P. 1
Cam Nag Thi Nghiem Hoa Hoc

Cam Nag Thi Nghiem Hoa Hoc

|Views: 2,901|Likes:
Được xuất bản bởibi_hpu2

More info:

Published by: bi_hpu2 on Jul 31, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/21/2014

pdf

text

original

C m nang th c nghi m hóa h c

Khoa Hóa h c – Trư ng PGS – TS T Th Th o i h c KHTN - HQG Hà N i

TV N - M c ích: Ph n th c nghi m hóa h c nh m b i dư ng cho GV trư ng THPT chuyên các ki n th c và k năng cơ b n v th c nghi m hóa h c trong phòng thí nghi m (PTN) ph c v cho vi c hư ng d n k thu t th c nghi m hóa h c cho h c sinh THPT chuyên, chu n b cho ph n thi th c nghi m trong cho kỳ thi HSG qu c gia (t năm 2012) và kỳ thi olympic hóa h c qu c t (IChO). - N i dung: + M t s k thu t cơ b n trong PTN Hóa h c (ch y u ph n hóa h c phân tích) + M t s bài thí nghi m v phương pháp chu n và tr c quang xác nh các ch t.

A. M T S K THU T CƠ B N TRONG PHÒNG THÍ NGHI M HÓA H C Các n i dung gi i thi u trong ph n này ư c biên so n d a trên yêu c u t ra trong ph n ph l c kèm theo c a kỳ thi IChO mà các thí sinh khi tham d kỳ thi IChO ph i 1.1. - Tuân th t ư c. úng n i qui PTN. m an toàn trong PTN ph i tuân theo:

An toàn trong PTN: - Phương ti n b o qu n áo g n gàng; + Dùng qu bóp cao su ch t b ng mi ng. - C m s d ng các hóa ch t r t c, các hóa ch t khác ư c dùng theo ch d n c a giáo viên hư ng d n thí nghi m. - Hóa ch t th i sau thí nghi m ph i ư c thu gom vào các bình (có phân lo i c th ) l y dung d ch vào pipet, nghiêm c m hút hóa

+ M c áo choàng (áo blue), eo kính b o v m t, i giày ho c sandal, tóc,

184

- Ph i bi t các ký hi u c nh báo v tuân theo c a các hóa ch t khi s d ng.

c, tính an toàn và yêu c u ph i

Ch t
+

c (T) và r t

c (T )

Ch t d cháy (F) và r t d cháy Ch t d b t l a (X ) và i + (F ) (X )
n

c

Ch t gây n (E)

Ch t oxi hóa m nh

Ch t ăn mòn (C)

Ch t gây nguy hi m v i môi trư ng (N)

1.2.

Yêu c u v k năng PTN: + Các thí nghi m có liên quan + Thao tác v i máy khu y t + Cách ti n hành các ph n ng trong ng chia + Các phép th + Phân tích nh tính nhóm ch c h u cơ. nh tính các ch t vô cơ n un nóng, un h i lưu

Khi làm vi c trong PTN, h c sinh c n bi t/thành th o các k năng/ thao tác sau:

+ Các phép o th tích (cách s d ng ng ong, pipets, buret, bình nh m c và cân kh i lư ng (cân i n t ). + Cách pha ch các dung d ch chu n và các dung d ch thu c th + Cách ti n hành các phép phân tích th tích (chu n qu bóp cao su + Phép o pH (dùng gi y ch th và máy o pH)
185

), cách dùng

+ Các k thu t t ng h p ch t: l c, s y k t t a, s c ký l p m ng, t ng h p ch t trong các thi t b kích thư c nh + Phân tích tr ng lư ng + Cách s d ng thi t b tr c quang + Cơ s lý thuy t và th c hành chi t v i dung môi không tr n l n. + S c ký c t + Bi t ư c các lo i sai s thư ng g p trong quá trình th c nghi m và cách ghi k t qu thí nghi m úng s có nghĩa Sau ây chúng tôi ch gi i thi u m t s k thu t cơ b n và c n chú ý trong quá trình chu n 1.3. xác nh n ng /hàm lư ng các ch t.

M t s d ng c , thi t b và k thu t th c nghi m cơ b n trong phân tích hóa h c

1.3.1. D ng c dùng trong phân tích tr ng lư ng 1. 3.1.1. Cân Trong phân tích, ánh giá chính xác, úng c a m t phép o nh t thi t ph i thông qua các d ng c o tr ng lư ng, ó là chi c cân. Nó ư c dùng

cân ch t chu n, cân m u phân tích, cân hoá ch t ph n ng, cân s n ph m v.v. Tuy nhiên, ngư i phân tích c n bi t nguyên t c cơ b n c a phép cân, cân gì và cân như th nào? Phép cân phân tích ư c th c hi n thành ph n xác nh dùng i m t quá trình bi n v a có ý nghĩa. M t phép cân úng ph i bao g m c hai y u t trên; chính xác nhưng ph i có ý nghĩa. Có nh ng ch t nh t thi t ph i cân b ng cân phân tích nhưng cũng có nh ng ch t i u ó không c n thi t; hơn n a có nhi u ch t n u cân trên cân phân tích là hoàn toàn vô nghĩa. Thí d m t hoá ch t r t háo nư c như NaOH, hay FeCl3 v.v. s thay i tr ng lư ng ngay trong quá trình cân; m t hoá ch t
186

cân các v t cân là ch t g c, các ch t có

pha các dung d ch chu n; cân các s n ph m c a nh sao cho phép cân v a chính xác

tính k t qu . V t cân có th là ch t r n, ho c l ng, tuy

nhiên ph i tuân theo các nguyên t c nh t

ã quá h n s d ng ã b bi n ch t ho c có hơi m bám trên b m t th m chí ã ch y nư c thì s d ng cân phân tích trong trư ng h p ó là không c n thi t. M c ích s d ng cũng quy t dung d ch m cho ph n ng chu n l n, như v y cân chính xác hoá ch t n ng nh lo i cân cho phù h p: ch c n pha m t mà biên dao ng v pH cho phép pha ch dung d ch b ng cân phân tích có chính xác

c n không ? M t thí d khác là pha dung d ch b ng hoá ch t mà không th có chính xác ngay ư c, thí d pha dung d ch Na2S2O3, n ng yên 3-5 ngày và chu n ch có ư c sau khi có th i gian l i; trong các

trư ng h p như v y cân các hoá ch t b ng cân phân tích là không có ý nghĩa. Chúng ta có th tìm th y các cách pha dung d ch trong các sách tham kh o. • Các lo i cân trong phòng thí nghi m Hoá phân tích Cân k thu t: Cân dùng cho các phép cân kém chính xác, có th là cân sơ b v t cân trư c khi cân phân tích; cân các hoá ch t có hơi m không c n s y sau ó xác nh l i n ng dung d ch b ng các ch t chu n; cân pha các dung .v.v. Kh năng c k t qu c a cân lo i này là d ch không c n chính xác n ng 0,01gam ho c 0,1g. Cân phân tích: Cân phân tích thư ng cân các v t cân có kh i lư ng t i a t i 200 gam, có và i n t . Cân cơ h c m t quang ngày nay v n còn nhi u phòng thí nghi m s d ng. Nguyên lý ho t ng c a cân ơn gi n là dùng qu cân và òn cân o tr ng lư ng c a v t cân. Quang cân và òn cân ư c lư i dao dùng v trí thăng b ng. trên các lư i dao b ng h p nâng òn cân chính xác t i 10-4 -10-5 gam, g m hai lo i chính là cân cơ h c

kim ho c á ch u mài mòn t t. Cân Mettler có c u t o g m 2 lư i dao cân, m t treo quang và qu cân, lư i dao còn l i dùng

187

Hình 1: Nguyên lý làm vi c c a cân Mettler M t tương ng c i m c a cân Mettler là qu cân và quang cân cùng m t phía c a u (t t nhiên u òn cân. Khi ưa v t cân vào ĩa cân, ta ph i l y b t qu cân ra v i kh i lư ng gi cho òn cân tr l i v trí g n v i cân b ng ban n u trùng v i v trí ban u càng t t). Ph n không trùng kh p v i v trí ban

thư ng có giá tr nh , c hàng ch c miligam, ư c th hi n b ng thang quang h c. K t h p ph n thang quang h c v i qu cân ã l y ra chính là tr ng lư ng c a v t cân. Hình 1 cho bi t nguyên lý ho t Mettler. Ngày nay, cân i n t ra i s d ng k thu t s và hi n th b ng màn hình tinh th l ng, ã gi m ư c r t nhi u thao tác cho ngư i phân tích. ng c a cân cơ h c m t quang

Hình 2: Cân i n t và nguyên lý ho t
188

ng

Nguyên lý ho t

ng c a cân i n t như sau:

V t cân kéo ĩa cân xu ng v i l c là F = m×G, trong ó m là tr ng lư ng c a v t cân; G là gia t c tr ng trư ng. Cân i n t dùng m t l c ph n h i i n t kéo ĩa cân v v trí ban u c a nó. Sau khi xác l p v trí cân b ng, n u n tín ó sinh ra n b ch nh dòng, t t v t cân vào ĩa cân, tr ng lư ng c a v t cân kéo ĩa cân xu ng, d n hi u sai l ch mà dòng u dò c a cân phát hi n ra và g i n i phó ư c sinh ra ưa ng cơ tr . Dòng i n c n thi t

l c ph n h i t l v i tr ng lư ng c a v t cân, ư c hi n th qua màn hi n s (hình 2). * Quy t c s d ng cân phân tích 1.Trư c khi cân ph i ki m tra 2. Khi cân, ngư i ng i trên gh nhàng tránh va p. úng v trí ban u, t “0” v i thăng b ng c a cân thông qua b t nư c c a gi a vòng tròn gi i h n). i di n v i cân, m i thao tác ph i nh b ph n i u ch nh thăng b ng (b t nư c

T t c các qu cân ph i ư c s p x p trư ng h p s d ng cân cơ h c.

3. N i úng ngu n i n cho cân, b t công t c ngu n, các èn báo hi u và màn hi n th sáng, i cho n khi n i m “0” nh, màn hi n th ch “0,0000g” i v i cân cơ h c. iv i cân i n t và thang o ch

Nh t thi t không x p v t cân lên cân quá gi i h n t i tr ng c a nó, s quá t i có th gây nên nh ng bi n d ng ho c g y òn cân; tư ng trên làm cháy cu n ây i n t do không th bù tr 4. t v t cân gi a ĩa cân nh hư ng tránh dao ó xu t hi n l c ly tâm s nh m i b t -Khi u i v i cân hi n s , hi n ư c v t cân.

ng ( i v i quang cân) (do khi n

n k t qu c a phép cân).

5. óng kín t cân trư c khi m hãm cân/ b t cân, ch các con s hi n th c giá tr tr ng lư ng.

t vào hay l y ra v t cân nh t thi t ph i hãm cân. Không tuân theo quy n òn cân và dao cân b nh hư ng.

t c này có th d n

189

- Ch có th cân khi v t cân có nhi t

b ng nhi t

c a không gian xung

quanh cân. Khi cân v t cân nóng, dòng không khí gây ra do s chênh l ch nhi t nâng v t cân và ĩa cân, tr ng lư ng o ư c th p hơn v t cân. N u v t cân l nh hơn nhi t phòng, m c a không khí k t h p dòng không khí ngư c l i

làm tăng kh i lư ng c a v t cân. Vì v y ph i mang v t cân vào phòng thí nghi m trư c khi cân ít nh t t (desicator). - M i l n ti n hành phân tích hay các qua m t s giai o n phân tích có liên quan v i nhau ch nên ti n hành trên m t cân và cân cùng nh ng qu cân ã dùng. - Trong b t kỳ trư ng h p nào, không ư c t tr c ti p hoá ch t c n cân lên 30-40 phút và trong bình hút m

ĩa cân. C n s d ng c c cân, thuy n cân trong m i trư ng h p và cân hai l n: l n th nh t cân c c cân, sau ó cân c c cân có ch a ch t c n cân và l y hi u s kh i lư ng gi a hai l n cân. 6. Khi cân xong, ph i khoá/ t t cân ( ưa cân v tr ng thái không dao s p x p các qu cân v v trí ban c a t cân. Chú ý: Ph i b o v cân phân tích tránh b ăn mòn, v sinh s ch s cân và v trí xung quan cân sau khi cân xong. - Khi cân ch t l ng không ăn mòn, không bay hơi có th cân tr c ti p b ng cách s d ng l cân có nút y v a khít. ng ng), u, v sinh cân và khu v c cân s ch s , óng

- Khi cân các ch t l ng bay hơi và có tính ăn mòn cao thì nó ph i ư c trong ng th y tinh kín. ng th y tinh ư c làm nóng lên và

u ng ư c

nhúng vào m u, khi ngu i, ch t l ng ngưng t trên ng. ư c quay ngư c tr l i và

ng th y tinh sau ó ng th y

u ng ư c b t kín b ng ng n l a nh .

tinh và ch t l ng ch a trong ó, cùng v i ph n th y tinh b tách ra n u có trong quá trình b t kín ư c làm ngu i ó ư c chuy n n nhi t phòng và cân. ng th y tinh sau

n bình ch a yêu c u và ư c làm v

ch t l ng i ra. M t

th tích hi u ch nh cho ng th y tinh có th là c n thi t n u ng th y tinh này có chia v ch o th tích.
190

1.3.1.2. T s y T s y là thi t b s y thư ng có nhi t Dùng ư c s d ng r t r ng rãi trong các phòng thí nghi m. T nh hơn 200oC, có tác d ng sau:

làm khô các d ng c thu tinh,

Lo i nư c hydrat hoá ho c nư c hút m c a m t s mu i ho c ch t hút m Làm khô m u trư c khi nung, làm khô m t s lo i m u phân tích. Nguyên lý c p nhi t cho t s y là s d ng s i t niken-crom, có b ph n mong mu n. Ngư i phân tích c n ph i c p i n cho t s y ng th i t nhi t s y c n thi t.

i u ch nh nhi t

úng (220V ho c 110 V), Tuy t

i c m s y các ch t d cháy, n trong t s y.

1.3.1.3. Lò nung Trong phòng thí nghi m hoá phân tích, có nhi u lo i lò nung, tuy nhiên ngư i ta chia ra làm ba lo i chính tuỳ theo nhi t - Lo i lò nung có th g i là lò “muf”. áp. t i a có th t c a chúng. t t 800oC - 1000oC. Lo i này thư ng dùng s i

niken-crom qu n xung quanh m t h p làm b ng v t li u ch u l a (silicat), còn i u ch nh nhi t , ngư i ta s d ng c p nhi t i n (t o ra m t dòng i n r t nh ), n i v i các rơ le c n thi t và m t ngu n cung c p i n ây là lo i lò nung ph thông th t vì nó d trang b , tuy nhiên nó cũng có , m t s h p ch t không th phân hu c bi t hơn s i ch u nhi t nhi t này. t cho Lo i lò nung t 11000C-1200oC. Là lo i lò “muf” thông thư ng nhưng cao hơn. S i c bi t Thí d h p kim Tantan. 1350oC - 1400oC. tăng cư ng hi u qu ng c p v t thông h n ch v nhi t

các v t li u ch t o lò cũng lo i lò này là h p kim nhi t

nung các nhà ch t o c g ng s p x p Lo i lò nung có nhi t

t g n v i v t nung hơn. ây là lo i có

hoàn toàn khác hai lo i trên. Lúc này không th dùng các s i

thư ng, ph i dùng các thanh

t b ng v t li u là h p ch t silic, ó là các thanh t gi a các thanh

cacbua silic. V t nung thư ng ư c x p vào ng hình tr cacbua silic. Hình 3 là hình nh lò nung trong PTN .

191

Lò nung là thi t b quan tr ng hàng các m c ích sau:

u trong phân tích, nó ư c s d ng vào

+ Nung các s n ph m ph n ng, ưa ch t phân tích v d ng cân, thí d chuy n Fe(OH)3 v d ng Fe2O3, ưa Al(OH)3 v Al2O3 v.v. + Phân hu m u theo phương pháp ki m ch y, ó là các m u không tan trong các axit vô cơ, thí d các m u silicat, i v i các m u này, phá m u theo l i ki m ch y là m t cách d làm và r t có hi u qu .

Hình 3: Lò nung trong phân tích tr ng lư ng Lò nung là thi t b d s d ng, tuy nhiên ph i tuân theo các quy t c sau: - Nung trư c chén nung trong i u ki n tương t khi nung m u lư ng không i. n tr ng

- Làm khô m u b ng các thi t b phù h p (t s y ho c b p i n) và ưa vào chén nung ã bi t tr ng lư ng. S d ng chén nung úng lo i, phù h p v nhi t tích. Tuỳ theo nhi t anh ch u ư c c n thi t cho phép phù h p. Thí d chén s ch và yêu c u c a ch t phân n 1000oC, chén th ch phân hu m u, ch n chén nung có nhi t ư c nung

n 1200oC v.v. Chén nung cũng ph i phù h p v i ch t phân c bi t là các chén

tích, tránh nung các ch t có th b nhi m b n do chén nung gây ra ho c ngư c l i ch t phân tích có th làm h ng chén nung, nung b ng kim lo i quý (Au, Pt). Tuy t i tránh:
192

- Nung các hoá ch t khi phân hu t o thành các ch t - Làm hoá ch t

c h i cho lò nung

và ngư i s d ng, thí d nung các mu i nitrat, các mu i Hg v.v. c bi t là các ch t ki m ra lò nung. Chúng ta bi t nhi t t r ng, “muf” lò làm b ng v t li u silicat, d dàng b phá hu b i ki m. N u i u này x y ra, lò nung xem như b h ng hoàn toàn do cao ki m làm ch y “muf” lò, s i t. ng th i v i vi c phóng i n làm

1. 3.1.4. Chén nung Có th chia chén nung ư c s d ng trong phòng thí nghi m thành hai lo i chính là chén nung h silicat và chén nung kim lo i (hình 4). - Chén nung h silicat bao g m chén s và chén th ch anh Chén s có thành ph n ngoài oxit silic t th ch anh có thêm oxit nhôm t cao lanh. Chén có th ch u nhi t ph n ng ki m ch y. Chén th ch anh có thành ph n là SiO2 nóng ch y cho nên r t b n v i axit, hơn n a nó có th ch u nhi t t i 1200oC. Cũng như chén s , chén th ch anh không ch u ư c ki m c bi t là phương pháp ki m ch y. M t s kim lo i nóng ch y làm h ng chén th ch anh như là Al, Cu, Ag v.v. t i 1000oC, b n v i các axit vô cơ , b n cơ th c hi n h c t t. Tuy nhiên nó ch u ki m kém, không th s d ng chén s

Hình 4 : Chén nung a- Chén s th p ; b- chén s cao;
193

c- chén platin

- Chén nung kim lo i: g m 5 lo i chính + Chén s t ch u cơ h c t t, không ch u axit, tuy nhiên ch u ki m t t, thư ng ư c s d ng cho m c ích ki m ch y. S t có nhi t nhi t vì v y nóng ch y 1539oC cho nên nó hoàn toàn áp ng ư c cho ph n ng ki m ch y. Tuy nhiên cao s t b phá hu , hình thành các l p oxit, m t ph n tan trong ki m, i v i các chén m ng thư ng s d ng m t l n. + Chén niken có nhi t dùng l i ư c. + Chén vàng có nhi t nóng ch y tương ch t i cao (1000oC), trơ i v i các hoá ch t, s d ng cho ph n ng ki m ch y, tuy nhiên cũng c n tránh các hoá c h i làm h ng chén, ó là nư c cư ng thu , c bi t các kim lo i có kh năng t o h p kim. + Chén b c ch u axit kém hơn chén vàng (Ag tan trong HNO3, trong khi Au ch tan trong cư ng thu ). Chén b c cũng ư c s d ng ph n ng ki m ch y, tuy nhiên nhi t tránh nhi t i v i chén vàng cũng áp d ng ch u ư c i v i chén b c. th c hi n n 900oC. Nh ng i u c n nóng ch y th p hơn nhi t nhi t nóng ch y c a cao, có th

s t không nhi u (1455oC), tuy nhiên niken b n hơn s t

+ Chén Platin là chén t t nh t trong các chén kim lo i, nó có th ch u t i 1770oC, nó ch u các axit vô cơ r t t t, k c HF, cho nên ngư i ta nh thành ph n Silic trong các m u silicat khi cho tác th c hi n ph n ng xác

d ng v i HF trong bát Pt. Tuy nhiên nó b tan trong nư c cư ng thu , vì v y có 4 i m c n tránh khi s d ng chén platin : - Không cho chén Pt ti p xúc v i cư ng thu - Không nung các kim lo i Cu, Fe, Bi, Pb, và h p ch t c a nó trong chén Pt vì chúng t o h p kim v i Pt khi nung nó cũng b hoà tan trong i u ki n ó. nhi t cao. - Không th c hi n ph n ng ki m ch y có ch t oxy hoá trong chén Pt vì

194

- Không

t chén Pt trên ng n l a có nhi u mu i than, khi ó t o cacbua

Pt làm h ng chén. 1.3.1.5. Gi y l c và k thu t l c k t t a Gi y l c là lo i gi y có th i qua và có c bi t có kích thư c mao qu n nh t nh ch t l ng t m n thích h p. Trong phân tích tr ng lư ng, ngư i ta l c

k t t a b ng gi y l c không tàn/ tro. Gi y l c không tàn là lo i gi y khi cháy, kh i lư ng còn l i t 0,00003-0,00008g tro tuỳ theo t ng lo i. Th c t tr ng lư ng này không nh hư ng t i k t qu phân tích ( 0,0001g)

chính xác c a cân là

Gi y l c không tro ư c s n xu t t s i xenlulozơ ư c x lý v i axit clohy ric HCl và axit flo hidric HF amoniac l c có th ư c xác lo i b các kim lo i và silic. Sau ó dùng trung hòa các axit này. Ph n dư mu i amoni còn l i trong nhi u gi y nh b ng phương pháp Kjeldahl. ) ư c s d ng cho m c ích l c các lo i k t t a có kích

Có nhi u lo i gi y l c không tro (như gi y l c băng xanh, băng tr ng, băng vàng, b ng c av h p thư c khác nhau. Nhà s n xu t thư ng ánh d u các lo i gi y l c theo m u s c ng gi y l c ho c b ng băng dán trên h p. l c các k t t a kích ch y trung bình - Gi y l c băng xanh: r t m n, ch y ch m, dùng thư c h t nh - Gi y l c băng tr ng, băng vàng: - Gi y l c băng l n, các k t t a vô nh hình. m n v a ph i, t c : l to, ch y nhanh, dùng l c các k t t a kích thư c

Như c i m c a gi y l c là không có kích thư c l rõ ràng nên ngày nay nhi u phòng thí nghi m ã s d ng màng l c polime có kích thư c l chính xác hơn. Ngoài ra, tùy m c ích l c l y k t t a hay l c b k t t a l y nư c l c mà c n g p gi y l c theo các ki u khác nhau. Chúng ta có th g p gi y l c theo hai cách ho c g p gi y l c d ng rãnh (hình 5a) ho c d ng côn (hình 5b). D ng rãnh s cho phép ch t l ng i qua gi y l c nhanh chóng do có di n tích b m t l n
195

hơn khi g p gi y l c d ng hình côn. Tuy nhiên, gi y l c g p d ng hình côn l i cho phép tách ch t r n d dàng hơn.

(a) G p gi y l c

l y nư c l c

(b) g p gi y l c

l yk tt a

Hình 5. Gi y l c ư c g p d ng rãnh (a) và d ng côn (b)

(a)

(b)

(c)

(d)

(e)

(f)

(g)

(h)

(i)

(k)

(l)

(m)

Hình 6. Cách g p gi y l c d ng rãnh
196

Cách g p gi y l c: Hình 6 ch ra các bư c g p gi y l c d ng rãnh. u tiên ta g p hình tròn thành m t n a (a), r i m t ph n tư (b, c). C n th n v i các n p g p, không mi t quá m nh vào các rãnh b i s làm gi y l c có th b rách sau ó. Ti p t c các n pg p rãnh (m). i v i cách g p gi y l c d ng côn, u tiên ta cũng g p thành m t n a, r i thành m t ph n tư như v i gi y l c d ng rãnh. Bây gi gi y l c c a chúng ta ã ư c g p l i thành b n l p, m nó thành d ng hình côn (gi ng như chi c nón v y) và i u ch nh sau cho th t v a khít khi mép ph u kho ng 0,5cm. Sau khi th m ư t v n còn u t gi y sau ó ư cl p t úng, cu ng ph u s t vào ph u. l c t t, c n ch n t gi y l c có kích thư c phù h p, mép t gi y l c cách t gi y l c vào ph u, dùng bình nư c c t y nư c c t vào ph u cho ch y. N u gi y l c y nư c ti n hành l c ngay khi cu ng ph u ph n cu ng tăng s rãnh c a gi y l c (d-h). Chúng ta th y gi y l c ư c g p như hình cái qu t gi y (i). Cu i cùng ta m chi c qu t gi y ra và s có gi y l c d ng

y nư c. Chính c t nư c này làm gi m áp su t thu tĩnh

ph u và vì v y tăng nhanh quá trình l c. 1. 3.2. D ng c o th tích và cách s d ng ng, ong, o th tích dung d ch: ng và b o qu n như

1. 3.2.1. Các lo i d ng c

Có r t nhi u lo i d ng c th y tinh dùng trong phòng thí nghi m phân tích ph c v các m c ích khác nhau. Có lo i ch dùng chai, l , bình…; có lo i dùng tam giác) ch u nhi t ho c dùng dùng un nóng như c c có m , bình nón (hay bình l y th tích không c n chính xác như c c, ng o th tích là các d ng c nh m c, pipet v ch

ong, bình nón... Còn các d ng c th y tinh dùng

l y th tích chính xác dung d ch như g m bình

ho c pipet b u, buret… . Tùy theo m c ích s d ng mà dùng các lo i d ng c o th tích khác nhau. Thí d , th dùng pipet chia v ch. D ng c l y chính xác th tích dung d ch chu n g c, chu n
197

nh t thi t ph i dùng pipet b u, ho c micropipet, n u không c n th t chính xác có là buret, n u có nhi u phép

chu n

, s d ng buret t

ng s thu n l i hơn. Bình l y các dung d ch

nh m c là d ng c pha các dung

pha dung d ch g c có n ng d ch m u phân tích v.v.

chính xác, nó còn ư c s d ng

m, pha ch các dung d ch có

n ng không c n chính xác s d ng ng ong thu n l i hơn. Hình 5 minh h a m t s d ng c o th tích trong PTN.

1: Buret

2 : Buret t

ng

3 : Pipet

4 : ng ong Hình 7: Các d ng c Các d ng c

5 : Bình

nh m c

o th tích trong phân tích th tích i u ki n chu n 200C và

o th tích ư c hi u ch nh b i nhà s n xu t ư c ghi trên

nhãn v i hai lo i TD và TC ghi rõ th tích chính xác

1 atm. N u nhà s n xu t ghi trên pipet là TD (to delivery) chúng ta có th dùng l y th tích dung d ch mà không ch a dung d ch trong các lo i d ng c th y tinh khi có ký hi u TD. Khi l y th tích trong pipet có ký hi u TD, không bao
198

gi th i

l y gi t dung d ch cu i cùng ho c tráng r a

l y gi t dung d ch

này. V i bình

nh m c có ký hi u TC (to contain), không ư c phép dùng nh m c 50 ml) r i chuy n sang bình khác. Nh ng pha dung d ch chu n ho c gi dung d ch th i gian u tip (chú ý không

ong th tích (Thí d bình d ng c này thư ng dùng

ng n. N u là pipet có ghi TC thì khi l y dung d ch c n l y c gi t cu i cùng, thông thư ng là các Gilson pipetman l y th tích qua các dùng mi ng hi n th i). chính xác phép o th tích thư ng ư c th V i các d ng c th y tinh,

dung sai (tolerance) i kèm trên thành bình t i 200C (hình 8), ho c ư c

ghi rõ lo i d ng c (A hay B, AS và ngư i thí nghi m có th tìm ư c dung sai qua tài li u tham kh o). Khi làm thí nghi m, c n ghi rõ l i các gía tr dung sai này tính toán không m b o o (K B) (uncertainty) và báo cáo vào k t qu phân tích.

Hình 8: M t s lo i pipet và bình

nh m c có ghi kèm dung sai

199

C n chú ý các d ng c th y tinh thư ng tuy t i không un nóng các bình

u d b ki m m nh ăn mòn, b

HF phá h y, d b giãn n khi un nóng và d v khi va ch m m nh. Do ó, nh m c, s y các pipet, buret… o Cũng c n chú ý, i u ki n thí nghi m không ph i i u ki n chu n như

nhà s n xu t ghi trên nhãn mác thì th tích dung d ch ch a trong các d ng c th tích d ng c tích. 1. 3.2.2. Cách s d ng m t s d ng c cơ b n trong chu n * Bình nh m c: ư c dùng pha ch các dung d ch có n ng xác

th tích không úng như nhà s n xu t ã ghi. N u không ti n hành hi u ch nh l i o (mà cân tr ng lư ng nư c ch a trong d ng d th y tinh là cách ph bi n) trư c khi thí nghi m s có th gây ra sai s h th ng phép phân

nh

b ng cách thêm nư c c t bình. Khi làm * Pipet: dùng y bình

n v ch m c. Khi nh m c c n t bình

nh m c, tránh ti p xúc b ng tay i dung tích v trí b ng ph ng và ư c chi u

vào b u bình vì nhi t s truy n t tay vào thành bình làm thay

sáng rõ sao cho m t cong phía dư i c a dung d ch ch m vào v ch chia. l y chính xác th tích dung d ch. Khi thao tác v i pipet tránh i th tích c a ch t l ng trong u trên c a pipet b ng ngón cái và u trên c a pipet hút n m c tay vào pipet vì nhi t t tay s làm thay pipet. Khi l y dung d ch b ng pipet, tay c m ngón gi a c a tay thu n r i nhúng dung d ch vào pipet

u dư i c a pipet vào dung d ch (g n áy

bình). Tay kia c m qu bóp cao su, bóp l i r i ưa vào Dùng ngón tay tr b t nhanh tay tr u trên c a pipet l i

n khi dung d ch trong pipet cao hơn v ch m c 2-3 cm. ch t l ng không ch y kh i n khi m t cong phía dư i c a u trên c a ng dung d ch lên, i u ch nh nh ngón

pipet. Dùng tay không thu n nâng bình

ch t l ng ch y t t ra kh i pipet cho

ch t l ng trùng v i v ch c a pipet thì dùng ngón tay tr b t ch t chu n pipet

pipet là và chuy n pipet có ch a m t th tích chính xác ch t l ng sang bình . Khi l y dung d ch và khi cho ch t l ng ch y kh i pipet c n gi cho v trí th ng ng. Khi ch t l ng ch y xong c n ch m nh pipet vào ph n

200

bình không có dung d ch (hình 9) nhưng tuy t

i không th i gi t dung d ch còn

l i trong pipet (n u thành pipet có chú thích là lo i TD).

a- Hút dung d ch lên bpipet Hình 9: Cách s d ng pipet i u ch nh m c ch t l ng trong

a- buret

b- thao tác khi chu n

Hình 10: Cách s d ng buret m b o kín và kín và trơn. K p c n tráng buret c th ph i tăng

Buret: Khi làm vi c v i buret c n ki m tra c u khóa buret có trơn, n u c n thì bôi khóa v i m t l p m ng vaselin buret vào giá buret v trí th ng b ng chính dung d ch s tích buret, m t ph i ng trong buret và ph i ng. Trư c m i l n chu n

dung d ch vào buret t i

v ch “0” phía trên và chú ý làm

y c ph n cu i và c khóa buret. Khi

v trí ngang m t cong phía dư i dung d ch trong su t t t c ch t l ng ch y ra h t kh i buret c k t q a. Cu i quá trình chu n l y giá tr trung bình. Phép chu n song song không

ho c ph n trên m t l i v i dung d ch không màu. Khi ti n hành chu n cho dung d ch ch y kh i buret t t và sau 30s k t khi khóa dung d ch m i ph i nh t ng gi t dung d ch và làm vài l n quá ± 0,1 ml.

ư c coi là k t thúc khi hi u th tích gi a các l n chu n

201

(a) n p dung d ch (b) Ki m tra xem (c) r a vào buret có còn b t khí khóa van không

u buret (d) làm s ch và khô buret trư c khi chu n

b ng nư c c t

Hình 11. Các thao tác v i buret trư c khi chu n * Bình nón và cách l y dung d ch không ư c dùng dung d ch c n l y Chúng ta s d ng pipet vào bình nón (hình 12). chu n : (ch dùng nư c c t tráng, tráng bình nón).

l y dung d ch chu n ho c dung d ch phân tích

(a)

tráng

pipet (b) lau phía ngoài (c) th m

pipet th ng (d) Tia nư c c t dung nón c th mb ot t tích chính ã

b ng chính dung pipet b ng gi y d ch c n l y

ng và nghiêng xung quang bình bình nón d ch ch y vào

xác dung d ch v i ch t chu n Hình 12. Các thao tác l y dung d ch vào bình nón b ng pipet • Cách ti n hành chu n : - Tay không thu n c m khóa van (hình 13a) - Tay thu n c m bình nón (hình 13b)
202

l y ư c ph n ng

- Chu n -

v it c

nhanh trư c i m tương ương m t vài ml dung d ch c a ch t chu n n u có bám trên ch m

u buret ch m vào bình nón (hình 13c) thành c a bình nón s ư c i xu ng (hình 13d) là khi dung d ch v a chuy n t m u A sang

- Tia nư c c t xung quanh - Khi g n màu B

n i m tương ương chu n v i t c

- D u hi u k t thúc chu n

(a)

(b)

(c)

(d)

Hình 13. Các thao tác trong quá trình chu n 1.3.3. Máy o pH và cách s d ng máy o pH Máy o pH là thi t b dùng so sánh ngoài. i n c c thu tinh ư c làm t th y tinh Corning mang nhãn hi u 015 thư ng ư c dùng ch t o màng ch n l c v i ion H+. Thành ph n c a nó g m 22% Na2O; 6 % CaO; 72% SiO2. Khi nghiên c u c u trúc c a màng thu tinh này ngư i ta th y v b n ch t màng tương t như m t m ng khung silicat SiO42trong ó m i nguyên t Si liên k t v i 4 nguyên t oxi, m i nguyên t O trong ó ng th i liên k t v i 2 nguyên t Si. gi a nh ng khe c a m ng SiO42- ó i n tích trung hoà v i các nhóm i có nh ng cation (thí d Na+ và Ca2+) có ho t s ion. xác nh n ng ion H+ thông qua vi c o i n th gi a hai i n c c g m i n c c ch th là i n c c thu tinh và i n c c

SiO42- có trong m ng. Các cation có m t i n tích như Na+ là nh ng cation linh óng vai trò ch y u trong vi c d n ion qua màng theo cơ ch trao

203

i n c c th y tinh g m ng th y tinh phía dư i là b u th y tinh có thành m ng, trong ó ch a dung d ch có ho t trong Ag/AgCl (hình 14). H+ c nh 0,1 M và i n c c so sánh

Hình 14: Sơ th y tinh Sơ

c u t o i n c c Hình 15: ư ng chu n xác nh pH d a trên giá tr th o ư c c a i n c c ư c bi u di n như sau:

c u trúc thành ph n c a i n c c thu tinh có th

AgAgCl bão hoà, HCl 0,1M Màng thu tinh  Khi màng thu tinh ti p xúc v i dung d ch c n o, do nó ngăn cách hai dung d ch có n ng ion H+ khác nhau thì hai bên b m t c a màng thu tinh s i ion trên ranh gi i ti p xúc ch x y ra ch n l c v i Na+ Th ↔ Na+dd + H+ Th b hidrat hoá, trong các l p hidrat hoá ó m ng khung silicat óng vai trò như m t ionit. Ph n ng trao ion H+ c a dung d ch và ion Na+ c a màng thu tinh: H+dd + H ng s cân b ng c a cân b ng trên l n ngo i l i v i i u ó ch x y ra n m c b m t l p thu tinh ion kim lo i

ngâm trong dung d ch hoàn toàn tr thành b m t c a axit silixic (H+Th). M t các dung d ch ki m có n ng ki m quá cao (t c là n ng ion H+ vô cùng nh ).
204

Khi mu n o pH c a dung d ch nào ó thì nhúng c c thu tinh vào dung d ch o và nhúng thêm vào ó c c so sánh ngoài (c c calomen) c c thu tinh v i c c so sánh. Sơ c a nguyên t Hg2Cl2 Hg Gi s th cân b ng c a i n c c thu tinh so v i i n c c so sánh calomen là E ct thì giá tr th này bao g m 3 thành ph n: - Th ti p xúc trên ranh gi i màng thu tinh và dung d ch, có th g i là th màng Em, th c a i n c c so sánh nhúng vào dung d ch n i, EAg/ AgCl và m t th có giá tr nh Eb Ect. = ư c g i là th E Ag /AgCl +
a1 a2

o th c a

i n hoá ó là:

AgAgCl bão hoà, HCl 0,1MMàng thu tinhH3O+ o a2M KCl bão hòa,   

i x ng, nó thay Em + Eb

i ch m theo th i gian và t n (1)

t i là do 2 b m t c a thu tinh không hoàn toàn gi ng nhau: Th màng Em ư c xác Em = 0,059 log nh b i bi u th c sau: (2)

Như v y, th E ct. =

i n c c thu tinh là hàm s c a pH dung d ch phân tích:
a1 = E’.T a2

E0 + 0,059log

0,059 pH

(3) . Th c t các i n c c không nh y s. Khi

Trong ó E0 là h ng s và ph thu c vào nhi t

tuân theo hoàn toàn phương trình Nerst nên c n ưa thêm h s ó phương trình có d ng y=a+bx thay cho phương trình Ect= E’.T-0,059 s.pH E’ và s có th tìm ư c khi o th

Ect c a hai ho c nhi u dung d ch có giá tr pH o ư c theo pH

bi t trư c và d ng ư ng chu n bi u th s ph thu c c a th khi o ư c giá tr E. Giá tr pH s n m trong kho ng 1 n 11

(hình 15) . D a trên ư ng chu n này s xác nh ư c pH c a dung d ch chưa bi t ư c tính toán và ưa ra màn hình hi n s . i v i các i n c c thu tinh t t nh t. Thông C n chú ý phương trình (3) ch nghi m úng trong các dung d ch có pH thư ng trong các dung d ch quá axit ho c quá ki m thì s tuy n tính c a phương
205

trình (3) không còn ư c tuân theo n a, ta nói i n c c thu tinh m c sai s axit và sai s ki m. Ch t lư ng c a i n c c thu tinh ph thu c nhi u vào thành ph n và k thu t ch màng thu tinh t o i n c c. i nc c V i các máy o pH hi n nay, i n c c o pH ã ư c tích h p c

th y tinh và i n c c so sánh ngoài nên khi o ch c n nhúng i n c c o pH vào dung d ch c n o. Trên màn hình máy pH s hi n lên giá tr pH o ư c v i chính xác t i ± 0,01pH. Sau m i phép o c n r a i n c c b ng nư c c t ho c nư c eion. • Chu n hóa máy o pH. ây là thao tác c n thi t trư c khi o pH (ho c hàng tu n) sai s gây ra do s thay hi u ch nh các m i y u t hóa h c c a i n c c làm cho th màng

không l p l i giá tr trư c ó khi xây d ng ư ng chu n. Các dung d ch pháp hai i m ho c 1 i m và tùy vùng giá tr pH c n o. •

có pH = 4.01; 7.00 và 10.01 thư ng ư c dùng. Có th hi u ch nh theo phương B o qu n i n c c pH: Khi không s d ng i n c c pH c n ư c b o tránh s ehi rat hóa màng th y tinh. i nc cc n ư c nhúng trong dung d ch KCl 3,8M (tuy t v n ch t nút b o qu n. 1.4. Pha ch các dung d ch chu n và dung d ch thu c th . 1.4.1. Pha ch dung d ch chu n t lư ng cân c a ch t g c: - M t ch t ư c xem là ch t g c trong phân tích n u th a mãn các yêu c u sau: + Có tinh khi t phân tích (P.A. )ho c tinh khi t thu c th (P.R.) + Có thành ph n ng úng v i công th c hóa h c k c nư c k t tinh + Ch t g c và dung d ch pha t ch t g c ph i b n + Kh i lư ng mol phân t càng l n càng t t. - M t s ch t g c thư ng dùng như H2C2O4.2H2O, Na2B4O7.10H2O, nh phù Na2CO3 K2Cr2O7, KIO3… pha dung d ch chu n t ch t g c, ngư i ta cân m t lư ng xác h p ch t g c trên cân phân tích có chính xác 0,0001 ho c 0,00001g, hoà tan
206

qu n trong dung d ch

i không nhúng trong nư c) và

nh lư ng lư ng cân trong bình Thí d H2C2O4 n ng

nh m c có dung tích thích h p r i pha loãng

b ng nư c c t ho c dung môi thích h p t i v ch m c. pha dung d ch chu n H2C2O4 0,02500 M (M=126,066), trư c tiên pha ch ư c 250 ml dung d ch 0,025M theo công th c: tinh khi t phân tích trong c c cân trên nh m c 250,0 ml (hình 14). n v ch m c, l c kĩ nh m c. Thêm kho ng 150ml c n tính kh i lư ng H2C2O4.2H2O c n thi t m= 0,250x0,025x126,066 = 0,7879gam. Cân 0,7879 gam H2C2O4.2H2O có cân phân tích, chuy n ch t r n qua ph u vào bình Tráng c c cân 3 l n b ng nư c c t vào bình tr n

nư c c t n a và l c kĩ cho tan h t sau ó thêm nư c c t u, ta có dung d ch chu n axit oxalic 0,02500M.

Chú ý: Có th cân chính xác trên cân phân tích m t lư ng axit oxalic có giá tr kho ng 0,8 gam, hòa tan vào bình nh m c 250,0 ml và tính n ng ư c theo chính xác dung d ch chu n thu lư ng cân v a cân, ghi Hình 16. Pha dung d ch axít oxalic 1.4.2. Pha ch dung d ch chu n t fixanal Nguyên t c: Dùng nh ng lư ng ch t r n hay nh ng th tích ch t l ng tinh khi t hoá h c ã ư c cân, o chính xác dung d ch có chu n xác nh. c bi t: có hai v trí r t m ng ch c th ng, sau ó nh m c b ng tia nư c c t sau ó
2

n 4 ch s có nghĩa.

ng trong ng fixanal (hình 17)

pha các

Fixanal là ng b ng thu tinh có c u t o chuy n toàn b ch t hoà tan và nh m c.
1

giúp ngư i phân tích có th d dàng dùng ũa thu tinh trong fixanal vào bình

Hình 17: Fixanal ch a ch t chu n
207

(Các i m 1, 2 trên hình v là các i m c n ph i ư c ch c th ng b ng ũa thu tinh chuy n vào bình nh t nh m c) thu pha ng Na2B4O7.10H2O trên ó có dung d ch Na2B4O7 Trên m i ng Fixanal ngư i s n xu t ã ghi rõ dung tích c n pha ư c n ng nh. Thí d Fixanal ghi “N/10” như v y, ngư i ta ã cân 19,0685gam Na2B4O7.10H2O thành 1lit dung d ch có n ng là 0,05M). 1.4.3. Pha ch dung d ch c a các ch t không ph i ch t g c Vi c pha ch các dung d ch chu n ho c thu c th t các ch t không ph i ch t g c,như các ch t hút m m nh, các axit d ch l y t c, các dung d ch có n ng l n ư c ti n hành v i lư ng cân trên cân k thu t ho c th tích dung ng ong, pha loãng b ng dung môi thích h p trong ng ong, nh m c sau ó ph i chu n l i xác nh n ng bình nón ho c bình 0,1N (khi ó n ng

các ch t v a pha n u dùng nó làm ch t chu n. 1.5. Tính toán và bi u di n k t qu nh lư ng o tr c ti p như giá tr c ư c

1.5.1. S có nghĩa và cách l y giá tr g n úng M t giá tr s h c dùng bi u di n k t qu trên cân, kh i lư ng ch t, n ng k t qu c n ph i ghi rõ ch c th tích buret, ghi giá tr pipet… ho c k t qu tính gián ti p như ,… s không có nghĩa n u không bi t chính xác c a

nó, nói cách khác không ph i ư c ghi m t cách tùy ti n. Do v y, khi bi u di n tin c y c a s li u và các s li u c n ư c làm tròn ư c ch a các s có ý nghĩa. chính xác c a nó nói cách khác s li u ch 1.5.1.1. Khái ni m s có nghĩa • S có nghĩa trong m t dãy s là t t c các s ch c ch n úng và s không ch c ch n úng (s g n úng) Thí d : - Khi u tiên. ng trong buret 50 ml (c p chia 0,1 v trí l n hơn 30,2 ml và nh hơn 30,3 c p chia kho ng + 0,02 ml c th tích dung d ch

ml), chúng ta có th th y v ch ch t l ng

ml. N u có th ư c oán v trí v ch ch t l ng

208

thì có th ghi th tích là 30,24 + 0,02 ml. Trong thí d này, 3 con s

u tiên là

s ch c ch n úng, s cu i cùng là s không ch c ch n úng. Như v y có th vi t 30,24 ml ho c 0,03024 lit hay ư c hi u là k t qu có 4 ch s có nghĩa. - Kh i lư ng m t ch t trên cân phân tích hi n th ph y ( chính xác ch c ch n úng, s 0 là s không ch c ch n úng cân trên cân phân tích có ph y. • S có nghĩa ư c qui ư c như sau : + G m các ch s t nhiên 1,2,…. 9 + S “0” có th là s có nghĩa ho c không ph i là s có nghĩa tuỳ thu c vào v trí c a nó trong dãy s . N u s “0” n m gi a các s có nghĩa là s có nghĩa. N u s “0” n m ph y. N u s “0” n m trư c d u th p phân thì không ph i là s có nghĩa. 25,24 có 4 s có nghĩa 15,05 có 4 s có nghĩa 0,0241 có 3 s có nghĩa 0,15 có 2 s có nghĩa 360 có 2 s có nghĩa 150,00 có 5 s có nghĩa Thí d : cu i dãy s thì ch là s có nghĩa n u ng sau d u n b n ch s sau d u n 0,0001gam) là 15,0980 gam. Trong giá tr này s 8 là s u tiên. Như v y, n u ghi c s hi u

15,098 gam thì có nghĩa s 8 s là s không ch c ch c úng (ngư i

chính xác là 0,001 gam). Như v y, k t qu kh i

lư ng o ư c 15,0980 s g m 6 s có nghĩa, trong ó có 4 s có nghĩa sau d u

M t thí d khác, n u ghi th tích bình là V= 2,0 lit thì khi chuy n sang ơn v ml không th ghi là 2000 ml (vì trong con s này ch ghi 1 s có nghĩa) mà ph i ghi là 2,0.103ml. * Làm tròn s : Khi báo cáo k t qu , ngư i phân tích c n ghi úng s có nghĩa, t c là ph i là lo i b các s không có nghĩa trong k t qu . Vì v y, c n ph i làm tròn s .

209

Nguyên t c làm tròn s là n u b các s 6,7,8,9, thì tăng gía tr trư c nó lên 1 ơn v . N u lo i b các s 1,2,3,4, thì không thay i con s ng trư c nó. tìm N u lo i b s 5 thì làm tròn s trư c ó v s ch n g n nh t. Thí d s 2,25 ư c làm tròn thành 2,2; 2,35 thành 2,4; giá tr n ng 0,03578M… 1.5.1.2. Cách l y giá tr g n úng * i lư ng o tr c ti p: ây là các giá tr nh n ư c do c ho c o, m ư c t các d ng c o. S li u thí nghi m ư c ghi theo nguyên t c s cu i c là 0,0001 nh m c ư c ư c t công th c tính là 0,035785 M thì khi vi t 4 ch s có nghĩa s là:

cùng là s g n úng và s trư c s cu i cùng là s chính xác. Thí d kh i lư ng cân c c cân trên cân phân tích (có c p gam) là 1,3501gam thì s 1 cu i cùng là s g n úng; các bình

ghi là: 100,0 ml; 250,0ml; m t pipet chia v ch trên thành nhà s n xu t ghi 10ml, t i 200C, dung sai ± 0,1 ml t c là giá tr th tích ghi úng s có nghĩa là 10,0 ml hay 5,0 ml. M t pipet b u 25 ml, dung sai ghi ± 0,03 ml thì th tích o ư c s ghi úng s có nghĩa là 25,00 ml. Nói cách khác, ch c n nhìn vào cách ghi th tích có th bi t c n ph i s d ng d ng c nào M t i m lưu ý khác, khi c a m t cong phía dư i ch t l ng cách ghi s li u trong thí d dư i ây: có chính xác mong mu n. c th tích trên buret ho c pipet v ch c n xem v trí m b o úng s có nghĩa. Có th th y

210

V i buret ho c pipet v ch, trư ng V ch ch t l ng

buret này

h p này v ch ch t l ng n m gi a 1,4 có th ghi th tích là 42,25 và 1,5 ml. N u gi thi t nó c 1/5 ml (t c là rơi vào n a v ch

kho ng chia (0,1 ml) thì ghi giá tr là chia) 1,42 ml. Hình 18: Cách * c th tích ch t l ng trong buret i lư ng o tr c i lư ng o gián ti p: ây là k t qu tính ư c t các

ti p nh các phép c ng tr , nhân chia, logarit…như k t qu cân kh i lư ng m u t hai l n cân c c và cân c c c l n m u, tính n ng tích dung d ch… - Phép tính c ng và tr : tính k t qu cu i cùng sau ó làm tròn s và ghi s có nghĩa sau d u ph y theo giá tr nào có ít s có nghĩa nh t sau d u ph y. - Phép nhân và chia: k t qu c a phép nhân và phép chia ư c làm tròn s sao cho nó ch a s có nghĩa như giá tr có ít s có nghĩa nh t. - Phép tính logrit và ngư c logrit: + logrit: l y các ch s sau d u ph y b ng t ng các s có nghĩa trong s ban u l y logarit + ngư c logarit: l y các s có nghĩa b ng s các ch s sau d u ph y. Thí d : a) 3,4+0,020+7,31=10,73=10,7 ây vì 3,4 là s ch có 1 s có nghĩa sau d u ph y nên trong k t qu ch ghi 1 s có nghĩa sau d u ph y.
35,63.0,5481.0.05300 .100% = 88,5470578% 1,1689 b) =88,55%

t kh i lư ng cân và th

Trong bi u th c này có 3 giá tr có 4 ch s có nghĩa nên k t qu cu i cùng ph i ư c ghi là 88,55% c) log(9,57.104)=4- log 9,57= 4,981 (giá tr 4 có 1 s có nghĩa; giá tr 9,57 có 3 s có nghĩa nên k t qu cu i cùng l y 3 ch s có nghĩa sau d u ph y ) log(4,000.10-5)=-5+ log4,000= -4,397940=-4,3479 Antilog (12,5)=3,162277.1012=3.1012= 30.1011= 300.1010
211

( giá tr 12,5 có 1 ch s có nghĩa sau d u ph y nên s cu i cùng c a phép ngư c logarit ch có 1 ch s có nghĩa Chú ý: Trong quá trình tính toán, ôi khi giá tr thu ư c c a gián ti p l i ư c dùng i lư ng o tính toán trong các phép tính khác n a. Do v y,

tránh sai s gây ra do vi c làm tròn s , chúng ta có th gi l i thêm 1 ho c nhi u hơn m t s không có nghĩa n a trong k t qu tính, khi ó s này ư c vi t th p xu ng phía dư i (subscipt) c a s có nghĩa. S không có nghĩa ư c ghi thêm này cũng nh c chúng ta bi t s con s có nghĩa c n dùng trong k t qu tính cu i cùng. Trong thí d 3 b)88,547 1.5.2. Bi u di n k t qu phân tích Các k t qu nh lư ng (n ng ho c kh i lư ng, ph n trăm) trong phân tích hóa h c thu ư c khi báo cáo bao gi cũng là k t qu trung bình s h c c a nhi u l n thí nghi m l p l i gi m sai s ng u nhiên. Do ó, c n ghi úng s có nghĩa i lư ng ∆x ư c g i là tính i lư ng này và s cho giá tr trung bình. Tuy nhiên, giá tr th c t hàm lư ng ch t phân tích không ph i giá tr th c mà t n t i trong kho ng x ± ∆x. không m b o o (uncertainty). Có r t nhi u cách c p trong tài li u nâng cao chuyên kh o khác. trên có th ghi các k t qu các s như sau: a) 10,73 ;

212

B. M T S BÀI THÍ NGHI M XÁC NH N NG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TH TÍCH Bài 1: Xác nh n ng

CÁC CH T B NG

HCl và H3PO4 trong cùng h n h p

s d ng ch t ch th màu 1.1. Phương pháp chu n 1.1.1. Nguyên t c phương pháp xác nh: 1.1.1.1. Nguyên t c xác nh hai axit trong cùng h n h p HCl là axit m nh phân ly hoàn toàn còn H3PO4 là axit y u phân ly 3 n c v i các h ng s phân ly axit Ka1 = 7,11.10-3, Ka2 = 6,32.10-8, Ka3 = 4,5.1013 . Vì v y có th s d ng dung d ch chu n NaOH chu n t ng n c khi có m t c a các ch t ch th khác nhau xác nh n ng c a chúng. Khi thêm t t NaOH vào dung d ch h n h p c n chu n , n u l a ch n ư c ch th phù h p toàn b HCl và n c 1 c a H3PO4 tham gia ph n ng: NaOH + HCl → NaCl + H2O NaOH + H3PO4 → NaH2PO4 + H2O (1-1) (1-2)

thì th tích dung d ch chu n NaOH tiêu t n (V1) chính là ph n NaOH ã tham gia c ph n ng (5-1) và (5-2). Sau ó n u thêm ti p NaOH ph n ng s ti p t c như sau: NaOH + NaH2PO4 →Na2HPO4 + H2O (1-3)

B ng vi c ch n ch th thích h p có th xác nh ư c th tích NaOH tiêu t n (V2) và chính là VNaOH ph n ng v i H3PO4 trong h n h p. Khi ó (V1-V2) chính là th tích NaOH tham gia ph n ng v i HCl. N u quá trình chu n k t thúc sau ph n ng ( 5-2) thì t i i m tương ương thú nh t này, pH c a dung d ch ư c tính theo pH c a ch t lư ng tính NaH2PO4 (gi s có n ng 0,1M). H2PO4H2PO4- + H+ H+ + HPO42H3PO4 Ka2

pH = ½ (pKa1 + pKa2) = ½ (2,15 + 7,20) = 4,68

213

Ch t ch th metyl da cam (kho ng pH xác nh i m tương ương này.

i màu 3,1

n 4,4) có th

ư c s d ng

i m tương ương th hai, khi k t thúc ph n ng (5-3), pH c a dung d ch ư c tính theo pH c a ch t lư ng tính Na2HPO4. HPO42HPO42- + H+ H+ + PO43H2PO4Ka3

pH = ½ (pKa2 + pKa3) = ½ (7,20 + 12,35) = 9,80 Do ó có th dùng ch t ch th phenolphtalein (kho ng pH i màu 8,0 xác nh i m tương ương trong quá tình chu n h n h p. 1.1.1. 2. Xác chu n. nh n ng dung d ch NaOH n 9,6)

s d ng làm dung d ch nh thông qua dung d ch

N ng c a NaOH trong dung d ch ư c xác chu n kalihyddro phtalat.

Axit phthalic (C4H6(COO)2 là axit hai n c có Ka1 = 1,12.10-3 và Ka2 = 3,9.10-6. Kali hydro phthalat, thư ng ư c g i ơn gi n là KHPh, là m t h p ch t thu c lo i mu i axit, d ng b t tr ng, tinh th không màu, d tan trong nư c. Nó có tính axit và thư ng ư c s d ng như là m t ch t chu n g c trong chu n acid-bazơ vì nó là h p ch t n nh, b n trong không khí, có kh i lư ng mol l n (204,233g/mol), d cân chính xác. Tuy nhiên, nó có tính hút m nh , nên thư ng ư c gi trong bình hút m trư c khi em s d ng. Ngoài các tính ch t v a nêu trên, pH c a KHPh trong dung d ch r t n dùng như m t ch t g c chu n hóa thang pH. nh nên nó cũng ư c

Trong nư c KHPh phân ly hoàn toàn thành cation K+ và anion hydro phthalat HPh có tính axit nên KHPh ư c s d ng chu n m t bazơ, ví d như NaOH.

214

Khi chu n KHph v i NaOH, t i i m tương ương, pH c a dung d ch ư c tính theo pH c a m t a bazơ y u Phthalat. V i Kb1 và Kb2 tương ng c a bazơ Phthalate là 2,5641.10-9 và 8,9.10-12 thì có th coi s phân ly ra OH- c a a bazơ phathalat do n c th nh t là ch y u. Gi s n ng c a bazơ phathalat là 0,10M, khi ó Ph2- + H2O Cb 0,1-x
x2 = Kb1 0 ,1 − x

 → ← 

HPhx

+ OHx = 2,5641.10-9

x2 0, 1 − x

⇒ x = [OH-] = 10-4,80 M → pOH = 4,80 → pH = 9,20 pH t i i m tương ương là 9,20 nên ch t ch th thích h p xác tương ương c a ph n ng chu n có th là phenolphthalein. ch t ch th phenolphtalein 1.1.2. Ti n hành thí nghi m 1.1.2.1. Pha ch dung d ch chu n KHPh pha ch 250 ml dung d ch chu n KHPh 0,05000M ( = 204,233g/mol) c n tính ư c kh i lư ng KHPh c n l y theo công th c
m = 0,05000x0,250 x 204,233 = 2,5529gam

nh i m

Cũng có th s d ng ch t g c axit oxalic (H2C2O4.2H2O) thay cho KHPh v i chu n .

215

Cân KHPh trên cân phân tích m t lư ng có giá tr g n m (g) ã tính trên c c cân v i chính xác 0,0001g, cho vào c c có m 100ml s ch. Sau ó thêm kho ng 40-50ml nư c c t, khu y cho tan b ng ũa th y tinh. Chuy n toàn b lư ng dung d ch ã hòa tan vào bình nh m c (rót qua ũa th y tinh). Tráng c c và ũa th y tinh 3-4 l n b ng nư c c t vào bình nh m c. nh m c b ng nư c c t n v ch m c. L c th t u dung d ch trư c khi s d ng. dung T lư ng cân th c t trên cân phân tích, chúng ta tính l i n ng d ch KHPh ã pha (M). 1.1.2.2. Chu n dung d ch NaOH

- N p dung d ch NaOH v a pha ch (t lư ng cân trên cân k thu t, n ng kho ng 0,05M) vào buret, u i h t b t khí, ch nh n v ch “0” - L y chính xác 10,00 ml KHPh cho vào bình nón, thêm 3-5 gi t ch t ch th phenolphtalein, dung d ch không màu - Chu n b ng dung d ch NaOH cho t i khi dung d ch chuy n màu t không màu sang màu h ng, ghi th tích NaOH tiêu t n V (ml) - Làm 3 l n, l y giá tr trung bình tính n ng 1.1.2.3.Xác nh n ng t ng axit trong h n h p b ng dung d ch chu n NaOH

L y chính xác 10,00 ml dung d ch h n h p HCl và H3PO4 c n phân tích cho vào bình nón c 250ml; thêm 2-3 gi t dung d ch ch t ch th metyl da cam, l c u và chu n b ng dung d ch chu n NaOH có n ng C(M) ( kho ng 0,05M) t i khi (V1). Thêm ti p dung d ch chuy n sang màu vàng. Ghi s ml NaOH ã chu n vào dung d ch ang chu n ba gi t dung d ch ch t ch th phenolphtalein và ti p t c chu n t i khi dung d ch chuy n sang màu h ng. Ghi s ml NaOH ã chu n l n 2 (V2). Làm 3 l n r i l y k t qu trung bình n ng c a hai axit. N ng mol/l c a hai axit trong dung d ch
CH3PO4 =

nh phân ư c tính như sau:

(V1 −V2).C V2.C ;CHCl = 10 10

1.2. Phương pháp chu n 1.2.1. Nguyên t c:

i n th s d ng thi t b

o pH

Cơ s phép xác nh gi ng như phép chu n s d ng ch t ch th màu ch khác là phát hi n i m i m tương tương thay vì dùng ch t ch th ê phát hi n ra
216

s bi n i t ng t v pH thì pH c a dung d ch trong trư ng h p này ư c theo dõi b ng thi t b o pH c a dung d ch trong quá trình chu n . B ng cách theo dõi chính xác giá tr pH trong quá trình nh phân cũng có th xác nh ư c các h ng s phân ly axit c a H3PO4. 1.2.2. Cách ti n hành -Dùng pipet l y 1,00 ml dung d ch h n h p hai axir vào c c th y tinh dung tích 50 ml và dùng pipet chia v ch thêm 19,0 ml nư c c t. - Cho con t vào c c - M n p b o qu n i n c c pH, nh c i n c c ra, r a i n c c o pH b ng nư c c t vào m t c c khác và l p vào h o (hình 19). - N p y dung d ch chu n NaOH 0,05000M vào buret và l p vào giá ( như hình 19). C n ch c ch n i n c c pH không ch m vào con t . buret

Hình 19: Sơ

thi t b chu n

i n th xác u 0,5 ml, g n

nh HCl và H3PO4 n i m tương ương thêm i pH vào th tích

Thêm t t t ng lư ng nh ( ban

0,1 ml) dung d ch chu n NaOH t buret và ghi s bi n NaOH thêm vào.

C n chú ý không thêm ti p NaOH khi giá tr pH > 11,5 vì có th làm h ng i n c c th y tinh. - Sau khi chu n xong, l y i n c c ra kh i dung d ch, r a b ng nư c c t. i n c c trong nư c c t ít nh t 15 phút trư c khi ti n hành chu n l n thú
217

2. Chu n hóa l i máy o pH b ng dung d ch chu n khác.

m pH=7 trư c khi ti n hành phép

1.3. Báo cáo k t qu và th o lu n HCl và H3PO4 trong c hai thí nghi m và so sánh k t qu . - Tính n ng -V (ml). - Xác nh hai i m tương ương trên ư ng cong chu n NaOH t i m i i m tương ương. và xác nh th tích ư ng chu n bi u th s ph thu c pH vào th tích dung d ch NaOH

- Tính giá tr pKa2 c a H3PO4 và ki m tra tính phù h p c a phương trình tính pH dung d ch m ( phương trình Henderson-Hasselbalch: pH= pKa-log (Ca/Cb)) b ng cách tính m t s i m khác trên ư ng pK2 thu ư c t th c nghi m và tài li u tham kh o. nh phân. So sánh giá tr

218

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->