P. 1
Thuyet minh 1

Thuyet minh 1

4.0

|Views: 528|Likes:
Được xuất bản bởiapi-3765772

More info:

Published by: api-3765772 on Oct 16, 2008
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

Ch¬ng I

:

Giíi thiÖu c«ng nghÖ
a)Tæng qu¸t vÒ cÊu t¹o vµ nguyªn lý lµm viÖc cña ¾c quy

Trong thùc tÕ hiÖn nay ngêi ta sö dông c¶ hai lo¹i ¾c quy axÝt vµ ¾c quy kiÒm nhng th«ng dông nhÊt tõ tríc ®Õn nay vÉn lµ ¾c quy axÝt v× so víi ¾c quy kiÒm nã cã søc ®iÖn ®éng cña mçi “ cÆp b¶n” cùc cao h¬n , cã ®iÖn trë trong nhá h¬n mÆc dï ¾c quy kiÒm cã kh¸ nhiÒu u ®iÓm vµ cã triÓn väng tèt trong t¬ng lai .

1.CÊu t¹o cña b×nh ¾c quy axÝt
B×nh ¾c quy axÝt gåm vá b×nh cã c¸c ng¨n riªng thêng lµ ba hoÆc s¸u ng¨n tuú theo lo¹i ¾c quy 6V hay 12V . Trong mçi ng¨n cã ®Æt khèi b¶n cùc gåm ph©n phèi b¶n cùc d¬ng vµ ph©n phèi b¶n cùc ©m ng¨n c¸ch víi nhau b»ng c¸c tÊm ng¨n . Mçi ng¨n nh vËy ®îc coi lµ mét ¾c quy ®¬n . C¸c ¾c quy ®¬n nèi tiÕp víi nhau b»ng c¸c cÇu nèi vµ t¹o thµnh b×nh ¾c quy . Ng¨n ®Çu vµ ng¨n cuèi cã ®Çu tù do vµ ®îc lµm theo d¹ng c«n . MÆt trªn cã dÊu ( + ) hoÆc (- ) t¹o thµnh c¸c ®Çu cùc cu¶ ¾c quy . Dung dÞch ®iÖn ph©n ( dung dÞch axÝt sunfuric ) ®îc ®æ vµo tõng ng¨n theo møc quy ®Þnh . Thêng ngêi ta ®Ó ngËp qu¸ c¹nh trªn cu¶ c¸c b¶n cùc kho¶ng 10 – 15 mm . §Ó tr¸nh h háng cho c¸c tÊm ng¨n vµ b¶n cùc khi kiÓm møc dung dÞch trong mçi ng¨n ngêi ta thêng ®Æt trªn mçi b¶n cùc mét tÊm b¶o vÖ b»ng líi clovinhin hoÆc vinhiplat . Trªn cïng cña mçi

ng¨n cã n¾p vµ ®Ó ®¶m b¶o ®é kÝn gi÷a n¾p víi thµnh vá b×nh ngêi ta ®æ mét líp s¸p chÞu axit gåm kho¶ng 75% nhùa ®êng vµ 25% dÇu m¸y . a)Vá b×nh : Vá b×nh ¾c quy hiÖn nay ®îc chÕ t¹o b»ng c¸c lo¹i nhùa ªb«nÝt hoÆc axphant«pÐc hoÆc cao su nhùa cøng . So víi nhùa axphant¬pÐc th× ªb«nit cã ®é bÒn h¬n vµ kh¶ n¨ng chÞu axÝt tèt h¬n nhiÒu . §Ó t¨ng ®é bÒn v÷ng vµ kh¶ n¨ng chÞu axit cho b×nh nhùa axphant¬pÐc , khi chÕ taä ngêi ta Ðp vµo bªn trong b×nh mét líp lãt chÞu axit dµy 0,6 mm b»ng p«luclovinlim . Nhê líp nµy mµ tuæi thä cña vá b×nh t¨ng lªn 2-3 lÇn . §Æc ®iÓm cña vá b×nh lµ phÝa trong chia thµnh c¸c v¸ch ng¨n riªng biÖt b»ng nh÷ng v¸ch ng¨n kÝn vµ ch¾c . ë ®¸y cña mçi ng¨n cã 4 sèng ®ì khèi b¶n cùc t¹o thµnh kho¶ng trèng gi÷a ®¸y b×nh vµ mÆt dãi cña khèi b¶n cùc . Nhê vËy mµ tr¸nh ®îc hiÖn tîng chËp m¹ch gi÷a c¸c b¶n cùc do chÊt kÕt tña r¬i xuèng ®¸y b×nh g©y nªn . ë mét sè b×nh ¾c quy cì lín ngßi ta cã thÓ l¾p thªm c¸c quai s¾t vµo vá b×nh ®Ó khi di chuyÓn ®îc dÔ dµng h¬n . b)B¶n cùc , ph©n khèi b¶n cùc vµ khèi b¶n cùc : B¶n cùc gånm cèt h×nh m¾t c¸o , trªn ®ã tr¸t ®Çy chÊt t¸c dông . Cèt ®óc b»ng hîp kim ch× -Stibi ( Sh ) (8795% +5-13% Sb). Stibi trong hîp kim cã t¸c dông t¨ng ®é cøng v÷ng vµ gi¶m han gØ cho cèt . Hîp kim naú so víi ch×

2

Pb nguyªn chÊt cã hÖ sè næ dµi nhá , nhiÖt ®é nãng ch¶y thÊp h¬n vµ ®Æc tÝnh ®óc tèt h¬n . Cèt ®Ó gi÷a c¸c chÊt t¸c dông vµ ph©n phèi dßng ®iÖn b»ng kh¾p bÒ mÆt b¶n cùc . §iÒu nµy cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng ®èi víi c¸c b¶n cùc d¬ng v× ®iÖn trë cña c¸c chÊt t¸c dông ( oxit ch× PbO2 ) lín gÊp 10.000 lÇn ®iÖn trë cña ch× nguyªn chÊt . Do ®ã cµng t¨ng chiÒu dÇy cña cét th× ®iÖn trë trong ¾c quy sÏ cµng nhá . Cèt cã khung bao quanh , cã vÊu ®Ó hµn nèi c¸c b¶n cùc thµnh phÇn ph©n khèi b¶n cùc vµ cã hai ch©n ®Ó tú lªn c¸c sèng ®ì ë ®¸y b×nh ¾c quy . Ch©n cña c¸c b¶n cùc d¬ng vµ ©m ph¶i ®îc ph©n bè sao cho ph©n khèi b¶n cùc d¬ng tú lªn mét ®«i sèng ®ì so le cßn ph©n khèi ph©n cùc ©m tú lªn ®«i sèng ®ì so le kia . Sù ph©n bè nh vËy tr¸nh ®îc hiÖn tîng chËp m¹ch qua phÇn sèng ®ì . V× ®iÖn cèt cña b¶n cùc ©m kh«ng ph¶i lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh v¶ l¹i chóng còng Ýt bÞ han gØ nrrn ngêi ta thêng lµm máng h¬n b¶n cùc d¬ng . §Æc biÖt lµ hai tÊm bªn cña ph©n khèi b¶n cùc ©m l¹i cµng máng v× chóng chØ lµm viÖc cã mét phÝa gi¸p víi b¶n cùc d¬ng . ChÊt t¸c dông ®îc chÕ t¹o tõ bét ch× , dung dÞch axit sunfuric vµ kho¶ng 3% chÊt næ nh muèi cña c¸c axit h÷u c¬ vµ nh÷ng chÊt h÷u c¬ tæng hîp v.v.. ®èi víi b¶n cùc ©m , cßn ®èi víi b¶n cùc d¬ng th× chÊt t¸c dông ®îc chÕ t¹o tõ c¸c «xit ch× Pb3O4 , PbO vµ dung dÞch axit sunfñic . ChÊt næ

3

trong b¶n cùc ©m cã t¸c dông t¨ng ®é xèp , gi¶m kh¶ n¨ng co vµ hiÖn tîng chèng hoµ cøa do b¶n cùc . C¸c b¶n cÇn cã ®é xèp vµ ®é bÒn cao th× ®iÖn dung cña ¾c quy míi lín vµ tuæi thä míi ®¶m b¶o . C¸c b¶n sau khi ®· tr¸t ®Çy chÊt t¸c dông ®îc Ðp l¹i sÊy kh« vµ thùc hiÖn qu¸ tr×nh t¹o cùc , tøc lµ chóng ®îc ng©m vµo dung dÞch axit sunfuric lo·ng vµ n¹p vµo dßng ®iÖn nhá. Sau qóa tr×nh nh vËy chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc d¬ng hoµn toµn trë thµnh PbO2 ( mµu g¹ch sÉm ) . Cßn ë c¸c b¶n cùc ©m thanh Pb ( ch× xèp mµu ghi ®¸ ) . Sau ®ã c¸c b¶n cùc ®îc ®em röa , sÊy kh« vµ l¾p r¸p . Nh÷ng b¶n cùc cïng lo¹i ( cïng d¬ng hoÆc cïng ©m ) ®îc hµn vµo vÊu cùc theo dÊu theo sè lîng quy ®Þnh vµ t¹o thµnh khèi b¶n cùc , kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c khèi b¶n cùc trong ph©n phèi ph¶i ®ñ ®Ó chøa mét b¶n cùc kh¸c lo¹i vµ c¸c tÊm c¸ch ®iÖn – tÊm ng¨n . C¸c khèi b¶n cùc vµ tÊm ng¨n ®îc l¾p l¹i thµnh khèi b¶n cùc sao cho c¸c b¶n cùc ©m vµ d¬ng xen kÏ nhau vµ c¸ch ®iÖn cíi nhau b»ng c¸c tÊm ng¨n cã ®éi xèp cao . Trong mçi khèi b¶n cùc sè b¶n cùc ©m , bao giê còng nhiÒu h¬n sè b¶n cùc d¬ng mét b¶n víi môc ®Ých ®Ó sö dông c¸c b¶n cùc d¬ng triÖt ®Ó h¬n vµ gi¶m bít cong vªnh cho c¸c b¶n cùc d¬ng ë hai bªn khi dßng ®iÖn phãng hoÆc n¹p lín . c) TÊm ng¨n :

4

TÊm ng¨n cã t¸c dông chèng chËp m¹ch gi÷a c¸c b¶n cùc d¬ng vµ ©m ®ång thêi ®Ó ®ì chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc bít bÞ bong r¬i ra khi sö dông ¾c quy . C¸c tÊm ng¨n ph¶i lµ chÊt c¸ch ®iÖn , cã ®é xèp thÝch hîp ®Ó kh«ng ng¨n c¶n dung dÞch ®iÖn ph©n thÊm ®Õn c¸c b¶n cùc . Chóng ph¶i bÒn v÷ng cã ®é dÎo , chÞu axit vµ kh«ng chøa c¸c t¹p chÊt cã haÞ , nhÊt lµ s¾t . C¸c tÊm ng¨n hiÖn nay thêng ®îc chÕ t¹o b»ng mipo ( ªb«nit xèp mÞn ) , mipl¸t ( p«liclounnhin xèp mÞn ) , platchipo ( pªclovinhin xèp mÞn ) , p«r«vinhin , pªn«ph¸t hoÆc b«ng thuû tinh ghÐp víi miplat hoÆc gç v.v... CÊu t¹o tÊm ng¨n cã d¹ng h×nh ch÷ nhËt . C¸c tÊm ng¨n b»ng mipo , mipl¸t , pªn«pl¸t thêng dÊy 1,5 ÷ 2,4 mm vµ cã mét mÆt ph¼ng híng vÒ phÝa b¶n cùc ©m cßn mét mÆt cã h×nh sãng hoÆc cã gå híng vÒ phÝa b¶n cùc d¬ng , t¹o ®iÒu kiÖn cho dung dÞch ®iÖn ph©n dÔ lu©n chuyÓn h¬n ®Õn c¸c b¶n cùc d¬ng vµ dung dÞch lu th«ng tèt h¬n . §Ó ®¶m b¶o c¸ch ®iÖn tèt nhÊt , c¸c tÊm ng¨n ®îc lµm réng h¬n so víi c¸c b¶n cùc ®Æc biÖt lµ chiÒu cao . §èi víi c¸c tÊm ng¨n kÕt hîp th× líp b«ng thuû tinh thêng dµy 0,4 ÷ 0,8 mm ghÐp víi tÊm ng¨n mipl¸t t¹o thµnh tÊm ng¨n hai líp hay thêng gäi lµ tÊm ng¨n kÐp . Lo¹i nµy t¨ng ®îc tuæi thä cña ¾c quy nhng ®Æc tÝnh sö dông l¹i kÐm ®i kho¶ng 10% . Trong mét vµi trêng hîp ngêi ta cßn sö dông tÊm ng¨n kÐp b»ng gç vµ líi nhùa

5

d) N¾p , nót vµ cÇu nèi : N¾p lµm b»ng nhùa ªb«nit (®èi víi b×nh lµm b»ng ªb«nit ) vµ b»ng bakªlit ( ®èi víi b×nh b»ng nhùa axphant«pÐc ) . N¾p cã hai lo¹i : 1-Tõng n¾p riªng cho mçi ng¨n ( n¾p ng¨n ) 2-N¾p chung cho c¶ b×nh ( n¾p b×nh ) . Lo¹i nµy kÕt cÊu phøc t¹p nhng ®é kÝn tèt . KÕt cÊu cña lo¹i n¾p ng¨n th«ng dông nhÊt hiÖn nay . C¸c lç bªn ®Ó luån c¸c vÊu cùc cña khèi b¶n cùc ra . Lç cã ren 2 æ gi÷a ®îc gäi lµ lç ®æ , ®Ó dung dÞch ®iÖn ph©n vµo c¸c ng¨n vµ ®Ó kiÓm tra møc dung dÞch ®iÖn ph©n , nhiÖt ®é vµ nång ®é dung dÞch trong ¾c quy . §Ó ®¶m b¶o kÝn tèt , khi chÕ t¹o ngêi ta Ðp c¸c lç bªn cña n¾p nh÷ng èng ch× . Khi hµn nèi c¸c ¾c quy ®¬n víi nhau ®Çu vÊu cùc sÏ ch¶y ra vµ g¾n liÒn víi èng ch× nµy vµ cÇu nèi thµnh mét khèi b¶o ®¶m hoµn toµn kÝn ë chç l¾p r¸p . Lç ®æ ®îc ®Ëy kÝn b»ng nót cã ren ®Ó gi÷ cho dung dÞch ®iÖn ph©n trong b×nh khái bÞ bÈn vµ bÞ s¸nh ra ngoµi . ë nót cã lç nhá ®Ó th«ng khÝ tõ trong b×nh ra ngoµi trêi lóc n¹p ¾c quy . N¾p mét sè lo¹i ¾c quy cã lç th«ng khÝ riªng , n»m s¸t lç ®æ . KÕt cÊu nh vËy rÊt thuËn tiÖn cho viÖc ®iÒu chØnh møc dung dÞch trong b×nh ¾c quy . Trong trêng hîp nµy æ nót kh«ng cã lç khÝ n÷a. e)Dung dÞch ®iÖn ph©n

6

Dung dÞch ®iÖn ph©n trong b×nh ¾c quy lµ dung dÞch axit sunfuric ( H2SO4 ) ®îc pha chÕ tõ axit nguyªn chÊt víi níc cÊt theo nång ®é quy ®Þnh tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn khÝ hËu mïa vµ vËt liÖu lµm tÊm ng¨n . Nång ®é cña ¾c quy cã thÓ tõ 1,21g/cm3 ®Õn 1,31g/cm3 . CÇn nhí r»ng : nång ®é qu¸ cao sÏ chãng háng tÊm ng¨n , chãng háng b¶n cùc , dÔ bÞ sunfat ho¸ trong c¸c b¶n cùc nªn tuæi thä vµ ®iÖn dung cña ¾c quy còng gi¶m dÇn ®i rÊt nhanh . Nång ®é qu¸ thÊp th× ®iÖn dung ®Þnh møc vµ thÕ hiÖu cña ¾c quy gi¶m vµ ë nh÷ng níc xø l¹nh vµo mïa ®«ng dung dÞch dÔ bÞ ®ãng b¨ng . Nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n lu«n thay ®æi theo møc phãng vµ møc n¹p cña ¾c quy . Ngoµi ra cßn phô thuéc vµo nhiÖt ®é cña dung dÞch . Ngêi ta thêng lÊy nhiÖt ®é +15oC lµm mèc ®Ó tiªu chuÈn ho¸ nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n .§Ó x¸c ®Þnh nång ®é ngêi ta dïng tû träng kÕ . Mçi mét ®é chªnh lÖch so víi mèc +15oC ®Òu cho sai sè 0,0007g/cm3 . Do ®ã khi thÊy nhiÖt ®é cña dung dÞch cao h¬n +15oC th× ph¶i céng thªm sai sè vµo kÕt qu¶ ®äc ®îc theo tû träng kÕ cßn nÕu thÊy nhiÖt ®é dung dÞch thÊp h¬n +15oC th× ph¶i trõ ®i . *Nh÷ng chó ý khi pha chÕ dung dÞch ®iÖn ph©n cho ¾c quy axit : (+)Kh«ng ®îc dïng axit cã thµnh phÇn t¹p chÊt cao nh lo¹i axit kü thuËt th«ng thêng vµ níc kh«ng ph¶i lµ níc cÊt v×

7

dïng nh v©þ sÏ lµm t¨ng cêng ®é qu¸ tr×nh tù phãng ®iÖn cña ¾c quy . (+)C¸c dông cô pha chÕ ph¶i lµm b»ng thuû tinh , sø hoÆc chÊt dÎo chÞu axit . Chóng ph¶i s¹ch kh«ng chøa c¸c muèi kho¸ng , dÇu mì vµ c¸c t¹p chÊt v.v.. (+)§Ó ®¶m b¶o an toµn trong khi pha chÕ tuyÖt ®èi kh«ng ®îc ®Ó níc vµo axit ®Æc mµ ph¶i ®æ tõ tõ axit vµo níc vµ dïng que thuû tinh khuÊy ®Òu .

2).Qu¸ tr×nh ho¸ häc trong c¸c ¾c quy axit :
Trong ¾c quy thêng x¶y ra hai qu¸ tr×nh ho¸ häc thuËn nghÞch ®Æc trng lµ qu¸ tr×nh n¹p vµ phãng ®iÖn . -Khi n¹p nhê nguån ®iÖn n¹p mµ ë m¹ch ngoµi c¸c ®iÖn tö “e” chuyÓn ®éng tõ c¸c b¶n cùc ©m ®Õn c¸c b¶n cùc d¬ng - ®ã lµ dßng ®iÖn n¹o In . -Khi phãng ®iªn díi t¸c ®éng cña søc ®iÖn ®éng riªng cña ¾c quy c¸c ®iÖn tö sÏ chuyÓn ®éng theo híng ngîc l¹i ( tõ d¬ng ®Õn ©m vµ t¹o thµnh dßng ®iÖn phãng Ip . -Khi ¾c quy ®· n¹p no , chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc d¬ng lµ PbO2 cßn ë c¸c b¶n cùc ©m lµ ch× xèp Pb , khi phãng ®iÖn c¸c chÊt t¸c dông ë hai b¶n cùc ®Òu trë thµnh sunfat ch× PbSO4 cã d¹ng tinh thÓ nhá . C¸c qu¸ tr×nh ho¸ häc x¶y ra trong ¾c quy cã thÓ viÕt mét c¸ch v¾n t¾t nh sau : Trªn b¶n cùc d¬ng :
phãng PbO2 + 3H+ + HSO4- +2e n¹p 8 PbSO4 + 2H2O

Trªn b¶n cùc ©m : phãng Pb + HSO4 n¹p PbSO4 + 2e + 2H

ë d¹ng tæng qu¸t , cã thÓ ®Æc trng c¸c qóa tr×nh trªn b»ng c¸ch lËp b¶ng :
Tr¹ng th¸i B¶n cùc Dung dÞch cña ¾c quy d¬ng ®iÖn ph©n §· ®îc n¹p no PbO2 2H2SO4 (oxit ch× ) (axit sufuric ) B¶n cùc ©m Pb (Ch× nguyªn chÊt )

xèp

PbSO4 §· phãng hÕt (Sunphat ®iÖn ch× tinh 2H2SO4 thÓ nhá) ( Níc )

PbSO4 (Sunfat ch× tinh thÓ nhá )

Nh vËy khi phãng ®iÖn axÝt sunfuric bÞ hÊp thô ®Ó t¹o thµnh sunfat cßn níc bÞ ph©n ho¸ ra , do ®ã nång ®é cña dung dÞch gi¶m ®i . Khi n¹p ®iÖn th× ngîc l¹i , nhê hÊp thô níc vµ t¸i sinh ra axit sufuric nªn nång ®é cña dung dÞch t¨ng lªn . Sù thay ®æi nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n khi phãng vµ n¹p lµ mét trong nh÷ng dÊu hiÖu ®Ó x¸c ®Þnh møc phãng ®iÖn cña ¾c quy trong sö dông .

3) .C¸c ®Æc tÝnh cña ¾c quy axit
Mçi ng¨n cña b×nh ¾c quy lµ mét ¾c quy ®¬n cã ®Çy ®ñ c¸c tÝnh chÊt ®Æc trng cho c¶ b×nh .Së dÜ ngêi ta

9

nèi tiÕp nhiÒu ng¨n l¹i thµnh b×nh ¾c quy lµ ®Ó t¨ng thÕ hiÖu cña b×nh ¾c quy ®Õn mét gÝa trÞ ®Þnh møc nµo ®ã nh 6V , 12V ch¼ng h¹n . Do ®ã khi nghiªn cøu ®Æc tÝnh cña b×nh ¾c quy ta chØ cÇn kh¶o s¸t mét ¾c quy ®¬n lµ ®ñ . a) Søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy axit Søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy axit phô thuéc chñ yÕu vµo ®iÖn thÕ trªn c¸c cùc , tøc lµ phô thuéc vµo ®Æc tÝnh lý ho¸ cña vËt liÖu ®Ó lµm c¸c b¶n cùc vµ c¸c dung dÞch ®iÖn ph©n mµ kh«ng phô thuéc vµo kÝch thíc cña c¸c b¶n cùc Søc ®iÖn ®éng cßn phô thuéc vµo nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n vµ cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc mét c¸ch kh¸ chÝnh x¸c b»ng c«ng thøc thùc nghiÖm sau : Eo = 0,85 + ρ (V) +)Eo : Søc ®iªn ®éng cña ¾c quy ®¬n . Søc ®iÖn ®éng tÜnh ®o trong trêng hîp ¾c quy kh«ng phãng ®iÖn vµ b»ng v«n kÕ ®Æc biÖt . +)ρ : Nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n kh«ng lÊy theo ®¬n vÞ g/cm3 mµ tÝnh b»ng V quy vÒ +15oC Nh vËy , ®èi víi c¸c ¾c quy axit cã nång ®é dung dÞch thay ®æi trong kho¶ng 1,12 ÷ 1,29 g/cm3 ,søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy còng t¨ng nhng nång ®é cña dung dÞch kh«ng thÓ t¨ng hoÆc gi¶m qu¸ nh ®· nãi ë trªn . Thùc tÕ cho thÊy r»ng ¾c quy lµm viÖc kh¸ tèt khi nång ®é dung dÞch ®iÖn ph©n b»ng 1,23 ÷1,29 g/cm3 cßn ë nø¬c ta tèt nhÊt lµ 1,23÷ 1,26 g/cm3
10

Ngoµi ra , søc ®iÖn ®éng cßn phô thuéc vµo nhiÖt ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n n÷a VD: NhiÖt ®é thay ®æi tõ 20oC ÷- 40oC th× søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy ®¬n gi¶m tõ 2,12 V ®Õn 2,096 V . b) C¸c ®Æc tÝnh phãng vµ n¹p cña ¾c quy +)§Æc tÝnh phãng ®iÖn :

§iÓm cuèi cña qu¸ tr×nh phãng

Eaq Eo
A(1,70V)

ΔE

Ip=5,4 t(h)

Khi phãng b»ng mét dßng ®iÖn Ip kh«ng ®æi th× nång ®é dung dÞch gi¶m theo ®êng th¼ng v× sè lîng chÊt t¸c dông tham gia ph¶n øng vµ axit sunfuric ®îc thay thÕ b»ng níc trong mçi gi©y ®Òu b»ng nhau . Nång ®é ban

11

®Çu gi¶ sö b»ng 1,27 g/cm3 , cßn nång ®é cuèi cïng phô thuéc vµo sè lîng axit sunfuric tiªu tèn trong thêi gian phãng vµ tr÷ lîng dung dÞch trong b×nh tøc lµ phô thuéc vµo kÕt cÊu cña b×nh ¾c quy . §êng ®Æc tÝnh cña søc ®iÖn ®éng tÜnh Eo tÝnh theo Eo = 0,85 + S còng cã d¹ng nh S nhng nÕu tÝnh gi¸ trÞ thùc tÕ cña søc ®iÖn ®éng Eqq = Hp +Ip Rqq th× søc ®iÖn ®éng Eqq sÏ nhá h¬n søc ®iÖn ®éng Eo mét lîng b»ng ΔE Raq - §iÖn trë trong cña ¾c quy Ip – Cêng ®é dßng ®iÖn phãng Up – ThÕ ®iÖn cña ¾c quy trong qu¸ tr×nh phãng ΔE – Møc chªnh lÖch søc ®iÖn ®éng trong qu¸ tr×nh phãng hoÆc n¹p Së dÜ cã sù chªnh lÖch gi÷a Eqq vµ Eo lµ v× trong qu¸ tr×nh phãng ®iÖn nång ®é dung dÞch chøa trong chÊt t¸c dông cña b¶n cùc bÞ gi¶m ®i do tèc ®é khuÕch t¸n dung dÞch ®Õn c¸c b¶n cùc chËm , lµm cho nång ®é dung dÞch thùc tÕ ë trong lßng b¶n cùc lu«n thÊp h¬n nång ®é dung dÞch chung trong tõng ng¨n . NÕu m¹ch ngoµi cña ¾c quy hë ( kh«ng phãng ®iÖn ) th× do khuÕch t¸n mµ nång ®é dung dÞch trong chÊt t¸c dông vµ nång ®é dung dÞch chung ë mçi ng¨n sÏ c©n b»ng nhau vµ thÕ hiÖu cña ¾c quy còng sÏ b»ng søc ®iÖn ®éng tÜnh Eo . Søc ®iÖn ®éng thùc tÕ Eqq vµ Up trong qu¸ tr×nh phãng ®iÖn thay ®æi theo quy luËt phøc t¹p .

12

Ta cã thÓ ph©n tÝch kü h¬n qu¸ tr×nh phãng ®iÖn theo ®Æc tÝnh trªn nh sau : sau khi ®ãng m¹ch phô t¶i R cho ¾c quy phãng ®iÖn do ph¶n øng ho¸ häc mµ nång ®é chung bÞ gi¶m ®i , x¶y ra sù chªnh lÖch vÒ nång ®é t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc khuÕch t¸n líp dung dÞch míi vµo b¶n cùc , Nång ®é trong c¸c b¶n cùc ngµy cµng gi¶m ®i , th× sù chªnh lÖch nång ®é vµ sè lîng dung dÞch khuÕch t¸n vµo trong c¸c b¶n cùc ngµy cµng t¨ng . Qu¸ trinh nµy tiÕp tôc cho ®Õn khi cã sù c©n b»ng sè lîng axit tiªu tèn trong ph¶n øng phãng ®iÖn . ΔE lµ hËu qu¶ cña qu¸ tr×nh ®ã . Qóa tr×nh phãng ®iÖn chØ thùc hiÖn ®Õn ®iÓm A v× sau ®iÓm nµy thÕ hiÖu cña ¾c quy sÏ gi¶m ®i rÊt nhanh .ThÕ hiÖu cña ¾c quy øng víi ®iÓm nµy ®îc gäi lµ thÕ hiÖu phãng cuèi cïng . Khi thÕ hiÖu ¾c quy gi¶m ®Õn thÕ hiÖu phãng cuèi cïng th× ngêi ta th× ngêi ta coi lµ ¾c quy ®· bÞ phãng hÕt ®iÖn . +)§Æc tÝnh n¹p cña ¾c quy

( §Æc tÝnh n¹p víi dßng ®iÖn kh«ng ®æi vµ n¹p mét nÊc ) H×nh trªn miªu t¶ n¹p b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®æi . Nång ®é dung dÞch n¹p t¨ng theo quy luËt ®êng th¼ng tõ 1,11 g/cm3 ®Õn 1,27 g/cm3 ë cuèi qu¸ tr×nh n¹p . ThÕ hiÖu trªn c¸c cùc cña ¾c quy khi n¹p Un vµ Uaq thay ®æi theo

13

quy luËt ngîc víi khi phãng ®iÖn vµ còng ®îc gi¶i thÝch b»ng hiÖn tîng khuÕch t¸n dung dÞch . Khi n¹p ®iÖn , trong lßng c¸c b¶n cùc t¹o thµnh axit sunfuric vµ nång ®é dung dÞch chøa trong c¸c b¶n cùc trë nªn ®Ëm ®Æc h¬n nång ®é dung dÞch chung m do ®ã Eqq khi n¹p lín h¬n Eo mét lîng b»ng ΔE ,cßn thÕ hiÖu cña ¾c quy khi n¹p b»ng : Un = Eqq + In - Raq ë cuèi qu¸ tr×nh n¹p søc ®iÖn ®éng vµ thÕ hiÖu Un t¨ng lªn kh¸ nhanh cïng víi c¸c bät khÝ ®îc t¹o thµnh trong ¾c quy . Khi qu¸ tr×nh n¹p kÕt thóc vµ chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc ®· trë l¹i tr¹ng th¸i ban ®Çu th× dßng ®iÖn n¹p In coi nh thõa . Nã chØ ®iÖn ph©n níc thµnh oxy vµ hy®r« vµ tho¸t ra díi d¹ng c¸c bät khÝ . HiÖn tîng nµy gäi lµ sù s«i cña ¾c quy vµ ®ã lµ dÊu hiÖu cuèi qu¸ tr×nh n¹p . Trong khi ®iÖn ph©n níc , c¸c Ion H+ tiÕn tíi c¸c b¶n cùc ©m , chóng bÞ trung hoµ mét Ýt ( tøc lµ liªn kÕt víi c¸c ®iÖn tö trong c¸c b¶n cùc ©m ®Ó thµnh nguyªn tö khÝ hy®r« ) cßn phÇn lín dån lai quanh b¶n cùc ©m vµ t¹o nªn mét ®iÖn thÕ phô kho¶ng 0,33 V . §ã chÝnh lµ nguyªn nh©n g©y nªn sù t¨ng thÕ ë cuèi qu¸ tr×nh n¹p . Sù s«i b¾t ®Çu trong ¾c quy khi hiÖu ®iÖn thÕ ë mçi ¾c quy ®¬n t¨ng tíi 2,4 V råi ngay sau ®ã thÕ hiÖu t¨ng vät vµ ®Õn khi ®· ®¹t gi¸ trÞ tËn cïng 2,70 V th× ngõng t¨ng ( ®iÓm B trªn h×nh trªn ) . §iÓm nµy thùc chÊt ®· lµ ®iÓm cuèi qu¸ tr×nh n¹p vµ cã thÓ kÕt thóc n¹p ë ®©y , nhng th-

14

êng ngêi ta ph¶i tiÕp tôc n¹p kháang 3h n÷a , khi thÊy r»ng suèt trong thêi gian ®ã thÕ hiÖu vµ nång ®é ¾c quy kh«ng thay ®æi th× míi tin ch¾c lµ ¾c quy ®· ®îc n¹p no . Sau khi ng¾t dßng ®iÖn n¹p ,thÕ hiÖu cña ¾c quy sôt h¼n xuèng b»ng Eaq vµ sau mét kho¶ng thêi gian “nghØ” ( tøc lµ khi ®· c©n b»ng nång ®é dung dÞch vµ ®· tho¸t hÕt bät khÝ ) nã gi¶m tèi ®a søc ®iÖn ®éng tÜnh cho ®Õn gÝa trÞ Eo = 2,11V÷ 1,12 V øng víi ¾c quy ®· ®îc n¹p no . Nh vËy nh÷ng dÊu hiÖu biÓu thÞ mèc cuèi cïng cña qu¸ tr×nh n¹p lµ : <1> ThÕ hiÖu vµ nång ®é dung dÞch cña ¾c quy ngõng t¨ng vµ chóng kh«ng thay ®æi trong 3 giê liÒn . <2> Cã sù s«i m¹nh trong tÊt c¶ c¸c ng¨n . §iÖn lîng cung cÊp cho ¾c quy khi n¹p Qn tÝnh b»ng Qn=In.tn trong ®ã tn tÝnh ®Õn B . Trong khi ¾c quy lµm viÖc do cã tæn hao vÒ nhiÖt vµ cho qu¸ tr×nh ph¶n øng ho¸ häc kh«ng hoµn l¹i nªn khi n¹p ph¶i cung cÊp cho ¾c quy mét ®iÖn lîng nhiÒu h¬n lîng nã cã thÓ s¶n sinh ra khi phãng ®iÖn . Ngoµi ra , do ph¶i tiªu tèn n¨ng lîng cho viÖc ®iÖn ph©n H2O trong 3 giê nªn khi n¹p ®iÖn lîng cung cÊp cho ¾c quy cÇn ph¶i lín h¬n ®iÖn dung Q thu ®îc trong qu¸ tr×nh phãng kho¶ng 10 ÷ 15 % n÷a .

4).C¸c ph¬ng ph¸p n¹p ®iÖn cho ¾c quy
§Ó n¹p ®iÖn cho ¾c quy ngêi ta sö dông hai ph¬ng ph¸p c¬ b¶n sau : a) N¹p b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®«Ø :
15

Theo c¸ch n¹p nµy dßng ®iÖn n¹p thêng ®îc gi÷ ë mét trÞ sè kh«ng ®æi trong suèt thêi gian n¹p ( n¹p mét nÊc ) . Trong trêng hîp n¹p v«i cho phÐp n¹p hai nÊc tøc lµ ®îc thay ®æi cêng ®é dßng ®iÖn mét lÇn . V× dßng ®iÖn n¹p I n =
U n − E aq Raq

mµ Eaq trong khi n¹p t¨ng

dÇn nªn , nªn muèn gi÷ cho In = const , trong qu¸ tr×nh n¹p ph¶i t¨ng dÇn thÕ hiÖu n¹p Un . §Ó thùc hiÖn ®îc viÖc nµy nguån ®iÖn n¹p ph¶i cã nhiÒu nÊc ®iÖn thÕ , nÕu kh«ng ph¶i m¾c thªm mét biÕn trë nèi tiÕp víi ¾c quy .

NÕu tiÕn hµnh n¹p 2 nÊc th× nÊc thø nhÊt kÕt thóc khi thÕ hiÖu cña mçi ¾c quy ®¬n ®Æt 2,4V ( b¾t ®Çu sñi bät khÝ trong ¾c quy ) sau ®ã chuyÓn sang nÊc thø hai víi cêng ®é dßng ®iÖn n¹p gi¶m ®i vµ kÕt qu¸ tr×nh n¹p ë cuèi nÊc nµy . Theo ph¬ng ph¸p nµy , tÊt c¶ ¾c quy ( kh«ng lÖ thuéc vµo thÕ hiÖu ®Þnh møc ) ®îc m¾c nèi tiÕp víi nhau vµ chØ cÇn ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn : tæng sè c¸c ¾c quy ®¬n trong m¹ch n¹p kh«ng vît qu¸ gi¸ trÞ Ung/2,7 ( Ung lµ thÕ hiÖu cña nguån n¹p hoÆc thiÕt bÞ n¹p ®iÖn ) . Mét ®iÒu kiÖn n÷a còng nªn ®¶m b¶o lµ tÊt c¶ c¸c ¾c quy ph¶i cã ®iÖn dung
16

nh nhau nÕu kh«ng sÏ ph¶i chän cêng ®é dßng ®iÖn n¹p theo ¾c quy cã ®iÖn dung nhá nhÊt v× vËy ¾c quy cã ®iÖn dung lín sÏ ph¶i n¹p rÊt l©u . V× thÕ hiÖu cña mçi ¾c quy ®¬n lóc b¾t ®Çu n¹p chØ b»ng 2,0 V nªn muèn khö ®iÖn ¸p d biÕn trë ph¶i cã ®iÖn trë
R= U ng − 2 N aq In

Naq: tæng sè ¾c quy ®¬n khi nèi tiÕp nhau trong m¹ch n¹p N¹p b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®æi lµ ph¬ng ph¸p n¹p chñ yÕu vµ tæng qu¸t nhÊt , trong ®ã n¹p mét nÊc lµ c¬ b¶n , cßn n¹p hai nÊc chØ ¸p dông khi cÇn rót ng¾n thêi gian n¹p . Ph¬ng ph¸p nµy cho tuú ý chän cêng ®é dßng ®iÖn n¹p cho thÝch hîp víi tõng lo¹i ¾c quy . TÊt c¶ c¸c ¾c quy míi tríc khi ®em vµo sö dông nãi chung ®Òu ph¶i tr¶i qua c¸ch n¹p nµy . Nhîc ®iÓm cña ph¬ng ph¸p nµy lµ thêi gian kÐo dµi vµ ph¶i thêng xuyªn theo dâi , ®iÒu chØnh cêng ®é dßng ®iÖn n¹p. b)N¹p b»ng ph¬ng ph¸p thÕ hiÖu kh«ng ®æi : Trong c¸ch n¹p nµy tÊt c¶ c¸c ¾c quy ®îc m¾c song song víi nguån ®iÖn n¹p ( m¸y ph¸t ®iÖn , m¸y n¹p riªng ) vµ ®¶m b¶o thÕ hiÖu cña nguån b»ng 2,3 ÷2,5 V trªn c¸c ¾c quy ®¬n . §Ó cã thÕ n¹p mét lóc c¸c ¾c quy 6V vµ 12 V ngêi ta lËp m¹ng 3 d©y 2x7,0 V hoÆc 2x7,5V .

17

ThÕ hiÖu cña nguån n¹p ph¶i ®îc gi÷ æn ®Þnh víi ®é chÝnh x¸c ®Õn 3% ®îc theo dâi b»ng c¸c v«n kÕ .
In = U n − E aq Raq

lóc ®Çu sÏ rÊt lín sau ®ã khi Eaq t¨ng dÇn th× In

gi¶m ®i kh¸ nhanh . +)¦u: Cã thêi gian n¹p ng¾n , Ýt tèn c«ng => n¹p bæ sung . +)Nhîc : Kh«ng n¹p no ®îc , cã h¹i cho tuæi thä cña ¾c quy .

B)Tæng quan vÒ UPS

UPS (Uniterruptible Power Supply) lµ bé nguån liªn tôc.Víi kü thuËt t¬ng tù chÊt lîng ®iÖn chØ bao gåm 2 chØ tiªu quan träng nhÊt lµ ®iÖn ¸p vµ tÇn sè. Vµo cuèi thÕ kû thø 20, ®é tin cËy cung cÊp ®iÖn cña c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn vµo kho¶ng 99.9%. §iÒu nµy qui ra thêi gian mÊt ®iÖn trong 1 n¨m lµ 8h, phæ biÕn díi d¹ng mÊt 1 vµi phót. Thêi lîng mÊt ®iÖn nh vËy kh«ng quan träng l¾m víi hÖ thèng chiÕu s¸ng hoÆc hÖ thèng ®iÖn c¬.

18

§èi víi hÖ thèng kü thuËt sè, vÊn ®Ò kh«ng ®¬n gi¶n nh vËy.§é tin cËy cung cÊp ®iÖn cña c¸c hÖ thèng cã m¸y tÝnh c«ng nghiÖp cÇn ph¶i t¨ng lªn rÊt nhiÒu v× mÊt ®iÖn dï chØ trong 1 vµi mili gi©y cã nguy c¬ mÊt hÕt th«ng tin hoÆc lµm rèi lo¹n qu¸ tr×nh trao ®æi d÷ liÖu m¸y tÝnh ; yªu cÇu hÖ thèng kü thuËt sè ph¶i khëi ®éng l¹i. Ngµy nay, yªu cÇu ®é tin cËy cung cÊp ®iÖn lªn tíi 10 con sè 9 nghÜa lµ 99.909999999%! • C¸c øng dông cña UPS. • Ngµy nay UPS ®îc øng dông rÊt réng r·i nh trong y häc c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö y sinh, trong c¸c phßng mæ (scanner, ®iÖn t©m ®å, thËn nh©n t¹o ...). • Trong ng©n hµng: m¸y rót tiÒn, thÞ trêng trøng kho¸n... • Trong ngµnh th«ng tin liªn l¹c( ®iÖn tho¹i, truyÒn h×nh, fax)... • §Æc biÖt c¸c hÖ thèng ®o lêng ®iÒu khiÓn hiÖn ®¹i nh c¸c bé logic lËp tr×nh PLC, c¸c bé ®iÒu khiÓn gi¸m s¸t vµ thu nhËp d÷ liÖu Scada, c¸c m¸y tÝnh c«ng nghiÖp, c¸c d©y chuyÒn s¶n xuÊt tù ®éng. • S¬ ®å khèi cña UPS.

HTCC 1 T¶i ChØnh l­u/ N¹p HTCC 2 19 Ac qui NghÞch l­ u

*)C¸c chÕ ®é vËn hµnh cña UPS ViÖc vËn hµnh UPS theo c¸c chÕ ®é kh¸c nhau tuú theo t×nh tr¹ng nguån vµ t¶i.B×nh thêng t¶i ®îc cung cÊp tõ hÖ thèng cung cÊp 1(HTCC1); ¸cqui lu«n ®îc n¹p tõ hÖ thèng cung cÊp 2(HTCC 2). Khi x¶y ra sù cè líi cung cÊp, t¶i ®îc cÊp ®iÖn tõ acqui qua bé nghÞch lu. S¬ ®å khèi chi tiÕt:
BiÕn ¸p vµo ChØnh lu NghÞch lu BiÕn ¸p ra Läc

Ac qui

Nguån cho

§KCL

Nguån cho

§KNL

®kNL

®kCL 2. NhiÖm vô thiÕt kÕ phÇn chØnh lu víi tham sè. • • • • §iÖn ¸p nguån 220 VAC ± 10%; f = 50 Hz. C«ng suÊt 15 kVA ± 1%. §iÖn ¸p ra 220 VAC ± 1%. Acqui axÝt lo¹i kÝn. +Thêi gian lu ®iÖn 10 phót.

20

ThiÕt kÕ vµ tÝnh to¸n m¹ch lùc 1)TÝnh dung lîng acqui - Víi yªu cÇu c«ng suÊt P = 15kW. - Thêi gian liªn ®iÖn lµ 10’=1/ 6 h. ⇒Chän 18 b×nh acqui 12V( 18*12V ). Gi¶ sö khi phãng ®iÖn ¸p trªn b×nh acqui lµ ®Çy. V× 18 b×nh lµ m¾c nèi tiÕp nªn:
⇒ U = 18 *12 = 216(V )

Ch¬ng II:

Dßng ®iÖn phãng cña acqui:
P 15 * 10 3 Ip = = = 69.4( A) U 216

Dung lîng cña acqui lµ:
Att = I p t = 69.4 * 1 = 11.57( Ah) 6

Trong thùc tÕ kh«ng cho acqui phãng qu¸ møc, nÕu kh«ng nh÷ng h¹t sunph¸t ch× nhá sÏ b¸m vµo chÊt h÷u hiÖu thµnh nh÷ng h¹t kÕt tinh cã néi trë lín, khi n¹p ®iÖn rÊt khã kh«i phôc nh cò. Trong trêng hîp nµy, ®Ó ®¶m b¶o tuæi thä cho acqui, ph¶i chän t¨ng dung lîng lín h¬n gÊp 4 lÇn so víi tÝnh to¸n.
Athucte = 4 * Att = 4 * 11.57 = 46.28( Ah)

21

⇒Chän acqui cã dung lîng 50 Ah. Chän dßng n¹p lµ I n =10%A= 5A( trong 10h). §iÖn ¸p ®Æt lªn acqui lóc n¹p no lµ: 2.7*6*18=291.6(V) 2. TÝnh chän van. Víi sè liÖu ban ®Çu P=15 kW. §Ó chän van ph¶i dùa vµo chÕ ®é lµm viÖc nÆng nÒ nhÊt mµ van ph¶i chÞu. *)TÝnh U ng max : Van ph¶i chÞu ®iÖn ¸p nÆng nÒ nhÊt khi n¹p no
⇒ U ng max = 291.6(V )

Dßng ®iÖn trung b×nh lín nhÊt:
I tbv max = Id 5 = ≈ 1.7( A) 3 3

Thùc tÕ ph¶i chän van chÞu ®îc hÖ sè qu¸ ¸p k u =1.6 vµ hÖ sè qu¸ dßng k i =1.2 §iÖn ¸p ngîc:
U ng = k u * U ng max = 291.6 * 1.6 = 466.56(V )

Dßng ®iÖn van:
I v = k i * I tbv max = 1.2 * 1.7 = 2.04( A)

Chän van cã chÕ ®é lµm m¸t: Van cã ®iÒu kiÖn lµm m¸t b»ng kh«ng khÝ cã c¸nh t¶n nhiÖt lµ 25%, dïng qu¹t lµ 30 ÷ 35%, t¶n nhiÖt b»ng níc lµ 80%, ë ®©y van dÉn dßng kh«ng lín l¾m nªn chän ph¬ng

22

ph¸p t¶n nhiÖt b»ng c¸nh t¶n nhiÖt cho ®ì phøc t¹p vµ tèn kÐm.
Iv = 2.04 = 8.16( A) 0.25

Tõ c¸c th«ng sè tÝnh to¸n, chän lo¹i thyristor 50RIF60W20 cã c¸c th«ng sè sau: - §iÖn ¸p ngîc cùc ®¹i: U n = 600A. -Dßng ®iÖn lµm viÖc cùc ®¹i: I dm = 50A. -Dßng ®iÖn ®Ønh cùc ®¹i: I pik = 1000 A . -Dßng ®iÖn xung ®iÒu khiÓn: I g =150 mA. -§iÖn ¸p xung ®iÒu khiÓn: U g = 3 V. -Dßng ®iÖn rß: I r =15 mA. -Dßng ®iÖn tù gi÷: I h = 200mA. -Sôt ¸p trªn thyristor ë tr¹ng th¸i dÉn: ∆U = 2V -§¹o hµm ®iÖn ¸p:
dU = 500V / s. dt

-Thêi gian chuyÓn m¹ch : t cm = 15µs . -NhiÖt ®é lµm viÖc cùc ®¹i: T max =125 0 C. 3)B¶o vÖ van a) B¶o vÖ qu¸ dßng ®iÖn cho van. Aptomat dïng ®Ó ®ãng c¾t m¹ch ®éng lùc, tñ ®éng lùc, b¶o vÖ khi qu¸ t¶i vµ ng¾n m¹ch thyristor, ng¾n m¹ch ®Çu ra bé biÕn ®æi, ng¾n m¹ch thø cÊp m¸y biÕn ¸p, ng¾n m¹ch ë chÕ ®é nghÞch lu. Chän 1 aptomat cã:
I dm = 1.1I hd = 1.1 * 3I 1 = 1.1 * 3 * 1.5 = 2.85( A)

23

U dm =220V Cã 3 tiÕp ®iÓm chÝnh, cã thÓ ®ãng c¾t b»ng tay hoÆc b»ng nam ch©m ®iÖn. ChØ ®inh dßng ng¾n m¹ch
I nm = 2.5I hd = 2.5 * 2.59 = 6.5( A)

Dßng qu¸ t¶i
I qt = 1.5 I hd = 1.5 * 2.59 = 3.9( A)

CÇu dao dïng ®Ó t¹o khe hë an toµn khi söa ch÷a hÖ truyÒn ®éng, chän cÇu dao cã dßng ®Þnh møc
I cd = 1.1 3I 1 = 2.86( A)

Dïng d©y ch¶y t¸c ®éng nhanh ®Ó b¶o vÖ ng¾n m¹ch c¸c thyristor, ng¾n m¹ch ®Çu ra cña bé nghÞch lu. Nhãm 1 c©ï ch× : dßng ®iÖn ®Þnh møc d©y ch¶y nhãm 1 cÇu ch×
I1cc = 1.1* I 2 = 1.1* 4.08 = 4.488( A )

Nhãm 2 c©ï ch× : dßng ®iÖn ®Þnh møc d©y ch¶y nhãm cÇu ch×
I 2 cc = 1.1 * I v = 1.1 *1.7 = 1.87( A)

Nhãm 3 c©ï ch× : dßng ®iÖn ®Þnh møc d©y ch¶y nhãm 3 cÇu ch×
I 3cc = 1.1 * I d = 1.1 * 5 = 5.5( A)

VËy chän cÇu ch¶y nhãm - nhãm 1 cÇu ch×: lo¹i 5(A) - nhãm 2 cÇu ch×: lo¹i 2(A) - nhãm 3 cÇu ch×: lo¹i 6(A) b)B¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p cho van
24

B¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p do qu¸ tr×nh ®ãng c¾t c¸c thyristor ®îc thùc hiÖn ®îc b»ng c¸ch m¾c R-C song song víi T. Khi cã sù chuyÓn m¹ch, c¸c ®iÖn tÝch tô trong c¸c líp b¸n dÉn phãng ra ngoµi t¹o dßng ®iÖn ngîc trong kho¶ng thêi gian ng¾n. Sù biÕn thiªn nhanh chãng cña dßng ®iÖn ngîc g©y ra søc ®iÖn ®éng c¶m øng rÊt lín trong c¸c ®iÖn c¶m lµm cho qu¸ ®iÖn ¸p gi÷a anèt vµ catèt cña thyristor. Khi cã m¹ch R-C m¾c song song víi thyristor t¹o ra vßng phãng ®iÖn trong qu¸ tr×nh chuyÓn m¹ch nªn thyristor kh«ng bÞ qu¸ ®iÖn ¸p. 4.)TÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p chØnh lu -Chän m¸y biÕn ¸p 3 pha 3 trô s¬ ®å ®Çu d©y ∆ / Y lµm m¸t b»ng kh«ng khÝ tù nhiªn. -TÝnh c¸c th«ng sè c¬ b¶n. 1.C«ng suÊt biÓu kiÕn cña m¸y biÕn ¸p TÝnh cho chÕ ®é lµm viÖc nÆng nÒ nhÊt cña m¸y biÕn ¸p. U d max =291.6(V) I d max =5A
U2 =

πU d max π 291.6 = = 124.6(V ) 3 6 3 6
2 2 =5 = 4.08( A) 3 3

I2 = Id

⇒ P2 = 3U 2 * I 2 = 3 *124.6 * 4.08 = 1525.8 (W)

LÊy hiªu suÊt η = 0.85
S = ks P2 1525.8 = 1.05 * = 1884.81(VA) η 0.85

2. §iÖn ¸p pha s¬ cÊp MBA: U 1 = 380(V )
25

3. §iÖn ¸p pha thø cÊp MBA Ph¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p khi t¶i:
U do cos α min = U d + 2∆U v + ∆U dn + ∆U ba

Trong ®ã:
α min =10 0 gãc dù tr÷ khi cã suy gi¶m ®iÖn ¸p líi.
∆U = 2V sôt ¸p trªn thyristor.

∆U dn = 0 sôt ¸p trªn d©y nèi. ∆U ba = ∆U r + ∆U x : sôt ¸p trªn ®iÖn trë vµ d©y kh¸ng MBA.

Chän s¬ bé: ∆U ba = 6%U d = 0.06 * 291.6 = 17.5(V ) Tõ ph¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p khi cã t¶i, cã :
U do = U d + 2∆U V + ∆U dn + 2∆U ba 291.6 + 2 * 2 + 0 + 17.5 = = 317.9(V ) cos α min cos10 0

§iÖn ¸p pha thø cÊp MBA:
U2 = U do 317.9 = = 135.8(V ) k tt 3 6 /π 2 I d = 4.08( A) 3

4. Dßng ®iÖn hiÖu dông thø cÊp MBA: I 2 = 5. Dßng ®iÖn hiÖu dông s¬ cÊp MBA
I 1 = k ba I 2 = 135.8 4.08 = 1.5( A) 380

6. TiÕt diÖn s¬ bé trô:
QFe = K Q S ba m* f

K Q : hÖ sè phô thuéc vµo ph¬ng thøc lµm m¸t, lÊy K Q =6. m: sè trô cña biÕn ¸p, m=3. f: tÇn sè nguån ®iÖn xoay chiÒu, f=50 Hz.

26

Thay sè:
QFe = K Q S ba 1884.81 = 6* = 21.3(cm 2 ) m* f 3 * 50

7. §êng kÝnh trô:
d= 4QFe = Π 4 * 21.3 = 5.2(cm) Π

ChuÈn ho¸ ®êng kÝnh trô theo tiªu chuÈn ( b¶ng 4.2a-Phô lôc s¸ch thiÕt kÕ m¸y biÕn ¸p - Phan Tö Thô) : d = 8 cm. 8. Chän lo¹i thÐp , c¸c l¸ thÐp cã ®é dµy 0.5 mm. Chän s¬ bé mËt ®é tõ c¶m trong trô B T =1(T). 9. Chän tØ sè m= =2.3 ⇒ h=m*d=2.3*8=18.4(cm). (Th«ng thêng m=2 ÷ 2.5) Chän chiÒu cao trô h =19 cm. TÝnh to¸n d©y quÊn: 10. Sè vßng d©y mçi pha s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p:
W1 = U1 380 = = 804(vong ) 4.44 fQ Fe BT 4.44 * 50 * 21.3 * 10 −4 * 1 h d

11. Sè vßng d©y mçi pha thø cÊp cña m¸y biÕn ¸p:
W2 = U2 135.8 * 804 = 289(vong ) W1 = U1 380

12. Chän s¬ bé mËt ®é dßng ®iÖn trong m¸y biÕn ¸p. Víi d©y dÉn b»ng ®ång, m¸y biÕn ¸p kh« chän
J 1 = J 2 = 2.75( A / mm 2 )

13. TiÕt diÖn d©y dÉn s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p.
S1 = I1 1.5 = = 0.54( mm 2 ) J 1 2.75

27

Chän d©y dÉn cã tiÕt diÖn trßn vµ cã c¸ch ®iÖn.( B¶ng 20 thiÕt kÕ m¸y ®iÖn-Phan Tö Thô). Chän d©y dÉn ®ång Π B cã tiÕt diÖn 0.5809(mm 2 ); ®êng kÝnh d=0.86(mm); ®êng kÝnh kÓ c¶ c¸ch ®iÖn D=0.95(mm). 14. TiÕt diÖn d©y dÉn thø cÊp m¸y biÕn ¸p.
S2 = I 2 4.08 = = 1.48( mm 2 ) J 2 2.75

Chän d©y ®ång cã tiÕt diÖn trßn, c¸ch ®iÖn 2 phÝa 2 δ =0.3 mm. Chän d©y ®ång ΠB cã tiÕt diÖn 1.5394 mm 2 ; ®êng kÝnh d=1.4(mm) ®êng kÝnh kÓ c¶ c¸ch ®iÖn D =1.9(mm). KÕt cÊu d©y quÊn s¬ cÊp. Thùc hiÖn d©y quÊn ®ång t©m theo chiÒu däc trô. 15.TÝnh s¬ bé vßng d©y trªn 1 líp cña d©y quÊn s¬ cÊp.
W1.1 = h − 2hg ke d

k e : hÖ sè Ðp chÆt k e =0.95. h: chiÒu cao cña trô. hg: kho¶ng c¸ch tõ g«ng ®Õn cuén d©y s¬ cÊp. d: ®êng kÝnh d©y. Chän s¬ bé kho¶ng c¸ch c¸ch ®iÖn ®Õn g«ng: hg=1.5 cm.
W1.1 = h − 2hg 19 − 21.5 ke = * 0.95 = 160(vong ) d 0.095

16. TÝnh s¬ bé sè líp d©y ë cuén s¬ cÊp.
n1.1 = W1 804 = = 5(lop ) W1.1 160 28

Chän n 1.1 = 17. ChiÒu cao thùc tÕ cña cuén s¬ cÊp
h1 = W1.1 * d 160 * 0.095 = = 16(cm) ke 0.95

18. Chän èng quÊn d©y lµm b»ng vËt liÖu c¸ch ®iÖn cã bÒ dµy S 01 =0.1cm 19. Kho¶ng c¸ch tõ trô tíi cuén d©y s¬ cÊp: a 01 =1.0 cm. 20. §êng kÝnh trong cña èng c¸ch ®iÖn.
Dt1 = d Fe + 2a 01 − 2S 01 = 8 + 2 *1 − 2 * 0.1 = 9.8(cm)

21. §êng kÝnh trong cña cuén d©y s¬ cÊp
Dtsc = Dt + 2 * S o1 = 9.8 + 2 * 0.1 = 10(cm)

22. Chän bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp d©y ë cuén s¬ cÊp: cd 1.1 =0.1(mm). 23. BÒ dµy cuén s¬ cÊp
Bd 1 = ( a1 + cd1.1 ) n1.1 = (0.95 + 0.1) * 5 = 0.525(cm)

24. §êng kÝnh ngoµi cña cuén s¬ cÊp.
Dn1 = Dtsc + 2 Bd 1 = 10 + 2 * 0.525 = 11.05(cm)

25. §êng kÝnh trung b×nh cña cuén d©y s¬ cÊp:
Dtb = Dtsc + Dn1 10 + 11.05 = = 10.025(cm) 2 2

26. ChiÒu dµi d©y quÊn s¬ cÊp.
l1 = W1ΠDtb1 = 804 * Π *10.025 = 25308(cm) = 283.1(m)

27.Chän bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a cuén s¬ cÊp vµ cuén thø cÊp: cd 01 =1.0(cm)

29

KÕt cÊu d©y quÊn thø cÊp. 28. Chän s¬ bé chiÒu cao cét thø cÊp :
h1 = h2 = 16(cm)

29. TÝnh s¬ bé sè vßng d©y trªn 1 líp.
W1.2 = h2 16 kc = * 0.95 = 109(vong ) d2 0.14

30. TÝnh s¬ bé sè líp d©y quÊn thø cÊp
n1.2 = W2 289 = = 2.65 = 2.65(lop ) W1.2 109

Chän n 1.2 =3 líp. 31. ChiÒu cao thùc tÕ cña cuén thø cÊp
h2 = W1.2 109 * 0.14 d2 = = 16.06(cm) ke 0.95

32. §êng kÝnh trong cña cuén d©y thø cÊp
Dtsc = Dt + 2 * S o1 = 9.8 + 2 * 0.1 = 10(cm)

33. Chän bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp d©y ë cuén s¬ cÊp: cd 1.2 =0.1(mm). 34. BÒ dµy cuén s¬ cÊp
Bd 2 = (a 2 + cd 2.2 )n1.2 = (0.14 + 0.01) * 3 = 0.45(cm)

35. §êng kÝnh ngoµi cña cuén thø cÊp.
Dn 2 = Dtsc + 2 Bd 2 = 13.85 + 3 * 0.45 = 15.2(cm)

36. §êng kÝnh trung b×nh cña cuén d©y thø cÊp:
Dtb = Dtsc + Dn 2 13.05 + 15.2 = = 14.125(cm) 2 2

37. ChiÒu dµi d©y quÊn thø cÊp.
l 2 = W2 Π Dtb 2 = 289 * Π *14.125 = 12817.8(cm) = 128.2(m)

38. §êng kÝnh trung b×nh c¸c cuén d©y.
30

D1.2 =

Dt1 + Dn 2 9.8 + 12.5 = = 11.15(cm) 2 2

27.Chän kho¶ng c¸ch gi÷a 2 cuén thø cÊp: a 2.2 =2.0(cm). TÝnh kÝch thíc m¹ch tõ 40. Víi d=8 cm ⇒ tiÕt diÖn trô cã sè bËc lµ 4 (b¶ng 41a-ThiÕt kÕ m¸y ®iÖn- Phan Tö Thô). C¸c bËc thang ghÐp thµnh trô. 41. Toµn bé tiÕt diÖn bËc thang cña trô.
Qbt = 7.5 * 1.4 + 6.5 * 0.9 + 5.5 * 0.6 + 4 * 0.5 = 21.65(cm 2 )

42. TiÕt diÖn hiªu qu¶ cña trôa:
Q1 = k hq * Qbt = 0.95 * 21.65 = 20.57(cm 2 )

43. Tæng chiÒu dµy c¸c bËc thang cña trô.
d1 = 2(1.4 + 0.9 + 0.6 + 0.5) = 6.8(cm)

44. Sè l¸ thÐp dïng trong c¸c bËc . BËc 1: n 1 =2* BËc 2: n 2 =2* BËc 3: n 3 =2* BËc 4: n 4 =2*
14 = 56 (l¸ thÐp). 0.5 9 = 36 (l¸ thÐp). 0.5 6 = 24 (l¸ thÐp). 0.5 5 = 20 (l¸ thÐp). 0.5

§Ó ®¬n gi¶n trong chÕ t¹o g«ng tõ, chän g«ng cã tiÕt diÖn h×nh ch÷ nhËt cã c¸c kÝch thíc sau:
-

ChiÒu dµy g«ng b»ng chiÒu dµy cña trô: b=d 7 =6.8(cm). cña trô a=7.5(cm).

- ChiÒu cao cña g«ng b»ng chiÒu réng tËp l¸ thÐp thø nhÊt
2 TiÕt diÖn g«ng: Qbg = a * b = 6.8 * 7.5 = 51(cm ) .

31

45. TiÕt diÖn hiÖu qu¶ cña g«ng:
Qhg = k hq * Qbg = 0.95 * 51 = 48.45(cm 2 )

46. Sè l¸ thÐp dïng trong 1 g«ng:
hg = b 68 = = 136 ( l¸ thÐp ) 0.5 0.5

47. TÝnh chÝnh x¸c mËt ®é tõ c¶m trong trô:
B1 = U1 380 = = 1.03(T ) 4.44 fW1QT 4.44 * 50 * 804 * 20.57 * 10 −4

48. MËt ®é tõ c¶m trong g«ng:
B g = BT QT 20.57 = 1.03 * = 0.43(T ) Qg 48.45

49. ChiÒu réng cöa sæ
c = 2(a 01 + Bd 1 + a12 + Bd 2 ) + a 22 = 2 * (1 + 0.525 + 1 + 0.45) + 2 = 7.95(cm)

50. TÝnh kho¶ng c¸c gi÷a 2 t©m trôc
c ' = c + d = 7.95 + 8 = 15.95(cm)

51. ChiÒu réng m¹ch tõ
l = 2c + 3d = 2 * 7.95 + 3 * 8 = 39.9(cm)

52. ChiÒu cao m¹ch tõ
H = h + 2a = 19 + 2 * 7.5 = 34(cm)

TÝnh khèi lîng cña s¾t vµ ®ång 53. ThÓ tÝch cña trô
V1 = 3 * Qt * h = 3 * 20.57 * 19 = 1172.49(cm 3 ) = 1.17249(dm 3 )

54. ThÓ tÝch cña g«ng
V g = 2 * Q g * L = 2 * 48.45 * 39.9 = 3866.31(cm 3 ) = 3.86631(dm 3 )

55. Khèi lîng cña trô
M t = VT * m Fe = 1.17249 * 7.85 = 9.2(kg )

56. Khèi lîng cña g«ng
32

M g = V g * m Fe = 3.86631 * 7.85 = 30.4( kg )

57. Khèi lîng cña s¾t
M Fe = M T + M g = 9.2 + 30.4 = 39.6( kg )

58. ThÓ tÝch cña ®ång
VCu = 3( S1l1 + S 2 l 2 ) = 3(0.5809 * 253.1 * 10 −2 + 15394 * 128.2 * 10 −2 ) = 1.033(dm 3 )

TÝnh c¸c th«ng sè cña m¸y biÕn ¸p 60. §iÖn trë trong cña cuén s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p ë 75 0 C
R1 = ρ l1 253.1 = 0.02133 * = 9.3(Ω) s1 0.5809

trong ®ã ρ 75 = 0.02133(Ωmm 2 / m) 61. §iÖn trë trong cña cuén thø cÊp m¸y biÕn ¸p ë 75 0 C
R2 = ρ l2 128.2 = 0.02133 * = 1.77(Ω) s2 1.5394

trong ®ã ρ 75 = 0.02133(Ωmm 2 / m) 62. §iÖn trë m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ thø cÊp
Rba = R2 + R1 ( W2 2 289 2 ) = 1.77 + 9.3( ) = 5.1(Ω) W1 804

63. Sôt ¸p trªn ®iÖn trë m¸y biÕn ¸p
∆U r = Rba I 2 = 5.11 * 4.08 = 20(V )

64. §iÖn kh¸ng m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ thø cÊp
X ba = 8 * Π 2 (W 2 )( = 8 * 3.14 2 * 75 2 ( B + Bd 2 r )(a12 + d 1 ) w *10 −7 hqd 3

6.525 0.525 + 0.45 )(0.01 + 10 −2 )314 * 10 −7 = 0.076 16 3

65. §iÖn c¶m m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ thø cÊp
Lba = X ba 0.076 = = 0.00024( H ) = 0.24(mH ) w 314

66. Sôt ¸p trªn ®iÖn kh¸ng m¸y biÕn ¸p
33

∆U x = Rd =

3 3 X ba I 2 = * 0.076 * 4.08 = 0.3(V ) Π Π

3 3 X ba = * 0.076 = 0.073(Ω) Π Π

67. Sôt ¸p trªn m¸y biÕn ¸p
2 ∆U ba = ∆U r2 + ∆U x = 20 2 + 0.3 2 = 20(V )

68. §iÖn ¸p trªn t¶i cã gãc më α min = 10 0
U = U do * cos α min − 2∆U v − ∆U ba = 319.7 * cos10 0 − 281.6 − 20 = 291.6(V )

§ñ dïng khi n¹p no. 69. Tæng trë ng¾n m¹ch qui ®æi vÒ thø cÊp
2 2 Z ba = Rba + X ba = 5.112 + 0.076 2 = 5.11(Ω)

70. Tæn hao ng¾n m¹ch trong m¸y biÕn ¸p
2 ∆Pn = 3 * Rba * I 2 = 3 * 5.11 * 4.08 2 = 255(W )

∆Pn% =

∆Pn 255 100% = * 100% = 13% S 1884.81

71. Tæn hao kh«ng t¶i cã kÓ ®Õn 15% tæn hao phô
Po = 1.3 * n f ( M T B12 + M g Bb2 ) = 1.3 * 1.15(9.2 * 1.03 2 + 30.4 * 0.43 2 ) = 22.99(W ) ∆P0% = P0 22.99 * 100% = *100% = 1.2% S 1884.81

72. §iÖn ¸p ng¾n m¹ch t¸c dông
U nr = Rba I 2 5.11 * 4.08 *100% = = 1.5% U2 135.8

73. §iÖn ¸p ng¾n m¹ch ph¶n kh¸ng
U nx = X ba I 2 0.076 * 4.08 * 100% = * 100% = 0.3% U2 135.8

74. §iÖn ¸p ng¾n m¹ch phÇn tr¨m
2 2 U n = U nr + U nx = 1.5 2 + 0.3 2 = 1.53%

34

75. Dßng ®iÖn ng¾n m¹ch x¸c lËp
I 2 nm = U 2 135.8 = = 26.4( A) Z ba 5.11

76. Dßng ®iÖn ng¾n m¹ch tøc thêi cùc ®¹i
I max = 2 I 2 nm (1 + e
−Π U nr U nx

) = 2 * 26.4(1 + e

−3.14*

1.5 0.3

) = 37.3

I max (= 37.3 A) < I pik (= 1000 A)

I pik : ®Ønh xung dßng ®iÖn lín nhÊt cña thyristor 77. KiÓm tra m¸y biÕn ¸p thiÕt kÕ cã ®ñ ®iÖn kh¸ng ®Ó h¹n chÕ tèc ®é biÕn thiªn cña dßng ®iÖn chuyÓn m¹ch. Gi¶ sö chuyÓn m¹ch tõ T 1 sang T 5 cã ph¬ng tr×nh
dic = U 23 − U 2 a = 6U 2 sin(θ − α ) dt di 6U 2 6 *135.8 ⇒ c max = = = 0.693 * 10 −3 A / sec = 0.693 A / µs −3 dt 2 Lba 2 * 0.24 *10 2U ba dic di max < c cp = 100 A / µs dt dt

VËy biÕn ¸p sö dông tèt.

35

Ch¬ng 4

TÝnh to¸n vµ thiÕt kÕ m¹ch ®iÒu khiÓn
A . ThiÕt kÕ m¹ch ®iÒu khiÓn Tiristor

I - Nguyªn lý chung m¹ch ®iÒu khiÓn 1) §Æc ®iÓm Tiristor vÒ mÆt ®iÒu khiÓn • Tiristor chØ më kho¸ khi cã hai ®iÒu kiÖn: - §iÖn ¸p (+) ®Æt vµo A §iÖn ¸p (-) ®Æt vµo K - Xung ®iÒu khiÓn ®Æt vµo G • Khi Tiristor ®· më th× xung ®iÒu khiÓn kh«ng cã t¸c dông g× n÷a. • §iÒu chØnh ®îc vÞ trÝ xung ®iÒu khiÓn trong ph¹m vi nöa chu k× d¬ng cña ®iÖn ¸p ®Æt lªn A - K cña Tiristor. •T¹o ra xung ph¶i cã ®ñ ®iÒu kiÖn më Tiristor, ®é réng xung tx <10 µs. BiÓu thøc ®é réng xung: tx =
I dt di / dt

Idt : dßng duy tr× cña Tiristor di/dt : tèc ®é t¨ng trëng cña dßng t¶i 2) CÊu tróc s¬ ®å khèi cña m¹ch ®iÒu khiÓn Tiristor Udk : ®iÖn ¸p ®iÒu khiÓn, ®iÖn ¸p mét chiÒu Ur : ®iÖn ¸p ®ång bé, ®iÖn ¸p xoay chiÒu hoÆc biÕn thÓ cña nã, ®ång bé víi ®iÖn ¸p A - K cña Tiristor.

36

HiÖu ®iÖn ¸p Udk - Ur ®îc ®a vµo kh©u so s¸nh 1 lµm viÖc nh mét trig¬. Khi Udk - Ur = 0 th× trig¬ lËt tr¹ng th¸i, ë ®Çu ra cña nã ta nhËn ®îc 1 chuçi xung sinnus ch÷ nhËt. Kh©u 2: ®a hµi 1 tr¹ng th¸i æn ®Þnh Kh©u 3 : khuÕch ®¹i xung Kh©u 4 : BA xung B»ng c¸ch t¸c ®éng vµo Udk cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc vÞ trÝ xung ®iÒu khiÓn tøc lµ ®iÒu chØnh gãc α. 3) Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn Trong thùc tÕ thêng dïng hai ph¬ng ph¸p ®iÒu khiÓn: + Th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh + Th¼ng ®øng arcos ®Ó thùc hiÖn viÖc ®iÒu chØnh vÞ trÝ xung trong nöa chu k× d¬ng cña ®iÖn ¸p ®Æt trªn Tiristor. a ) Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh Theo nguyªn t¾c nµy ngêi ta dïng hai ®iÖn ¸p : + §iÖn ¸p ®ång bé, kÝ hiÖu lµ Ur cã d¹ng r¨ng ca, ®ång bé víi ®iÖn ¸p ®Æt trªn A - K Tiristor + §iÖn ¸p ®k, kÝ hiÖu Udk kµ ®iÖn ¸p 1 chiÒu cã thÓ ®iÒu chØnh biªn ®é.

h×nh 4.1 - nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn tuyÕn tÝnh tæng ®¹i sè cña Udk + Ur ®îc ®a ®Õn ®Çu vµo 1 kh©u so s¸nh.

37

Nh vËy, b»ng c¸ch lµm biÕn ®æi U®k ngêi ta cã thÓ ®k ®îc thêi ®iÓm xuÊt hiÖn xung ra tøc lµ ®k ®îc gãc α. Khi U®k = 0 ta cã α = 0 U®k < 0 ta cã α > 0 Gi÷a α vµ U®k cã quan hÖ : α= U r max ngêi ta lÊy U®kmax = Urmax a) Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng arcos Theo nguyªn t¾c nµy ngêi ta còng dïng hai ®iÖn ¸p : + §iÖn ¸p ®ång bé Ur vît tríc ®iÖn ¸p A - K Tiristor 1 gãc b»ng π/2. NÕu UAK = Asinωt th× Ur = Bcosωt. + §iÖn ¸p ®iÒu khiÓn U®k lµ ®iÖn ¸p 1 chiÒu cã thÓ ®iÒu chØnh biªn ®é theo hai híng (+) vµ (-). h×nh 4.2 - nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng arcos trªn h×nh vÏ ®êng nÐt ®øt lµ ®iÖn ¸p A - K Tiristor, tõ ®iÖn ¸p nµy ngêi ta t¹o ra Ur. Tæng ®¹i sè Ur + U®k ®îc ®a ®Õn ®Çu vµo cña kh©u so s¸nh. Khi Ur + U®k = 0 ta nhËn ®îc1 xung ë ®Çu ra cña kh©u so s¸nh U®k + Bcosα = 0 Trong ®ã α = arcos(-U®k/B) Thêng lÊy B = Udkmax Khi Udk = 0 th× α = π/2 Khi U®k = U®kmax th× α = π
U dk

38

Khi U®k - -U®kmax th× α = 0 Nh vËy khi cho U®k biÕn thiªn tõ -U®kmax ®Õn +U®k th× α biÕn thiªn tõ 0 ®Õn π Nguyªn t¾c nµy ®îc sö dông trong c¸c thiÕt bÞ chØnh lu ®ßi hái chÊt lîng cao. NhËn xÐt: Ta chän m¹ch ®iÒu khiÓn dùa trªn nguyªn t¾c ®k th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh v× ph¬ng ph¸p nµy ®¬n gi¶n h¬n mµ vÉn phï hîp víi yªu cÇu thÕt kÕ. TÝnh BAX Theo phÇn tÝnh to¸n ë m¹ch lùc ta chän van Tiristor lo¹i C149D. Van cã c¸c th«ng sè: Ug = 3 V Ig = 150 mA Gi¶ trÞ nµy lµ gi¸ trÞ dßng vµ ¸p ë thø cÊp m¸y biÕn ¸p. Chän vËt liÖu lµn lâi s¾t Ferit HM lâi cã d¹ng h×nh xuyÕn, lµm viÖc trªn mét phÇn cña ®Æc tÝnh tõ ho¸ cã = 0,3 T ; H = 30 A/m kh«ng cã khe hë kh«ng khÝ . + TØ sè BAX : thêng m = 2 ÷ 3 , chän m = 3 + §iÖn ¸p cuén thø cÊp BAX U2 = U®k = 3,0 V + §iÖn ¸p ®Æt lªn cuén s¬ cÊp BAX : U1 = m.U2 = 3.3 = 9 V + Dßng ®iÖn thø cÊp BAX: I2 = I®k = 0,15 A B
max

39

+ Dßng ®iÖn s¬ cÊp BAX: I1 =
0,15 I2 = = 0,05 A 3 m

+ §é tõ thÈm trung b×nh t¬ng ®èi cña lâi s¾t: µtb = µ ∆H = = 8.103 1,25.10 −6.30 0 trong ®ã : µ0 = 1,25.10-6 H/m lµ ®é tõ thÈm cña kh«ng khÝ + ThÓ tÝch cña lâi thÐp cÇn cã: V = Ql =
µ tb µ 0 t x S x U 1 I1 ∆B 2 ∆B 0,3

Trong ®ã : µtb : ®é tõ thÈm trung b×nh cña lâi s¾t µ0 : ®é tõ thÈm cña kh«ng khÝ tx : chiÒu dµi xung truyÒn qua BAX cã gi¸ trÞ tõ 10 ÷ 600 µs. ë ®©y chän tx = 100 µs Sx : ®é sôt biªn ®é xung lÊy Sx = 0,15 U1 : ®iÖn ¸p s¬ cÊp I1 : dßng ®iÖn s¬ cÊp Thay sè vµo ta ®îc :
8.10 3.1,25.10 −6.0,15.9.0,05 V= (0,3) 2

= 7,5.10-6 m3 ⇒ chän m¹ch tõ cã thÓ tÝnh V = 1,4 cm 2 víi thÓ tÝch ®ã ta cã c¸c kÝch thíc m¹ch tõ: a = 4,5 mm b = 6 mm d = 12 mm
40

D = 21 mm Q = 0,27 cm2 = 27 mm2 ChiÒu dµi trung b×nh m¹ch tõ : l = 5,2 cm Sè vßng quÊn d©y s¬ cÊp BAX: Theo luËt c¶m øng ®iÖn tõ : U 1 = w 1Q
∆B dB = ww1Q t dt x 9.100.10 −6

 w1 = ∆B.Q = = 111 vßng 0,3.27.10 −6 Sè vßng d©y thø cÊp : w2 =
111 w1 = = 37 vßng 3 m

U 1 .t x

tiÕt diÖn d©y quÊn thø cÊp S1 = J 1 Chän mËt ®é dßng ®iÖn J1 = 6 A/mm2  S1 =
5.10 −6 = 0,0083 mm2 6 I1

§êng kÝnh d©y quÊn s¬ cÊp : d1 =
4S1 = π 4.0,0083 = 0,1 mm 3,14

 chän d©y cã ®êng kÝnh 0,1 mm TiÕt diÖn d©y quÊn thø cÊp: S2 =
I2 0,15 = = 0,0375 mm2 J2 4

Chän mËt ®é d® J2 = 4 A/mm2 §êng kÝnh d©y quÊn thø cÊp:
41

d2 =

4S 2 = π

4.0,0375 = 0,218 mm 3,14

 chän d©y cã ®êng kÝnh d2 = 0,22 mm KiÓm tra hÖ sè lÊp ®Çy: kl®
S1 w 1 + S 2 w 2 d2w + d2w 0,12.111 + 0,22 2.37 = = 1 1 2 2 2 = d2 (π. ) d 12 2 4

= 0,02 < 1 Nh vËy cöa sæ ®ñ diÖn tÝch cÇn thiÕt. TÝnh to¸n kh©u K§ cuèi cïng Tr3 : chän transistor c«ng suÊt lo¹i 2SC911 lµm viÖc ë chÕ ®é xung cã c¸c th«ng sè: + transistor lo¹i npn, vËt liÖu b¸n dÉn lµ Si + ®iÖn ¸p gi÷a collector vµ baz¬ lµ khi hë m¹ch Emito : UCB0 = 40 V + ®iÖn ¸p gi÷a Emito vµ Baz¬ khi hë m¹ch Colecto : UEB0 = 4 V + dßng ®iÖn lín nhÊt ë Colecto cã thÓ chÞu ®ùng ®îc : ICmax = 500 mA + c«ng suÊt tiªu t¸n ë Colecto : PC = 1,7 W +NhiÖt ®é lín nhÊt ë mÆt tiÕp gi¸p T1 = 175 0 C +HÖ sè khuyÕch ®¹i β = 50 + Dßng lµm viÖc cña colector I C = I 1 = 50mA
#

+Dßng lµm viÖc cña bazo I B =
3

I C 3 50 = = 1mA β 50

Ta thÊy r»ng víi lo¹i Tiristo ®· chän cã c«ng suÊt ®iÒu khiÓn kh¸ bÐ U®k = 3 V ; I®k = 0.15 A nªn dïng dßng colecto

42

– bazo cña Tranzito I r kh¸ bÐ, trong trêng hîp nµy ta chØ cÇn
3

dïng 1 tranzito mµ vÉn ®ñ c«ng suÊt ®iÒu khiÓn Tranzito + Chän nguån cung cÊp cho m¸y biÕn ¸p xung : E = + 12 V. Víi nguån 12V ta ph¶i m¾c thªm ®iÖn trë R nèi tiÕp víi cùc Emito cña Tr .
3

R=

E − U1 12 − 9 = = 60( Ω ) I1 0.05

+TÊt c¶ c¸c §iot trong m¹ch ®iÒu khiÓn dïng lo¹i 1N4009 cã c¸c tham sè :
-

Dßng ®iÖn ®Þnh møc : I®m = 10 (mA) §iÖn ¸p ngîc lín nhÊt : UN = 25 (V) §iÖn ¸p ®Ó cho Diot më th«ng : Um =1(V)

-

43

44

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->