P. 1
sinh vat chi thi moi truong

sinh vat chi thi moi truong

5.0

|Views: 1,373|Likes:
Được xuất bản bởiapi-3773922

More info:

Published by: api-3773922 on Oct 16, 2008
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

CHÆÅNG 1 SINH VÁÛT CHÈ THË

Y fuong dung sinh vâf dô Iam chi fhi cho fính châf moi fruong song cua
chung ¡ho Iiôn hiôn nav, va fu indicafor hoãc indicafor s¡ccics co fhô su dung va
duoc hiôu fhco nhiôu cach khac nhau.
Thí du mof so Ioai duoc Iiôf Ia co nhu câu riông Iiôf voi ham Iuong châf dinh
duong hoãc voi muc do oxv hoa fan frong fhuv vuc khac nhau. Ðiôu nav khi duoc
xac dinh ro su hiôn diôn cua cac Ioai riông Iiôf frong moi fruong chung song sc
¡han anh diôu kiôn xac dinh hoãc cac fhong so vô moi fruong frong khoang gioi
han chiu dung cua chung. Khai niôm vâf chi fhi nav co fhô ¡haf friôn hon nua
khong ¡hai chi Ia su ghi nhân don gian vô su hiôn diôn hoãc vãng mãf cua Ioai.
Mof vai sinh vâf chi fhi fiô¡ fuc fon fai frong moi fruong Ii o nhiôm nhung
¡hai chiu dung nhung sfrcss vô vâf Iv Iam cho fi Iô fãng fruong giam, kha nãng
sinh san kcm hoãc fâ¡ quan song sc fhav doi. Ðâv chính Ia mof su xcf nghiôm sinh
hoc cua su o nhiôm moi fruong va cho ¡hc¡ chung fa kham ¡ha ra su fhav doi va
co fhô uoc Iuong cuong do cua no, vâf chi fhi sc fro fhanh vâf cam quan sinh hoc
cho su nhiôm Iân nav hoãc duoc goi Ia sfrcssor.
Khai niôm khac voi fu IioIogicaI indicafor Ia khai niôm sinh vâf fích Iuv vâf
châf frong mo cua chung fhco cach nhu fhô nao do ¡han ung voi cac châf o nhiôm.
Luc nav vâf chi fhi duoc fhu va qua ¡hân fích mo cua chung vô mãf hoa hoc fhì co
fhô uoc Iuong nong do moi fruong fon fai. Nhu sinh vâf duoc goi Ia Iio-
accumuIafors cua cac châf nav va chung fhuong co Ioi riông Iiôf khi cac châf nav co
muc do râf fhâ¡ frong moi fruong.
Trong cac fhuv vuc nuoc ngof, fruoc dâv cach fiô¡ cân ¡ho Iiôn nhâf fhuong
dung do Ia fu indicafor Iãng su cam quan cua giâv quv sinh hoc (giâv nhuom quv
dung dô fhu xcm mof dung dich Ia acid hoãc kiôm). Mof so nha nghiôn cuu da su
dung ¡hân fích hoa hoc fô Iao mo xcm nhu Ia v nghIa danh gia muc do o nhiôm
moi fruong frong nuoc ngof.

I. CHI THI

Chi fhi Ioai Iao gom cac Ioai mân cam voi diôu kiôn sinh Iv va sinh hoa. Noi
chung Ia su hiôn diôn va fhav doi so Iuong cac Ioai chi fhi su o nhiôm va xao fron
cua moi fruong. Vai Ioai dia v duoc Iiôf nhu Ia Ioai chi fhi su mân cam voi o nhiôm
1
SÒ2. Viôc su dung cac Ioai câv nav nhu Ia chi fhi sinh vâf cua su o nhiôm khong
khí cung da duoc Iiôf cach dâv 13O nãm.
Cung nhu fung ca fhô Ioai ¡han ung nhu Ia vâf chi fhi moi fruong, vai nhom câv,
con cung Ia vâf chi fhi cho mof so diôu kiôn moi fruong nao do. Ðãc fính cua cac
nhom fhuc vâf ¡haf friôn frôn dâf scr¡cnfinc co nong do caIcium fhâ¡ va magnc
cao frong moi fruong Ia mof fhí du diôn hình cua nhom câv chi fhi moi fruong. Tai
Bãc Mv, o dâf scr¡cnfinc fhuong chi co cac nhom câv ¡haf friôn roi rac va Iun Ia
Òucrcus durafa va cu¡rcssus sargcnfii. Vai Ioai câv khong fhô nao chong chiu duoc
su xao fron va co fhô Ia cac câv chi fhi cho fuoi cua rung câv. Tai Anh quoc, Hoi
Iao fon rung quoc gia ¡haf friôn mof ¡huong ¡ha¡ fhu fhâ¡ du Iiôu va xô¡ nhom
cac gia fri cua cac Ioai câv go qui hiôm fai ¡hía nam Anh quoc.
Cac chi fhi sinh hoc co fhô duoc su dung frong danh gia sinh fhai, dãc Iiôf Ia
fruong ho¡ cua nhom quân fhô chi fhi diôu kiôn khu vuc cân fhiôf ¡hai duoc Iao
fon. Chi fhi Ioai cung duoc dung frong diôu kiôn danh gia moi fruong va frong
viôc su dung dô Iam Ian do vô su mân cam doi voi moi fruong.
Cac chi fhi sinh vâf moi fruong khac nhau co fhô xô¡ fhanh nhom fhco nhung fiôu
dô sau:
1.Tính châf mân cam (ScnfincIs) : cac Ioai mân cam dãc frung cho cac diôu kiôn
khong diôn hình nhu Ia cac cong cu dô du doan moi fruong
2.Cac cong cu fhãm do (Dcfccfor) : nhung Ioai xuâf hiôn fu nhiôn frong moi fruong
co fhô dung dô do dac su ¡han ung va fhích nghi doi voi su fhav doi cua moi
fruong (fhav doi fuoi, nhom Ioai, giam kích fhuoc quân fhô, fâ¡ quan song..). Ðâf
hoang hoa (hcafhIand) fhuong dãc frung cua dâf nghco cac châf dinh duong va vai
Ioai câv co fhô duoc su dung Iam cac chi fhi cho kiôu dâf rung.
3. Cac cong cu khai fhac (Lx¡Ioifcr): Cac Ioai co fhô chi fhi cho su xao fron hav o
nhiôm moi fruong fhí du cac fâ¡ quan cua cac Ioai fhuv sinh vâf, su hiôn diôn cua
cac Ioai giun va cac Ioai giun do chi fhi su o nhiôm cua moi fruong.
1.Cac cong cu fích Iuv sinh hoc (AccumuIafor): cac Ioai fích Iuv sinh hoc Iao gom
hoa châf frong mo cua chung fhí du cac Ioai dia v.
5.Cac sinh vâf fhu nghiôm (Bioassav): Cac sinh vâf chon Ioc doi khi co fhô duoc su
dung nhu Ia cac châf frong ¡hong fhí nghiôm dô xac dinh su hiôn diôn hoãc va
nong do cac châf o nhiôm.

II.CHI 5Ô

2
Co nhiôu fhu nghiôm Iv fhu nhãm fhu do dac fính châf cua moi fruong. Cac
fhu nghiôm nav fhuong duoc fhuc hiôn dua frôn anh huong cua su o nhiôm moi
fruong va Iãng su ¡hân huv moi fruong. Tai USA, kô fu nãm 197O da co nhiôu fiôn
Io va kôf qua vô fình frang moi fruong. Thí du Uv Ban Vô Châf Luong Moi Truong
va Hiô¡ Hoi Bao Vô Cac Loai Hoang Da Òuoc Cia (NWI) da xuâf Ian mof Iao cao
vô v kiôn cua cong chung vô cac vân dô Iiôn quan dôn moi fruong. Ðo Ia moc dâu
fiôn cua fhu nghiôm nhãm khao saf fính châf cua moi fruong. Sau do mof chuong
frình duoc fhuc hiôn Ioi NWI cung duoc fhuc hiôn ¡hoi ho¡ voi NWI (NafionaI
WiIdIifc Icdcrafion).
Cac danh gia sinh fhai da duoc fhuc hiôn dô nghiôn cuu vô su mân cam cua mof
khu vuc khao saf nao do doi voi vai su fhav doi moi fruong va anh huong dôn mof
vai vung Iân cân cua hô sinh fhai. Su Ian rong co fhô Iam o nhiôm va gâv fhiôf hai
duoc diôn daf duoi chi so moi fruong hav chi so sinh hoc.
Cac fhí du vô chi so sinh hoc Iao gom ca cac chi so dung dô quan frãc châf Iuong
nuoc frôn co so cac Ioai chi fhi va muc do mân cam cua cac Ioai chi fhi doi voi su o
nhiôm cua moi fruong. Thí du vao nãm 1961, Woodiviss mo fa mof chi fhi sinh
hoc, râf dô dang fính foan, dua vao cac chi fhi Ioai va cân frong Iuong cua chung
dua frôn so nhom Ioai nao da frong moi quan hô giua su mân cam cua chung doi
voi su o nhiôm huu co. So Iuong nhom sinh vâf voi su hiôn diôn hoãc vãng mãf cua
vai chi fhi Ioai duoc dung dô fính foan chi so. Chi so nav, ngav nav duoc Iiôf nhu Ia
chi so sinh hoc, co cac fri so xô¡ Ioai fu O (Ii o nhiôm nãng châf huu co) va 15 (hoan
foan khong Ii o nhiôm). Dô dang su dung va co hiôu qua, Ioai chi so nav duoc su
dung ¡ho Iiôn fai Anh quoc.

III.CHON LUA VÂT CHI THI

Ðô co fhô chon sinh vâf chi fhi chung fa fruoc hôf cân xac dinh Ia vân dô chi
fhi cho diôu gì ¹
Hâu hôf Iâf cu Ioai nao cung co fhô Ia vâf chi fhi nhung do kiôn fhuc hiôu Iiôf
cua chung fa nghiôn cuu vô AufoccoIogv cua da so cac Ioai fhì con han chô
(aufoccoIogv: nghiôn cuu sinh fhai ca fhô, nghiôn cuu mof Ioai sinh vâf frong mof
moi fruong).
Hiôn nav viôc xac dinh quan Iv châf Iuong nuoc dô danh gia fai nguvôn cho
cung câ¡ nuoc uong, quan Iv va kiôm soaf nguon nuoc fhai (cffIucnf dischargcs) va
Iao vô nghô nuoi frong fhuv san duoc quan fâm nhiôu va Ia vân dô kha ¡ho Iiôn.
3
Moi dâv, viôc quan Iv vô mãf sinh hoc fro nôn quan frong hon o Vuong quoc anh,
va khong nghi ngo gì nua, cong fac nav ¡hu giu¡ cho viôc Iao fon fhiôn nhiôn.
Trong cac sinh vâf chi fhi chon Ioc cho viôc Iao vô moi fruong, cac fhuoc fính
sau dâv co fhô ¡hu ho¡ riông Iiôf.
DI nhiôn sinh vâf chi fhi co fhô chi ra mof cach ro rang do su hiôn diôn cua
chung frong diôu kiôn moi fruong xac dinh Ioi cac fhong so gioi han. Nhung sinh
vâf chi fhi cho moi fruong fhuong duoc dô câ¡ Ioi nhung fính châf sau:
a.Vâf chi fhi dô dang dinh Ioai (rcadiIv indcnfificd)
I.Dô fhu mâu : khong cân fhiôf nhiôu fhao fac hoãc fhiôf Ii fon kcm va co fhô dinh
Iuong (quanfifafivc)
c.Co ¡hân Io foan câu (cosmo¡oIfan disfriIufion)
d.Kôf ho¡ voi cac dân Iiôu fu sinh fhai hoc ¡hong ¡hu (aIundanf aufoccoIogv
dafa), dâv Ia su fro giu¡ dang kô frong kôf qua diôu fra ¡hân fích va ¡haf hiôn o
nhiôm.
c.Co fâm kinh fô quan frong nhu Ia fai nguvôn hoãc vâf gâv hai : Ioai co gia fri kinh
fô quan frong (ca) hoãc Ia vâf co hai (mof so Ioai rong)..
f.Co kha nãng fích fru châf o nhiôm, dãc Iiôf Ia ¡han anh muc do moi fruong vì su
¡hân Io cua chung Iiôn quan foi muc do o nhiôm moi fruong.
g.Dô dang nuoi câv frong ¡hong fhí nghiôm, cung nhu duoc nghiôn cuu fhí
nghiôm vô fính fhích ung cua chung doi voi châf o nhiôm va moi fruong quan saf.
h.Co fính Iiôn di fhâ¡, vô mãf di fruvôn cung nhu vai fro cua chung frong quân xa
sinh vâf (quân xa Ia fâ¡ ho¡ cua cac quân fhô cua cac Ioai song frong mof vung dia
Iv nhâf dinh) .
Cac nhom sinh vâf chi fhi chính :
1.Bacfcria
Mof so vi chuân duoc nghiôn cuu vì su Iiôn quan cua chung frong vân dô suc
khoc cong dong va su Ian fruvôn qua duong nuoc.
Thí du : co fhô ¡haf hiôn mof con Lschcrichia coIi frong 1OOmI (Lvison, 1979).
2.Irofozoa
Ciong nhu Bacfcria, ¡rofozoa fuong doi dô fhu mâu va su fhích nghi cua
chung doi voi moi fruong giau châf huu co.
3.AIgac (fao)
Tao duoc xcm nhu Ia sinh vâf chi fhi vì chung co quan hô voi nghiôn cuu vô
su ¡hì duong (cufro¡hicafion. Su chiu dung doi voi o nhiôm vâf châf huu co cua
cac Ioai nav da duoc nghiôn cuu râf nhiôu (Iafrick, 1951, I|crdingsfad, 1961, 1965,
IaImcr, 1969), nhung chung khong ¡hu ho¡ cho sinh vâf chi fhi o moi fruong o
4
nhiôm do fhuoc fru sâu hoãc moi fruong Ii o nhiôm kim Ioai nãng, mãc du dong Ia
mof fruong ho¡ ngoai Iô.
Ðoi voi Bacfcria fhì kho ¡hân Iiôf giua fô Iao song va fô Iao da chôf.
1.MacroinvcrfcIrafcs
MacroinvcrfcIrafcs fao nôn mof fâ¡ ho¡ dong vâf khong dong nhâf.
Thu mâu dinh fính cua Bcnfhic macroinvcrfcIrafcs (nhom dong vâf khong
xuong song o nôn dav) fhì fuong doi dô, ¡huong ¡ha¡ Iuân fiôn Io va frang fhiôf Ii
dâu fu khong nhiôu. Cac khoa ¡hân Ioai fhì ¡hu ho¡ cho hâu hôf cac nhom mãc du
mof so con gã¡ kho khãn frong dinh Ioai, dang kô Ia âu frung muoi Chironomid,
mof so âu frung Tricho¡fcra va giun íf fo (ÒIigochacfa).
Thu mâu dinh Iuong fhì kho do su ¡hân Io rai rac frong châf nôn dav do vâv
cân ¡hai fhu mof so Iuong Ion mâu dô co fhô uoc Iuong ho¡ Iv cua mâf do quân
fhô.
Nhom nav voi nhiôu dãc diôm fhuân Ioi Ia co nhiôu ¡huong ¡ha¡ ¡hân fích
so Iiôu, Iao gom cac chi so o nhiôm (¡oIIufion indicc) va chi so da dang
IV. CAC THÔNG 5Ô 5INH VÂT CHI THI

Ðãc diôm sinh hoc cua nguon nuoc fu nhiôn

1.Tao
La Ioai fhuc vâf co kha nãng quang ho¡, co Ioai don Iao, co Ioai nhanh dai. Tao
fhuoc Ioai fhuc vâf ¡hu du ¡hvfo¡Iankfon. Tao IaIoai sinh vâf fu duong, chung su
dung carIonic hoãc carIonaf Iam nguon carIon va su dung cac châf dinh duong vo
co nhu ¡hos¡hafc va nifo dô ¡haf friôn
L

2
+ IÒ
4
3-
+ à ¡haf friôn fô Iao moi + Ò
2
Trong qua frình ¡haf friôn cua fao co su fham gia cua mof so nguvôn fo vi Iuong
nhu magnc, Io,coIan va canxi. Mof so fao Iam, Iuc co kha nãng co dinh nifo khi
muoi nifo vo co khong du. Tao co mau xanh Ia do châf diô¡ Iuc chIoro¡hvII dong
vai fro quan frong frong qua frình quang ho¡.
Tao ¡haf friôn manh frong nguon nuoc âm, chua nhiôu châf dinh duong nhu nifo,
¡hos¡ho fu nuoc fhai sinh hoaf, cong nghiô¡ fhuc ¡hâm va ¡hân Ion. Do vâv
nhiôu Ioai fao co fhô duoc su dung Ia chi fhi sinh hoc dô danh gía châf Iuong nuoc
fu nhiôn.

5
2.Thuc vâf Ion
Trong nguon nuoc con co cac Ioai fhuc vâf Ion macro¡hvfc nhu cac Ioai Ico, Iau
sâv. Chung cung ¡haf friôn manh o vung nuoc fu ham chua nhiôu châf dinh
duong. Do vâv cung voi fao, rong, Ico Ia cac fhuc vâf chi fhi cho hiôn fuong ¡hu
duong hoa cufro¡hicafion
3.Ðong vâf don Iao
Ðong vâf don Iao ¡rofozoa Ia cac Ioai dong vâf frong nuoc chi co 1 fô Iao va cung
duoc sinh san fhco co chô ¡hân Iao. Chung su dung châf huu co rãn Iam fhuc
¡hâm. Irofozoa dong vai fro quan frong frong dâv chuvôn fhuc ¡hâm.
1.Ca.
Ca Ia dong vâf mau Ianh. Co nhiôu Ioai ca khac nhau cung fon fai frong mof fhuv
vuc voi cac dãc diôm khac nhau vô hình fhô, nguon fhuc ãn, noi sinh san ¡haf friôn
va kha nãng fhích nghi voi moi fruong. Chính vì vâv nhiôu Ioai ca co fhô duoc su
dung nhu chi fhi sinh hoc dô xac dinh Iuong nuoc va o nhiôm nguon nuoc.
Cac nguvôn sinh dong vâf, dong vâf da Iao, cac Ioai nhuvôn fhô va fom, ca Ia
fhanh ¡hân dong vâf fhuong co mãf frong nguon nuoc fu nhiôn. Su ¡haf friôn vô
chung Ioai va so Iuong ca fhô cua dong vâf frong nuoc ¡hu fhuoc ro rôf vao châf
Iuong nuoc va muc do o nhiôm nuoc. Do vâv nhiôu Ioai fhuv dong vâf chi fhi cho
dãc diôm châf Iuong nuoc. Thí du nguon nuoc Ii o nhiôm do cac châf huu co dân
dôn su giam fruoc hôf so chung Ioai va so ca fhô cac Ioai dong vâf song o fâng nuoc
frôn sau do dôn cac Ioai dong vâf song o dav. Viôc acid hoa nguon nuoc dôn do ¡H
1,5-5 Iam suv giam Iuong frung ca va cac Ioai fom ca nho so voi nguon nuoc co ¡H
frung fính. Ðo ¡H giam duoi 1 hâu hôf cac Ioai ca ãn noi Ii Iiôn mâf.
Viôc fhav doi do mãn cua nguon nuoc cung duoc dô dang danh gia qua viôc xac
dinh su fon fai va ¡haf friôn cac fhuv dong vâf. Chi fhi su ¡hân Io sinh vâf fhco do
mãn fhô hiôn nhu sau :










6
Ðo mãn (¡¡f)

Ihân Ioai vô mãf sinh fhai cac Ioai fhuv sinh ¡hân Io fhco
do mãn

<O,5
(Iimncfic)

O,5-5(oIigohaIinc)


5-18(mcsohaIinc)
18-3O(¡oIvhaIinc)
>3O (curohaIinc)
Loai nuoc ngof

Loai nuoc nhaf Loai song duoc o cac do
mãn

Loai nuoc Io Loai di fru

Loai nuoc mãn


5.Vi sinh vâf chi fhi o nhiôm ¡hân

Co 3 nhom vi sinh vâf chi fhi o nhiôm ¡hân:
Nhom coIiform dãc frung Ia Lschcrichia coIi (L.coIi)
Nhom Sfrc¡fococci dãc frung Ia Sfrc¡fococcus faccaIis
Nhom CIosfridia khu suI¡hifc dãc frung Ia CIosfridium ¡crfringcnfs
Su co mãf cua cac vi sinh nav chi fình frang nuoc Ii o nhiôm ¡hân, nhu vâv co
nghIa Ia co fhô co vi frung gâv Iônh va nguoc Iai nôu khong co cac vi sinh chi fhi
¡hân co nghIa Ia co fhô khong co vi frung gâv Iônh do ¡hân.
Trong 3 nhom vi sinh chi fhi frôn nhom coIiform fhuong duoc ¡hân fích vì:
-chung Ia nhom vi sinh quan frong nhâf frong viôc danh gía vô sinh nguon nuoc va
co dâv du cac fiôu chuân cua Ioai vi sinh chi fhi Iv fuong.
-chung co fhô duoc xac dinh frong diôu kiôn fhuc dia.
-Viôc xac dinh coIiforms dô dang hon xac dinh cac vi sinh khac. Chãng han cac qui
frình xac dinh sfrc¡fococci cân fhoi gian on nhiôf Iâu con viôc xac dinh cIosfridia
cân ¡hai fiôn hanh o 8OoC va Iôn mcn hai Iân nôn frong diôu kiôn fhuc dia kho xac
dinh hai Ioai vi sinh chi fhi nav.
Trong nhom coIiform co mof so Ioai co kha nãng Iôn mcn Iacfosc khi nuoi câv
o 35oC hoãc fao ra acid, aIdchid va khí frong vong 18g. Co mof so Ioai co kha nãng
Iôn mcn Iacfosc o 11oC hoãc 11,5oC (nhom coIiform chiu nhiôf) . Thuoc Ioai nav co
L.CoIi.


7
6.Cac fhong so fhuv sinh

Ðô danh gia muc do o nhiôm nuoc do châf fhai sinh hoaf, ngoai cac fhong so hoa,
Iv, fa cân quan frãc cac vi sinh chi fhi : IcacaI coIiform, fong coIiform va cac sinh
vâf gâv Iônh.
Trong fruong ho¡ danh gía fac dong cua o nhiôm dôn hô sinh fhai nuoc fa cân quan
frãc Io sung vô cac fhong so fhuv sinh sau dâv :
6.1.Ðong vâf dav khong xuong song
Ðong vâf dav (oc, hôn,ngôu,so..) duoc su dung Iam chi fhi sinh hoc frong quan frãc
o nhiôm nuoc vì :
-Tuong doi co dinh fai dav song, ho chiu anh huong cua su fhav doi Iiôn fuc châf
Iuong nuoc va chô do fhuv vãn frong ngav.
-Thoi gian ¡haf friôn kha Iâu (vai fuân dôn vai fhang).
-Dô fhu mâu, dô ¡hân Ioai.
Ðong vâf dav khong xuong song duoc su dung nhu chi fhi sinh hoc dô danh gia
châf Iuong nuoc do cac nguvôn nhân sau:
· Ó nhiôm huu co voi su suv giam oxv hoa fan.
· Ó nhiôm do cac châf dinh duong.
· Ó nhiôm do kim Ioai nãng va hoa châf BVTV.
Ó nhiôm do cac fac nhân nav sc Iam fhav doi quân fhô dong vâf dav. Ngoai ra viôc
o nhiôm do kim Ioai nãng, hoa châf BVTV con duoc ¡haf hiôn dô dang qua viôc xac
dinh fon Iuu cac châf nav frong dong vâf dav.
Ò nhiôu quoc gia châu Au, chi so quan frãc sinh hoc BMWI (BioIogicaI
Moniforing Working Iarfv) duoc su dung dô danh gia châf Iuong nuoc. Hô fhong
chi so BMWI chính Ia dua vao su xac dinh so Ioai va ¡hân Io cua dong vâf dav
khong xuong song dô ¡hân Ioai muc do o nhiôm nuoc.
6.2.Ihiôu sinh fhuc vâf (¡hvfo¡Iankfon)
Mof so ¡hiôu sinh fhuc vâf co kha nãng chi fhi o nhiôm nguon nuoc do :
-Ó nhiôm châf huu co (gâv kiôf oxv hoa fan).
-Ihu duong hoa.
-Ó nhiôm do hoa châf doc (kim Ioai nãng, hoa châf BVTV, hvdrafc da vong)
-Ó nhiôm do dâu mo.
6.3.Ihiôu sinh dong vâf (zoo¡Iankfon)
Ðong vâf ¡hu du Ia mof mãc xích frong chuoi fhuc ãn fu nhiôn. Ðâv Ia Ioai fhuc ãn
giau châf dinh duong va nãng Iuong cho nhiôu Ioai ca o giai doan âu frung. Ngoai
ra dâv Ia cac sinh vâf chi fhi nuoc Iân.
8


CHUONG 2 . CAC THIËN ICH TRONG MÔI TRUONG


I.Vai tro cua thién dich trong hé sinh thai va trong mði truong

Thiôn dich Ia cac con frung co Ioi frong fu nhiôn gom nhiôu Ioai khac nhau,
fhô hiôn su da dang sinh hoc frong moi fruong fu nhiôn. Su hiôn diôn voi fhanh
¡hân da dang va ¡hong ¡hu dãc frung cho moi fruong khong hoãc íf Ii o nhiôm do
su fhav doi moi fruong vô nhiôu khia canh khac nhau. Thanh ¡hân va so Iuong cua
fhiôn dich cung cho fhâv vai fro râf quan frong frong su cân Iãng sinh fhai. Cac con
frung co Ioi co sãn frong fu nhiôn sc giu¡ kiôm soaf cac dich hai, con frung Iâf Ioi
cho hô fhong canh fac.
Tai Ðong Iãng song Cuu Long, diôn fích canh fac nong nghiô¡, dãc Iiôf Ia
câv frong râf Ion. Ngoai ra, do a¡ Iuc gia fãng dân so, diôn fích dâf nong nghiô¡
ngav cang fhu hc¡, cac hô fhong canh fac fhâm canh su dung nhiôu ¡hân Ion,
fhuoc fru sâu a¡ dung râf ¡ho Iiôn. Bôn canh do, viôc canh fac nhiôu vu frong nãm,
nhiôu noi canh fac 7vu frong 2 nãm, Iuong hoa châf duoc su dung râf Ion. Nhung
Iiôn ¡ha¡ kv fhuâf canh fac nav da gâv o nhiôm moi fruong vì anh huong fruc fiô¡
dôn cac fhiôn dich, Iam giam mâf so,giam fhanh ¡hân Ioai. Su o nhiôm cung Iam
anh huong cac fhuv sinh dong fhuc vâf frong nuoc va cac hô dong vâf frong dâf va
dãc Iiôf Ia chuoi fhuc ãn cua nhiôu dong vâf Iâc cao. Thiôn dich Ia nhung con
frung dô dang nhân diôn frong cac hô fhong canh fac nhu ong,kiôn,nhôn,ruoi,Io
xíf, Io rua. Nhung Ioai fhiôn dich nav râf dô dang Ii fiôu diôf Iãng hoa châf frong
moi fruong fhâm canh do do chung Ia cac chi fhi moi fruong râf fof.
Ngav nav, voi nhung fhanh fuu frong cong nghô sinh hoc nguoi fa da ung
dung hiôu qua cua cac sinh vâf co Ioi dô san xuâf cong nghô cac sinh vâf nav hãng
Ioaf, dô dua vao moi fruong nhãm muc dích kiôm soaf huu hiôu va co kinh fô hon
cac con frung gâv hai cho san xuâf. Cung frong chiôu huong ¡haf friôn cong kv
nghô, cac nha khoa hoc da khuvôn cao chuong frình ¡hong fru fong ho¡ dich hai
IIM (infcrgrafcd ¡csf managcmcnf), nhãm han chô viôc su dung fhuoc fru sâu, gâv
anh huong dôn fâ¡ doan con frung co ích frong moi fruong.
Cac fhiôn dich Ia cac sinh vâf chi fhi moi fruong râf ro. Su ¡haf hiôn cac fhanh
¡hân Ioai khac nhau va mâf do cua chung, dãc Iiôf o nhung vung nong nghiô¡
9
fhâm canh co su dung nhiôu ¡hân Ion fhuoc fru sâu, sc giu¡ chung fa danh gia,du
Iao va quan Iv moi fruong huu hiôu

II.Thién dich cua cac !oai sâu hai !ua quan trong

Trong fhiôn nhiôn cac Ioai sâu hai Iua Iuon Ii mof so kc fhu gâv hai cho
chung, duoc goi Ia “fhiôn dich ‘. Noi chung “ fhiôn dich “cua con frung Iao gom :

-Yôu fo fhoi fiôf nhu : nãng , gio , mua, Iao, nhiôf do , âm do. Cac vôu fo nav anh
huong fruc fiô¡ dôn con frung Iam chung giam mâf so cung nhu kha nãng sinh san.
-Ðong vâf co xuong song nhu : ôch nhai chim ca...
Cac Ioai nâm, vi khuân gâv Iônh cho con frung. Chung co kha nãng song fuong
doi Iâu frôn quân fhô kv chu hav moi fruong, co kha nãng Iâv Ian fhco nguon nuoc
hoãc khong khí. Mãc du kha nãng fiôu diôf con frung khong cao Iãm nhung chung
go¡ ¡hân dang kô frong viôc giam mâf so con frung frôn dong ruong.
-Con frung kv sinh. La nhom con frung kv sinh fhuong fhuoc cac Io ong va ruoi.
Kha nãng kv sinh cua chung fuong doi hc¡ vì chi co giai doan âu frung cua chung
moi gâv hai cho con moi . Con giai doan fhanh frung chung song Iãng mâf hoa.
Ðãc diôm cua nhom con frung kv sinh Ia :
Kích fhuoc co fhô nho hon con moi.
Kv chu cua cac Ioai kv sinh khong rong.
Con frung hoãc sinh vâf ãn fhif. Nhom nav gom cac Ioai nhôn, con frung fhuoc cac
Io canh cung, canh nua cung, chuon chuon. Ðãc diôm cua nhom nav Ia :
Kích fhuoc co fhô fhuong fo hon con moi.
Mof ca fhô co fhô ãn nhiôu con moi frong mof ngav.
Chung hoãc ãn ca con moi hoãc chích huf châf dich cua co fhô con moi.
Ca fhanh frung va âu frung dôu fân cong duoc con moi.

III. Thién dich cua cac !oai rây

1. Cac Ioai ãn fhif :
a) Cac Ioai nhôn :
Nhôn co ích frôn ruong Iua gom hai nhom :
Nhom chãng Iuoi co kha nãng sãn moi kcm vì doi con moi rof frung Iuoi hoãc Iav
frung Iuoi moi Iãf ãn.
10
Nhom khong chãng Iuoi co kha nãng Iãf moi nhiôu hon nhom frôn vì chung co fhô
sãn duoi con moi. Iho Iiôn frong nhom nav va xuâf hiôn nhiôu frôn ruong Iua Ia
Ioai Ivcosa¡scudoannuIfa ( BocscnIcrg- Sfrand ), fhuoc ho Lvcosidac, Io Arancac.
Loai nav di chuvôn râf nhanh va dôn dinh cu nhanh chong frôn ruong Iua khi co
cac Ioai sâu râv xuâf hiôn. Chung co doi song fuong doi dai va kha nãng sinh san
cao. Mof con nhôn cai co fhô song dôn 3-1 fhang va dc 3OO-1OO frung.Loai nav
fhuong song o goc câv Iua: ngoai cac Ioai râv, nhôn fruong fhanh con co fhô ãn
nhiôu Ioai con frung khac, kô ca Iuom sâu duc fhân. Mof con nhôn co fhô fiôu fhu
5-15 con moi frong mof ngav.
I) Cac Ioai Io rua fhuoc ho CoccincIIidac, Io canh cung ( CoIco¡fcra ).
“Bo rua “ Ia nhung con frung co kha nãng ãn moi cao . Au frung Ioai CoccincIIa
sc¡fcm¡uncfafa frong suof fhoi gian ¡haf friôn co fhô fiôu fhu dôn 665 râv nâu va
âu frung fuoi Ion frong mof ngav dôm co fhô ãn 6O-15O râv nâu. “ Bo rua “ ãn duoc
râf nhiôu Ioai con frung, co fhô dôn 38 Ioai sâu râv khac nhau. Nhom Io rua co ích
fai viôf nam co fhô dôn 165 Ioai ¡hân Io fhco fung vung dia Iv khac nhau. Trong
diôu kiôn khí hâu nuoc fa, Io rua co ích hâu nhu ¡haf friôn quanh nãm. Mof con Io
rua cai co fhô dc 15O-2OO frung mau vang Iof hoãc vang cam khi moi dc, chuvôn
fhanh mau xam khi sã¡ no. Au frung Io rua râf Iinh hoaf va co kha nãng fân cong
cac Ioai râv manh hon fhanh frung. Mof âu frung Io rua co fhô ãn 5-1O âu frung
hoãc fhanh frung frong mof ngav.
c) Cac Ioai kiôn Ia khoang :
Trôn ruong Iua co hai Ioai “kiôn Ia khoang “ ¡ho Iiôn Ia :
Icadcrus fusci¡cs ( Curfis ) fhuoc ho canh ngãn ( Sfa¡hvIinidac ).
Ò¡hionca indica ( Schmidf- CocIcI ) fhuoc ho chân chav ( CaraIidac ).
Hai Ioai frôn fhuoc Ioai canh cung ( CoIco¡fcra ).
Cac Ioai frôn duoc goi Ia “ kiôn Ia khoang” vì co fhô co cac soc ngang mau xanh
duong dâm xcn kc voi mau nâu do. Loai I. fusci¡cs ( Curfis ) co kích fhuoc co fhô
nho : canh ngãn , mau xanh duong dâm, chi dai dôn ¡hân nua fhân mình, vì co fhô
nho nôn Ioai nav râf nhanh nhcn, sãn Iãf con moi dô dang, vì vâv kha nãng ãn moi
nhiôu: hon nua chung con co fhô Ioi frong nuoc, va co kha nãng ãn Iong ¡hân
Iua,dâv Ia giai doan câv Iua fhu huf nhiôn Ioai con frung nôn kha nãng fiôu diôf sâu
hai cua chung fuong doi cao. Trong khi do Ioai Ò. indica Schmidf - CocIcI co kích
fhuoc co fhô fo hon Ioai frôn, canh chc ¡hu ca fhân, nhung kha nãng sãn moi kcm
hon vì di chuvôn châm va chi hoaf dong manh vao Ian dôm va chung chi song
duoc frôn ruong Iua co nuoc íf .
d) Bo xíf mu xanh:
11
Tôn khoa hoc : Cvrforhinus Iividi¡cnnis Rcufcr
Ho : Miridac
Bo : Canh nua cung ( Hcmi¡fcra )
Bo xíf co chu kv sinh fruong 2O-25 ngav. Moi con cai dc 1O-15 frung vao Iôn frong
Ic Ia Iua. Ðâv Ia Ioai fân cong frung râv quan frong.Ca âu frung va fhanh frung
dung voi chích vao frung râv huf hôf châf dich Iôn frong Iam frung Ii rong >
Thanh frung con fân cong ca âu frung va fhanh frung cac Ioai râv. Moi ngav mof
con Io xíf co fhô fiôu fhu 7-1O frung râv hav 1-5 con râv.
c) Bo xíf nuoc :
Tôn khoa hoc : MicrovcIia afroIincafa Icrgrofh
Ho : VcIiidac
Bo : Canh nua cung ( Hcmi¡fcra )
Bo xíf co chu kv sinh fruong 25-3O ngav va co fhô song dôn 1-2 fhang. Mof con cai
co fhô dc 2O-3O frung vao fhân câv Iua , gân mãf nuoc. Kha nãng ãn moi cua Ioai
nav fuong doi hc¡ vì chung chi fân cong duoc nhung con moi rof xuong nuoc. Ca
fhanh frung va âu frung dôu song frôn mãf nuocva fân cong con moi Iãng cach
chích vao co fhô con moi châf doc Iam con moi fô Iiôf va sau do huf hôf châf dich
Iôn frong > mof con Io xíf nuoc co fhô fiôu fhu 1-7 con râv frong mof ngav. Chung
chi song duoc frong nhung ruong du nuoc.
g) Bo xíf nuoc :
Tôn khoa hoc : McsovcIia s¡.
Ho : McsovcIiidac
Bo : Canh nua cung ( Hcmi¡fcra)
Loai nav fhuong song frong ruong co du nuoc , con fruong fhanh co mau xanh Iof,
fo hon Ioai MicrovcIia afroIincafa nhung so Iuong íf hon . Au frung va fhanh frung
Io xíf nav chu vôu cung ãn cac Ioai sâu râv rof xuong nuoc.
h) chuon chuon kim :
Tôn khoa hoc : Agriocncmis s¡¡.
( Cocnagrionidac )
Bo : chuon chuon ( Òdonafa )
Ðâv Ia Ioai chuon chuon nho canh hc¡, con duc co mau sãc dc¡ hon con cai. Chuon
chuon kim non song duoi nuoc va co fhô frco Iôn fhân câv Iua dô fìm râv cam. Con
fruong fhanh fhuong Iav Ia Ia frôn fan Ia Iua dô fìm cac con frung Iav cung nhu cac
con râv dâu frôn câv.
2. Cac Ioai kv sinh :
12
Ðoi voi cac Ioai râv, frung cua chung fhuong Ii “kv sinh “ nhiôu hon âu
frung va fhanh frung, fi Iô co fhô dôn 3O%. Thanh frung cai cua kv sinh dung râu
dâu do fìm frung râv Iôn frong Ic hav gân chính cua Ia va dc frung vao Iôn frong
frung râv . Trung râv Ii kv sinh fhuong fhav doi mau sãcva co hình dang khong
Iình fhuong. Au frung kv sinh ¡haf friôn va Iam nhong Iôn frong frung râv. Cac
Ioai kv sinh frung râv quan frong Ia :
a) Òng Anagrus s¡¡.
Ho : Mvmaridac.
Bo : Canh mang ( Hvmcno¡fcra ).
Òng cai fìm frung kv chu Iãng cach Iâv râu dâu go vao fhân câv Iua . Khi da
¡haf hiôn duoc o frung chung dung Io ¡hân dc frung choc vao fung frung mof va
dc frung vao Iôn frong. Trung Ii kv sinh sc chuvôn sang mau cam sâm frong khi
frung Iình fhuong mau frãng. Ciai doan ¡haf friôn cua ong fu frung dôn fruong
fhanh Ia 6O-1O ngav. Òng Ion song 2-6 ngav va mof con ong co fhô kv sinh 15-3O
frung râv moi ngav.
I) Òng ÒIigosifa s¡.
Ho : Trichogrammafidac.
Bo : Canh mang ( Hvmcno¡fcra O.
Tâ¡ quan fìm moi va kv sinh cua Ioai nav fuong fu Ioai frôn , nhung frung Ii kv
sinh co mau vang chanh.
Tu frung dôn fruong fhanh vua Ioai ong nav mâf khoang 11-15 ngav. Con cai song
2-5 ngav, moi ngav mof ong kv sinh 2-8 frung râv.
c) Òng Conafoccrus s¡¡.
Ho : Mvmaridac.
Bo : Canh mang ( Hvmcno¡fcra ).
Òng cai dung râu dâu fìm frung kv chu va dc vao moi frung râv mof frung. Tu
frung dôn fruong fhanh cua Ioai ong nav mâf khoang 6-7 ngav. Mof ong cai kv sinh
frung Iình moi ngav 8 frung râv.
d) Òng Iscudogonafo¡us s¡.
Ho : Drvinidac.
Bo : Canh mang.
Co khoang 5 Ioai fhuoc ho nav Ia kv sinh ¡ho Iiôn cua cac Ioai râv nhâf Ia râv
nâu. Ngoai hinh Ioai nav râf giong con kiôn. Con cai fhuong khong co canh, doi
cua fruoc giong nhu cai kôm dung dô giu con moi. Con duc co canh. Chung fân
cong râv Iãng cach chích vao fhân con moi va dc frung vao Iôn frong fhân. Mof
con cai co fhô song 6-7 ngav va kv sinh 1-6 con râv Iãng cach dc mof hoãc hai
13
frung vao Iôn frong co fhô râv.Khi Ion , moi ong kv sinh non duoc Ioc Iãng mof
fui mau dcndôn xam Iof nho ra khoi Iung kv sinh chu. Sau 7-1O ngav fui Iung ra
va ong non mau frãng sua chui ra ngoai, sau do ong kco kcn hình Iâu duc va Iam
nhong frôn Ia Iua. Thong fhuong Ioai nav xân nhâ¡ vao ruong Iua Ia do râv nâu
mang cac fui frôn Iung Iav vao hon Ia do fhanh frung cua chung Iav vao.
c) Loai LIcnchus s¡.
Ho : LIcnchidac.
Bo : Canh cuon . ( Sfrc¡si¡fcra ).
Râv nâu Ii kv sinh mang âu frung va fhanh frung kv sinh , dang song frong
co fhô chung, vao ruong Iua. Au frung cai ¡haffriôn va Iam nhong ngav frong co
fhô râv, nhìn Iôn ngoai chi fhâv mof mau nâu dâmfrôn Iung râv. Thanh frung cai
no ra khong co canh, cung song Iôn frong co fhô râv, nhung chi co dâu nho ra khoi
Iung râv va co fhô song 2-3 fhang. Au frung duc cung ¡haf friôn Iôn frong co fhô
râv nhung khi Iam nhong fhì chui ra ngoai va gãn frôn Iung râv. Thanh frung duc
co canh fruoc co dang nhu hình dui cui, canh sau mong va fo giong nhu hình cai
quaf, sau khi no chung Iav foi Iãf cã¡ voi cac fhanh frung cai khacvì fhanh frung
cai khong Iav duoc. Ðoi song cua fhanh frung duc khoang 2-5 ngav. Mof con cai co
fhô sinh 5OO-2OOO con non, khi hôf fhuc ãn chung Io ra khoi co fhô râv da chôf va
fìm con râv moi dô fân cong. Râv Ii Ioai nav kv sinh con song duoc mof fhoi gian
dai va co fhô gâv hai cho câv Iua nhung khong frâm frong vì da vôu va cung
khong sinh san duoc. Loai kv sinh nav vao ruong Iua duoc cung do râv nâu mang
vao.
g) Ruoi ho Ii¡uncuIidac.
Nhiôu Ioai ruoi fhuoc Ioai nav chi kv sinh râv xanh.Ruoi cai dc frung vao Iôn
frong co fhô âu frung râv. Au frung râv Ii kv sinh co fhô song fhôm mof fhoi gian
ngãn nhung sau do chôf khi kv sinh chui ra khoi co fhô. Chi mof ruoi song frong
mof fhân ruoi xanh. Doi Iam nhong frong dâf hav gân goc Iua, mof con ruoi co fhô
kv sinh 2-3 con râv xanh frong mof ngav.

IV. Thién dich cua sâu duc thân

Trong suof chu kv ¡haf friôn cua sâu duc fhân, frung Ia giai doan dô Ii hai
nhâf vì chung duoc gãn frôn Ia Iua, ¡hoi ra ngoai: frong khi cac giai doan khac fhì o
Iôn frong fhân câv Iua. Muc do frung Ii kv sinh dôn 1OO%.
1. Kv sinh giai doan frung :
a) Òng Trichogramma
14
Ho : Trichogrammafidac.
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra )
Loai ong nav con duoc goi Ia” ong mãf do “. Thanh frung co doi song frung
Iình 7 ngav, frong fhoi gian navmof con cai dc khoang 1O frung. Thanh frung dc
fung frungvao Iôn frong frung cua kv chu, âu frung va nhong kv sinhdôu ¡haf
friôn Iôn frong co fhô kv chu.
I) Òng TcIcnomus s¡.
Ho : SccIionidac.
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra ).
Loai nav co mau dcn, nho , fân cong frung sâu duc fhân hai châm va frung
cac Ioai sâu soc nâu. Thoi kv ¡haf friôn fu frung dôn fruong fhanh mâf 1O-11 ngav.
Loai ong nav co dãc diôm Ia ong cai fìm Iuom cai va Iaam vaaao Iong Iung kv
chu, nhu vâv Iuom sâu duc fhân mang Iuon ca ong dôn noi chung fìm o dc frung
va dc frung vao frung sâu duc fhân vua duoc dc xong, chua ki¡ ¡hu Iong. Mof ong
cai co fhô kv sinh 2O-1O frung va song 2-1 ngav hoãc Iâu hon nôu co mâf hoa nhiôu
c) Òng Trcfasfichus s¡.
Ho : LuIo¡hidac.
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra ).
Loai nav co mau xanh Iuc Iam kim Ioai, kho nhìn fhâv Iãng mãf fhuong,
nhung chung co nhiôu o ruong Iua nuoccung nhu Iua can. Moi ong cai co fhô dc
1O-16 frung. Trung duoc dc vao frung sâu duc fhân, sau 1 -2 ngav ong non kv sinh
no frong frung sâu duc fhân. Khi frung kv chu da Ii ãn hôf, ong non chuvôn sang
ãn frung khac hoãc co fhô fân cong sâu non con o Iôn ngoai, chua chui vao Iôn
frong fhân câv Iua. Moi ong cân íf nhâf Ia frung sâu duc fhâncho suof fhoi gian
sinh song cua chung. Tu frung dôn ong fruong fhanh mâf 1O-12 ngav. Loai nav
duoc ghi nhân Ia fhích fân congfrung sâu duc fhân mau vang, fhinh fhoang moi kv
sinh frung sâu duc fhân soc nâu, kha nãng kv sinh cua Ioai nav fuong doi cao vì
chung kv sinh vao fâf ca cac frung cua o frung, ngav ca âu frung vua moi no ra.
2. Kv sinh âu frung va nhong :
Co nhiôu Ioai con frung kv sinh âu frung va nhong sâu duc fhân nhung fi Iô
khong cao (5-1O % )vì chung nãm Iôn frong fhân câv Iua. Au frung va nhong Iuc
moi Ii kv sinhfrong râf Iình fhuongnhung cang vô sau chung co mau dâm dân.
a) Òng A¡anfcIcs s¡.
Ho : Òng Kcn nho ( Braconidac ).
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra ).
15
Ðâv Ia Ioai co mau dcn, fhuong xuâf hiôn o ruong Iua nuoc, fhuong kv sinh
sâu duc fhân va doi khi ca sâu do. Òng cai dc 1-2O frung frong mof con sâu kv chu ,
ong non no ra ãn hôf cac Io ¡hân Iôn frong co fhô kv chu. Chung fhuong nha kcn
frãng Iao vô fruoc khi chung hoan foan fhoaf khoi kv chu, doi song cua ong 5-7
ngav, mof ong cai co fhô dc dôn 6O frung. Thoi gian fu frung dôn fhanh frung 15-2O
ngav.
I) Òng Lfo¡iccfis narangac ( Ashmcad )
Ho: Òng Cu.
Bo : Canh Mang (Hvmcno¡fcra ).
Loai nav co kích fhuoc vua. Râu dâu , chân va Iung mau cam vang: dâu nguc
va cuoi Iung dcn.Chung chu vôu fìm moi o ruong Iua nuoc nhung fhuong song o
fan Ia Iua. Òng cai dung râu dâu do fìm frunghoãc nhong sâu duc fhân va dc frung
vao Iôn frong co fhô sâu nhung sau cung chi con mof ong non song dôn fruong
fhanh. Thanh frung co fhô song 1-6 fuân, dc 2OO-1OO frung.
c) Òng Xanfho¡im¡ia s¡.
Ho : Òng Cu ( Ichncumonidac ).
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra ).
Toan fhân ong co mau vang cam. Loai nav kv sinh sâu duc fhân o ca ruong
of va kho. Òng cai song 1-9 fuân va dc 5-11 frung. Òng cai dung Io ¡hân dc frung
choc fhung fhân câv Iua va mof frung vao Iôn frong mof nhong. Au frung ¡haf
friôn va Iam nhong ngav frong nhong cua kv chu.

V. Thién dich cua sâu cuðn !a nho
a) Òng Trichomma s¡.
Ho : Òng cu ( Ichncumonidac ).
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra ).
Ðâv Ia Ioai ong fo, dai mau dcn vang. Bình fhuong co fhô nhìn fhâv chung
Iav frôn Ia Iua dô fìm sâu cuon Ia. Chung fhích ãn Ioai sâu Ion, ong fhuong chui
vao nhung Ia da Ii cuon va dc vao moi sâu mof frung. Òng non o va ¡haf friôn dôn
fhoi kv nhong frong co fhô kv chu, no o ¡hía dâu nhong sâu cuon Ia. Òng non o va
¡haf friôn dôn fhoi kv nhong frong co fhô kv chu, no o ¡hía dâu nhong sâu cuon Ia.
I) Òng TcmcIucha ¡hiIi¡¡incnsis ( Ashmcad ).
Ho : Òng Cu ( Ichncumonidac ).
Bo : Canh Mang ( hvmcno¡fcra ).
Òng co mau vang nâu. Chung song duoc o fâf ca cac ruong Iua, fhuong sãn
moi vao Ian ngav, khi sâu duc fhân di chuvôn fu choi nav sang choi khac va dc
16
frung vao mình sâu fruoc khi sâu chui vao Iôn frong fhân câv Iua. Loai nav cung
chui ca vao Iôn frong Iao Ia dô kv sinh sâu cuon Ia. Khi Ion sâu roi kv chu va Iam
kcn mau nâu Iof frong Io cua sâu duc fhân, hoãc frong Ia Ii cuon Iai. Òng fruong
fhanh song 7-9 ngav.
c) Òng Brachvmcria s¡¡.
Ho : Òng dcn dui fo ( ChaIcididac ).
Bo : Canh Mang ( Hvmcno¡fcra ).
Loai nav fhích kv sinh âu frung fuoi Ion cac Ioai sâu cuon Ia nho, cuon Ia
Ion... Òng dc vao sâu non hoãc frung cua kv chu mof frung, âu frung no ra sinh
song va Iam nhong Iôn frong co fhô kv chu. Òng fruong fhanh chui ra o ¡hân dâu
cua nhong kv chu va song duoc 3-5 ngav.

VI.MÄÚI QUAN HÃÛ GIÆÎA HOAÏ CHÁÚT NÄNG NGHIÃÛP VAÌ SÆÛ BUÌNG PHAÏT DËCH
HAÛI

Cac châf gâv o nhiôm moi fruong frong ¡hân Ion fruong ho¡ anh huong dôn
fuong fac fhuc vâf-con frung. Khi moi fruong Ii o nhiôm fhì fãng fính mân cam cua
câv doi voi sâu hai. Tai Indoncsia, vao dâu nãm 197O râv nâu Iãf dâu xuâf hiôn. Ò
nhung canh dong nao nong dân su dung fhuoc fru sâu dô chong sâu Iônh, mâf do
râv nâu fãng Iôn gâ¡ 1O Iân. Khi mâf do râv nâu cang fãng cao, nong dân cang su
dung nhiôu fhuoc fru sâu. Thiôn dich da Ii fiôu diôf do do mâf so râv nâu fãng cao.
Kôf qua cung fuong fu doi voi quân fhô râv nâu frôn cac canh dong Iua cua
Thaí Ian. Diôn fích râv Ii sâu hai fãng Iôn fuong ung voi Iuong fhuoc fru sâu.

Vao dâu moi vu canh fac, nong dân dung cac Ioai fhuoc Iao vô fhuc vâf dô
¡hong fru cac1 Ioai sâu ãn Ia va Iônh hai Iua, nôn cac1 fhiôn dich Ii fiôu diôf ngav
fu dâu vu ma khong co kha nãng ¡huc hoi nhanh chong so Iuong. Khi râv nâu
Iung ¡haf dich frong su vãng mãf cua fhiôn dich fu nhiôn fhì muc do Iung ¡haf
dich râf cao va fhuong xuvôn.
Bãng ¡huong ¡ha¡ diôu fra frôn ruong Iua kô fu sau khi câv voi cac chô do
Ion ¡hân khac1 nhua cho fhâv rãng viôc su dung fhuoc fru sâu khong ho¡ Iv Ia
nguvôn nhân cua su Iung ¡haf dich hai. Ò nhung ruong su dung nhiôu ¡hân Ion
ma khong su dung fhuoc Iao vô fhuc vâf fhì râv nâu co mâf so cao va cac fhiôn
dich cung cao. Ò ruong su dung fhuoc Iao vô fhuc vâf fhì cac fhiôn dich fu nhiôn
khong khong chô duoc Iuong râv nâu Ion. Cac Ioai nhôn ãn fhif cung Ii fiôu diôf do
fhuoc fru sâu. Vao Iuc fhu hoach khi da ngung su dung fhuoc fru sâu fhì mâf so
cua cac fhiôn dich moi Iãf dâu fãng cao fro Iai.
17

CHUONG 3. CAC MÔI QUAN HË VA CAC YËU TÔ ANH HUONG
ËN CHI THI 5INH VÂT MÔI TRUONG

I.5U TAC ÔNG CUA CAC YËU TÔ LËN 5INH VÂT VA 5U THICH
UNG

1. Yôu fo sinh fhai
a.Ðinh nghIa: Yôu fo sinh fhai Ia vôu fo ngoai canh co anh huong fruc fiô¡
hav gian fiô¡ dôn sinh vâf.
I.Cac vôu fo sinh fhai: Co 2 Ioai vôu fo vo sinh va huu sinh.
-Yôu fo vo sinh Iao gom anh sang, nhiôf do, do âm, do muoi, do ¡H,cac châf khí
nhu CÒ
2
, Ò
2
,N
2
..
-Yôu fo huu sinh Iao gom cac moi quan hô frong quân fhô, frong Ioai, frong quân
xa.
II.CAC QUI LUÂT 5INH THAI
a.Òui Iuâf fac dong dong fhoi
-Cac vôu fo sinh fhai fac dong dong fhoi Iôn cac sinh vâf.
I.Òui Iuâf fac dong qua Iai
-Su fac dong cua cac vôu fo sinh fhai Iôn sinh vâf va su ¡han ung fro Iai cua sinh
vâf Ia mof qua frình qua Iai.
-Cuong do fac dong, fhoi gian fac dong, cach fac dong khac nhau dân dôn nhung
¡han ung khac nhau cua sinh vâf.
Cac dinh Iuâf vô su chong chiu cua ShcIford,1913
+Cac sinh vâf co fhô co ¡ham vi chong chiu rong doi voi mof vôu fo nav nhung Iai
co ¡ham vi chong chiu hc¡ doi voi vôu fo kia.
+Cac sinh vâf co ¡ham vi chong chiu Ion doi voi fâf ca moi vôu fo fhuong ¡hân Io
rong.
+Nôu co mof vôu fo sinh fhai khong foi uu cho Ioai , fhì ¡ham vi chong chiu doi voi
cac vôu fo sinh fhai khac co fhô Ii fhu hc¡ (fhí du Iuc fhiôu dam Iua chiu han kcm
hon).
Su fac dong cua cac vôu fo vo sinh Iôn sinh vâf
1.Anh sang
18
-Cuong do va fhoi gian fac dong co anh huong dôn quang ho¡. Khi cuong do anh
sang khong íf hon cuong do anh sang chiôu fhãng 5%, hoãc anh sang fong so 1%
fhì qua frình quang ho¡ xav ra. Tao siIic co kha nãng quang ho¡ khi anh sang o
nguong foi fhiôu.
-Sinh vâf chia ra Iam hai nhom ua sang va ua foi:
+Ua sang: ¡hi Iao, Io dô, fhuoc Ia, ca rof, hoa fhao nhu Iua,Iã¡..
+Ua foi: ca doc duoc,hanh, duong xi,rôu.
-Tao siIic o Iiôn nhiôf doi co fhô xuong sâu 1OOm. Tao do co fhô xuong sâu 2OOm.
Anh sang qua manh va fhoi gian chiôu sang qua dai Ia Iâf Ioi cho sinh fruong.
-Cac fao siIic, mof so Ioai fao Iam nhu Svm¡Ioca, mof so Ioai ÒsciIIaforia co fính
huong quang duong, chung chuvôn dong vô ¡hía co anh sang.Mof so Ioai fao Iam
khac nhu Oscillatoria amphibia, Oscillatoria splendida Iai co fính huong quang âm.
Ò mof so fao do (Rhoda¡hvfa) va fao Iam (Cvano¡hvfa) khi chiôu sang Iam ,fao co
mau do: nôu chiôu sang do fao co mau Iuc. Su fhav doi mau sãc cua fao Iam cung
co fhô gâv ra Ioi cac vôu fo khac, chu vôu Ia su fhiôu huf dam frong moi fruong.
Tao mãf (LugIcno¡hvfa) fhav doi fi Iô sãc fo hãng ngav. Buoi sang co mau Iuc, Iuoi
chiôu Iai co mau do. Hong hai co fôn Iiôn do Ia do fao Iam Trichodesmium
erythraeum fhuong xuvôn no hoa gâv ra mau do.

2.Nhiôf

Khi nhiôf do cao câv fích duong va muoi, co kha nãng giu nuoc,Iam cho châf
nguvôn sinh khong kôf fua, dong fhoi su fhoaf hoi nuoc manh Iam cho fhuc vâf
khong chôf vì nong. Câv co a¡ suâf fhâm fhâu cao chiu nong fof. Rôu, xuong rong
chiu duoc frôn 6OoC. Tao Iam va vi khuân Iôn dôn +9OoC. Nguoc Iai khi nhiôf do ha
fhâ¡ fhì qua frình ho hâ¡ Ii anh huong. Câv non fhuong chiu Ianh fof hon câv gìa.
Khi nhiôf do fãng dân foi gioi han fhì foc do ¡haf friôn cua dong vâf cung fãng Iôn.
Ðong vâf ¡han ung voi nhiôf Iãng nhiôu hình fhuc khac nhau. Khi nong no co fhô
foa nhiôf, dân nhiôf,Ioc hoi, gian cac mach mau ngoai vi. Khi Ianh no co mach,
hình fhanh Io¡ Iong dav, mo duoi da, hoãc no co fhô fãng san nhiôf do fãng qua
frình chuvôn hoa hoãc run.

3.Nuoc
Câv ua âm : Moc o cac Io ruong, ao, dâf Iâv ruong Iua.
Câv chiu han:
Câv mong nuoc nhu xuong rong,huô
19
Câv Ia cung nhu ho hoa fhao, coi,fhâu dâu.
Cac dong vâf cung chia Iam Ioai ua âm va ua kho.
Ò dong vâf co nhiôu kha nãng chong mâf nuoc :
+Câu fao vo da khong saf, chim ,fhu fhâm nuoc nhu Io
+Xuâf hiôn co quan ho hâ¡ Iôn frong. Mang mâf di fhav Iãng khí quan o con
frung, o nhom co nhiôu chân, Iãng ¡hoi o dong vâf co chân.


III.ANH HUONG CUA Ô NHIËM MÔI TRUONG
ËN CAC QUÂN THË CÔN TRUNG

Trong nhung nãm gân dâv, nguoi fa da chu v nhiôu dôn su o nhiôm cac hô
sinh fhai frôn can do fac dong cua con nguoi. Cac châf gâv o nhiôm moi fruong
gom mof Ioaf cac hoa châf va kim Ioai nãng, chung xâm nhâ¡ vao hô sinh fhai duoi
dang ¡hân fu kho va uof hoãc Iãng dong fhô khí va ¡haf huv fac dong kích fhích
hoãc kìm ham fuv fhco fhanh ¡hân va fi Iô ¡ha fron cua chung frong hô sinh fhai.
Su o nhiôm moi fruong co fhô anh huong fruc fiô¡ cung nhu gian fiô¡ dôn
câu fruc quân fhô, dôn vi frí cua Ioai frong quân xa, dôn su ¡hong ¡hu cua Ioai, dôn
Iiôn dong so Iuong va Iung ¡haf dich cua mof so Ioai sâu hai. Òui frình cong nghô
Iac hâu khong co cac fhiôf Ii dô xu Iv cac châf fhai da o muc o nhiôm cao anh
huong dôn ca cac sinh vâf frong moi fruong. Viôc dof rung, ¡ha rung cung dang
fac dong manh dôn cac hô sinh fhai fu nhiôn va da dang sinh hoc. Òua frình fhâm
canh fãng nãng suâf frong nong nghiô¡ voi viôc su dung mof Iuong Ion fhuoc fru
sâu va ¡hân hoa hoc cung dang Iam xâu di châf Iuong moi fruong nong nghiô¡ va
dãc Iiôf fhanh ¡hân cac con frung co Ioi.

IV.Ô NHIËM MÔI TRUONG VA 5U BUNG PHAT DICH CÔN TRUNG

Cac châf gâv o nhiôm moi fruong gom mof Ioaf cac hoa châf va kim Ioai
nãng, chung xâm nhâ¡ vao hô sinh fhai duoi dang ¡hân fu kho va uof va ¡haf
huv fac dong kích fhích hoãc kìm ham fuv fhco fhanh ¡hân va fi Iô ¡ha fron frong
hô sinh fhai.



20






A B C
Nguäön ä
nhiãùm





Hình : Cac kiôu Iung ¡haf dich hai fhco gradicnf ¡haf fhai cac châf gâv o
nhiôm


Kiãøu thæï nháút: ¡ho Iiôn o nhung noi Ii o nhiôm cao, ¡hu fhuoc vao nhung Ioai sâu
hai co su chong chiu fof voi o nhiôm hav co vong doi franh duoc fac dong fruc fiô¡
cua cac châf gâv o nhiôm. Su Iung ¡haf dich cua cac Ioai sâu hai nav co Ic do su
giam mâf so cua fhiôn dich.
Kiãøu thæï hai: xuâf hiôn o nhung vung Ii o nhiôm vua dôn fhâ¡, kiôu nav Iiôn quan
dôn Ioai co fâ¡ fính song mân cam voi cac châf gâv o nhiôm. Su gia fãng so Iuong
cua chung co fhô Ia do su o nhiôm khong khí gâv hai cac con frung canh franh voi
chung.
Kiãøu thæï ba:Kiôu Ioc ¡haf nav Iiôn quan dôn Ioai sâu hai o xa vung Ii o nhiôm.
Tâf ca kim Ioai nãng dôu doc o muc do nhâf dinh va fao fhanh mof
¡hân chính cua fâf ca cac châf gâv o nhiôm moi fruong doc cho nguoi va sinh vâf.
Tuv nhiôn v nghIa moi fruong cua nhiôm Iân kim Ioai nãng khong chi ¡hu fhuoc
vao fính doc hai cua no, su di chuvôn va kha nãng fích Iuv sinh hoc frong hô sinh
fhai.
Con frung Ia nhung sinh vâf chi fhi sinh hoc quan frong cho viôc xac dinh o
nhiôm Ioi kim Ioai nãng vì su ¡hân Io rong cua chung, sinh khoi Ion, va vì vai fro
mãf xích quan frong frong chuoi fhuc ãn. Cac kim Ioai nãng khong ngung chu
chuvôn frong hô sinh fhai, di chuvôn giua nhung ¡hân vo sinh va huu sinh, fu
khong khí foi da,dâf,foi fhuc vâf, con frung ãn fhuc vâf va foi cac vâf ãn fhif va kv
21
sinh con frung. Kim Ioai nãng duoc fích Iuv doc fhco chuoi fhuc ãn cua dong vâf
khong xuong song va duoc chu chuvôn dôn cac Iâc dinh duong cao hon.
Anh huong cua fhuc ãn Ii nhiôm kim Ioai nãng Iôn kích fhuoc, fiôm nãng
sinh san, Iuong frung sinh san va vai dong vâf khong xuong song da duoc nghiôn
cuu nhiôu.

V.ANH HUONG CUA KIM LOAI NÃNG LËN CÔN TRUNG

Sãf (Ic), dong (Cu),kcm (Zn) va Cadmium(Cd) Ia nhung kim Ioai quan frong
frong cac qua frình sinh hoc. Ðong va kcm Ia cac dong nhân do cua cnzvmc, va
nhu vâv chung Ia nhung kim Ioai cân fhiôf frong frao doi châf cua dong va fhuc
vâf. Tuv nhiôn anh huong sinh hoc cua su du fhua dong frong chuoi fhuc ãn frôn
can fhì chua duoc Iiôf nhiôu.
Sãf cân cho duv frì suc khoc cua dong vâf. Cân nhu fâf ca cac fô Iao cân sãf
cho cac qua frình nhu fong ho¡ DNA,RNA, ho hâ¡ cua fô Iao va frao doi oxv. Tuv
nhiôn du fhua sãf sc ¡ha huv cac qua frình cua fô Iao, con khi moi fruong fhiôu sãf
fhì co fhô nguv hiôm cho fô Iao.
Kcm va cadmium Ia frong so cac kim Ioai hoa fan nhâf frong nuoc ngâm, va
hoan Iai dô dang cho fhuc vâf. Cac kôf qua kim Ioai nãng o con frung cho fhâv
ham Iuong cua kcm, sãf,dong va mangan fhuong cao hon o cac con frung fruong
fhanh.
Trai voi sãf, dong, va kcm, fhì cho dôn nav chua co Iãng chung nao chung
minh vai fro sinh Iv cua cadmium doi voi con frung va dong fhuc vâf khac. Tâm
quan frong cua no o cho no cuc kv doc va co kha nãng fích Iuv frong cac dinh
duong cua chuoi fhuc ãn frôn can.
Cadmium fhuong duoc fìm fhâv frong cac Iiôn kôf voi kcm cua vo frai dâf va
duoc giai ¡hong ra nhu Ia châf o nhiôm khong khí frong cac hoaf dong Iuvôn va
finh chô kcm. Ngoai ra cadmium con duoc giai ¡hong ra do cac ¡huong fiôn giao
fhong co gioi va viôc dof rung va dof cac nhiôn Iiôu ¡hô fhai. Ham Iuong cadmium
Ia chi fiôu dô xac dinh muc do o nhiôm moi fruong cua fung hô sinh fhai. Ò mof so
nuoc Bãc âu, mof so con frung nhu nhôn, Io canh cung Ii nhiôm cadmium nãng fhì
co fhô dc doa dôn fính mang con nguoi.
Chì Ia kim Ioai doc, cung voi cadmium Ia cac nhân fo gâv o nhiôm moi
fruong. Mof Iuong Ion chì duoc fhai ra Ioi khoi cua cac ¡huong fiôn giao fhong co
gioi. Nhu vâv da so chì co nguon goc do o nhiôm khong khí. Thuc vâf hai Iôn
duong quoc Io chua ham Iuong chì cao hon doi chung va su khac nhau Iiôn quan
22
dôn mâf do xc co gioi (Bcvcr va Moorc). Iricc va cong su ¡haf hiôn fhâv chì fon fai
o ham Iuong cao o con frung gân duong quoc Io giao fhong chính, va chì duoc fích
Iuv khi no vân chuvôn fu con frung ãn fhif co Ioi va chim ãn con frung va cac dong
vâf khac o muc dinh duong cao hon frong hô sinh fhai.
Thuv ngân Ia kim Ioai doc cho nguoi, dong vâf, fhuc vâf va con frung. Cung
voi chì, cadmium, fhuv ngân ¡han anh muc do o nhiôm chung cua fung hô sinh
fhai. Nguon gâv o nhiôm chính Ia do cac nha mav san xuâf acid cIoric, cac hoaf
dong khai fhac vang va mof ¡hân ¡huong fiôn giao fhong.


VI.HOA CHÂT BAO VË THUC VÂT VA CAC ANH HUONG

Khi su dung hoa châf Iao vô fhuc vâf dô ¡hong fru sâu Iônh frôn dong
ruong, frong kho fang dô Iao vô câv frong va nong fhuc ¡hâm, hoa châf Iao vô
fhuc vâf khong chi fac dong dôn nhung Ioai fhuoc doi fuong ¡hong fru ma con anh
huong dôn cac Ioai khong ¡hai Ia cac muc fiôu ¡hong fru, nhu chim, con frung fhu
¡hân cho câv. Thí du nhu su dung fhuoc Bassa 5OND dô fru râv nâu frôn Iua da fac
dong dôn hang Ioaf con frung gâv hai va ca cac fhiôn dich, cac Ioai dong vâf ãn fhif,
cac dong vâf kv sinh..Va cac sinh vâf khac frong hô sinh fhai ruong Iua nhu cua,
ôch, ca.. Cac kôf qua ¡hân fích viôc ¡hun fhoc fru sâu o dang Iong, dang Iof frôn
dong ruong, frong cac vuon câv ãn frai cho fhâv chi co khoang 1O-2O% Iuong fhuoc
o dang Iof va 2O-5O% o dang Iong Iam duoc frôn câv, Iuong fhuoc fru sâu fhuc su
xâm nhâ¡, fac dong dôn sâu hai chi chiôm duoi 1%.













23
CHUONG 4 . 5U BIËN ÔI VA THICH NGHI CUA 5INH VÂT CHI THI MÔI
TRUONG


I.PHAN UNG CUA 5INH VÂT LËN TAC ÔNG CUA CAC NHÂN TÔ
MÔI TRUONG

Sinh vâf ¡han ung Iôn fac dong cua diôu kiôn moi fruong xav ra Iãng hai
¡huong fhuc, hoãc chav fron dô franh nhung fac dong fai hoa cua moi fruong ngoai
(¡huong fhuc nav chu vôu o dong vâf), hoãc Ia fao kha nãng fhích nghi. Thích nghi
Ia so fruong cua cac hô sinh fhai. Cac co fhô song ¡han anh ho¡ Iv Iôn nhung fac
dong fhav doi cua cac nhân fo moi fruong Iôn ngoai dô fon fai va ¡haf friôn.
Su fhích nghi cua cac co fhô sinh vâf dôn fac dong cua cac nhân fo moi fruong
co fhô co hai kha nãng : fhích nghi hình fhai va fhích nghi di fruvôn.
1.Thích nghi hình fhai:

Ihan ung fhích nghi xav ra suof fhoi gian song cua co fhô sinh vâf duoi fac
dong fhav doi cua cac nhân fo moi fruong nhu anh sang, nhiôf do. Ví du, su di
chuvôn cua Iuc Ia¡ frong fô Iao fhuc vâf dôn fhanh fô Iao khi co fac dong chiôu
sang manh, hav fãng qua frình fhoaf hoi nuoc Iãng cach fãng so Iuong va hoaf
dong cua cac Io khí duoi fac dong cua nhiôf do cao. Ca fhon Ion co mau sãc Iôn
ngoai nhu mau sãc cua dâf cho chung cu fru, dâf frãng, chung co mau frãng, sang
cho dâf Iom dom Ioi nhung hon da cuoi dcn chung co mau sãc fao fhanh Iom dom.
Su fhav doi mau da Ia mof ¡han ung ¡han ung ¡han xa ¡huc fa¡ Iãf dâu Iãng fhi
giac cua ca va sau cung Ia ¡hân Io Iai cac haf mau frong cac fô Iao mcn da. Nhung
con ca fhon Ion mu khong co kha nãng nav. Nhung fhích nghi frôn dâv goi Ia su
fhích nghi hình fhai.Nhu vâv fhích nghi hình fhai xav ra do su fac dong cua cac vôu
fo ma cac sinh vâf ¡hai ¡han ung fhích nghi mof cach nhanh chong Iôn cac hoaf
dong do. Biôn do dao dong co fhô fuv fhuoc vao muc do dao dong cua diôu kiôn
moi fruong fac dong va duoc gioi han Ioi muc do ¡han ung va fính châf di fruvôn
nhâf dinh cua sinh vâf san sinh ra frong qua frình chon Ioc fu nhiôn.
2.Thích nghi di fruvôn
Su fhích nghi di fruvôn, nguoc Iai duoc xuâf hiôn frong qua frình ¡haf friôn
ca fhô cua cac co fhô khong ¡hu fhuoc vao su co mãf hav vãng mãf cua cac frang
fhai moi fruong ma frong moi fruong do co fhô co ích cho chung. Nhung fhích nghi
do duoc cung co Ioi cac1 vôu fo di fruvôn, vì fhô goi Ia fhích nghi di fruvôn. Mau
24
sãc cua dong vâf co dinh, khong ¡hu fhuoc vao fhav doi moi fruong chung quanh.
Chung fhích ho¡ frong fruong ho¡ khi mau sãc noi o ¡hu ho¡ voi mau sãc cua Ian
fhân va co fhô franh duoc su ¡haf hiôn cua kc dich.
Tính môm dco sinh Iv, sinh hoa cua sinh vâf duoc xuâf hiôn frong su fhav doi
fhích nghi fhanh ¡hân hoa hoc, cuong do cua cac qua frình sinh Iv va do Iôn vung
cua chung. Nhung fhích nghi fhav doi nav Iam fãng kha nãng sinh san vo fính
manh. Thav doi fhích nghi do duoc fhô hiôn qua nhung fhav doi hoãc vô hình fhai
(hình dang hoa,haf,Iao fu), hoãc vô sinh Iv (cuong do quang ho¡, frao doi châf).
Hiôu ung fhích nghi Ia kha nãng khãc ¡huc diôu kiôn khong fhuân Ioi Iãng cach
nâng cao hô so fac dong co ích cua cac qua frình hoaf dong song o sinh vâf.

II.BIËN ÔNG 5Ô LUONG
Òua frình Iiôn doi xav ra do fac dong ngâu nhiôn cua cac vôu fo giao dong
moi fruong chu vôu Ia do cac vôu fo fhoi fiôf va khí hâu. Cac vôu fo Iiôn doi co fhô
anh huong Iôn so Iuong cung nhu châf Iuong ca fhô hoãc quân fhô Iãng cach fruc
fiô¡ hav gian fiô¡ qua su fhav doi frang fhai sinh Iv cua câv, fhuc ãn, qua hoaf fính
cua fhiôn dich,v..v..
Hiôn nav co nhiôu co chô diôu chinh so Iuong sinh vâf, frong do co ca vôu fo
canh franh.Ioai. Khi nguon du fru fhuc ãn fro nôn fhiôu fhon fhì su canh franh
frong Ioai xuâf hiôn. Ò con frung kv sinh khi canh franh fhuc ãn fhì cac ca fhô duc
du diôu kiôn dô chiôn fhãng, vì dô ¡haf friôn chung doi hoi mof Iuong fhuc ãn íf
hon so voi cac ca fhô cai. Trai Iai cac ca fhô cai chiu a¡ Iuc nãng va chôf fruoc Iuc
fruong fhanh. Kôf qua Ia frong moi fruong fhiôu fhuc ãn fhì fi Iô ca fhô duc frong
quân fhô sc gia fãng, con ca fhô cai Iai giam.











25
CHUONG 5. DIËN THË CUA HË 5INH THAI ANH HUONG ËN
5INH VÂT CHI THI MÔI TRUONG


Tâf ca cac hoaf dong kinh fô Iiôn quan fruc fiô¡ hav gian fiô¡ dôn hô sinh fhai
Iuon Iuon chiu anh huong cua qua frình diôn fhô sinh fhai. Tâf ca hiôn fuong sinh
fhai rung dôu do hiôn fuong diôn fhô sinh fhai, fhav fhô fu mof hô sinh fhai rung co
suc san xuâf cao Iãng mof fham rung co suc san xuâf fhâ¡ hon, hav dong co co gia
fri chãn nuoi cao fhav fhô Iãng mof fham co co nhiôu co doc Iam kcm gia fri chãn
nuoi. Nhung fhav doi khong fhích ho¡ cho su hoaf dong cua cac vi sinh vâf frong
dâf, nhung fhav fhô co hai cho cac fham fhuc vâf fhuv sinh...dôu do nguvôn nhân
diôn fhô.

I.NHUNG NGUYËN NHÂN XAY RA DIËN THË

1.Nguvôn nhân Iôn frong

Nhung nguvôn nhân Iôn frong nãm frong fính châf cua chính hô sinh fhai, su
sinh san va canh franh sinh fon. Kha nãng sinh san cua sinh vâf o muc do nao do
¡hu fhuoc vao diôu kiôn sinh fon va kha nãng fhích nghi, dãc fính sinh hoc cua
chung. Loai fhích nghi hon voi diôu kiôn sinh fon fhì chiôm diôn fích Ion hon va
muc do cao hon. Con Ioai fhích nghi íf hon fhì chiôm diôn fích nho hon. Ðâu franh
gianh noi o, fhuc ãn Ia nguvôn nhân dua dôn diôn fhô.
Trong hô sinh fhai su canh franh frong diôu kiôn sinh fon nhu anh sang,
nuoc, cac châf dinh duong diôn ra khong ngung giua cac fhanh ¡hân cua hô.
Ciong, Ioai nao fhích nghi hon hâ¡ fhu duoc nhiôu châf dinh duong hon fhì co so
Iuong nhiôu hon va ¡haf friôn nhanh. Nguoc Iai Ioai nao íf fhích nghi hon fhì ¡haf
friôn kcm hoãc Ii fan Iui.
Su di cu do xâm nhâ¡ cua Ioai Iôn ngoai vao. Nôu cac Ioai di cu íf nhiôu fhích
nghi voi diôu kiôn frong hô sinh fhai fhì chung sc ¡haf friôn va fro fhanh fhanh
viôn cua hô. Chung sinh san va fhav doi fhanh ¡hân sinh vâf, câu fruc hô sinh fhai
va dân dôn diôn fhô.
Toan Io sinh vâf anh huong Iôn moi fruong dâf va khí quvôn noi chung ¡haf
friôn. Khi hình fhanh hô sinh fhai nhung fhav doi do co fhô co ích cho hô sinh fhai.
26
Nhungvô sau râf co fhô moi fruong do sc co hai cho chính no va Iai fhích ho¡ cho
Ioaì khac. Tu do Iam fhav doi fhanh ¡hân Ioai va câu fruc sinh fhai.
moi fruong

2.Nguvôn nhân Iôn ngoai

Cac nguvôn nhân Iôn ngoai Iao gom cac1 vôu fo Iôn ngoai fac dong Iôn hô
sinh fhai Iam fhav doi no nhu : khí hâu, fho nhuong, vâf Iv, sinh vâf va fac dong
cua con nguoi.

II.PHÂN LOAI DIËN THË

1.Diôn fhô nguvôn sinh (fâ¡ fhô ¡haf sinh svgcncfic )

Hiôn fuong nav co fhô hiôu ro qua fruong ho¡ dao nui Iua Krakafau
Indoncsia. Nãm 1981, dao nav Ia mof hoang mac, khong co sinh vâf nao ¡haf friôn.
Nhung vai nãm sau frôn dao da Iãf dâu xuâf hiôn mof so fhuc vâf Iâc fhâ¡ nhu
nâm, fao, dia v, quvôf, sau do duoc fhav fhô Iãng cac fhuc vâf fhân co va cuoi cung
Ia cac fhuc vâf fhân go xuâf hiôn. Cac sinh vâf dâu fiôn ¡haf friôn fâ¡ frung Ia cac
vi khuân, fao Iam voi so Iuong Ion. Chung dong vai fro quan frong frong co ding
nifo va qua frình hình fhanh dâf. Trôn mãf cua nham fhach dia v ¡haf friôn fhanh
fung dam co kha nãng chiu duoc kho han. Nhung châf acid huu co do chung fiôf
ra hình fhanh mof Io¡ dâf mong. Trôn Io¡ nav cac dia v hình Ia moc Iôn, khi chung
chôf vi khuân ¡hân huv Iam fhanh Io¡ dâf dâv fích Iuv fhôm nhiôu fhuc ãn, nuoc
fao diôu kiôn cho cac fhuc vâf Iâc cao xuâf hiôn.
Tiô¡ sau do nguoi fa fhâv co cac fhuc vâf fhân co ua sang chiôm uu fhô, do Ia
cac Ioai co Iau, franh,sâv. Ciua dam co da xuâf hiôn cac câv go va cac câv nav dân
dân foa rong, fiôu diôf cac Ioai ua sang va duoi fan xuâf hiôn cac Ioai co ua Iong.

2. Thav fhô sinh fhai ¡haf sinh frong (cndoccogcncfic)

Thav fhô ¡haf sinh frong co v nghI a Ia fhav doi cac diôu kiôn sinh fhai noi o
Ioi chính hoaf dong cua hô sinh fhai.
Thav fhô fhoai hoa : Trong quân xa rung non, Io¡ dôm duoc fích Iuv dân, khí hâu
frong quân xa fro nôn môm mai hon. Ðiôu kiôn dâf dai fhích ho¡ cho cac câv con
¡haf friôn.
27
Tuv nhiôn qua mof fhoi gian anh huong cua câv rung Iam cho diôu kiôn
fhuân Ioi fro fhanh Iâf Ioi. La rung nhiôu. Ðo âm khong khí va do âm dâf cang
ngav cang fãng. Lo¡ dôm fro nôn dâv, fhiôu khong khí, dâf dai fro nôn nhâv nhao,
gâv kho khãn cho su fai sinh. Câv go fro nôn fhua dân, chô do anh sang fhav doi
Iãf dâu co hai cho câv go. Moi fruong Iãf dâu Ii Iâv ung va fham fhuc vâf rung
fhav doi cho fham fhuc vâf dâm Iâv hav co.

Thav fhô fai sinh (diôn fhô fhu sinh) : Thuong do fac dong cua con nguoi, hoãc do
anh huong ¡ha hoai cua cac nhân fo fu nhiôn khac. Cac quân xa fhuc vâf fhuc vâf
fhav fhô cho nhau frong qua frình fai sinh Iam fhanh mof quân xa fai sinh. Khi
nguoi fa di cu dôn vung nao fhuong hav khai fhac Iua Iai, chãf rung, dof muong
Iam râv

3.Thav fhô sinh fhaí ¡haf sinh ngoai ( cxoccogcncfic)

a.Thav fhô khí hâu
Khí hâu fhav doi Iam cho hô sinh vâf fhav doi. Cac Ioaì moi ¡haf sinh fhích
nghi voi khí hâu moi. Thav fhô khí hâu fhuong diôn ra râf Iâu, con goi Ia fhav fhô
fhô kv. Vì vâv fhav fhô khí hâu fhuong dua vao dân Iiôu co, Iich su.
I.Thav fhô dia mao
Thav fhô dia mao do su fhav doi hianh dang Iô mãf frai dâf dua dôn fhav doi
diôu kiôn khí hâu, nuoc, nuoc ngâm.Loai nav fhuong Iao frum mof Ianh fho rong
Ion fhí du mãf dâf Ii nâng Iôn. Òua frình nav diôn ra râf Iâu nhu diôu kiôn khí hâu.
Cung co nhung fhav doi râf nhanh nhu su fhav doi diôn fhô cac fham fhuc vâf frôn
cac Iai song, Iiôn. Tai cac Iai song noi nuoc song chav châm, cac dâm Iâv ho nuoc
ngof dâf khong ngung duoc Ioi dã¡ va nâng Iôn. Cung voi qua frình Ioi dâf fham
fhuc vâf cung duoc fhav doi. Thuc vâf o dâv Iai fao ra fro Iuc Iam giam su chuvôn
dong cua nuoc, nuoc chav châm Iai fhuc dâv qua frình Iãng fu.
Moi fruong nuoc fuong doi dong nhâf frôn fâf ca cac vung khac nhau cua frai
dâf, nôn qua frình diôn fhô xav ra fuong fu nhu nhau.
Ciai doan dâu fiôn Ia quân xa gom nhung fhuc vâf song froi noi hoãc chìm
frong nuoc, nhu cac Ioai Ico ong, rong Iv, Ico cai,Ico Nhâf Ian, rong duoi cho.
Khi nuoc fro nôn nong hon, quân xa fhuc vâf duoc fhav fhô gom cac Ioai co rô
Iam xuong dav, Ia noi frôn mãf nuoc nhu scn, sung. Sau do Ia cac Ioai co ¡hân
Ion choi nhanh nãm frong khong khí nhu Iau,sâv. Tiô¡ fhco Ia cac quân xa câv Iui
hav quân xa rung fhâ¡.
28
c.Thav fhô fho nhuong
Chô do dâf dai fhav doi co fhô dân dôn diôn fhô fham fhuc vâf. Khoang va
cac châf frong dâf dân dân fhav doi Ioi vì qua frình ¡hong hoa khong ngung diôn
ra mang di cac châf dinh duong ra khoi gioi han ¡hân Io cua hô fhong rô. Cac dong
dung dich sãf frong dâf Iuon Iuon Ia nguvôn nhân fao fhanh cac Io¡ kôf von, dâf Ii
ncn chãf khong cho ¡hc¡ cac dong nuoc fhâm qua, dâf Ii kho. Cac dong nuoc
ngâm di Iôn chua muoi dô hoa fan Iam cho dâf mãn va dua dôn su fhav fhô fham
fhuc vâf. Muc nuoc ngâm ha fhâ¡ Iam fhav doi chô do nuoc cua dâf Ii kho. Nguoc
Iai o cac Io ho chua nuoc, muc nuoc ngâm dâng cao Iam cho fham fhuc vâf rung
hav dong co fhav doi fhanh dâm Iâv. Nhu vâv co fhô noi Ia fhav fhô fho nhuong
nãm frong fhav doi khí hâu hav dia mao. Do khí hâv fhav doi hav do fhav doi hình
fhai vo frai dâf dân dôn fhav doi diôu kiôn dâf dai va fu do dân dôn fhav doi fham
fhuc vâf .
d.Thav fhô dong vâf
Mof frong cac Ioai diôn fhô do dong vâf Ia fhav fhô duoi anh huong cac gia
suc. Thav fhô nav con goi Ia fhav fhô duoi anh huong cua gia suc. Thav fhô nav con
goi Ia fhoaí hoa do chãn fha. Vân dô Ia khong fo chuc ho¡ Iv viôc chãn fha Iuân
¡hiôn frôn dong co. Co fhô Ia so Iuong dan gia suc fãng Iôn qua Ion frôn mof don vi
diôn fích, fhoi gian chãn fha qua dai, fham fhuc vâf Ii dâm da¡ qua nhiôu cang
ngav cang Ii fhoai hoa, dâf Ii ncn chãf Iam fhav doi fu mof fham fhuc vâf co nãng
suâf cao fhanh mof fham fhuc vâf nghco nan.
Mof Ioai fhav fhô Ia do con frung. Con frung co fhô ãn hai Ia cua ca mof fham
rung. Tham Ia Ii ãn hôf cho câv mâf kha nãng quang ho¡. Chô do anh sang frôn
rung fhav doi va fu do sc hình fhanh quân xa fhuc vâf khac ua sang hon. Cac Ioai
gâm nhâ, kiôn,moi cung co fhô Iam fhav doi quân xa. Su ¡haf friôn nhanh chong
cua mof so Ioai dong vâf nhu dô,fho rung cung gâv nôn diôn fhô fham fhuc vâf do
su ãn ¡ha qua muc cua chung.

1.Su do fhi hoa
Nhung fac dong fiôu cuc:
Trong qua frình do fhi hoa nhiôu hô san xuâf (¡roducfion svsfcms) frong sinh
quvôn Ii fac dong kha manh va da dua dôn khong íf hâu qua nghiôm frong:
Lam suv fhoai hô san xuâf rung:
Rung dang Ii suv fhoai do fac dong cua con nguoi: frong do co viôc ¡huc vu nhu
câu san xuâf, xâv dung, du Iich..Cac do fhi hãng nãm ¡hai khai fhac fu rung
29
khoang 1O friôu m
3
dô xâv dung va Iam châf dof. Cung voi nhiôu hình fhuc khai
fhac rung khac nhau cong voi chiôn franh va su gia fãng dân so qua muc , diôn fích
rung chc ¡hu khong ngung giam xuong. Su giam diôn fích rung Iao ham su giam
di nguon fai nguvôn dong fhuc vâf va hô sinh vâf.
Ðâf canh fac nong nghiô¡ ngav cang giam suf dô fro fhanh dâf ¡hi nong nghiô¡,
diôn fích san xuâf nong nghiô¡ ngav cang co chiôu huong Iiôn doi fhanh dâf do fhi
hoãc danh cho cac cong frình cong cong, Iam Iiôn mâf dân cac hô sinh vâf ¡hân Io
frong moi fruong co nhung hô canh fac khac nhau.
Su o nhiôm nuoc ngav nav cang fro nôn nghiôm frong khi foc do gia fãng dân so
ngav cang cao fhco chiôu huong do fhi hoa. Cac chi fhi sinh vâf o nhiôm nuoc sc
gia fãng mâf so fhav dân cho cac sinh vâf chi fhi nuoc sach.


III. ANH HUONG CUA Ô NHIËM MÔI TRUONG
ËN CAC QUÂN THË CÔN TRUNG

Trong nhung nãm gân dâv, nguoi fa da chu v dôn su o nhiôm cac hô sinh
fhai frôn can do fac dong cua con nguoi. Su o nhiôm moi fruong do mof Iuong Ion
cac châf vo co va huu co do su ¡haf friôn nhanh chong cua cong nghiô¡ va nong
nghiô¡. Cac châf gâv o nhiôm moi fruong gom mof Ioaf cac hoa châf va kim Ioai
nãng, chung xâm nhâ¡ vao hô sinh fhai duoi dang ¡hân fu kho va uof hoãc Iãng
dong fhô khí va ¡haf huv fac dong kích fhích hoãc kìm ham fuv fhco fhanh ¡hân
va fi Iô ¡ha fron cua chung frong hô sinh fhai (IuhIcr,1985).
Su o nhiôm moi fruong co fhô anh huong fruc fiô¡ cung nhu gian fiô¡ dôn
câu fruc quân fhô, dôn vi frí cua Ioai frong quân xa, dôn su ¡hong ¡hu cua Ioai, dôn
Iiôn dong so Iuong va su Iung ¡haf dich cua mof so Ioai sâu hai.
Ó nhiôm moi fruong dang Ia moi dc doa o Viôf Nam, do qua frinh cong
nghiô¡ hoa, do qua frình cong nghiô¡ hoa, nôn kinh fô dang chuvôn sang co chô fhi
fruong voi nhiôu fhanh ¡hân. Òui frình cong nghô o cac nha mav cong nghiô¡ fhì
Iac hâu khong co cac fhiôf Ii dô xu Iv châf fhai da o muc o nhiôm cao.
Viôc dof rung, ¡ha rung cung dang fac dong manh dôn cac hô sinh fhai fu
nhiôn va da dang sinh hoc.
Òua frình fhâm canh fãng nãng suâf frong nong nghiô¡ voi viôc su dung mof
Iuong fhuoc fru sâu va ¡hân hoa hoc cung dang Iam xâu di châf Iuong moi fruong
nong nghiô¡. Vì vâv hiôu Iiôf sâu cãc nguvôn nhân va fac dong cua cac nhân fo
30
gâv o nhiôm Iôn moi fruong, suc khoc con nguoi va moi Iiôn hô giua o nhiôm voi
fhuc vâf va con frung cân duoc Iam sang fo dô Iam co so cho fhiôf Iâ¡ chiôn Iuoc
Iâu dai cho Iao vô moi fruong, ¡haf friôn Iôn vung va da dang sinh hoc.


CHUONG 6. QUAN LY MÔI TRUONG THÔNG QUA
CAC 5INH VÂT CHI THI


Cân nãm Iãf nguvôn nhân cua hiôn frang moi fruong fhong qua cacsinh vâf chi
fhi. Mof cach fong quaf, cac vôu fo cân duoc quan Iv dong Io. Cac vôu fo cân fhiôf
dô quan Iv Iao gom
-Òuan Iv dâf
-Òuan Iv nuoc
-Òuan Iv sinh vâf
-Òuan Iv moi fruong kinh fô va xa hoi.


I.TRUONG HOP QUAN LY NUOC, THUY 5INH VÂT VA CA O KHU BAO
TÔN TRAM CHIM

1.Châf Iuong nuoc:
¡H nuoc Ia mof frong nhung chi fiôu quan frong dô danh gia châf Iuong
nuoc. Tram chim nãm frong vung dâf ¡hcn fiôm fang Ðong fha¡ muoi. Ðôn mua
kho ¡hcn Ioc Iôn frôn mãf dâf va fhâm vao nuoc kônh, nôn ¡H nuoc fu 2,5-1. Khi
Iãf dâu mua mua, ¡hcn Ioc hoi Iôn mãf dâf duoc hoa fan vao nuoc, nôn fhoi gian
dâu mua mua nuoc Ii nhiôm ¡hcn cang nghiôm frong: cuoi mua mua nho nuoc Iu
fran vô va nuoc mua fai cho da rua nuoc ¡hcn do do da nâng ¡H cua nuoc Iôn 6,5-
7,5. Su Iiôn dong nav cua nuoc ¡hcn fai khu Tram Chim co fính châf chu kv hãng
nãm.
2.Thuv sinh vâf:
Thuv sinh vâf o Tram Chim kha ¡hong ¡hu vô fhanh ¡hân Ioai va sinh vâf
Iuong. Co 171 Ioai fhuc vâf noi,11O Ioai dong vâf noi va 26 Ioai dong vâf dav. Su
Iiôn dong vô fhanh ¡hân Ioai va sinh vâf Iuong cua fhuv sinh vâf co fính chu kv.
Su ¡hong ¡hu cua chung vao fhoi kv cuoi mua mua dâu mua kho hãng nãm,
31
nhung dôn cuoi kho dâu mua mua fhì fro nôn nghco nan. Su Iiôn dong nav ¡hu
ho¡ voi Iiôn doi ¡H va mang fính chu kv.
3.Khu hô ca:
Khu Iao vô Tram Chim co 55 Ioai ca duoc dinh danh. Cãn cu vao dãc fính
sinh fhai co fhô chia ca o dâv Iam 2 nhom: nhom ca ua nuoc finh, fhuong co nguon
goc fai cho , chung fhuong ua nuoc chua ¡hcn va ham Iuong oxv fhâ¡, íf di cu. So
con Iai fhuoc nhom ua nuoc chav, chung co nguon goc fu song di cu vao khu Tram
chim dô sinh san va Iãf moi vao mua mua.
Su fhav doi châf Iuong nuoc va quan Iv khai fhac anh huong ro rôf dôn su
Iiôn dong ca o Tram Chim. Thang 11/91 co 2O Ioai ca nhung sau dof khai fhac
friôf dô va do nuoc Ii nhiôm ¡hcn chi ¡haf hiôn duoc co 1 Ioai ca. Cuoi mua mua
nãm 1991 san Iuong ca frong khu Tram chim duoc 1Okg/ha nhung sau fhoi gian
nav chi con 1kg/ha.
Sau moi dof nuoc Ii nhiôm ¡hcn cuoi mua kho, dâu mua mua fhì su khoi
¡huc vô fhanh ¡hân Ioai va sinh vâf Iuong cua fhuv sinh vâf va ca co dâu hiôu nãm
sau fhâ¡ hon nãm fruoc. Nguvôn nhân Ia do o nhiôm ¡hcn khong kiôm soaf duoc,
hô fhong cong qua íf khong fhao ¡hcn duoc ki¡ fhoi.
Do do quan Iv nguon nuoc va châf Iuong nuoc Ia quan frong hang dâu. Thoi
gian dong va mo cua cong ¡hai ¡hu ho¡ cho viôc rua ¡hcn va Io sung fhuv sinh
vâf va ca.
Cân fhiôf ¡hai fao noi cu fru cho ca dong.
Cân fao ra nhiôu cho frung nhu nao vcf Iung, Iao dia , kônh dô fao nuoc mua
kho, f5ao sinh canh co nhiôu scn sung va íf Ii ¡hcn dô ca fru ân qua mua kho.
Khi quan Iv nguon nuoc fof fhì ¡h nuoc co duoc fãng Iôn, cai fhiôn châf Iuong
nuoc fu 3,5-6,59.
So Iuong Ioai cua ¡hiôu sinh dong va fhuc vâf co ¡hong ¡hu va íf Iiôn dong,
sinh vâf Iuong fãng Iôn ro rôf.

II.QUAN LY MÔI TRUONG THÔNG QUA CAC 5INH VÂT CHI THI TAI 5ÂN
CHIM BAC LIËU

Cac Ioai chim nuoc Ia mof fhanh ¡hân dãc frung cua hô sinh fhai dâf ngâ¡
nuoc dong Iãng song Cuu Long. Cac vung dâf ngâ¡ nuoc: rung ngâ¡ mãn, rung
fram, cac vung frung noi dong, cac canh dong Iua nuoc cua vung dong Iãng Nam
Bo Ia noi kiôm ãn, cu fru, Iam fo, sinh san cua nhiôu Ioai chim nuoc. Nhiôu khu
rung o dong Iãng vcn Iiôn co diôu kiôn fhuân Ioi, nhiôu Ioai chim nuoc fu Iai voi
32
so Iuong Ion, Iam fo sinh san fâ¡ doan frong mua sinh san, hình fhanh cac sân
chim, vuon chim. Sân chim duoc coi Ia Iiôu fuong cua vc dc¡ fhiôn nhiôn, cua su
fru ¡hu, cua moi fruong frong Ianh cua mof vung Ianh fho. Cac Ioai chim hiôn diôn
voi su ¡hong ¡hu cua nhiôu Ioai va nhiôu Iâv dan Ia nhung chi fhi sinh vâf moi
fruong khong Ii xao fron, khong Ii o nhiôm, co nhiôu nguon fhuc ãn, chuoi fhuc ãn
¡hong ¡hu va khong Ii dc doa.
Tuv nhiôn, frong nhung fhâ¡ kv qua, dong Iãng song Cuu Long dang duoc
dâu fu khai fhac, ¡haf friôn kinh fô: nong-Iâm-ngu, cong nghiô¡, dich vu: khai fhac
cac vung “dâf hoang” ¡haf friôn nuoi frong fhuv san vcn Iiôn, mo mang cac vung
dân cu, dân so fãng nhanh, moi fruong fhiôn nhiôn cua dong Iãng song Cuu Long
dang Iiôn doi sâu sãc. Bôn canh nhung fhanh fuu fo Ion cua su ¡haf friôn nong
nghiô¡,san xuâf mof khoi Iuong Iuong fhuc, khai fhac nuoi frong fhuv san daf san
Iuong cao, nhiôu nguon Ioi dang Ii dc doa, rung ngâ¡ mãn, rung fram Ii khai fhac
qua muc dang fhu hc¡ diôn fích, nguon Ioi fhuv san vcn Io va noi dia giam suf.
Khu hô Ioai chim nuoc o dong Iãng song Cuu Long cung dang chiu nhung Iiôn
dong sâu sãc. Nhiôu sân chim Ii fac dong da giam so Iuong. Cac sân chim con Iai
frong fình frang Iao dong.
Truong ho¡ sân chim Bac Iiôu:

1.Mäi træåìng næåïc :
Nuoc frong kônh rach sân chim Ia nuoc Iiôn, mua mua co duoc Io sung fhôm nuoc
mua. Nuoc ra vao cac kônh, ao frong sân chim duoc diôu fiôf dô nuoi fhuv san
Iãng mof cong. Ðo mãn fhav doi fu 5-18%o, fhuoc Ioai nuoc Io, do ¡H fhuoc Ioai
kiôm fu 7,19-7,78. Ðo frong fu 2O-25cm. Ðo dinh duong co dam fu 1,16-6,31¡¡m.
Ðam nifo co nguon goc fu ¡hân chim va ¡hân huv cua Ia câv, chung fo su fhoaf
nuoc frong ac1 kônh nav râf kho. Dâu hiôu o nhiôm nuoc Iãf dâu xuâf hiôn Iãng
châf Io Iung.
2.Mäi træåìng âáút :
Ham Iuong dam kha cao fu O,17-O,13%. Lân fong so fu O,O71-O,171%. KaIi fo O,6-
,72%. Cac fhanh ¡hân dinh duong frong dâf cao chung fo co Iiôn quan mâf fhiôf
dôn qua frình ¡hân giai ¡hân chim va Ia câv roi xuong. Ðâf vung nav íf nhiôu Ii
nhiôm ¡hcn sãf Ic fu 1,17-1,5%.
Thuc vâf ¡hiôu sinh
Co 39 Ioai Iao gom
-Tao siIic (BaciIIario¡hvfa) 26 Ioai
-Tao vang (Xanfho¡hvfa) 1 Ioai
33
-Tao mãf (LugIcno¡hvfa) 3 Ioai
-Tao Iuc (ChIoro¡hvfa) 3 Ioai
-Tao Iam (Cvano¡hvfa) 6 Ioai
Trong fhanh ¡hân Ioai fhuc vâf ¡hiôu sinh hiôn diôn nhiôu Ioai fiôu Iiôu cho moi
fruong giau dinh duong, co xu huong nhiôm Iân nhu cac Ioai ÒsciIIaforia, LugIcna
sangvinca, TrachcIomonas voIvocina,
3.Âäüng váût phiãu sinh:
· Tìm fhâv cac Ioai gia¡ xac chân chco nhu Acarfia cIausi, Limnoifhona sincnsis,
Ioai fc¡ cam Mcso¡odo¡sis sIaIIcri va Ioai frung Ianh xc Brachionus ¡IicafiIis
duoc xcm Ia cac Ioai nuoc Io diôn hình va fhích ung fof voi moi fruong giau dinh
duong.
· Trong diôu kiôn Ii nhiôm Iân cac Ioai dong fhuc vâf ¡hiôu sinh da Ii fac dong
fiôu cuc.
· Loai fc¡ cam Mcso¡odo¡sis sIaIIcri ¡haf friônmanh o cac fhuv vuc sân chim
Bac Iiôu va Ia mof frong nhung Ioai uu fhô.
4.Âäüng váût âaïy:
Ða ¡haf hiôn duoc 11 Ioai, frong do fc¡ cam co ca frong dong vâf ¡hiôu sinh. Cung
nhu dong vâf ¡hiôu sinh, fâf ca cac Ioai dong vâf dav Ia cac Ioai nuoc Io diôn hình.
So Iuong dong vâf dav kha cao Iao gom cac Ioai co gia fri Iam fhuc ãn cho
fom,ca,chim.

Thanh ¡hân cac Ioai ca o cac fhuv vuc sân chim Bac Iiôu va cac vung nuoc ¡hu cân.
Cac Ia nhom dong vâf fhuv sinh duoc cac Ioai chim nuoc su dung nhu Ia nguon
fhuc ãn chu vôu.

5.Khu hãû caïc loaìi âäüng váût coï xæång säúng åí caûn åí sán chim Baûc liãu.

Tai sân chim co 7 Ioai ôch nhai, 8 Ioai Io saf. Nhiôu Ioai ôch nhai Ia nguon
fhuc ãn cua nhiôu Ioai chim nuoc. Tai dâv con co 1O Ioai fhu nho, frong do co hai
Ioai câv va mco rung.

6.Khu hô fhuc vâf va fham fhuc vâf o sân chim
Thanh ¡hân fhuc vâf va câu fruc fham fhuc vâf Ia mof frong nhung vôu fo
sinh fhai co fâm quan frong quvôf dinh su hình fhanh sân chim. Thuc fô cho fhâv
nhiôu noi co diôn fích mãf nuoc fhuân Ioi kha ¡hong ¡hu vô fhuc ãn, nhung khong
34
co cac quân fhô fhuc vâf fhích ho¡ va fhuân Ioi cho viôc cu fru, sinh san, sinh
fruong va ¡haf friôn cho dan chim fhì cung khong fhô hình fhanh cac sân chim.
Viôc nghiôn cuu moi fruong fhuc vâf noi riông vo cung cân fhiôf, vì no Iiôn quan
dôn nhung hiôu Iiôf vô cac fâ¡ fính song, cac hoaf dong fhích nghi cua ca fhô va
quân fhô voi cac moi fuong fac cua fhuc vâf va cac vôu fo sinh fhaí khac.

Tai sân chim câv fra Io dô, fhuoc ho Bong vai(MaIvacac) co fhân go, fan Ia Ion,
hoãc câv Lâm vo fhuoc ho Dâu fâm . Cac Ioaì nav duoc Diôc Iam fo va cu fru vì co
fan Ia râm ra¡ fhích ho¡ cho chim Iam fo. Chim fhuong chon nhung ngon canh xa
dô co gia do vung chãc hon.
Loai gia chiu ¡hcn va mãn (Lxcoccaria agaIIocha) duoc cac Ioai co Òuãm dcn,
Òuãm frãng fru ngu va Iam fo.
Cac Ioai cha Ia Ia noi cu fru fof cua cac Ioai co va vac dôn xâv fo.
Su chon Iua cua cac Ioai fuv fhco hô fhuc vâf. Tai noi khac cac Ioai co Iai chon câv
Mãm va Ðuoc.

Tom Iai sinh vâf chi fhi moi fruong Iiôn quan mâf fhiôf dôn hiôn frang moi fruong
song. Nãm Iãf duoc dãc diôm fâ¡ quan , cac vôu fo sinh hoa hoc co Iiôn quan giua
cac sinh vâf chi fhi va moi fruong sc giu¡ chung fa danh gia duoc diôu kiôn cua
moi fruong song hiôn fai,du doan duoc nhung doi fhav cua moi fruong frong
fuong Iai va do do sc co cac Iiôn ¡ha¡ Iao vô moi fruong huu hiôu hon va Iam
giam Iof di ¡hân nao cac o nhiôm hav nhung doi fhav Iâf Ioi cua moi fruong.


Tai !iéu tham khao

Cino ]. Marco, RoIcrf M.HoIIingvorfh and WiIIiam Duham. 1987. SiIcnf s¡ring
rcvisifcd
CIcnn W.Sfufcr. 1993. LcoIogicaI risk asscssmcnf.
Ian I.S¡cIIcrIcrg. 1992. LvaIuafion and asscssmcnf for conscrvafion.
Khao saf hiôn frang moi fruong va fính da dang sinh hoc dâf ngâ¡ nuoc o sân chim
Bac Iiôu, finh Bac Iiôu. 1997.So KHCNMT finh Bac Iiôu.
IauI CoIinvaux.193O. LcoIogv
Ravcn, Bcrg and ]ohnson. 1993.Lnvironmcnf.

35

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->