P. 1
Lo dien tro

Lo dien tro

|Views: 168|Likes:
Được xuất bản bởiapi-3765772

More info:

Published by: api-3765772 on Oct 16, 2008
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

Ch¬ng 1 tæng quan vÒ cÊu t¹o vµ nguyªn lý lµm viÖc cña lß ®iÖn I-Giíi thiÖu chung vÒ lß ®iÖn 1 - §Þnh

nghÜa Lß ®iÖn lµ mét thiÕt bÞ ®iÖn biÕn ®iÖn n¨ng thµnh nhiÖt n¨ng dïng trong c¸c qu¸ tr×nh c«ng nghÖ kh¸c nhau nh nung hoÆc nÊu luyÖn c¸c vËt liÖu, c¸c kim lo¹i vµ c¸c hîp kim kh¸c nhau v.v... - Lß ®iÖn ®îc sö dông réng r·i trong c¸c lÜnh vùc kü thuËt : + S¶n xuÊt thÐp chÊt lîng cao + S¶n xuÊt c¸c hîp kim phe-r« + NhiÖt luyÖn vµ ho¸ nhiÖt luyÖn + Nung c¸c vËt phÈm tríc khi c¸n, rÌn dËp, kÐo sîi + S¶n xuÊt ®óc vµ kim lo¹i bét - Trong c¸c lÜnh vùc c«ng nghiÖp kh¸c : + Trong c«ng nghiÖp nhÑ vµ thùc phÈm, lß ®iÖn ®îc dïng ®Ó sÊt, m¹ vËt phÈm vµ chuÈn bÞ thùc phÈm + Trong c¸c lÜnh vùc kh¸c, lß ®iÖn ®îc dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c vËt phÈm thuû tinh, gèm sø, c¸c lo¹i vËt liÖu chÞu löa v.v... Lß ®iÖn kh«ng nh÷ng cã mÆt trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp mµ ngµy cµng ®îc dïng phæ biÕn trong ®êi sèng sinh ho¹t hµng ngµy cña con ngêi mét c¸ch phong phó vµ ®a d¹ng : BÕp ®iÖn, nåi nÊu c¬m ®iÖn, b×nh ®un níc ®iÖn, thiÕt bÞ nung r¾n, sÊy ®iÖn v.v... 2 - ¦u ®iÓm cña lß ®iÖn so víi c¸c lß sö dông nhiªn liÖu Lß ®iÖn so víi c¸c lß sö dông nhiªn liÖu cã nh÷ng u ®iÓm sau : Cã kh¶ n¨ng t¹o ®îc nhiÖt ®é cao do mang n¨ng lîng tËp trung trong mét thÓ tÝch nhá Do n¨ng lîng tËp trung cao nªn lß ®iÖn cã kh¶ n¨ng ®¶m b¶o tèc ®é nung lín vµ n¨ng suÊt thiÕt bÞ cao B»ng c¸ch ph©n bè hîp lÝ nguån nhiÖt ph¸t ra,lß ®iÖn cã kh¶ n¨ng ®¶m b¶o nung ®Òu vµ chÝnh x¸c,dÔ ®iÒu chØnh chÕ ®é ®iÖn vµ nhiÖt ®é Lß ®iÖn kÝn nªn cã kh¶ n¨ng nung trong ch©n kh«ng hoÆc trong m«i trêng cã khÝ b¶o vÖ.C¸c ®iÒu kiÖn trªn cho phÐp tiÕn hµnh nung vµ luyÖn kim lo¹i vµ hîp kim Ýt bÞ ch¸y ,kh«ng tèn kÐm nhiÒu Cã kh¶ n¨ng c¬ khÝ ho¸ vµ tù ®éng ho¸ qu¸ tr×nh chÊt dì nguyªn liÖu vµ vËn chuyÔn vËt phÈm §¶m b¶o ®iÒu khiÖn lao ®éng hîp vÖ sinh vµ kh«ng cã tiÕng ån,khãi, ®iÒu kiÖn thao t¸c tèt, thiÕt bÞ gän nhÑ

3 - Nhîc ®iÓm cña lß ®iÖn N¨ng lîng ®iÖn t¬ng ®èi ®¾t so víi dÇu Mazuts vµ khÝ.Trong mét sè trêng hîp,lß ®iÖn phøc t¹p h¬n vÒ cÊu t¹o vµ khi sö dông yªu cÇu cã tr×ng ®é kÜ thuËt cao.Trong thêi ®¹i ngµy nay ,qu¸ tr×nh c«ng nghÖ ph¸t triÓn cao,lß ®iÖn cã thÓ ®îc ®iÒu khiÓn b»ng kÜ thuËt sè do ®ã ph¶i cã tr×nh ®é kÜ thuËt cao míi ®¸p øng ®îc. II-Giíi thiÖu chung vÒ lß ®iÖn trë 1 - Nguyªn lý lµm viÖc cña lß ®iÖn trë Lß ®iÖn trë lµm viÖc dùa trªn c¬ së khi cã mét dßng ®iÖn ch¹y qua mét d©y dÉn hoÆc vËt dÉn th× ë ®ã sÏ to¶ ra mét lîng nhiÖt theo ®Þnh luËt Jun-Lenx¬ : Q=I2R*t Q - Lîng nhiÖt tÝnh b»ng Jun (J) I - Dßng ®iÖn tÝnh b»ng Ampe (A) R - §iÖn trë tÝnh b»ng ¤m T - Thêi gian tÝnh b»ng gi©y (s) Tõ c«ng thøc trªn ta thÊy ®iÖn trë R cã thÓ ®ãng vai trß : VËt nung : Trêng hîp nµy gäi lµ nung trùc tiÕp D©y nung : Khi d©y nung ®îc nung nãng nã sÏ truyÒn nhiÖt cho vËt nung b»ng bøc x¹, ®èi lu, dÉn nhiÖt hoÆc phøc hîp. Trêng hîp nµy gäi lµ nung gi¸n tiÕp. +Trêng hîp thø nhÊt Ýt gÆp v× nã chØ dïng ®Ó nung nh÷ng vËt cã h×nh d¹ng ®¬n gi¶n ( tiÕt diÖn ch÷ nhËt, vu«ng vµ trßn ) +Trêng hîp thø hai thêng gÆp nhiÒu trong thùc tÕ c«ng nghiÖp. Cho nªn nãi ®Õn lß ®iÖn trë kh«ng thÓ kh«ng ®Ò cËp ®Õn vËt liÒu ®Ó lµm d©y nung, bé phËn ph¸t nhiÖt cña lß. 2 - Nh÷ng vËt liÖu dïng lµm d©y nung a) - Yªu cÇu cña vËt liÖu dïng lµm d©y nung D©y nung lµ bé phËn ph¸t nhiÖt cña lß, lµm viÖc trong nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¾c nghiÖt do ®ã ®ßi hái ph¶i ®¶m b¶o c¸c yÒu cÇu sau : + ChÞu nãng tèt, Ýt bÞ «xy ho¸ ë nhiÖt ®é cao + Ph¶i cã ®é bÒn c¬ häc cao, kh«ng bÞ biÕn d¹ng ë nhiÖt ®é cao + §iÖn trë suÊt ph¶i lín + HÖ sè nhiÖt ®iÖn trë ph¶i nhá + C¸c tÝnh chÊt ®iÖn ph¶i cè ®Þnh hoÆc Ýt thay ®æi + C¸c kÝch thíc ph¶i kh«ng thay ®æi khi sö dông + DÔ gia c«ng, dÔ hµn ho¨c dÔ Ðp khu«n 2

b)- D©y nung kim lo¹i §Ó ®¶m b¶o yªu cÇu cña d©y nung, trong hÇu hÕt c¸c lß ®iÖn trë c«ng nghiÖp, d©y nung kim lo¹i ®Òu ®îc chÕ t¹o b»ng c¸c hîp kim Cr«m-Nh«m vµ Cr«m-Niken lµ c¸c hîp kim cã ®iÖn trë lín. Cßn c¸c kim lo¹i nguyªn chÊt ®îc dïng ®Ó chÕ t¹o d©y nung rÊt hiÕm v× c¸c kim lo¹i nguyªn chÊt thêng cã nh÷ng tÝnh chÊt kh«ng cã lîi cho viÖc chÕ t¹o d©y nung nh : + §iÖn trë suÊt nhá + HÖ sè nhiÖt ®iÖn trë lín + BÞ «xy ho¸ m¹nh trong m«i trêng khÝ quyÔn b×nh thêng +D©y nung kim lo¹i thêng ®îc chÕ t¹o ë d¹ng trßn vµ d¹ng b¨ng c) - D©y nung phi kim lo¹i D©y nung phi kim lo¹i dïng phæ biÕn lµ SiC, grafit vµ than. III-CÊu t¹o lß ®iÖn trë A- Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n ®èi víi cÊu t¹o lß ®iÖn 1 - Hîp lý vÒ c«ng nghÖ Hîp lý vÒ c«ng nghÖ cã nghÜa lµ cÊu t¹o lß kh«ng nh÷ng phï hîp víi qu¸ tr×nh c«ng nghÖ yªu cÇu mµ cän tÝnh ®Õn kh¶ n¨ng sö dông nã ®èi víi qu¸ tr×nh c«ng nghÖ kh¸c nÕu nh kh«ng lµm phøc t¹p qu¸ tr×nh gia c«ng vµ lµm t¨ng gi¸ thµnh mét c¸ch râ rÖt. CÊu tróc lß ®¶m b¶o ®îc c¸c ®iÒu kiÖn nh thÕ míi coi lµ hîp lý nhÊt. §iÒu nµy ®Æc biÖt quan träng trong khi nhu cÇy vÒ lß ®iÖn vît xa kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ra nã. 2 - HiÖu qu¶ vÒ kü thuËt HiÖu qu¶ vÒ kü thuËt lµ kh¶ n¨ng biÓu thÞ hiªu suÊt cùc ®¹i cña kÕt cÊu khi c¸c th«ng sè cña nã x¸c ®Þnh ( kÝch thíc ngoµi, c«ng suÊt, träng lîng gi¸ thµnhv.v... ). §èi víi mét thiÕt bÞ hoÆc mét vËt phÈm s¶n xuÊt ra, n¨ng suÊt trªn mét ®¬n vÞ c«ng suÊt ®Þnh møc, suÊt tiªu hao ®iÖn ®Ó nung v.v... lµ c¸c chØ tiªu cë b¶n cña hiÖu qu¶ kü thuËt. Cßn ®èi víi tõng phÇn riªng biÖt cña kÕt cÊu hoÆc chi tiÕt, hiÖu qu¶ kü thuËt ®îc ®¸nh gi¸ b»ng c«ng suÊt dÉn ®éng, m« men xo¾n, lùc v.v... øng víi träng lîng, kÝch thíc hoÆc gi¸ thµnh kÕt cÊu. 3 - Ch¾c ch¾n khi lµm viÖc Ch¾c ch¾n khi lµm viÖc lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan träng nhÊt cña chÊt lîng kÕt cÊu cña c¸c lß ®iÖn. Thêng c¸c lß ®iÖn lµm viªc liªn tôc trong mét ca, hai ca vµ ngay c¶ ba ca mét ngµy. NÕu trong khi lµm viÖc, mét bé phËn nµo ®ã kh«ng hoµn h¶o sÏ ¶nh hëng ®Õn qu¸ tr×nh s¶n suÊt chung. §iÒu nµy 3

®Æc biÖt quan träng ®èi víi c¸c lß ®iÖn lµm viÖc liªn tôc trong d©y chuyÒn s¶n xuÊt tù ®éng. Ngay ®èi víi c¸c lß ®iÖn lµm viÖc chu kú, lß ngõng còng lµm thiÖt h¹i râ rÖt cho s¶n xuÊt v× khi ngõng lß ®ét ngét ( nghÜa lµ ph¸ huû chÕ ®é lµm viÖc b×nh thêng vña lß ) cã thÓ dÉn ®Õn lµm h háng s¶n phÈm, l·ng phÝ nguyªn vËt liªu vµ lµm t¨ng gi¸ thµnh s¶n phÈm. Mét chØ tiªu phô vÒ sù ch¾c ch¾n khi lµm viÖc cña mét bé phËn ®ã cña lß ®iÖn lµ kh¶ n¨ng thay thÕ nhanh hoÆc kh¶ n»ng dù tr÷ lín khi lß lµm viÖc b×nh thêng. Theo quan ®iÓm ch¾c ch¾n, trong thiÕt bÞ cÇn chó ý ®Õn c¸c bé phËn quan träng nhÊt, quyÕt ®Þnh sù lµm viÖc liªn tôc cña lß. ThÝ dô : d©y nung, b¨ng t¶i v.v... 4 - TiÖn lîi khi sö dông TiÖn lîi khi sö dông nghÜa lµ yªu cÇu: Sè nh©n viªn phôc vô tèi thiÓu Kh«ng yªu cÇu tr×nh ®é chuyªn m«n cao, kh«ng yªu cÇu søc lùc vµ sù dÎo dai cña nh©n viªn phôc vô. Sè lîng c¸c thiÕt bÞ hiÕm vµ quÝ bÞ hao mßn nhanh yªu cÇu tèi thiÓu B¶o qu¶n dÔ dµng. KiÓm tra vµ söa ch÷a tÊt c¶ c¸c bé phËn cña thiÕt bÞ thuËn lîi. Theo quan ®iÓm an toµn lao ®éng, ®iÒu kiÖn lµm viÖc ph¶i hîp vÖ sinh vµ tuyÖt ®èi an toµn. 5 - RÎ vµ ®¬n gi¶n khi chÕ t¹o VÒ mÆt nµy yªu c©u nh sau : Tiªu hao vËt liÖu Ýt nhÊt, ®Æc biÖt lµ c¸c vËt liÖu quÝ vµ hiÕm ( c¸c kim lo¹i mÇu, c¸c hîp kim cã hµm lîng niken cao v.v... ) C«ng nghÖ chÕ t¹o ®¬n gi¶n nghÜa lµ kh¶ n¨ng chÕ t¹o ph¶i sao cho ngµy c«ng Ýt nhÊt vµ tËn dông ®äc c¸c thiÕt bÞ, dông cô th«ng thêng cã s½n trong c¸c nhµ m¸y chÕ t¹o ®Ó gia c«ng. C¸c lo¹i vËt liÖu vµ thiÕt bÞ yªu cÇu ®Ó chÕ t¹o ph¶i Ýt nhÊt. Sö dông ®Õn møc tèi ®a c¸c kÕt cÊu gièng nhau vµ cïng lo¹i ®Ó dÔ dµng ®æi lÉn vµ thuËn tiÖn khi l¾p r¸p. Chän hîp lý c¸c d¹ng gia c«ng ®Ó phï hîp víi ®iÒu kiÖn chÕ t¹o ( ®óc, hµn, dËp ). Bá c¸c chi tiÕt vµ c¸c kh©u gia c«ng c¬ khÝ kh«ng hîp lý. 6 - H×nh d¸ng bÒ ngoµi ®Ñp Mçi kÕt cÊu cña thiÕt bÞ, vËt phÈm, c¸c kh©u vµ c¸c chi tiÕt ph¶i cã h×nh d¸ng vµ tû lÖ c¸c c¹nh phï hîp, dÔ coi. Tuy vËy 4

còng cÇn chó ý r»ng, ®é bÒn cña kÕt cÊu khi träng lîng nhá vµ h×nh d¸ng bÒ ngoµi ®Ñp cã quan hÖ kh¨ng khÝt víi nhau. ViÖc gia c«ng lÇn chãt nh s¬n cã vai trß ®Æc biÖt quan träng ®èi víi h×nh d¸ng bÒ ngoµi cña lß ®iÖn. Song còng cÇn tr¸nh sù trang trÝ kh«ng cÇn thiÕt. B - CÊu t¹o lß ®iÖn trë Lß ®iÖn trë th«ng thêng gåm ba phÇn chÝnh : vá lß, líp lãt vµ d©y nung. 1 - Vá lß Vá lß ®iÖn trë lµ mét khung cøng v÷ng, chñ yÕu ®Ó chÞ t¶i träng trong qu¸ tr×nh lµm viÖc cña lß. MÆt kh¸c vá lß còng dïng ®Ó gi÷ líp c¸ch nhiÖt rêi vµ ®¶m b¶o sù kÝn hoµn toµn hoÆc t¬ng ®èi cña lß. §èi víi c¸c lß lµm viÖc víi khÝ b¶o vÖ, cÊn thiÕt vá lß ph¶i hoµn toµn kÝn, cßn ®èi víi c¸c lß ®iÖn trë b×nh thêng, sù kÝn cña vá lß chØ cÇn gi¶m tæng thÊt nhiÖt vµ tr¸nh sù lïa cña kh«ng khÝ l¹nh vµo lß, ®Æc biÖt theo chiÒu cao lß. Trong nh÷ng trêng hîp riªng, lß ®iÖn trë cã thÓ lµm vá lß kh«ng bäc kÝn. Khung vá lß cÇn cøng v÷ng ®ñ ®Ó chÞ ®îc t¶i träng cña líp lãt, phô t¶i lß ( vËt nung ) vµ c¸c c¬ cÊu c¬ khÝ g¾n trªn vá lß. - Vá lß ch÷ nhËt thênng dïng ë lß buång, lß liªn tôc, lß ®¸y rung v.v... - Vá lß trßn dïng ë c¸c lß giÕng vµ mét vµi lß chôp v.v... - Vá lß trßn chÞu lùc t¸c dông bªn trong tèt h¬n vá lß ch÷ nhËt khi cïng mét lîng kim lo¹i ®Ó chÕ t¹o vá lß. Khi kÕt cÊu vá lß trßn, ngêi ta thêng dïng thÐp tÊm dµy 3 - 6 mm khi ®êng kÝnh vá lß lµ 1000 – 2000 mm vµ 8 – 12 mm khi ®êng kÝnh vá lß lµ 2500 – 4000 mm vµ 14 – 20 mm khi ®êng kÝnh vá lß kho¶ng 4500 – 6500 mm. Khi cÇn thiÕt t¨ng ®é cøng v÷ng cho vá lß trßn, ngêi ta dïng c¸c vßng ®Öm t¨ng cêng b»ng c¸c lo¹i thÐp h×nh. Vá lß ch÷ ngËt ®îc dùng lªn nhê c¸c thÐp h×nh U, L vµ thÐp tÊm c¾t theo h×nh d¸ng thÝch hîp. Vá lß cã thÓ ®îc bäc kÝn, cã thÓ kh«ng tuú theo yªu cÇu kÝn cña lß. Ph¬ng ph¸p gia c«ng vá lß lo¹i nµy chñ yÕu lµ hµn vµ t¸n. 2 - Líp lãt Líp lãt lß ®iÖn trë thêng gåm hai phÇn : vËt liÖu chÞu löa vµ c¸ch nhiÖt. PhÇn vËt liÖu chÞu löa cã thÓ x©y b»ng g¹ch tiªu chuÈn, g¹ch h×nh vµ g¹ch h×nh ®Æc biÖt tuú theo h×nh d¸ng vµ kÝch thíc ®· cho cña buång lß. Còng cã khi ngêi ta ®Çm b»ng c¸c lo¹i 5

bét chÞu löa vµ c¸c chÊt dÝnh dÕt gäi lµ c¸c khèi ®Çm. Khèi ®Çm cã thÓ tiÕn hµnh ngay trong lß vµ còng cã thÓ tiÕn hµnh ë ngoµi nhê c¸c khu«n. PhÇn vËt liÖu chÞu löa cÇn ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu sau : + ChÞu ®îc nhiÖt ®é lµm viÖc cùc ®¹i cña lß. + Cã ®é bÒn nhiÖt ®ñ lín khi lµm viÖc. + Cã ®ñ ®é bÒn c¬ häc khi xÕp vËt nung vµ ®Æt thiÕt bÞ vËn chuyÓn trong ®iÒu kiÖn lµm viÖc. + §¶m b¶o kh¶ n¨ng g¾n d©y nung bÒn vµ ch¾c ch¾n. + Cã ®ñ ®é bÒn ho¸ häc khi lµm viÖc, chÞu ®îc t¸c dông cña khÝ quyÓn lß vµ ¶nh hëng cña vËt nung. + §¶m b¶o kh¶ n¨ng tÝch nhiÖt cùc tiÓu. §iÒu nµy ®Æc biÖt quan träng ®èi víi lß lµm viÖc chu kú. PhÇn c¸ch nhiÖt thêng n»m gi÷a vá lß vµ phÇn vËt liÖu chÞu löa. Môc ®Ých chñ yÕu cña phÇn nµy lµ ®Ó gi¶m tæn thÊt nhiÖt. Riªng ®èi víi ®¸y, phÇn c¸ch nhiÖt ®ßi hái ph¶i cã ®é bÒn c¬ häc nhÊt ®Þnh cßn c¸c phÇn kh¸c nãi chung kh«ng yªu cÇu. Yªu cÇu c¬ b¶n cña phÇn c¸ch nhiÖt lµ : + HÖ sè dÉn nhiÖt cùc tiÓu + Kh¶ n¨ng tÝch nhiÖt cùc tiÓu + æn ®Þnh vÒ tÝnh chÊt lý, nhiÖt trong ®iÒu kiÖn lµm viÖc x¸c ®Þnh. PhÇn c¸ch nhiÖt cã thÓ x©y b»ng g¹ch c¸ch nhiÖt, cã thÓ ®iÒn ®Çy b»ng bét c¸ch nhiÖt. 3 - D©y nung Theo ®Æc tÝnh cña vËt liÖu dïng lµm d©y nung, ngêi ta chia d©y nung lµm hai lo¹i : d©y nung kim lo¹i vµ d©y nung phi kim lo¹i. Trong c«ng nghiÖp, c¸c lß ®iÖn trë dïng phæ biÕn lµ d©y nung kim lo¹i.

6

Ch¬ng 2 Giíi thiÖu chung vÒ m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha I - M¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha Nh ®· nãi ë trªn, c«ng suÊt ra t¶i cña lß ®îc tÝnh theo c«ng thøcP =
3U f R

Nh vËy, ®Ó thay ®æi c«ng suÊt ®a ra t¶i , ta cã thÓ thay ®æi R hoÆc Uf tuy nhiªn, trong thùc tÕ, ngêi ta thêng chän c¸ch thay ®æi Uf ®Ó cã thÓ thay ®æi c«ng suÊt ra t¶i. Khi cã s½n mét nguån ®iÖn xoay chiÒu, ®Ó cã thÓ thay ®æi ®iÖn ¸p ra t¶i ta cã thÓ dïng bé ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p xoay chiÒu ( §AXC ) dïng van b¸n dÉn. ViÖc ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p ra t¶i dùa theo nguyªn t¾c t¬ng tù nh ë c¸c bé chØnh lu tøc lµ thay ®æi ®iÓm më cña van so víi ®iÓm qua kh«ng cña ®iÖn ¸p nguån, v× vËy cßn gäi lµ ph¬ng ph¸p ®iÒu khiÓn pha (thay ®æi gãc më van ). Do diot chØ cã thÓ dÉn dßng theo mét chiÒu mµ ta l¹i yªu cÇu ®iÖn ¸p ra t¶i lµ xoay chiÒu nªn trong m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ngêi ta kh«ng dïng diot mµ dïng triac v× ®©y lµ lo¹i van b¸n dÉn duy nhÊt cho phÐp dßng ®iÖn xoay chiÒu ®i qua nã. Tuy nhiªn, do triac kh«ng th«ng dông b»ng thyristor nªn thùc tÕ ngêi ta thêng dïng s¬ ®å 2 thyristor ®Êu song song ngîc nhau thay cho triac nh h×nh díi :

C¸c van T1, T2 lÇn lît dÉn dßng theo 1 chiÒu x¸c ®Þnh nªn dßng qua cÆp thyristor ®Êu song song ngîc nµy lµ dßng xoay chiÒu. C¸c van thyristor ®îc ph¸t xung ®iÒu khiÓn lÖch nhau gãc 180 ®é ®iÖn ®Ó ®¶m b¶o dßng qua cÆp van lµ hoµn toµn ®èi xøng. Mét u ®iÓm cña viÖc sö dông hai van thyristor ®Êu song song ngîc nhau thay thÕ cho triac trong n¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu lµ kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn ®Ó më vµ kho¸ thyristor dÔ dµng h¬n nhiÒu so víi triac.

7

Ta cã ®å thÞ d¹ng ®iÖn ¸p ra cña m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu :

C¸c m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu cã nhîc ®iÓm c¬ b¶n lµ trong qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh, m¹ch lu«n lµm viÖc ë chÕ ®é dßng ®iÖn gi¸n ®o¹n, c¶ d¹ng dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p ra t¶i ®Òu kh«ng sin nªn chØ phï hîp víi c¸c t¶i lo¹i ®iÖn trë nh lß ®iÖn trë , bãng ®Ìn lo¹i sîi ®èt v...v... Dßng ®iÖn sÏ liªn tôc vµ ®ång thêi trë thµnh h×nh sin hoµn chØnh chØ khi ®iÖn ¸p ra t¶i lÊy b»ng ®iÖn ¸p nguån. Nh vËy, khi ®iÒu chØnh trªn t¶i nhËn ®îc mét d¶i n sãng hµi h×nh sin. MÆc dï vËy, víi t¶i lµ ®iÖn trë thuÇn cña lß ®iÖn trë th× viÖc d¹ng ®iÖn ¸p ra t¶i kh«ng sin còng kh«ng ¶nh hëng ®Õn chÕ ®é lµm viÖc cña lß. C¸c m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu kh«ng phï hîp víi t¶i d¹ng c¶m kh¸ng nh biÕn ¸p hoÆc ®éng c¬ ®iÖn,... nªn chØ dïng khi ph¹m vi ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p kh«ng lín. Trong thùc tÕ c«ng nghiÖp, c¸c m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu thêng sö dông lµ c¸c m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha, t¶i m¾c h×nh sao( Y ) hoÆc t¶i h×nh tam gi¸c ( ∆ ). Qu¸ tr×nh lµm viÖc cña m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha phøc t¹p h¬n nhiÒu so víi m¹ch mét pha v× ë ®©y c¸c pha ¶nh hëng m¹nh sang nhau vµ nã cßn tuú thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh s¬ ®å ®Êu van, gãc ®iÒu khiÓn cô thÓ, tÝnh chÊt t¶i...

8

H×nh sau lµ s¬ ®å thêng dïng nhÊt, ®ã lµ s¬ ®å cã s¸u

thyristor ®Êu thµnh ba cÆp song song ngîc. II - Quan hÖ gi÷a gãc ®iÒu khiÓn vµ c«ng suÊt ra t¶i Khi ph©n tÝch ho¹t ®éng cña s¬ ®å ta cÇn x¸c ®Þnh râ xem trong c¸c giai ®o¹n sÏ cã bao nhiªu van dÉn vµ nhê c¸c quy luËt díi ®©y ta cã thÓ cã ®îc biÓu thøc ®iÖn ¸p cña tõng giai ®o¹n, tõ ®ã míi tiÕn hµnh tÝnh to¸n. Díi ®©y lµ c¸c quy luËt dÉn dßng cña van trong m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha: + NÕu mçi pha cã mét van dÉn th× toµn bé ®iÖn ¸p ba pha nguån ®Òu nèi ra t¶i. + NÕu chØ hai pha cã van dÉn th× mét pha nguån bÞ ng¾t ra khái t¶i, do ®ã ®iÖn ¸p ®a ra t¶i lµ ®iÖn ¸p d©y nµo cã van ®ang dÉn. + Kh«ng thÓ cã trêng hîp chØ cã mét pha dÉn dßng. + Dùa vµo quy luËt dÉn dßng cña van trong tõng giai ®o¹n mµ ta cã thÓ x©y dùng ®îc ®å thÞ ®iÖn ¸p ra cña m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha. TiÕp theo, tõ nh÷ng biÓu thøc ®iÖn ¸p cña tõng giai ®o¹n ®ã ta l¹i cã thÓ tÝnh to¸n ®îc c¸c ®¹i lîng cÇn tÝnh nh ®iÖn ¸p, dßng ®iÖn, c«ng suÊt... +Ta xÐt ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha dïng s¸u thyristor ®Êu song song ngîc, t¶i thuÇn trë ®Êu h×nh sao ë trªn vµ dùng ®å thÞ quan hÖ gi÷a c«ng suÊt t¶i vµ gãc α : C«ng suÊt t¶i lµ : P = 3.I 2 .R Trong ®ã I lµ trÞ sè hiÖu dông cña dßng ®iÖn t¶i. Dßng ®iÖn nµy biÕn thiªn theo hai trong ba quy luËt dÉn dßng cña van nh sau : • NÕu mçi pha cã mét van dÉn ( hay toµn m¹ch cã ba van dÉn) : 9

U dm sin(θ + ϕ) 3R • NÕu chØ cã hai van dÉn (hay toµn m¹ch cã hai van dÉn i= ): U dm sin(θ + ϕ) 2R trong ®ã : U dm lµ biªn ®é ®iÖn ¸p d©y. ϕ lµ gãc lÖch pha gi÷a ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn ë giai ®o¹n ®ang xÐt. * Tuú thuéc vµo gãc ®iÒu khiÓn mµ c¸c giai ®o¹n cã ba van dÉn hoÆc hai van dÉn còng thay ®æi theo. Ta thÊy cã ba kho¶ng ®iÒu khiÓn chÝnh : 1) Kho¶ng dÉn cña van øng víi α = 0 ÷ 60 o : Trong ph¹m vi nµy sÏ cã c¸c giai ®o¹n ba van vµ hai van dÉn xen kÏ nhau nh ®å thÞ díi ®©y : i=

Gi¶ thiÕt khi T1 vµ T2 ®ang dÉn dßng,dßng ®iÖn ch¶y trong T1 vµ T2 lµ iT1=iT2=i12=
1 (U a − U c ) 2R

Dßng ®iÖn i12 xuÊt hiÖn tõ khi måi T2 vµ tån t¹i,vÒ nguyªn t¾c chõng nµo Uac>0.Nhng khi T1 vµ T2 dang dÉn dßng,nÕu ta måi T3,do Ub>Ua sÏ xuÊt hiÖn thªm do mét dong ®iÖn n÷a lµ i 31 ch¶y 10

tõ i31=

pha

B

qua

T3,qua

t¶i

T1

nguån

pha

A:

1 (U b − U a ) 2R

Lóc nµy dong ®iÖn trong T1 lµ: iT1=i12-i13=
3U a 1 (U a − U c − U b + U a ) = 2R 2R

Tiristor T1 sÏ kho¸ l¹i khi iT1=0 tøc lµ khi Ua=0 Suy ra:T3vµ T6 sÏ kho¸ khi Ub=0;T2vµ T5 sÏ kho¸ khi Uc=0 Dùa vµo ®å thÞ ta cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc biÓu thøc liªn quan gi÷a c«ng suÊt ra t¶i P vµ gãc ®iÒu khiÓn α : P = 3.I .R =
2

3U ' a R

2

Trong ®ã: U’a lµ gi¸ trÞ hiÖu dông cña ®iÖn ¸p t¶i pha A Theo ®Þnh nghÜa vÒ trÞ hiÖu dông:
1 U’a = 2π
2

∫ (U '
0

a

) 2 .dθ
π +α 3
2π 3 sin 2 θ sin 2 θ dθ + ∫ dθ + 4 3 π 3 +α

=
⇒P

2 U dm

π /3

(

∫ α

sin 2 θ dθ + 3

∫ π
3

2π +α 3

2 3

∫π

sin 2 θ sin 2 θ dθ + ∫ dθ ) 4 3 2π
3 +α

π

=

2) Kho¶ng van dÉn øng víi α = 60 ÷ 90 o : Trong ph¹m vi nµy lu«n chØ cã c¸c giai ®o¹n hai van dÉn. Ta cã ®å thÞ ®iÖn ¸p ra ë díi :

3U α sin 2α [π − 3 + 3 ] (1) πR 2 4
2 dm

11

Dùa vµo ®å thÞ ta cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc biÓu thøc liªn quan gi÷a c«ng suÊt ra t¶i P vµ gãc ®iÒu khiÓn α : P = 3.I 2 .R 3U sin θ [ ∫ dθ + = πR π − π + α 4
2 dm 2 2 3 5π π − +α 6 3 5π π − +α 6 3

sin 2 θ ∫ 4 dθ] π π − +α
2 3

=

3) Kho¶ng van dÉn øng víi α = 90 ÷ 150 o : Trong ph¹m vi nµy chØ cã c¸c giai ®o¹n hai van dÉn hoÆc kh«ng cã van nµo dÉn xen kÏ nhau. Ta cã ®å thÞ ®iÖn ¸p ra nh ë díi :

3U π 9 3 3 [ + sin 2α + cos 2α ] πR 2 8 8
2 dm

(2)

Dùa vµo ®å thÞ ta cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc biÓu thøc liªn quan gi÷a c«ng suÊt ra t¶i P vµ gãc ®iÒu khiÓn α : P = 3.I 2 .R 2 π 3U dm π sin 2 θ sin 2 θ dθ + ∫ dθ] = πR [ π ∫ 4 3 π π π − +α − +α
2 3 2 3

12

Theo ba biÓu thøc (1), (2), (3) vµ cho c¸c gi¸ trÞ α kh¸c nhau vµ lÊy P ë α = 0 lµ 100% ta cã b¶ng c¸c gi¸ trÞ vµ ®å thÞ biÓu diÔn quan hÖ gi÷a c«ng suÊt ra t¶i P vµ gãc ®iÒu khiÓn α : P% P% α α 0 100 90 29,3 20 98,6 100 18,1 30 95,6 110 9,7 40 90,2 120 4,3 50 81,8 130 1,3 60 70,6 140 0,1 70 57,16 150 0 80 42,8

2 3U dm 5π 3α 3 3 3 = [ − + cos 2α + sin 2α ] (3) πR 4 2 8 8

NhËn xÐt : + C«ng suÊt ®a ra t¶i lµ lín nhÊt khi gãc ®iÒu khiÓn α = 0 nhng víi α =30 th× c«ng suÊt ra t¶i còng xÊp xØ khi α = 0. + Trong m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha s¸u thyristor ®Êu song song ngîc t¶i thuÇn trë ®Êu tam gi¸c, d¹ng ®iÖn ¸p tõng pha còng nh vËy. Tuy nhiªn, do t¶i ®Êu tam gi¸c nªn khi m¹ch cã ba van dÉn th× ®iÖn ¸p r¬i trªn ®iÖn trë t¶i lµ ®iÖn ¸p d©y, khi m¹ch cã hai van dÉn th× ®iÖn ¸p r¬i trªn ®iÖn trë t¶i gi÷a hai d©y ®ã lµ ®iÖn ¸p d©y cßn ®iÖn ¸p r¬i trªn hai ®iÖn trë cßn l¹i b»ng mét nöa ®iÖn ¸p d©y.

13

Ch¬ng 3 ThiÕt kÕ tÝnh to¸n m¹ch lùc I - TÝnh chän van b¸n dÉn Trong m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha dïng cho lß ®iÖn díi ®©y ta sö dông m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha s¸u thyristor ®Êu song song ngîc, t¶i thuÇn trë ®Êu sao. C¸c biÓu thøc thÓ hiÖn quan hÖ gi÷a c«ng suÊt ra t¶i P vµ gãc ®iÒu khiÓn α : 1) Víi α = 0 ÷ 60 o : 2 3U dm π α sin 2α [ − + ] P= πR 6 4 8 2) Víi α = 60 ÷ 90o : 2 3U dm π 3 3 P= [ + sin 2α + cos 2α] πR 12 16 16 3) Víi α = 90 ÷ 150o :

14

2 3U dm 5π α 3 1 P= [ − + cos 2α + sin 2α] πR 24 4 16 16

C«ng suÊt ®Þnh møc cña lß ®iÖn lµ Pdm = 120 (kw),tæn hao cña lß ®iÖn ∆P = 10 (kw) Trong thùc tÕ, lß ®iÖn cã thÓ coi lµ hé tiªu dïng ®iÖn lo¹i mét, nghÜa lµ nguån cung cÊp cho lß ®iÖn lµ æn ®Þnh. Tuy nhiªn, ®Ó ®¶m b¶o hiÖu qu¶ còng nh sù an toµn trong ho¹t ®éng cña lß ®iÖn, ta sÏ chän mét lîng c«ng suÊt dù tr÷ cho lß ®iÖn ®Ò phßng trêng hîp ®iÖn ¸p nguån v× mét lý do nµo ®ã bÞ sôt ¸p . Ngoµi ra, trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éngcua m×nh, lß ®iÖn còng chÞu thªm mét sè tæn thÊt kh¸c nh tæn thÊt trªn c¸c van b¸n dÉn, tæn thÊt trªn ®êng d©y... nhng do kh«ng ®¸ng kÓ so víi tæng tæn thÊt v× nhiÖt cña lß nªn ta cã thÓ bá qua. Khi α = 0 th× ®iÖn ¸p ra t¶i lµ h×nh sin hoµn toµn vµ ®ång thêi c«ng suÊt ra t¶i còng ®¹t c«ng suÊt lín nhÊt P = Pmax v× vËy ®Ó ®¶m b¶o ®ñ bï c¸c tæn hao ®· nãi ë trªn ta chän c«ng suÊt lín nhÊt cña lß øng víi khi gãc ®iÒu khiÓn α = 0 lµ : P = Pmax = 130 (kw) Dùa vµo c«ng thøc (1) ta tÝnh ®îc c«ng suÊt ra t¶i khi α = 0
Pmax = 3
2 U dmf

Rt 3.220 2 = = 1,12 (Ω) 130.10 3

 Rt =

3U

2 dmf

Pmax

Ta x¸c ®Þnh ®îc d©y ®iÖn trë cña lß cã gi¸ trÞ lµ 1,12 (Ω). Tõ ®©y, dùa vµo c«ng nghÖ chÕ t¹o ta cã thÓ tiÕn hµnh thiÕt kÕ chi tiÕt cho d©y ®iÖn trë ®Ó cã thÓ ®¶m b¶o ®îc c¸c yªu cÇu kinh tÕ kÜ thuËt cña lß ®iÖn. 15

TiÕp theo, ta tiÕn hµnh chän van th«ng qua c¸c th«ng sè kü thuËt cña van lµ ®iÖn ¸p ngîc lín nhÊt, dßng trung b×nh qua van ... Nh ®· nãi ë trªn, ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu còng t¬ng tù nh m¹ch chØnh lu, cô thÓ lµ m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha s¸u thyristor ®Êu song song ngîc cã nguyªn lý ho¹t ®éng trong mét chu kú còng gièng nh nguyªn lý cña m¹ch chØnh lu ba pha h×nh tia. V× vËy, ta cã thÓ hoµn toµn ¸p dông c¸c th«ng sè chän van cña m¹ch chØnh lu ba pha h×nh tia cho m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha s¸u thyristor ®Êu song song ngîc. Cô thÓ : §iÖn ¸p ngîc lín nhÊt trªn van : U ng max = 6U f = 2U dm  U ng max = 2.380 = 537 (V) *NhËn xÐt : Khi gãc ®iÒu khiÓn α = 0 ®iÖn ¸p ra t¶i lµ h×nh sin vµ nh vËy, dßng trung b×nh qua van lóc nµy lµ lín nhÊt. Tõ ®©y ta cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc gi¸ trÞ dßng ®iÖn trung b×nh qua van. 1 π I tb max = ∫ I max sin θ 2π 0 (do t¶i thuÇn trë nªn i trïng pha víi u ) U f max [− cos π − ( − cos 0)]  I tb max = 2πR  I tb max =
220. 2 = 88,47 (A) π .1,12

Dßng hiÖu dông qua van: Ihdmax=Itbmax. π =88,47.3,14=278(A) Khi chän van ta ph¶i chó ý ®Õn ®iÒu kiÖn lµm m¸t cho van v× khi ho¹t ®éng, van to¶ nhiÖt rÊt lín nªn ®iÒu kiÖn lµm m¸t cho van sÏ ¶nh hëng ®Õn hiÖu qu¶ còng nh tuæi thä cña van. NÕu van ho¹t ®éng trong ®iÒu kiÖn ®îc lµm m¸t b»ng kh«ng khÝ nhê c¸nh t¶n nhiÖt th× van cã thÓ lµm viÖc tèt víi 25% dßng ®Þnh møc. NÕu van lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn lµm m¸t b»ng qu¹t giã cìng bøc th× van cã thÓ chÞu ®îc ®Õn 30 ÷ 60% dßng ®Þnh møc. NÕu lµm m¸t b»ng níc th× van cã thÓ chÞu ®îc ®Õn 80% dßng ®Þnh møc. Th«ng thêng trong c«ng nghiÖp th× van ph¶i ®îc lµm m¸t tåi nhÊt lµ b»ng kh«ng khÝ cã qu¹t giã cìng bøc. Trong nhiÖm vô thiÕt kÕ lµ ®iÖn nµy th× dßng qua van kh«ng qu¸ lín nªn ta cã thÓ chän chÕ ®é lµm m¸t cho van b»ng kh«ng khÝ cã qu¹t giã c16

ìng bøc. Ta chän c¸c ®iÒu kiÖn thÝch hîp ®Ó van cã thÓ chÞu dßng tíi 30% dßng ®Þnh møc cña van. Khi ®ã dßng ®iÖn trung b×nh lµm viÖc cña van:
I tblv = 88,47 I tb max = = 295 ( A ) 30% 30%

Dßng ®iÖn hiÖu dông lµm viÖc qua van: Ihd=
I hd 278 = = 927( A) 0,3 0,3

§Ó chän gi¸ trÞ cña ®iÖn ¸p ngîc lín nhÊt trªn van, ta sÏ chän thªm hÖ sè dù tr÷ ®iÖn ¸p k u = 1,6 ÷ 2 ta chän : k u = 1,6 U ng = k u . U ng max = 1,6 . 537=860 (V) Ta sÏ chän van theo dßng lµm viªc hiÖu dông .Tõ c¸c gi¸ trÞ cña I hd max vµ U ng max , tra trong sæ tay ta chän ®îc van lo¹i DCR1053SD11 víi c¸c th«ng sè sau: U ng max = 1000 ( V ): §iÖn ¸p ngùoc cùc ®¹i I dm max = 950 ( A ) : Dßng ®iÖn hiÖu dông cùc ®¹i Ipic =16000(A) : Dßng ®iÖn ®Ønh cùc ®¹i Ig = 0,35(A) : Dßng cùc ®¹i ®iÒu khiÓn cùc G Ug =3,5(V) : §iÖn ¸p cùc ®¹i ®iÒu khiÓn ®Æt vµo GK ∆U =1,9(V) : Sôt ¸p trªn van khi ë tr¹ng th¸i dÉn du/dt =1000(v/s) : Tèc ®é t¨ng ¸p
di = 200( A / s) dt max

t cm van Tmax = 1250

=150( μ s)

: Thêi gian ®ãng më cña

: NhiÖt ®é lín nhÊt van cã thÓ chÞu ®îc ........

* KÕt luËn: Trong m¹ch ®iÒu ¸p xoay chiÒu ba pha dïng cho lß ®iÖn nµy ta cÇn dïng s¸u van thyristor DCR1053SD11 víi c¸c th«ng sè nh trªn. II - TÝnh to¸n b¶o vÖ van b¸n dÉn Trong qu¸ tr×nh van ho¹t ®éng th× van ph¶i ®îc lµm m¸t ®Ó van kh«ng bÞ ph¸ háng vÒ nhiÖt v× vËy ta ®· tÝnh to¸n chÕ ®é lµm m¸t cô thÓ cho van råi. Tuy nhiªn, van còng cã thÓ bÞ háng khi van ph¶i chÞu tèc ®é t¨ng dßng, t¨ng ¸p qu¸ lín. §Ó tr¸nh hiÖn tîng qu¸ dßng, qu¸ ¸p trªn van dÉn ®Õn háng van ta ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p thÝch hîp ®Ó b¶o vÖ van. BiÖn ph¸p b¶p vÖ 17

van thêng dïng nhÊt lµ m¾c m¹ch R, C song song van ®Ó b¶o vÖ qu¸ ¸p vµ m¾c nèi tiÕp cuén kh¸ng ®Ó h¹n chÕ tèc ®é t¨ng dßng. Do t¶i cña lß ®iÖn lµ t¶i thuÇn trë nªn khi van cã tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn më th× dßng qua van sÏ t¨ng ®ét ngét víi tèc ®é t¨ng dßng rÊt lín sÏ g©y háng van. V× vËy, ngêi ta cÇn ph¶i m¾c vµo tríc van mét cuén d©y ®Ó h¹n chÕ tèc ®é t¨ng dßng. Cuén d©y ®îc dïng lµ mét cuén kh¸ng b·o hoµ cã ®Æc tÝnh lµ: khi dßng qua cuén kh¸ng æn ®Þnh th× ®iÖn c¶m cña cuén kh¸ng hÇu nh b»ng kh«ng vµ lóc nµy cuén d©y dÉn ®iÖn nh mét d©y dÉn b×nh thêng. Ta cã m¹ch nh h×nh vÏ:

§Ó tÝnh to¸n gi¸ trÞ cña cuén kh¸ng ta xÐt qu¸ tr×nh qu¸ ®é trong m¹ch: di U f = i.R + L. dt Ta thÊy r»ng tèc ®é t¨ng dßng lín nhÊt lµ: di U max = f dt L §Ó ®¶m b¶o an toµn cho van ta ph¶i chän L sao cho di/dt max ph¶i nhá h¬n tèc ®é t¨ng dßng chÞu ®îc cña van, hay lµ: di max < 200 A/µs dt 

Uf < 200 A/µs L
Uf 200.10
6

L >

=

Ta chän cuén kh¸ng b·o hoµ cã gi¸ trÞ lµ 1,6 µH, lo¹i lâi kh«ng khÝ v× ®iÖn c¶m nhá. Sau khi tÝnh to¸n b¶o vÖ chèng tèc ®é t¨ng dßng ta tÝnh to¸n b¶o vÖ qu¸ ¸p cho van. Ngêi ta chia ra hai lo¹i nguyªn nh©n g©y nªn qu¸ ¸p: 1 - Nguyªn nh©n néi t¹i: Lµ do sù tÝch tô ®iÖn tÝch trong c¸c líp b¸n dÉn. Khi kho¸ van thyristor b»ng ®iÖn ¸p ngîc, c¸c ®iÖn tÝch nãi trªn ®æi ngîc l¹i hµnh tr×nh, t¹o ra dßng ®iÖn ngîc trong thêi gian rÊt ng¾n. Sù 18

220. 2 = 1,555 µH 200.106

biÕn thiªn nhanh chãng cña dßng ®iÖn ngîc g©y nªn søc ®iÖn ®éng c¶m øng rÊt lín trong c¸c ®iÖn c¶m, vèn lu«n lu«n cã cña ®êng d©y nguån dÉn ®Õn c¸c thyristor. V× vËy, gi÷a anèt vµ catèt cña thyristor xuÊt hiÖn qu¸ ®iÖn ¸p. Ta cã ®å thÞ thÓ hiÖn qu¸ tr×nh biÕn thiªn cña ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn trªn van:

2 - Nguyªn nh©n bªn ngoµi: Nh÷ng nguyªn nh©n nµy thêng xÈy ra ngÉu nhiªn nh khi ®ãng c¾t kh«ng t¶i mét m¸y biÕn ¸p trªn ®êng d©y, khi mét cÇu ch× b¶o vÖ nhÈy, khi cã sÊm sÐt ... §Ó b¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p do tÝch tô ®iÖn tÝch khi chuyÓn m¹ch g©y nªn ngêi ta dïng m¹ch RC ®Êu song song víi thyristor nh h×nh díi:

Th«ng sè cña R, C phô thuéc vµo møc ®é qu¸ ®iÖn ¸p cã thÓ x¶y ra, tèc ®é biÕn thiªn cña dßng ®iÖn chuyÓn m¹ch, ®iÖn c¶m trªn ®êng d©y, dßng ®iÖn tõ ho¸ m¸y biÕn ¸p . ViÖc tÝnh to¸n th«ng sè cña m¹ch R, C rÊt phøc t¹p, ®ßi hái nhiÒu thêi gian nªn ta sÏ sö dông ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh th«ng sè R, C b»ng ®å thÞ gi¶i tÝch, sö dông nh÷ng ®êng cong ®· cã s½n. C¸c bíc tÝnh to¸n nh sau: +X¸c ®Þnh hÖ sè qu¸ ¸p theo c«ng thøc: U imp k= b.U im

19

Víi U imp lµ gi¸ trÞ cùc ®¹i cho phÐp cña ®iÖn ¸p ngîc ®Æt trªn diot hoÆc thyristor mét c¸ch kh«ng chu kú, tra trong sæ tay tra cøu. U im lµ gi¸ trÞ cùc ®¹i cña ®iÖn ¸p ngîc thùc tÕ ®Æt trªn diot hoÆc thyristor. b lµ hÖ sè dù tr÷ an toµn vÒ ®iÖn ¸p, b = 1 ÷ 2 +X¸c ®Þnh c¸c th«ng sè trung gian: C* (k ) , R * (k ) , R * (k ) min max min - b»ng c¸ch tra trong ®å thÞ trong sæ tay tra cøu di - tÝnh max khi chuyÓn m¹ch nh ë phÇn tÝnh to¸n cuén dt kh¸ng b·o hoµ. di +X¸c ®Þnh ®iÖn lîng tÝch tô Q = f( ), sö dông c¸c ®êng dt cong cho trong sæ tay tra cøu ®Ó x¸c ®Þnh. +TÝnh to¸n c¸c gi¸ trÞ cña R, C theo c«ng thøc: 2.Q * C = C min . U im LU im LU im ≤ R ≤ R* max 2Q 2Q trong ®ã L lµ ®iÖn c¶m cña m¹ch RLC Tuy nhiªn, trong thùc tÕ, khi tÝnh to¸n thiÕt kÕ b¶o vÖ van th× rÊt khã cã thÓ cã ®Çy ®ñ tÊt c¶ c¸c ®êng cong ®Æc tÝnh cÇn thiÕt nªn ngêi ta thêng chän gi¸ trÞ cña R, C theo kinh nghiÖm: R = 20 ÷ 100 ( Ω ) ; C = 0,4 ÷ 1 ( µF ) Víi dßng qua van nhá, ta chän gi¸ trÞ R lín, C nhá.Víi dßng qua van lín, ta chän gi¸ trÞ R nhá, C lín.Theo tÝnh to¸n, dßng qua van b»ng 88,7 A lµ kh«ng lín l¾m nªn ta chän gi¸ trÞ cña R, C nh sau: R = 90 Ω C = 0,5 µF ( c¸c gi¸ trÞ chuÈn) Ngoµi ra, trong m¹ch lùc còng cÇn cã thªm c¸c thiÕt bÞ b¶o vÖ ng¾n m¹ch, qu¸ t¶i ... nh ¸pt«m¸t, cÇu ch× ...ë mçi pha vµ cÇu ch× ë tríc mçi van ®Ó t¨ng cao tÝnh an toµn cho m¹ch. Ta cã m¹ch hoµn chØnh nh ë trªn : R* min

20

21

Ch¬ng 4 m¹ch ®iÒu khiÓn I-Nguyªn t¾c chung cña m¹ch ®iÒu khiÓn

Thyristor chØ më cho dßng ch¶y qua khi tho¶ m·n hai ®iÒu kiÖn : UAK > 0 IG > 0 Khi thyristor chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn th× cùc ®iÒu khiÓn kh«ng cßn t¸c dông. Thyristor chØ trë vÒ tr¹ng th¸i kho¸ nÕu dßng ®iÖn IA < IH. ( IH : dßng ®iÖn duy tr× ) Chøc n¨ng cña m¹ch ®iÒu khiÓn : + §iÒu chØnh ®îc vÞ trÝ xung trong ph¹m vi nöa chu kú d¬ng cña ®iÖn ¸p ®Æt lªn A-K cña thyristor. + T¹o ra ®îc c¸c xung ®ñ diÒu kiÖn më thyristor, ®é réng xung tx ®îc tÝnh theo biÓu thøc :
tx = IH di / dt

di/dt : tèc ®é biÕn thiªn dßng t¶i. + CÊu tróc m¹ch ®iÒu khiÓn thyristor. UAK : ®iÖn ¸p ®iÒu khiÓn ( ®iÖn ¸p mét chiÒu ). Ut : ®iÖn ¸p tùa ( ®ång bé víi ®iÖn ¸p A-K cña thyristor ). HiÖu ®iÖn ¸p | U®k – Ut | ®a vµo kh©u so s¸nh,lµm viÖc nh mét trig¬. §Çu ra nhËn ®îc mét chuçi xung ch÷ nhËt. Kh©u t¹o xung. Kh©u khuÕch ®¹i xung. Kh©u biÕn ¸p xung. Thay ®æi U ®k cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc vÞ trÝ xung ®iÒu khiÓn tøc lµ ®iÒu chØnh ®îc 22

gãc α. Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn. Cã hai nguyªn t¾c : 1) Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh : U®k + Ut ®a ®Õn ®Çu vµo cña mét kh©u so s¸nh b»ng c¸nh lµm biÕn ®æi U®k ta cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc thêi ®iÓm xuÊt giÖn xung tøc lµ ®iÒu chØnh ®îc gãc α. Khi U®k = 0 ta cã α = 0 Khi U®k < 0 ta cã α > 0 Quan hÖ gi÷a α vµ U®k nh sau :
α =π
U dk U t max

Ta lÊy U®kmax = Utmax.
α

Utùa Utmax U®k

2) Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng “arccos”. Nguyªn t¾c nµy dïng hai ®iÖn ¸p : §iÖn ¸p ®éng bé Ut vît tríc ®iÖn ¸p A-K cña thyristor mét gãc b»ng π/2. ( NÕu UAK = Asinωt th× Ut = Bcosωt ). UAK cã thÓ ®iÒu khiÓn ®îc theo hai híng d¬ng vµ ©m. Ut + U®k ®îc ®a ®Õn ®Çu vµo kh©u so s¸nh . Khi Ut + U®k = 0 ta nhËn ®îc mét xung ë ®Çu ra cña kh©u so s¸nh. U®k + Bcosα = 0 ⇒ α = arccos( -U®k/B ). Thêng lÊy B = U®kmax. Khi U®k = 0 th× α = π/2. Nguyªn t¾c nµy ®îc sö dông trong c¸c thiÕt bÞ chØnh lu chÊt lîng cao. II) Tr×nh bµy nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu khiÓn: V× m¹ch ®iÒu khiÓn ë ba kªnh ®iÒu khiÓn lµ hoµn toµn nh nhau nªn ë ®©y ta chØ tr×nh bµy nguyªn lý ho¹t ®éng cña kªnh ®iÒu khiÓn pha A : HÖ thèng ®iÒu khiÓn gåm c¸c kh©u c¬ b¶n sau: 1)Kh©u ph¸t xung cao tÇn gåm: 2)Kh©u ®ång pha bao gåm: 23

3)Kh©u t¹o ®iÖn ¸p r¨ng ca bao gåm: 4)Kh©u so s¸nh bao gåm: 5)Kh©u biÕn ¸p xung(BAX) vµ khuÕch ®¹i xung(K§X) 6)Khèi t¹o ®iÖn ¸p ph¶n håi bao gåm: 7)Kh©u t¹o ®iÖn ¸p nguån nu«i: - T¹i ®iÖn ¸p ë vÞ trÝ U1 (220V,50hz)lµ ®iÖn ¸p phÝa s¬ cÊp cña biÕn ¸p ®ång bé pha A cã d¹ng h×nh sin,®iÖn ¸p nµy lÊy trùc tiÕp tõ líi ®iÖn.Sau khi qua bé chØnh la 2 nöa chu kú ®iÖn ¸p U2 lµ ®iÖn ¸p d¹ng nöa sãng biÖn ®é nhá. - §iÖn ¸p U2 ®îc so s¸nh víi ®iÖn ¸p U0 (®îc ph©n ¸p qua c¸c ®iÖn trë) qua OP1 t¹o thµnh ®iÖn ¸p d¹ng xung U3.§iÖn ¸p nµy ®îc dïng ®Ó ®iÒu khiÓn ®ãng më Tranzitor trêng. - Qua kh©u t¹o ®iÖn ¸p r¨ng ca,U®k ®îc so s¸nh qua kh©u OP3 t¹o ra xung U5 - C¸c ®iÖn ¸p ®ång pha U6,U7 ®îc t¹o ra b»ng c¸ch qua chØnh lu nöa chu k× vµ ®îc h¹n chÕ biªn ®é b»ng ®i èt Zener ra chØ cßn biªn ®é 4,3 V - M¸y ph¸t xung cao tÇn cã nhiÖm vô t¹o ra chuçi xung cã tÇn sè cao f=10 Khz t¹o ra ë ®Çu 8 . - Cæng AND1 ;3 ®Çu vµo trén c¸c xung U5,U7,U®k ®Ó t¹o xung U8 ®iÒu khiÓn T1; cæng AND2 ;3 ®Çu vµo trén c¸c xung U6,U7,U®k t¹o ra xung U9 ®iÒu khiÓn T2.C¸c xung U8;U9 lÖch nhau 1800 ®iÖn. - T¬ng tù c¸c kªnh ®iÒu khiÓn B,C ®îc ®ång bé tõ pha B,C t¹o c¸c xung ®iÒu khiÓn cho cÆp (T3,T4) vµ (T5,T6) - Trong m¹ch ®iÒu khiÓn ta chän toµn bé IC thuËt to¸n lµ TL084 cã c¸c th«ng sè : Vcc = ± 15V P tiªu thô = 680 MW Rin = 106 MΩ Urabh = ±15 (V) - Nh vËy 3 hÖ thèng t¹o ra c¸c xung ®iÒu khiÓn lÖch nhau mét gãc 600 ®iÖn lÇn lît ®iÒu khiÓn më c¸c TIRISTOR T1;T2;T3;T4;T5;T6 Ta cã ®å thÞ c¸c xung ®iÒu khiÓn c¸c TIRISTOR nh h×nh vÏ sau:

α

24

25

§å thÞ xung qu¸ tr×nh ®iÒu khiÓn TIRISTOR U1
π
θ

0

U2 U0
θ

U3

θ

Utùa
α α α U®k

θ

U4

α

α

α

θ

U5
θ

U6
θ

U7

θ

U8

α

α θ

U9

α
θ

27

LA 1.6 uH

+E
30 RA11 D A6

Is c
DA5

It c BA X

RA3 200 DZA1

U5

NA1A

Ic
R A 9 Ib 1

DA7

U8 +E
R A6 8 00

1 2k

TA1 T A2 RA 90 T1 T4

D A1 D A3

1 0 . 2 kR A 4

1000 uF C2

RA12 3 20

Ie

U2 Uo

+E +E
+

CA

0.5 uF

+

U1 220 V 50 h z

B A1

U2 1 22 V U2 2
DA4

U3

O P1

Ura 1 -E
DZ A3

RA7 9.4 2k

Utu a OP 2 -E OP 3

+

RA1 800

U4
30 RA 14 DA10

U v=-E v
RA8 1k

-E
DZ A4

Is c
D A8

It c BA X

1. 12 Rt

1 0 0R A 1 5 DA2

1k R A5

Ic
R A2 2 00

D A9

U6
NA 1B DZA2

U9

R A 1 0Ib 1 1 2k TA1 TA2 RA 13 320

Ie

III TÝnh to¸n m¹ch ®iÒu khiÓn 1) M¸y ph¸t xung cao tÇn a) T¸c dông T¹o ra chïm xung cã tÇn sè rÊt cao(ë ®©y ta chän tÇn sè b»ng 10 Khz).Chïm xung nµy ®îc ®a vµo cæng AND ®Ó t¹o ra xung ®iÒu khiÓn më c¸c Tiristor b)S¬ ®å nguyªn lý:
4.5k R2 4.5k R1 D1 R5 800 D2

+E
OP4 +

Ura -E

U7 !Iz

C 10nF R4 1k

R3 1k

DZ

c) Nguyªn lý ho¹t ®éng: -M¹ch cã hai ®êng ph¶n håi d¬ng vµ ©m sÏ ho¹t ®éng ë chÕ ®é tù dao ®éng v× ®iÖn ¸p trªn tô C sÏ ®îc so s¸nh víi ®iÖn ¸p Up -NÕu OPAM lµ lý tëng th× ®iÖn ¸p ra Ura= ± E (ë chÕ ®é b·o hoµ).§iÖn ¸p trªn tô C sÏ phãng qua ®êng C-R2-§2-®Êt vµ n¹p qua ®êng §1-R1-C-®Êt. -Khi ®iÖn ¸p trªn tô C b»ng víi ®iÖn ¸p U p th× m¹ch sÏ lËt tr¹ng th¸I ,Ura ®ang ë tr¹ng th¸i b·o hoµ d¬ng sÏ chuyÓn sang tr¹ng th¸i b·o hoµ ©m vµ ngîc l¹i. -NÕu R1,R2 kh¸c nhau th× thêi gian phãng vµ n¹p sÏ kh¸c nhau: Tn = R C 1 Tp = R C 2 d) TÝnh to¸n cô thÓ: Chän OPAM lµ IC IL084 cã nguån cung cÊp lµ E= ± 15 V,URabh ta chän lu«n b»ng ± 15 V ®Ó tiÖn cho tÝnh to¸n,c¸c §ièt §1,§2 lµ c¸c ®ièt c«ng suÊt nhá rÊt dÔ dµng chän. §iÖn ¸p trªn ®iÓm P ®îc tÝnh theo c«ng thøc:

UP R4 = U ra R3 + R4 ⇒UP = R R4 U ra R3 + R4

4 + Khi Ura=E UP+= R + R E = V1 3 4

+ Khi Ura=-E ->UP-=

R4 (− E ) = −V1 R3 + R4

Tô C sÏ n¹p tõ gi¸ trÞ ban ®Çu (-V 1) ®Õn gi¸ trÞ cuèi(+V1) vµ phãng ®iÖn tõ (+V1) ®Õn (-V1).§iÖn ¸p t¹i t= ∞ cña qu¸ tr×nh n¹p lµ E vµ t¹i t= ∞ cña qu¸ tr×nh phãng lµ -E BiÓu thøc n¹p cña tô C lµ: Vc(t)=E+(-V1-E)e -t/Tn BiÓu thøc phãng cña tô C lµ: Vc(t)=-E+(V1+E) e-t/Tp t: thêi gian phãng hoÆc n¹p Tn:h»ng sè thêi gian n¹p TP :h»ng sè thêi gian phãng Do ®ã chu k× phong n¹p lµ :T=tn+tP Khi kÕt thóc qu¸ tr×nh n¹p Vc(tn)=V1= E+(-V1-E)e-tn/Tn hay e-tn/Tn=
E − V1 E + V1

R4 R4 + R3 R3 =  e-tn/Tn= R4 2 R4 + R3 E+E R4 + R3 t R3 − n = ln 2 R4 + R3  Tn E−E

 tn= Tn ln(1+ R ) 3 T¬ng tù nh vËy ta cã thêi gian phãng:
4 tP= T p ln(1+ R ) 3 VËy chu k× phãng n¹p lµ: 4 T=tn+tp=( Tn +TP) ln(1+ R ) 3 Tn = T p =RC NÕu chän R=R1=R2 th×

2 R4

2R

2R

30

Khi ®ã ta cã T=2RC ln(1+
1 1

2 R4 ) R3

Gi¶ sö chän R3=R4=1k th× ta cã T=2RCln 3=2,2RC  f= T = 2,2 RC = 10( Khz )  RC=0,45.10-4 Chän C=10(nF)(lµ lo¹i tô ho¸) th× ®iÖn trë R tÝnh nh sau: R= vÏ: phãng +E +V1
θ

Ta cã d¹ng ®å thÞ qu¸ tr×nh cña tô C vµ d¹ng xung ra nh h×nh URa uc

0,45.10 −4 = 4,5 K 10.10 −9

-V1 - E n¹p Nh vËy xung ra Ura lµ xung cã d¹ng h×nh ch÷ nhËt cã c¶ phÇn ©m vµ phÇn d¬ng víi biªn ®é lµ ± 15V .§Ó lo¹i phÇn xung ©m vµ c¾t bít biªn ®é ta m¾c thªm mét ®iÖn trë sôt ¸p R5vµ ®ièt æn ¸p §Z ë ®Çu ra.§ièt Zener §Z lµ lo¹i 1N229B c«ng suÊt P=0,5(W) UZ=4,3(v) ,Imax=117mmA Imin=11,7 mmA. Tõ ®ã ta cã c¸ch chän ®iÖn trë R5 nh sau: URa=I.R5+UZ I.R5=URa-UZ=15-4,3=10,7(V)
R5 = Ω) 10,7 I

V× 0,0117<I<0,117 nªn ta cã

92<R 5<920( Ω) .Chän R5=800(

Cuèi cïng ta ®îc xung ra U7 biªn ®é +4,3V tÇn sè 10 Khz nh h×nh vÏ: U7 4,3V

θ

2) Khèi khuÕh ®¹i xung(K§X) vµ biÕn ¸p xung(BAX) a) T¸c dông 31

Khèi K§Xcã t¸c dông t¨ng dßng tõ cæng AND ®i ra (dßng tõ cæng AND ®i ra thêng nhá) sau ®ã ®i qua BAX ®Ó t¹o ®îc dßng ®iÒu khiÓn Ig,¸p ®iÒu khiÓn Ug cã biªn ®é thÝch hîp ®Ó më Tiristor b) S¬ ®å nguyªn lý:
+E
30 RA11 DA6

T1

Isc
DA5

Itc BAX
DA7

Ic U8
R6 1k

Ib1
TA1 TA2

RA12 320

Ie

c) Nguyªn lý ho¹t ®éng: + TÝn hiÖu vµo lµ tÝn hiÖu logic UV=’1’(kho¶ng 3-5 V) th× TA1,TA2 më b·o hoµ,khi UV=’0’ (<3 V) th× TA1,TA2 kho¸. + §iÖn trë RA11 h¹n dßng Colector ,RA12 t¹o ph©n ¸p cho TA2 ®ièt §A5 chèng qu¸ ¸p trªn c¸c cùc colector -emittor cña TA1,TA2 + §A7,§A6 ng¨n chÆn xung ¸p ©m cã thÓ cã khi TA1,TA2 bÞ kho¸ Khi UV=’0’ ,iL=iC=0,UCE=E,i§A5=0; Khi t=0,U V=’1’,TA1,TA2 më.§iÖn c¶m trªn L kh«ng cho iC ®¹t ngay gi¸ trÞ b·o hoµ cña nã lµ I C = RA .Dßng iC chØ cã thÓ t¨ng trëng 11
−t / τ theo qui luËt hµm mò :iL=iC= RA (1 − e ) víi τ = RA 11

E

E

L

11

E Sau kho¶ng thêi gian 5 τ ,IC= RA .Lóc ®ã bªn thø cÊp BAX xuÊt 11

hiÖn mét xung ®iÖn ¸p ®Ó më Tiristor

32

Khi t=T1,UV=’0’ bÊy giê gi¸ trÞ cña iL lµ iL(T1)=iC(T1)=
E E (1 − e −T1 / τ ) =I0<  tranzitor bÞ kho¸ iC=0 RA11 RA11

NÕu kh«ng cã §A5 th× n¨ng lîng th× n¨ng lîng W=(1/2)LI20 sÏ sinh qu¸ ®iÖn ¸p trªn c¸c cùc C,E cña TA 1,TA2.Qu¸ ®iÖn ¸p nµy cã thÓ ®¹t tíi 100V ph¸ huû c¸c bãng trªn. §ièt §A5 lo¹i trõ hiÖn tîng qu¸ ¸p trªn bëi v× võa khi UCE=0,8 V th× §A5 më cho dßng ch¶y qua lµm ng¾n m¹ch trªn hai ®Çu cuén d©y vµ lµm tiªu t¸n n¨ng lîng lÝch luü trªn theo quy luËt suy gi¶m: iL=i§A5=I0.e-t/ τ ’ Víi τ ’=
L (R’=RL+R§A5) R'

d) TÝnh to¸n cô thÓ: Theo kÕt qu¶ chän van ë phÇn tÝnh to¸n m¹ch lùc ta cã dßng vµ ¸p ®iÒu khiÓn Tiristor lµ:UgK=3,5v;Ig=0,35 A.Tõ ®ã suy ra phÝa thø cÊp BAX: UTC=UgK=3,5V;ITC=Ig=0,35 A Thêng ta chän BAX cã hÖ sè k=2 tõ ®ã ta cã: IC=ISC=ITC/k=0,35/2=0,175(A) Usc=UTCk=3,5.2=7(V) Chän TA1 lµ C828 cã hÖ sè β1 =10 TA2 lµ 2N1613 cã hÖ sè β 2 =80 Nh vËy dßng IBTA1=IC/( β1 . β 2 )=0,175/(10.80)=0,22 mA Cã UBETA2=0,7(V);UBETA1=0,6(V)  UBTA1= UBET2+UBET1=1,3(V) V× ¸p tõ cæng AND ra thêng cì 3-5 V do ®ã ta ph¶i chon sôt ¸p trªn RA8 kho¶ng 2,5 V  URA8=2,5 V RA8=URA8/IBTA1=2,5/(0,22.10-3)=11,4.103 ≈ 12k Chän ®iÖn trë RA11: Cã E ≥ USC+IL.RA11  RA11 ≤
E − U SC 15 − 7 = = 45,7(Ω) IC 0,175

chän RA11=30( Ω ) Chän ®iÖn trë RA12: URA12=UBETA2=0,7(V) IETA1=IRA2= β1 .IBTA1=10.0,22.10-3=2,2.10-3 do ®ã RA12=
0,7 = 320(Ω) 2,2.10 −3

VËy ta cã dßng tõ cæng AND ®i ra lµ IBT1=0,22(mA) ¸p ra tõ 3-5 V do ®ã c«ng suÊt cña cæng lµ 0,22.(3-5)=(0,66-1,1) mW 33

e) ThiÕt kÕ m¸y BAX: Chän vËt liÖu lâi B· lµ ferit lµm viÖc trªn mét phÇn cña ®Æc tÝnh tõ ho¸ Bs=0,4 T,®é tõ thÈm μ =6000(A/m) Sè vßng d©y s¬ cÊp: W1= Trong ®ã : 10-600 μ s ë ®©y ta lÊy tx=350 μ s=35.10-5s t x ®é dµi xung truyÒn qua BAX thêng cã ®é dµi S-tiÕt diÖn lâi ferit,chän S=1cm2 Thay sè vµo ta cã sè vßng d©y cuén s¬ cÊp: WSC= Sè vßng d©y cuén thø cÊp: WTC= ISCTB=ISC. Gi¸ trÞ dßng trung b×nh ë s¬ cÊp BAX :
WSC 55 = =28 (vßng) k 2 tx 35.10−5 = 175. = 23,2mm A T 20.10− 3 7.35.10 −5 U SC .t x = 55 (vßng) = 0,45.10 − 4 Bs.S U SC .t x Bs.S

Gi¸ trÞ dßng trung b×nh ë thø cÊp BAX : ITCTB=2.ISCTB=46,4mmA 3) Kh©u t¹o ®iÖn ¸p ®ång bé a) T¸c dông Kh©u nµy t¹o ra ®iÖn ¸p d¹ng xung ®Ó ®iÒu khiÓn bãng trêng trªn hai ®Çu tô C ®Ó khèng chÕ thêi gian phãng n¹p trªn tô C ®ång bé víi nguån xoay chiÒu.ë ®©y ta chän MOSFET cã xung ¸p ®iÒu khiÓn lµ 4-5 V do ®ã ®iÖn ¸p ra ë kh©u ®ång pha U 3 lµ 4-5 V ,®é réng xung më lµ 0,3 ms.Kh©u nµy cßn t¹o ra ®iÖn ¸p U5,U6 lµ c¸c ®iÖn ¸p ®ång bé víi nguån ®Ó ®a vµo cæng AND.Ta chän c¸c ®ièt èn ¸p DZA1;DZA2;DZA3 lµ lo¹i gièng nh DZ b) S¬ ®å nguyªn lý:

34

RA1 200

U5
DZA1

+E
DA1 DA3 BA1

+E

10.2k

RA4 + RA6 800

U2 Uo

U1 220 V 50 hz

U21 22V U22

U3

Ura1
OP1

-E
DA4 100 DA2 RA3 1k RA3

DZA3

RA2 200

U6
DZA2

c) Nguyªn lý ho¹t ®éng Qua BA1 ®iÖn ¸p xoay chiÒu 220 V,50 hz ®îc biÕn ®æi xuèng cÊp thÊp h¬n vµ ®îc ®a qua chØnh lu hai nöa chu k× t¹o ra ®iÖn ¸p U2 cã biªn ®é nhá h¬n vµ tÇn sè =100 hz.§iÖn ¸p nµy ®îc so s¸nh víi Uo.Khi Uo<U2 th× Ura=-E;khi Uo>U2 th× Ura=+E.§iÖn ¸p Ura cã c¶ phÇn ©m vµ d¬ng víi biªn ®é b»ng ± E .Ta dïng §ièt §ZA3 ,®iÖn trë RA6®Ó lo¹i phÇn xung ©m vµ c¾t bít biªn ®é cuèi cïng ta ®îc d¹ng xung U®b ®Ó më MOSFET nh h×nh vÏ sau:

Ura1 +E -E 35

U3 4,3v

d) TÝnh to¸n cô thÓ: Do ta chän ®é réng xung tx=0,3 ms do ®ã ta cã gãc më bãng lµ:
θ = ω.t X = 314.0,3.10 −3 = 0,0942(rad )

Ph¬ng tr×nh cña u2 lµ: u2=U21 2 Sin ωt T¹i vÞ trÝ U0=u2 th× ta cã: U0= U21 2 Sin 2  U = 2 sin 0,0471 = 0,067 21 + Chän cÊp ®iÖn ¸p ë thø cÊp BA1 lµ U 21=22 V(hay hÖ sè BA1 lµ k=10) th× ®iÖn ¸p U0=0,067.22=1,474(v) Ta cã
RA U RA5 + RA4 E E 15 = 0  = ≈ 10,2(V ) = RA4 + RA5 RA5 RA5 U 0 1,474 U0 θ

4  RA = 10,2 5

Chän RA5=1 K th× RA4=10,2 K + Chän RA6: URA6 =RA6.I =URa1-UZ=15-4,3=10,7(V)
RA6 = 10,7 I

RA6=800( Ω) + TÝnh chän kh©u chØnh lu hai nöa chu k×: Chän RA3=100( Ω ) Dßng trung b×nh qua c¸c ®ièt DA3,DA4 lµ ITB§=
2 2U 21 2 2 .22 = = 0,19 (A) πRA3 3,14.100

0,0117<I<0,117 nªn ta cã

92<R 5<920( Ω) .Chän

Chän dßng I§=ITB§.k=0,19.1,5=0,3(A) Ung§= 2 2U 2 .K = 2 2.22.1,5 = 94(V ) Ta chän loai ®ièt c«ng suÊt BYD73-B cã ITBmax=1,75(A) Ungmax=100(V) + TÝnh chän c¸c ®iÖn trë RA1;RA2;DA1;DA2: C¸c ®ièt DA1;DA2 còng ®îc chän nh ®ièt DA3;DA4 36

Cã URA1=Utb-UZ=

V× 0,0117<I<0,117 nªn ta cã 24<RA1=RA2<240( Ω) .Chän RA1=RA2=200( Ω) 4) Kh©u t¹o ®iÖn ¸p r¨ng ca a) T¸c dông Kh©u nµy t¹o ra ®iÖn ¸p h×nh r¨ng ca(gäi lµ ®iÖn ¸p tùa)®Ó so s¸nh víi ®iÖn ¸p ®iÒu khiÓn ®Ó thay ®æi gãc më α cña TIRISTOR b) S¬ ®å nguyªn lý

22 − 4,3 = 2,71(V ) 3,14 2,71 RA1 = RA2 = I

1000uF C2

U3

+E
+

RA7 9.42k

OP2

Utua

Uv=-E

-E
RA8 1k

c) Nguyªn t¾c ho¹t ®éng: + Khi U ®b>0 sÏ kÝch më bãng lµm ng¾n m¹ch hai ®Çu tô C2,®iÖn ¸p ra Ura=0 + Khi U®b=0 sÏ kho¸ bãng l¹i ,m¹ch trë thµnh m¹ch tÝch ph©n víi ®iÖn ¸p ra tÝnh theo c«ng thøc:
U ra = U C 2 = − UV 1 C2

∫ RA

UV

dt

7

Ura= − RA .C .t (nÕu UVlµ h»ng sè) 7 2 d) TÝnh to¸n cô thÓ:

37

U3

Utùa
θ /2

π +θ / 2

V× gãc θ b»ng gãc dÉn cña xung ®ång bé rÊt bÐ do ®ã cã thÓ coi Uramax =U( θ /2+ π )=U( π ) thay vµo biÓu thøc trªn Uramax= −
UV .π RA7 C 2

NÕu chän UV= -15 V Uramax=5 V th× cã thÓ chän R,C nh sau RA7.C2=3 π Chän C2=1000 μF RA7= 5) Kh©u so s¸nh a) T¸c dông Kh©u nµy ®Ó so s¸nh gi÷a ®iÖn ¸p tùa víi ®iÖn ¸p ®iÒu khiÓn ®Ó t¹o gãc më α theo nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng b) S¬ ®å nguyªn lý
+E Utua OP3 Udk -E
DZA4 + RA8 800

3,14.3 = 9,42.10 3 (Ω) = 9,42( KΩ) 1000.10 −6

U4

c) Nguyªn t¾c ho¹t ®éng Utùa U®k

38

+E -E Khi U®k>Utùa th× Ura=-E=-15 v Khi U®k<Utùa th× Ura=+E=15 v Nh vËy ®iÖn ¸p ra lµ xung cã ®é réng phô thuéc vµo U®k vµ Utùa cã biªn ®é ± 15V §Ó lo¹i phÇn ©m vµ c¾t bít biªn ®é ta dïng §ZA4 vµ ®iÖn trë RA8 d) TÝnh to¸n cô thÓ: Do gãc α lÊy tõ 0--1500 nªn khi α lÊy 1500 th× Utùa=U®kmax=
− U V .150.Π 15 150 = Π = 4,2V RA7 C 2 .180 3.Π 180

§iÖn trë RA8 còng ®îc chän lµ 800( Ω ) §ièt zenner lµ lo¹i 1N229B c«ng suÊt P=0,5(W) UZ=4,3(v) ,Imax=117mmA;Imin=11,7 mmA. 6) Khèi ph¶n håi : + S¬ ®å nhiÖt ®é trong lß lÊy tÝn hiÖu ra lµ ®iÖn ¸p Et :

+ Trong s¬ ®å trªn : R20, R18, R19 lµ ®iÖn trë Manganin. R17 lµ ®iÖn trë thay ®æi theo nhiÖt ®é ®îc lµm b»ng Cu hoÆc Ni ë 00C cÇu ®îc tÝnh to¸n c©n b»ng, lóc nµy Et = 0. Khi nhiÖt ®é m«i trêng thay ®æi cÇu mÊt c©n b»ng. Lóc nµy gi¸ trÞ cña R 17 còng thay ®æi lµm xuÊt hiÖn trªn hai ®Çu A,B mét ®iÖn ¸p ∆U. MÆt kh¸c nhiÖt ®é thay ®æi nªn hai ®Çu nhiÖt kÕ xuÊt hiÖn mét ®iÖn ¸p ∆Et sao cho ∆Et = ∆U. V× vËy mV kÕ vÉn chØ 0 V. 39

Ta dïng cÆp nhiÖt ®iÖn Platin – Platin R«®i (90% lµ Pt, 10% lµ Rh) ®o l©u dµi víi nhiÖt ®é lµ 1000 – 12000C. Kho¶ng 1000C th× t¨ng 0,64 mV. Ta cã ®å thÞ quan hÖ gi÷a Et = f(t0C) NhiÖt ®é nhá nhÊt lµ 10000C. Tra ®å thÞ ta ®îc Et = 6,4 mV. NhiÖt ®é cao nhÊt lµ 12000C. Tra ®å thÞ ta ®îc Et = 7,68 mV. §iÖn ¸p ®o ®îc trªn mV kÕ lµ nhá nªn ta ph¶i khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p. + Kh©u khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p ph¶n håi :
R7 546k

+E Et
R6 546k +

0P4
R8 1k

Udk -E

R7 ) R8 R7 U dk 4,2  R = E − 1 = 0,00768 = 547 − 1 = 546 8 t

U®k= Et.(1+

Ta chän R8 = 1 KΩ R7 = 546 KΩ. Chän R6 = R7//R8 = 547 KΩ 7) Khèi nguån: a) Ta sö dông 2 lo¹i nguån lµ ± 15V do vËy ta ph¶i thiÕt kÕ t¹o m¹ch cung cÊp 2 lo¹i nguån nµy:
7815
D1 BANG D2 C1 1000uF C3 1000uF C5 0.1uF

220 V
C2 D3 D4 1000uF C4 1000uF C6 0.1uF

7915

Nguyªn lý lµm viÖc cña khèi nguån: 40

§iÖn ¸p 220V 50hz ®îc ®a qua biÕn ¸p ®Ó h¹ ®iÖn ¸p xuèng cßn U21=U22= 35 V vµ ®a qua bé chØnh lu cÇu chØnh lu thµnh ®iÖn ¸p mét chiÒu sau ®ã ®a qua hai bé æn ¸p UA7815 vµ UA7915 (lµ vi m¹ch æn ¸p c«ng suÊt lín,vá s¾t) t¹o ra c¸c ®iÖn ¸p ± 15 V.C¸c tô C1;C2;C3;C4; lµ c¸c tô läc ph¼ng.Hai tô läc nhiÔu lµ C5 vµ C6 IC æn ¸p lo¹i UA7815 cã c¸c th«ng sè lµ : Ungìng = 35 V Ira = 0 – 1,5 A E = 15 V IC æn ¸p lo¹i UA7915 cã c¸c th«ng sè lµ : Ungìng = -40 V Ira = 0 – 1,5 A -E = -15 V Chän c¸c ®i èt lo¹i D-1001 cã c¸c th«ng sè sau:ITB=800mmA;Umax=100V C¸c tô chän lµ tô ho¸ cã c¸c sè liÖu nh h×nh vÏ. b) TÝnh to¸n biÕn ¸p nguån nu«i. §©y lµ lo¹i BA 3 cuén d©y,mét cuén d©y s¬ cÊp vµ hai cuén d©y thø cÊp gièng hÖt nhau.V× vËy khi thiÕt kÕ ta chØ cÇn tÝnh cho cuén s¬ cÊp vµ mét cuén thø cÊp. Ta cã trÞ sè ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn s¬ cÊp vµ thø cÊp cña BA lµ: U21=U22=35 V I21=I22=0,53 A C«ng suÊt BA lµ P=70.0,53=37,1 W Theo kinh nghiÖm thùc tÕ ta tÝnh s¬ bé tiÕt diÖn lâi s¾t S=1,2 P = 1,2 37,1 = 7,31cm 2 Tra b¶ng MBA c«ng suÊt (s¸ch ®iÖn tö c«ng suÊt ) ta cã c¸c sè liÖu sau: Chän tiÕt diÖn chuÈn:s=7,28 cm2 ghÐp b»ng l¸ thÐp lo¹i θ 330 cã bÒ dµy 0,35 mm cã c¸c th«ng sè sau: a=20mm h=50 mm H=70mm c=20mm B=40 mm C=80mm 2 ThÓ tÝch thÐp tõ :V=125 cm Träng lîng thÐp tõ :G=0,99 kg H×nh d¸ng lâi s¾t tõ ®îc vÏ ë h×nh sau:

41

B

c H

a

a/2 h

C + )TÝnh sè vßng v«n: Uv=4,44.f.B T .F T .10 - 4 Trong ®ã : f=50 hz (tµn sè l íi ®iÖn) B T =1,1 T (§é tù c¶m) F T =7,28 (tiÕt diÖn trô)  U V =4,44.50.1,1.7,28.10 - 4 =0,17(V/vßng) Sè vßng d©y cuén s¬ cÊp :W1=220/0,17=1294 vßng Sè vßng d©y cuén thø cÊp:W2=35/0,17 =206 vßng Dßng ®iÖn ch¶y trong cuén s¬ cÊp MBA: I 1 =P/U1=37,1/220=0,17 A Víi mËt ®é dßng ®iÖn J=2,5 A/mm 2 TiÕt diÖn d©y s¬ cÊp lµ:S 1 =0,17/2,5=0,07 mm 2 Tra b¶ng th«ng sè tiªt diÖn d©y trßn ta chän d©y ký hiÖu Πθπ 0,35.Cã c¸c th«ng sè: d=0,31 mm S=0,04115 mm 2 g=0,369 g/m r 0 =0,239 Ω / m TiÕt diÖn d©y thø cÊp MBA:S 2 =I 2 /2,5=0,53/2,5=0,212 2 mm Chän d©y cã ký hiÖu Πθπ 0,56 cã c¸c th«ng sè: d=0,51 mm S=0,2043 mm 2 g=1,82 g/m r 0 =0,084 Ω / m 42

43

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->