xác i nhà Th nh ng, ng i Trung Hoa ã v cb n sao c chu kì chuy n ng g n úng c a 120 vì sao.

T

óh

t ra l ch Can-Chi. Th k IV TCN, Can

c ã ghi chép v hi n t d báo ng t.

ng v t

en trên M t tr i. Th k II, Tr

ng Hành ã ch ra d ng c

N m 1230, Quách Th Kính ( nh m t n m có 365,2425 ngày. v n Châu Âu th k XIII. Yd

i Nguyên) ã so n ra cu n Th th i l ch, xác

ây là m t con s r t chính xác so v i các nhà thiên n i kinh c coi là b sách ng m c c a

c h c: Th i Chi n Qu c ã có sách Hoàng c d ch ra ch Latinh và

kinh i n c a y h c c truy n Trung Hoa. Th i Minh có cu n B n th o c Lí Th i Trân. Cu n sách này bách khoa v sinh v t c a ng thành t u i Trung Qu c th i ó.

c Darwin coi ây là b

c bi t là khoa châm c u là m t i Trung Hoa ã c ch ra c T t Th ng

c áo c a y h c Trung Qu c.

K thu t: Có 4 phát minh quan tr ng v m t k thu t mà ng vào kho ng n m 105 do Thái Luân. Ngh in b ng nh ng ch sáng t o vào i Tu . s c ng có ngu n g c t Trung Hoa. T th k VI, h t o ra l a cho ti n d ng. 2.4. H i ho , iêu kh c, ki n trúc: r i ã

óng góp cho nhân lo i, ó là gi y, thu c súng, la bàn và ngh in. Gi y

ã ch ra diêm qu t

H i ho : H i ho Trung Qu c có l ch s 5000 - 6000 n m v i các lo i hình: b ch ho , b n ho , bích ho . t i các n c nghi m h i ho t iêu kh c: t ng L c s n i Hán c bi t là ngh thu t v tranh thu m c, có nh h Hách n i Tu . c p t ng T n ng u i T n, ng nhi u Châu Á. Cu n L c pháp lu n c a T ã t ng k t nh ng kinh

Trung Qu c c ng phân thành các ngành riêng nh : Ng c iêu, i Ph t i Tây Hán (pho t ng cao nh t th gi i), t V n lí tr ng Ph t nghìn ng thành (t i

th ch iêu, m c iêu. Nh ng tác ph m n i ti ng nh m t nghìn tay.

Ki n trúc: C ng có nh ng công trình r t n i ti ng nh 6700 km), Thành Tràng An, C cung, T c m thành 2.5. Tri t h c, t t ng: Thuy t Âm d Âm d t th i c i ng, Bát quái, Ng hành, Âm d

B c Kinh. ng gia: i Trung Qu c ã nêu ra ng (l ng nghi).

ng, bát quái, ng hành, là nh ng thuy t mà ng c xâm nh p vào trong m i v t là âm và d c), Ly (l a), C n (núi),

gi i thích th gi i. H cho r ng trong v tr luôn t n t i hai lo i khí t), Ch n (s m), T n

không nhìn th y (gió), Kh m (n quan tr ng nh t.

Bát quái là 8 y u t t o thành th gi i: Càn (tr i), Khôn (

oài (h ). Trong Bát quái, hai qu Càn, Khôn là

Ng hành là: Kim, M c, Thu , Ho , Th . Các v t khác nhau là do s nh ng ng v n d ng nó V t t nh ng nhà t t i theo thuy t Âm d gi thích các bi n ng

ó là 5 nguyên t t o thành v n v t. ng v i Ng hành r i

pha tr n, t l khác nhau do t o hoá sinh ra. Sau này, ng gia ã k t h p thuy t Âm d ng c a l ch s xã h i . Trung Qu c ã xu t hi n r t nhi u t ch c xã h i và gi i thích các v n cao ch nhân, ch ng, cùng v i t

ng: Th i Xuân Thu - Chi n Qu c, a ra nh ng lí thuy t

c a cu c s ng( Bách gia tranh minh). Nho gia: tr t ng V ng l tr , ph n ng Chính danh t i. T i th i Hán V cách tuy t t ³ t (140-87 TCN), ch p nh n ngh c a ng Tr ng Th , Hán c cao m t ã ra l nh ³bãi tru t bách gia, o gia: o´ là c s i bi u cho phái c tôn Nho thu t´, Nho gia ã i bi u cho phái Nho gia là Kh ng T . Nho gia i pháp tr . Nho gia nh ph n và cao t cao Tam c t ng, Ng th

ng Thiên m nh. Giá tr quan tr ng nh t ng d y h c cho t t c m i

trong t

ng c a Kh ng T

là v giáo d c. Ông ch tr

i và nâng lên thành Nho giáo. o gia là Lão T và Trang T . Hai ông ã th hi n o c kinh và Nam Hoa kinh. Theo Lão T , t, n m trong tr i t. Qui lu t bi n c c tr i

ng c a mình qua hai tác ph m u tiên c a v tr , có tr

hoá t thân c a m i s v t ông g i là ³ tri n và suy vong lánh cu c tr i´, t Phái tôn Lão T th n tiên. T i th i Trang T , t ó sinh t t t

c´. Lão T cho r ng m i v t sinh thành, phát o gia mang n ng tính buông xuôi, xa i u không th c ng l i ³ o

u có m i liên h v i nhau. ng c a phái i. o gia, m c dù có phái trong b n c a o giáo là t o giáo t ng ng c a con ng

i. H cho r ng m i ho t ng an ph n, lánh

o giáo sinh ra sau này khác h n làm ³Thái th

ng lão quân´. H t nhân c

o giáo cho r ng s ng là m t vi c sung s

ng nên h tr ng sinh, l c sinh. ng ³pháp tr ´, coi

Pháp gia: Ng

c h n v i phái Nho gia, phái Pháp gia ch tr

nh ³l tr ´. Tiêu bi u cho phái Pháp gia là Hàn Phi T , m t k s th i T n Thu Hoàng. Theo Hàn Phi T , tr n m i ng ‡ ‡ Pháp: ó là ph i c ch c n pháp lu t nghiêm minh, rõ ràng, d hi u v i c c n nh t 3 i u: nh ra c pháp lu t nghiêm minh, rõ ràng, d hi u, ng ph i n m v ng i, không c n l ngh a. Ông cho r ng tr n

công b ng v i m i ng

i, không phân bi t ó là quí t c hay dân en.

Th : Mu n th c thi pháp lu t thì các b c quân v

quy n th , không chia x cho k khác.

‡ th

Thu t: ó là thu t dùng ng

i. Thu t có 3 m t: b nhi m, kh o h ch và ng

ng ph t. Thu t b nhi m là khi ch n quan l i ch c n c vào tài n ng và lòng trung c h nh. Kh o h ch là ph i ki m tra công vi c th ng ³ai có công thì th ng, tr ng ph t. n gi a th k t tên). T i T n, Hán ng ph t thì ch tr i x ng, ai có t i thì tr ng ph t th t

thành, không c n dòng dõi, xuyên. Th

n ng, b t k là quí t c hay dân en´, tr ng th M c gia: Ng M c T t IV TCN ). H t nhân t t còn là ng ng c a phái M c gia

ng là M c T (Kho ng gi a th k V TCN i ch tr ng ³ th th c h danh´ (l y th c ng. T

ng tri t h c c a M c gia là nhân và ngh a. y thi n chí nh ng c ng không ít o t

tr v sau, nh h

ng c a phái M c gia h u nh không còn áng k .

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->