P. 1
DAI KHAN SO CHO HUE

DAI KHAN SO CHO HUE

|Views: 327|Likes:
Được xuất bản bởiapi-3725973

More info:

Published by: api-3725973 on Oct 17, 2008
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!

Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
1
Di khn sô cho Hu
Tác gia: Nhã Ca
Tác gia ebook: Cân Vê Do
Công tác viên:Mèo Con
Ebook duoc post tai box VH-LS forum thegioiebook.com
TU NGÔN: Có ai dó dã tung nói “cho dù cuôc chiên có chính nghia dên
mây thì nguoi chiu hâu qua lon nhât không phai là các bên tham chiên mà là
nguoi dân”,diêu dó không sai chút nào trong cuôc chiên VN,tôi làm ebook
này nhu 1 loi”cam on nhung nguoi nám xuông”(Trinh Công Son) dê có
cuôc sông thanh bình ngày hôm nay.Dù dây là sách viêt truoc nám 1975 có
nhiêu diêm không phù hop voi ngày nay,nhung su dau khô cua nguoi dân
moi là diêu ban cân biêt

Chuong 1: Nhüng giò dâu tiên
Không biêt tiêng súng dâu tiên nô vào gio khác nào? Giua dêm, tôi dã choàng tinh dây vì
tiêng nô xé toac ca nhung giâc mo vun.
Vua kip lán xuông khoi tâm phan gô, tai tôi dã ù di vì nhung tiêng nô ran bôn phía.
Chuyên gì vây? Không biêt làm thê nào mà tôi lán tròn tu phòng ngoài vào phòng trong.
Bàn tay ai kéo tôi giúi vào giua phòng. Tôi nám dè lên da thit ai non mát. Môt tiêng kêu
nho tác nghën vào âm thanh hôn dôn cua súng dan bên ngoài. Khi tôi kip dinh tinh lai
tâm thân thì dua cháu nho dã ngôi lên duoc, nám gon gàng trong lòng tôi. "Còn dua mô
nua? Vô hêt di. Vô môt chô.” Tiêng má tôi thì thào. Que diêm tát phut nhung có ánh nên
le lói tu phòng ngoài hát vào. Ðua em trai tôi truon theo làn ánh sáng mong dó, nó ngôi
áp vào bên má tôi. “Làm on tát giùm ngon nên ngoài bàn tho di, tát luôn ca lu trâm nua.”
Ông anh lon cua tôi vôi vã làm theo loi má tôi, rôi nhay dai rât nhanh vào ngôi dôn cùng
môt dông. Lúc này tôi moi cam thây ngôt ngat dên muôn tát tho vì hoi nguoi, vì mùi trâm
huong và mùi nên khét.
Cán phòng quá chât, lai bi cái giuong chiêm mât môt nua. Anh tôi phai lán xuông gâm
giuong. Nguoi này nám gác lên nguoi kia. Cái bô dê duoi chân giuong, thinh thoang bi
va cham, vang nhung âm thanh rôn rang càng khua dông thêm nôi so hãi cua moi nguoi.
Nám im duoc môt lát, hoàn hôn lai, moi nguoi bát dâu nghe ngóng. Tôi dán tai xuông
nên gach. Ðua cháu gái dã lán xuông nám canh tôi, hai tay nó ôm dâu, hai chân nó lot
vào hai chân tôi. Tôi hoi nho:
"Tina nám có chât không?"
"Không, cô oi. Tina so quá."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
2
"Ðung có khóc.”
Tôi vô vê dua cháu. Nhung cùng lúc dó nhung tiêng nô ình ình lai dôi thôc lên. Ðua cháu
bo tay, ôm chát lây tôi, nguoi nó run câm câp. Troi oi, súng bán ca sau vuon mình. Tôi
nghe tiêng súng dáng sau vuon thât trong, thât buôt. Tháng em ghé vào tai tôi:
"AK. Thôi, tui nó vê rôi."
Tôi kéo nó:
"Mày nám xuông di."
"Không can chi mô chi. Ðê em ngôi."
Cánh cua sô bông bi bât ra và cu thê, hai cánh cua cu dôi mo ra, dóng âp vào theo nhung
tiêng nô lon. Tiêng dan o sau vuon bán thât rát. Má tôi thì thâm:
"Ðánh toi dôn vân tai."
"Không, dôn truong bia."
"Không, dánh cùng kháp. Con nghe phía vân tai, phía truong bia, phía ruông, phía sau
duong rây."
"Suyt, im di cho voi. Troi oi. Troi oi. Troi oi."
Tiêng troi oi dât hõi bông nám ngay trên chót luõi. Bâu troi xoet lua sáng trung, dât rung
chuyên nhu dia chân. Lên con rôi. Tôi cung không thê nám yên dê nghe tiêng dôi tuc ca
nguc duoc. Tôi muôn ngôi nhôm dây dê nghe ngóng, nhung chô nám chât không nhúc
nhích duoc. Ðua em ho lúc này cung chen duoc môt chô, hai chân nó chuôi duoi giuong,
dâu nó thò ra khoi môt nua cua phòng. Nó lai bât diêm, lai có tiêng la nho: con khi, tát
diêm di. Ngon diêm tát phut. Nhung trong bóng tôi, lúc này tôi tuong tuong ra duoc rôi.
Tôi dông diêu run voi ma tôi, anh tôi, em gái tôi. Tôi dông diêu co quáp, cô dè nén su run
rây, cô uõn tung lên dê tiêng nô bot dôi nguc. Ðua em ho tôi nghe ngóng môt hôi rôi ngôi
dây, nó bò ra gian nhà ngoài, chúng tôi nín tho cho doi. Chi môt lát sau, nó bò vào nói ri
tai tung nguoi:
"Nó o dây sân vuon nhà mình."
"Suyt."
Lai nhiêu tiêng suyt lot ra khoi cua miêng nhu môt hoi huýt gió nho.
Anh tôi giong hoi gay gát:
"Nó bán nhu pháo o bên ngoài, vài tiêng dông nho làm sao nghe duoc."
Rôi anh tiêp:
"Quái gì, nó vê dánh dôn truong bia rôi. Lân truoc cung dánh suôt môt dêm, sáng ra là rút
hêt."
Tôi mung thâm. Chúng tôi chiu dung có lë dên hai tiêng dông hô rôi. Tôi cô dua cô tay
lên dê nhìn mát chiêc dông hô, nhung rui cho tôi, tôi mang dông hô không có kim da
quang. Và ngoài tôi ra cháng có ai kip thì gio mang dông hô hêt. Dù sao chúng tôi cung
hy vong mong cho troi sáng. Ông anh tôi không biêt sao bông tro chung kêu dau bung
bât thình lình. Vây là chiêc bô lai có dip duoc dùng toi. Chúng tôi dau khô vì lát lát mây
dua nho dòi di tiêu, di tiêu. Lát lát anh tôi lai kêu dau bung, mà cái bô thì quá nho. Moi
nguoi vua nám vua run, vua cô giu cho chân tay khoi lóng ngóng. Tôi cô nghi dên môt
cái gì dê dán con so hãi, nhung không, tôi không nghi gì duoc hêt. Ðâu óc tôi vang dôi
tiêng súng. Tay chân tôi cu lât bât run rây bât châp ca su tu chu vuot buc cua tôi. Có
nhiêu lúc ngay ca chân tay, thân thê mình cung không nghe loi mình nua.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
3
Nhung rôi nho su chiu dung quen dân, tôi bình tinh lai duoc và con run rây biên mât.
Hình nhu chúng tôi dã chiu dung môt thoi gian khá dài và bình minh sáp dên. Tôi nghe
tiêng ruc rich trong chuông gà o dàng sau tâm vách tuong lot vào nho hai cánh cua sô dã
bât tung cùng voi tiêng súng dan hôn loan. Thái, tên dua em ho tôi, dã bình tinh ngôi dua
vào tuong, và phì phà trên môi diêu thuôc lá lúc nào. Tôi lân tay, nám chát tay nó:
"Thái, liêu có yên duoc không?"
"Em làm ráng biêt duoc, cái no thì chiu..."
Tôi lai hoi anh tôi, lúc dó dã nám trên giuong vì không chiu nôi su chen lân duoi dât:
"Anh, sáng mai chác yên há anh?”
"Làm ráng biêt duoc, anh cung chiu."
Tôi dâm ra thât vong ngang. Nhung ánh lua xet ngang doc phía ngoài cua sô không còn
nua, nhung hai cánh cua vân còn bi dôi bât ra bât vào vì nhung tiêng nô lon. Súng to,
súng nho dang nô ran tu mát quôc lô, tu miêt chùa, tu phía sau duong rây. Cán nhà cua
chúng tôi nám don le, chiu dung bôn mát dang dánh nhau. Quôc lô và bo ruông o ngay
truoc mát, duong rây xe lua o dàng sau lung. Hai phía hai bên, môt xéo voi dôn truong
bia, môt xéo voi dôn vân tai An Cuu.
Không thê nám yên dê cho toi sáng, tôi lai khoi chuyên:
"Sáng ngày yên chác ra duong dê so lám!"
Thái phà thuôc trúng ngay vào mát tôi:
"Buôn quá, lúc này có súng dõ so hon nhiêu. Biêt vây tôi qua em lên don vi."
"Không biêt toi sáng dã yên duoc chua?”
Tôi hoi hoài môt câu nhu nguoi ngo ngân: Biêt dâu. Mà yên chu. Sáng ra mà súng dan
không ngung thì chêt hêt.
"Troi oi, dung nói, tui nó trong vuon."
Ðua em gái cua tôi cuoi nho:
"Má so chi mà so du rua. Chi Vân, sáng ra chi voi em di thám trân dánh nghe. Coi chung
vê Sài Gòn viêt môt phóng su chiên truong dâu nám dây gay cân."
"Giõn chi mà giõn vô hâu tê doi rua. Mây chuyên dó dung có ham.”
Má tôi cán nhán. Nhung chúng tôi dã bot dân con so hãi, bát dâu nói chuyên duoc, mà
câu chuyên cung bot ngo ngân. Lúc này tiêng súng o trong vuon dã diu dân, nhung xung
quanh thì vân còn nô ran. Tôi nám mà mát không roi khoi cánh cua sô phía trên dâu dua
em gái. Tôi nám cho, cho toi khi bâu troi tôi mit bên ngoài kia bi hút bot màu den dác.
Lúc này tôi cân su bình tinh, cân suc manh. Tôi mong cho troi sáng thì troi dã gân sáng
rôi. Mây chiêc lá cây phât pho bên ngoài cua sô dã hiên lo mo, rôi rõ dân. Mây dua cháu
tôi kêu khát nuoc. Chúng tôi cho doi cho tiêng súng bot ô at, Thái moi di ra ngoài rót môt
ly nuoc cho hai dua nho. Tiêng súng dã có ve thua hon, buc màn dêm dã bot mác ket
dan. Anh tôi hy vong hon ai hêt:
"Thái, coi yên súng dem xe Honda ra ngoài, anh muôn lên Tu Ðàm. Chác chi và mây dua
nho so ghê lám."
Gia dình tôi lúc này dang chia làm hai. Chi dâu tôi và mây dua nho còn o nhà trên dâu
dôc Bên Ngu. Nên anh tôi là nguoi lo láng nhât. Nhung chác không sao. Moi nguoi tu an
ui. Ðên sáng là yên, vây sáng rôi. Môi má tôi dã bot tím, tay chân bà cung bot run rây.
Nhung nôi vui mung cua chúng tôi không duoc lâu. Ðúng lúc tôi nghe tiêng gà gáy noi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
4
chuông gà thì tiêng súng dã bát dâu nô lai. Rôi có tiêng dâm cua râm râm, cùng nhiêu
tiêng chân chay o ngoài sân:
"Mo cua, mo cua."
Thôi chêt rôi. Chúng nó dã toi. Chúng nó sáp tràn vào nhà. Má tôi mát tái xanh, dinh
chay toi tát ngon dèn vua moi tháp. Tiêng dai bác duoi Phú Bài bán lên âm âm. Tiêng
súng nho nô chát chúa. Cánh cua muôn bât tung vì nhung tiêng dâp. Thái bò ra giua nhà.
"Suyt, dê con."
Rôi hán chay ra mo toang cua. Có nhiêu tiêng quen thuôc la hét bên ngoài. Cánh cua vua
mo tung ra, thì ca nhà dây nguoi. Chú tôi o phía duoi duong rây, sát chân núi Tam Thái,
cùng gia dình con dâu voi nhung gia dình hàng xóm khác chay túa vào. Tre con nguoi
lon chen chúc chât ca môt gian nhà giua rông rãi. Mây dua nho hoang so quá, ngã vât ra
giua nhà, có dua vua run vua dái ra quân. Chú tôi vua khóc vua kê:
"Sâp hêt rôi chi oi. Trên dó bi mot-chê câu, nhà mu Nghê bên canh dó mât nua cái nhà."
Bé, dua con trai lon cua chú tôi ôm môt lúc hai dua con nho, vua tho vua nói không ra
hoi:
"Tui nó dông lám. Trên con dây nhà rôi bác."
Tôi tò mò:
"Làm sao em chay xuông duoc?"
"Dân ho chay xuông duoi này hêt. Trên dó mot-chê câu sâp hêt nhà cua. Chay giua
duong em thây Viêt công tum nám tum ba, nó ngôi ca truoc sân nhà nguoi ta."
Chú tôi chot nhìn quanh rôi hôt hoang:
"Con Hông dâu rôi, con Hông bê tháng Ðiên chay phía nào rôi. Thôi chêt con tôi cháu
tôi...”
Chú tôi chua kip dut câu thì dã ngã phich xuông vì môt qua B-40 phat xuông mái ngói.
Tôi dang há hôc môm thì gach vun dã dây môt miêng.
Cái bô dê duoi chân giuong không biêt bi ai dá vào tràn ra nhà. Tôi vua sát nguoi xuông
thì dã phát nôn vì môt mùi thúi hoác xông lên tân dâu, nhung không còn cách cua quây gì
nua. Nhiêu dua tre không chiu dung nôi ré khóc vang nhà. Nhung tiêng khóc bi chân
ngay vì nhung bàn tay dã bit miêng, hoác nhung tràng súng cát dut. Troi oi, dên sáng rôi
sao không yên? Tôi quay quát hoi dua em:
"Lân truoc có lâu nhu vây không?"
"Không, lân truoc bán ít hon, không có dai bác câu nhiêu nhu thê này. Sáng ra là nó rút
di hêt."
Bé bò lai phía tôi:
"Troi, chi không tuong nôi mô. Em thây tui nó máu me cùng mình. Tui nó ngôi bên vuon
thím Quyêt, em chay xuông dây em thây."
"Thây mày chay ho dê yên à?"
"Tui ho cung vua chay vua bán, mình cung chay dai. O trên dó chác chêt quá chi oi."
Nó vua nói vua ôm chát dua con gái trong lòng. Vo nó khóc tham thiêt:
"Anh coi di tìm con Hông voi tháng cu Ðiên, không tui chay ra cho súng bán cái dùng
cho rôi."
Má tôi gát:
"Chêt dên noi không lo, ai muon tui bây không chay voi nhau."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
5
"Làm ráng chay voi nhau duoc, manh ai nây chay, tuong còn sông dên chu mô."
Hai vo chông nó nín im, nhung chi môt giây sau, tôi lai nghe chúng càu nhàu cãi co. Môt
lát sau tiêng súng lai thua dân. Bé vôi chay ra sân rôi mò dân ra duong. Chung hai muoi
phút sau nó tro lai, môt tay bê tháng con.
"Chi...”
Bé ha giong, tiêp:
“Em di tìm con Hông voi tháng Cu, em phai di báng nga sau vuon. Ngang duong rây em
gáp tui nó, nó hoi em di mô rôi bát giu em lai. Chúng nó có ba dua, môt dua bi thuong.
Em nán ni nói di tìm con lac, ban dâu nhât dinh nó không cho, nó hoi em làm nghê gì.
Em nói tho môc, em bi lac con. Vê sau nó cho di. Em tính nêu nó bát, em liêu chêt giut
súng. Môt tháng bi thuong gân chêt, môt tháng bi thuong nhe không câm súng duoc, còn
tháng kia ôm yêu hon em..."
Hà, em gái tôi, nat:
“Thôi, mi dung có ba hoa, nói phách tâu...”
“Em nói thiêt, nguoi ta quân dôi mà...”
Rôi nó suc nho lai dôn trai và dông dôi, nó ngôi buôn hiu. Lát sau tho dài:
“Lính tráng mà ngôi môt xó nhu ri có nhuc không?”
Nhung nguoi xóm trên vào nhà tôi bây gio moi hoàn hôn lai. Nguoi vach vú cho con bú,
nguoi bát dâu kháo chuyên. Môi nguoi kê môt chuyên dai dê cung thây Viêt công ra sao.
Ho kê ho cung chay suýt chêt, cung thây viên dan nó to và do ruc nhu dâm vào mát mà
không biêt sao lai không trúng.
Bông nhiên vào lúc 8 gio sáng, tiêng súng nhu dôn vê miêt Phú Cam. Tiêng dai bác duoi
Phú Bài không câu lên nua. Lúc dó chúng tôi moi lân ra sân. Vuon cây yên tinh không
môt bóng nguoi, nhung trên co, trên dât, còn lâm tâm nhung vat máu khô dác.
Môt vài nhánh cây gãy, noi bo tre cuôi duong nga án thông ra mát duong rây, nhung
cành khô duoc banh ra, chua nhung lôi di gon. Mây chi em chúng tôi hêt suc sung suong
hít tho, ai cung mung thâm nhu thê này là dã yên. Anh tôi chuân bi dê lên nhà o Tu Ðàm.
Tôi ra cái bê can truoc sân múc nuoc súc miêng, dánh ráng. Nhung nguoi trú ngu trong
nhà tôi vôi vã bông bê nhau tro vê xóm. Chú tôi là nguoi chay báng ra khoi nhà truoc
tiên. Ông quá lo láng không biêt nhà cua còn hay dã mât. Tôi cô nhón gót nhìn lên miêt
núi, cung không thây duoc gì. Thái, em tôi, hoi:
“Chi nhìn chi rua?”
Tôi tho ra:
“Chác dêm qua trên núi mô ma bi chân dap lung tung, mô bác moi chôn.”
Mô ma moi chôn dây là mô cua ba tôi. Tu Sài Gòn, nhung ngày cuôi nám vo chông con
cái tôi dang chuân bi dâu nám vê án Têt o Huê thì tin ba tôi hâp hôi. Leo lên môt chiêc
máy bay quân su cho thuc phâm cho lính o tiên dôn, tôi vê toi vua kip nhung gio cuôi
cùng cua nguoi cha.
Thái cúi dâu. Nó di toi bê can múc nuoc. Tiêng má tôi kêu:
“Thái, con dem cái này dô ra sau vuon.”
Anh Lê tôi dã mác quân áo xong. Chiêc Honda dã duoc dung sán. Tôi nói:
“Cho em lên Tu Ðàm voi.”
Anh Lê bao:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
6
“Ðê coi sao dã. Thây không yên rôi, ngoài duong váng tanh váng ngát.”
Nhung loi anh tôi nói chua dut thì có nhiêu tiêng dông ì âm cua xe chay vào thành phô
nga quôc lô. Chúng tôi dung o sân nhìn ra. Môt doàn xe cam nhông cho lính Mÿ và
nhung khâu dai bác dang tu tu dô lai ngoài duong nôi hàng dài. Lính Mÿ nhay xuông,
Thái bât la to:
“Bác oi, yên rôi, quân Mÿ dã lên. Mình ra duong, mình coi duoc rôi.”
Má tôi kêu:
“Vào nhà hêt, vào nhà không nó bán.”
Anh tôi can:
“Ðua nào o dâu cu o dó. Ðung yên dung có chay mà nó tuong Viêt công chêt hêt ca gio.”
Ðoàn lính Mÿ dã xuông xe, tiên vào các khu vuon, nám bò xuông vê duong, lui xuông
phía ruông. Chi môt phút sau vuon nhà tôi dã dây lính Mÿ.
Môt vài nguoi lính Mÿ nhìn chúng tôi dò chung rôi lui ra phía vuon guom súng chia vào
các bui cây truoc khi báng qua vuon khác. Không có gì xay ra hêt. Tình hình hoàn toàn
yên tinh. Chúng tôi di vào nhà ngôi yên o tâm ngua gô. Ra duong lúc này nguy hiêm. Ai
cung nghi thê. Có lë lính Mÿ dang di lùng Viêt công dây. Chúng tôi im láng ngôi nhìn
nhau, hôi hôp cho doi. Hai nguoi lính Mÿ di ngang qua sân, hom súng vào trong nhà.
Chúng tôi cô giu ve mát thât than nhiên. Má tôi còn có ve cô gáng làm ra vui mung nua.
Hai nguoi lính Mÿ dung lai, rôi dua mát cho nhau, di vào bâc thêm, hât hàm ra hiêu cho
chúng tôi ra dung o cua hêt. Môt nguoi lính Mÿ nói hai tiêng gì dó không phai tiêng Mÿ.
Chúng tôi ngo ngác nhìn nhau, nguoi lính Mÿ lô ve tuc giân, nat lon:
“Kên cuot.”
Anh tôi hoi môt câu tiêng Anh, nhung nguoi Mÿ vân la:
“Kên cuot.”
Má tôi là nguoi hiêu ra dâu tiên, bà nói lon:
“Ông Mÿ hoi the cán cuoc.”
Nguoi lính Mÿ gât dâu. Nguoi di cùng chi súng tháng vào nguoi chúng tôi. Chúng tôi
trình the cán cuoc. Khi tôi dua tâm the cua co quan VOF (Voice of Freedom) thì nguoi
lính Mÿ gât dâu và khuyên chúng tôi trong lúc này nên o yên trong nhà. Tra the lai, môt
nguoi tro tre nói tiêng Viêt cám on, rôi di ra phía vuon. Chúng tôi chua kip ngôi xuông
tâm ngua gô dã nghe mây tiêng nô lon. Thái quen voi súng dan, kêu lên:
“Thôi, B-40 cua Viêt công rôi.”
Tiêng B-40 tu phía núi, tu phía duong rây bán ra nhu mua. Phía ngoài duong, nhung xe
thiêt giáp mang súng côi 40 ly bán tra lai kich liêt. Tung manh ngói bi suc ép, hoác trúng
suot lán dan roi tu tung lên dâu lên cô. Ca nhà lai chui vào phòng trong. Cùng lúc dó
nhung tiêng la khác nôi lên nhu ri o miêt ngoài duong. Cái gì vây? Thái muôn chay ra
truoc tiên. Má tôi nám áo giu riêt nó lai, nhung Thái cu van nài mãi. Cuôi cùng hán ló ra
cua, thut lui thut toi vì nhung tiêng súng bán di tra lai cu vèo vèo ngang qua mái nhà.
Am. Am. Vài thân cây lon o ngoài vuon dô xuông. Chúng tôi ai nây nám sát xuông dât,
buông trôi cho su may rui. Lân này chác chêt quá. Câu nguyên di. Tiêng la khóc o vuon
bên, o truoc mát càng lúc càng tham thiêt. Rôi tiêng kêu chêt kêu cháy vang lên.
Mây nguoi lính Mÿ dang núp o vuon sau vôi chay ra duong phía có tiêng kêu khóc. Lúc
này dan bán di cu nhu mua, tiêng B-40 yêu dân rôi tát luôn. Tiêng kêu khóc dã nghe rõ
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
7
môn môt. Chúng tôi không ai bao ai cùng môt luot chay ra sân. Cán vuon mé mát truoc,
dang có cán nhà bôc cháy và lính Mÿ dang cô dâp tát lua. Lúc này tôi moi hoàn hôn lai
chút ít. Má tôi lo so không biêt lua có lan sang cán nhà tho cua chúng tôi không. Bà hét
goi mây dua cháu lo gói dô lai, có gì còn mang ra duoc chút cua cai. Trong tiêng lua nô
lôp dôp, trong âm thanh ôn ào cua nhung tràng tiêu liên bán ran kháp các miêt vuon,
tiêng khóc nôi lên tham thiêt: Dì oi, duong oi, má tui chêt rôi. Ai cuu cho voi. Tiêng kêu,
tiêng khóc, tiêng chân hàng xóm chay thình thich bât châp ca súng dan. Má tôi lùa chúng
tôi vào nhà. Thái duoc cu sang chua lua. Mây nguoi lính Mÿ di vòng lai, qua sân nhà,
nhìn vào. Nguoi Mÿ soát giây chúng tôi lúc nãy dua mây ngón tay và nói môt câu tiêng
Viêt bâp be dai ý báo cho biêt ngoài dó có mây nguoi chêt.
Xong rôi ho ra xe, doàn xe rô máy chay vào thành phô, nhung chi mây phút sau, có lë xe
chua kip qua khoang câu An Cuu, thì chúng tôi nghe miêt câu du thu súng nô du dôi.
Môt lát, doàn xe Mÿ âm âm rút lui, không còn kiêng nê gì nua, cu bán nhu mua doc hai
bên duong. Nhung lân này, xe tro vê rât ít, hình nhu chi có doàn xe di sau. Có lë nhung
chiêc xe này vê cho thêm súng dan, và doàn xe di truoc dã lot ô phuc kích.
Tiêng súng o man câu dã thua thot dân.
Chung muoi lám phút sau, khi nhìn ra duong, chúng tôi thây có môt doàn nguoi mác
quân áo màu vàng, vai vác súng di dâu trân. Tôi lât dât ra sân: Thôi dúng rôi, ho rút di, và
lính mình vê. Tôi mung rõ nhu diên dinh dua tay vây thì chot nhân ra noi hông ho deo
cái bi rêt. Lính quôc gia thì mang ba lô chu. Tôi sung lai. Ðoàn nguoi cung không dông
lám, chi chung vài chuc nguoi.
Thái lúc này moi thây so hãi:
“Thôi chêt em rôi. Ho vào biêt em là cán bô xây dung nông thôn thì không cách gì sông
nôi.”
Tôi bao nó dua giây to cho tôi giu. Tôi cân thân bo giây to cua nó trong cái túi áo rôi xêp
gon dát giua mo quân áo dang gói ngôn ngang trong môt tâm drap lon. Anh tôi cô tin
tuong:
“Anh nhà giáo chác không can chi. Nêu ho hoi em, em nói em là hoc sinh nghe.”
Thái da nhung nghe chung yêu xìu. Gia dình Bé lai lât dât don xuông. Mây bao bô dung
gao, áo quân, mây cái soong. Chú tôi không di, má tôi kêu troi kêu dât, nhung tui em tôi
bao chú o lai giu nhà. Trên dó dã có cái hâm cu làm sau vu pháo kích lân truoc. Má tôi
không tin tuong vào cái hâm dó lám. Bà bát Bé di goi ông xuông nhà, nhung Bé vua di
môt lát, dã hot ha hot hai quay lai:
“Bác ui, ho vê dông nhu kiên. Ho dang hop ngoài ngheo, ho treo co, ho hô hào. Ho lây
hêt Huê rôi. Nguoi ta bao bên Phú Ván Lâu treo cái co gì to thuc lúc. Con vua toi thây ho
dang bác loa goi, con lui nhanh vào vuon Bác Ái lui vê, may mà ho không thây.”
Tôi hoi có ai bi thuong không, Bé nói là thây ho dông lám, sáng thây có nguoi bi thuong,
chu dem dâu hêt rôi. Má tôi nói liêu có di tan lên Tu Ðàm duoc không thì Bé cho biêt là
duong sá ho gác hêt rôi, góc nào cung có nguoi dung gác. Tôi hoi di hoi lai là mày có
thây tân mát không, nó buc mình: “Thì thây moi chay thuc mang vê dây. Ðôn vân tai
thây váng teo nhu không có nguoi o, tuong thành gì cung dô nát hêt...”
Lúc dó khoang muoi môt gio. Chúng tôi hêt dung lai ngôi, lóng ngóng nhìn ra duong. Lát
lát má tôi sai môt dua cháu ra nhìn xem có ai di lai không. Nhung duong xá váng ngát.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
8
Mây lân nó dinh di lân vê phía ngheo duong xay, nhung không du can dam lê buoc toi
dó. Lúc này nó dã nhìn thây o dó treo môt lá co VC. Nó tro vào mát mày râu ri:
“Troi lính mà ai cung nhu tui thì Huê mât là phai. Biêt vây dung có vê cho xong. Ðã nghe
linh câm trai rôi mà còn vê.”
Bé buôn cung phai. Ðáng nhë ra dù Huê còn hay mât nó cung phai có mát voi anh em.
Nhung ba tôi chêt cuôi nám, Bé duoc giây phép mây ngày dâu nám dê lo viêc nhà. Lúc
này, dèn duôc trên bàn tho ba tôi lai sáng trung, môi dua chúng tôi dêu tháp huong và câu
nguyên. Ðây là cán nhà tho duy nhât cua dòng ho tôi mà phai suôt ca môt doi lán lôn cuc
khô làm án luong thiên, ba tôi moi gây dung nôi. Cán nhà chua tu bô thì ba tôi dã có môt
chô ngôi trong cán nhà tho này. Súng dan dêm qua và sáng nay dã nhân duc voi cán nhà
tho cua dòng ho chúng tôi ngoài muc tuong tuong.
Rôi chúng tôi cung còn lo án nua. Bua com trua duoc nâu vôi vàng nhung không có dô
án. Ngày cuôi nám thì xong viêc dám ma. Ðên ngày mông môt gia dình tôi nguyên án
chay dê câu nguyên cho nguoi chêt. Ðáng nhë phai án Têt o ngôi nhà anh Lê tôi o Tu
Ðàm, chúng tôi, kê ca anh Lê, má tôi, cô em gái, mây dua cháu nho, cùng mây dua em
con chú dã tình nguyên o lai dê câu kinh. Cán nhà tho chu không phai là noi dê o nên
thiêu thôn du thu. Chúng tôi phai nay cua nhà ngang, xuông cán nhà phu cho ông giáo
Truong An Cuu thuê, vo chông ho vê quê án Têt, dê lây chén bát và tìm dô gia vi nhu
nuoc mám, muôi ot. Khô là vì không dinh o dây, chúng tôi không tích tru gao. Lúc này
dã không còn nghe tiêng súng, hoác có thì cung chi là tiêng súng nho vong xa xa, o môt
miêt nào dó. Nhu thê là nghia lý gì? Không có môt chiêc máy bay, không có môt chiêc xe
chay.
Ðoàn xe Mÿ dã vào toi thành phô tan biên di nga nào. Nhung Viêt công vua tu hop tai
ngheo Hàng Xay bông tan di dâu hêt. Tai sao chú tôi o xóm trên chi cách môt con duong
rây, mây cái vuon, cung không xuông duoc. Lâu lâu lai thây môt doàn nguoi di dâu ngoài
duong phía duoi quôc lô, vào thành phô. Cán nhà tho cua chúng tôi nám o An Cuu, sát
ngoai ô, lai ngay duong quôc lô nôi Phú Bài voi Huê.
Trong thành phô Huê lúc này ra sao, chúng tôi không tài nào doán nôi. Ca nhà hop nhau
lai sua cán hâm cu duoi nhà bêp. Tiêng súng càng vê chiêu càng du dôi. Ngoài duong
bông váng tanh. O nhà bêp, nhà trên, dân trong xóm dên ty nan nám la liêt mây cán
buông nho duoc che hai ba mát tuong. Má tôi sai dua cháu dâu nhóm bêp nâu môt nôi
cháo, chác cháng ai còn lòng da nào ngôi án com chiêu. Nhung nôi cháo nâu vua chín toi
thì Thái dã nhìn thây có nguoi di lai o ngoài duong. Mác kê tiêng súng dang nô ran moi
phía, mác kê bom dan có thê nô ngay trên dâu mình, ca nhà chúng tôi tràn ra sân, rôi ra
duong cái. Môt hai nguoi dap xe tu phía câu An Cuu di lui di toi, Thái vây lai hoi:
“Ngoài no có ai di không?” “Nguoi ta tan cu qua bên sông hêt.” Má tôi la lon:
“Lên Bên Ngu Tu Ðàm duoc không?”
“Chác duoc.”
Nghe tiêng “chác duoc” thôi mà ca gia dình tôi cung tràn trê hy vong. Mây dua cháu giuc
phai di tan qua bên kia sông hoác lên Tu Ðàm chu o dây chác chêt hêt. Viêt công dã vê
dóng kín hêt moi nhà, moi duong phô. Nhà chúng tôi lai nám ngay giua hai cái dôn và
ngon dôi Thánh Giá nám ngay phía dàng sau lung. Nêu xáp lá cà o dây môt trân chác ca
làng An Cuu ra tro hêt. Má tôi vo vôi môt ít quân áo cua ba tôi nhung thu còn bo lai,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
9
không dem liêm cho nguoi chêt. Bà gói lai cân thân. Gia dình mây dua em ho tôi thì lo
gánh gao, quân áo, nôi chao và nhung dung cu cân thiêt. Tôi xách cái ví tay, cái xách
nho. Anh tôi dát chiêc Honda cho em gái tôi voi hai dua cháu di truoc. Toi gân câu An
Cuu, má tôi nói anh cu di truoc di, cho con và em lên rôi tro lai dón tung nguoi báng xe
cho mau. Thái lây chiêc xe dap tìm duong sang phô. Chúng tôi chia tay o truoc dôn vân
tai. Tung doàn nguoi cám cúi lât dât, bông bê, xách gói chay qua phía câu. Chúng tôi
theo ho nhung toi câu ca bon không duoc di vê phía Tân Láng, Phú Cam mà cu bi xua lai
câu. Lúc chúng tôi chay toi, môt trong hai nguoi dàn ông gác câu dua tay chân lai:
“Ði dâu, bà con ai o yên trong nhà, không duoc chay.”
Tôi dung sung dàng sau lung má tôi. Hai nguoi dàn ông mác quân áo ka ki vàng, nhung
chân di dép. Không phai là lính quôc gia rôi; chác ho là quân giai phóng. Tôi nhìn sung
ho không nói duoc môt câu, miêng tôi cung lai. Má tôi nói nhu muôn khóc:
“Nhà cua sâp rôi mây ông oi, còn chi mà o. Tui sang nhà bà con bên kia sông.”
Lúc dó tôi không còn thây bóng em tôi cho em gái và cháu tôi dâu nua. Tôi nghi là anh
dã di thoát rôi. Hai nguoi lính vây cho chúng tôi qua câu. Mây vung máu dong giua câu
chua khô, ruôi nháng bu den xì. Chi môt doan duong ngán mà tôi nhìn thây biêt bao
nhiêu dép, giày vo, quân áo rách, bi rêt, ba lô váng bua bãi, dính lân voi máu và nhung
manh thit.
Má tôi bao qua câu rôi cu di doc bo sông tìm duong lên cán nhà o Tu Ðàm. Nhung di
duoc môt doan, chúng tôi thây nhung nguoi di truoc lúp xúp chay tro lai, vua chay vua
khóc. Chúng tôi hoi ho không nói ra duoc, cu làm dâu vây lui. Tôi chân môt cô nho:
“Sao tro lui vây em?”
“Trên no, noi câu Phu Cam ho dung dây, ho gác, ho duôi lui.”
“Cu di tràn không duoc à?”
“Ho bán hai ba nguoi.”
Má tôi níu chúng tôi lai. Mây dua em tôi cung hôt hoang bao vo con tât tuoi di lui. Chúng
là lính gáp ho chác không ôn rôi.
Không hiêu nho phép la nào mà khi qua câu ho không hoi ti mi. Khi má tôi xin qua câu
duoc, ca doàn cu nôi duôi nhau mà chay. Cung có lë ho còn bân voi nhung doàn nguoi di
sau.
Qua duoc câu rôi, lúc này tôi moi dám nhìn hai bên duong phô. Cho An Cuu nhu môt bãi
chiên truong, máu còn chua khô, máu in do trên nhung buc tuong loang lô vêt dan. Môt
chiêc xe táng lui vào lê duong dâm vào môt cán phô, tâm bang hiêu còn treo lung láng.
Hai ba cán phô không còn hình dáng gì. Không môt cán nhà truoc duong nào còn
nguyên. Giua duong dây rây chuong ngai vât, máu me, quân áo, rác, sát vun, gô ván.
Chúng tôi len loi mà di. Không môt dôi mát nhìn ra cua, nhung cán nhà nhu dã hoang
váng hêt. Không còn biêt dâu yên mà chay toi nua. Thôi cu liêu, má tôi nói liêu mà tìm
duong lên Tu Ðàm, gia dình hop lai sông chêt có nhau. Chúng tôi di hêt con duong ngán,
doc xuông Lê Loi. Con duong dàng truoc mát dân sang nhà buu diên và câu Tràng Tiên
sao váng ngát. Tiêng súng o mát nhà dây thép nô nhu báp rang. Ðoàn nguoi này di toi,
doàn nguoi kia chay lui, không kip nghe nhau tra loi, cu thê, chay loanh quanh trong
nhung khu vuc chua bi kiêm soát. Cuôi cùng chúng tôi dôn vào khu nhà tho dòng Chúa
Cuu Thê.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
10
Không còn chay di dâu duoc nua, phía truoc mát nguoi ta dã chay lui lai hêt. Phía dàng
sau cung không còn duong tro lui. Má tôi kêu troi kêu dât. Anh tôi dã mât tám dang.
Ngoài duong thua nguoi dân và nhiêu tiêng súng gân toi noi. Moi nguoi chay ào vào bên
trong nhà tho hêt. Tât ca duoc dôn vào khu nhà giang. Tiêng súng nhu dã bao quanh khu
nhà tho.
Má tôi kêu chúng tôi xuông cán hâm xây duoi giang duong nhung chô dó không còn
chen chân nôi. Chúng tôi lai kéo nhau vào môt chô trong góc. Bé trai chiêc chiêu cu, ca
nhà hon muoi nguoi, gôm nguoi lon và con nít chen nhau môt chô ngôi nho. Khi tìm ra
duoc môt chô ngôi rôi, tôi moi nghe thây tiêng vo ve tu duoi hâm dua lên, tiêng tre con la
khóc, tiêng cãi nhau, tranh giành nhau môt góc nhà. Bên ngoài tiêng súng vân nô ròn rã.
Ðuoc môt lát khi tiêng súng dut, môt sô nguoi khác chay dên nhà tho. Tôi chay ra sân
gáp Thái di vào. Nó chup lây vai tôi: "Vô di chi. Súng còn nhiêu lám."
Tôi hoi:
“Sao em tro lai, có gáp anh Lê không?”
“Không chi oi, em lên câu Kho Rèn, dinh di qua câu, gáp ho ho kêu lai, bát giu em. Em
nán ni mãi moi cho di. Em tuong em bi bát rôi.”
Tôi hoi Thái thây gì không. Thái nói thây gân mui câu xác chêt còn la liêt. Môt sô nguoi
bi bát ngôi bên kia câu. Có hai ba nguoi Mÿ bi trói dân di.
Môt sô nguoi khác lai tràn vào nhà tho, tôi toi hoi thám có ai miêt câu Bên Ngu vê có
thây môt nguoi dàn ông cho hai dua nho và môt cô gái không. Môt câu nho kê: có thây
môt nguoi dàn ông, cho hai dua nho voi môt cô gái cu phóng dai xe qua câu. Ho bán mây
phát, xe suýt dâm xuông sông. Ho giu lai, rôi thây tha cho di lên phía câu Bên Ngu. Thái
nghe nói qua quyêt anh Lê dã thoát. Tôi dân Thái toi chô má tôi ngôi. Mây dua cháu nho
dang ngôi án bánh chung. Má tôi dua mát nhìn tôi dò hoi. Tôi kê lai chuyên vua nghe
duoc cho má tôi nghe. Thái kêu khát nuoc, ván cái vòi nhung không có môt giot nuoc
nào. Mây dua nho dái ca ra chiêu.
Nguoi này cu hoi nguoi kia mãi vê nhung diêu dã trông thây, dã kê. Tôi hoi thám Thái vê
duong di lên Tu Ðàm, Thái nói qua câu Tràng Tiên duoc, không di lên Nam Giao duoc.
Nó dã cô hêt suc, nhung thây không có cách nào nên dành quay vê nhà tho, không ngo
gáp gia dình cung o dó. Tôi và Thái cu nghe êm êm tiêng súng là ra sân dung ngóng, cho
toi chiêu tôi không thây anh tôi tro lai. Chúng tôi dát nhau di vào. Thái lây cái áo máng tô
cua ba tôi dê lai, khoác vào nguoi tôi:
"Chi mác di keo lanh."
Troi mua lât phât, ca môt ngày tôi không còn du suc dê ý dên bâu troi, dên cây co. Tôi
nhìn lên bâu troi màu chì, náng nhoc, nhung hat mua bám vào tóc, vào mát không làm tôi
lanh hon. Su lanh lëo, tê cóng, lo so, run rây suôt môt ngày dã bóp cung da thit, và thê
xác tôi dã nhu bi uop trong tu lanh. Khi tro vào tôi buoc qua chân mây nguoi bi thuong
nám la liêt o môt phòng nho gân cua ra vào. Mây nguoi dàn ông dang báng bó, ho làm
viêc cung láng xáng lám. Mây ngon dèn cây dã duoc tháp o mây cái buc, o các hàng ghê,
khi tôi vua xuông khoi mây buc câp noi khoang giua giang duong xây cao, dát tuong
Ðuc Me, tôi bông ngôi thup xuông. Hình nhu Thái cung kéo tay tôi nua. Môt tiêng võ
khô khan. Tiêng môt nguoi rú lên. Khi dinh tinh nhìn lai, môt trong hai châu cây kê o hai
cái bê dá dã dô xuông. Chi dàn bà nám sâp xuông nên gach, bên canh nhung manh sành
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
11
võ. Chi dã dua dâu vào cái châu, và quên di. Cái châu roi, dây chi ngã bô nhào. Nhiêu
tiêng chui rua vang lên o nhiêu góc tôi. Tôi ngôi bó gôi bên canh má tôi và Thái. Má tôi
chua án gì, tôi cung vây. Thái hoi tôi có dói không rôi chay di, môt lát, nó tro vào voi dòn
bánh tét trên tay. Câm miêng bánh dua lên miêng, tôi nuôt không trôi. Tôi cung không
thây dói, thây khát mà chi thây trong lòng côn cào trám thu.
Môt ngày rôi, tôi không nho chông con. Cán nhà nho cua gia dình tôi o Sài Gòn lúc này
ra sao? Có yên ôn không? Chông con tôi dang làm gì? Tôi tuong tuong tung khuôn mát
các con, hình dáng di ra di vào cua chông, rôi ca bua com te nhat nua. Bua com không có
bàn tay nguoi dàn bà, thiêu chô ngôi dó, bua com te nhat tôi nghiêp lám. Má tôi câm chát
tay tôi:
“Con oi, dua vào vai ma mà ngu.”
Thái dung lên, nó nói phai di kiêm môt chô nào tôt hon. Tôi guc dâu vào vai má tôi. Mây
dua cháu nho dang khóc, dòi nuoc, dòi com, dòi sua. Tôi nghe tiêng cánh cua sát phía
cua chính kêu leng keng. Không có môt ai o ngoài duong, ngoài sân. Ngôi nhà giang
rông lon có mái cong và nhiêu chô dát kính, tuong thât dày, cách khoang nhung lá cua
báng gô lim dóng chát.
Nhiêu tiêng dan lon bay ngang qua khu nhà tho, rôi tiêng nô âm âm sau dó. Má tôi kéo
tôi tua nguoi vào bà. Tôi ngôi nhu thê và nhìn mãi ngon dèn cây dát noi chân ghê, truoc
mát. Ngon lua không nhác nhu tôi gì hêt, cung không dem toi chút hy vong nào.
Tôi nghe nhung tiêng khóc nho, nhiêu vô sô kê. Có tiêng khóc thét lên o góc phòng dáng
kia. Chác môt nguoi nào dó vua moi chêt.
Có tiêng dép lep xep tu môt ngách nho nôi liên nhà ngang. Rôi môt cái bóng to lon nôi
lên o khoang tuong dáng truoc mát. Rôi lô nhô nhung cái bóng nho khác, dâu voi nua
nguoi cung hiên lên theo. Tôi quay lai, trên cái buc cao, duoi tuong Ðuc Me, môt nguoi
dàn ông mác áo chùng den dang dung gio cao ngon duôc. Môt ông thây, môt linh muc.
Tât ca moi tiêng khóc râm rut, nhung tiêng thì thâm vut biên mât. Tôi nghe phía dó cât
lên môt giong nói:
“Tát hêt dèn cây di, tôi së dát ngon duôc này o dây. Moi nguoi bình tinh và tìm chô ngu
di. Chúa së che cho cho chúng ta.”
Ngon duôc chiêu nhung dâu nguoi ngôi lôm chôm lên tuong, nhung chiêc bóng cua ông
linh muc ngán dân, rôi biên mât.











CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
12

Chuong 2: Nhà thò dòng Chúa Cúu thê
Nhung tiêng khóc tâm tuc dã roi rac, nhat nhëo dân. Tât ca các ngon dèn cây cháy dã lui
tàn, nhung bên trong nhà tho không còn du không khí dê tho. Thái dã cô gáng dôn duoc
cho má tôi môt chô nám khá thoai mái. Di nhiên duoc môt chô nám nhu thê là duong dâu
voi su nguy hiêm nhiêu hon. Tôi và em Thái cung chon môt chô nám trên hàng ghê
nguyên. Moi nguoi khác chiêm nhung chô kín dáo, nhu chui giua các dãy ghê trông, hoác
duoi chân bàn, chân ghê. Ho hy vong nhung vât chán manh mai dó së chông dõ phân nào
bom dan cho ho. Chúng tôi chon hai chiêc ghê dài gân nhau, nho vây hai chi em có thê
thì thâm trò chuyên. Bâu troi bên ngoài gân nhu yên tinh, lâu lâu, diêm vài tiêng nô xé
nát. Gach dá, kính võ lai loang xoang roi. Tôi lo láng:
“Hay mình xuông dât nám di.”
Thái can:
“Cu nám dây. Trái bom nêu nó trúng thì dât cung tung lên, mây cái bàn, cái ghê nhám
nhò chi. Nám o dây dù gì cung còn dê tho, chi. Không can chi mô!”
Bây gio thì thây chua can chi. Nhung khi can chi thì... Nhung trong lúc hoang so, còn
nghe tiêng nguoi trân an, cung dõ nhiêu lám. Mà xuông sàn, chác tôi cung không chiu
dung voi hoi nguoi, tiêng rên ri kêu la cua nguoi bi thuong chua duoc báng bó. Cu nghe
tiêng nô là má tôi chôm dây:
“Xuông dât. Xuông dât hêt di bây.”
Thây kêu hoài mà không nghe con cháu tra loi, má tôi càu nhàu rôi cung chiu phép. Tôi
nám tháng, mát mo lon nhìn lên trân nhà mà mái dã bi vat nhiêu góc, thinh thoang thây
nhung ánh sáng xanh lè xet qua rôi tiêp theo tiêng nô long troi lo dât. Qua khung kính du
màu trên vòm nhà tho, có nhung ánh sáng lù mù mà tôi doán là cua hoa châu, vì dó là thu
ánh sáng chi châp chon, châp chon rôi tát ngúm, diêm vào nhung tia lua xet và nhung
tiêng nô lon gâm thét.
Tôi cô nám thât im, cô ôn lai nhung phút kinh hoàng dâu tiên cua thành phô Huê và cung
dê quen dân voi biên cô khung khiêp dang kéo dài. Moi chua qua môt ngày mà thoi gian
dài nhu ca tháng, ca nám. Ðã có lúc, hy vong có bung lên. Ðó là lúc ngôi o bê dá, tôi
nghe loi bàn tán cua các nguoi chay loan:
“Chác môt hai bua rôi vê. Mây nguoi lính giai phóng nói ho chi o choi án Têt voi dông
bào bay ngày rôi ho di.”
Moi ngày thu nhât dã bao nhiêu nguoi chêt, máu dô. Chúng tôi chi moi chiu duoc có môt
ngày. Còn nhung ngày toi...
Tôi dang nghi mông lung dê dán nén con so hãi thì bông bàn chân tôi bi ai nám lây, kéo
môt cái. Tôi rut chân lai, không dám la, chi ú o rôi ngôi rôt dây. Thái nghe tiêng dông,
bên ghê kia cung bât ngôi dây theo.
“Chi rua chi. Chi rua?”
Giong Thái nho nhung dây su lo âu. Tôi há miêng mà không nói ra loi, quai hàm tôi cung
ngác. Truoc mát tôi, Trúc cung dã ngôi dây tu bao gio, rên khë:
“Chi ngó coi. Ai noi a tê?”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
13
Nó nhào qua, bâu chát lây vai tôi. Hai mát tôi mo trung trung. Chi môt màn den. Bàn tay
cua ai dó dã buông chân tôi ra. Nêu không có ánh hoa châu bên ngoài vua xet sáng thì tôi
không nhân ra cái bóng den dang chôm toi phía chúng tôi.
“Em...em...”
Giong Thái:
“Chi dung so.”
Cái bóng vâp vào chân ghê, rôi môt giong nói yêu ot:
“Cho em ngu chung voi, em so quá chi oi.”
Nhân ra giong nói cua Thu, cô em ho, tôi vân chua hoàn hôn. Nhung tôi dã mo miêng
duoc:
“Nói nho nho. So chi vây?”
Thu thì thâm:
“Em nám bên canh cái bà mà khi chiêu mình thây dó. Bà dó ôm cái boc nho truoc nguc.
Nám mà cung ôm khu khu không roi...”
“Thì kê bà no. Có chi mà so cho.”
“Em ngui thây mùi hôi, hôi lám.”
Tôi nat nho:
“Nhiêu chuyên. Chay ca ngày, có nguoi so dái trong quân. Hôi cho ráng không hôi. Mai
môt em cung hôi nhu cú.”
“Không phai. Em nám sát bên canh, thây ghê ghê. Bà cu khóc ri ra nhu con dê kêu, rôi cu
nói lâm bâm trong miêng nhu diên, mà cái mùi... nó ky ly... Em so lám.”
Thái phai co chân lai, nám sát môt dâu ghê dê nhuong chô cho Thu ghé vào.
Ðêm dâu tiên xa nhà, ngu o môt noi hoàn toàn xa la voi su so hãi giày vò, không biêt
thân mang mình së ra sao, gân hai gio sáng mà tôi vân không chop mát duoc mác dù quá
mêt moi. Bông nhiên tôi nghe môt tiêng kêu rú thât thanh và tiêng rú không ngung, vân
tiêp tuc. Tôi hoang so dung bât dây, và trong khi dung dây, tôi dap nhâm môt nguoi nào
dó dang nám giua lòng ghê. Tuc thì báp dùi tôi bi véo môt cái dau diêng buôt lên tân dâu,
nhung cung nho dó mà tôi tinh táo duoc. Nhiêu tiêng kêu, tiêng lào xào bàn tán, rôi dôt
ngôt roi vào su im láng, nhu moi nguoi dã biên mât hêt trong bóng tôi. Rôi moi nguoi lai
hiên ra, toàn nhung dâu là dâu khi môt que diêm lóe lên và môt ngon duôc trên buc duoc
tháp sáng. Cha So dang buoc lên cái buc gô nho, giong lo láng hoi:
“Có chuyên chi rua, bà con? Có ai bi thuong?”
Có tiêng khóc tu môt góc xa, tiêng môt nguoi già rut rè lân trong tiêng rên ri cua ai dó.
“Da thua cha, có nguoi... có nguoi dau bung... de.”
Nhiêu tiêng tho ra. Nhiêu tiêng bâu bâu khó chiu. Trong hoàn canh này không ai còn du
suc lo cho ai, thuong cho ai ngoài thân mình. Nhiêu cái dâu ngã xuông, nhiêu nguoi nám
ngu tro lai. Cha So càng lô ve lo láng:
“Có ai biêt dõ de không? Có ai là y tá không?”
Im láng.
Cha So lon tiêng hon, nhác lai:
“Ai biêt dõ de, xin giúp... Tôi yêu câu quí vi...”
Không có ai tra loi hêt. Tiêng xì xào cung ngung bát và giong cha So hoàn toàn roi vào
im váng. Ánh duôc lung linh chiêu lo mo khuôn mát dây tuyêt vong cua cha. Cha So dôt
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
14
môt ngon dèn cây rôi cô mo duong di xuông giua hai hàng ghê.
“Có ai không? Có ai không?”
Tiêng cha So càng lúc càng lac lõng, vô vong.
Cha So vân cô gáng len loi di xuông thêm nhung dãy ghê cuôi. Buôi chiêu nguoi ta dã
giành nhau quay ghê thành tung khu riêng cho tung gia dình. Nhung nguoi dên sau, chiu
thiêt thòi, nám tràn ra sàn nhà, chô nào lot duoc dê nám hoác ngôi là ho tranh giành nhau.
“Có ai làm on. Xin Chúa chúc phúc cho nguoi hiên luong, xin bà con ru lòng thuong
xót...”
Su tân tuy cua cha So rôi cung duoc môt vài nguoi dáp ung khi cha xuông dên cuôi
phòng. Vài bóng nguoi di theo cha, tôi không nhìn rõ ho nhung tôi biêt trong dám dó có
Thái.
Nguoi ta khiêng nguoi dàn bà chuyên bung de lên cán gác lung noi dành cho ban nhac
trong các buôi lê hoác buôi giang. Cán gác này hoàn toàn trông, nó gân mái nhà và duoc
coi là noi nguy hiêm nhât, không ai can dam lên dó dê núp bom dan.
“Lên dó dê so lám, dê án bom...”
Môt giong nói xì xâm, không chút xót thuong nguoi mà gân nhu còn mung cho mình
kiêm duoc chô tôt hon. Tôi âm thâm câu nguyên, nán ni bom dan ngoài kia, xin ngung lai
môt lúc cho nguoi dàn bà qua con hoan nan.
Trên cán gác lung, tiêng rên la cua nguoi dàn bà bát dâu tham thiêt hon, rên ri hon. Con
Thu bao dan nghênh dâu nghe ngóng, nó phê môt câu:
“Chi oi, cái bà ni không biêt di chi hêt. Ðe mà la quá troi...”
Con Thu chua làm me, nó làm sao hiêu duoc canh nguoi dàn bà qua biên mô côi môt
mình. Tôi dã sinh de, tôi biêt con dau de hành ha nguoi dàn bà nhu thê nào, nhung lúc
này tôi cung không thê chia se gì duoc cho bà ta. Tôi dã mêt quá, con dau de cua bà làm
cho tôi càng mêt thêm. Không khí nhu tu dâu tràn vào, xông toi và tôi tho phào, nhe
nhõm khi nghe tiêng con nít khóc oa oa chào doi. Tiêng khóc manh më, bât châp, không
biêt có dem su tin tuong, hy vong, suc luc tiêp cho ai không, nhung voi tôi thì có. Cám
on tiêng khóc chào doi trong canh khôn cùng tuyêt vong.
“Khoe re. Hêt mêt cái lô tai. Bà no de rôi.”
Giong Thu có chút vui ve mà dung dung. Tiêng khóc cua dua tre lai nôi lên, manh dan,
nhu thi dua voi tiêng bom, tiêng dan bên ngoài dang hung dâïy. Tôi nho môt câu trong
Thánh Kinh: Mung ráng mình dã sanh môt nguoi cho thê gian... Ðêm nay, dâu chi o
trong cái góc ta toi, trong su sông su chêt này có môt con nguoi moi toi, mà trong thành
phô Huê, trong ly loan, vân còn có nhung tiêng khóc khác nua, dang lán xa vào doi.
Tiêng khóc so sinh trong cán nhà dang bát lua cháy, trong lúc viên dan dã di dên nua
chung. Tiêng khóc ra doi dê kêt thúc nhung dau don vêt thuong trên thân thê nguoi me
dang gio hâp hôi... Tiêng con nít khóc càng làm tôi nho toi các con tôi lúc này dang o Sài
Gòn. Có chuyên gì xây ra noi dó không? Có không? Nêu có chuyên gì thì ruôt me së dau,
së dut, nêu có chuyên gì xây ra cho me, ruôt cua các con cung dau, cung dut...
Ngon duôc trên bê dá dã duoc thôi tát, nhung trên cán gác vân còn chút ánh sáng roi
xuông. Nguoi me dã hêt rên dau. Ðua bé dã hêt khóc. Tôi hình dung chi dàn bà dang ngu.
Hài nhi cung ngu. Hai giâc ngu hòa hop bình yên mác kê giông bão, bom dan cua cuôc
doi dang ào at toi.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
15
Nhung dêm cung bát con nguoi ngung bot su giêt chóc. Tiêng bom thua thot hon và
nhung tràng súng lâu lâu moi diêm dê không có su trông trai cua dêm dài. Tôi chop mát
duoc.
Gân sáng, tôi bông thuc tinh. Quên là dang ngu trên cái ghê dài, hep, tôi ngôi bât dây nhu
khi còn o nhà mình. Tôi chao dao muôn té. Vua lúc dó tôi cung chot nhân ra hoàn canh
cua mình lúc này. Truoc hêt tôi dao mát tìm má tôi. Bà vân nám co quáp, dâu gôi lên cái
gio dung quân áo. Thu và Thái nám nguoc chiêu, dâu châu vào nhau, cung co quáp nguoi
moi du chô. Còn som lám, bâu troi chua sáng hán nhung bên ngoài vân chiêu vào nhung
luông sáng cua hoa châu. Không còn tiêng bom, không còn tiêng súng. Bên ngoài im
váng dên ngôt ngat và không hiêu chuyên gì dã xây ra? Tôi dinh qua dánh thuc má tôi
dây. Nhung vua bo chân xuông chua toi mát sàn, nguoi tôi nhu bi diên giut. Rõ ràng tôi
dap lên môt thân nguoi, nhung cái thân cung nhu cây cui, mà lanh ngát. Hoa châu lai
chiêu vào, lai cho tôi nhìn thây môt xác chêt nám giua hai hàng ghê, mát vân còn mo
trung trung nhu huong lên nhung lô hông trên mái nhà dê thây ánh sáng. Không biêt tôi
dã dùng bao nhiêu suc luc, hay cái thân tôi biên thành cái lò xo nhay bán toi chô Thái
nám, chôm lên dâu Thái và Thu. Hai dua em bung tinh, cuông quíu ôm chát tôi:
“Chi rua chi? Chi rua?”
Tôi ú o. Hai dua em ngo ngác nhìn quanh. Moi nguoi vân còn ngu say. Lúc này ánh sáng
ngoài troi khá to, dã chui vào tu nhung lô hông trên mái nên có thê thây toàn canh tuy
không duoc rõ ràng. Thái vân chua thây xác chêt nám duoi dât nên hoi:
“Chuyên chi rua chi. Có chi mà chi so?”
Không dám lên tiêng, chi dua tay chi. Con Thu rut dâu, bung tai:
“Troi dât. Coi tê. Dê so quá, so quá...”
Thái ra dâu cho chúng tôi im láng. Thái dã tung là môt cán bô xây dung nông thôn nên
thây nguoi chêt cung dã nhiêu, nó không so hãi.
“Chi và Thu ngôi yên o dây. Ngôi bo chân lên ghê. Ðê em...”
Thái bo di, nói là tìm cha So. Mây chi em tôi ngôi co rút nguoi, ôm chát lây nhau. Phía
bên kia, má tôi quá mêt moi, còn ngu nhu. Môt lát sau xác chêt duoc khiêng ra ngoài. Noi
chô nám cua xác chêt vua duoc mang di, còn dê lai môt vung nuoc vàng bây nhây máu
mu chay ra tu vêt thuong. Thái lây khán mùi soa côt ngang miêng mui rôi di don dep.
Xong xuôi, Thái dôi chô cho tôi:
“Chi nám dó nghi di. Em qua bên ghê kia.”
Thái nhuong mát, láng tai nghe ngóng:
“Bên ngoài im ro. Khi hôi em khiêng xác chêt ra ngoài cung thây láng nhu to. Chác yên
rôi. Cho sáng coi ra ráng rôi mình vê nhà.”
Tôi vân không tin tuong:
“Biêt ra ráng mà dám vê. Ðoi coi nguoi ta ráng thì mình theo....”
“Rua chi nám ngu di. Coi con mát chi do kè tê...”
Nhung chua kip nám xuông, Thu dã kéo giât tôi:
“Chi oi, chi...”
“Chi nua?”
“Coi cái bà dó tê. Bà dó khi túi nám gân em, ráng chu mò toi gân dây rôi nì. I, chi coi...”
Tu duoi nên dât, cách chung hai dãy ghê, môt nguoi dàn bà lôm côm bò dây. Chi dung
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
16
tháng, tay vân ôm cái boc khu khu. Lúc này troi sáng, tôi nhân ra duoc cái boc báng vai,
bên trong là gì? Môt dua bé? Sao không thây cua quây nhúc nhích ? Ðua bé binh náng?
Thiêu án? Hêt hoi suc? Ðôi mát cua chi dàn bà không còn chút thân sác. Chi liêc nhìn
chúng tôi báng ánh mát kho khao rôi cúi xuông dung dua cái boc vai, giong rên ri:
“À... oi! Con ngu di con... À oi... Ru hoi ru hõi là ru... Bên can thì chông, bên su (sâu) thì
chèo... Ngu di con... Con ngoan... con oi là con!”
Giong chi rít lên:
“Con oi là con. Con oi!”
Chi dàn bà bât khóc. Tôi không hiêu tai sao chi ru con mà khóc? Chác hôm qua nhà chi
bi cháy, chông chi chêt rôi, chi bông dua con chay thoát? Thái nám day mát vê phía chi
dàn bà, hoi:
“Con chi dó há?”
Chi dàn bà gât dâu. Gât toi mây cái liên tiêp.
“Nó mân ráng mà chi khóc? Nó dau ôm chi không?”
Chi dàn bà ôm chát cái boc vai hon, hoi quay nguoi nhu so nguoi ta giành mât:
“Không ráng. Không ráng hêt.”
“Gia dình chi mô hêt rôi?”
“Chêt. Chêt hêt. Chêt. Chêt hêt, còn mô nua...”
Chi ngung lai. Nuoc mát dã nhòe nhoet trên guong mát xanh xao. Tôi không dám nhìn
khuôn mát méo mó khô dau dó. Con Thu nói nho:
“Chác mu no diên. Ngó cáp mát lo do... dê so...”
Lác dâu, nghiêm mát. Cung không thê la dua em. Nhiêu nguoi dã tro dây. Nhiêu nguoi
bao gan di ra ngoài tìm nuoc súc miêng, rua mát. Cha So tro lai, yêu câu thân nhân phai
khiêng nhung ke bi thuong ra khu nhà ngang. O dó có môt sô thanh niên tình nguyên
giúp dõ, sán sóc, báng bó cho nguoi bi thuong. Nhung không ai nghe loi, ho nghi dù
nguoi bi thuong, duoc o bên trong nhà tho, gân gui thân nhân vân an toàn hon. Cha So
phai cùng sô thanh niên di len loi vào các dãy ghê. Nhiêu nguoi duoc khiêng ra ngoài.
Thái cung háng hái cùng dám thanh niên giúp cha So. Má tôi cung dã dây tu lúc nào, và
Thái dã tìm duoc nuoc, dâp uot khán dem toi cho má tôi lau mát. Tôi lân toi bên má,
ngôi giua má tôi và môt bà cu già khác.
“Má”.
Tôi nám chát tay bà. Hoi âm. Thân thuôc. Êm ái. Tôi hoi tua nguoi vào me:
“Má. Má có ngu duoc không?”
“Gân sáng thì mêt quá, má ngu mât hôi mô không hay. Ho có bán nhau nhiêu không?”
“ Ít thôi, má.”
“Ua. Hèn chi ngu yên, không bi giât mình.”
Tôi không kê cho má tôi nghe vài chuyên dã chung kiên hôi nua dêm vê sáng. Má tôi lai
hoi:
“Liêu có yên không con. Mân ráng mà vê coi nhà cua. Còn gia dình anh con trên Tu Ðàm
nua, bát vô âm tín nhu ri làm má lo trong bung quá. Chi no, tui còn tháng con trai, vo nó,
con nó dang ket trên Tu Ðàm...”
Má tôi lai bât khóc. Bà cu ngôi bên canh an ui:
“Ai cung chiu cho riêng chi mình chi. Khóc cung không làm chi duoc. Tui, tháng con trai
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
17
bi ho bát tu bua dâu, mây dua cháu chay lac mô không thây, chêt sông ra ráng cung
không biêt... Tui cung bây trong bung chi no...”
Khuyên nhu nguoi dông canh ngô lai làm dông môi thuong tâm, bà cu cung ua nuoc mát.
Bà dua tay chi ông cu dang ngôi phía dâu ghê dôi diên, tay ôm boc quân áo, nói:
“Ông nhà tui dó tê. Chu chi còn hai cái mang già voi nhau còn con cháu tre không thây
mô... Ai cung khô hêt.”
Chút tinh láng trong nhà tho bi quây dông. Moi nguoi dã tro dây. Tiêng ôn ào nhu ong
võ. Mây cánh cua gô lim chác chán duoc hé mo, ánh sáng lùa vào. Thái bo di ra ngoài.
Môt lát sau Thái tro vào cho biêt bên ngoài yên lám. Nhiêu nguoi cung di ra nghe ngóng,
có nguoi còn ra tân duong phô dung nhìn lui nhìn toi rôi tro vào thông tin cho moi nguoi.
Lát sau, ngay trong sân nhà tho, dã có nhiêu nhóm tum nám tum ba nhìn ra con duong
váng ngát nhu dã hoang phê tu bao lâu rôi.
“Loi dung dang yên, mình ra ngoài kiêm nuoc, chi.”
Mây chi em dè dát di theo sau lung Thái ra ngoài, toi giêng nuoc. Moi nguoi dã toi dây
dông nghet và dang giành giut nhau voi chi môt cái gàu múc nuoc. Giêng nuoc nám canh
môt dãy nhà bêp nôi liên voi dãy nhà ngang nám mé môt khu vuon rông trông du loai cây
trái. Qua môt ngày môt dêm tù túng bên trong nhà tho, lúc này tôi moi hít tho duoc khí
troi, nhìn thây gôc cây ngon co và mát dât còn bình yên.
Bâu troi náng triu màu xám và bát dâu roi xuông nhung hat mua nho nhu bui. Tôi kéo vat
áo máng tô lai và cài nút kín cô vì không khí bên ngoài giá lanh. Ca dêm qua bên trong
nhà tho, dây hoi nguoi, dây lo âu, tôi dã không thây lanh mà còn nóng buc. Lúc này dung
bên giêng nuoc, nhìn co cây, mua bui, không khí trong lành, tôi tho hít không ngung, tho
hít ham hô nhu so ngày mai, ngày môt së không còn duoc tho trong bâu không khí nhu
vây nua.
Môt lúc sau tôi cung phai roi giêng nuoc và vuon cây xanh um. Thu bo vào bên trong nhà
tho truoc. Nó dã lây duoc môt lon bo dây nuoc. Thái ru tôi ra duong coi có gì la không.
Con duong nhu dài, rông hon ngày thuong, trông váng và dây bí hiêm hon ngày thuong.
Chúng tôi vòng lai phía sau, chô có môt con duong tráng nhua chay tháng, dân toi môt bo
sông. Cung có môt vài nguoi ra dên dó. Chúng tôi hoi nhau, cung không ai biêt gì hon
chúng tôi ca.
Sau cùng, hai chi em tôi di vào môt xóm nho. Moi nhà dêu cua dóng then gài giua nhung
khu vuon nho tám mua. Cung còn vài nhà có nguoi. Thây chúng tôi, ho thò dâu ra o
nhung cánh cua hé và hoi thám:
“Mây nguoi o mô. Thây ra ráng rôi? Ho còn dó hay dã di chua?”
Chúng tôi còn biêt gì hon ho? Chúng tôi lác dâu. Con duong phía truoc không biêt
chuyên gì dang cho doi? Lúc dó, có môt toán nguoi tu bo sông chay nguoc lên, ho ra dâu
cho chúng tôi tro lai. Và rôi dám dông cùng theo chân chúng tôi, tu trong sân nhà tho. Ho
cho biêt ho o phía bên kia câu, ho dã chay loan và muôn tro vê. Nhung o bên kia câu lính
Viêt công dang canh giu.
“Thây chúng tôi, ho duôi tro lai nhà. Chúng tôi chay dai bât kê, ho dua súng lên nhám
bán. Rua là tui tôi chay bán sông bán chêt. Ho còn bán duôi theo doa làm chúng tôi chay
té xâp té ngua...”
Ðám nguoi này vân chua chiu vào bên trong nhà tho dê cha So xêp dát chô o. Ho cu lo
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
18
ngo nhìn ra duong, moi mát ngóng cho môt nguoi nào dó chay toi dê hoi thám tin tuc nhà
cua cua mình. Nhiêu nguoi còn có nguoi nhà o lai.
Và la lùng thay, không biêt o dâu chui ra, trong sân nhà tho xuât hiên nhiêu bô mát la. Ho
nhu dã o sán dây tu dêm rôi. Ho tan mát dâu phía sau khu vuon rông, hay chính ca bên
trong nhà tho, lân trong dân chúng. Thái kéo tay tôi:
“Mình dung dung dây. Mây nguoi này sao thây nghi quá.”
Hai chi em di vào trong. Má tôi và bà cu bên canh dêu nguoc mát lên cho doi và nôn
nóng hoi:
“Có thây chi không? Có nghe chi không?”
Tôi lác dâu:
“Không thây chi hêt má. Bên ngoài yên láng nhu thành phô ma vây dó.”
Má tôi cán môi, nuôt nuoc miêng, nhán nhó:
“Biêt rua cu o nhà. Thà chêt o nhà còn hon chêt bo chêt bui.”
Tôi còn biêt loi gì dê an ui má tôi. Thu toi ngôi bên canh, thì thâm:
“Chi. Em biêt có con duong tát di vê nhà mình.”
“Ho gác o hai dâu câu. Không qua vê duoc.”
“Ðuong ni không phai qua câu. Mình di toi bo sông, may ra có dò. Chô ni váng lám chi.”
“Không duoc. Ðung có di âu. Ðê coi nguoi ta làm ráng thì mình làm rua.”
Ðên chín gio sáng vân không nghe môt tiêng súng nô. Bên ngoài im láng nhu to. Thình
lình, có vài nguoi chay vào báo tin:
“Ðuong di duoc rôi. Bên kia sông, nguoi ta dang tràn qua, nhiêu lám.”
Moi nguoi ùa ra. Tôi và Thái cung chen chúc trong dám nguoi cô ra khoi cua nhà tho.
Giua sân, tu tâp toi mây nhóm chay loan toi. Ðàn ông, dàn bà, bà già, con nít. Nguoi
dang hoa tay chi cho, kê chuyên, nguoi khóc thút thít. Tre con nám chát áo nguoi lon voi
mát mui còn kinh hoang thât sác. Tôi chen mãi moi vào duoc bên trong, dung gân môt
chi dàn bà:
“Chi o mô chay toi dây?”
“Tui o duoi sân vân dông. Nhà tui cháy rui rôi.”
“Moi cháy?”
“Không. Cháy tu bua qua lân. Không còn chi hêt. Tui chu tu cô vô thân. Troi oi là troi...”
Chi dàn bà khóc. Tôi hoi tiêp:
“Ði duong thây chi la không? Ráng lai chay toi dây?”
Chi dàn bà hi mui, dua tay quet nuoc mát:
“Bua qua duoi tui nhà ni cháy thì chay qua nhà no. Ho toi dông lám, không cho ai di ra
khoi xóm. Sáng ni thây có nguoi chay ngoài duong, moi chay dai theo...”
“Ho dê cho di?”
“Ho chi bát thanh niên thiêu nu tâp hop rôi di khiêng nguoi bi thuong. Nghe nói có nhiêu
xác chêt, phai dem chôn. Có rút di mô hêt, dang nhu kiên rôi biên nhu ma rua dó. Giua
duong, thây xác chêt bât loan.”
Ðang nói, thây môt nguoi quen trong nhóm bên canh, chi nhào toi ôm châm lây, khóc bù
lu bù loa:
“O oi là o. Tan nát hêt rôi o oi...”
Nguoi dàn bà lon tuôi mát rung rung, nhung cô gáng an ui hàng xóm:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
19
“Khóc chi tào lao rua. Có nguoi ta có mình cho. Mây dua nho mô mà không thây?”
Chi dàn bà lúc này moi nhìn quanh. Mây dua nho con chi dang ngo ngo ngác ngác nhìn
mây nguoi lon khóc lóc, bàn tán. Chi túm mây dua con lai:
“Biêu dung môt chô không thì lai lac. Nói không nghe... O oi, tui nó dây nì o. Tu bua qua
toi gio chua dua nào có cái chi nhét vô miêng... Mà nhà cua, bàn tho ông bà ông vai cháy
rui rôi o oi...”
“Còn tháng? Mô không thây?”
“Tui nó bát rôi. Ði theo mây nguoi kia, không biêt ra ráng...”
“Con cháu tui cung bi bát di. Nghe nói chi di khiêng tai nguoi bi thuong rôi vê. Hêt viêc
thì vê cho giu lai mân chi. Mình cu câu troi khân Phât di o no...”
Chi dàn bà vân khóc. Mây dua nho níu chát áo me. Mua phùn cùng nuoc mát uot dâm
mát tôi. Tôi cân môt chút không khí dê tho. Lách ra ngoài, tôi gáp Thái dang nói chuyên
voi môt nguoi dàn ông cùng voi gia dình cua ông ta. Nhiêu boc lon nho, môt dôi thúng
gính dung dây dô dac linh kinh. Nguoi dàn bà chác moi sinh, dua bé còn nho lám, boc
trong môt cái chán cu. Bà ta tho mêt nhoc, dua con gái chung muoi môt tuôi ôm dua em
trên tay, hêt nhìn cha dên nhìn me.
“Bác o mô chay vê dây?” Thái hoi.
“Tui o trên Phú Cam. Trên dó tui nó còn dông lám.”
“Rua ráng bác chay duoc?”
“Liêu. Liêu câu oi. Nho Chúa che mát nên moi thoát duoc toi dây. Tui nó dông lám, chô
mô cung thây tui nó...”
“Bác có nghe tin tuc chi không?”
“Cung có nghe so so. Ho nói tui giai phóng chiêm hêt thành phô Huê rôi. Vài ba bua nua
ông Hô vô thám án mung chiên tháng. Ho nói ông Hô mà vô dây, bà con duoc Bác phát
gao án không hêt...”
“O dó mà có gao. Cut khô cung không có. Tu bua qua toi chu gia dình tui muoi môt
mang chua có hôt com hôt cháo mô trong bung nì... Phách tâu...”
Nguoi dàn ông vua chen câu nói deo kính cân. Xung quanh ông ta có nám sáu dua nho,
dua nám áo, dua nám quân, kêu cha cha, con dói, mát mui méo xeo, tèm nhem. Thái lai
hoi:
“Rua cho bác o mô chay toi dây rua?”
“Bên tê sông.”
“Bên dó ra ráng, bác?”
“Mây ông vô toi noi là khô rôi. Bét mát dã thây ho dây nhà, dây vuon. Cha nào cung ôm
cà tong cà teo, dói deo vàng hai con mát mà toàn nói phách tâu không rua. Nguoi sông
bân loan, nguoi chêt, nguoi bi thuong cung bân loan, khiêng vât trong sân nhà nguoi ta
rôi vô nhà thây chi cung vo cung vét. Con trai con gái moi lon bát di tai thuong, chôn
xác. Vô nhà kêu goi nâu com cho quân giai phóng, muon gao, muon mám muôi. Nói là
muon cho cuop cua dân thôi mây ông mây bà oi... Nhà tui con dông, khi mô cung tru
gao, dô khô, cá mám. Rua mà ho cho di hêt không chua cho tui môt nam, còn nói phách,
bua mô Bác vô, gao phát không cho dân... O nhà cung chêt dói, thôi liêu mang chay qua
dây xin cha gao cuu mây dua con nít truoc dã...”
“Dân bên dó chêt nhiêu không bác?”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
20
“Thì bua dâu dan o mô bán nhu mua. Chêt cho ráng không chêt. So so toi sáng mùng hai,
có mây nhà chung quanh tui cung mât sáu mang...”
Thình lình môt nguoi dàn ông mác áo máng tô den di toi. Cái áo máng tô thì dài mà
nguoi hán thì ngán nên cu kéo phêt dât. Chác chán cái áo này cung là cua muon thôi. Hán
hoi:
“Bác tu dâu toi dây?”
Giong ông ta lo lo không phai miên Bác, cung không phai miên Trung, khi thì nhu
Quang Bình hay Hà Tinh. Ông ta nhìn nguoi dàn ông deo kính gám gám. Nguoi dàn ông
deo kính tránh luông mát cua ông ta, cúi dâu. Mây dua nho bíu chát lây nguoi cha, so sêt.
Thái bâm tay tôi. Chúng tôi lang xa ra. Thái thì thâm:
“Tháng cha dó thây kha nghi quá. Thôi dung hoi thám nua.”
Bây gio trong các nhóm khác chay vô sân nhà tho, có nhung nguoi bi thuong duoc
khiêng theo. Thái dây vai tôi:
“Chi di vô trong di. Ðung dây cung không làm chi duoc. Ðê em o lai coi môt lúc rôi vô
sau.”
Tôi thây nhiêu nguoi tu phía trong dang di ra. Tôi tìm báng ghê cua mình và ngôi xuông.
Má tôi vân ngôi bó gôi. Bà cu già bên canh dang têm trâu. Nhung lá trâu dã héo, vôi dã
khô. Ðua em dâu dua con cho tôi bê dê ra ngoài tìm cách nâu com. Mây dua em tôi khi
chay loan, bo lai hêt, môi dua dem theo môt túi gao. Nhung toi trua, dua em tôi vân chua
thôi com duoc vì không có nuoc. Nguoi ta bu quanh miêng giêng không còn chô chen
chân, và vì nhiêu nguoi dùng quá nên các mach nuoc ri ra không du cho nhung chiêc gàu
cho chuc múc. Thái nhanh nhen ra xóm kiêm duoc mây ô bánh mì nguôi dâu tu nhiêu
ngày và thit hôp. Chua bao gio chúng tôi thây nhung hôp thit gà, hôp bo, dô viên tro Mÿ
quí giá toi nhu vây. Ngày thuong tôi không nuôt nôi mây thu này.
Troi dánh còn tránh bua án. Tôi nho môt câu các cu thuong nói. Vây mà dang án nua
chung thì tiêng súng lai nô, nô rât ròn rã o phía bo sông. Khu nhà tho quay mát ra duong
lon, phía truoc mát nhà tho, bên kia duong là ruông. Khu ruông khá lon, chay dài toi tân
con duong dân ra nhà dây thép. Phía sau lung nhà tho, cách môt xóm nho là bo sông. Môt
nhánh cua sông Huong, chay tu Câu Lòn, vê toi Ga Huê, qua Bên Ngu, Phu Cam, toi An
Cuu và còn chay dài xuôi vê dâu nua, tôi không biêt. Càng vê chiêu tiêng súng thua dân
và vo Bé nâu duoc nôi com. Chúng tôi không dem theo chén bát nên môi nguoi phai lây
tay mình nám com chia cho nhau. Nhung khi nôi com vua bày ra, thì ca chuc bàn tay, ca
chuc miêng miêng, chén sut me chìa ra. Môt lu tre con dói ùa toi. Nôi com nho phai chia
nám xe muoi... Phân còn lai cháng duoc bao nhiêu, chúng tôi lai cu nhuong qua nhuong
lai. Rôi môi nguoi cung chia nhau án môt ít. Hèn chi má tôi thuong máng chúng tôi môi
khi hoang phí: hat com là hat ngoc cua troi. Vo Bé cao nôi dua thêm cho tôi môt miêng
com cháy nho. Nhung miêng cháy bi giut và môt dua nho chay biên, lân vào dám dông
nám ngôi nghiêng ngua.
Nhìn theo tháng bé, tôi chot bát gáp chi dàn bà ôm boc vai. Chi ngôi dua vào chân ghê,
dôi mát ngo ngác thât thân thinh thoang nhìn nguoi này nguoi kia rôi cúi xuông ôm chát
cái boc vai. Chi ru con, ru hoi ru hõi.
Hai ông bà cu già dem theo nhiêu bánh tét và muc. Ho cung gìn giu kín dáo, và dang án
voi nhau. Ông cu lén dua cho tôi môt khoanh bánh tét. Tôi dinh tu chôi thì Thái dã vôi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
21
câm lây, cám on. Môt miêng án lúc này còn hon ca vàng bac, châu báu. Nào vàng bac
châu báu có bo vào miêng nhai duoc cho dõ con dói dâu! Vua cán môt miêng bánh, tôi
bông dung nguoi lai. Hình nhu có nguoi nào trong dám dông dem theo duoc cái radio
chay pin. Ho ván âm thanh nho lám nhung tôi cung ráng nghe lõm bõm. Ðài Phát thanh
Huê lot vào tay ho. Tin loan báo Sài Gòn dã thuôc quân giai phóng...
“Miên Nam dã thua. Giai phóng toàn quôc.”
Giong môt thanh niên tre. Tiêng nói phát ra tu chiêc radio biên mât. Môt giong khác:
“Cât di. Troi oi là troi. Khô lám, dung nghe, dung nghe...”
Tôi chot nho là lúc soan dô dem di, tiên tay tôi có bo vào túi vai môt cái radio nho xíu.
Nhung hiên nó nám trong túi vai nào thì tôi không nho. Ðã dánh tháng toàn quôc. Miêng
com trong miêng tôi nghen cung lai.
Ðêm thu hai o nhà tho không khí và quang canh dã gân quen thuôc hon. Môt vài ngon
dèn dâu tim lua thât nho và duôc chi duoc dôt môt ngon, mà toi 9 gio tôi phai tát. Ca dèn
dâu nho cung phai tát hêt.
Ðêm nay, moi nguoi xì xào nói chuyên nhiêu hon. Thái kê cho tôi nghe vê nhung diêu dã
thây duoc trong ngày. Ngay duoi sàn nhà tho, phía duoi có môt phân hâm thâp. O duoi
dó nguoi ta chen chúc nhau dê giành chút an toàn, nhung bân thiu và hôi hám lám. Ngay
o phía trên, nhà nguyên và nhà giang, trân cao, thoáng mà chúng tôi còn không chiu nôi
hoi nguoi ta. Tre con ia dái tùm lum, cung dã náng mùi lám rôi. Trong dêm, có thêm mây
nguoi dàn bà chuyên bung de, chúng tôi nghe thêm duoc vài tiêng khóc vào doi. Tiêng
khóc con tre làm tôi nho toi mây dua con tôi. Lúc này chúng dang o Sài Gòn. Theo tin
tuc phát thanh cua ho thì Sài Gòn cung dã mât. Chông con tôi ra sao? Có chay loan? Có
ly tán? Trái tim tôi có lúc nhu bi bóp nghen, không tho nôi.
Cung có lúc quá mêt moi, tôi ngu thiêp di. Nhung con ngu quá ngán. Tôi bi dánh thuc
dây báng môt tiêng la hoang hôt, thât thanh:
“Chêt tôi. Chêt tôi rôi. Bà con oi!”
Nhiêu tiêng dô vât roi loang xoang. Vài tiêng kêu rú theo. Giong kêu lúc dâu lai lon hon,
khung khiêp hon:
“Viêt công toi. Viêt công toi. Ám sát. Giêt nguoi. Chúng nó toi.”
“Ðâu? Ðâu? Troi dât oi, Viêt công.”
Nguoi ta chôm dây, nhay xuông dât, bám chát nhau. Hôt hoang, lá ó, kêu gào....
“Cha oi, cuu chúng con. Chúa oi!”
Ngon duôc trên bê cao duoc dôt lên, chiêu lung linh hình bóng cha So.
“Bà con yên láng. Chuyên chi? Chuyên chi xây ra?”
“Da thua cha...”
“Da nghe la... Da có nguoi la... Viêt công toi.”
“Ai la. O dâu?”
“Da thua cha. O dây. Da ông ni nì. Ông la quá.”
Vài ngon dèn nho duoc dôt thêm. Moi nguoi nhìn vê huong có tiêng nói. Cháng thây gì
ngoài nhung chiêc dâu cao thâp lô nhô. Cha So kêu:
“Ai vua la dó. Ðung dây coi.”
Môt nguoi dàn ông bi dây dung lên trên ghê. Ánh duôc chiêu toi, môt khuôn mát còn thât
thân, giong lâp câp:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
22
“Da con, cha oi. Con nám mo, dê so quá.”
“Tháng cha mác dich.”
Nhiêu tiêng nguyên rua. Nguoi dàn ông nói tiêp:
“Nám mo thây Viêt công...”
“Troi dât. Thây Viêt công mà làm nhu thây ma quy.”
“Còn hon nua tê.”
Ai dó nói. Môt giong cáu kinh:
“Ma cha cái tháng vô duyên. Ma cha tháng nào dap vào bung ông muôn phòi mõ.”
“Tui cung bi dap trúng mát.”
“Tui nì. Tui bi chân dá vô mát. Tô cha tháng mô con mô, tao biêt tao be cáng.”
Môt giong dàn bà:
“Cha oi! Nó còn la nua. Cha duôi nó ra ngoài.”
“Cho nó ra ngoài dê nó thây Viêt công, cha. Làm nguoi ta hêt hôn.”
Nhiêu giong phu hoa. Nhung cha So chi bao moi nguoi im láng và nên nám xuông ngu
tiêp dê lây suc vì chua biêt chuyên gì còn xây ra nua. Moi nguoi nghe loi. Nhung cha So
vua di thì tháng cha ngu mo làm nguoi ta so dái ra quân không biêt thâm thía chuyên gì
mà bông ré lên cuoi. Tiêng chui rua lai nôi lên. Nguoi dàn ông im bát. Bên ngoài lanh
lám, làm quá dám cái dám dông kia khiêng hán vut ra ngoài mua dêm.
Nhung không ai ngu yên duoc. Troi chua tang sáng dã nghe tiêng quát tháo giân du cua
cha So. Lai ngôi dây, lai láng nghe. Tu bê dá, cha So và dám thanh niên trât tu dang lôi ra
môt cô môt câu. Môt thanh niên chi vào mát hai cô câu, có lë ho dang run.
“Chua biêt sông chêt ra ráng, còn làm chuyên tôi bai.”
Moi nguoi chen nhau dung ca trên ghê dê nhìn cho rõ mát cáp thanh niên nam nu. Môt
giong nói phát ra tu dám dông:
“Ðánh chêt chúng nó di.”
“Ðuôi ra ngoài.”
“Ðung tra áo cho nó.”
Cha So lai phai dàn xêp, làm dám dông diu lai và dua cáp nam nu xuông nhà ngang. Cha
so dê o lai dây cáp nam nu kia së không yên voi dám dông dang cáng tháng. Mà xuông
nhà ngang cung là môt hình phat quá náng rôi, o dó, ho phai ngôi chung voi nhung xác
chêt, may ra thì còn duoc o chung voi nhung nguoi bi thuong.
Ca môt xã hôi bát nháo dang thu nho lai trong khu vuc Dòng Chúa Cuu thê. Có ke sinh,
nguoi chêt, có ganh ghét, phân nô, hán hoc mà cung có thuong yêu. Tre so sinh duoc cho
nám trên cán gác nho. Nguoi nào bi thuong, bênh, chêt duoc khiêng xuông phía sân sau,
trong dãy nhà thâp. Su chung dung gây ra nhiêu vu cãi vã, kiên tung, kê ca dánh lôn.
Nhiêu nguoi chay loan dã can luong thuc. Cha So phai lây gao du tru cua nhà tho phân
phát. Dù dã có môt sô thanh niên tình nguyên xung vào dôi trât tu, cung không sao ngán
can nôi nguoi ta giành giut, dánh nhau lô dâu chay máu dê tranh bát gao, miêng thuc án.
Giong cha So không còn thanh, lon nhu truoc mà khan dác lai. Cha dã hò hét, can thiêp,
lo láng quá nhiêu cho dám dông chay vào nhà Dòng. Gao chác cung không còn bao nhiêu
dê phát tiêp...
Có môt nguoi không hê dê ý toi gao, toi thuc án. Không xêp hàng, chìa tay linh gì hêt.
Ðó là chi dàn bà ôm cái boc vai, ngôi yên láng o môt góc, chám chi ru dua con ngu. Ca
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
23
me không án, ca con không bú. Cha So dem toi cho chi môt vát com, chi án câm chung,
hình nhu rut rut tung hôt com bo vô miêng nhai së dõ bot cho chi môt chút ray rut chu
không phai dê muu câu su sông? Riêt rôi nguoi ta cung mác kê chi, không ai thèm chú ý.
Ngoài duong cung không còn nguoi chay loan. Ca thành phô nhu chìm ngu trong mua
phùn và giá lanh. Cha So dã dóng cua nhà tho, chung này nguoi dã thiêu không khí dê
tho.
Qua ngày thu ba, moi nguoi dang có chút hy vong là moi chuyên së khá hon thì ngay lúc
gân sáng, moi nguoi dang ngu bi dung cô dây vì tiêng súng. Nhiêu nguoi dang nám trên
báng ghê lán dai xuông dât, bât kê dè lên trên nguoi khác. Tiêng súng nho, rôi súng lon.
Ðoàng. Ðùng. Ðùng. Nhà tho rung lên.
Ánh chop cua bom dan, cua lua. Và choang, âm, choang. Vài tâm kiêng trêm vòm nhà
tho võ. Lúc này thì không du gan lì dê nám ráng trên báng ghê duoc nua. Tôi cung lán
hay té xuông giua nhung hàng ghê. Nguoi nám phai lôm côm ngôi dây dê khoi phai
chông lên nhau. Thái dã kéo má tôi lot vào giua. Bom dan bên ngoài càng ngày càng bán
rát, du dôi. Chúng tôi cu ngôi khít lên nhau, ôm châm lây nhau, cân kê cái chêt cho toi
sáng thì biêt còn sông vì tiêng dan thua thot dân rôi dut.
Nghe ngóng, cho doi môt lúc, tôi và Thái cùng vài nguoi nua bao gan di ra ngoài. Con
duong dân ra bo sông hôm nay dây rác ruoi, do bân nhu môt cánh tay cua môt tu thi dã
rua nát duoi mua gió, còn muôn chuôi toi bên sông dê rua ráy. Nhiêu ngôi nhà sâp, nhiêu
nhà cua, cây côi cháy rui.
Ði vào môt xóm nho. Nhà cháy, nhà bay nóc, mât cua. Vài xác chó xác mèo nám tro
trong sân. Không có bóng nguoi. Tôi láng lë kéo Thái tro vê nhà tho. Có lë chô này là
còn yên ôn, ít nhut trong thoi diêm này.
Khi chúng tôi tro vê thì có môt sô nguoi còn di nua. Ho tìm tòi trong nhung nhà bo trông
ít gao, ít bánh chung bánh tét trên nhung bàn tho còn nguyên. Ho cung dem vê xác vài
con gà con vit dã chêt. Ba bôn nguoi khiêng duoc xác môt con heo. Ho dua ra giêng,
muon dô nhà bêp cua nhà tho, cao lông, làm thit. Bé cung phu làm heo, duoc chia phân.
Thit duoc cát nho, kho voi muôi. Nhà tho cháng còn gì ngoài muôi.
Tiêng súng chi ngung duoc môt lúc rôi lai bát dâu. Nhung không dôn dâp mà tung cháp,
tung cháp, cho toi trua. Cô em dâu cua tôi cung ra giêng lây nuoc nâu môt nôi com nho.
Nhung khi dem vào, chúng tôi không dám bày ra mà dâu duoi gâm ghê, lâu lâu thò tay
vát môt vát nho chia nhau án. Ðám tre con dói nhiêu quá. Tôi dôi mây vát com lây nua
dòn bánh tét cua bà cu “hàng xóm”. Không câm lòng dáng, Thái cát mong tung lát bánh
tét chia cho lu tre con, nhung cung không thâm du gì.
Buôi trua tiêng súng bông nhiên im bát. Trong mát moi nguoi có hy vong. Nhung chút hy
vong dó tan biên nhu mây khói khi tung loat dan dây lên. Ðan bán dâu gân lám, nhu tu
phía ruông truoc mát, tu hai bên hông nhà tho, tu phía sau. Nhà tho rung lên và vòm kính
trên nóc tiêp tuc võ. Môi lân môt tiêng nô lon, môt tiêng kêu choang là kính roi xuông
nhu mua dá. Má tôi lây cái mên bung ra, trùm kín dâu con cháu, so miêng kính roi trúng
tét dâu. Nhung Thái bi toi mây manh kính cua cô tay, cua vai, máu chay thâm áo do lòm.
Thuôc thang không có, má tôi lây mo thuôc rê dem theo dê án trâu rit vào vêt thuong cho
Thái. Cung may em Thái khoe manh, quen dãi dâu mua náng nên vêt thuong cung chi
làm dau rát chút dinh mà thôi.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
24
Chung hai tiêng dông hô sau, tiêng súng dôn du dôi vê phía sau nhà tho, o bên kia sông.
Thái thì thâm cho tôi biêt dó là loai súng A-ka cua Liên Xô mà Viêt Công thuong dùng.
Tiêng dan A-ka sác, ngot, giêt nguoi cung le làng. Hai chi em tôi co quáp bíu chát nhau.
Tâm mên má tôi trùm dâu làm nghet tho quá. Nêu lúc dó tiêng súng không ngot bot, tôi
không thò dâu ra khoi, chác cung chêt ngôp.
“Có ve yên hon, chi. Ðê em ra ngoài.”
Thu can:
“Ê Thái. Ðung. Ðung vôi. Nghe hình nhu...Nghe dã tê...”
Phía bên ngoài cánh cua nhà tho, có nhiêu tiêng ôn ào. Tiêng dâp cua, tiêng kêu cuu:
“Cha oi. Cuu chúng con. Cuu chúng con...”
“Cuu nguoi. Cuu nguoi...”
“Ðung mo. Chât quá rôi cha oi.”
Cha So dang bê môt dua nho bi thuong vì miêng kính, nghe kêu, cha dua dua nho cho
môt thanh niên trât tu dung bên, mo cua, chay báng ra ngoài.
Nguoi ta o bên ngoài tràn vào nhu giòng nuoc lu. Ðâu mà nhiêu thê. Hêt chô. Ho dung
sát vào nhau. Nhiêu nguoi bi thuong vô toi là ngã lán ra dât. Ðám dông cu bi bát buôc
dôn cuc lai, nén chát lui phía sau. Cha so lai phai hô hào, dàn xêp. Rôi dâu cung vào dó.
Ca cái bê dê cây duôc, nay cung có nguoi leo lên nám ngôi. Sát bê dát tuong Chúa và
Thánh giá, con nít bò lôn ngôn.
“Khóa cua lai. Hêt chô chua rôi.”
Ðám nguoi cu, dám nguoi moi hoi han nhau. Chi biêt duoc là Viêt công toi dông lám.
Bên kia sông bán nhau du lám. Nghe nói quân lính mình dã toi... Nghe nói dánh nhau ác
liêt nhung có lính mình và lính Mÿ, ai cung mung, dã có tiêng hoan hô reo vui.
Cha So lai dây cua buoc vào. Theo sau lung cha có hai nguoi la. Môt nam môt nu, ho là
nguoi da tráng. Ðám dông lai xôn xao:
“Mÿ tê. Mÿ phai không?”
“Mÿ chi mà lùn tit. Tháng Tây ni lùn tit. Tây dó.”
Nguoi dàn ông dung tuôi quân áo sôc sêch, râu ria xôm xoàm nhu con duoi uoi trong
rung chay lac vê phô. Tay ho câm co tráng có viêt chu “báo chí”. Cha So nói chuyên voi
ho báng tiêng Pháp. Thì ra, dây là hai phóng viên cua môt to báo ngoai quôc. Nguoi dàn
ông còn có chút bình tinh, nhung nguoi nu phóng viên thì trên mát còn dây nét so hãi.
Moi nguoi bu toi coi. Con nít chui duoi chân nguoi lon, kêu réo voi nhau:
“Bây oi! Toi coi ông tây bà dâm.”
Bon tre nít này dâu khác gì tôi hôi còn tho âu. Nhung nguoi da tráng toi xu so Viêt Nam,
coi nhu là nguoi rot tu trên mát tráng xuông. Tôi cung có mát trong dám con nít di coi
ông tây bà dâm. Nhung ông tây bà dâm hôi dó oai hon nhiêu, dâu có nhêch nhác nhu hai
nguoi chay loan này. Cha So nói chuyên nhiêu lám. Môt lúc sau nguoi nu phóng viên dã
bot so, cô ta dua máy anh lên bâm lia lia:
“Ê, coi nó chup hình. Chup hình.”
Con nít thích chí chui toi dung dàn ngang. Nhiêu nguoi lon che mát.
“Báo chí dó. Nó dáng báo có cái mát mình...”
Chup dám dông. Chup nguoi bi thuong. Chup con nít. Nguoi dàn bà có dôi mát chua hêt
thât thân chám chám vào ông anh. Nhung dua con nít nhay nhay vú me mãi mà không có
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
25
sua, ngó cái ông anh, nha vú me ra rôi khóc ré lên... Ong máy anh dua vê phía tôi. Thái
dung dây dùng ca cái lung che khuât, lon giong:
“Còn chup voi chiêc gì...”
Nó dua tay ra dâu muôn dâp bê cái máy anh. Cô nu phóng viên cuoi muôn làm thân. Ho
di lên gác chup tiêp mây san phu và hài nhi rôi xuông nhà giang, dua máy anh bâm liên
tiêp.
Cung liên tiêp lúc dó có tiêng súng nô. Moi nguoi lúc dó moi nhân ra nguy hiêm cua su
có mát hai nguoi này. Viêt công sáp toi dây rôi. Chúng thây hai nguoi da tráng së nghi là
Mÿ và së ra tay tàn sát. Vây là ho nhao nhao dòi cha So phai duôi hai nguoi này ra khoi
nhà tho.
“Cha oi. Ðuôi chúng di.”
“Lây máy anh cua nó.”
“ Không cho chup nua. Ði di.”
Cha So biêt duoc suc manh cua dám dông, nên dua hai nguoi ra khoi khu nhà nguyên,
kiêm môt chô khác cho ho. Nhiêu tiêng tho phào nhe nhõm.
“Nó di rôi.”
“Chêt toi noi không lo, còn dua máy hình bám lia bâm lia...”
Tiêng nói chua dut thì môt tiêng rú nôi lên. Chi dàn bà ôm cái boc ngôi trong góc. Môt
dua nho dã nghich kéo cái boc vai cua chi ta. Chác nó nghi có dô án trong dó. Chi giáng
lai duoc cái boc.
“Con oi là con oi!”
Chi ro râm cái boc:
“Con oi, con có dau lám không? Con dung... Con dung bo ma... con oi! Ngu di, ngu di
ma ru nì... Au o... Nguoi ta di có dôi có ban, ma di môt mình chang vang toi nua dêm...”
Chi ta nói ra miêng câu gì cung là tho hêt. Cái boc gì trong tay chi ta vây? Sao không roi
khoi tay? Nó là boc quân áo, là con búp bê, là...?
Nhung rõ ràng chi ta là nguoi không còn tinh trí nua.
Buôi chiêu cha So tro lai. Cha bao moi nguoi im láng, giong nghiêm trong:
“Bà con dung có chôn rôn. Tình hình không khá nhu mình tuong mô. Có tin quân Mÿ
kéo lên o quôc lô 1. Nhiêu noi dang dánh lon.”
“Cha oi, chu chay di mô, cha?”
“Không chay di mô hêt. Nhung phai lo phòng bi, lúc nào cung sán sàng. Bát dâu tu bây
gio phai don chô lai sach së, thu tu. Mình së chia ra nhiêu ô dê o, dê sán sóc giúp dõ
nhau... Nghe tôi nói dây. Bà con lúc này phai thuong xót nhau, dùm boc nhau dê cùng
thoát hoan nan..”
Cha So nói là làm liên. Nhung hàng ghê duoc quây lai làm hàng rào tung khu. Môi khu
gôm muoi gia dình. Cha so së lây kho gao sau cùng phát vào ngày mai. Cha cung kêu goi
thanh niên nam nu, nhung nguoi còn suc luc tô chuc dôi trât tu, dôi cuu thuong. Chi dàn
bà ôm cái boc duoc dua toi trong khu cùng gia dình tôi. Ai cung còn gia dình, nhung chi
thì le loi. Chi ngôi sát bên Thu. Mây dêm rôi chi dâu có ngu nghê gì nhung sao chi không
ngã guc? Chi ta dã diên? Cung không sao, chi ta diên và hiên lành.
Nho tài tô chuc cua cha So mà chúng tôi có chô riêng, thoáng hon. Có thê di lui di toi
chu không bi bó chân bó cáng nhu truoc. Môi ngày chô án o duoc phát chôi dê quét don,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
26
tre con duoc dua vào ky luât cung bot phá phách nghich ngom. Tuy mùi nuoc tiêu tre con
không thê tây duoc nhung moi nguoi cung dã quen, không khó chiu toi muôn ói mua.
Có lúc tôi ru Thái di xuông nhà ngang. Nhung gáp nhiêu xác chêt moi dát o dây vì chô
chua xác dã kín dây. Trong mây khu chia nhau o bên trong nhà tho, cung có vài nguoi bo
mang vì vêt thuong, vì bênh mà không có thuôc.
Buôi tôi lai có nguoi bênh náng ngay sát khu bên canh. Môt nguoi dàn ông nám quán
quai duoi dât. Tôi chôm qua dãy ghê nhìn. Moi hôi chiêu tôi thây ông ta còn tinh táo, còn
ngôi án mây miêng bánh mì khô mà. Bây gio ông ta tron mát, chi thây tròng tráng, lán
lôn, sùi bot mép, nhung khuôn mát biên dôi bât chung, khi nhu kéo môt nu cuoi, khi nhu
kéo môt cái mêu.
“Chi oi, ông no mâm ráng rua?”. Thái hoi.
“Khi không ba hán nôi diên. Ai mà biêt.”
“Ðiên khi mô. Hôi chiêu em thây ông ngôi án bánh mì khô mà.”
“Thì vây. Hán chay toi dây voi tháng con trai bi thuong. Hôi chiêu tháng con chêt rôi,
xác còn dê ngoài no tê...”
Môt nguoi kê:
“Hán nói nhà hán giàu, có nhà lâu xe hoi. Vo hán chêt ngay bua dâu. Hán ôm tháng con
chay. Mây bua ni hán tiêc cua cu than hoài. Chu con hán chêt luôn nên hán nôi diên.”
“Tôi nghiêp quá hi?”
“Mang nguoi không tiêc, còn tiêc cua cai. Ðiên chi mà ngu rua troi.”
Nguoi dàn ông dang lán lôn, bông kêu lên:
“Lay mây ông dông chí....Da...không phai, da giai phóng. Xin dung dôt nhà, dung dôt
xe...Lua. Lua dê so quá… Lay các dông chí... tha cho cái nhà, cái nhà...”
“Tháng cha ky khôi chua. Ráng không xin cho vo, cho con mà cu cái xe, cái nhà...Thiêt
là qua báo chi dây...”
“Lây khán bit miêng tháng cha lai. Tui nó vô mà nghe duoc là chêt hêt dó...”
Thái kéo tôi vê chô:
“Chi ngu som di. Em kiêm duoc chiêc chiêu, dâu duoi ni nì...”
Thái lôi chiêc chiêu duoi gâm ghê ra trai. Má tôi yên lòng nga lung. Mây dêm rôi, bà cu
dua lung vào tuong, vào ghê mà ngu gà ngu gât. Mát má tôi sâu hoám và có quâng thâm
thât dâm.
Nguoi dàn ông dã hêt chiu dung, diên luôn rôi. Ðêm, ông ta cu la nhu cháy nhà. Nhung
moi nguoi quá mêt moi, cung dã quen dân không thây còn chi la dê coi. May mà ai cung
chop mát duoc môt lúc, vì gân sáng, tiêng súng lai nô inh tai. Tôi muôn nhom dây, má dè
dâu tôi xuông:
“Súng dó tê. Ðung trôi dâu lên nó trúng.”
Tôi nghe rõ rôi. Tiêng dai bác o dâu câu toi rât gân. Lâu lâu diêm môt vài tràng súng nho.
Rôi có tiêng xe chay ngoài duong. Thái nám sát tai xuông sàn nhà, nghe ngóng:
“Tiêng xe thiêt giáp dó chi. A... có xe táng. Xe táng nua...”
Mát dât rung chuyên môi khi có doàn xe chay qua. Môi lân có tiêng xe là có tiêng súng
nô liên hôi. Chúng tôi ôm chát lây nhau. Má tôi không ngot câu nguyên....
Buôi tôi hôm truoc tôi chi án có môt lát com vát nho nên sáng hôm sau, bung dã dói côn
cào. Bé và Thái di linh gao. Vo Bé và Thu lo di nâu com. Phai nâu cho som, cho ai biêt
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
27
lúc nào bom dan toi. Thái còn dùa duoc:
“Mây bà nâu com, nêu có dánh nhau chay cung mang theo nôi com mà chay nghe.”
Cô mà dùa dê kiêm vui, nhung ai mà cuoi nôi. Nâu duoc môt nôi com cung không phai
dê. Có gao nhung kiêm cui o dâu. Có mây ngày mà cui trong nhà tho hêt sach. Nguoi ta
be ca cành khô, vo ca lá rung, be ca thân cây còn tuoi, nhung voi chung dó nguoi, moi
thu trong nhà tho không cung câp nôi. Thái tính di ra ngoài xóm kiêm cui thì tiêng súng
bên kia sông bát dâu nô lon. Moi nguoi vôi bo cua chay lây nguoi vào trôn bên trong nhà
tho. Cho ngot bot tiêng súng, Thái liêu linh di ra xóm kiêm duoc mo cui. Vo Bé và Thu
lai dè dát ra ngoài nâu com. Ðan lúc này dã bán vào phía nhà tho. Má tôi lo láng:
“Ra kêu mây dua vô. Còn nâu nuong chi nua.”
Rôi nôi com cung chín. Vo Bé nhu dã phai chay môt mach voi nôi com vào bên trong,
tho hôn hên:
“Dê so quá. Tu bêp chay vô dây mà dan nó ruot sau lung nè.”
Nó nho giong:
“Bác. Con nghe nói bên An Cuu nhà con, nhà Bác ho tràn vô chiêm o hêt rôi. Mà bác oi,
nghe nói Viêt công cung o dây xung quanh chô ni rôi.”
“Troi oi là troi!”
Tôi biêt má tôi dang lo láng vê nhà cua. Bàn tho ba tôi vua bày xong nhung ngày cuôi
nám còn moi toanh, nám lanh lëo không nhang không khói. Lòng nguoi vo hay chông già
dù cách biêt âm duong vân náng nghia tình voi huong khói phung tho. Thây má tôi sut
sùi, Thái ôm vai:
“Bác. Thôi án miêng com cho chác bung dã bác oi. Con cung sôt ruôt quá nì bác. Ma
con, em con dang o duoi Bao Vinh không biêt ra ráng.”
Rôi nó tiêp:
“Ðê con coi yên yên con vê duoi no.”
Má tôi mêu máo:
“Chua yên mô con oi. Súng dan mô có con mát con no. Ðung bo bác nghe con.”
Thái ua nuoc mát:
“Con mô biêt chuyên toa hoa nhu ri. Con mà có súng con nhut dinh chay ra ngoài duong,
tìm lính mình dê cùng dánh nhau voi tui nó.”
Bé kêu nho:
“Thái. Mi dung nói âu. O dây... không phai là không có... Bui tre có lô tai nghe, lõ miêng
là khô...”
“Thôi án di.”
Cung không án duoc. Ðúng lúc dó lai âm âm tiêng súng. Kính lai roi võ loang xoang.
Moi nguoi nám sát xuông dât. Thái dúi tôi vào duoi hàng ghê rôi dua ca cái lung dõ cho
má tôi. Nhung may mán, chi môt lân kính võ, chua kip làm ai bi thuong thì tiêng súng dã
huong vê phía khác. Tôi ngac nhiên khi nhân ra có ca tiêng súng nhu tu trong sân, sau
dãy hàng rào nhà tho bán ra nua. Vây là ho dã toi noi!
Chúng tôi chiu dung su kinh hoàng nhu vây chung nua tiêng dông hô. Chi nua tiêng thôi
sao? Nó dài nhu ca thê ky, nó làm tât ca mach máu cáng kéo ra, bao lân muôn dut. Rôi
cung còn sông!
Chúng tôi dã mo mát, dã nhìn thây nhau. Nguoi dàn ông diên con so dã làm bot diên,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
28
ngôi co ro. Bà cu già dua vào nguoi chông già hông hôc tho. Coi chi dàn bà ôm cái boc
vai kìa. Chi nép sát vào tôi tu lúc nào vây? Môt mùi hôi thôi xông lên làm tôi muôn nôn
oe. Cái mùi hôi này sao bây gio tôi moi nhân ra. Cái mùi hôi thôi kinh hoàng quá. Nó là
mùi thit rua, mùi chuôt chêt, mùi mô hôi... mùi mám thúi? Không phai, hình nhu tât ca
các thu mùi dó hôn hop lai! Không phai chi riêng tôi, mà má tôi, mà Thái, mà moi nguoi
cung vua nhân ra cái mùi nông nác dó rôi. Thái chôm nguoi muôn kéo cái boc. Nguoi
dàn bà né tránh dua cái boc sang bên. Có lë vì manh tay quá, cái boc tung ra, trong cái
boc thò ra môt bàn chân tre con nho xíu, nut ne, bây nhây. Môt dây nuoc vàng sên sêt roi
xuông sàn thành môt vung nho. Mùi thôi xông lên nông nác hon, khung khiêp hon. Tôi
hoa ca mát, choáng váng muôn xiu. Bông nhiên tôi la lon môt tiêng. Tôi cung không hiêu
vì sao tôi la.
Nguoi dàn bà cung la lên môt tiêng lon hon, ngay sau tiêng la cua tôi. Tiêng la cua bà ta
giông tiêng kêu cua môt con thú bi giêt. Tiêng gâm rú cua con thú tuyêt vong cùng voi
tiêng súng nôi lên bên ngoài làm tôi tinh nguoi. Mác tiêng súng. Moi nguoi dô dôn vê
nguoi dàn bà, vê mùi hôi thôi, vê cái xác chêt tre con dã quá lâu. Môt nguoi dàn ông tiên
toi truoc mát bà ta:
“Ðua dây.”
Con thú dã hêt suc hêt hoi, dã thôi không vât vã mà yêu xìu:
“Ðung. Ðung mây ông oi. Con tui. Nó còn sông, còn tho. Con tui mà... Con oi... ngu di
con, ngu di con...”
Nguoi dàn bà cô dua dua cái boc, nhung nhâc tay không lên. Tiêng hát cung dut quãng vì
tiêng tho gâp gáp. Bà ra dã dói quá.
“Ðua dây.”
Môt nguoi dàn ông dua tay, chua kip dung toi thì cái boc tut mép vai. Môt vât roi lán
theo tâm vai bung, mép vai vân còn giu chát trong tay chi. Xác môt hài nhi roi xuông nên
nhà. Ðua bé dã chêt tu lâu, không còn hình hài nguyên ven mà chi là môt dông thit dang
rua nát, rin nuoc mu.
Nhung nguoi xung quanh kêu rú lên. Thu lùi lai ôm lây mát. Má tôi quay di. Nhung chi
dàn bà thì khác, nhu vua sáp ngã vât xuông vì dói, vì hêt hoi suc, chi bông nhào toi xác
dua bé. Chi dùng ca tâm thân chi chôm lên thân hình dua tre. Ðôi mát lac thân bông nhu
ruc ánh, chi nhu chôm hôm nhu sán sàng vô, cán xé nêu ai dung dên dua con dã chêt cua
chi.
“Lây dua nho di. Thúi quá.”
Nguoi ta kéo chi ra. Chi vùng váng, nhe ráng. Nhung chi có bao suc nua. Miêng thì thào:
“Ðung mà. Con tui. Con cua tui mà.”
Nguoi dàn bà bi kéo ra môt góc và nám bep dí. Nhung bà ta dua cáp mát nhìn moi nguoi
nhu van xin, lay luc, rôi bà lêt toi, lêt toi. Bàn tay cua bà dã dung duoc bàn chân cua xác
dua con. Rôi chi ôm chát cái chân nho bé nhây nhua, hôi hám, chi rên lên:
“Con dây rôi. Con mô có bo ma.”
Cái miêng chi méo xeo. Khóc hay cuoi? Chi nhìn lên nóc nhà tho, dôi mát lai do dân,
thât thân, lac diêu, nhu không nhìn thây gì nua hêt, mà dã lot ra ngoài vòm troi bên ngoài.
“Kéo mu ta ra di. Troi oi, coi tê...”
“Con oi. Ma ôm con nì. Ráng mà con do quá rua. Ðê me chùi cho con...”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
29
Cái miêng cua bà dua toi ngón chân nho xíu, lo lói. Cái luõi chi dàn bà dua ra, liêm láp
ngón chân, bàn chân. Tôi muôn xiu. Thái dõ tôi:
“Chi dung nhìn nua. Chi di ra chô khác di.”
Tôi không cât buoc duoc. Su thông khô quá muc cua nguoi dàn bà cung làm tê liêt thân
kinh tôi.
“Ði kêu cha. Báo cho cha biêt.”
“Kéo con mu ra. Mây chuyên ni không cân cha phai lo. Mây anh em trât tu mô hêt rôi?”
Hai nguoi giu chát chi dàn bà. Mây thanh niên lây môt cái áo cu boc kín xác dua bé.
Giong chi dàn bà òng oc nhu con heo bi cát tiêt.
“Con oi, con không bo ma mà. Con oi, con khóc di, khóc lon di cho ma dô... Khóc di,
khóc di con oi! Tra lai cho tui, tra lai con tui cho tui... tra lai... tra lai...”
Ðua nho dã duoc dem di. Nguoi ta không giu chi nua. Vua duoc tha ra là chi bò, chi lêt,
chi khóc, chi kêu. Cha So lai toi:
“Ðóng chát cua. Không ai duoc ra ngoài. Ðang dánh nhau du lám.”
Lúc dó cái diêp khúc “tra con tui lai cho tui, tra lai cho tui, tra lai con tui” moi lùi xa
trong dâu tôi, và tôi nhu choàng tinh vì tiêng súng bao quanh bôn bê. Nguoi dàn bà lêt
theo duoi chân cha So mà không ai dê ý. Khi cha ra ngoài, dóng cua lai thì chi cung lêt ra
ngoài luôn rôi.
Ra dên ngoài nhu có không khí, tho duoc nhiêu, con dói bi dây lui bot hay sao mà giong
chi gào thét lai thi dua duoc voi bom dan. Chi chay di dâu? Chi ra sao rôi? Chi thoáng
môt cái, tiêng cua chi hoàn toàn im bát trong tiêng súng càng lúc càng hôn loan.
Tôi vân còn bi chôn chân o chô dung dó. Ðua bé không còn. Nguoi me khôn khô cung
không còn? Nuoc mát tôi chay ràn rua trên mát tu lúc nào. Tôi lai nghe vang trong dâu
diêp khúc dòi con cua nguoi me. Bom dan nuôt bà mât rôi sao? Nuôt giùm bà di, vì bà dã
gui su sông theo dua con rôi. Chúc me con som gáp nhau.
Nguoi ta quên chi dàn bà ngay sau dó. Bây gio không chi súng nho nô rên mà ca súng lon
cung toi tâp nua. Ðai bác. Bom chom. B 40. Aka. Moi tiêng súng du dán nhât dùng dê
huy diêt con nguoi dang dôn toi thành phô Huê nho bé, hiên lành, dang dô xô vào khu
nhà tho moi nguoi dùng câu nguyên. Choang. Choang. Mây miêng kính màu trên vòm
nóc nhà tho còn sót lai, võ tan, roi xuông làm môt trân mua kính bên trong.
“O dây nguy quá rôi, bà con oi!”
Ai dó la thât thanh. Canh hôn loan tìm noi trôn núp. Tiêng xô dây, tiêng chui rua nhau.
Có nhiêu nguoi chui xuông duoi lop nguoi khác dang nám dè nhau dê núp trôn. Có nguoi
kéo môt nguoi khác duoi ghê nguyên dê lây chô cho mình. Nhung dâu cung không yên
nua. Ca khu nhà tho rung rinh, trêm vòm ruc lua, ca gach, ngói, bui khói nhu môt tâm
luoi dày chup xuông.
“Chay. Chay bà con oi.”
“Ma oi, con bi rôi...”
“Anh oi, con nó...”
“Troi oi, chông tui... Bà con oi, cuu, cuu...”
Tiêng kêu khóc nôi lên bôn phía. Nguoi ta xô dây nhau, níu kéo nhau. Dôn góc này, chui
nhui góc kia. Am. Am. Kêu la. Nhám mát. Chêt thât. Chêt gia. So toi chêt. Cây thánh giá
gô tu trên tuong bay xuông. Cây thánh giá dã có máu cua chúa, không thâm thêm máu
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
30
cua ai. Nhung kính, gach, dá, bán tu tung, gây nhiêu thuong tích. Môt nguoi dàn ông dua
dâu vào cây thánh giá dã nám yên duoi nên nhà, cái dâu bê nát vì gach dá ngheo sang
môt bên. Anh ta mo dôi mát an nhiên nhìn moi nguoi.
Tôi có bi thuong o dâu trên nguoi không? Má tôi, Thái, các em tôi có dua nào bi thuong
không? Trên quân áo moi nguoi dây máu, máu cua mình, máu cua nguoi. Môt tia máu
bán ca vào mát tôi, vào mát tôi làm tôi phai nhám mát lai. Tôi bi roi vào bóng tôi và nhu
thây tu thân dang giang tay ra, dòi dát di.
“Chi bi rôi, Thái oi!”
“Không phai chi mô. Máu cua nguoi ta.”
Thái xé vat áo so mi dê lau mát cho tôi.
“Con oi. Con mô rôi?”
“Má, má mô? Mô rôi?”
Tôi quo quang. Tay tôi dung cô má tôi. Da bà còn mêm, còn âm. Thái vân cô quêt lau
tiêp trên mát tôi. Dù hai mí mát rít chit, tôi cung cô mo, và bám áo Thái dê buoc theo.
Không biêt hai cánh cua gô dày chác chán có khóa chát hay không, mà chi cân doàn
nguoi vua ùa toi là dã bi dây tung, rêu rao. Hình nhu không cân phai buoc, thoáng cái
chúng tôi dã bi dây ra toi sân. Nhung ra toi sân, chúng tôi lai lac vào giua con bom dan.
Bâu troi dây nhung lán sáng nhu sâm sét, bôn phía tiêng rít cua dan, trên dâu tiêng dôi
cua bom. Nhiêu nguoi ngã xuông. Tiêng kêu khóc nhu ri.
“Tro lai. Tro lai.”
Xô dây, chen chúc, dap lên nhau dê tro vào bên trong còn vât va, khó nhoc hon lúc dây
cánh cua gô mà ra ngoài. Chúng tôi cu bi xô dat lui xô dat toi, và nhà tho ba phía cua mo
toang hoác, bên trong trông hôc in ca môt khoang troi.
Chúng tôi tìm duoc môt khoang tuong. Nhung chua dinh hôn, dám nguoi dã ùn toi, lai
xô, lai dây, uýnh lôn, giáng kéo. Chúng tôi lai phai chay, nhám mát nhám mui mà chay.
Khi mo mát ra, chúng tôi lai tro vào duoc bên trong nhà tho. Bây gio cung chi còn mây
manh tuong sup dô, môt nua mái nhà tho dã mât tiêu. Thây không an toàn, nhiêu nguoi
lai kéo nhau chay ra, ho tràn xuông nhà ngang, nhà bêp, phía sau vuon, bên giêng nuoc.
O dâu chi cân có môt vât chán là có nguoi ân núp. Không còn ai có thê cuu ai, lo cho ai
lúc này nua.
“O dây là chêt. Bác, mình phai chay.”
“Còn chay di mô chu con oi!”
Má tôi rên lên rôi òa khóc. Môt tiêng rú. Môt nguoi ngã. Môt tiêng kêu cha kêu me. Môt
nguoi nua bi thuong. Cu vây, bên này bên kia, góc này góc no. Am. Môt tiêng nô ngay
trên dâu chúng tôi. Không biêt chúng tôi dã chay hay bi ném ra ngoài. Chi biêt cám dâu
chay giua các lán dan xé troi, dô rap cây côi, xot ngot con nguoi.
Cung có lúc súng dan biêt mêt, biêt nghi ngoi. Tôi ngôi phêt xuông. Ut ut ut. Tôi ngôi lên
môt con heo bi thuong và con heo dau don chui lai tôi, hât tôi xuông dât. Lúc dó tôi moi
có chút thoi gian coi lai mình. Quân áo tôi uot dâm máu do. Má tôi, Thái và mây dua em
áo quân cung nhuôm máu do nhiêu hon dât cát. Nhung may mán chua ai bi vêt thuong
nào dáng kê. Thái bi thêm vài manh kiêng cát o cô, o cánh tay. Còn tôi, môt ngón chân bi
bi suot, dâp. Nhung chút dau rát dâu có thâm thía gì voi canh chêt chóc dau don xung
quanh. Tôi dã mât luôn dôi dép lúc nào không biêt. Cháng ai còn môt dôi dép trong chân,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
31
kê ca má tôi. Nhung Thái vân ôm ghì boc gao và bình nuoc. Má tôi vân còn cái boc quân
áo.
“Còn boc quân áo cua chi và cua em dâu? Há? Ðâu?”
Tôi dã tha roi o dâu. Lúc nào. Nho gì nôi. Thây kê. Không duoc. Thái chay tro lai và tìm
ra.
Súng dan nghi lây hoi xong rôi lai bát dâu le te lên tiêng. Moi nguoi bàn nhau, cu chay ra
phía bo sông. Còn nguôn tin Mÿ và lính Công hòa dã o bên kia câu. Bên kia câu moi là
hy vong. Thì cu di toi.
Qua là phía bên kia sông có yên tinh hon. Súng nô ran nhiêu o phía ruông. Có nhiêu doàn
nguoi di tan di nguoc di xuôi, loan xa vì ho cháng biêt noi nào yên ôn, noi nào không
yên! Biêt hoi han cung không duoc tin tuc gì, mà nguoi ta cung không có thì gio kê ca
cái gât dâu hay lác dâu nua.
“Thôi kê con oi, phó cái mang cho troi dât.”
“Da. Rua thì mình cu theo nguoi ta mà chay.”
Gia dình chú tôi có nhiêu con cháu. Mây dua con nít thât quá tôi nghiêp. Chúng nó vua
dói, vua mêt, lai còn bi kéo lê di, mác kê chân dung dá, cây cành giua duong. Chay qua
mây cái láng cô, cung An Ðinh dã thâp thoáng hiên ra giua môt vuon rông cây côi râm
rit. Cung An Ðinh hiên nay là noi o cua Bà Tu Cung. Trong sân cung dã lô nhô nguoi.
Chúng tôi theo vào và cung vôi vàng tìm chô tránh dan. Bên trong dã khá dông, chúng tôi
bi dôn vào phía sau, sát bê nuoc lon. O dây, tiêng súng xa hon. Có ve vung tâm, Thái sáp
dát dô dac và chô nghi ngoi. Vo Bé lây mây miêng com vát dua cho má tôi và bây con nít
truoc. Lúc này tôi moi dê ý không thây hai ông bà cu già ngôi sát canh trong nhà tho dâu.
Lúc chay, ho bám theo áo chúng tôi mà. Thây tôi cu thác mác lo cho hai ông bà cu, má
tôi nói:
“Ai có sô phân dó con oi. Phân mình còn chua biêt toi dây ra ráng nua là... Ãn di môt
miêng. Thái, con cung án luôn. Mây dua nua, án luôn. Cho lõ ra lai chay....”
“Con thây o dây yên. Lai gân sông, bên kia nghe nói Mÿ lính mình dã toi...”
“Thôi, án di. Hoi dâu mà doán.”
Má tôi nói vây mà dúng. Chi muoi phút sau thôi, tiêng súng tiên lai gân và bao vây quanh
khu cung An Ðinh. Thái dây moi nguoi nám xuông. Chúng tôi nám sát vào nhau, nhu
thân này có thê chán dan cho thân kia. Không ai dám ngóc dâu lên, vì môt nguoi moi
nhom dây kéo dua con, ông ta bi ngay môt viên dan xet vào, but luôn môt lô tai. Cung
may nó tránh xuyên qua cái dâu. Chêt hut.
Chúng tôi lai roi ngay vào trung tâm cua trân dánh rôi. Lân này, cái chêt nhu dã dên nhát
tung nguoi. Súng lon, súng nho, tu bôn phía lây cung An Ðinh làm diêm nhám. Am. Am.
Hai tiêng nô làm chúng tôi bay dôi tu tung. Cái bê chua nuoc võ. Nuoc tràn uot ca
phòng. Phía truoc dã trông rông.
“Chay”.
Nhiêu tiêng hô. Nhung nhiêu nguoi không chay duoc, nám dó. Ho dã chêt. Chúng tôi
theo Thái tu phòng duoi chay lên phòng trên. Nhung cánh cua ngán phòng dã dóng lai.
Day. Ðâm. Ðap. Cánh cua cung tung ra. Tiêng dan bên ngoài càng dôn dâp hon, làm cho
con nguoi ta thu nho lai và chung dó nguoi thêm vào cung du chô dê trôn nâp.
Không còn dâu an toàn nua. Lai âm, âm. Cán nhà rung lên, giut loan. Am. Am. Môt nua
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
32
mái nhà dô xuông. Rào rào. Ðá gach. Tiêng kêu. Tiêng khóc. Thái cô dây chúng tôi vào
tuôt phía duoi môt bô truong ky. Cát bui làm chúng tôi không mo mát ra duoc. Nhung tôi
biêt má tôi vân nám chát tay tôi. Giong má tôi bên tai: “Con oi. Con. Con còn dó không
con.”
Bâu troi âm u bên ngoài sáng ruc. Tung lán chop lóe lên. Môi lán chop chiêu cho tôi môt
hình anh. Mây dua con tôi. Tôi chác không tro vê dê thây chúng nó nua. Chông con tôi
dã mua vé sán, ngày mùng hai Têt së vê Huê. Ngày mùng Hai qua rôi, bây gio là mùng
mây? Tôi còn lòng da nào mà tính toán tháng voi ngày. O Sài gòn có nhu o dây không?
Chông tôi. Các con tôi. Troi dât oi! Tôi không gáp duoc nua!
Nhung lúc này là phút tân cùng rôi. Phút giua sông và chêt là môt lán chi nho. Su so hãi
cung dông cung rôi. Tôi bình tinh la lùng. Tôi bit tai mà vân nghe tiêng dan rít. Lúc dôn
dâp phía này. Lúc thua thot phía kia. Lúc sao dôn hêt vào mát tiên. Lúc chay vòng phía
sau. Nhung tòa nhà dã nhu cái ráng sáp rung, dong dua, lung lay và cho gio but ra...
“Không xong rôi. Cõng ngài. Cõng ngài mau lên...”
“Chay... theo”.
Thu la lên. Nhung Thái dìm dâu Thu xuông.
“Muôn bay luôn cái dâu há.”
“Phò ngài chay mau. Phía này. Không, phía này...”
“Troi oi. Ðap lên dâu tui.”
“Cha ma oi, trúng chô bi thuong cua tui. Ui chao, ui chao...”
Tôi hé mát. Bóng nguoi chay thâp thoáng trong bui mù. Môt bà già mác áo gâm deo trên
lung môt nguoi mà tôi không nhân ra dàn ông hay dàn bà. Nhung cái nguoi cõng ngài
manh lám, xô, dây, dap, gat... và biên mât rât nhanh. Cùng lúc dó, Thái cung báng nguoi
nhay vot ra phía cua sô. Em Thái cung bo chúng tôi?
“Câm cái coi trâu cua ngài...”
“Cái mên... cái mên...”
Vài nguoi lât dât chay theo. Rôi hêt. Môt giong càu nhàu:
“Bà Tu Cung dó. Suong quá hí. Gio ni mà còn ngài voi nghiêc.”
Không ai huong ung vì tiêng súng lai vang rên. Không phai môt phía mà tro lai bôn phía.
Së không còn môt dip may nào nua! Các con oi! Thôi me tu giã, me vinh biêt các con!
Tôi không thác mác gì vê viêc em Thái nhay ra ngoài cua sô nua. Tôi cung dã hêt hy
vong chay thoát nhu vua rôi chay ra khoi nhà tho. Së chêt o dây. Trong lúc gân nhu mê
di, tôi bông có cam tuong trên má cua mình âm áp. Nuoc âm? Làm gì có. Máu dó thôi.
Môt dám lông xù xì áp vào nguoi tôi, chán phía truoc nguc tôi. Môt cái luõi chó liêm vào
mát tôi và máu, o nguoi tôi hay nguoi nó, mà có mùi ngai ngái, tanh âm, dê chiu. Máu tu
ngoài áo thâm vô hay tu bên trong chay ra. Con chó cu dui vào tôi, dây sát tôi vào nguoi
má tôi. Má tôi ra sao rôi? Má có ngât di không?



CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
33
Chuong 3: Nhüng manh vun góp nhàt
Sau môt dêm hò hét, phân nô, ruc lua, bóng tôi cung tan dân. Troi vua hé sáng thì nhung
tiêng súng cung im bát.
Mát troi nhu dã nô tan tành tu bao gio. Ánh sáng cua ngày hát hiu, buôn tham. Buôi sáng
nay thuc dây không nghe tiêng gà gáy, không có tiêng chim kêu, không có tiêng chuông
chùa và tiêng chuông nhà tho, ca tiêng gà vit cung không nua.
Bâu troi nhu muôn ua nuoc. Nhung khu vuon bông tiêu diêu u ám la, co dâm suong mai
bi dâm nát tan tành, vung vãi nhung gie rách, manh dan và vêt máu. Vêt máu kéo lê mát
duong, nôi dài tu khu vuon này sang khu vuon khác. Môt vài vung máu còn dong truoc
sân, bên bê can, canh gôc mai vàng ngâp ngung e ngai vì màu sác quá tuoi tán.
Cùng voi ánh sáng nhat nhëo vua ló dang, trên các neo duong, bông xuât hiên vô sô
nguoi, dàn ông có dàn bà có. Dàn ông mác quân áo ka ki, quân dài quân ngán có, dàn bà
mác bà ba den, tóc bím nhung không tha long mà côt lên cao, gon ghë. Ho câm súng, mát
mày náng chình chich nhìn nhau. Nhung tôp khác gác o các dâu duong, truoc nhiêu nhà,
hoác nám ngôi la liêt o các khu vuon. Có rât nhiêu xác chêt và nguoi bi thuong o dâu
dôc, hai ba xác nám sõng soài, o giua duong vài xác nám sâp. Bên canh môt tôp gác o
dâu câu có vài xác cut dâu và nhung tay, nhung khúc chân vuong vãi. Bên vê duong, môt
sô nguoi bi thuong dang nám rên la, môt sô dàn ông dàn bà dang khiêng tung nguoi vào
môt khu vuon gân dó. Khu vuon bao boc môt ngôi nhà lon, nhung nhu không có dâu vêt
gì cua nguoi sông trong dó nua.
Môt thiêu nu có dôi mát sác, deo súng A.K. di ra giua duong, cô ta dua tay lên miêng nói
lon:
“Các dông chí, hãy tai thuong bot vào vuon này, còn bao nhiêu xác chêt dôn lai môt noi.”
Cô ta lâp di lâp lai hai ba lân. Tiêng cô là tiêng dông dâu tiên trong buôi sáng. Giong nói
lon cua cô nhu rung võ nhiêu cánh cua và tràn vào bên trong nhung cán nhà dang dóng
kín. Tiêng cua cô gái cung làm nhung tiêng rên la cât to hon.
Lop nguoi bi thuong duoc khiêng di rât lâu. Môt toán nguoi khác tu duoi dôc di lên, môt
toán khác tu trên dôc núi di xuông, nguoi thiêu nu lúc nãy hoi, giong vân rôn rang:
“Sao, báo cáo tình hình các noi, các dông chí!”
“Hoàn toàn xong hêt. Dich câm hong tu lúc bôn gio sáng.”
“Tôi së phu trách vê nhung nguoi bi thuong. Sô dông chí hy sinh giao cho dông chí
X10.”
“Trên dó khoang gân 100 dông chí bi thuong.”
“Dem lên phía chùa trên dôc.”
“Phía duoi câu có khoang trên nám chuc nguoi bi thuong, sô hy sinh nhiêu hon.”
“Dem vào vuon, së tìm dia diêm di tan sau.”
“Có tin nua.”
“G?”
“B3 truyên lênh các dông chí chia nhau vào các nhà, dung dê dông bào bo chay gây
phiên phuc. Ngay sáng hôm nay phai vãn hôi trât tu.”
Nhiêu tiêng nói: Tuân lênh. Nhung tôp nguoi chia nhau di. Phút chôc doàn nguoi thua
hán, chi còn vài tôp gác o nga duong. Môt anh lính tre vác khâu A.K. dua tay quêt trán,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
34
mác dù lúc dó trán anh ta không có giot mô hôi nào. Doi cho các dông chí ban di khuât,
anh rë vào cán nhà dáng truoc mát. Con ngõ dân vào nhà khá xa. Khu vuon âm u bao kín
ngôi nhà ngói cô kính. Anh lính tre ngâp ngung rôi dua tay gõ cua. Nhung gõ môt hôi
không thây gì, anh bo di ra. Quái, rõ ràng nhà này có nguoi o mà. Anh lâm bâm. Anh di
qua khoang sân rông, dung lai bên chiêc bê can canh gôc mai vàng. Nhà nào cung có cái
bê can, hòn non bô và cây mai vàng y hêt nhau. Anh nhìn kÿ trên mát dât. Có nhiêu vêt
máu nôi nhau chay dài ra môt góc vuon noi phía bui tre. Anh gio môt cánh tay lên rung
nhe môt cành mai. Anh nhìn vào ngôi nhà môt lúc, rôi anh tho nhe bo di ra, lai dua lung
vào côt tru dâu công hom súng dung gác.
Môt lát sau, trong nhà có tiêng chân nhe di ra cua. Bên trong cán nhà còn tôi mo. Bóng
môt nguoi dàn ông thân trong dò tung buoc môt. Anh ta tiên dên noi cái sâp gô. Môt xác
nguoi dang nám dáp chiêu o dó. Anh gio chiêu lên goi nho:
“Ông nôi, ông nôi.”
Môt nguoi dàn bà nua di ra dung sau lung nguoi dàn ông. Nguoi dàn ông dua tay vuôt
mát ông già dang mo trung trung, rôi nói voi nguoi dàn bà:
“Ông di rôi.”
Nguoi dàn bà buoc lùi môt buoc rôi òa khóc. Nhung rôi chot nho ra, bà dua tay tu bit kín
miêng mình lai, hai mát bà ta cung mo trung trung nhìn nguoi dàn ông, ve hôt hoang mê
sang. Nguoi dàn ông dua tay lên quêt nuoc mát rôi cung bit chát miêng mình lai. Ca hai
di vào cán phòng nho phía trong. Có tiêng thì thâm trong bóng tôi nhat mo, nhiêu dâu
nguoi nám ngôi lôm chôm:
“Ráng con, ngoài yên chua?”
“Suyt. Hoi do ho, không nghe nó vua gõ cua dó ráng!”
“Con, ôn con ra ráng rôi?”
Nguoi dàn ông kéo nguoi dàn bà ngôi xuông:
“Mình ngôi xuông di, dung có dung nua.”
Nguoi dàn ông cung ngôi xuông canh vo. Giong anh ta nghen ngào:
“Ma, ông di rôi.”
Nhiêu tiêng khóc muôn bât ra rôi guong lai kip. Tiêng thút thít cua nguoi lon rôi tre con
tâm tuc. Nguoi dàn ông lai dung dây:
“Thôi dung khóc. Ho nghe ho vô chu. Ma, ma dung có khóc.”
Nhung nói xong nguoi dàn ông cung nâc lên môt tiêng nho. Anh ta di ra ngoài nhà, anh
dòm qua khe cua. Môt tôp dàn ông dàn bà dang di vào trong sân. Anh ta nhè nhe tro di
vô. Cán nhà hoàn toàn im láng.
Tiêng gõ cua nôi lên ban dâu còn thua, rôi tro nên câp bách. Có giong dàn ông nguoi
miêt ngoài cât lên:
“Mo cua, mo cua, quân giai phóng dên.”
Bên trong cán phòng nho, nguoi dàn bà câm chát lây tay nguoi dàn ông. Bàn tay cua
nguoi me bit chát miêng dua cháu, so nó la khóc. Tiêng dâp cua bên ngoài manh hon:
“Mo cua. Mo cua không chúng tôi bán.”
Có tiêng nguoi dàn ông tre tuôi:
“Hôi nãy tôi gõ mãi mà không có ai. Chác ho chay hêt rôi.”
“Vô lý, dêm mà chay di dâu. Chua ai chay khoi nhà hêt.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
35
Rôi môt giong khác dõng dac:
“Tôi dêm tu môt toi ba mà không mo cua là tôi bán. Có ai trong nhà không? Môt…”
Nguoi dàn bà xô nguoi dàn ông ra cua, chi lây bây thê nào mà gây môt tiêng dông nho.
Bên ngoài có tiêng cuoi gán rôi tiêng hô tiêp:
“Hai.”
Nguoi dàn ông dã ra toi cua, anh gio hai tay lên khoi dâu:
“Da lay các ông, lay các ông tui mo, da dê tui mo…”
“À, biêt ngay mà. Mo cua.”
Nguoi dàn ông lây bây môt lúc moi mo duoc cánh cua. Toán nguoi ùa vào nhà. Ho có
khoang chung muoi nguoi, ke vác súng truong nguoi xách bi rêt. Nguoi dàn ông lon tuôi
nhât, có dôi mát thât to nhung ve mát xanh xao, nhìn môt luot kháp nhà:
“Các dông chí canh gác cua ngõ.”
Vài nguoi di vào các phía cua sô. Nguoi dàn ông chu nhà mát tái xanh tay chân run câm
câp nói không ra tiêng:
“Lay các ông chúng tôi là nguoi luong thiên.”
“Hu, tai sao goi cua hoài không mo ha. Mo duong cho nguy chay phai không?”
“Lay các ông, con so quá.”
“Không có các ông nào o dây hêt. Chúng tôi là quân giai phóng.”
“Da.”
“Có bao nhiêu nguoi trong nhà goi ra hêt di. Mau.”
Rôi ông quay di:
“Các dông chí. Mo cua sô ra.”
Ánh sáng lùa vào cán phòng, soi rõ khuôn mát cua ông già nám trên sâp gu. Chiêc chiêu
dã duoc mo ra tu truoc, tâm chán dáp trên nguoi ông loang dây máu, dã sêt khô. Nguoi
dàn ông lon tuôi buoc toi môt buoc nhìn vào mát nguoi chêt, rôi la ô lên môt tiêng:
“Ông chêt rôi ha!”
“Da.”
“Bi tu bao gio?”
“Da thua ông… ông giai phóng, da bi tu lúc môt gio sáng, máu ra nhiêu quá.”
“Các dông chí cho dem xác ra ngoài vuon giùm di.”
Mây nguoi dàn ông dinh xúm toi. Nguoi dàn bà run lâp câp:
“Lay các ông, da lay các ông giai phóng, da dê chúng con xin duoc chôn cât.”
“Dê dó.”
Mây nguoi dang di dên tâm sâp gu dung lai. Nguoi dàn ông lu mát vào phòng trong:
“Goi hêt ca nhà ra dây. Di ra hêt. Ai còn o trong chúng tôi bán.”
Mây dua tre con ra truoc rôi môt nguoi dàn bà dung tuôi, mây cô con gái, môt chi dàn bà
bê dua con nho. Mát nguoi nào nguoi dó tái xanh. Nguoi dàn ông lon tuôi nat:
“Dung ca vào môt góc nhà.”
Ca nhà líu ríu dung vê phía sâp gu, bên canh xác chêt cua ông già. Có tiêng dông nho
phía trong. Nguoi dàn ông lon tuôi láng tai nghe. Môt nu cán bô dom toi môt buoc, chia
súng vào cán phòng nho:
“Ai trong dó xin moi ra.”
Bên trong vân im nhu to. Nhung nguoi dàn ông lon tuôi dã lu mát ra hiêu.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
36
Hai ba nguoi khác buoc toi. Cánh cua phía bên buông trong bông bât mo sáng. Môt bóng
nguoi lao ra ngoài. Môt tiêng chóc khô, lanh, vang lên. Có tiêng kêu o bên ngoài cua sô
và tiêng rú cua mây nguoi dàn bà. Nguoi dàn ông dung tuôi lai cuoi gán:
“Coi luc soát kÿ nhà này.”
“Tuân lênh.”
Moi nguoi chia nhau di luc soát, nguoi dàn bà già và thiêu phu bông con ôm mát khóc
nuc no. Mây cô gái mát tái xanh, cát không còn hôt máu. Nguoi dàn ông ôm chát môt
dua nho dang du lên nguoi ông. Dám nguoi luc soát môt hôi tro ra, môt nguoi nói:
“Không có gì nua ca.”
Nguoi dàn ông dung tuôi hât hàm:
“Ra coi tên dó chêt chua!”
“Da, dã xem, chêt rôi.”
Nhiêu tiêng khóc cùng bât lên môt lúc. Mây cô nu cán bô xúm lai, ve hung háng lúc dâu
biên mât. Môt cô làm thân voi thiêu phu:
“Chi dung buôn, dung so. Chúng tôi chi xu nhung nguoi có tôi, còn nhung nguoi dân thì
chúng tôi có bôn phân phai bao vê.”
Thiêu phu chùi nuoc mát:
“Nó là em tui mà. Nó có tôi tình chi mô.”
“Tai anh ây bo chay. Trong hoàn canh chúng tôi, chúng tôi phai tu vê.”
Nguoi dàn ông dung tuôi nhìn môt luot nhung khuôn mát dang run rây, tái xanh. Giong
hán châm châm, dêu dêu:
“Me và chi dung so. Chúng tôi dên dây là dê giai phóng cho dông bào…”
Nguoi thiêu phu dang khóc bông nín bát, ngo ngác. Mây dua con gái nép sát vào nhau.
Có tiêng chân nguoi chay tu ngoài công vào. Hai giai phóng quân khác di vào. Ho có
quàng khán xanh o cô, nguoi dàn ông dung tuôi hoi:
“Có chuyên gì vây?”
Môt nguoi nói nho nho vào tai nguoi dàn ông lon tuôi. Hán gât gât dâu, quay lai nói voi
các nu cán bô và mây nguoi giai phóng:
“Các dông chí o lai dây. Còn tôi voi dông chí Thu di lên xóm Chùa.”
Tiêng chân di ra công. Môt nu cán bô gio tay:
“Các dông chí, chúng ta o lai dây, sua soan com nuoc rôi phu ban tai thuong, tiêp vân.”
“Dông chí Xuân nói phai. Lát nua chác có tiêp vân toi.”
Nguoi nu cán bô mang tên Xuân mim cuoi, vô vai thiêu phu thân mât nói:
“Bây gio dê tôi nho các dông chí phu voi ông nhà lo chôn hai xác chêt. Thua chi, dây
là…”
Xuân chi vào xác chêt ông già. Nguoi me vôi vã tra loi thay con dâu:
“Da thua cô, dây là ông nôi cua tui nó.”
Nguoi nu cán bô xua tay:
“Chêt, me giai phóng, con xin me dung goi con là cô. Con xin duoc làm con me nhu các
chi các anh o dây.”
Cô nói xong quay lai dông ban:
“Bây gio nho dông chí Tiên, dông chí Bình lo chôn giùm hai xác nguoi, cu và anh dang o
ngoài vuon.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
37
Rôi dôi khuôn mát buôn râu, nguoi nu cán bô tên Xuân quay lai phía gia chu:
“Thât dáng tiêc, truong hop ngoài ý muôn, xin chia buôn voi me và các anh các chi.”
Nguoi dàn ông quay mát di giâu hai giot lê dang lán xuông. Xác chêt cua ông già và
nguoi thanh niên duoc bó trong hai chiêc chiêu rôi dem vùi nông o góc vuon. Môt lát
sau, mây cô nu cán bô làm thân voi mây cô gái, các nguoi lính giai phóng thì chia nhau
gác góc vuon và lo di liên lac, Xuân nói voi nguoi dàn bà già:
“Thua me, nhà ta còn gao không?”
Bà già thât thà:
“Gao còn hai bao. Têt mà cô. Còn ca bánh tét và mut nua cô.”
“Ay, xin me dung goi con báng cô nua. Me goi con là con nhu goi các anh các chi dây.”
Cô lai cuoi, nói tiêp:
“Có lë vài ba bua nua bô dôi moi tiêp luong thuc toi. Me cho chúng con vay hai ta gao.
Vài ba hôm lây xong thành phô Huê, Bác Hô vào thám, con së thua truong hop cua me.
Bây gio xin me ký vào cuôn sô vàng cua Bác Hô.”
Cô quay lai goi:
“Dông chí Nu dâu, dem sô ra dây.”
Nguoi nu cán bô tên Nu là môt cô gái mâp map, nhung nuoc da vân tái xanh, cô ta nhanh
nhâu rút trong áo ra môt cuôn tâp, chìa toi bên bà già:
“Thua me dây, xin me ký.”
Nguoi dàn bà già run run:
“Da tui có biêt chu chi mô mà ký.”
Cô gái lai cuoi, hoi mây cô gái Huê dang dung dôn voi nhau môt góc.
“Thôi các chi biên tên rôi ký giùm. À mà dê tôi biên tên cho cung duoc…”
“Da thua me, me tên chi. Da xong rôi. Xin chi ký.”
Cô gái nho run run viêt môt chu ký nguêch ngoac lên trang giây. Nu dua cuôn sô cho
Xuân. Nguoi dàn bà láng lë chùi nuoc mát. Mây cô gái vân dung dôn môt góc, nám chát
tay nhau, trong lúc cô nu cán bô tên Xuân cuoi:
“Trua nay chúng ta án mung chiên tháng.”
Nhung manh mát troi võ vun dang dân dân tu lai, vân dât do lân khuât bên trên bâu troi
dây mây mù và gió lanh.
Nhung dôm máu cùng suong vuong trên co dã khô dê lai nhung vêt tím bâm. Trong
nhung khu vuon nhiêu dâu dât moi. Tât ca nhung nguoi bi thuong dêu duoc khiêng lên
môt ngôi chùa và các nu cuu thuong dang trô tài báng bó. Ve vui tuoi buôi sáng biên mât
trên khuôn mát ho; nhung dông chí giai phóng di di lai lai gác các dâu duong hoác chia
nhau tràn vào các nhà dân.
Noi ngã ba, trong môt quán nho bo trông, mây nguoi dàn ông bi thuong nhe dang ngôi ro
rit vêt thuong. Anh lính tre tên Thu dang bông súng dung gác o góc duong. Canh dám co
anh ngôi, môt vung máu cua ai dã khô, mây con ruôi xanh bay vât vo, thinh thoang vài
con chon von truoc mui anh, muôn bám vào mát anh, anh dua tay xua voi dáng diêu hêt
suc lo dãng.
Môt vài nhà, cua mo toang, nguoi ta thây các anh giai phóng, các cô cán bô di vào. Thinh
thoang có môt vài dua nho chay ra sân, tuc thì có môt nguoi lon chay ra bê bông dua bé
lên hôt hoang chay vào nhà, mât hút. Không khí hoàn toàn yên tinh. Vua moi dêm qua,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
38
tiêng súng xé màn troi, rung dô nhà cua, bây gio tât ca su ôn ào dó dã lân mât cùng bóng
dêm, dê lai môt mát troi võ voi nhung kinh hoàng còn bám chát trên mát dât dây máu,
trên nhung cành cây gãy dô, trên nhung ngon lá xanh rung dây vuon.
Tât ca moi nhà, moi nguoi dêu ngôi chum vào môt dám. Ho e dè nhìn nhung anh lính
miên Bác mà ho duoc phép goi là quân giai phóng, di lui di toi, nét mát dôi khi phân khoi
dôi khi nghiêm nghi bí ân. Ho không dám tra loi môt câu hoi nào cua dám nguoi la mát.
Dân trong xóm cung ngac nhiên không ít khi thây vài nguoi láng giêng moi hôm qua còn
chúc têt nhau, sáng nay dã thây ho câm súng trong tay, cung quân khán xanh khán do noi
cô và nhìn ho báng ánh mát de doa, kiêu ngao. Nhung nguoi này công khai di thám hàng
xóm. Môt ông tho lò rèn moi tôi qua say ruou lè nhè chui nhau voi mây cô gánh nuoc
ngoài giêng, nay cung xách súng di thám tung nhà. Gáp ai anh cung no nu cuoi thât tuoi,
huênh hoang nói:
“Dông bào yên chí di, bà con yên chí di. Vài ba hôm nua cu Hô vô, tha hô mà liên hoan.”
“Bác không biêt dó cho. Tui theo quân giai phóng lâu rôi. Tui nám vùng mà.”
Moi nguoi nhìn anh ta voi khuôn mát xanh lè. Ai cung so, thuong ngày anh chi là tho rèn
hiên lành, chiêu chiêu say ruou hay nói bây, gây gô voi tre con, voi các cô o di gánh
nuoc. Nhung biêt dâu anh không chuôc oán mua hon voi nhiêu nguoi trong xóm. Mây
dua con trai con cua môt bà bán thit heo o cho cung nô nuc xách súng theo giai phóng.
Môt ông già án mày thuong ngày ngôi truoc mây quán nuoc, hôm nay mát mày cung
rang rõ hán, ông ta di kháp các nhà tuyên truyên âm i:
“Quân giai phóng toi rôi nghe, rôi dây mình suong lám. Tui nói thiêt cho ai làm cái chi o
dây mà tui không biêt.”
Câu nói nhu môt loi de doa, nguoi ta dua mát nhìn nhau, ve lo láng buôn râu không thê
nào che dâu duoc nua.
Dên khoang trua thì quân giai phóng dên thúc moi nguoi ra hêt o ngoài sân. Ho kêu goi
nhung thanh niên di tai dan, nhung thanh nu di tai thuong. Muoi lám tuôi tro lên là phai
di hêt, chi các bà me mà ho goi là me giai phóng, các san phu, các bà mang thai mà ho
goi là chi giai phóng, thì o nhà giúp dõ các anh giai phóng com nuoc. Môt sô nguoi bi
thuong chiu không nôi dau don dã trút hoi tho. Nhung quân giai phóng không dem chôn
trong vuon nua, ho cho di theo voi doàn bi thuong lên miêt trên. Dó là nhung con duong
dân lên Tây Thiên, lên dòng Thiên An, lên các láng tâm. Giua trua, nhung ngôi nhà buôn
te im láng cung có hoi khói, dâu hiêu cua buôi com.
Nhiêu tiêng khóc bât lên tham thiêt. Trong nhiêu ngôi nhà cung có nhiêu nguoi dân chêt
vì vêt thuong không du thuôc thang báng bó. Nguoi lính tre tuôi dang gác o ngã ba láng
tai nghe rôi châm môt diêu thuôc hút. Mây nguoi trong quán hoi vong ra:
“Ai khóc o dâu vây?”
“Trong mây nhà kia kìa.”
“Chác có nguoi chêt!”
“Dân mà, quân mình cho di hêt rôi.”
Anh ta lai nhìn vào môt ngôi nhà nám khuât trong môt vuon cây, hoi:
“Biêt dây là gì không?”
“Nhà tho cu Phan dó.”
“Môt vi anh hùng, môt nguoi cách mang ha?”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
39
“U.”
Nguoi trong quán hoi tiêp:
“Lây xong mây dôn chua?”
“Chua có tin gì hêt.”
Nguoi lính tre lai im láng. Tiêng khóc trong nhiêu cán nhà nôi lên, anh ta châm môt diêu
thuôc nua rôi cau mày. Anh ngâp ngung rôi manh dan di vào môt nhà gân nhât.
Dó là môt ngôi nhà tranh nám ngay mát duong gân ngã ba noi anh lính dung gác. Anh
ghé cua nhìn vào, bên trong ngôi nhà, giua bô ván gô, môt xác chêt nám ngua, ca môt gia
dình bu quanh kêu khóc. Môt bà già, môt nguoi dàn bà bê dua con và hai dua tre dang
xúm quanh xác chêt: Con oi là con oi, anh oi là anh oi. Ba oi là ba, ba oi. Tiêng nguoi
me, nguoi vo, tiêng nhung dua con tho làm não ruôt nguoi nghe. Anh lính Bác Viêt tân
ngân dua tay dâp nhe cua.
Cánh cua không dóng, anh chi moi dua tay gõ dã tu dông dây ra. Luôn dà anh di tháng
vào nhà. Hai nguoi dàn bà hôt hoang nhìn ra, mây dua tre con nín khóc. Anh di toi gân
nhìn xác chêt, không phai môt mà là hai xác chêt. Phía trong xác cua nguoi dàn ông còn
xác môt dua tre khoang lên ba, mát mày tím bâm và còn dính dây máu. Nguoi dàn bà già
chen toi truoc mát anh nhu che cho cho mây xác chêt, dôi mát bà nhìn nguoi lính giai
phóng voi ve van nài câu khân:
“Ông oi, chêt hêt rôi, không còn ai nua mà bát di.”
Bà chi vào nguoi dàn bà dang bê dua nho:
“Con nó môt nách ba dua con dai, ông tha cho me con tui…”
Nguoi dàn bà già nói xong bât khóc, cô con dâu và mây dua nho lai khóc theo. Nguoi
lính nhìn quanh gian nhà, dô dac thât nghèo nàn, o giua nhà kê bô ngua gõ, bên chái trên
là bô bàn ghê, dáng sau bô bàn ghê là môt bàn tho nho, phía bên trái kê chiêc giuong tre.
Trên bàn tho còn nguyên mây dòn bánh tét, mây dia mut bánh. Trên chiêc bàn gô phu
manh vai ny lông hoa hòe còn chiêc bình bông cám môt cành mai vàng. Mây cái tách,
mây cái ly úp trên môt cái khay báng nhôm. Anh diu giong hoi bà già:
“Nhà này cua me?”
“Da, còn dây là con cháu tui.”
Bà chi ca nguoi chêt lân nguoi sông. Nguoi lính Bác Viêt mo cái khán quàng cô cua
mình dáp lên mát nguoi dàn ông, rôi rút khán mùi xoa lau bot máu dính dác trên mát dua
bé. Anh kéo cái chán dáp kín mát mày tháng nho. Vua lúc dó có tiêng dông duoi bêp,
tiêng dâp cua rôi môt khuôn mát dàn bà dâu rôi bù ló lên:
“Bà Bông oi, có chút dâu mô cho tui môt chút. Có chút thuôc do cho tui môt chút. Nó sáp
chêt rôi bà Bông oi.”
Nguoi dàn bà lât dât di lên nhà, thây hai xác chêt nám sõng suot trên ván gô, bà ta lùi lai:
“Oi troi oi, mân ráng ri nì. Mân ráng ri nì troi.”
Bà dua mát nhìn kháp mát moi nguoi, dên khi cham phai anh lính giai phóng. Bà dua tay
lên miêng, khuôn mát dã tái xanh bây gio xám ngoét.
Bà già xô vai chi dàn bà:
“Chi Trùm di vê di. Dung có chay qua chay lai nua.”
Nguoi dàn bà tên Trùm run lây bây:
“Bà Bông làm on làm phuoc cho tui xin chút thuôc rit vêt thuong cho con Bê, máu ra
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
40
nhiêu quá, nó xiu rôi.”
“Con Bê há? Nó bi thuong?”
“Nó bi thuong hôi gân sáng. Troi dât quy thân ôi, khô cho gia dình tui, hôi truoc toi chu
án o có ráng mô mà troi bát tan tành nhu ri rua troi.”
Rôi nhìn hai xác chêt, bà guong lai:
“Troi dât hõi, còn tháng Tanh voi tháng cu em ráng mà ra thân thê ri nì troi!”
Nghe tiêng than cua nguoi hàng xóm, nguoi vo bât khóc nâc lên, bà già bê lây dua cháu
trên tay con dâu, cung mêu máo:
“Thôi con oi, di ra mà nâu chén com, dát bát nhang lên cho tui nó, ráng mà khô ri troi,
nhang tàn khói lanh…”
“Ai bán ai giêt nó dó?”
“Biêt mô mà lân, chi Trùm oi, chi biêt là con mình, cháu mình chêt.”
Chi Trùm nhìn nguoi lính giai phóng và chot nho là mình vua nói môt câu ho có thê nguy
hiêm, chi nín thinh. Nhung nguoi lính vân lo dãng nhìn vê phía bàn tho. Nhung chân
nhang dã tàn, hai ngon nên cháy gân lui duoc thôi tát tu lúc nào. Môt lát, thây nguoi dàn
bà lât dât di xuông bêp, anh nói theo:
“Có ai bi thuong dem qua bên chùa, quân cuu thuong báng bó cho.”
“Có, tui dã dem qua rôi, ho nói thuôc chua du cho quân giai phóng.”
Chi dàn bà dã khuât sau bêp. Tiêng chân di vòng ra phía hem… Nguoi lính giai phóng
nhìn xác chêt môt lân nua rôi nói voi bà già:
“Thôi me, me dung khóc nua, phai có nguoi hy sinh cho chúng ta chiên tháng.”
Nguoi dàn bà già không hiêu. Nguoi vo dua tay quêt nuoc mát:
“Troi oi là troi, ma con tui biêt sông voi ai ri nì troi.”
Có tiêng súng nô, chi môt tiêng môt rôi nín hán. Anh lính giai phóng chay ra ngã ba nhìn
ngo ngác. Môt anh lính giai phóng dang gác truoc môt cua nhà cách chung muoi thuoc
gio tay chi vào môt bui cây bên duong. Nguoi lính tre nhìn theo môt thanh niên dang cô
bò ra mát duong, anh ta dã trúng dan, máu lêt tung vêt dài trên mát dât. Nguoi lính tre
chay lai. Bàn tay nguoi thanh niên dua ra muôn duoc nâng dõ nhung anh cung không còn
du suc nua, cánh tay roi bich xuông dât, miêng anh mâp máy môt hai câu gì dó rôi anh
nám lât ngua, bât dông. Nguoi lính giai phóng dung sung lai. Tiêng nguoi ban dáng xa
hoi:
“Chêt rôi ha?”
Nguoi lính tre gât dâu. Anh ta dua tay lên cô nhu muôn so vào chiêc khán, anh ta dung
vào cô áo và câm chát lai. Phía dáng sau lung có hai chi nu cán bô di toi, thây anh dang
dung nhu troi trông, ho cuoi phá ra:
“Dông chí Thu làm gì dung dó. Chô anh dung gác dáng ngã ba kia mà. Thôi ráng gác di,
có lë tôi nay bô dôi mình rút lên phía núi.”
Môt cô nhìn xác chêt:
“Sao vây? Ai bán dó? Dông chí ha?”
“Không.”
Nguoi ban dung dáng kia la lon:
“Nó muôn chay trôn, thây nó lui cui sau bui cây, tôi nô súng dó.”
Môt cô nhìn xác chêt, cuoi khinh bi:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
41
“Thu này béo tôt du, án bo sua cua Mÿ dây mà.”
Nguoi lính tre dua hai bàn tay cua anh ra nhìn, anh di tro lai chô gác cua mình. Trong
môt cán nhà khác lai có tiêng kêu khóc:
“Cuu tôi voi, bo làng nuoc oi, con tui, con tui…”
Chác lai có môt nguoi nua vua moi chêt. Mây cái dâu thò ra:
“Dáng nhà dó có chuyên gì vây?”
“Nguoi chêt.”
“Mây nguoi?’
Anh dua hai ngón tay làm dâu, rôi chot nho ra, anh lât dât dua thêm môt ngón nua. Trong
quán có tiêng nói lon:
“Vào dây án bánh chung. Bánh chung Huê dây. Dông chí nào ra thay dùm dông chí
Thu.”
Anh lính tre lác dâu nói:
“Thôi khoi.”
Có tiêng chân chay, phía xác chêt dang nám tênh hênh bên duong có hai ba nguoi chay
toi, toàn dàn bà và con nít:
“Con ôi là con ôi, di ra mân chi cho ho bán chêt con ôi.” Giong nguoi me kêu la tham
thiêt. Anh lính giai phóng di toi hoi:
“Con bà?”
“Da, con tui.”
“Tai sao không o nhà mà di ra duong làm gì gio này?”
“Con em gái nó bi thuong, nó di kiêm dot lá chuôi vê rit.”
“Thê à!”
Nguoi lính di vê chô. Mây nguoi dàn bà, mây dua con nít xúm lai ôm xác nguoi thanh
niên di khuât vào môt ngõ nho. Nguoi ban dung gác dáng kia buoc lai gân phía anh lính
tên Thu:
“Dông chí cân phai dê cao canh giác. Câp trên ra lênh không duoc lân la nói chuyên bua
bãi, tui nó dêu là tay sai Mÿ nguy hêt.”
Ca hai nguoi dêu tro lai vi trí cu. Phía duoi câu, môt doàn nguoi di lên, ho dang tai
thuong. Mây cô gái Huê còn nho mát mui xanh lè dáng sau là mây anh giai phóng và
mây cô nu cán bô. Ho di thât nhanh, mát lâm ly. Các cô gái Huê hiên rõ ve so hãi và mêt
du, nhung nguoi nám trên báng ca máu me dây mình. Anh lính tre di ra phía duong nhìn
tung khuôn mát nguoi bi thuong di qua. Dên nguoi cuôi cùng anh ta níu cáng lai:
“Mich.”
Nguoi thanh niên o trên báng ca báng vai tráng mo dôi mát lo do nhìn mát nguoi goi.
Nguoi lính tên Thu cúi xuông:
“Mày bi rôi.”
Nguoi bi thuong nhêch môi dau don:
“Chác tao không sông nôi. Thu có vê Bác duoc nho cho thây me tao biêt.”
Anh ra dâu cho ban tháo cái giây bac deo o cô, thêu thào:
“Nho dua cho de tôi. Thu.”
Thu vôi buông tay ban. Cô nu cán bô trong dôi cuu thuong dã lên tiêng goi hai cô gái
Huê y ach khiêng chiêc báng ca lât dât di lên. Nguoi bi thuong cô nhuong mát nhìn ban
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
42
và cô dua bàn tay lên vây mà không còn du suc nua.
Anh lính tên Thu sung so nhìn ban bi khiêng di xa dân. Tay anh còn câm chát soi dây
báng bac. Mich. Anh goi lon. Nhung chiêc báng ca dã khiêng di xa, còn lai môt tay, anh
dua tay dui mát mình mà nhu là vuôt mát cho ban. Phía duoi câu lai môt tôp khác di lên,
ho cung tai thuong. Anh vân câm chát soi dây bac trong tay, sung so nhìn tung chiêc
báng ca khiêng qua mát mình. Nhung anh không nhìn tung nguoi bi thuong nua.
Ngang qua mui súng cua anh, mây cô gái Huê càng buoc mau, nhu so vô tình môt viên
dan có thê bay ra ghim vào nguoi mình. Anh ta dê cho mui súng chúc xuông dât. Trong
môt cánh cua sô tu môt ngôi nhà phía ngã ba, nám trong môt khu dât rông và trong cây
côi, anh ta bát gáp môt dôi mát thâp thò nhìn. Anh không dám nhìn lai, so dôi mát dó së
biên di. Dó là dôi mát cua môt cô gái nho khoang muoi lám muoi sáu tuôi. Phía sau lung
cô gái có môt bàn tay chôp lây vai áo:
“Dung có nhìn mà.”
Môt nguoi dàn bà khoang ba muoi tuôi kéo tuôt cô gái vào, giong thì thâm:
“Dung có ngó. Tui nó vua bán chêt môt nguoi gân ngã ba a tê.”
Cô gái rut dâu… le luõi:
“Chi, có môt tên Viêt công dep trai ghê di chi. Nó gác o ngã ba dó tê.”
Nguoi dàn bà lôi tuôt cô em nho vào trong máng:
“Nói tào lao. Di vô.”
Cô gái nho di vào. Nguoi dàn bà bê xôc dua bé gái dang dung o cua buông, nói vong vào
trong:
“Mê, tu rang sáng toi chu cho nhiêu xác chêt, nhiêu nguoi bi thuong quá mê oi.”
Tiêng nguoi dàn bà già run run:
“Nho nho cái miêng, vô trong ni mà nói.”
Ca nhà xúm vào buông. Thiêu phu nói nho vào tai bà già:
“Chác ho sáp rút lên trên tê hêt rôi.”
“Tao cung mong rua.”
“Hôi hôm ho chêt nhiêu rua thê mê.”
“Chác sáng quân dôi mình dã lên rôi, chác ho chuân bi rút lui rôi dó hi?”
“Chác rua.”
“Ráng ôn mi chua thây lên?”
“Ket duoi dó rôi.”
Cô gái lai bo di ra ngoài. Bên trong nguoi dàn bà nói giong thiêt nho:
“Dung cho tháng Hoi nó xuông. Chút nua mê lây com vát lên cho nó án không nó xiu.”
“Khi hôi có mây tên di vô nhà, cu ngó lên trân, tao so bát chêt.”
Bên ngoài, noi cô gái nho nhìn ra, anh lính Bác Viêt còn dang dung nhìn theo mây cô nu
cán bô tâp xe dap, dây xe Honda. Các cô bím tóc, quân xán dên quá dâu gôi.
Cô gái nho nhìn hai cô dây theo môt cô ngôi trên xe tuy có hai nguoi giu hai bên mà
chiêc ghi dông vân queo qua queo lai.
Mây cô cuoi dùa thiêt vui nhung anh lính tre không cuoi. Mát anh lâm lâm lì lì nhìn
xuông con dôc dang có mây nguoi dàn bà chay ra duong kêu cuu:
“Cuu con tui voi, bo làng nuoc oi. Cuu chông tui cuu cha tui.”
Mây cô nu cán bô luot qua mát anh, cuoi cuoi nói nói:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
43
“Trong này nhiêu xe quá, tháng loi rôi mình có xe di.”
Môt cô nói lon:
“Dông chí Thu tích cuc quá hi!”
Cô ta nhai giong Huê rât khó nghe. Anh lính tre cau mày. Anh liêc vô trong cán nhà truoc
mát. Cô gái nho vôi thut dâu vào. Không hiêu buc tuc hay buôn bã chuyên gì, anh ta dua
súng lên nhám thân cây truoc mát nhu muôn bán. Không có tiêng dan nô. Mây cô nu cán
bô cuoi xòa, thoáng cái ho dã xuông toi lung chung dôc.
Môt con chó mình mây dính máu khô tu trong môt bui cây lêt ra, anh lính giai phóng
luom môt hòn dá ném manh. Còn chó còn du suc dê chay báng ba chân, nhung chi duoc
môt quãng, nó bò lêt rôi nám bep môt chô. Anh lính di toi gân dua súng lên dâu con vât
nhám bán, nhung cung không tiêng nô, con chó le luõi, miêng dây nuoc dãi, mát nguoc
nhìn nguoi dung truoc mát, ánh mát con vât làm nguoi lính vôi quay di, rôi tro vê chô cu.
Mây cô nu cán bô dã vòng tro lên, ngang qua mát anh, mây cô vân y ach dây và nguoi nu
cán bô ngôi trên xe trán dã lâm tâm mô hôi nhung khuôn mát lai hêt suc tuoi tán.
Chua bao gio thành phô Huê sông trong môt không khí dây chêt chóc, hoang mang nhu
thê. Tât ca nhung xác chêt cung nhu nhung cán binh bi thuong dêu dã duoc dua lên nga
núi. Nhung trong môi xóm, cu vài gio là có môt vài nguoi bi thuong không duoc dây du
thuôc men ngã ra chêt. Tu sáng toi chiêu, tiêng khóc bât lên tu nhà này toi nhà no. Tiêng
khóc nhu môt bênh dich truyên nhiêm rât nhanh. Bên canh nhung su chêt chóc dau buôn,
còn phai nhác toi cái bênh dich hân hoan cua các anh giai phóng. Buôi sáng ho còn e dè
voi nguoi dân, nhung toi trua toi chiêu, môt nôi lênh duoc truyên tai rât nhanh, ho thay
dôi thái dô thành nhung chiên si rât nhun nhán thuong dân sông hòa hop voi dân dê dàng.
Nhung bao gao tu trong các ngôi nhà cùng voi bánh tét bánh chung, mut bánh dây u
trong mây ngày têt duoc mang ra sân chât lên nhung chuyên xe vân tai dê cho lên miêt
trên, mà theo các anh giai phóng thì ho muon tam cho quân dôi giai phóng. Vài hôm nua,
khi ôn dinh xong thành phô, gao së re vô cùng, không có cát cô nhu Mÿ nguy mà bán môt
bao toi mây nghìn dông. Ho cung hô hào nhà ai có “co ba que” (co ba que là co VN màu
vàng có ba soc do) thì phai dem ra dôt di dê thay báng lá co giai phóng, co bác Hô.
Nhung ai còn gao, còn bánh thì phai dem ra trình voi quân giai phóng, ho làm nhung
cuôn sô ghi tài san cua dân dê vài hôm nua, khi cu Hô vào së dên on xung dáng. Ho cung
kêu goi nhung thanh niên dung lân trôn mà phai ra trình diên dê nhân lãnh su khoan
hông. Mây nhà hòm nên hy sinh giúp dông bào hoan nan lo chôn cât nhung nguoi dân bi
chêt, nhung tât ca nhung khu vuc dêu không duoc di. Trong môi vuon nhà dêu chôn mô
nguoi thân. Ho cung dê cao canh giác, dân chúng không duoc ra duong, không duoc tu
hop tru khi duoc giây cua quân giai phóng moi di hoc tâp. Suôt ngày nhung cô cán bô lân
la vào nhà này nhà no hoi thám tình canh cua dân, làm thân voi các bà, các cô, các anh
các chi. Nhung bà già moi nhìn ho nhu nhìn nhung vi hung thân, bây gio ho phong lên
làm me giai phóng, các thiêu phu duoc làm chi giai phóng. Nhung nguoi lon tuôi dêu tiêp
dón ho báng ánh mát nghi ngo, dê phòng nhung tre con thì có ve khoái lám. Chi moi tu
sáng toi chiêu, chúng dã tu xung quanh các cô nu cán bô, các anh bô dôi. Chúng vui thích
theo dõi các cuôc tâp xe dap cua các cô nu cán bô hoác chúng bu quanh các anh giai
phóng. Nhà nào cung có quân giai phóng toi thám hoi, ho nâu com hay án uông ngay
trong nhà. Các cô gái khoe manh duoc muon di nâu com cho bô dôi. Nhung thanh niên,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
44
nhung câu trai muoi bôn muoi lám duoc muon di tai súng dan, hoác duoc phát súng,
duoc chia toán dê giúp các anh bô dôi sáp tô chuc nhung buôi hoc tâp. Moi ngày dâu,
nhiêu thanh niên dàn ông trôn chui nhui trong xó buông, trên trân nhà. Nhung toi ngày
thu hai, nhiêu nguoi nghe các anh giai phóng kêu goi dã ra trình diên: Ai o nhà dó, chúng
tôi không bao gio dám dông toi môt nguoi dân, chúng tôi là ban dân mà. Dó là câu nói
thuôc lòng cua mây anh giai phóng. Mác dù các khu vuc dêu câm liên lac voi nhau, mây
nhà chung quanh chi duoc hoi han dám ba diêu mà có nhiêu tin dôn lám. Cháng han nhu
buôi trua ngày thu hai, nhiêu nguoi duoc tin là chiêc xe sang trong nhât cua cô vân Mÿ o
Huê bi trung dung, môt câp chi huy cua Viêt công dã lái di kháp thành phô. Môt tin khác
lai nói ráng nhiêu xe nhà binh do các anh giai phóng lái cho dây nhóc bánh chung bánh
tét và gao chay qua các nga duong. Các anh lính giai phóng vui ve hon, ho hoi han dân,
và khi có nguoi dàn bà nào nhác toi nhung tin dôn thì ho cuoi tin tuong:
“Quân giai phóng dã chiêm duoc Huê, bây gio cô giu dê vãn hôi trât tu, cho cho các tinh
dánh xong là hòa bình.”
Nhiêu nguoi ngo ngác vì su phát giác trên. Ho nghe ra dô nhung nhà nào có ra dô dêu bi
các anh giai phóng trung dung hêt. Ho tich thu và nói ráng, trong lúc này, dông bào chi
nên nghe loi cua quân giai phóng, có thê Mÿ nguy tung nhung tin sai lâm làm dân chúng
hoang mang. Nhiêu nguoi dâu duoc ra dô nhung không dám mo ra nghe nua. Nhung nhà
có nguoi thân chêt dã tìm ra duoc vai dê chít khán tang, môt vài nhà có mùi huong khói
bay ra truoc con mát nhìn hêt suc dung dung cua các cán bô giai phóng. Ho án uông tha
cua. Ngày têt gia dình nào cung du tru du thuc án. Nhung qua ngày thu hai thu ba hêt
thit, môt vài nhà lén làm thit heo thit gà, quân giai phóng len loi tìm kiêm duoc mua lai
cua dân báng môt giá re mat. Rôi ho tô chuc tâp hop vào ngày thu ba. Buôi sáng cho
thanh nu, buôi chiêu cho thanh niên. Dông thoi ho rút quân tâp trung vào môt vài noi,
tam roi nhà dân chúng, nhung lúc nào các cán bô cung len loi tung nhà lây co là di thám
hoi.
Buôi hoc dâu tiên duoc tô chuc trong môt ngôi chùa rông, hoác các truong hoc. Nguoi ta
không khoi ngac nhiên khi thây xóm này xuât hiên môt nguoi dai diên cho dân, rôi xóm
khác môt nguoi dai diên. Nhung nguoi này moi hôm qua là anh dap xích lô hay ông già
say ruou sông lây lât dâu xóm. Dân chúng cung không khoi ngac nhiên khi thây tiêng
cuoi vang o môt vài nguoi moi mây hôm truoc có ve lù dù nhât, bây gio tro thành nhung
nhân vât hêt suc kích dông, ho di lôi xóm hô hào, tuyên truyên cho quân giai phóng.
Ngay chiêu thu hai, mông ba têt, có môt vài vùng dã duoc chung kiên canh xu tôi. Môt
vài nhân vât trong xóm bi bát kêt tôi là theo quân Mÿ nguy. Ho bi dua vào môt truong
hoc, các thanh niên nam nu duoc nhóm lai. Nhung bô mát quen thuôc nám vùng là nguoi
du thâm quyên kê ra nhiêu tôi trang cua bi cáo nhât. Nhung ban án duoc kêt thúc vôi
vàng. Nhiêu ke bi dân di, rôi ngay buôi chiêu hôm dó nhiêu tin dôn có nguoi dã bi xu tu.
Moi nguoi chua tinh hôn boi môt dêm mông môt súng nô ghê hôn, môt buôi sáng mo mát
dây thây dây máu me xác chêt, thì dã bát dâu lo so vì nhung cuôc tìm bát xu án cua quân
giai phóng. Mác dù ngoài mát ho to ra rât tu tê voi dân chúng, nhung dông thoi nhung vu
bát bo, xu tôi dã bát dâu; truong hoc, noi cua tre tho, chùa chiên nhà tho, noi cua dao
giáo, bông tro thành noi hôi hop, noi tòa án nhân dân thành lâp.
Thinh thoang có vài tiêng súng le te hoác môt tràng. Moi nguoi nhu nhung con chim bi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
45
thuong vôi vàng nám xuông dât, ke chui tot duoi gâm bàn, gâm phan. Tre con cung dã
quen voi không khí cáng tháng so hãi, dã nhìn thây máu me chêt chóc, hê cu nghe thây
tiêng súng là không cân doi ai nhác nhu, cu chay tìm ôm chát nguoi lon, hoác sát mát
xuông nên dât. Nhung tiêng súng chi le te rôi im láng kéo dài, không có gì thêm ngoài
tiêng cuoi nói cua các anh giai phóng o ngoài duong ngoài tiêm.
Dêm dên, trong bâu không khí im láng dên ngôp tho, nguoi ta nghe tiêng cú rúc. Tiêng
cú rúc dây kháp thành phô. Nguoi ta hô nghi, giua bom dan, giua không khí sác mùi tu
khí hôi hám, lu cú dám mò vê làm náo loan ca thành phô dang tê liêt. Tiêng cú hay tiêng
nguoi làm mât hiêu rú trong dêm? Nguoi ta nín tho và cho doi, không biêt cho doi cái gì
së dên, nhung linh tính së còn nhiêu diêu xui xeo, tang thuong. Nhung nguoi chông bông
nhìn vo trìu mên hon, nhung bà me ôm con tho nhu so chúng sáp biên mât. Co cây, nhà
cua, nguoi, súc vât bông nhu cam thây môt su gân gui khó ta.
Nguoi ta không thê biêt thêm gì ngoài nhung tin tuc do các nu cán bô, nhung anh giai
phóng tuyên truyên. Trong nhung buôi hop, nhiêu cu già lên tuong trình vê nhung tin tuc.
Nhung cô gái di hop vê kê lai ráng môt ông già bán cháo lòng duoc bâu lên làm chu tich
buôi hoc tâp, mo dâu buôi hop, ông thuong lên nói vê tình hình chiên cuôc trong nuoc.
Dã dôt chu lai không quen nói, ông thuong goi trât tên các dài phát thanh và dùng sai
danh tu nhung cha ai dám sua dôi hoác cuoi. Ông bàn vê tin tuc chiên su và luôn luôn
mo dâu báng câu: Theo dài a, bê, xê thì quân giai phóng dã chiêm duoc Sài Gòn và các
thành phô, các tinh khác. Quân giai phóng hoàn toàn làm chu tình thê. Buôi hop nào ông
cung nhai di nhai lai câu dó. Các câu sinh viên bâm nhau. Các thiêu nu nhìn nhau ngân
ngo. Bình thuong cha mây khi duoc nghe môt câu choc cuoi dã nhu thê, nhung lúc này
cha ai còn dám cuoi duoc nua. Nhung buôi hop gân nhu bi bát buôc nhung ho vân ri tai
nhau, làm thê nào dê nhung thanh niên, dàn ông tránh mát bot, dung dê cho các anh cán
bô nhìn thây.
Dên chiêu ngày thu hai thì không khí hân hoan cua các dông chí giai phóng bot sôi nôi.
Sau khi môt ông tho may bi tình nghi là liên lac viên cua Mÿ nguy bi giêt, xác vât o môt
ngã ba, sau khi hai thanh niên trong môt cái hâm nho bi bán vì mang tôi trôn tránh quân
giai phóng, các nu cán bô dã rút hán vào nhung dia diêm duoc chi dinh sán, không lui toi
thám viêng thuong truc các nhà dân nua. Cho dên hôm dó tiêng súng le te bát dâu nô o
các miêt xa, vê huu ngan.
Các anh giai phóng nói voi nhau là xe táng cua Mÿ có lên thám thính miêt quôc lô, có thê
xay ra ác chiên. Nhung nguôn tin dó không chác chán gì, o môt vài vùng dã có các anh
giai phóng di rao:
“Các thanh niên, dàn ông lo chuân bi muoi lám ngày gao dê di du môt lop hoc vê duong
lôi cua quân giai phóng.”
Ho dào hâm, hô cá nhân, tai vu khí. Không khí cáng tháng hán lên. Ngoài duong, trong
vuon, o các dâu hem vang tiêng xeng cuôc cua các anh giai phóng dào hâm.
Thanh niên, dàn ông bát dâu tìm chô trôn. Tu các cánh cua sô hé mo, nhung khuôn mát
già tre ló ra nhìn nhung anh giai phóng dào hâm, mày mát lâm lì, không ai dám hoi thám
vui ve nhu mây gio qua nua.
Dên dêm thu ba thì ca thành phô bông bât dây vì hoa châu, vì dai bác. Các anh bô dôi,
các cô nu cán bô không còn thây o dâu nua, ho nhu bóng ma lân vào dêm tôi. Nguoi ta
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
46
chi nghe thây tiêng kêu khóc quen thuôc cua dêm mông môt tái hiên. Chua ai kip dào
hâm dê tránh bom, dêm hôm dó các miêt Tu Dàm, Thành Nôi, Gia Hôi, Kim Long là
nhung miêt án chiu dai bác náng nê nhât.
Buôi sáng hôm sau, nguoi ta vôi vã dào hâm. Hâm dào ngay trong sân, trong vuon, hoác
dào ngay trong nhà. Các anh giai phóng chi còn gác le te o các góc duong. Dân chúng
tràn ra duong, hoi thám nhà này nhà no. Có vài gia dình luc duc di tan cu, nhung các anh
giai phóng dung gác các nga duong ra hiêu không cho ai duoc di hêt. Nguoi ta dào hâm
vôi vàng, tât ca các cua sô, công sát dêu duoc dõ xuông dê làm hâm. Có nhà không du
vât liêu, ho ra trai môc, hoác chát tre.
Vài trai môc chi thoáng cái là không còn môt tâm ván. Hêt ván, nguoi ta bê ca hòm, náp
hòm vê dê chông dõ náp hâm báng dât. Có nhà dào duoc hâm rôi ca nhà xuông núp thây
chât chôi quá lai phá ra làm lai. Dên trua thì dai bác lai câu lên, dang án com có ke bo ca
com nuoc chui xuông hâm. Các anh giai phóng chui xuông hô cá nhân. Ho không o trong
nhà dân nua, nhung khi có tiêng súng, ho o dâu không biêt, tràn vào các vuon, các
duong, den kín các hô cá nhân.
Khi tiêng súng tam dung, canh dào hâm lai tái diên. Vài dám cãi nhau chui nhau vì tranh
nhau ván o trai môc hoác dât cát. Cuôc pháo kích bât thình lình làm môt sô dân chúng và
môt sô quân giai phóng chêt hay bi thuong. Ho lai vào tung nhà bát thanh niên thanh nu
di tai lên miêt núi. Nguoi ta nhôn nháo dôn dai voi nhau là ho dát bô chi huy trên dó. Vê
phía bên ta ngan, bô chi huy dát o phuong Gia Hôi. O vùng này hoat dông háng hon, mác
dù dai bác câu lên dêu, ho vân tô chuc nhung buôi hop, hoc tâp. Trong thành nôi, quân
giai phóng hoàn toàn chiêm hêt. Có nhung cán bô nám vùng, nhung thanh niên mât tích
tu lâu, bông thây xuât hiên. Ho deo báng, ho câm dâu, ho di lùng tung nhà hoi tôi. Vài
cuôc ruot bát, vài nguoi bi bán guc ngã giua duong, xác nguoi dê dó không ai dám dem
di chôn, có xác dã bát dâu có mùi, máu khô dong, sác mùi tanh và ruôi nháng bu dây,
trông hêt suc kinh khung.

Bát dâu nhung ngày Huê mo cua dia nguc.







CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
47

Chuong 4: Qua môt chuyên dò
Tôi góp nhát duoc nhiêu manh chuyên vun vát, môi nguoi kê môi khác nhau vê mây
ngày dâu tiên quân giai phóng dên Huê. Góp môt ít khi o nhà tho, môt ít khi vua moi toi
cung An Ðinh. Tuong dên cung An Ðinh thì doan duong gian nan dã bot môt nua, vì khi
vua dát chân toi dó, tôi dã nghe nhiêu nguoi kháo nhau:
"Có máy bay cua quân dôi mình rôi. Ho kêu goi dân chúng cô di chuyên vê huu ngan."
"Huu ngan là dây nì."
"Nghe nói bên mình cho máy bay lên thám thính bi chúng bán lên nhu mua, máy bay
phai bay cao tít."
"Mà thiêt chi có nghe trên máy bay nguoi ta kêu rua không?"
"Nghe cho. Bà con không thây dó ráng, nguoi ta chay rân rân vê phía huu ngan hêt nì.
Các vùng khác ket lám. Phía trên Phu Cam, Bên Ngu, Tu Ðàm, không ai vê duoc hêt."
"Qua câu Tràng Tiên duoc không?"
"Mô duoc, ho dóng dây o nhà dây thép mà."
Môi nguoi môi chuyên, tôi lo mo biêt duoc tình hình chung cua thành phô. Tôi nói voi
má tôi, chú tôi là mình o phía huu ngan chác yên rôi. Nhung khi tìm duoc chô ngôi, chua
kip dõ vát com mang tu nhà qua, thì súng lai nô, chúng tôi lot vào giua trân chiên. Trong
lúc tôi nám xuông chân bàn, dây hoi nguoi hoi chó và cho chêt. Tôi nghi là chác chán
chêt, cán nhà lâu së bi sâp, së chôn vùi chúng tôi trong dám gach vun, thì bông tiêng súng
im ro môt vài phút. Sông rôi. Môt tiêng nào kêu lon trong dâu tôi, dôi nguoc ra và mo
mát nhìn tung nguoi chung quanh. Ho ngôi rôt dây ngo ngác, bui cát còn bay mù mit, các
cua kính võ chua hêt rung. Nhìn lên chiêc sâp "ngài ngu" thây còn lai coi trâu báng dông
cham rông phuong và cái chán nhiêu màu. Ngài dã duoc cõng di rôi. Không biêt có sông
thoát duoc không! Chua kip nói voi ai môt loi nào thì môt tiêng B40 lao vút trên mái
ngói. Am, môt mang mái nhà sâp, bui bay mù, moi nguoi rut dâu, thu mình nho lai. Cánh
cua sô chi còn dính vài manh kính, sát nhon bông nhu bi va manh, rôi môt bóng nguoi
nhay vut vào. Vài tiêng la bât lên, vài tiêng ú o không ra loi. Ho tràn vào rôi. Vài nguoi
úp mát vào hai bàn tay. Tôi mo nhìn sung, không phai lính quôc gia hay quân giai phóng
mà là Thái. Mình nó dây máu. Nó nhon nhác nhìn tìm rôi lôi má tôi, lay chú tôi và ca nhà
dây:
"Chay, chay bác, chay chi."
Tôi kéo nó nám xuông, hét:
"Em, làm nguoi ta hêt hôn. Chay di mô, chêt hêt bây chu dó."
Thái dung tháng tôi ngôi dây. Lúc này tôi moi thây bên hông mình uot sung. Máu, máu
còn tuoi rói chay doc xuông duoi chân. Tôi bi thuong rôi. Bi thuong sao cháng thây dau
don gì hêt. Tôi quay vut lai:
"Má."
Má tôi mo mát nhìn tôi lo do. Tôi bât khóc chôm toi kéo má tôi:
"Má, má bi rôi."
Má tôi lác dâu. Thái bông lôi tuôt tôi chúi vào nguoi nó:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
48
"Dang ra, dang ra."
Tôi nép hán vào vai câu em. Lúc này tôi moi dinh thân nhìn kÿ con chó to lon moi dây
chui rúc bên hông tôi dã bi thuong náng. Có lë nó chêt rôi cung nên. Tôi không thây nó
nhúc nhích cuc cua gì nua, nhung noi vêt thuong máu vân còn ri ra chay. Thái nói nho
vào tai tôi:
"Chi nói bác chay gâp di, ho dang siêt vòng vây o ngoài. Không lua lúc này chay là chêt."
Không lua lúc này chay là chêt. Tiêng chêt nhu môt soi dây bán nguoc tôi toi cua sô, rôi
nhanh nhu cát, tôi lao dâu ra ngoài, mác cua sô cao thâp thê nào chua biêt. Tôi roi tot ra
ngoài cùng lúc cánh cua chính mo, Thái và Bé thây tôi chay cung hôt hoang chay theo.
Chúng không kip nhay qua cua sô mà húc vào cánh cua lon. Vài miêng kính còn dính lai
tiêp tuc roi loang xoang. Chú tôi, má tôi, vo Bé, Thu và mây dua nho cung hôt hoang
chay ra theo. Tôi nhìn quanh. Tuyêt nhiên không có môt bóng nguoi nào. Nhung rõ ràng
ho dang gom nhau, dang bán nhau. Lúc o trong cung An Ðinh, tôi nghe nhu tiêng súng
bán di tu phía cua, hay chính tu bên trong bán ra nua. Vây mà tôi không nhìn thây ai hêt.
Thây tôi ngo ngác, Thái lai kéo tay tôi chay. Hình nhu nhiêu nguoi khác cung vua theo
chúng tôi chay ra nua.
Bo sông chán truoc mát. Chúng tôi dã bo xa cung An Ðinh môt khoang dài.
Tiêng súng dáng sau lai nôi lên, du dôi, ác liêt hon. Nhung tiêng súng kéo dân toi phía
truoc dông, bên phía nhà tho. Chúng tôi xa dân noi nguy hiêm. Môt doàn nguoi tu phía
câu chay xuông. Thái hoi:
"Qua câu duoc không?"
Mây cái dâu cùng lúc lác môt luot. Tôi kêu lon:
"Ðung chay toi phía dó, ho dang dánh nhau."
Nhung doàn nguoi nhu không nghe, ho vân cám dâu chay. Mây dua tre con vâp ngã,
khóc ré lên rôi lai lôm côm ngôi dây chay tiêp. Vo Bé lúc này moi kêu lên:
"Bo hêt dô lai o trên no rôi."
Bé la lên:
"Bo hêt, chêt chua lo, lo ba cái dô..."
Vo Bé mêu máo:
"Còn mây vát com không mang di, chút nua cung chêt dói."
Lúc này tôi chay lúp xúp sau Thái. Tôi bông hoang kinh khi thây máu o cô nó dang chay
giòng xuông vai. Tôi kéo tay nó:
"Thái, em bi thuong rôi."
Nó vua chay vua tho:
"Ca cái mái ngói dô xuông dâu em. Nhu ri là nhe, không ráng mô chi."
Môt bên sông nua hiên ra, Thái reo lên:
"Có dò, có dò, mình qua sông duoc rôi."
Khúc sông o dây sao yên lành quá, cây sung bên bên sông vân xanh um, mát nuoc vân
láng lo và mây hòn dá dát trên bên vân sach së, nhán bóng. Tôi bàng hoàng nhu nhìn thây
môt canh nào o trong con mông hoác mát mình dã hoa lên rôi. Chúng tôi vua dung lai
bên thì dáng sau cung có vài nguoi khác chay dên. Thái hoi:
"Chay o mô toi?"
"O bên nhà tho."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
49
"O cung An Ðinh."
"Thây chi không?"
"Chác sâp hêt rôi, bán du lám."
Thu chay xuông bên. Mây con dò nhu bo hoang không nguoi o. Chúng tôi goi mãi moi
có môt chi dàn bà ló ra.
"Cái chi rua?"
"Cho chúng tui qua sông voi bà oi."
Nguoi dàn bà lác dâu:
"Không duoc mô. Ðang dánh nhau duoi no, ra giua sông lõ dan trúng mân ráng."
"Chi o dây cung trúng rua."
"Thà tui chêt môt mình. Tui còn môt mình mà."
Giong chi lanh nhu dông. Thái nán ni:
Chi làm phuoc cho tui tui qua bên no. Bên no có nhà quen không tui tui chêt hêt o dây."
"Ðông rua ráng mà cho nôi."
Má tôi nói khó:
"Chi làm phuoc cho mây chuyên. Thoi buôi giác giã o có duc dê lai cho con cái."
"Tui môt mình cho có ai mà dong phúc. Tui chua di mà o dây cho coi ông dôn tui có nôi
lên o khúc sông ni không."
Chúng tôi dã doán ra lo mo câu chuyên. Chác chông chi ta vua moi chêt, và chi ta dang
do diên do khùng. Chúng tôi lai nói khó. Chi dàn bà báng lòng cho mây chuyên. Qua
khoi khúc sông ngán có mây thuoc, Thái dua tiên và buôc chi dàn bà phai lây. Chi câm
tiên và tro mui qua dua nhung nguoi khác dang doi bên kia bên.
Tiêng súng o bên phía cung An Ðinh, bên phía dông có ve êm hon. Khi chúng tôi lên
duong cái thì không còn suc dê nghe ngóng nua. Khu này yên tinh quá. Chua môt nhà
nào bi hu hai gì hêt. Bé nói:
"Mình tìm nhà quen o dê rôi mai mình vê nhà. Chác khu mình gân quôc lô ho rút hêt rôi."
Thái cãi:
"Rút chi nôi. Ðung có lâm mà chêt."
"Xe Mÿ o quôc lô chay lên dôn An Cuu mà mi còn cãi nua..."
"Xe Mÿ lên là nghe tiêng súng rôi, không thây hay ráng."
Chúng tôi tiêp tuc chay. Tôi hoi Bé dây là miêt nào. Bo Huê lâu quá, tôi quên gân hêt
duong sá. Bé nói dây là duong lên Tân Láng, lên chút là có chùa.
Nghe dên chùa, má tôi mung rõ:
"Mình vô chùa xin o nho. Chác ho không dám phá chùa mô."
Thái nói:
"Nhà tho còn bán sâp huông gì chùa ho nê. Mà cu thu coi."
Tôi mêt la không di duoc nua. Lúc này tôi moi thây chân nhuc buôt. Tôi dã bo mât dép,
chân tôi lai bi môt manh kính cát, máu còn ri ra chay. Tôi ngôi bêt xuông dât:
"Con không di duoc nua."
Má tôi dô dành:
"Ráng chút nghe con, ráng di chút con. Gân toi rôi."
Nhung má tôi cung mêt quá. Lúc này nhìn lai má tôi, tôi thây bà vân còn xách cái xách áo
quân noi tay. Su so hãi dã làm má tôi quên cái xách tay náng nê. Thái vân ôm chiêc cáp
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
50
da cua tôi. Má tôi vua nói vua ngôi xuông bên canh tôi. Thu cung ngôi theo, mây dua nho
cung ngôi bêt xuông dât. Có mây nhà mo cua hé nhìn chúng tôi rôi vôi dóng cua lai. Tôi
không hy vong gì ho giúp chúng tôi lúc này. Thái và Bé quay lai, thây chúng tôi ngôi bêt
ca xuông dât và chú tôi nua muôn ngôi nua muôn di thì gio tay can:
"Thôi, dê tui con toi chùa coi ráng."
Nhung di duoc môt quãng, chúng quay lai. Lúc này chúng moi dê ý dên nhung doàn
nguoi chay loan, doàn này di toi truoc, doàn kia chay nguoc lai. Hoi ho thì ra phía nào
cung có dánh nhau hêt. Vo Bé dang ngôi bông dung rôt dây:
"Quên rôi, o xóm ni mình có chi U, mình vô tam rôi sai con Thu vê nhà coi ra ráng."
Tôi cung mong có chô ngôi nghi, uông môt ngum nuoc. Tu sáng dên gio tôi chua có
miêng com, chua uông duoc môt giot nuoc. Bé háng hái dân dâu. Chúng tôi di vào môt
xóm nho toàn nhà tranh. Bé gõ cua mãi moi thây nguoi ra mo cua: Chi U.
Bé kêu mung rõ:
"Tuong chi di tan cu rôi cho. Không can chi há?"
"Can chi. O dây mây bua ni có chi mô. Không ai di hêt."
"Không có mot chê câu toi ha?"
"Không, xóm trong bi rôi. Mà ngoài ni dào hâm hêt rôi. Can chi mà so."
Rôi chot nhân thây môt doàn nguoi dông dúc dung dàng sau lung Bé, nguoi dàn bà hoi:
"Bà con hêt há?"
"Da bác em nì chi. Chi em. Bác, dây là bà chi vo cua con."
"Vô, vô nhà hêt di, dung dung dây lôn xôn ho dòm ngó."
Ca doàn kéo vô nhà. Nhà nho, chât hep. Thái lót cái chán duoi nên dât dê nám dõ. Má
tôi, vo Bé moi sanh và mây dua nho duoc chu nhà nhuong cho cái giuong nho, nám sát
vào nhau, chi tro mình nhe là có thê rot xuông dât. Tôi, Thu và Thái phai nám duoi dât.
Troi bát dâu mua phùn, lanh cám da. Vua so, vua lanh lai thêm cái dói dày vò, tôi run lâp
câp. Nguoi chu nhà lây cho tôi môt bát com nguôi án voi xì dâu. Tôi án nhu chua có bua
cao luong mÿ vi nào ngon lành dên thê. Ãn xong thì troi dã chiêu. Thái hoi dò nguoi dàn
bà xem o dây có quân giai phóng không. Nguoi dàn bà cuoi tuoi tinh:
"Không ráng mô. Ho vê hoài, ho di ngoài duong kê ho. Ho tu tê lám mà."
"Ho có soát nhà không?"
"Mây bua dâu thôi. Mây hôm dâu ho nho mây con nho di tai dan, tai thuong. Bua ni hêt
rôi. Ho cung là nguoi cho chi mà so. Ho tu tê lám mà."
"Bà có nói chuyên voi ho không?"
"Nói hoài. Có ráng mô."
Nguoi dàn bà o voi môt bà già chông gân bay muoi tuôi và môt dua con trai út muoi bay
tuôi. Nguoi chông bo di thoi kháng chiên cu không thây tin tuc. Khi biêt ra diêu dó, tôi
không còn lây làm la vê cam tình cua bà ta dôi voi mây anh giai phóng nua.
Buôi tôi, chúng tôi không dám ngu trên nhà mà xuông ngu duoi hâm dào o truoc sân.
Chú tôi, Thái và Bé vào ngu o nhà tho cua môt dòng ho lon trong xóm. Nhà tho xây kiêu
xua, dá lon chác chán lám. Tôi, và nhung nguoi dàn bà khác cùng tre con xuông hêt duoi
hâm. Chiêc hâm nho quá mà phai chua toi hon muoi mang nguoi, chúng tôi không còn
chô dát lung.
Khoang gân muoi gio là dai bác tu Phú Bài bát dâu câu vào thành phô. Hoa châu soi sáng
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
51
ruc ca bâu troi. Tiêng máy bay gân rôi xa. Không khí báo hiêu môt cuôc dung dô lon. Ca
thành phô nhu dêu chìm trong diêm go sáp bi tàn diêt. Tôi ôm chát lây má tôi, dua dâu
vào vai bà mà ngu. Má tôi không ngot loi câu nguyên: Câu cho con tôi tai qua nan khoi.
Cho con tôi sông.
Tôi biêt má tôi dang lo cho tôi nhiêu nhât. Chông con tôi o Sài Gòn chác dang bân ruôt
bân gan vì tôi. Nhung tai sao tôi tin duoc chông tôi còn rôi rãi dê lo cho tôi. Tin tuc dôn
dãi ca Sài Gòn và các tinh dã mât. Vây chông con tôi dã luu lac toi noi nào rôi.
Tôi muôn nói: má oi, con so quá. Nhung tôi phai to ra can dam hon dê má tôi yên lòng
dôi chút. Tôi nói:
"Ðánh nhau lon chác sáp yên rôi."
Tiêng nói cua tôi thât nho nhung trong hâm kín moi nguoi dêu nghe hêt. Môt cô gái mâp
ú dang ngôi sát bên tôi lên tiêng:
"Ho dông lám chi."
Tiêng nguoi con trai bà chu nhà nói theo:
"Con ni nó di khiêng xác dó chi, chêt bât loan."
Tôi hoi:
"Khiêng di mô."
"Khiêng lên tân trên núi. Ho chêt nhiêu lám dêm không hêt."
"Chi khiêng nhu vây mà không so à?"
"So bát chêt. Vua khiêng vua run. Troi lai lanh nua, hai dâu gôi mình nhu muôn sum
luôn. Gom bát chêt. Xác nào cung dính dây máu. Còn nguoi bi thuong thì chât lên xe nhu
sáp cá rua, nguoi ni chông lên nguoi no, không biêt mân ráng mà sông cho duoc."
"Toàn là quân giai phóng hêt?"
"Cho ráng. Ho cho ai vô dó nua."
"Khiêng xong ho cho vê?"
"Ho còn bát di khiêng dan cho, mà tui trôn. Túi ni chác trong ho cung vê bát di nua. Tui
trôn ra dây ngu nho. Trong dó có mot chê câu toi rôi dó."
Tôi không hoi nua, nhung cô gái có dà, cu nói tiêp:
"Noi vuon canh nhà tui ho chôn nguoi dê so quá, lòi mây cái chân."
"Nói dóc di, bà nôi."
Nghe câu bé con bà chu nhà nói móc, cô gái nôi sùng:
"Ðô con trai chui duoi hâm ca ngày ca dêm biêt chi. Ra ngoài mà coi thu. Sau chùa tê, ho
chôn lòi tay lòi chân coi dê so bát chêt. Nì, mi biêt tháng Tu hot tóc không?"
"Biêt."
"Ò. Hán bi bát ra ngoài vuon dào hô chôn xác chêt, mà chôn sau vuon hán moi ghê cho.
Hán trôn di duoc rôi."
"Tao ghét tháng dó lám, cho ho bát luôn."
"Mày án nói doang hâu chi rua. Ráng mà ghét nguoi ta?"
Có tiêng nguoi dàn bà tên là chi U gát khë. Môt trái hoa châu roi thât gân và lung lo ha
xuông. Ánh sáng soi rõ ca vào miêng hâm. Tôi nhìn ra duoc mát cô gái. Má tôi kéo manh
chiêu rách che bot miêng hâm lai. Ðêm hôm dó chúng tôi ngôi suôt dêm. Ðai bác bán ình
ình vào các miêt, nhung may mán không có qua nào roi vào xóm chúng tôi trú ân. Tiêng
dai bác không ngot, dôi ca mát dât. Mát tôi nhu tá hoa theo môi tiêng nô, và cu thê, ca
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
52
dêm, trái tim dâp liên hôi, nôi lo so dác quánh cho toi gân sáng.
Lai thêm môt lân duoc may mán nua. Ðên gân sáng tiêng dai bác thua dân chi còn nô y
âm o miêt xa, nhu trên núi. Cho thêm môt tiêng dông hô nua chúng tôi moi lên khoi
miêng hâm. Súc miêng báng muôi hôt và rua mát báng nuoc mua. Troi vân còn mua bay
và lanh giá, tôi khoác chiêc áo máng tô cua ba tôi dê lai trên nguoi, cùng voi Thái di dân
ra ngõ.
Dân dân bao dan, hai chi em ra toi miêt sông. Tu các phía vân còn nhung toán nguoi tan
cu le te. Thái dón lai hoi, có nguoi cho biêt ho o dông An Cuu, hoác nga cho An Cuu. Có
nguoi cho biêt ho o bên nhà tho chay qua. Câu An Cuu còn không? Nguoi tra loi còn,
nguoi tra loi bi sâp. Không biêt tin o ai nua. Thái nói voi tôi là mình dã hêt suc may mán,
dêm qua bên nhà tho, Viêt công dã tràn vào bát hêt dàn ông, công chuc mang di. Nó kê
lai mà mát nó tái xanh cát không ra giot máu.
Phía duong rây vân có nguoi di. Thái chi cho tôi thây nhung doàn nguoi xuôi nguoc phía
trên duong rây, ân hiên sau nhung bui cây thâp.
Khi hai chi em tro vào, Thái chot nhìn lên ngon diên cao. Noi ngon diên có tháp cây tre
và trên cây tre môt lá co hai mâu do và xanh lá ma bay phât phoi. Chiêu qua, khi di
ngang qua dây, khi nhìn lên côt diên này dê coi trên troi có máy bay không, tôi dâu có
nhìn thây gì. Thái dem chuyên dó vào kê cho moi nguoi nghe, cha ai lây làm la hêt:
"Ho treo hoài. Ho treo ca trong chùa, noi ngã ba nua..."
Nhung dên trua hôm dó thì ca xóm nho này không ai còn du bình tinh nua. Ðai bác dã
câu toi noi. Tiêng máy bay nhu gâm, xé nát bâu troi am dam, xám ngoét. Giua trua,
chúng tôi phai chui xuông hâm. Môt sô khác vào nhà tho ho. Nhung tiêng nô rât gân, có
lúc nhu dôi ngay dâu. Còn nghe tiêng nô là chua chêt. Thái bâm vào tay tôi:
"Chi bit chát hai tai lai, nám sát cho dõ tuc nguc."
Môt vài nhà có tiêng kêu khóc nhu ri. Nám trong hâm chât quá, ngôt không tho duoc,
Thái cho ngot tiêng dai bác, kéo tôi chay tot vào nhà tho. Tu trua toi chiêu tôi hôm dó,
dai bác không ngung nua, nhung dô bán dã di xa hon.
Buôi chiêu, chúng tôi ra duoc ngoài troi khoang chung muoi giây rôi lai chui vào hâm.
Ðêm, tôi không vào hâm nua mà ngu duoi gâm môt cái kê trong nhà tho ho. Mây dêm
liên không ngu, tôi dã mêt nhoài nguoi. Mác súng, mác dan, mác sông, mác chêt, tôi lán
ra ngu. Nua dêm, tôi bi dánh thuc dây boi tiêng máy bay, tiêng dan réo, nhung rôi âm
thanh dó cung chìm di, con buôn ngu dè náng lên tât ca. Cho toi sáng hôm sau, Thái phai
dung cô tôi dây:
"Ðêm qua chi biêt có chuyên gì không?"
"Chuyên gì?"
"Ho vê dây o dây. Ho gõ cua nhung không thây dông tinh chi hêt ho di rôi."
Má tôi râu ri:
"Ðiêu này chác chêt quá. Con Vân, túi qua ngu du quá không biêt chi hêt há. Nô gân lám,
chác nhà cua mình tan hêt rôi."
Má tôi lai khóc. Vo Bé bò ra khoi bê tho, rôi toi luot chú tôi cung tro dây:
"Chác phai chay nua quá. O dây nguy rôi."
Chú tôi nói giong lo láng. Má tôi bao Bé và Thu di nâu com nhung nho ra gao chi còn
môt ít, má tôi nói:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
53
"Nâu cháo án dõ."
Chú tôi phàn nàn o nhà còn nua ta gao mà con Thu hôm qua vê không toi nhà duoc dê
lây dem di. Con Thu vê gân toi xóm thây xóm váng tanh nó lai so, bo di tro vê.
Nhung nôi cháo chua chín thì chúng tôi lai nghe tiêng máy bay dên, rôi dai bác duoi Phú
Bài lai câu lên. Ca nhà lai vào hâm nhung lát sau thây tiêng súng không nhám vào khu
vuc này, tôi và Thái lai bò ra vì ngôt ngat quá. Hai chi em chay qua nhà chi U rôi lân ra
ngõ. Có tiêng súng nho bán nhu mua o miêt Phu Cam. Chác chúng bán máy bay, Thái thì
thâm. Ngon co màu máu ma vân phât phoi bay trên ngon tre tháp vào côt diên. Vân còn
nguoi chay loan o ngoài duong, chúng tôi dón lai hoi nhung không ai buôn tra loi, ho vua
khóc vua chay. Môt doàn nguoi có võ trang tu phía câu kéo lên Phu Cam, Thái kêu tôi
chay vào môt cái quán bo hoang. Ðoàn nguoi di ngang qua duong, mát mày lâm lì, ho
vác súng, tay deo báng, áo quân hôn dôn, Thái thì thâm: Quân Bác Viêt dó. Tôi cô nhìn
dê phân biêt xem ho có khác gì mà Thái nhân ra duoc, tôi chiu nhung không dám hoi
Thái.
Ðoàn nguoi di lên môt lúc, chúng tôi dinh chay ra khoi quán dê vê nhà, nhung tu phía
Phu Cam, tiêng chân, tiêng kêu khóc bông vang dôi. Rôi môt doàn nguoi nua xuât hiên
truoc khi tiêng súng ròn rã nô nhu mua, tiêng máy bay gâm nhu xé troi và dai bác không
kip tho. Ðoàn nguoi dên gân dân, Thái sung sôt:
"Troi oi, dân, dân chay loan."
Ðoàn nguoi có dên ca trám nguoi, dân dâu là mây ông cha, môt hai ông su. Ho câm co
tráng, làm báng du thu vai toi ta, lá co hàng phuc, lá co so hãi. Ho vua di, vua chay nhu
nhung con lât dât. Phía sau nhung lá co tráng, nhung nguoi dân dâu, dân chúng bông bê
nhau. Ke gánh nguoi gông chay lúp xúp.
Thái dung hán ra vê duong gio tay dón:
"Thua cha, trên rua ráng?"
Ông cha lác dâu, miêng nhu dang sùi bot mép. Môt tu si bê môt dua bé bi thuong máu
chay nho giot trên duong, dua tay xua xua to dâu bao chúng tôi chay theo, dung dung
nguy hiêm. Nhung ông cung không nói nôi ra thành tiêng nua. Ðoàn nguoi cu thê lân
chay qua mát chúng tôi, dàn bà bê con, dàn ông gánh gông, tre con chay lúp xúp. Ho
khiêng ca ke bi thuong nua. Môt nguoi dàn ông bi thuong o chân chay khâp khà khâp
khênh, thinh thoang té xuông dât rôi guong dây. Có ke môt cánh tay dang dong dua chi
còn dính chút thit da. Ke u dâu, nguoi bê trán, nhung giot máu ro duôi theo mây miêng
vai tráng làm co di tìm bình yên dang phe phât dân dâu. Ðoàn nguoi vua chay vua kêu
khóc vua câu kinh, ke doc kinh câu Chúa, ke kêu troi goi Phât.
Ðoàn nguoi chay lêu bêu xuông câu rôi bông chay nguoc tro lai, rôi dang chay nguoc
bông tro lui, tiêp tuc vê phía truoc. Tiêng súng tu phía Phu Cam vân nhu mua, vài ke yêu
duôi chay cuôi cùng cách doàn nguoi khá xa, ho kêu gào nhu dang tuyêt vong sáp chêt
dên rôi:
"Cha oi, cho con. Cha oi, cuu chúng con. Chúa ôi, quy duôi chúng con..."
Tôi dõ môt nguoi dàn bà vua ngã sâp xuông mát duong:
"Lên dây nghi dã chi, o dây chua dánh nhau, vô dây."
Nguoi dàn bà dã bi thuong o dùi, máu ra nhiêu lám, nhung vân guong dây lác dâu:
"Tui chay theo cha, chông tui con tui trong dó mà."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
54
Bà lai chay. Thái chay theo:
"Trên no còn chi không?"
"Hêt ca, hêt ca. Ò, mà còn, còn nhiêu nguoi ket lai, còn hon trám thanh niên dang bi vây
không chay duoc."
"Ho bi vây?"
"Ho bán lai, ho bán lai... Cha oi, cho con voi cha oi."
Nguoi dàn bà lai chay, nhung doàn nguoi dã bo cách xa bà ta quá. Môt tiêng nô lon. Tôi
lóa mát. Thái ôm chát lây tôi:
"Chay, chay chi. Câm tay em nì."
Thái kéo tay tôi lot vào xóm. Ðoàn nguoi nhu tan tác o dáng xa, rôi qua lop khói bui, tôi
lai thây ho chay tiêp tuc.
Khi tôi vào toi nhà tho ho thì má tôi dang nám o mé cua cho. Bà nat tôi môt hôi rôi kéo
tôi dúi xuông bê. Nhu ngày xua, má tuong con nhu ngày xua còn bé. Tôi chui tot vào bên
trong tìm môt chô dua dâu mà không có. Má tôi nám phía ngoài hoi vong lai:
"Nám yên, con Vân mô rôi. Ðung có nám phía ngoài nghe."
Má tôi nói vây mà bà nám phía ngoài. Con Thu ri nho bên tai tôi:
"Nôi cháo cháy rôi."
Lúc dó tôi không thây tiêc gì nôi cháo nua, dù truoc dó tôi dã dói côn cào. Thu lai nói:
"Chi di dâu làm bác cu dòi chay ra tìm, em phai ôm bác lai."
Tôi muôn khóc quá, tôi dua tay câm chát gióng tre kê duoi bê tho, chi có môt khoang
cách ngán, tôi ao uoc câm bàn tay má tôi mà không duoc. Trong bóng tôi lo mo, tôi thây
có dôm lua nho lóe lên. Chác Thái dã tìm dâu duoc diêu thuôc. Nó nói voi tôi:
"Hoi bác hút thuôc không."
Tôi hoi tìm o dâu dó thì nó nói:
"Ca bao dây lân. Em luom duoc khi doàn nguoi di qua rôi. Chác ai rot."
Tôi nghi toi nhung giot máu roi vãi o doc duong, nhung giot máu dó dang kéo dài dên
dâu rôi. Bât giác tôi rùng mình. Thu hoi:
"Chi lanh ha?"
Tôi lác dâu, nhung chác Thu cha trông thây gì dâu. Thái dua cho tôi môt diêu thuôc và
nói voi tôi dua cho bác hút dõ lanh. Ðiêu thuôc chua kip dua di dã roi khoi tay tôi lúc
nào. So gây tiêng dông, tôi không dám dua tay so soang nua. Tu lúc dó toi trua, chúng tôi
không còn dám mo mát nhìn thây ánh sáng bên ngoài nua. Ðai bác câu vào nhu không
còn tính khoang cách. Trên dâu tôi, xung quanh tôi, tiêng nô dôi nhu võ tung lông nguc,
nhu bê dôi cái dâu. Má tôi hô moi nguoi nám rap xuông dât. Nám rap xuông dât hêt rôi
cung chua duoc, ôm chát lây nhau dê có chêt cùng chêt môt dông. Nhung không, tôi
không thê chêt môt dông duoc, tôi phai sông dê còn tro vê voi con tôi và dù Sàigon còn
hay mât, các con tôi cung phai sông dê cho tôi vê nua. Ðung có chêt. Cho tôi sông.
Tiêng nô nhu bung tôi vât trong lua do. Môt tiêng, hai tiêng, tiêng nua. Lay troi lay Phât,
chua trúng. Thêm tiêng nua, qua tim cu nhay loan xa, cu muôn tung ra. Am, tôi nghe có
tiêng nô lon mà. Vây ai kêu chêt tôi rôi vây? Ai khóc nhu ri ngoài kia vây? Am nua. Ca
mái nhà nhu sâp xuông dâu tôi rôi. Nguc tôi bê rôi, máu tôi dang trô vòi chay. Tôi lán
qua lán lai. Không, tôi chua bi, tôi còn sông mà. Tiêng khóc bât lên:
"Vân, Vân mô rôi con."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
55
"Chi, chi mô rôi chi."
Cánh tay Thái rôi cánh tay má tôi nua. Cát bui trên mái nhà vân tiêp tuc roi xuông. Tôi
không mo duoc môt tiêng nào. Lân này chác chêt quá rôi, dai bác vân không chua
khoang cách. Nguoi tôi sau tiêng nô dã không còn suc dê run. Thôi, ca nhà chúng tôi, ca
moi nguoi trong ngôi nhà tho ho này nám cho chêt.
Nhung rôi phút kinh hãi dó lai qua. Tiêng súng dã ngung và rai rác dua lên các phía xa.
Tiêng súng vua ngung là có tiêng la khóc. Tôi vut chay ra ngoài, má tôi níu lai:
"Con oi, dung, dung di."
Nhung Thái cung ra dên sân rôi, cuc cháng dã, tôi thâp thò o cua.
Bên ngoài cây côi xác xo, gach ngói roi tu tung o sân. Truoc mát khu nhà tho ho, môt
manh dan xoáy môt hô dât lon. Mây cua kính võ toang, tâm bình phong che phía truoc bi
vat môt góc. Vua lúc dó Thái chay vào mát mày tái mét:
"May quá chi oi, nhà tho chi bi môt manh bom phía sau góc, noi cây du du. Cây du du
gãy rui rôi."
Thái dua tay chi lên mép tuong phía sau, o dó tuong dã lo nhung mang lon và ngói trui
hêt, lô môt khoang troi màu xám chì. Su sông thât tuyêt voi, nêu manh bom roi chêch vào
môt tí nua chác chúng tôi dã xong. Thái kê cho chúng tôi nghe, o dàng sau, cách hai ba
cán nhà bi nguyên ven môt qua bom roi trúng. Mây mái tôn váng ra xa, có tâm váng lên
chém gây môt dot dua. Hai ba cán nhà bi sâp, mây nguoi chêt. Tu lúc dó toi chiêu, chúng
tôi không dám buoc ra khoi bê tho nua. Vo Bé bao dan di nâu duoc nôi com, nhung toi
chiêu tôi, chúng tôi moi ngôi án. Ðang án com thì nghe có nhiêu nguoi chay loan tu phía
Bên Ngu vê, Thái chay nhanh ra sân. Ðoàn nguoi tu Bên Ngu vê chay tháng mãi trên
miêt duong rây, duy có hai cha con dói la không di duoc, ngôi bêt xuông vê duong. Moi
nguoi dua vào nhà. Nguoi dàn ông khoang bôn muoi tuôi, dua con gái cõ muoi lám. Sau
khi duoc án môi nguoi môt bát com lót lòng, hai cha con tinh nguoi lai. Ðua con gái ngôi
nép vào góc bê tho, mo dôi mát nhu thât thân nhìn ra phía cua. Môt tiêng dông nho cung
làm cho con bé ôm chát lây cha.
Cho cho nguoi dàn ông tinh táo, má tôi moi hoi dò:
""Ông o Bên Ngu vê?"
"Da, tui o Bên Ngu."
"Rua trên Tu Ðàm có ai chay duoc không?"
Nguoi dàn ông chua kip tra loi, má tôi dã nóng ruôt:
"Con trai, con dâu, con gái voi môt bây cháu ket trên dó."
Nguoi dàn ông nói mà dôi môi vân còn láp báp:
"Tui o phía duoi câu, sát bo sông lân. Trên Tu Ðàm thì chiu, ho canh gác du lám."
"Không ai chay duoc hêt?"
"Chác không."
Tôi nghe tiêng tho dài dây ve tuyêt vong cua má tôi. Nguoi dàn ông vân còn âp a âp úng,
môi vân run lâp câp:
"Nhà tui không còn môt miêng ngói."
Thái hoi:
"Mân ráng bác chay xuông dây duoc?"
"Nhà tui chua trúng dan câu, mà tiêng dôi cung bay hêt ngói. Hai cha con tui núp trong
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
56
hâm ca ngày, rua là nhin dói gân ba hôm rôi. Khi ngot tiêng súng, tui bò lên miêng hâm.
Ghê quá, dê so quá. Nhà cua xung quanh sâp hêt, không còn môt bóng nguoi. Vây là tôi
xuông hâm kéo con gái chay nhu diên ra khoi nhà. Tôi dap không biêt bao nhiêu xác
nguoi, tôi nghe không biêt bao nhiêu loi rên trong dám gach. Kê, cha con tui chay bán
sông bán chêt toi noi ni thì hêt suc dành ngôi dai xuông duong."
"Rua giua duong không gáp ho ráng?"
"Thiêu giông. Ho mác dào hâm, mác cho nguoi bi thuong, nho rua mà mình chay duoc.
Con nho cua tui hán so quá hán té xuông duong mây lân, nám run nhu lên kinh phong, tui
phai kéo dai nó, tay chân nó trot hêt tron troi."
"Ông chi có hai cha con thôi hà?" Môt nguoi nào dó hoi trong bóng tôi.
"Da tui còn vo voi thêm mây dua nho nua. Ngày mông môt, ma con nó vê duoi Bao Vinh
rôi, vê duoi quê. Khô quá bà con oi, không biêt duoi dó có ráng không, vo con tui mác
ket duoi dó rôi."
"Ôi, ai có suc nây lo. Biêt mình có sông không mà lo nua cho."
Má tôi hoi con bé:
"Cháu còn dói không?"
Không nghe tiêng con bé tra loi, nguoi dàn ông nói:
"Bà hoi ráng con không nói? Da thua bà nó so quá rôi nhu khùng. Mây ngày nám duoi
hâm vua dói vua so, nó nhu bi diêc rôi rua. Thôi, chuyên ni thì chêt hêt cha còn chi nua
bà con ôi. Tui di mà dap lên bao nhiêu xác chêt. Ðan dáng sau, truoc mát. Tui tuong
không toi dây nôi trông thây bà con."
Nguoi dàn ông nhu nghen ngào muôn khóc. Có tiêng tre con khóc, tiêng nguoi dàn bà tre
cán nhán:
"Thôi dê tui ngu ngoài hâm cho rông, vô dây chât quá tháng nho chiu mô có duoc."
Tiêng nguoi dàn ông:
"Ma cha mi, chêt toi noi còn cãi. Cha ma con cái o môt chô hêt. Có chêt chêt ca gia dình
cho tron cho nguoi sông ke chêt thêm tôi."
Nguoi dàn bà thút thít khóc. Bên ngoài, ánh hoa châu tha sáng ca vòm troi. Tiêng súng
lai bát dâu nô. Không biêt dánh o miêt nào nua, vì tôi nghe nhu miêt nào cung có súng.
Ðêm có tiêng chân di sàn sat bên ngoài, moi nguoi nín tho. Ðua con gái voi nguoi dàn
ông vua tan cu toi ban chiêu không có chô nào, hai cha con dua lung vào bê xây. Ðua
con gái thinh thoang kêu: Ba oi, con so quá. Nguoi dàn ông vô vê: Ðung so, không ráng
mô.
Có tiêng kêu cuu rôi tiêng súng nô. Thái câm chát tay tôi thì thâm:
"Nó ám sát."
Tôi nho lai khuôn mát anh lính giai phóng gác noi câu khi chúng tôi di qua. Môt anh lính
Bác Viêt ngo nghêch, anh nhìn ai cung ra bon Mÿ Nguy hêt. Anh la hét, câm doán rôi
cuôi cùng moi nguoi cung chay duoc hêt qua câu. Tôi nghi chác anh không trông thây gì
ngoài dàn ông, dàn bà, con nít chay loan, còn bon Mÿ Nguy chi môt dêm nô súng là chêt
hêt rôi. Tôi nho toi môt dôn binh trông tron không môt nguoi lính gác. Tôi cung không
nhìn thây môt xác nào vát ngang hàng rào. Nhu thê là nghia lý gì, dêm dâu tiên không nô
súng không tân công dôn là gì? Vô lý, bao nhiêu lính trong thành phô dêu chêt. Nguoi
dàn ông tan cu toi hôi chiêu vua cho biêt là Viêt công vân chua lây duoc môt dôn binh
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
57
nào, nhung dôn binh nào cung bo không.
Nguoi dàn ông còn cho biêt quân giai phóng nhu bóng ma, ho ân dó hiên ra dó, và trong
ba dêm nám duoi hâm anh tuong tuong nhu trên hâm lúc nào cung có nguoi di qua di lai,
nhung khi anh liêu chay lên thì ngôi nhà dô nát cua anh nhu dã hoang váng tu lâu lám.
Ðêm dên, không khí náng nê dên ngôt tho. Thêm môt vài nguoi tan cu toi và cán nhà tho
ho nhu hêt ca không khí. Mùi súng dan dã lan tràn toi noi. Mà tiêng súng kháp noi dang
dôn vê thât. Nua dêm, vài tiêng kêu thât thanh ngoài ngõ, ngoài bo sông. Tiêng chân chay
thình thich. Có ca tiêng dào dât nua. Tôi không còn biêt so nhung xác chêt banh dâu cut
tay cut chân nua, nhung trong chút không khí chia sot nhau trong cán nhà tho ho tôi tám,
tôi có cam tuong nhu mùi tu khí dang lân dân và nêu o lai thêm môt vài ngày nua, chúng
tôi së chêt vì ngôp tho, vì binh hoan.
Ðên sáng hôm sau thì khu xóm này hoàn toàn ngâp tràn tiêng súng. Ðan dai bác câu toi
noi, rôi súng lon, súng nho. Nám duoi bê tho chúng tôi nghe ca tiêng xe hoi chay ngoài
duong nua. Thái áp tai xuông dât, cô tìm coi miêt nào dánh nhau. Môt vài gôc cây o
ngoài sân bi trúng dan, ngã guc. Thái doán chác dang dánh nhau o miêt cho. Có thê dánh
o bên kia sông rôi. Nó bàn di bàn lai là phai chay. Có thê dêm nay ho dánh toi khu xóm
Tân Láng này. Má tôi nghe nói thì run lây bây ôm chát lây tôi:
"Mân ráng chu. Má chêt dã dành, còn con, con còn hai dua con, ai nuôi nó con oi."
Tôi cán chát hai hàm ráng lai. Trong thành phô này dã bao nhiêu nguoi chêt rôi, bao
nhiêu tre con, nguoi lon, bao nhiêu bà me bo ra di dê con bo vo. Nhung nhung dua tre dó
biêt có sông duoc dên khi dut trân giác? Khi o trong nhà tho, tôi dã nhìn thây môt sô tre
con cha me bi dan chêt, chay theo doàn nguoi di cu. Chúng chay qua chay lai ngo ngác,
bi nguoi này nat, nguoi kia la. Ðói quá, chúng cuop giât cua nguoi khác. Nêu tôi chêt di
hay nêu tôi không chêt mà mât luôn chúng nó?
Hình anh nguoi dàn bà ôm xác chêt cua con dã sình thúi trong ngôi nhà tho noi tôi chay
toi mây ngày dâu dã làm tôi tan nát ruôt gan.
Môt gio dông hô sau, doi cho tiêng súng im giây lát là chúng tôi chay ra khoi ngôi nhà
tho, môi nguoi ôm theo nhung thu còn sót lai, xách quân áo, cái chán Bé lây duoc khi o
cung An Ðinh. Thái chay ra truoc tiên, chúng tôi chay ra sau. Mây ngày liên moi trông
thây ánh sáng, dù ánh sáng dã bi ngôp trong làn mua bui te lanh. Khi chúng tôi tràn ra
khoi nhà thì môt sô nguoi khác cung tràn ra theo. Hai cha con nguoi dàn ông chay ra phía
bo sông, Thái vây chúng tôi lên miêt duong rây. Nhung vua ra khoi nhà môt doan, chúng
tôi lai bi vây hãm giua tiêng súng nô ran bôn mát.
Lai dánh nhau. Thái hô moi nguoi nám xuông duong. Cu lán vào bui cây, vào mé duong.
Chúng tôi nám dôn dông lai voi nhau. Hai cha con nguoi dàn ông nám xuông. Ðai bác lai
câu lên, ình ình kháp bôn mát. Tiêng súng cung nhu vây tròn theo chúng tôi vào giua.
Môt ngôi nhà trúng dan lua bôc cháy. Tre con, nguoi lon tu trong nhà chay ra. Lua cháy
lan sang nhiêu cán nhà khác, nhiêu nguoi nua chay ra. Tiêng la tiêng khóc nhu ri. Phía
truoc bui súng mù mit, phía sau nguoi dàn ông cho biêt là dang dung dô lon. Chi còn
nuoc xuyên qua hem, tìm lây môt chô núp khá yên ôn hon. Môt qua dai bác nô ình cách
chúng tôi vài chuc thuoc. Chúng tôi nhu bi chôn trong manh dan và bui mù. Lay troi
phât, không ai bi hêt. Khi khói dã tan, chúng tôi không nhìn thây hai cha con nguoi dàn
ông nua. Ho dã chay truoc khi qua dan nô hay trong khi khói dan dang bôc mù rôi. Thái
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
58
hô lon:
"Cu chay dai lai hô dai bác vua nô mà nám."
Nguoi tôi run lên câm câp, chay không vung nua. Kê. Thái dây tôi, tôi dây má tôi, má tôi
dây Bé, và cu dây dáng sau dáng truoc. Thái cung dí chúng tôi xuông hô dât bi dào sâu,
còn bôc mit mo bui khói và thuôc súng.
"Nám dây. Không thê có hai qua roi môt chô mô bác. Tui con di trân tui con biêt mà."
Câu nói cua Thái giúp tôi yên tâm duoc dôi chút. Nhung sao nguoi tôi vân cu run lên
câm câp. Gân môt tuân lê. Bô quân áo vân chua duoc thay, chiêc áo mác ngoài dây
nhung vêt máu khô và bát dâu hôi. Thái lán nguoi sát canh tôi:
"Chi dung run, chi phai bình tinh cho bác dõ so."
Má tôi mo dôi mát lo do nhìn tôi. Ðôi mát cua so hãi, cua ve tuyêt vong và su lo láng
thuong mên tôi vô bo. Tôi bât lên khóc. Lúc này tôi bot so chêt thât. Tôi có má bên canh,
có chêt má con tôi cung nhìn thây mát nhau. Có tiêng khóc lóc tu phía xa vong toi. Tôi
mo mát hé nhìn. Tu trong dám khói lua, trong tiêng bom dan o dáng truoc, môt nguoi
dàn bà và môt dua bé dang dây cái xe bò di dên. Bà vua di vua khóc vua kêu gào:
"Chúa o mô. Phât o mô. Troi oi."
Trên xe, xác môt nguoi dàn ông máu me bê bêt dã chêt cung, mát còn mo trung. Xác chêt
không kiêm duoc môt chiêc áo dê dáp. Thái nhay lên khoi miêng hâm, nó côi cái áo
khoác ngoài màu ni soc do dáp lên mát nguoi dàn ông. Nguoi dàn bà và dua nho cu thê
hì huc dây chiêc xe vê phía truoc mát cung dang rên vang dan lua. Tôi nám chát lây tay
má tôi:
"Má."
Tôi chi kêu lên duoc có môt tiêng rôi nghen ngào. Má tôi vân nhìn tôi voi dôi mát lo do
dó. Thái nhay xuông hô, chùi hai tay vào quân:
"Bà dó mân ráng cung chêt. Duoi no dánh nhau du lám."
Tiêng dai bác vân câu lên dêu dêu. Tôi doán duoc môt vài tràng súng o trong nhung khu
vuon bán ra. Thái dê nghi:
"Chác lai sáp dánh nhau toi phía ni rôi. Chay, chay gâp bác."
Nói xong là Thái nhay dai lên miêng hâm. Bé bê con cho vo nhay lên theo. Thây kê dô
doàng, nhiêu thu bi vât lai duoi hô bom. Thái dân dâu, Bé di cuôi dê dò duong. Chú tôi
dát tay dua con gái lon cua Bé. Con nho so quá dái ca ra quân, hai ông quân sát vào nhau,
nó buoc không duoc bi lôi di sên sêt. Thái môt tay xách cái xách quân áo cua má tôi,
lung cõng thêm tháng con trai lên ba cua Bé. Má tôi ôm cái mên truoc nguc nhu muôn
che cho tâm thân gây ôm cua bà. Tôi di truoc má tôi, dáng sau lung Thái. Chú tôi di gân
sau cùng, vua di vua cán nhán. Ông vua dói vua so chêt lai vua thèm ruou:
"Ði tum lai nhu ri nguy hiêm lám. Chay mau tìm chô núp. Ho tràn toi noi rôi."
O trong các khu vuon, tôi nhìn thây có dâu nguoi lô nhô. Chác ho núp duoi hô cá nhân.
Nhung hong súng hom sán trên miêng hô. Nhung bui cây sôt soat. Có tiêng nat nô o
trong môt buc thành dô nát:
"Chay mau, chêt dên noi rôi dó."
Lai môt giong nói lo lo miêt ngoài. Tôi nhu bi ma duôi, chay bo cách khoang má tôi toi
mây chuc buoc.
Nhung không kip nua rôi, trân chiên dã kéo toi noi. Tiêng súng bán nhu mua, chúng tôi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
59
bi ket giua hai làn dan.
"Chay."
Thái hô lon. Chúng tôi chay.
"Nám xuông."
Chúng tôi lai nám xuông. Nguoi tôi không còn tu chu duoc nua mà bi diêu khiên theo
tiêng hô cua Thái. Trong trí tôi hâu nhu dã hoàn toàn trông tron, sán sàng tuân lênh bât
cu loi sai khiên nào.
"Không xong rôi."
Thái dây má tôi, chú tôi, gia dình Bé và Thu vào môt ngôi nhà. Nhung nguoi núp bên
trong không chiu mo cua. Chúng tôi lai chay, chay lac tu khu dang dánh nhau này qua
khu dang dánh nhau khác và tôi không còn trí nho dê nhân ra noi mình dên là vùng nào
nua. Tiêng súng gân quá, tro lai dáng sau cung không duoc, tiên toi nua cung không
duoc. Ðoàn nguoi di truoc có nhiêu nguoi bi thuong dang nám dây chêt giua duong,
canh nhung xác chêt cu dã sình to, muôn búng nuoc. Tôi phai nhay vào môt bui cây dê
tránh xác môt nguoi dàn bà chêt bên canh dôi thúng gióng và chiêc dòn gánh còn nám tua
bên vai. Vung máu dã khô bong tung miêng trôn voi cát bân. Bên canh nhung xác nguoi
bi banh nguc, bê dâu, cut tay chân, nhung cánh tay khúc chân mât biêt nhu có ai dên
dánh cáp. Tôi nghi dên dàn chó hoang mây ngày nay lang thang trong thành phô, nhung
tôi không còn du suc dê so hãi nua. Bây gio phai chay dê thoát dã. Môt vài nguoi bi
thuong dang nám rên ri, nhung cánh tay chon von dua theo níu lây ông quân, vat áo.
Nhung tiêng kêu xin:
"Ðem tôi theo voi. Cuu cho voi, troi oi."
Nhung tôi vân dap qua ho mà di, nhiêu nguoi khác cung dap qua ho mà di. Tôi bi môt
bàn tay níu lây ông chân quân. Tôi giut manh, tiêng vai rách soat. Mác kê, tôi phai sông
truoc dã, dù sông thêm môt giây, môt gio hay mây gio dông hô nua.
"Chô ni nguy hiêm lám, chác ho sáp dung nhau toi noi rôi."
Thái nói chua dut câu dã nghe nhung tiêng chóc chóc tu trong các khu vuon nã xuông
phía bo sông. Phía sông, tung loat tiêu liên dai liên nã lên du dôi. Thái không kip thêm ý
kiên gì nua. Nó nhay phóc lên khoi hô bom:
"Chay."
Chúng tôi chay theo. Tiêng dan tu các vuon duoi mát sông bán loan xa. Không thê chay
nôi nua, chúng tôi bò lán duoi dât.
"Cu bò toi, cu lán lán tròn, lán theo con nì."
Thái hô lon nhung nghe tiêng duoc tiêng mât:
"Bác chay noi chô no tê. Chay ra dáng sau buc tuong dó."
Thái câm chát tay tôi lai:
"Ðê bác chay truoc chi."
Chú tôi, má tôi, vo chông Bé, mây dua nho vùng dây chay thoát ra phía buc tuong. Thái
kéo tôi: Chay mau. Nhung chóc chóc, hình nhu môt lán dan tu sau buc tuong bán toi.
Nám xuông. Thái kéo tay tôi, hai chi em lán dai xuông dât. Cô bò toi, cái cua nhà tê.
Giua bom dan, giua khói súng, ngôi nhà gach còn dung vung, hình nhu chua bi môt vêt
dan nào. Ngôi nhà sung sung nhu môt phép la. Thái khom nguoi gio chân dá vào cánh
cua. Cánh cua bât mo dê dàng. Tôi lao nguoi vào.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
60
Nhung cái gì thê kia? Tôi nhay môt buoc vào bên trong rôi hai chân nhu bi keo dính chát,
không tài nào cât lên nôi nua. Tôi dua tay lên miêng, tôi há môm muôn kêu. Nhung tôi
nhu dã chêt dung rôi.
Truoc mát tôi, xung quanh tôi dây xác chêt. Nguoi nám sâp, ke lât ngua. Nguoi co rúm
lai, ke dang tron trung mát tay chân kháng khiu. Nhung miêng thit, nhung vung máu bê
bêt kháp nên nhà. Chân tôi không thê buoc toi mà cung không còn chô buoc lui duoc
nua.
Không biêt nho dâu tôi còn duoc su phan ung khi moi buoc chân vào nhà. Hình nhu khi
buoc chân tôi chua cham dât, mát tôi dã cham phai canh hãi hùng bên trong cán nhà, và
môt suc manh nào dó dã dua bàn chân tôi buoc tránh duoc nhung vung máu. Chô dó hình
nhu cung chi vua cho môt bàn chân. Còn môt bàn chân chi dính ho xuông cham gót.
Tôi muôn kêu rú lên, muôn ngã vât xuông ngât xiu. Nhung không, tôi còn nhân ra duoc
nhung vung máu, nhung cánh tay, khúc chân, tôi phai cô dung.
Rôi su kinh hãi nén chát quá, dôn tu chân lên dinh dâu, tu dinh dâu xuông chân, bât dùm
tôi duoc môt tiêng kêu lon. Thái dã dung sán sau lung tôi rôi. Nguoi tôi bi xôc nôi lên, và
Thái vác tôi lên vai, mác súng dan, mác nguy hiêm, chay nhu bay ra khoi cán nhà ghê
ron.
Khi tôi tinh dân lai thì Thái cung vua dát tôi xuông dât. Nhung vung máu cua ai vân còn
vuong vât truoc mát tôi. Không, không phai, tôi dui mát, máu thât, máu thành giot, máu
dong vung quanh mây xác chêt còn tuoi.
"Bác dâu?"
Tôi hoi Thái. Nó dua tay lên chùi mát, vua nói:
"Góc tuong dàng no tê."
Má tôi, chú tôi, và Bé chay lai.
"Troi oi. Tuong chi voi Thái lac mât rôi cho."
Má tôi chup lây vai tôi:
"Ngôi xuông, ngôi xuông con."
Mát tôi hoa lên, tôi thây nhung tàng lá xanh truoc mát lây lât rôi xoay tít. Giua nhung
vòng xoay tít mù dó, nhu có nhung giot máu, nhung cánh tay, khúc chân ai quay theo
nua.
Nhiêu tiêng dan bay, nhiêu tiêng nhà dô. Tôi nám lán ra dât. Cách chô tôi khoang muoi
thuoc, môt nguoi dàn ông dang bò toi gân.
"Cuu tôi voi, cuu tôi voi bà con oi."
Nguc và cánh tay ông ta máu chay ròng ròng, tôi lán sát sát vào Thu. Thu rú lên. Chú tôi
bit miêng nó lai. Nguoi dàn ông lêt toi gân dân. Miêng ông không ngot kêu la. Ông dua
cánh tay dây máu cua ông lên mút, miêng ông do lòm, hai mát ông tron trung. Tôi thây
ông lán tròn môt vòng rôi dây dành dach. Mát tôi lai hoa lên. Tôi bâm vào tay mình thât
chát rôi úp mát xuông dât.
Tiêng súng xa dân duoc môt quãng, rôi có tiêng chân chay thình thich, tiêng hô lon.
Tiêng chân dôi vào tai tôi, nhu buoc ca qua dâu tôi nua. Tiêp theo nhung tiêng nô lách
cách, mát tôi nóng ruc. Thái dung tôi dây:
"Chay gâp, không chêt cháy chu."
Tôi níu áo Thái, dap bua lên nguoi chêt, nguoi sông. Tôi goi má oi má hõi. Tôi nghe
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
61
tiêng goi cua tôi nhu tiêng goi cuôi cùng cua môt con nguoi sáp chêt.
"Má dây con oi."
Tôi nghe tiêng má tôi tra loi, tiêng má tôi khóc nua. Tôi chua chêt. Tôi vân còn nghe, còn
thây, còn sông hán hoi mà. Tôi lai tiêp tuc chay.
Tiêng súng bông thua dân. Chúng tôi vân chay. Tôi cu nhám sau lung Thái mà chay theo.
Nhiêu bàn tay duoi dât vuon lên voi tôi, nhiêu tiêng van xin câu cuu. Tôi cung muôn la
to:
"Ai cuu tôi voi dây. Tôi còn suc luc gì nua."
Cho toi khi tôi xô vào lung Thái và dung lai thì ca gia dình tôi dã ngôi xuông bên duong.
Tiêng súng dã thua lám rôi. Ðai bác cung ngung. Tôi mo bung mát. Tôi không còn cam
thây mát mình hoa lên nua. Nhu vây là lúc nào mình có cam tuong sáp chêt dên noi mát
moi hoa. Bây gio tôi yên tâm sông rôi. Chúng tôi dang ngôi bên duong rây xe hoa. Mây
dua nho vân còn nguyên lành dó sao? Tôi ngac nhiên dêm toi dêm lui. Chung dó mang
nguoi trong con lua dan mà vân còn dây du. Nuoc mát tôi trào ra, nuoc mát chú tôi, má
tôi, vo chông Bé cung trào ra. Con Thu ôm chát tháng Cu vào lòng, tháng nho muôn thiêp
di vì so hãi. Thái vuôt ve con duong sát cu nói:
"Mình theo duong rây di vê nhà. Ðánh nhau kháp noi rôi, vê nhà di bác."
"Vê nhà ho dánh toi mân ráng?"
"Chu o mô cung rua, án thua may rui bác oi."
"Liêu nhà có còn không hay tan hoang rôi."
Không ai tra loi duoc câu này hêt. Nhung chiêu hôm dó, truoc khi troi tôi, chúng tôi cung
lân mò tìm duoc duong vê nhà. Thái nói nhà tôi o sát quôc lô dê xay ra dung dô lám.
Cuôi cùng, chúng tôi don lên nhà chú tôi o sau duong rây, gân sát mây ngon dôi nho phía
chân núi Tam Thái.
Truoc dó, dê tránh nhung cuôc pháo kích, Bé dã dào môt cái hâm sâu duoi dât, phía trong
nhà dê trú ân. Khi chúng tôi vô, cái hâm duoc sua sang lai. Thái và Bé lo dào dât dê dô
thêm vào bao chât lên miêng hâm.
Tât ca các ngôi nhà kê cân vân im láng môt cách la thuong. Ngôi nhà sát nhà chú tôi bi
môt trái hoa tiên ngay tu sáng hôm mông môt sâp mât môt nua, mây cây tre o sau vuon
nga nghiêng sâp ca lên suon nhà.
Chác không còn ai o trong xóm hêt, tôi nghi thê. Nhung tôi hôm dó, Thu phát giác ra có
nhiêu nhà còn nguoi o. Nó khám phá ra nhung châm dèn dâu nho hoác nhung tiêng dông
nho bé so sêt. Ca dêm dâu tiên ngu trong hâm, chúng tôi nín tho, không dám phát ra tiêng
dông. Thái nghi nhung dâu hiêu dê báo dông, có nguoi trong nhiêu nhà chua chác là dân
chúng trong vùng. Ðôi khi là "ho" cung nên. Chúng tôi thuong dùng tiêng ho dê chi Viêt
công và dê tránh tiêng giai phóng. Thât không gì mia mai tàn tê báng tiêng "giai phóng"
khi nhìn canh dau thuong tan tành trong thành phô nhu thê này. Lúc vô con hem dân vào
nhà chú tôi, tôi cung còn nhìn thây lá co giai phóng rách buom treo trên môt cây ôi truoc
môt ngôi nhà sup dô.
Ca dêm, chúng tôi nghe tiêng cú rúc liên hôi. Tiêng cú nhu tràn kháp bôn mát nhu chât
chua môt ve gì thât thuong. Môi lân tiêng cú kêu, tôi có cam tuong nhu luõi hái cua tu
thân tu trên bâu troi den diu dang chém xuông sán sàng trúng bât ky ai, dô vât gì.
Gân vê sáng, tôi nghe có tiêng chân nguoi ngoài vuon. Tiêng chân rât khë, khi gân khi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
62
xa. Chúng tôi bâu chát tay nhau. Bé sán sàng dát tay lên miêng dua bé nho nhât moi sinh
hon tháng, dê sán sàng bit chát lây miêng dua bé lõ nó la khóc.
Nhìn bàn tay to lon cua dua em bit ho trên miêng dua bé, lòng tôi bât nhân dên dau xót.
Chi môt tiêng chân dung lai trên miêng hâm, chi môt lóe dèn pin chiêu xuông và dua bé
chua kip ré lên thì bàn tay dã chát cung miêng nó. Chi vài cái dây dua rôi thôi. Ðêm nay
có bao hâm sâu câm nín tiêng khóc tre em? Ðã có bàn tay nào bóp manh miêng môt dua
bé chua? Và nhung bô mát nguoi lon vua xót thuong mình vua bât nhân trong môt không
khí dôc dia nhu sán sàng quât chêt tuoi nguoi.
Nhung rôi môt dêm nua cung qua, chúng tôi ngac nhiên thây mình còn sông giua môt
xóm váng hiu. Nhung chúng tôi dã lâm, còn vài nhà có nguoi o, ho là nhung ông già, bà
già không chay theo con cháu duoc, hoác môt vài gia dình so quá o lì.
Sáng hôm sau, tôi nghe nhiêu tiêng dông, nhiêu khuôn mát ló ra. Ðoi tiêng súng thua,
môt bà lão bò sang thám chúng tôi rôi không dám vê nua. Nho bà lão, tôi biêt thêm trong
xóm mây hôm nay dây quân giai phóng và hiên gio ho dang dào hâm dào hô o chân núi.
Trong khi sát dó, dôn Truong Bia vân dây lính Quôc gia và noi ngon núi sau dôn dã nã di
nhung trái dai bác lên miên Long Tho, Kim Long. Má tôi kêu troi là dai quá moi vê gân
ho. Thái kéo tuôt bà lão xuông hâm:
"Ðung dê ho biêt mình vê."
Nhung bà lão ca quyêt ráng ban ngày ho lên sau dôn hêt, ho không biêt duoc. Bà dán
thêm: tuyêt dôi không tháp dèn.
Buôi trua, môt gia dình trong xóm tìm vê, cán nhà cua ho dã sâp, ho xin dào hâm ngay
trong nhà chú tôi. Bà lão o mãi cho toi chiêu, có dua cháu nho chay qua dón vê, nhà bà
lão chi cách nhà chú tôi môt cái sân và con duong hem hep.
Các trân dánh vân diên ra o xung quanh. Ðêm dên, chúng tôi lai nín tho duoi hâm. Chúng
tôi cho doi diêu may rui, nhung diêu may thât mong manh, ca nhà dêu dói la nhung cung
cháng còn ai du suc than tho nua.
Còn môt su cho doi dây kinh hoàng nua. Môt tiêng nô mà chúng tôi không kip nghe,
không kip hay biêt gì hêt.







CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
63
Chuong 5: Hôi ký (1969) - Nguòi o Tù Dàm vê kê chuyên
Bôn ngày liên, tôi nám duoi hâm tôi và trong bôn ngày, tôi dã phai nhin án hêt hai. Sáng
hôm nay, dua em gái bò lên khoi hâm luc loi dâu duoc khúc bánh tét dã môc meo. Nó bò
xuông, lôt lá và cu dút tu miêng nguoi này cán môt miêng toi miêng nguoi khác.
Tôi dã chán ngán tuyêt vong lám rôi. Truoc dó vài tiêng dông hô, tôi có cam tuong cu
nhin dói nhu thê này cho toi lúc mêt la, thiêp di, rôi di vào môt giâc ngu vinh viên thì thât
là sung suong. Dù sao cung sung suong hon cõi sông mà chúng tôi dang hung chiu.
Nhung khi nghe mùi thom cua nêp, mùi môc cua lá, và miêng bánh tét dua dên gân,
miêng tôi bông mo ra toác hoác, môt niêm sung suong dên hoan lac, môt hanh phúc chât
ngât khi miêng bánh dã nám trong miêng.
Nuoc miêng trào ra và cu quân quít ve vãn quanh mùi nêp min và thom ngát dên lim
nguoi.
Không, cái chêt thât là tàn nhân, không làm cho nguoi ta sung suong nhu tôi tuong. Mác
kê nhung tiêng nô ình ình bên ngoài, mác kê tiêng dào xoi ngay trên dât, nhu trên dâu
mình, mác kê cái ám anh anh lính giai phóng tre tuôi gác truoc công nhà luôn luôn dua
mui súng nhám quanh sán sàng nha dan. Miêng bánh trong miêng tôi nhu môt hanh phúc
tuyêt dôi mà chi có nguoi may mán nhât, hy huu nhât, moi duoc bát gáp trong doi mình
môt lân. Miêng bánh càng nho di, nuoc miêng trong miêng càng tuoi chay và không
dung duoc hoan lac, ham hô, tôi nhai ngâu nghiên. Lúc dó, tôi tinh lai dôi chút, tôi nói
nhu rên lên:
"Còn miêng mô nua không, cho tui miêng nua."
Cô em gái còn miêng bánh chót dinh dua lên miêng, nghe tiêng nói cua tôi liên ngung lai:
"Anh án di."
Tôi nhìn thây dôi mát nó hêt suc buôn râu qua ánh nên tháp tít trong góc hâm.
"Ãn di chu."
Tôi không kip dua tay ra lây mà chi há miêng. Môt miêng bánh nua, môt hanh phúc tuyêt
voi nua toi. Tôi thât sung suong quá, hai lân hanh phúc toi chi cách nhau trong giây phút.
Lúc này thì tôi tinh nguoi lai rôi. Tôi vuon vai, moi biêt là xuong sông mình nhuc moi
môt cách ky la. Nhung cùng lúc dó tôi bông nghe thây tiêng dàn hát vong xuông. Tiêng
dàn bâu, dàn tranh, dàn nguyêt và có ca tiêng ngâm tho nua.
"Ai dó hi?"
Em gái tôi thì thâm:
"Ôn Võ Thành Minh dó."
Võ Thành Minh, con nguoi trào luu cu, cua thoi Phan Bôi Châu, Ky ngoai hâu Cuong
Ðê, còn luu lac lai giua thoi dai này dê chiu chung sô phân voi thành phô, dã làm gì vây?
Hình nhu hôm qua, em gái tôi cung dã thì thâm kê cho ca nhà dang o duoi hâm nghe vê
nhân vât ky la này, nhung tôi dói la, tôi có nghe gì dâu. Tiêng dàn lúc này nôi lên thât rõ
dù tiêng dai bác vân âm âm nô kháp noi và moi nguoi trong hâm ôm chát lây nhau. Con
em gái tôi deo cung o môt bên vai tôi và run lâp câp:
"Kêu con Trúc xuông cho má."
Má tôi lác dâu:
"Kê nó, ai mà nói nôi."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
64
Tiêng hát tiêng dàn, tiêng ngâm tho ngung bát sau môt vài tiêng nô gân dên nôi nhu ngay
trên mái nhà, trên dâu mình. Nhiêu tiêng hô lon:
"Xuông hâm."
Ðám nguoi trong hâm nhích chât lai, vài nguoi truon xuông. Má tôi hoi nho:
"Con Trúc có dó không?"
Tiêng con Trúc tra loi:
"Con dây nì má."
Tôi nghe tiêng Trúc thì thâm voi con Oanh:
"Tháng dó chay núp trong nhà mình, chác nó tìm chi."
Con Oanh làm thinh. Tôi doán con Trúc ám chi tên lính Viêt công gác o truoc nhà. Môi
lân dai bác câu toi, hán thuong núp trong nhà cho ít khi xuông hô cá nhân nhu dông dôi.
Ngay khu nhà này có môt tô ba nguoi coi gác và hình nhu hán là tô truong. Môt nguoi
nào dó gát:
"Khi, dung xì xâm nua."
Moi nguoi im láng, nín tho, nhung giây phút cáng tháng tôt cùng này, chúng tôi dã chiu
dung rât nhiêu gio qua.
Tôi biêt ông Minh không xuông hâm chúng tôi. Tôi doán ông dang núp o môt hâm nào
khác. Có tiêng dàn bà khóc. Trúc thì thâm:
"Bà giáo su Lê Ván Hao dó. Anh nì, bà nói voi em ông chông bà biêt có dánh nhau, truoc
Têt dán bà mua mây ta gao dê sán."
Oanh gát:
"Kê mu, cu khóc trù trù. Ráng ông chông di cô dông la hét cho quân giai phóng mà dê vo
con chêt so trong hâm ni rua. Nghe nói thêm ghét."
Nhung tôi không ác nhu Oanh, tiêng khóc cua nguoi dàn bà làm tôi càng thuong hai.
Mây ngày tôi không dám ra khoi hâm, so mây anh lính giai phóng biêt tôi núp trong hâm
này. Kê, ai bao tôi hèn thì bao, tôi lo lây mang sông cua tôi truoc dã.
Tuy ket cung duoi hâm, nhung chuyên xay ra trên mát dât tôi dêu duoc hai cô em gái
tuong thuât dây du. Nhà bên bác Bay dã sâp, truong tiêu hoc bo không, lính Xây dung
Nông thôn vê canh gác mây bua Têt dã quáng súng mà chay. O ngã ba nào có co giai
phóng treo. Ông tho may già trong xóm bi giêt, xác vùi nông trong khu dât truong tiêu
hoc Công dông.
Bà Hao, vo ông giáo su dang vang danh voi cuôc giai phóng cô dô Huê, vân ca ngày
khóc lóc, di dung không vung, deo lây áo ông Võ Thành Minh. Ca dên lu con, bà cung
không du suc sán sóc nua. Bao nhiêu hào hùng, bao nhiêu gan da, can dam trong môt
nguoi dàn bà dã bi ông chông hút hêt rôi cháng. Dù nghi vây, tôi cung không giân bà.
Khi tiêng súng thua bot, tôi lai nghe tiêng dánh máy chu trên miêng hâm lóc cóc. Chác
mây anh bô dôi vo duoc máy chu, làm ra diêu quan trong, dánh to trình hoác báo cáo
cháng? Không phai, tôi nghe tiêng nguoi già ho húng háng, rôi tiêng ông Minh goi:
"Con Oanh mô rôi, lên dây ông nho chút mi."
Oanh chui lên khoi miêng hâm, má tôi kéo lai:
"Ðung có lên."
Nhung con bé cung dâu:
"Hêt bán rôi mà ma so chi."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
65
Nói xong nó dã khuât dang. Tôi ló dâu lên theo. Má tôi ghì dâu tôi lai:
"Tui lay anh, anh chui xuông cho."
Nhung tôi vân cu ló dâu ra khoi miêng hâm. Bôn ngày, tôi dâu nhìn thây mát troi. Tôi
thèm môt chút không khí bên ngoài, và ao uoc duoc nhìn thây môt ngon lá cây lay dông
dê còn biêt duoc mình chua bi cách biêt voi su sông, voi co cây, voi moi hoi tho. Dù ao
uoc vây, tôi vân cha trông thây gì hêt, cán nhà tho tôi lù mù, môt ngon nên nho bi che
khuât sau môt cái côt lon. Oanh, cô em cua tôi dã bò toi tân góc nhà, noi ngon nên lung
lay sáng.
Tôi phai dui mát hai ba lân moi nhìn quen duoc moi vât trong khu nhà tho. Ông Võ
Thành Minh dang ngôi trên môt cái ghê bông, truoc mát là môt cái ghê thâp kê bàn máy
dánh chu. Ông không dánh máy mà có ve ngôi ngâm nghi. Oanh ghé sát mát doc gì trên
to giây. Tôi cô nhìn ra phía cua sô, nhung không thây gì hêt. Cánh cua sô dóng kín mít.
Tôi muôn bò lên ghê lám nhung tay má tôi vân túm lây vai áo sán sàng kéo tôi tro vào.
Có tiêng la thét o ngoài. Tiêng dâp cua khân câp. Lúc này không doi má tôi kéo nua,
nguoi tôi chui xuông hâm rât nhanh, rôi chui vào cái ket riêng dành cho tôi. Có cái ngách
nho này, nêu ho roi dèn pin xuông hâm cung khó kiêm thây tôi. Má tôi nhât dinh bát tôi
trôn, không dê ho trông thây.
Có tiêng mo cua o bên trên, nhiêu tiêng chân vào nhà. Con Oanh chui xuông, nó lêt lai
phía tôi, thì thâm:
"Ho vô dây nhà."
"Ho có hô cá nhân, vô mân chi?"
"Hêt bán rôi, ho vô nhà luc soát."
Oanh nói chua hêt câu thì tiêng chân dã di toi miêng hâm. Môt ánh dèn pin chiêu xuông,
Oanh vói dúi tôi vào vách, kéo mép chiêu trai hâm che lai rôi ngôi tua lung vào. Tiêng
nguoi o trên hâm vong xuông:
"Lên hêt trên nhà dê kiêm soát."
Tiêng ông Võ Thành Minh hêt suc bình tinh:
"Ca nhà lên hêt di. Toàn dàn bà con nít mà so chi. Le lên di."
Má tôi chui ra truoc, rôi tre con, nguoi lon, bà già dêu lên theo. Oanh lên cuôi cùng, ánh
dèn pin quét qua quét lai mây luot. Tim tôi nhu ngung dâp. Tiêng nguoi trên hâm dõng
dac:
"Còn ai nua, lên hêt di."
Giong má tôi run run:
"Da hêt rôi."
Tiêng ông Võ Thành Minh:
"Không tin mây anh cu xuông mà soát. So hon thì bán vào môt loat dan cho án chác."
Tôi lanh ca nguoi, tay chân cô giu mà vân run lâp câp. Nhõ nó bán vào thât thì làm sao.
Tôi muôn kêu thét lên nhung tay tôi dã tu bit kín lây miêng mình.
"Má oi, má oi."
Tiêng kêu thâm trong dâu tôi dây rây tuyêt vong. Nhung tiêng cuoi trên miêng hâm dã
giúp tôi yên tâm dôi chút:
"Thôi, dung sáp hàng lai di. Anh em ai dó mo giùm cua sô cho sáng."
Tôi tho phào, nhung nguc còn náng nhu bi dè boi tang dá nghìn cân. Chua thoát dâu. Tôi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
66
nép sát vào ngách hâm. Hoi dât lanh ngâm vào nguoi tôi buôt giá. Tiêng nhiêu nguoi trên
nhà lao xao.
"Ðàn bà con nít hêt ha. Bà ni ráng khóc du rua?"
"Da, tui bi lac mât chông tui."
"Ði hop ha?"
"Da chông tui là ông giáo su Hao."
Giong ông Võ Thành Minh:
"Chông chi ni di lâp mát trân Liên Minh Dân Tôc hay Hòa Bình hòa biêc chi dó mà
không chiu di dón vo con. Các dông chí có gáp thì nhán ông ta vê ruoc vo ruoc con dê
vinh nhuc cùng chiu cho. Ông ham làm cách mênh chi mà vo con chêt sông không biêt
rua."
Giong tên tô truong nói có ve diu hon truoc:
"A. Vây ra gia dình này là cua giai phóng rôi. Ðông chí ca mà. Vây có gì giúp dõ cho
quân giai phóng không?"
"Còn gì, chúng tôi dã dói tu mây hôm nay rôi."
"Còn gao không?"
"Các ông tìm mà lây."
Tiêng môt nguoi khác nói:
"Báo cáo dông chí tô truong, o góc kia hai bao gao còn nguyên."
"Anh ghi có muon o nhà này hai bao gao. Ghi vào sô vê sau tra lai và tuyên duong công
trang voi mát trân."
Im láng vài giây, tôi nghe giong quen thuôc dó nói tiêp:
"Còn hai cô này phai di hop, chiêu nay hai gio hop o Chùa nghe. Ðàn ông xóm này phai
di hoc tâp hêt rôi, phu nu cung nên hoc tâp duong lôi cua mát trân."
"Chúng nó so quá rút gân rôi mân ráng di."
"À, còn cu. Xin moi cu di gáp câp chi huy chúng tôi."
"Câp chi huy mô?"
"Câp chi huy vùng này. Tôi chi là tô truong cua nhóm ba anh em chúng tôi canh gác
quanh khu vuc nhà này."
"Rua hi!"
"Cu di voi chúng tôi. Xin cu mang theo muoi lám lon gao."
"Ðem gao mân chi rua?"
"Ðem gao dê án. Hoc tâp trong ba hôm rôi vê."
"Cái chi mà phai hoc voi tâp?"
"Lây cái bi hay cái túi mà dung gao. Ðem theo du ra càng tôt."
"Hop chi moi duoc cho?"
"Hoc tâp, dã nói là hoc tâp mà. Moi ông di theo."
"Tao không di."
Giong chác nich bât ngo cua ông Minh làm tôi chung hung. Chác tu hôm quân giai
phóng toi Huê toi gio chua ai dám nói môt câu nhu thê. Tôi thâm lo cho tính mênh ông.
Thây không ai dê ý dên chiêc hâm này nua, tôi roi khoi cái ngách nho, ngôi tua vào thành
hâm. Tôi không nhìn rõ mát tên tô truong nhung tôi nghe duoc tiêng hán cuoi gán:
"Ông làm chi cho dich?"
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
67
"Ðich nào?"
"Mÿ Nguy."
Giong ông Võ Thành Minh ngao nghê:
"Nói gì tâm bây vây! Tao mà theo Mÿ, mi vê hoi ông Hô Chí Minh nhà mi dã dám nói
voi tao giong dó chua. Tao không di nghe không. Muôn moi tao hop phai có giây Hô chu
tich cho cái mát trân giai phóng cua tui bây mà án nhám gì. Tui bây biêt tao là ai không?"
Có lë tên tô truong nê ông già gân thât, tôi không nghe hán nói thêm gì hêt. Môt giong
khác dõ loi:
"Bác di theo chúng cháu toi gáp câp chi huy. Gân dây là bô chi huy mà bác."
"Không di, muôn nói gì thì kêu câp chi huy cua bay lai. Tao o dây, dây là nhà tho cu
Phan, tui bây la chi mà không biêt. Tao së tuyêt thuc, xuông ngôi duoi câu Bên Ngu phan
dôi lôi giai phóng cua tui bay. Tao chông ca Mÿ, ca công san."
Tôi doi môt lúc moi nghe giong ông nói tiêp:
"Còn bà Hao, có nhán chi cho chông thì nhán. Nên nhán hán vê mang di mà huong vinh
quang nghe."
Tiêng nguoi dàn bà khóc sut sùi. Tiêng mây nguoi giai phóng chào và tiêng chân di ra.
Oanh và Trúc chui xuông hâm truoc. Nó ghé sát tai tôi:
"So không?"
Tôi không tra loi, di nhiên là chúng dã doán duoc tôi so hay không rôi. Dù tôi dã nghe
hêt cuôc dôi dáp o trên nhung tôi vân cu bát Oanh kê lai. Trúc cuoi nho nói có tên giai
phóng mê chi Oanh, hán nhìn chi chám chám. Mây ngày rôi mà hán lo không bát chi
Oanh di hoc tâp. Viêt công mà cung biêt mê gái rua tê.
Trúc cuoi. Má tôi máng:
"Ðô con quy su. Mi cuoi chi rua? Chêt toi noi mà không lo."
Nhu suc nho toi hoàn canh, Trúc nín bát. Oanh kê cho tôi nghe chuyên ông Minh. Nó
nói:
"Khi em lên em thây ôn tháp dèn dánh máy. Ôn viêt thu gui ông Hô Chí Minh, gui tông
thông Mÿ, yêu câu ngung chiên. Ôn viêt : Nhà tho Phan tiên sinh ngày... tháng... nám...
Khi tôi viêt thu này gui toi các ông thì trên dâu tôi máy bay rên ri, súng dan gâm thét
long troi lo dât, thành phô Huê chìm trong tiêng khóc than oán hân... Ôn viêt rôi ôn xé,
ôn doc cho em nghe, ôn nói ôn kêu goi ca thê gioi nua..."
"Lúc bình thuong không kêu goi, bây chu goi ai nghe..."
Oanh tin tuong:
"Ê, dung nói bây. Ôn dinh kêu goi thanh niên sinh viên xuông câu ngôi tuyêt thuc phan
dôi nua."
"Phan dôi ai?"
"Thì phan dôi chiên tranh là vô nhân dao, là tàn ác, không có chính nghia nào o chiên
tranh hêt."
Câu nói cua cô em gái thât bình di, ngo ngân nhu làm tim tôi thát lai. Mây hôm nay thành
phô có bao nhiêu nguoi chêt, bao nhiêu ke bi thuong. Xác chêt sình thúi trong nhà, phoi
ngoài duong không ai chôn cât. Rôi nhung nguoi di hoc tâp dot dâu chua thây ai vê hêt.
Ho còn sông hay dã chêt rôi? Tôi nghi mà thuong cho ông già thôi sáo bên bo hô Genève
ngày nào. Ông phan dôi viêc chia da che thit cát dât nuoc Viêt Nam. Nhung rôi chi môt
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
68
mình ông, tiêng kêu tro nên nho bé. Bây gio tiêng kêu ây lai cât lên còn yêu ot thêm biêt
bao nhiêu nua!
Môt lúc sau tôi lai nghe tiêng lóc cóc dánh máy. Suôt ca ngày, mác bom dan, mác dói
khát, ông vân cu ngôi bên bàn máy dánh chu voi ngon nên mù mo. Buôi chiêu có mây
thanh niên chay toi trú ân, ông cùng voi ho dào hâm.
Tiêng cuôc dât thình thich, tiêng máy bay liêng trên bâu troi. Khi tiêng máy bay vua di xa
thì lai tiêng dai bác câu toi.
Cu môi lân nghe có tiêng máy bay nào bay toi gân là súng truong, súng tiêu liên, dai liên
lai bán nhu mua lên bâu troi. Các anh giai phóng núp o hô cá nhân kháo nhau là ha duoc
nhiêu máy bay lám, nhung ky thuc tôi cha nghe tiêng dông nào gân khu vuc tôi o dê có
thê tuong ra có môt chiêc máy bay rot.
Buôi tôi, mác bên ngoài súng bán nhu mua, súng lon nho nhám bán máy bay, mác troi
mua tí tách lanh buôt, mác bom dan, mác hoa châu, ông Minh goi hêt thanh niên lên nhà,
ngôi dánh don và ca hát. Tôi mác má tôi nán ni khóc lóc cung chui lên khoi hâm nhâp
bon. Ông Minh thât gioi, không biêt ông thôi duoc nôi com tu lúc nào. Ãn com voi nuoc
mám kho mán mà sao ngon thê, tuong ca doi mình chua có bua com nào ngon hon.
Giong ông Minh vân tin tuong:
"Mình cu kêu goi hòa bình, cu kêu goi thê gioi. Ngày mai tao viêt thu gui nua. Tao tô
chuc tuyêt thuc phan dôi Mÿ, phan dôi Viêt công, dua nào dám theo không?"
Moi nguoi ngôi nhìn nhau, nua muôn huong ung vì thây giong ông dây háng hái, nua
muôn phì cuoi vì dây tính chât mia mai khôi hài. Còn tôi, lúc dó chi muôn duoc yên thân,
quôc gia hay công san lúc này cha có tý nghia lý gì hêt nêu tôi không sông duoc.
Ca thành phô Huê dang dây chêt, dang kêu than. Ca thành phô bui mù bom dan. Vây mà
nhung buôi hoc tâp cua các anh giai phóng, theo loi các em tôi kê lai thì không còn màn
trình diên nào khôi hài tài tình hon. Hoc tâp vê duong lôi dang, vê hòa bình trong lúc bên
ngoài sân, sau vuon dây tiêng kê tôi, tiêng hô giêt bo, thu tiêu, tiêng rú não nùng cua
nguoi dân vô tôi. Hán làm công chuc? Hán làm bôi so Mÿ. Tôi náng chât ngât mây xanh.
Giêt. Môt loat súng, nhung xác nguoi dãy dua voi bao nhiêu tôi lôi mà không hiêu, không
nhám mát duoc.
Thây chúng tôi tân ngân nhìn nhau, ông Minh lai nói:
"Tui bây không di, tao di môt mình. Tao di dánh lai cái don."
Nhung rôi ông chua dánh don lai vôi. Ông lai bày trò ca hát, dánh don. So mà toi khi chêt
cung chêt. Cu ca hát, ngâm tho cho dõ so hãi.
Rôi ông lai dê nghi:
"Ðua nào có ông sáo không? Tao thôi lai bài hôi xua tao thôi bên bo hô Lo Man o hôi
nghi Gio Neo."
Cha có anh nào dám mò di lây ông sáo cho ông thôi. Ca bon ngôi sát góc tuong dày nhât
sát miêng hâm dê nhõ có gì thì chui xuông hâm cho nhanh. Troi bên ngoài mua ra rích,
chúng tôi ngôi sát nhau mà vân thây lanh run.
Ðai bác vân câu lên dêu dêu. Có tiêng anh chàng giai phóng tre tuôi hoi vong vào:
"Sao không chui xuông hâm mà dàn hát ôn ào thê? Ðich nó biêt nó tha bom xuông dó."
Chi có ông Minh dám tra loi:
"Ca thành phô chô nào mà cháng có bom dan. Chú em có muôn sông mây phút cuôi cho
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
69
vui thì quáng súng di, vô dây ca hát choi."
Anh chàng giai phóng bên ngoài im bát. Mây sinh viên kê chuyên thì thâm vê anh chàng
này, cho biêt mây hôm nay hán có ve trâm tu lám. Chác hán dã nhìn thây canh máu dô
thit roi và dông lòng cháng. Ông Minh cuoi:
"Con nguoi công san làm gì có tình cam. Chúng nó chi có muc dích là tháng, diêt, tiên
toi. Tao o voi chúng nó lâu rôi tao biêt."
Ông nói thêm:
"Phai nhìn nhân chúng nó tô chuc gioi nhung vê mát tình cam thì bêt lám."
"Vây ông là nguoi quôc gia rôi."
"Tao không ung hô Mÿ, tao không chiu công san. Tao chông lung tung hêt."
"Ông chông môt mình."
Duoi ánh nên, khuôn mát ông Minh rán chác lai và nôi lên nhiêu duong nhán, ông nhìn
vê phía bê tho cu Phan. Tiêng súng bên ngoài lai nô. Ho tân công cháng? Ðánh nhau
cháng? Thà dánh nhau khôc liêt di dê hoác chúng tôi sông hoác chêt. Cu ngôi duoi hâm,
nghe các em nghe ma tôi kê lai nhung nguoi chêt bên ngoài tôi nhu ngôi trên dông lua
do. Tôi cung không cân biêt su trôn tránh chui nhui nhu thê này có hèn không nua.
Có tiêng dông o cua hâm, bà Hao lai bò ra nhìn ông Minh, khóc:
"Ôn oi, dêm ni coi bô dê so quá."
Môt giong thì thâm bên tai tôi:
"Không biêt ông giáo su cua chúng ta lúc này dang làm gì. Chác dang hop cách mênh voi
cách miêng."
"Ông mà bát duoc mày chác ông cha nho tình thây trò nua dâu."
Ông Minh dô cho nguoi dàn bà di xuông hâm. Tôi lân mò ra toi cua nhìn ra ngoài bóng
dêm. Bóng dêm náng nê dây dác nhung bí mât, nhung de doa chêt chóc, u uât tu khí.
Nhung tôi cung hình dung ra duoc o góc nào là cái bê nuoc, o góc nào là hàng chè tàu,
góc nào là khóm mía. Nhung lá cây den bóng lung linh nhu kêu goi tôi tuong tuong dên
du thu. Giá lúc này tôi duoc hòa mình vào bâu troi dêm, duoc dung truoc sân ngâng mát
lên troi hung nhung giot mua dâu xuân mát ruoi, ngot lim. Giá tôi duoc di dao trong khu
vuon rông này môt mình nhu nhung tôi moi truoc Têt dây, dao trong vuon và ngua mát
nhìn bâu troi den dê tuong tuong ra khuôn mát nguoi yêu.
Có tiêng dông o ngoài vuon. Tiêng chân nguoi di chuyên. Chác các anh giai phóng dang
liên lac voi nhau. Khu vuon dât min màng trai dây lá cây khô còn dâu nua. Tât ca dã bi
dào xoi thành nhung hâm hô, hoác bi cày nát tu lâu vì nhung manh dan. Môt thân cây
nào dó trong vuon gây mác qua mát tôi. Cây vú sua, cây mãng câu hay cây nhãn lông gì
dó. Tôi doán ra su không còn nguyên ven cua khu vuon, và ao uoc môt buôi sáng còn
sông dê di ra vuon, di ra công nhìn con duong, nhà cua quen thuôc.
"Ngày mai tao không thê o nhà duoc nua. Nguoi chêt nhiêu rôi, tao phai di tai thuong, di
cuu tro. Tui bây di voi tao hí."
Tôi không nghe tiêng môt câu nào tra loi hêt. Có mây thanh niên o trong nhà này, nho su
buong binh cung rán cua ông Minh mà chua bi ho bát di. Tôi nghi tai vùng này vân còn o
trong su kiêm soát cua ho, sinh mang nguoi dân còn chát trong tay ho, ho chua ra tay dó
thôi. Em tôi kê: ho dem rât nhiêu nguoi o xóm khác vê rôi tuyên án thu tiêu, xu tu ngay
tai dây. Nhung xác chêt duoc vùi lâp vôi vàng không có môt tâm chiêu dê gói.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
70
Ðã dên gio cú rúc. Tôi di lùi lai. Ông Minh nói thôi giai tán rôi thôi phut ngon dèn. Các
thanh niên sinh viên khác vê hâm ngu. Chi có ông Minh không chiu ngu hâm. Tôi thân
trong bò vào hâm, bò qua má tôi, các em tôi rôi nhiêu chân nguoi khác nua moi toi cái
ngách hâm, noi trú ân mà dôi voi tôi lúc này là an toàn nhât. Tôi vua mêt moi, vua chán
nan nên dát mình xuông là ngu ngay.
Sáng ngày ra, tôi nghe tiêng lao xao trên miêng hâm. Moi nguoi dã ra ngoài hâm hêt. Tôi
dinh chui ra nhung má tôi la: Khoan dã. Trúc chui vào báo cho tôi biêt tu sáng toi gio
không thây dai bác câu toi nua. Quân giai phóng cung rút lên phía nghia dia, chi còn môt
sô canh giu tu duoi câu lên khoi dôc thôi.
Ông Minh nói chuyên rât lon giong:
"Chác chúng nó di tâp hop gì dó."
Môt lúc sau Trúc xoi cho tôi môt bát com và dán dung có lên. Bên kia truong hoc, mây
thanh niên bi ho bát lên trên dó hêt rôi. Tôi hoi mây thanh niên sinh viên bên kia hâm thì
sao. Trúc cho biêt ho dã tan mát hêt, ông Minh dã lo sán chô núp cho ho. Tôi nghi toi
tiêng dàn tiêng hát giua trua, giua dêm. Mây anh giai phóng gác o bên ngoài biêt tê di là
bên trong nhà tho có thanh niên trú ân. Nhung tôi cung cháng lo láng lâu hon nua vì tôi
nghe thây tiêng lon kêu và tiêng moi nguoi lao xao. Môt con lon bi giêt. Bua com trua
này chác së có món án ngon. Giua lúc này mà có môt miêng thit lon thì thât là may mán,
món án cao luong mÿ vi sang trong quá chung.
Tôi nhâp nhom o miêng hâm:
"Má, ai mân thit heo rua?"
"Khi, vô trong di."
"Thit heo há má?"
"Bên nhà chi Tính, ôn Tôn mân heo dó. Chút nua chia môt ít kho dê dành án."
Tôi reo nhu tre con:
"Má nho lây phân ít mõ kho mán nghe má."
"Thôi khi, vô di, chêt dên noi mà không lo, án voi uông."
Tuy nói vây nhung má tôi cung lân mò sang nhà bên canh dê chia môt phân thit heo.
Trua hôm dó tôi nám duoi hâm ngui mùi thit kho thom phuc muôn ngat ca mui. Tôi quên
hêt moi khô ai, moi lo so. Cu thê này chác sáp yên ôn rôi. Tu sáng toi gio thinh thoang có
vài tiêng dai bác câu rât xa, nhu o phía Trúc Lâm, Tây Thiên gì dó. Xa lám mà.
Nôi thit nhu thâm mán thât lâu, su cho doi làm tôi bôn chôn ca ruôt gan nhung cung làm
cho tôi thêm phân sung suong. Trúc hích tôi:
"Anh ngui mùi thit mê chua? Em nghi toi lúc miêng thit... ngon lám hi?"
Tôi chua kip phát biêu ý kiên thì Oanh thò dâu vào:
"Ê, ho vê dông lám. Ho dào thêm hâm hô và chia giu các ngã duong, các vuon."
Trúc trâm ngâm:
"Sáng ho rút rôi mà."
"Ho mang theo nhiêu súng dan lám. Có ca xe bò cho dan nua. Ðâu ngoài ngõ mình a tê."
Rôi giong nó run run:
"Dê so lám anh oi, khi hôi em chui qua nhà ông Tôn coi chia thit heo voi má, thây có con
chó tha khúc tay hay chân chi cua tre con, nó gám thit sông. Thây rua em so thit heo quá
troi."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
71
Trúc kêu lên:
"Dê so." Rôi nó co nguoi lai: "Rua mà chi cu chay qua ôn Tôn duoc."
"Mô có. Tao so quá tao nhay lùi lai. Nghe tiêng dông, tên lính giai phóng canh o ngoài
chay vô bông súng dinh bán. Tao so quá la lên. Hán thây con chó dang nám gám xuong,
hám hè nhìn, hán nhán ráng cuoi rôi hoi có muôn qua bên dó tui dep duong cho. Tao so
quá làm thinh. Hán nói: Cô dung so, chác con chó tha o dâu dên dó. Rôi hán câm dá liêng
con chó cong duôi chay mât, cái khúc thit dó còn o noi bui dó, dê so quá chung."
"Hán noái chi voi chi nua khôn?"
"Hán nhìn chi. Chi vua so vua di. Di òm rua thê. Rôi hán noái: Cô so tui lám ha? Tao
phai noái: Da so chi mà so. Không biêt mân ráng hán cung mân thinh luôn. Rôi lui di ra
cua lai. Tao chay môt mach vô nhà. Khi hôi má bát tao xát thit heo dê kho, tao buôn mua
mây lân."
Oanh vua nói vua dua tay che miêng muôn oe. Mùi thit kho vân bay vào quyên lây mui
tôi, hêt suc hâp dân. Câu chuyên cua Oanh cha làm tôi gom so mùi thit kho chút nào. Ðã
lâu rôi, không ngày nào tôi duoc án no, có ngày nhin dói nua.
Oanh câm tay tôi nói:
"Anh nghe cho coi, ho dào hâm dó."
Tôi nghe tiêng cuôc dât, tiêng chân nguoi di lai. Tiêng mê Khái nói dóng hêt cua ngõ.
Tôi nghi thâm, dóng kín cua dê che nguoi nhung dâu có che mùi thit kho. Dám mây anh
giai phóng vào thám vì mùi thit kho lám. Tôi cung không nghe tiêng ông Minh nua. Em
tôi cho biêt ông dã tai cái bi gao leo xe dap di tu hôi sáng rôi. Chúng nói ông di phát gao.
Môt lúc có tiêng nguoi o ngoài vong vào:
"Các me giai phóng làm on tát giùm bêp, so khói máy bay nó biêt nó bán."
Má tôi cung là me giai phóng rôi dó. Bêp tát cái rup nhung mùi thit kho dâu có tát nôi.
Tôi tuong tuong ra nhiêu cái miêng dang nuôt nuoc bot xuông cô. Tôi lai ló dâu ra:
"Má, chín thit rôi cho má?"
"Khi, vô di. Ðê cho nó thâm chút dã nào. Con Trúc mô rôi, ra lây nôi com nguôi khi hôm
ra dây hâm lai mà án."
Trúc vua dom dây thì có tiêng hô to o bên ngoài:
"Xuông hâm hêt, máy bay toi."
Khi tiêng hô vua moi gióng lên tôi vân thây bâu troi êm tinh, vây mà liên dó dã có tiêng
máy bay ào toi, phút chôc dã o trên dâu rôi luon vòng. Chi mây phút sau rôc két bán
xuông nhu mua. Moi nguoi tràn xuông hâm hêt. Môt con chó muc mát xanh lè cu hâm hè
muôn chui xuông hâm. Mê Khái phai câm con dao liêng kêu cái keng, con chó moi chiu
chay ra lôi khác.
Tiêng rôc két bán nhu mua, dan nhu dang trút xuông dâu chúng tôi vây. Chúng tôi ôm
chát nhau, nguoi này sát vào nguoi kia nhu tìm thêm o nhau chút nuong tua. Có tiêng sup
dô phía truoc, phía sau, có tiêng kêu khóc o nhà bên canh, tiêng hô cua các anh giai
phóng, ca tiêng thét lên nhu bi cát hong nua. Lúc nây, con heo bi choc tiêt cung kêu lên
bi tham nhu thê, sao tôi cha thây gì ca.
Am môt tiêng. Có nhiêu miêng ngói lo, rôi tiêng bui cát roi rào rào. Tiêng hô, tiêng goi
nhau cua mây anh giai phóng o ngoài vuon. Tôi nghi chác ho có nhiêu nguoi bi thuong
lám. Môt lát sau, tiêng súng duoi dât bán tra kich liêt. Tiêng dan tu trên troi trút xuông
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
72
câp bách hon. Tôi chìm di, tai ù, nguc nhu nghet tho và cu nám bep dí o góc hâm, tay
chân không còn cât lên duoc nua.
Ðô hai phút sau thì tiêng súng trên troi thua dân mà máy bay cung di mât, chi còn tiêng
súng duoi dât bán lên thì vân dì det nô thêm vài phút nua, cho toi khi có lênh truyên:
"Ngung."
Tiêng ngung di tu góc vuon này qua góc vuon khác, vang vang trên mát dât và tiêng
súng cung tát dân, dôn vê vài tiêng le truoc khi ngung hán. Má tôi dán không duoc dua
nào trôi lên miêng hâm hêt. Có tiêng dâm cua:
"Có ai trong nhà ra công tác giùm."
Tôi doán chác lai bát di khiêng xác chêt, xác bi thuong. Má tôi ra dâu cho moi nguoi im
láng. Nhung không duoc, cánh cua bi báng súng dong mo toang, nhiêu tiêng chân di vô
nhà:
"Tât ca lên khoi hâm hêt."
Má tôi lên truoc, rôi toi mây bà già, mây chi dàn bà ôm con. Trúc o lai voi tôi, còn Oanh
cuc cháng dã phai chuôi lên. Môt bà già dua cho nó dua nho moi dây nám, me nó dã chêt
tu hôm tiêng súng dâu tiên nô. Oanh boc kín dua nho trong tâm khán bông, run rây lên
khoi miêng hâm. Tôi nghe tiêng dàn ông hoi:
"Ai không có con dai?"
Hình nhu vài chi dàn bà phai di. Có tiêng anh chàng giai phóng tre tuôi vân gác ngoài
ngõ nói:
"Cô này moi de dây, dang yêu."
Vây là thoát duoc rôi. Hú hôn cho con Oanh. Môt lát sau tôi thây nó bê dua nho xuông,
tay chân nó vân nhu còn run rây. Tôi dõ dua bé cho nó và mung thâm là dua nho dã
ngoan ngoãn không khóc. Tôi nào ngo nó thiêu sua, dói la, không còn suc dê khóc nua.
Boi lë ây, dêm dêm, nhiêu khi tôi nghe tiêng tre khóc nho, yêu ot nhu tiêng mèo kêu.
Tôi hoi Oanh:
"Chúng nó bát nhung ai?"
Giong tôi hoi thât nho, nhung Oanh dua tay ra dâu ngán tôi lai. Tiêng chân di ra khoi nhà.
Vua lúc dó, tôi nghe nhu có tiêng xe dap dô o ngoài sân, rôi giong ông Minh vào gân
dân:
"Ráng? O nhà có ai bi chi không? Tao lo quá."
Tiêng nguoi dàn bà vo ông giáo su Hao khóc thút thít. Tiêng má tôi tuong thuât lai
chuyên nhà. Giong ông Minh vân rôn rang:
"Coi, xuông hâm hêt di, máy bay toi chu dó. Các noi nát hêt rôi. Chác quân bên này dang
dàn trân vào thành phô."
Tôi láng tai nghe. Giong ông Minh hoi nho xuông:
"Tom lám. Tao di tu duoi duong lên dây mà gáp dây xác chêt. Tui ho không rua bây.
Chêt trong hô, chêt bên canh tuong, chêt nám sâp mát xuông duong. Tao di tu ngoài ngõ
vô dây mà thây dây máu. Tao cu kêu troi: Ôi thôi, xong rôi, o nhà còn chi nua. Khi vô
nhà, thây tui nó di ra theo lôi sau vuon. Ráng, không có ai bi thuong cho?"
Tôi ló dâu lên, hoi:
"Ôn, tình hình bên ngoài ra ráng?"
"Tao gáp bon chi huy cua chúng nó rôi."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
73
Ông cuoi, móc ra cái giây:
"Nó ru tao ghê lám, nhung tao bao tao chông lung tung hêt. Tao không so bên nào. Muc
dích cua tao lúc này là di cuu thuong, di phát gao, cuu duoc ai thì cuu. Cái tháng chi huy
vùng ni, nó có ve khôn lanh lám. Nó câp cho tao cái giây di duong, di trong vùng ho
kiêm soát lúc mô cung duoc. Ðây nì..."
Ông dua cái giây vê phía tôi. Nhung má tôi dã nat:
"Tháng ni thiêt, xuông duoi no ngôi không mi? Thôi ôn oi, hay ho chi giây to qui no mà
khoe. Có nó thêm mêt."
Ông Minh cuoi dôn hâu:
"Tau dã noái tau là nguoi quôc tê mà. Công san cung không làm chi duoc tau, tui bây
thây khôn?"
Tôi tò mò muôn doc to giây dó lám nhung má tôi dã nhìn tôi gám gám. So bà buôn tôi
vôi chui xuông hâm. Oanh lai thò dâu lên:
"Ôn mân ráng mà tai thuong dó ôn?"
"Tau dát ho lên xe dap dây di. Nhà thuong bo hoang rôi, tau dua dai ho vô mây tram cuu
thuong bát báng bó. À này Oanh, mi tìm cho tau mây tháng sinh viên y khoa. Quanh mây
nhà này, tau biêt tui nó trôn thiêu chi. Mi di liên lac dùm hi?"
"Ông nôi con cung không dám. Ra ngoài cho bi dan chêt ha?"
"Con ni nhát quá, thôi dê tau lo."
Tiêng má tôi bông la lên thang thôt:
"Thôi rôi..."
"Chi rua?"
"Thôi rôi, chêt rôi..."
Giong Oanh hôt hoang:
"Chi rua má?"
"Trách thit kho..."
Tôi không dán duoc, tranh voi Oanh thò dâu lên khoi miêng hâm:
"Ráng má?"
"Ðô bê hêt rôi, còn chi nua..."
Tôi nhìn lai phía bêp dâu, ngay trên trân nhà, môt mang ngói bi võ, trách thit báng dât
cung võ, nhung miêng thit trôn lân voi gach cát nám lán lóc. Tu nãy gio mãi cáng tháng
vì nhiêu biên cô dôn dâp, tôi cung quên mât hán nôi thit kho. Ðên bây gio thì thôi hêt rôi.
Thây mây me con tôi tiêc ngân ngo, ông Minh cuoi:
"Ôi, tiêc chi mây chút dó. Tau có hái vê mây trái su dây nì. Tau lên thâu trên rây cho choi
mô."
"Ôn lên thâu trên dó. Troi, trên dó ra ráng ôn?"
"Thì ai vân o yên nhà dó. Ho dóng hán trong nhà dân à nghe. Có mây cái nhà duoi dôn
bo không, tau thây mây dàn su ngon quá. Tau hái duoc nhiêu lám, phát hêt rôi, còn mây
trái dua mô lây thì lây."
Oanh reo lên:
"Ðep quá. Trái su dep quá."
Tôi cha thây trái su dep dë gì. Nôi thit dã võ, nhung mùi thit kho vân còn phang phât. Tôi
nuôt nuoc miêng và buôn bã chui xuông.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
74
"Anh tiêc nôi thit lám ha?"
"Ò."
"Em thì chi thích yên cho rôi. Mây bua, ho nói chi o choi voi dân môt tuân lê, ráng ho o
lâu rua?"
"Ai biêt dâu dó, con nho này thât tin nguoi."
Oanh lai nói tiêp:
"Mây ngày dâu, mây cô cán bô tâp xe dap vui quá, mà ho cha biêt chi hêt anh hí, dông
dôi cua ho chêt rân rân mà ho cu giõn hot vui choi nhu không. Mây hôm dâu, mây cô nói
voi em së tô chuc ván nghê liên hoan nua, rôi ho tô chuc chi mô!"
"Bán nhau nhu mua rua mà liên hoan chi."
"Mà ho xu tu nguoi ghê quá anh. Em thây ho bán hai hoc sinh hay sinh viên chi dó trong
vuon bác Bôn tê. Ðê em kê cho nghe. Chính cái tô trong vuon mình bán chu ai. Em nghe
cái tháng nho nho ngoài công hay nhìn em dó, nó noái có xu thì dê câp chi huy hay tòa án
nhân dân xu, dung có thu tiêu. Mây tên kia nói dông chí chi có tinh thân chu bai. Rôi ho
bán. Troi oi, em nhám mát."
Oanh nói gì thì nói, tôi vân còn tiêc nôi thit kho. Gân tuân lê án kham khô bua dói bua
no, bao tu tôi nhu dã teo lai. Tôi nám mop xuông chiêu miêng sùi bot mép. Con dói lai
kéo toi hành ha làm tôi khô so diêu dung. Con gái nhin dói thât tài, Oanh và Trúc bua án
bua không mà vân tinh nhu sáo sâu. Còn tôi sáp phai thiêp di rôi dây.
Buôi chiêu, khi tinh dây, thây xung quanh mình váng ngát. Moi nguoi dã bo tôi dê tan cu
di hêt chô khác rôi phai không? Tôi hôt hoang dua tay so soang, phai lâu lám tôi moi
nhìn thây chút ánh sáng tu miêng hâm hát vào, lân lân tôi nhìn rõ bàn tay tôi. Nhung tôi
chua dám lên tiêng goi hay bò ra miêng hâm mà yên láng nghe ngóng. Hình nhu trên nhà
có tiêng bát dua khua rôn rang, nhung không có môt tiêng nguoi. Ca tiêng dông ngoài
vuon ngoài sân cung váng nua. Cô gáng mãi dê tâp trung thính giác, tôi moi nhân ra tiêng
va cham cua dua bát, chác ca nhà dang án com o trên hâm. Sao không ai dánh thuc tôi
dây? Sao ca nhà nõ dê tôi cùng quân voi con dói la. Không, tôi phai bò lên dê cho ca nhà
biêt là tôi duoc quyên góp mát trong bua com gia dình. Tôi mêt la nhung cô guong dê bò
lên miêng hâm. Tiêng va cham bát dua, tiêng nhai nuôt chung to nhung ke dang án uông
hêt suc thô lô. Chác dã yên rôi và ca nhà dang sung suong voi bua com no nê. Tôi cô
bám vào hai bên mép thành dât, ló dâu ra ngoài.
Tôi có nám mo cháng? Tôi còn sông hay dã chêt dói? Không, tôi không phai là con ma
dói, tôi còn sông dàng hoàng mà. Mâm com nào bày ra voi nhung khuôn mát la hoác
vây? Tôi mo lon mát nhìn rôi ngã roi dánh bich xuông dáy hâm. Tiêng dông cua chính
mình làm tôi so hãi tôt dô. Ho dã nghe, ho së vào lôi cô tôi ra và môt phát súng së nô.
Con dói cua tôi tiêu tan dâu hêt. Mâm com dúng là chén bát cua gia dình tôi, nhung tât ca
gia dình tôi và nhung nguoi trú ân trong nhà tho dang ngôi o góc nhà, u ru, lo so. Nám
sáu anh giai phóng dang ngôi án com ngon lành, không ai nói voi ai môt loi, ho án hôi ha
nhu nguoi sáp chêt dói vo duoc bua com. Tôi nám láng di môt lúc không thây dông tinh
gì thì lai hôn tro lai. Nhung vua lúc dó, tiêng máy bay lai ào dên, rôi dai bác câu toi.
Tiêng chân cua mây anh giai phóng chay ra khoi nhà: Cám on me giai phóng. Tiêng môt
nguoi dàn ông vong vào rôi chìm trong tiêng dan rôc kêt bát dâu bán xuông. Moi nguoi
tràn vào hâm. Trúc lân gân lai phía tôi:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
75
"Anh mô rôi?"
Tôi tra loi yêu ot. Oanh nhét cho tôi nám com vát nói:
"Khi hôi xoi com cho ho, em lén vát môt vát dâu trong áo cho anh nì."
Tôi không còn du suc dê dua tay ra câm nua. Trúc rut tung miêng com dút vào miêng, tôi
nhai nuôt vôi vàng cùng dông nuoc bot còn dây u trong miêng. Dù sao môt vát com nho
lúc này dôi voi tôi cung quý hon moi món án cao luong mÿ vi o trên doi. Má tôi lâm
bâm:
"Ðang don com dinh xuông dánh thuc con dây án thì ho vô. May mà con chua lên. Rua là
phai moi, ho án liên."
Oanh kêu nho:
"Ãn rôi cám on rôi rít, me giai phóng tôt, chi giai phóng tôt, tôt hoài kiêu này chác chêt
quá."
Nhung Trúc bênh:
"Thì o mô cung có nguoi tôt nguoi xâu. Cái anh giai phóng tre tuôi cha dem cho mình
chuc lon gao là chi. Anh lây mô rua hè?"
Không ai tra loi thác mác cho Trúc. Rôc kêt nhu ném ngay trên dâu. Má tôi doán chung:
"Bán o dây chác dan trút xuông o Bên Ngu."
"Chác duoi cho."
"Duoi duong rây."
"Xì, hoi mô mà cãi, toi phiên Tu Ðàm bây chu dó."
"Duoi câu ho vân còn dóng. Khi trua tui thây mây nhà di tan cu bi ho duôi lên vua chay
vua khóc. Xóm mình có nhiêu nguoi bi thuong lám nghe."
"Ôn Minh di mô hi?"
"Ôn lai di phát gao, di tai thuong rôi."
"Cái ôn chi thiêt khùng, thoi buôi ni, ai có thân nây lo."
Tôi nám im nghe máu thâm trong tung mach nho. Mát tôi dã hêt hoa, tay chân tôi dã hêt
run rây. Tôi bot so rôc kêt hon, nhung dông thoi tôi cung hiêu ráng moi thu chêt súng
dan, hay chêt dói khát dêu kinh khung nhu nhau. Mà gao trong nhà, mây anh giai phóng
dã muon khuân di hêt. Tình trang này kéo dài thêm vài tuân nua chác là chúng tôi chêt
dói hêt. Má tôi than thâm voi môt bà ban:
"Thoi buôi nhu ri mà ôn Minh còn vác vê mây câu sinh viên. Có dàn ông trong nhà phiên
ghê lám."
Chác má tôi lai lo so cho tôi. Moi khi, tôi giân má tôi ghê lám nêu nghe má tôi phàn nàn
nhu thê, nhung lúc này, tôi thây bà nói hop lý. Oanh thì thâm:
"Ôn dem mây anh no vê dê di báng bó cuu thuong."
Tôi càu nhàu:
"Ho bát giêt hêt cho coi."
Oanh tin tuong:
"Ôn có giây cua mát trân dê di duong mà. Còn ôn thì khoi so di."
Ðúng lúc dó, có tiêng dâp cua. Không biêt ai dâp cua mà tim moi nguoi nhu ngung dâp.
Tiêng rôc kêt bên ngoài vân ròn rã nhu mua. Tiêng dan tu duoi dât bán lên vân rào rào.
Phía này chóc chóc, phía kia tach tach. Ðu các cõ súng chia lên troi. Tiêng dâp cua càng
gâp rút hon, rôi có tiêng la nua, nhung chúng tôi không thê nào nhân ra tiêng cua ai.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
76
Oanh nhâp nhom:
"Hay ôn Minh vê."
"Suyt dung noái. Kê ai thì ai. Im hêt di, troi oi."
Tiêng dâp cua vân liên tuc, rôi có tiêng dông cua thình thich. Trúc cuong quyêt:
"Ôn Minh vê rôi dó, chác chán mà."
Không nói thêm môt tiêng, nó tuôn chay ra khoi hâm. Má tôi níu theo mà không kip. Bà
chi biêt kêu troi kêu dât. Tiêng mo cua rôi tiêng chân hai ba nguoi kéo vào, rôi tiêng Trúc
kêu rú lên. Tôi hôt hoang chup vai má tôi:
"Chêt rôi."
Má tôi vùng chay ra khoi hâm quên hêt moi nguy hiêm. Nhung cùng lúc dó, tôi nghe
tiêng ôn Minh:
"Mau dem thuôc, dem báng ra dây."
Tiêng Trúc:
"Mân chi còn báng. Kêu mây anh y khoa hi?"
"Mau lên."
Nhiêu nguoi nua di ra khoi hâm. Tôi cung tò mò ngóc dâu lên miêng hâm dê nhìn. Trong
ánh sáng lo mo hát tu ngoài bâu troi tham dam vào, tôi nhìn thây hai nguoi dàn ông máu
me bê bêt. Môt nguoi mát còn mo lo do, môt nguoi mát khép nhu dã chêt rôi, anh ta dê lô
môt manh dâu tráng hêu nhu lòi não.
Tôi hoi Trúc:
"Ai dó?"
Trúc lác dâu. Mát nó tái xanh. Nhung rôi nó cung phu voi moi nguoi báng bó cho hai ke
bi thuong. Máu chay dong vung giua nhà. Trúc vua che mát vua xé cái áo cánh tráng dê
làm báng. Ngoài duong, ngoài vuon lai có nhiêu tiêng hét lon. Chác lai có ke bi thuong
rôi.
Ôn Minh ngoác tôi lên:
"Lên dây, mác dánh nhau, ho không vô bát mô mi so."
Tôi lên dung canh hai nguoi dàn ông bi thuong. Tiêng rôc kêt dã thua dân, nhung máy
bay vân còn luon thêm nhiêu vòng o trên troi. Tiêng dan duoi dât bán lên cung thua thot
hon. Rôi môt toán hàng xóm xông vô nhà, ho kêu khóc nhu ri:
"Nhà tui cháy rôi bà con oi."
"Tháng con tui chêt không mang di duoc."
"Ôn Minh oi, sang dem tháng con nho cua tôi qua voi. Nó bi ket giua dông gach rôi."
Ðám dông kêu khóc nhu ri. Má tôi lai hoi thám tin tuc bên ngoài. Ôn Minh giao hai
nguoi bi thuong cho chúng tôi rôi báng ra ngoài cua. Tôi chi kip kêu môt tiêng:
"Ôn..."
Môt loat súng nô ròn ngay dâu công. Thôi rôi, chác ôn Minh dã bi thuong. Oanh dây cua:
Ôn oi, ôn oi. Nó chay ra nhung má tôi dã ngán kip. Tiêng ôn Minh nat nô ai o dâu ngõ.
Oanh vua quay vào thì có tiêng dây cua. Nguoi lính giai phóng tre tuôi gác truoc công
nhà di vào. Hán ôm môt cánh tay. Má tôi vôi dây tôi xuông hâm truoc khi hán nhìn ra
kip.
"Ráng rua, ôn."
"Cháu bi thuong. Me giai phóng cho cháu xin chút báng báng lai."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
77
Oanh nhanh nhâu:
"Hêt báng. Mây hôm ni áo xé báng còn không du."
"Coi giùm còn chút thuôc nào không."
Oanh cay chua:
"Vây các dông chí cuu thuong mô rôi. Các cô nu cán bô cuu thuong mô rôi. Mây ngày ni
tui tui cho ho toi dê xin thuôc mà cháng thây ho mô hêt."
Tôi không nhìn mát anh giai phóng, nhung biêt hán dang xúc dông hoác dau don lám vì
giong hán run run:
"Tôi bi nhe, có ke bi náng hon tôi."
Vua lúc dó tôi nghe giong ôn Minh. Ôn bê vào môt dua bé thì phai, tôi nghe giong tre
con khóc.
"Con Oanh, con Trúc, lây áo ra mân báng mau lên."
Tiêng chân Oanh chay di. Tiêng ôn Minh nói:
"Ua, dông chí cung bi thuong ha? Vô dây chi vây?"
"Xin ông môt chút thuôc, xin miêng vai báng lai."
"Náng hay nhe?"
"Nhe thôi mà."
"Khoi, lây vôi mà bôi vô cung sát trùng rôi. Mân chi có thuôc, còn chút thuôc dê cuu
nguoi khân câp. Bình vôi noi góc nhà a tê."
Vân giong ôn Minh:
"Noi góc nhà có dông chí cua anh dó. Tôi dã báng bó xong, anh coi sáng yên thì dem ho
vê bô chi huy dê chám sóc. Coi khó sông dó."
Thì ra hai nguoi ôn Minh vua vác vê, có môt nguoi là Viêt công. Ôn Minh không phân
biêt gì hêt, ông chi cuu nguoi bi thuong. Tôi nghe giong anh lính tre cô than nhiên nhung
che giâu nhiêu cam dông:
"Cám on cu. Bác và Dang së nho on cu."
"Tao ha? Tao không cân Dang, không cân Bác. Tao chi biêt hán là nguoi, hán dau thì tao
cuu. Ma cha nó bán nhau, giêt nhau, chi có dân khô."
Anh lính giai phóng e dè:
"Trong khu nây có nhiêu loai cán bô, cu không nên ra ngoài nhiêu, lõ ho hiêu lâm thì
phiên lám."
"Tao ha? Tao nguoi quôc tê mà. Ông Hô cung phai nê tao, ông tông thông Mÿ cung nê
tao, vì tao có chính nghia."
Ôn vân tiêp tuc cuoi gán. Tôi không nghe tên lính giai phóng nói thêm gì hêt.
Trúc bò xuông canh tôi:
"Hêt bán nhau rôi anh."
"U."
"Chêt bât loan. Ðâu ngõ mình cung có tê. Anh so khôn?"
"Tao thây chi mà so."
"Chác mình phai tan cu. O dây mân ráng cung chêt."
Tôi không u hu. Tôi láng nghe tiêng dông trên miêng hâm. Tiêng mây nguoi bi thuong
rên hu hu. Tiêng nguoi dàn ông la yêu ot:
"Ðông chí o tô nào?"
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
78
"Tô bôn chín."
"Ðem tôi vê bô chi huy duoc không. Tôi muôn gáp nguoi quen dê nhán ra Bác."
"Ðông chí nhán di, tôi gui giúp cho."
Giong nguoi dàn ông yêu hon:
"Không, tôi chua chêt. Tôi chua thê chêt duoc. Ðem tôi vê... Tôi muôn..."
Tiêng nói cát dut nua chung. Ngoài cua, có nhiêu tiêng chân rôi tiêng nguoi lao xao. Tai
thuong. Giong ôn Minh: Có cuu mây nguoi dang bi thuong không, tui gui voi.
"Không, chi tai thuong quân giai phóng."
Tiêng dai bác lai câu lên. Nhung công viêc tai thuong vân tiêp tuc. Thanh niên thiêu nu
bi bát di làm công tác. May mán làm sao, Oanh và Trúc vân trôn duoc. Ôn Minh nhât
dinh không di, hình nhu ôn có dua cái giây di chuyên trong vùng kiêm soát cua quân giai
phóng ra doa. Môt lát ho rút di hêt, ôn Minh ra lênh cho moi nguoi moi dên ti nan tìm
chô dung hâm. Hêt chô dào xuông dât, ho dung hâm nôi. Nhung cánh cua duoc tháo
xuông.
Chúng tôi cung nhât dinh sua sang lai cán hâm. Mác tiêng máy bay, mác dai bác, tre con
nguoi lon ra sân dào dât dem vào dô cho dây trên hâm, càng dày càng tôt. Có mây nguoi
bi thuong chêt, nhung xác này duoc dem ra sân chôn, nhung cu vua ra dào là máy bay
dên, thây bóng nguoi duoi dât là rôc kêt bán xuông. Moi nguoi chay tán loan. Mây anh
giai phóng trong các hô cá nhân nguyên rua om sòm. Ho nôi sùng bán luôn mây tràng
dan báng qua dâu dám nguoi dang chay tán loan. Không ai nghi toi viêc chôn xác chêt
nua, và cung không ai còn du suc so sông bên canh nhung xác nguoi dang bôc mùi, dù có
thê chêt vì nhiêm dôc.
Anh lính giai phóng tre dã duoc báng bó cánh tay. Hán vân gác truoc công. Ít khi vào
nhà, ve mát nghiêm trang. Tôi cam tuong cung nho hán mà Oanh voi Trúc khoi di tai
thuong, khiêng dan.
Qua nhu loi Oanh doán, mây ngày sau không ngày nào là không có máy bay, rôc kêt bán
xuông nhu mua. Ðai bác môi ngày môi nhiêu. Mây hôm dâu, buôi sáng, moi nguoi còn
lên duoc miêng hâm dê lây dô hoác chay ra xách nuoc. Vê sau không ai dám ra ngoài
sân, bò lên miêng hâm dã là môt diêu quá can dam. Cu tình trang này, trong vài hôm nua,
chúng tôi së hêt nuoc và thuc án khô cung së hêt. Tôi nghiêp má tôi, bình thuong bà là
nguoi gáp chuyên gì cung quýnh quáng, so võ mât, vây mà dên lúc tuyêt vong bà lai can
dam hon ai hêt. Mác bom, mác dan, má tôi cu chuôi lên miêng hâm tìm gao, nâu com.
Nhiêu manh dai bác váng vào tuong, nhiêu manh bom chom roi xuông mái ngói, chui tot
vào nhà. Má tôi vua run vua lêt vô hâm. Nhung rôi sau dó lai bò ra. Má tôi chi còn biêt
sông phút nào hay phút dó dê tân luc lo cho con cái.
Ôn Minh di suôt ngày, thinh thoang ghé vê voi môt ít thuc án khô chia dêu cho các hâm.
Ngoài viêc tiêp cuu cho moi nguoi, ôn cung không quên nhung nguoi trú ngu trong ngôi
nhà tho cu Phan.
Nhiêu dêm, chúng tôi bàn dên chuyên tan cu. Má tôi sang hâm bên canh, có gia dình ông
hiêu truong. Ông này ngày dâu dã dám liêu linh cho hai dua con nho và cô em gái tu An
Cuu tro vê Tu Ðàm. Vo ông bi ket o dây. Ông suôt ngày cung chui trong hâm không dám
ra ngoài, so bi bát. Mây ngày dâu, các cô cán bô hay vô lân la thám hoi, nói chuyên voi
bà vo. Gia dình này còn môt nua ket o An Cuu và em gái dám di voi ôn Minh, tìm duong
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
79
dò vê phía dó, nhung không di lot. Má tôi bàn voi gia dình dó, liêu có cách nào tan cu
không. Nhung cung nhu chúng tôi, ho cung dang o thê tuyêt vong. Nguoi vo ôm dua con
nho khóc râm rut. Nguoi chông hêt lo cho sô phân mình, lai lo cho bà me và môt sô
nguoi thân ket lai o An Cuu. Tin tuc ôn Minh dem vê môi ngày môt bi quan hon.
Nhiêu dêm, tôi dã nám mo thây mình có mát trong doàn nguoi tan cu. Ðê tìm môt su
sông, chúng tôi câm chát áo nhau, di tung doàn dài. Chúng tôi qua câu. Xác chêt còn sình
thúi dây duong. Phía bên kia là quân dôi Viêt Nam Công Hòa, phía bên này là giai
phóng. Không ai ngán can chúng tôi hêt. Chúng tôi di giua súng dan, giua tiêng la thét,
rôi cây câu sâp, ca doàn nguoi theo nhau rot hêt xuông duoi giòng sông. Nhung cung
không thoát duoc, duoi lòng sông có bao nhiêu chiêc miêng do hoét cua thuy quái há ra,
chuc nuôt ca doàn nguoi vào bung. Tôi hôt hoang hét lên rôi thuc giâc. Mác dù troi bên
ngoài lanh buôt, ca nguoi tôi mô hôi vã ra nhu tám. Mô hôi vì so hãi, vì mêt và cung có lë
vì dói nua. Nhiêu lúc, tôi nhu dua tre nho dua ngón tay vào miêng và nút. Tôi nút hoài
trong bóng dêm, thây ngón tay cua mình nhat dân mùi vi. Mùi vi dó tôi biêt, mô hôi và
dât bân trôn lân.
Môt ngày rôi môt ngày nua trôi qua. Tai chúng tôi ù di vì súng, mát mo di vì dói và dâu
óc tê liêt vì nhung tiêng nô dôi ình ình, chung quanh. Nhung la lùng, chúng tôi vân chua
ai chêt ca. Gao dã can, ôn Minh dem dâu vê duoc mây bich com khô chia dêu cho môi
gia dình môt ít. Chúng tôi nhai com khô mà cung phai hêt suc dè xen. Khát nuoc quá,
môt vài nguoi ra sân lây nuoc o bê can. Môt vài nguoi chay không kip bi manh dan ghim
vào nguoi, nhung may thay, không môt ai chêt hêt.
Chúng tôi không còn ai nhác toi chuyên tan cu nua. Ra khoi miêng hâm là có thê chêt rôi,
huông chi ra toi sân, toi duong.
Nhung rôi có môt buôi sáng, không biêt buôi sáng ngày thu muoi mây nua, có tiêng goi
tên tôi ngoài cua. Moi dâu má tôi ghì dâu tôi xuông, bit miêng không cho tôi thua. Nhung
vê sau, Oanh nhân ra duoc tiêng cua Bao, môt nguoi em con chú, mò qua nhà tôi duoc.
Oanh lên mo cua rôi lôi Bao vô hâm, Bao nói:
"Ráng không chay di, ho di hêt rôi mà."
"Ráng mi gan rua. Ðai bác câu nhu mua rua mà qua dây duoc."
"Thì mình cu di liêu. Nì, trôn không?"
"Mân ráng trôn?"
"O dây rôi nó cung bát di. Ði voi tôi."
"Ði mô?"
"Mình di trong vuon, tui hán không biêt. Mình di ngã chùa rôi vòng qua phía lâu Ðua ra.
Mình vê duoi. Chác duoc mà."
Má tôi run lây bây:
"Không duoc. Ðung có mao hiêm."
Nhung tôi bông lóe lên môt ý dinh. Có o dây thì cung së chêt, liêu di nhu thê, may ra còn
duong sông. Tôi dán nho Bao:
"Ðuoc, doi tao voi."
Tôi an ui má tôi gân nua tiêng bà moi chiu dê cho di. Nhung khi tôi lên miêng hâm voi
Bao thì nghe tiêng má tôi khóc tham thiêt nhu dua dám ma. Tôi ron ca nguoi. Bên ngoài
là ánh sáng, nhung tôi có cam tuong nhu bóng tu thân cung lang vang o dó, dang nô
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
80
giõn, thông dông voi nhung tiêng nô, nhung tràng dan bán le te kháp vùng. Tiêng khóc
cua má tôi làm dâu gôi tôi muôn xum xuông. Tôi muôn lao lai vào hâm, nám guc bên má
tôi dê có chêt cùng chêt có sông cùng sông. Nhung Bao dã kéo tay tôi. Cánh cua hé mo
và chúng tôi lách ra ngoài. Ánh sáng làm tôi chói mát. Nhung tôi dung sung lai, noi chiêc
bê can, cây mai dã gây hêt nhánh, chác môt qua dai bác dã roi gân dâu dó, nhung nhung
cánh hoa vàng vân tiêp tuc, bên canh nhung cành gây, nhung gach ngói, nhung bông mai
vàng nhu nhung dôm hy vong gây cho lòng tôi bao tình cam thiêt tha, ham sông.
"Coi chung!"
Am. Môt tiêng nô thât gân. Bao kéo tôi nám xuông. Rôi tôi bi Bao kéo bât dây, tôi dang
chay theo Bao hay bi Bao lôi di cung vây. Khi ngoanh lai, ngã ba duong Chùa và nhà tho
cu Phan dã bi che khuât. Nuoc mát tôi trào ra. Vài giot mua lât phât lanh buôt bám vào
mát. Bao vua lôi kéo tôi vua tho:
"Mau lên."
"Ngã mô?"
"Lâu Ðua ra."
Tôi không còn thì gio mà ngám co cây, nhà cua duong sá nua, dai bác câu toi càng dày.
Tiêng nô ình dàng truoc, dàng sau, bên hông. Cu chay môt quãng, ca hai lai nám xuông.
Nám xuông rôi dung dây tiêp tuc chay. Tôi không biêt mát mui tôi ra sao, nhung mát mui
Bao thì tôi không còn nhìn ra nua. Quân áo chúng tôi bi dât cát, bui gai xuoc rách tung
duong dài. Tôi vua chay vua kêu lên:
"Ði là chêt. Chác chêt."
Lâu Ðua ra dã hiên ra. Chúng tôi chay bua toi, tôi vâp phai nhiêu xác chêt, nhiêu lúc suýt
bô nhào. Chay còn cách lâu Ðua ra vài chuc thuoc, chúng tôi lai bi bao vây vào giua
tiêng súng lon nho. Hai bên nô súng giao chiên. Cô gáng mãi chúng tôi moi vào duoc lâu
Ðua ra. Mát cá chân chúng tôi ngâp máu. Trong nhà toàn xác nguoi. Xác moi có cu có,
xác quôc gia có, viêt công có. Ngay o truoc nhà, tôi nhìn thây xác hai nguoi Mÿ truong
to báng con bò. Có diêu la lùng là hai xác nguoi Mÿ mác dô den nhu dô cán bô xây dung
nông thôn. Nhung tôi chua kip tìm hiêu thêm thì Bao dã lôi tuôt tôi vào trong. Vua lúc dó
có tiêng súng bán toi. Bao nhào vào môt góc, nguoi Bao nhuôm dây máu tuoi máu khô.
Tôi cung lán môt vòng và nám dáng sau mây xác chêt dã sình hôi. Tôi lây tay che kín
mát, dan bán vèo vèo di qua dâu. Hai bên giao tranh thât ác liêt môt hôi rôi lai im. Nhiêu
tiêng chân di vào lâu Ðua ra. Tôi nghe có giong nói:
"Thây có hai tên chay vô dây mà."
"Ðông chí có thây rõ ràng không dây?"
"Chác chán. Hai tên còn nho. Chác là liên lac viên cua Mÿ Nguy. Chúng vua vô thì súng
nô."
Tim tôi nhu ngung dâp. Tôi nám sâp mát xuông vung máu khô dây ruôi nháng. Mác, tôi
cân dám xác chêt này che cho. Có tiêng chân buoc qua mây xác nguoi, rôi tiêng cuoi
gán:
"Hu, mây tuôi ranh dã phan quôc."
Môt tiêng súng nô. Tôi nghe tiêng Bao la lên. Vai tôi bông nhiên cung dau nhói. Tôi còn
kip nghe môt tràng dan quét ngang mình truoc khi ngât di nua.
"Bây gio ông di dâu?"
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
81
"Tui cung không biêt nua. Tui chay dai."
Nguoi con trai vua kê câu chuyên trên nhìn ra phía duong sát. Tôi hoi tiêp:
"Anh duoc tin tuc chi trên Tu Ðàm không?"
"Tui bi thuong o lâu Ðua ra, tuong ho bát duoc. May mà tui ngât di ho tuong tui chêt.
Khi tui tinh dây thì Bao, ban tui dã bi ho bát di rôi. Nhung xác chêt còn ngôn ngang
nhung noi cua có treo co giai phóng. Tui phai cô gáng mãi moi bò ra khoi nhung xác
chêt. Tui thây bôn bê im láng, bên quôc gia cung không có ai, mà công san cung không
có ai. Tui lân mò xuông Phú Cam. Nhà cua bo trông, dân chúng chay hêt rôi, tui chi gáp
toàn nguoi chêt. Tui theo lôi duong rây mà vê dây."
Tôi tuong gáp nguoi con trai này o Tu Ðàm vê, së biêt duoc tin tuc gia dình anh tôi o
trên dó, nhung rôi cung mù tit.
Tôi khuyên:
"Gio anh nên kiêm xóm nào còn nguoi mà o voi ho. Chúng tôi sáp tan cu nua rôi."
"Chác tui qua bên nhà tho. Nghe nói bên no ho ty nan dông lám."
"Ý dung qua, ho luc soát bát hêt rôi."
"Thôi tui cu chay dai. Nhung tui phai o trong thành phô, gia dình tui còn mác ket o trên
no. Hai dua em gái tui nua."
"Còn ôn Minh ra ráng?" Má tôi hoi.
"Da cháu không biêt gì nua."
Chúng tôi nhìn theo nguoi con trai di tro lui phía duong rây. Ca doan duong váng tanh
không có bóng ca môt con vât. Anh di toi dáng xa rôi mà không quay lai. Tôi hôt hoang
khi nghe tiêng nô gân man dó. Tôi kêu lên, nhung nguoi con trai dã di xuông môt cái dôc
ngán và khuât sau nhung bui cây râm rap.
Má tôi tho dài:
"O dây chác chêt. Mình phai chay, trong xóm chay hêt rôi."
Chú tôi chen vào:
"Ho chay vê phía duoi Phú Luong, nghe nói duoi dó yên lám."
"Phú Luong là phía nào?"
Chua ai kip tra loi thì tiêng súng dã toi gân. Tiêng xe chay rân rân o phía quôc lô.
Thái reo lên:
"Quân mình tiên vô thành phô tiêp viên dó."
Bé rành rë:
"Cu ngày toi, dêm rút vê Phú Bài. Ðêm ho lai vê chiêm, thành thu nhu không."
Má tôi khoát tay:
"Thì vô hâm dã rôi tính chi thì tính."
Môt lát sau thây có nguoi gông gánh chay vô nhà. Thu bò lên hâm rôi kêu:
"Chú Ðich, không di duoc ha?"
"Sang bên kiêu mâu mà duong không di duoc. Bán nhau du quá."
"Chú, chú dinh di mô?"
"Vê Phú Luong."
Sáp xêp cho gia dình ngôi vào môt góc nhà, nguoi dàn ông chu gia dình hàng xóm chui
xuông hâm kê chuyên. Ông ta nói ráng o bên thành nôi ho hoàn toàn chiêm dóng. Có vài
nguoi trôn vê bên ni duoc, ho di báng dò, nhung sô di chay nan liêu linh dó chêt hêt hai
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
82
phân ba, di muoi nguoi may ra còn môt hai nguoi sông sót. Ông cho biêt dang dánh nhau
o Buu diên. Má tôi hôt hoang:
"Ðánh buu diên rôi sáp dánh vê bên ni, làm ráng chu ho troi!"
Vây là doi cho tiêng súng thua bot, ca nhà chúng tôi chui lên khoi miêng hâm bông bê
nhau di chay loan. Vê nhà chú tôi mây hôm, tu nhà chú toi nhà chúng tôi cung o trong
khu vuc An Cuu, cách nhau có mây trám thuoc mà chúng tôi không dám vê qua nhà
thám. Mây ngày liên o trong hâm tôi, Thái phân chia moi nguoi lo công viêc. Lây duoc ít
gao ít nuoc mám trong nhà chú tôi thì Thái lãnh nhung thu dó. Má tôi vân khu khu giu
xách quân áo mà hêt môt nua là quân áo cua ba tôi, khi chêt không liêm hêt duoc. Tôi giu
môt xách nho và cái cáp dô. Vo Bé gánh môt gánh dây nôi niêu, bát dia, gao com. Môi
nguoi dêu có viêc dây tay dây chân hêt và tre con thì duoc dán dò là cu bâu theo áo nguoi
lon mà chay.
Chúng tôi chay xuông nga mù u. Ban dâu ai nây chay háng lám vì tiêng dan nôi lên o
dáng sau và tiêng máy bay vào thành phô. Nhung khi dã bo xa duoc tiêng dông kinh
hoàng dó rôi, chân tôi co hô buoc không vung nua. Má tôi ngôi bêt xuông duong.
Môt thanh niên tu phía duoi phóng xe Honda di lên. Thái vây lai:
"Anh di mô rua?"
"Nghe nói trên ni có nhiêu dông bào tan cu, tui di lên coi có ai cân chi giúp dõ."
Thái vui ve:
"Chúng tôi dang cân giúp dõ. Duoi dó yên không?"
"Yên cho. Duoi no ho chi tràn vô ban dêm. Ban ngày ai lo chuyên nây, có chi mô."
Thái mung rõ:
"Vây ban cho bác tui môt doan. Cho rôi bo noi cho Thùy Duong môt, tui tui xuông bây
chu."
Má tôi vôi vàng trèo lên dáng sau xe.
"Bác ôm cho chát."
Anh thanh niên phóng nhu bay, chi môt thoáng má tôi khuât dang dáng xa. Tôi gáng
guong dung dây tiêp tuc theo Thái. Doc duong, tôi gáp không biêt bao nhiêu doàn nguoi
dang di tan cu.
Ho bông bê nhau, gông gánh, vua di vua chay vua ngoái lai nhìn vê phía sau, thành phô
dây tiêng nô lon nho.
Môt nguoi dàn bà vua di vua khóc:
"Tui thoát duoc mình tui, tui chay duoc toi dây rua còn chông con tui sông chêt ra ráng
ha troi? Ra ráng dây ông troi?"
Bà nhìn lui thành, nhìn lên ông troi. Ông troi vân môt màu chì, sán sàng chay thành nuoc
mà không du suc chay. Môt chiêc xe bò khác di let det sau môt dám nguoi khoang chung
muoi mây nguoi. Chiêc xe bò do hai nguoi dàn bà dây, trên xe có hai nguoi nám, ho
duoc dáp báng chiêc chiêu cu.
Tôi nhìn thây bôn cái chân thõng xuông, lòi ra ngoài chiêu, bôn chân dêu dính bê bêt
máu. Chiêc xe không thê dây nhanh hon vì suc luc hai nguoi dàn bà dã hâu kiêt. Môt
nguoi dàn ông trên vai vác môt dua nho, dua nho bi thuong máu ra gân hêt, nét mát xanh
xao dang guc trên vai nguoi dàn ông, ánh mát mo lo do nhìn theo doàn nguoi dang chay
dáng sau, nhu lây hình anh dê canh chung su sông. Nhung giot máu roi vãi trên mát
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
83
duong, nhung bàn chân khác tràn toi làm nhòe di hoác xóa bo. Tôi nho lai doàn nguoi
câm co tráng di trong thành phô dan lua, doàn nguoi tu Phu Cam di xuông, cha có su có,
nguoi lành lán dìu nguoi bi thuong, nguoi sông còn gáng guong côi áo mình dáp cho
nguoi chêt. Ðoàn nguoi dó luu lac vê dâu rôi, liêu ho có tìm duoc con duong dê vê Phú
Luong, Phú Bài nhu chúng tôi không?
Bât chot tôi cung quay lung lai nhìn thành phô.
Tôi nhìn thây nhung ông khói cao mù. Tiêng súng xa dân nhung hêt suc khôc liêt. Tiêng
dai bác nô ình ình, thinh thoang có trái sai toa dô rot thât gân doàn nguoi chay loan. Ho
nám ca xuông, còn tôi, tôi bi Thái xô ngã xuông duong:
"Chay di cho chi."
"Chay thì chay."
Chay. Phai chay. Tìm môt con duong thoát.






















CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
84
Chuong 6: Di vê trong lua dan
Chúng tôi chay qua mây cánh dông bo không, ngâp nuoc, qua vài khoang dât trông cây
co moc hoang vu thì dân toi môt xóm nho. Vài mái nhà thua thot ven duong. Thái mung
rõ kêu lên:
“Có quân dôi mình dóng dây rôi.”
Thâp thoáng sau doàn nguoi chay loan, tôi nhân ra bóng môt vài quân nhân dang deo
súng dung lâp ló truoc môt công rào. Thôi, thê là thoát nan, chúng tôi dã dên vùng bình
yên. Má tôi trong môt cái quán chay ra:
“Má dây nì, má dây nì.”
Thái kéo tôi vào hàng hiên cua cái quán. Quán bo không, o giua quán môt cái hâm cát to
tuong, choán hêt ca gian nhà. Bên canh chiêc quán là môt cái nhà gach bo không, lính
Mÿ và lính Viêt dang gác o dó. Nguoi lính Mÿ và hai anh lính Công Hòa di soát giây
tung nguoi. Tôi không nho là cái the cán cuoc dê o dâu nua, nhung rôi cung tìm ra.
Vo Bé dát gánh xuông, ngôi ôm dua con nho tho dôc:
“Thôi, sông rôi.”
Nhung Thái và Bé vân có ve e dè lám. Môt toán nguoi dung lai o quán, ho khiêng theo
môt nguoi dàn bà bi thuong, dan phá tung ca nua manh nguc, chi còn thoi thóp tho. Mây
anh lính chay toi, rôi môt nguoi Mÿ khác chay toi dõ chiêc chán dáp kín nguoi dàn bà lác
dâu. Tuy nhiên nguoi Mÿ cung vôi vã di tro ra, nói cho xe cho. Mây nguoi lính Mÿ khác
lác dâu, dua tay ra dâu tuyêt vong. Chiêc xe bò cho hai nguoi bi thuong cung dã toi noi.
Môt nguoi dã chêt, môt nguoi ngác ngoai. Nguoi dàn bà vât mình vât mây khóc lóc. Bà
ôm lây xác chêt, bà bò lê duoi dât:
“Ông oi, con chêt, cháu chêt, tui còn mình ông, ông cung bo tui ông di.”
Nguoi dàn bà cùng dây xe bò voi nguoi kia cung khóc:
“Ông oi, ông khoan chêt, ông chêt ráng cho dành ông oi.”
Bà ta mo chiêu, so tay vào dâu ke hâp hôi, mo banh dôi mát lo do dã khép kín, cung lai:
“Dung ông oi, ông dung bo tui.”
Hai tiêng khóc, môt cua nguoi tuyêt vong, môt cua nguoi còn bám lây chút hy vong
mong manh bât lên, nguoi này cô gào lon hon nguoi kia. Cuôi cùng, môt trong hai nguoi
dàn bà chay toi câm tay môt trong mây nguoi lính dung coi cùng mây nguoi Mÿ, lay luc:
“Lay anh, anh mân on cho chông tôi xuông duoi Phú Bài.”
“Không có xe. Xe mô mà chay qua dông duoi nó là ho bán liên. Chiu.”
“Cuu giùm chông tôi ông oi. ”
Bà ta lai nám tay môt nguoi Mÿ. Nguoi Mÿ lác dâu. Thái cung láng xáng:
“Hay có thuôc chi dem rit vêt thuong cho ho may ra...”
Nguoi lính nguoi Viêt, nhu dã quen voi không khí này lâu lám:
“Ôi, công côc. Không kip mô mà làm...”
“Thì kê...”
“Mà mân chi có thuôc. Thuôc tiên lúc ni cung chiu...”
Nguoi dàn bà xô nguoi Mÿ ra rôi chay lai chiêc xe. Bà do chiêc chiêu, rôi tron mát,
nghiên ráng và ngã vât xuông:
“Thôi rôi...”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
85
Bà dâp dâu xuông dât, bà dâp tay xuông dât, bà ngâng mát lên troi:
“Troi cao, dât dày nì, chông tui... troi cao dât dày nì...”
Bà lán lôn, rôi bà lai chôm dây:
“Thôi di, thôi di di mu Tu. Mình lên thành phô lai.”
Nguoi dàn bà no dang khóc lóc muôn ngât di, nghe tiêng goi, lau giòng nuoc mát:
“Di lên phô hi?”
“Di lên trên no chêt chung voi nhà voi cua, voi chông voi con luôn. Sông mân chi nua
troi.”
Moi nguoi dô lai khuyên can. Nhung không làm lay chuyên duoc lòng hai nguoi dàn bà
dã tuyêt vong dên cùng cuc. Ho nhìn vê phía súng nô, lua cháy, chi tay la hét:
“Cháy hêt. Cháy hêt di. Tui cám gan tím ruôt rôi dây. Troi oi là troi.”
“Di di. Ho không thuong mình mô. Ai mà thuong mình lúc ni, ha troi...”
Ông troi cung dã dông lòng, sut sùi. Nhung hat mua bay lât phât, bâu troi lam chì dã chay
nuoc.
Hai nguoi dàn bà vua dây xe tro lai thành phô vua khóc lóc. Ho không nhìn lui nhung
tiêng khóc cua ho còn quyên mãi trong làn mua, trong không khí cáng tràn buôn tham.
Chiêc xe bò xa dân, hai bóng nguoi y ach dây xe nho dân trên duong dài, tiên mãi voi
vùng lua dan. Môt nguoi lính nói theo:
“Mây mu dó diên mât rôi.”
Không ai phê bình gì nua. Hai nguoi dàn ông khiêng cái cáng có nguoi bi thuong chot
hoi môt nguoi lính:
“Trong làng có tram cuu thuong không?”
“Cho vô di, có dân vê trong no.”
Hai nguoi dàn ông vôi vã dung dây khiêng cáng di. Môt dua nho chay lúp xúp theo. Môt
nguoi dàn ông nói:
“Mai, di cháu.”
Tháng nho không tra loi, nó cám cúi chay. Môt giong dàn bà cât lên:
“Chác con cua nguoi dàn bà dó.”
“Tháng nho chua biêt gì hêt, tôi ghê.”
Thái hop ca gia dình lai bàn chuyên án o. Vo chông Bé nói së di bô xuông Phù Luong
nhung Thái ngán lai. Troi chiêu rôi, di cung không kip nua. Doàn nguoi dung chân bên
quán cung dã tan mát vào trong xóm hêt. Tôi hoi Thái dây là dâu, Thái nói vô trong môt
chút nua là thôn Thuy Duong Ha. Vo chông Bé diêu dình voi chu quán xin o dâu môt
hôm. Nguoi chu quán nói:
“O dây thì nám ngoài hè cho hâm chât rôi.”
Bé suc nho có nguoi quen. Thái nói:
“Em cung có nguoi quen, thôi mình chia ra làm hai dê bot phiên ho phân nào.”
Thái có ông câu, ông anh cua má nó. Vây là má tôi, chú tôi, tôi voi Thái tách ra dê dên
nhà câu Giáo. Vua thây mát chúng tôi, câu Giáo dã chay ào ra:
“Troi dât oi, ráng chay duoc vê duoi ni rôi. Nam mô A Di Dà Phât. Phuoc duc may mán
quá. Vô dây, vô dây dã chi...”
Má tôi bât khóc:
“Tuong chêt hêt rôi cho mô nua anh oi. Chuyên ni là hêt rôi...”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
86
“Ôi nguoi còn là duoc. Chi vô dây, vô dây dã...”
Tôi hoi:
“Câu, duoi ni yên không?”
“Ôi, có chi mà không yên. Mây bua ni, ho vê duoi ni biêt co man mô mà noái cho hêt. Ho
chay ngang dây rôi ho vê Phù Luong hêt. Vê duoi Phù Luong, Phú Bài nghe yên lám.”
Má tôi lai dôi ý:
“Hay mình vê Phù Luong.”
Thái can:
“Không duoc, phai o dây dê dò tin tuc cua anh Lê, mân ráng cung có nguoi o Tu Dàm
vê. Ho vê toi là mình chân hoi thám liên. Bác dê con.”
Chúng tôi vua ngôi yên o bô phan thì bông có tiêng nô ình long troi lo dât. Không ai bao
ai, má tôi, chú tôi, tôi và Thái cung nhào xuông dât. Nhung kìa, moi nguoi vân ngôi im.
Câu Giáo cuoi:
“Chi rua. Trên dôi ho bán di dó mà.”
Tôi chot hiêu, ngon núi phía trong o bên kia duong là noi dát dai bác bán vào thành phô.
Nhung qua dai bác bán di o dây dã gây bao nhiêu chêt chóc o trong thành phô kia. Nhung
tôi cung hiêu là không còn làm thê nào hon duoc. Tôi leo lên phan gô ngôi mà vân chua
hêt run. Môt vài tiêng súng bán le te trong xóm. Câu Giáo nói dân vê di tuân ho bán. Tôi
hoi o dây Viêt công có vê toi noi không, mo Giáo nói:
“Dêm ho vê hoài, mà kê ho, mình o trong nhà, dêm dung mo cua. Ho di ngoài vuon kê
ho.”
“Ho có soát không?”
“O xóm duoi ho có vê bát, o dây thì không. Dây gân dôn, có lính gác mà so chi.”
Nhung câu Giáo cân thân:
“Kê ra mình cung phai dê tâm cho. Dêm tuyêt dôi dung có nói chuyên, cua mình chi hêt.
Ho vô dó.”
Thái dê nghi dào thêm hâm. Tôi hôm dó, moi nguoi láng xáng sua lai hâm. Nhà dung
duoc thêm môt cái hâm nôi nua. Troi chang vang là câu Giáo bát moi nguoi không duoc
ra sân hay lâp ló ngoài cua. Ngoài duong không còn môt bóng nguoi di lai, kê ca lính
Viêt và Mÿ cung rút vào nhung noi an toàn. Tôi bông linh cam nhu sáp có chuyên gì xay
ra. Giua canh yên láng nhu dang láng lòng cho doi môt chuyên gì dó.
Nhung dêm dâu tiên ngu o Thuy Duong Ha không có chuyên gì xay ra hêt. Sáng som
hôm sau, ngu dây, tôi nghe tiêng chim hót. Tôi lân ra sân rua mát súc miêng, rôi cùng voi
nguoi con dâu cua câu Giáo di ra ngõ coi tình hình. Moi sinh hoat vân bình thuong, truoc
cua nhà, bên kia duong, noi dình, cho vân dông. Nhung su dông dúc có môt ve gì khác
thuong. Lài kéo tôi sang phía cho, noi hàng bán cháo lòng, nguoi dung nguoi ngôi, ho án
uông xô bô. Bên canh doàn nguoi dang ngôi dung dó, còn nhung dông dô cao ngât,
nhung thúng gióng. Hình nhu ho moi tan cu vê sáng nay. Tôi lai hoi thám. Nhung ai cung
chi biêt chuyên nguoi dó. Nhiêu nguoi o An Cuu, nhiêu nguoi o tân dôc câu Nam Giao,
nhung ho cung cha cho tôi biêt gì hon ngoài nhung tin tuc dã nhân duoc. Môt nguoi nói
cho tôi biêt là o trên kia, còn nhiêu nguoi bi thuong. Lài kéo tôi bao lên coi. Cô nàng
chua bi chay loan, tu hôm Têt dên nay, o Thuy Duong Ha yên ôn quá, cha biêt so là gì.
Nhung tôi thì khác, môt tiêng súng, môt tiêng dông la cung làm tôi giât mình. Má tôi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
87
dung o trong sân, thây chúng tôi di xa thì goi lai bao dung có di. Tôi nói vài câu cho má
tôi an tâm. Câu mà má tôi báng lòng nhât là khi tôi nói may ra o trên dó có nguoi o Tu
Dàm vê.
Troi vân mua bay, nêu không phai chay loan, nhung ngày dâu xuân mua phùn thê này
thât tuyêt diêu. Nhung lúc này tôi không còn du suc dê ngám phong canh nua. Nhung
doàn nguoi tu Huê tan cu vê vân là canh chính dâp vào mát tôi. Tôi nôn nao, gáp ai cung
hoi thám dù biêt là nhung câu tra loi cua ho giông nhau hêt.
“Bác o mô vê dó?”
“O An Cuu.”
“Bên Ngu.”
“O câu Nam Giao.”
“Trên dó ra ráng rôi chi? rôi mê? rôi bác? rôi anh?”
“Tan nát hêt. Tan hêt rôi.”
Câu nói chay vút theo nhung buoc chân. Doàn nguoi nào cung vua di vua chay nhu so
tiêng súng së theo kip. Lài kéo tay tôi:
“Thôi di, hoi ai cung nhu nhau hêt.”
Tôi di theo Lài, nhung hê gáp là hoi. Ke tra loi, ke không buôn mo miêng. Kê, tôi nhu
nhiêm môt thói quen khó bo và dù nhung câu tra loi rât giông nhau mà môi lân nghe tôi
vân còn bõ ngõ, la lùng nhu khám phá thêm môt diêu la nua.
Chúng tôi di qua môt khoang dât trông, cái quán nho và khu dôn binh hiên ra. O dây thât
là môt canh hôn dôn, nguoi ngôi nguoi nám la liêt bên duong, trong sân, truoc quán. Mây
anh lính, mây anh dân vê láng xáng soát giây nguoi này, hoi thám nguoi no. Mây nguoi
Mÿ dung ngám doàn nguoi rôi nhe ráng cuoi vô duyên, cha hop tình hop canh chút nào.
Nhung nguoi bi thuong duoc sáp môt noi và dã có mây y tá trong vùng ra báng bó. Hoi
thám moi biêt là doàn nguoi này tu nhiêu noi dô vê. Ho cho biêt câu Tràng Tiên dã sâp,
câu An Cuu cung dã sâp. Có nguoi o bên phô thoát duoc nho mao hiêm di dò. Môi
chuyên dò cho môt nguoi sang sông phai tra trên nám ngàn dông.
Nho hoi thám nhung nguoi moi vê sáng nay, mà tôi biêt Huê dã dánh nhau kháp noi, bên
phía Quôc gia chua chuyên quân mà moi bán dai bác và tha bom. Máy bay liêng suôt
ngày. Máy bay còn kêu goi dân chúng cô dôn vê phía huu ngan dê thoát tay Viêt công
nua. Tôi duoc biêt là o truong Dông Khánh, Quôc Hoc và truong Kiêu Mâu dã tro thành
nhung noi tam cu cho dông bào. Ho o nhung noi này cung nhu dùa giõn voi tu thân vì
nhung trái dai bác bât chung hoác bi kep giua hai phe dánh nhau, ngày nào cung có nguoi
chêt. Tôi cô hoi thám tin tuc vùng anh tôi o, nhung ho lác dâu hoác cô mò doán tra loi thì
cung càng bi quan hon, cha han nhu:
“Trên dó nát hêt rôi, thành bình dia rôi.”
Có nguoi còn nói y nhu mình dã chung kiên tân mát:
“Trên dó thì chi có Viêt công cho dân thì còn ai nua. Nôi dai bác bán ngày dêm, muoi
mây ngày nay cung du chêt rôi, dung nói súng dan, dung nói chuyên ho dâu tô. Tui o Bên
Ngu mà thây mùi hôi bôc xuông nì. Chó nó lên tha ca cánh tay, ca khúc chân còn dây
thit, rùng ron lám.”
Môt nguoi còn thêm:
“Trên no chêt không ai chôn, không còn cái nhà mô nguyên ven. Mây hôm truoc có
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
88
nguoi trôn vê nói cho tui nghe rua dó.”
Thôi, nhu vây tôi còn hy vong gì gia dình anh tôi còn sông nua. Ca cô em gái mà khi ba
tôi tu giã cõi doi, mát vân dán chát vào khuôn mát nó nhu muôn goi gám nhung nguoi o
lai. Mây dua cháu nho nua, mây nám nay tôi moi vê, bân viêc tang chua kip bê kip bông.
Nuoc mát tôi muôn trào ra, và lòng tôi không còn chút hy vong nào nua. Nhung lúc dó,
tôi lai nghe môt giong khác tra loi môt nguoi nào dó dang hoi.
“Trên Tu Dàm ha? Cung có nguoi thoát cho. Ho di lên nga Tây Thiên, trên dó yên lám,
nhung khô là o dó lai dây quân giai phóng. Bô chi huy cua ho mà. Nhiêu nguoi mác ket
nhung mân ráng cháng có nguoi thoát duoc.”
“Bà dung có lo. Tui o duoi dôc mà cung thoát duoc nì, cái nhà cua tui không còn hòn
gach mô còn nguyên hêt.”
Tôi lai hy vong:
“Nhât dinh là gia dình anh tôi së thoát duoc.”
Nhung nghi toi bà chi dâu yêu duôi, môt bây cháu nho voi dua em gái tho dai, tôi lai lo
láng. Ông anh tôi cung yêu duôi lám, cuôi nám, cái tang lon làm anh tôi chêt di sông lai
mây lân. Ca mây ngày dám, anh tôi không án duoc môt bát com và hôm dua dám tang ba
tôi, anh dã ngât xiu truoc mô.
Thây tôi dung láng nguoi, Lài kéo tay tôi:
“Thôi mình vê di, o dây trông on quá troi.”
Giua duong tôi gáp vo chông Bé, nó nói là nó o lai dây dên ngày mai nó së di xuông Phù
Luong, o dây mà yên ôn gì. Tôi không tra loi. Thât ra, tôi cung không còn có thê doán ra
noi nào yên ôn hon noi nào nua.
Má tôi doi tôi o dâu công, bà hoi:
“Có tin gì không?”
Tôi nói cho má tôi yên lòng:
“Có nguoi cho biêt trên Tu Dàm ho tan cu lên Tây Thiên, Trúc Lâm nhiêu lám.”
“Rua anh con ráng không tan cu, di lên Trúc Lâm rôi vòng nga núi Ngu Bình vê An Cuu
duoc cho.”
“Chác anh còn ket chuyên chi dó.”
Má tôi thác mác:
“Nguoi ta tan cu hêt, ráng nó chua di.”
Rôi bà nhât dinh o lai dây dê cho. Khi vào nhà, mo Giáo mua cho tôi môt tô cháo lòng.
Tô cháo lòng nóng hôi, thom phuc, nhung khi nuôt miêng cháo vào cô hong, tôi lai thây
dáng ngát.
Lúc này mà tôi còn muôn án ngon, muôn sung suong, qua tôi là môt nguoi ích ky. Tôi
dang nho con tôi, chông tôi. Tôi dang lo cho anh chi tôi, em gái tôi cùng lu cháu nho. Tôi
có thât duoc sông rôi không? Và sông có môi mình.
Nuoc mát tôi trào ra. Lài hoi:
“Ráng không án di, nóng há. U, tô cua mình nhiêu tiêu quá, án nóng chay ca nuoc mát
dây nì.”
Lài lai cuoi. Tôi quay di dâu dôi giòng lê. Má tôi vân còn ngôi ngân ngo truoc tô cháo.
Tôi lau nuoc mát nói:
“Ãn di má.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
89
Má tôi nói:
“Con án di con. Tôi nghiêp con quá, muoi mây ngày nhin dói nhin khát.”
Tôi chop mát, màn nuoc mong nhòa dân và tôi nhìn thây rõ khuôn mát má tôi. Bà dang
nhìn tôi chám cháp. Bát cháo còn dát truoc mát và làn khói dã mong dân, sáp nguôi lanh.
Mây miêng huyêt heo nôi lêu bêu.
Tôi bông rùng mình, miêng huyêt heo giông nhung vêt máu bâm mà tôi dã nhìn thây. Tôi
dây tô cháo ra xa. Má tôi ôm mát òa khóc:
“Mình thoát vê dây án sung suong, còn con cháu ra ráng ho troi?”
Má tôi lai kêu troi. Không biêt dã bao nguoi nho toi ông troi dê mà kêu trong nhung ngày
biên loan. Lài an ui:
“Thôi bác, bác có khô so thì chuyên dã xay ra. Còn có may rui mà bác.”
Thái dã án hêt tô cháo cua nó. Nó lai dây tô cháo vê phía tôi:
“Ãn di chi. Có mà án, nguoi ta chêt vê súng dan, chêt dói dây duong.”
Tôi cô nuôt vài muông cháo cho má tôi và Thái vui lòng. Nhung môi miêng cháo nuôt
vào cô, tôi nuôt theo ca su xót xa bât nhân. Lúc o ngoài duong, tôi dã nhìn thây môt dua
bé nhìn chám chám vào bà hàng cháo, nó dòi án nhung bà me cu gat di, bê chay vê phía
con duong dài. Dua bé chòi dap hai chân và khóc nhung tiêng nó dã khan dác, không còn
ra hoi nua.
Mo Giáo kê chuyên ngóng duoc o nhung nguoi chay loan cho ca nhà nghe.
Câu Giáo lo láng:
“Không biêt mình có lây lai Huê duoc không. Trên dó mât thì duoi ni mình cung không
sông nôi!”
Mo Giáo nguýt dài:
“Cái miêng cua ông coi chung dó. Túi qua ho vê ho bát di mây nguoi dó tê. Có môt hai
nguoi chi o trên Huê vê trôn ho cung bát. Nguoi ta diêm chi dó nghe, cu tin mà chêt khi
mô không biêt.”
Má tôi lo láng:
“Rua mình o noi ni không duoc rôi.”
Thái tin tuong:
“Bác cu yên trí di, ho không biêt mình là ai mô. Chay di mô cung rua hêt, o mô cung có
ho rôi.”
Thái cô làm cho má tôi yên trí mà o lai dây, cho doc qua dôi mát nó tôi hiêu là nó dã quá
mêt moi, liêu dên dâu hay dó. Câu Giáo máng nó án mác sach së, biêu lây quân áo nhà
quê mà mác. Mo Giáo cung dua cho tôi bô dô den rông thùng thình. Má tôi dán tôi phai
bôi tóc kiêu Huê lên cho cao, lõ dêm ho có vào hoi thì nói là dân làm rây. Tôi soi nguoi
trong tâm kiêng và bông thây mình xa la hán, tôi nhìn tôi cung không còn nhân duoc nét
quen thuôc nua.
Tu gio phút dó cho toi trua chiêu, tôi không roi mát khoi duong cái. Nhung doàn nguoi
chay loan vê càng lúc càng dông. Có hoi ho chi khoát tay cho lai dàng sau voi môt câu
nói vôi vàng: Dánh nhau sau no, chêt hêt. Dên trua chiêu thì tôi thây có nguoi cho ca xác
chêt trên xe dap mà chay vê.
Môt gia dình ông bác si o dâu duoi dôc Nam Giao chay vê duoc Thuy Duong Ha, ho
dem theo duoc môt chiêc xe Honda dê tai dô. Mây cô con gái mát không còn hôt máu,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
90
ngo ngo ngác ngác ngôi nghi chân bên lê duong. Ông bác si goi gánh cháo lòng, môi
nguoi án toi bôn nám bát, vua án vua tho, nét mát dang khô dau rang rõ dân.
Môt gia dình khác cung chay vê toi dây thì kiêt suc, ho don dep môt góc dình dê o tam
qua dêm. Bà me lên con suyên, chiêu hôm dó bà chêt. Nguoi ta bu lai coi dông nhu kiên.
Xác nguoi dàn bà to béo nám chình ình trên chiêc chiêu, mát tron nguoc, hai tay còn nám
chát gõ không ra. Nguoi chông ngôi bên xác vo tho ra tho vô, lâu lâu lai nhìn vê phía
thành phô Huê, nhung dun khói cao ngât dang dùn mãi lên bâu troi màu chì nhu chiêc
luõi xám cua con quái vât. Xê chiêu ho don di dâu mât, khi tôi tro ra thì thây noi góc dình
chi còn bo lai có chiêc chiêu. Tuc thì môt gia dình khác thay ngay vào chô dó. Chiêc
chiêu thành noi nám ngôi cua ca môt gia dình muoi mây mang nguoi.
Lài kê cho tôi nghe môt chuyên dã trông thây. Hán nói, ve mát vua cam dông vua tuc
cuoi:
“Hôi chiêu có môt cô gái mác dô cao bôi, ôm cái áo máng tô mà khóc suot muot. Cô ta di
vô xóm, gio áo máng tô ra dôi lon gao mà không ai dôi. Cô khóc. Mình hoi chuyên cô nói
cái áo máng tô cua bô cô mua bên Mÿ, gui vê táng. Cô dói quá, muôn dôi lon gao mà
không ai dôi. Mình dinh vô lây gao dôi mà ma mình không cho. Nói dê cái áo no trong
nhà lõ ho vô ho nói mình thân Mÿ, ho bán luôn. Cô no di ga hoài, vua khóc vua nán ni
mà cha ai dôi hêt.”
Thoi buôi này ca vàng bac, châu báu, ngoc ngà cung không quý giá gì hon, miêng dât còn
có ích dê chôn xác chêt cho vàng bac dâu có no duoc. Hôt gao lúc này là hôt châu, quý
giá hon tât ca moi thu trên doi. Mo Giáo dã dán dò là nâu com phai cho nhiêu nuoc dê án
mau no và nho hà tiên gao.
Ngay chiêu hôm dó, Thái di vân dông bà con mua hoác xin môi nhà nám ba lon, nó kiêm
duoc gân nua bao gao. Thây Thái vác gao vê, mát má tôi sáng rõ:
“Tháng ni tài quá.”
Thái vât bao gao xuông dât:
“Ãn hêt chung ni mà chua yên là chêt dói luôn. Không ai dám cho hay bán thêm môt hôt
thóc.”
Dì Van cua Thái chay toi hoi:
“Có ai mua vàng không? Ngoài duong, doàn nguoi tan cu vê, ho bán môt luong vàng có
mây trám bac hoác dôi lây gao.”
Mo Giáo cuoi cay dáng:
“Môt cuc vàng dôi môt hôt gao cung không duoc. Có mà diên.”
Thái nhìn làn mua bui, than tho:
“Mua ri khó dánh lám. Bên mình có hoi cay nhung mua nhu ri làm ráng mà tha duoc,
nuoc mua së làm trôi hêt.”
Câu Giáo lác dâu:
“Thôi, có nguoi ta có mình, mi than tho làm chi.”
Mây dua con nít bông tu ngoài duong chay ùa vào, mát mày hot ho hot hai. Rôi tiêng ca
môt doàn xe râm rô kéo toi. Tôi nhìn ra dã thây môt doàn xe Mÿ chay tu phía Phú Bài
lên. Nhiêu nguoi Mÿ nhay xuông xe, nám sát hai bên duong và bán chi thiên ròn rã. Ho
bán ca vào rây, vào núi. Câu Giáo hét moi nguoi vô hâm. Tât ca các cua ngõ dêu duoc
dóng chát lai.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
91
Tiêng súng nô nhu báp rang tung loat rôi xa dân. Doàn xe rân rât chay qua, có nhiêu
nguoi chay vào nhà, không kip nám mop ngoài sân noi chiêc bê can doi doàn xe chay qua
hêt, tiêng súng xa dân moi dâp cua râm râm. Má tôi thì thâm:
“Má thây o noi ni cung không yên chi hêt. Ráng mà má lo quá con oi.”
Má tôi lai có ý dinh di tan cu nua. Lân này thì chính má tôi dê nghi. Nhung tôi dôi ý. Tôi
biêt là có chay di dâu thì tình canh cung cha khá hon. Má tôi làm thinh.
Ngoài duong dã hoàn toàn váng ve. Bóng tôi âp xuông rât nhanh. Mua bui dày dân và
không khí lanh toát. Má tôi ngôi bó gôi trong góc phan gô, nhìn ra ngoài bâu troi dang
den dân. Bua com hôi chiêu tôi án duoc lung môt bát, còn má tôi án xong môt bát thì lai
khóc, nhung giot nuoc mát lán xuông bát com và má tôi vôi vàng bo dua.
Hai chiêc hâm nôi dây nhóc nguoi, không có chô cua quây nua. Tôi muôn qua bên o U
ngu nho, nhung không dám buoc ra sân. May quá, Hiên gõ cua và goi. Tôi theo Hiên qua
nhà bên canh. Hiên là môt sinh viên mÿ thuât, bà con bên ngoai cua Thái. Cán nhà cua
Hiên o khuât mát duong hon và dã dào duoc cái hâm sâu xuông nhà khá rông. Hiên dôt
ngon dèn chi cho tôi coi mây buc tranh moi vë. Nhung tôi cha thuong thuc duoc gì, cha
nhân duoc gì, dâu óc tôi cáng tháng tôt dô. Tôi dang lo so nay mai tiêng súng së toi dây,
và chác chúng tôi không còn suc dê chay nua.
Hiên nói:
“Có mây thanh niên tìm chi, ho hoi em mà không biêt ý chi ra ráng!”
Tôi mim cuoi: Thôi, em tha cho chi, bây gio mát mui chi thê này, quân áo rách buom thê
này. Dê môt dip khác, nêu còn duoc sông. Thuy Duong Ha là noi chi ghi on trong nhung
ngày chay loan. Tôi nho toi nhung hôt vit lôn Hiên bo trong túi giâm dúi dua cho tôi án,
tôi nho môt vài khuôn mát tre nhìn tôi nua thuong hai nua buôn cuoi. Phai, tôi buôn cuoi
lám. Nhung diêu dó dâu có quan trong gì, miên là tôi sông duoc.
Dêm dó, tôi không nám hâm mà nám noi chiêc giuong rông voi o U, voi cô con dâu cua
o U và dua cháu nho. Troi lanh buôt, tôi trùm chán kín dâu. Chiêc áo máng tô cua ba tôi,
tôi vân mang kè kè bên mình, kê ca lúc ngu.
Thôn xóm im váng môt cách khác thuong, không có ca tiêng chó sua. Không có môt
tiêng súng nho. Chi có tiêng dai bác trên ngon dôi nho bán di dêu dêu và tiêng ình ình
môt noi xa vong lai. Noi xa dó là thành phô Huê, là Thành Nôi, Tu Dàm, An Cuu, Nam
Giao... Môi tiêng ình nhu xoáy tim tôi, tôi biêt ráng, khi tôi duoc nám yên ôn o noi dây
thì trong thành phô dó, bao nhiêu nguoi dang chêt súng chêt dan, chêt dói chêt khát. Bao
nhiêu lông nguc muôn võ tung, bao nhiêu giot nuoc mát hòa lân voi máu.
Thao thuc mãi rôi tôi cung thiêp di. Tôi chìm vào môt con mo du dôi. Tôi thây tôi chay
loan cùng kháp các nga duong trong thành phô. Nhung khuôn mát các anh giai phóng
nhu nhung nguoi không lô, luôn luôn muôn nuôt chung tôi. Nhung trái dan roi dáng sau
lung, roi dáng truoc mát. Và tôi cu chay, y hêt nhu nhung canh tôi sông qua. Sau lung tôi
nhung xác chêt bât tiêng khóc duôi theo, ca nhung bàn tay, khúc chân cung chay theo níu
nua. Duoi chân tôi máu chay nhu suôi. Nào xác Viêt công, xác tre em, xác lính, xác Mÿ,
xác bà già nám ngôn ngang bít kín duong. Mác, tôi buoc qua xác ho và chay toi dáng
truoc. Nhung tôi bi ket giua hai dun khói không lô. Truoc mát tôi cháy, sau lung tôi cháy.
Nhung doàn nguoi chay loan xuôi nguoc, dap bua lên nhau. Tôi nhân ra trong doàn
nguoi có ca doàn nguoi câm co tráng chay qua sông môt ngày nào. Có ca má tôi, em
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
92
Thái, anh Lê, bé Hà chay tít dáng xa và bo cách tôi.
O bên này câu, môt anh lính giai phóng bác tay làm loa: Dông bào hãy o trong nhà, dung
ra duong. O bên kia, môt anh lính quôc gia gào lon: Hãy vê phía huu ngan. Tan cu vê
phía huu ngan. Tôi không còn nhân ra phuong huong nào nua. Noi nào là huu ngan? Noi
nào là ta ngan? Nhung dòng máu dã chay ra toi bo sông và mát nuoc lanh buôt có nhung
làn chi hông. Dông khói dáng sau lon dân, dông khói truoc mát lon dân. Khói bao boc
tôi, che kín mát tôi, rôi nhung tiêng súng lon nho bát dâu thi nhau nô. Doàn nguoi kêu
khóc, ke vuot chay, nguoi ngã xuông. Tôi cung chay theo. Nhung không kip nua rôi. Môt
tiêng nô lon. Ca thành phô nô tung theo. Nguoi tôi nhu tan trong nhung manh gach cát.
Tôi còn kip nghe tiêng kêu cua tôi rú lên, bay vút lên bâu troi màu chì xâm.
Có bàn tay kéo tôi dúi xuông dât: Chay vô hâm. Mau lên. Tôi chot tinh. Môt tiêng nô rât
gân rung chuyên ca cán nhà, mây cánh cua sô bi bât tung cu dánh ra dâp vào liên tiêp.
Tôi lán tròn duoi dât mây vòng thì toi miêng hâm.















CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
93
Chuong 7: trùng chuong 5
Chuong 8 trùng chuong 6
Chuong 9:
Có lë tôi là nguoi xuông hâm châm nhât. Môt tiêng nô nua tiêp theo. Mái nhà kêu rat rat
nhu muôn ngàn manh vun dang trút xuông trên mái tôn. Thì ra tiêng nô trong con mo cua
tôi kéo dô môt thành phô trùng hop voi tiêng nô giua dêm noi làng quê này. Bàn tay ai
bên suon tôi run lâp câp. Môt tràng súng nho nôi lên kháp noi. Ho dánh nhau toi noi rôi.
Tôi nám chát lây tay o U. Tay o U cung run lâp câp. Tôi nghi toi má tôi, chú tôi và Thái o
bên nhà câu Giáo. Chác má tôi cung dang run lên nhu chúng tôi o dây. Giong Hiên nói
nho:
“Chác dánh nhau rôi.”
Có tiêng dâp cua. Moi nguoi im láng, nín tho. O U bông càu nhàu: Tô cha con chó, nó ra
sân rôi. Tiêng con chó sua lên tung hôi, tiêng súng nô le te rôi tiêng chân chay kháp
vuon. Tôi nám rap xuông sát mát hâm. Ho di lùng bát dân làng rôi. Sô phân tôi rôi së ra
sao? Tôi nho toi loi Hiên bao lúc tôi là có mây thanh niên dã nhìn ra tôi. Không, tôi dã so
quá rôi nghi ngo bây, không thê ai còn du suc dê hai ai lúc này. Tuy vây, lòng tôi không
xua duôi hêt su ngo vuc.
Tiêng chân chay ngang vuon râm râm rôi có tiêng hú, tiêng goi nhau: Khai hoa rôi. Quoi
o dâu non. Luc o cuôi sông. Tiêng hô bán. Dó là nhung ám hiêu. Nhung không biêt ho có
soát nhà không. Dó là môi quan tâm nhât cua tôi lúc này. Tiêng chân dung lai o sân. Rôi
tiêng chân lai chay di. Tiêng hô xa dân rôi im láng hán. Lúc này nhung tiêng súng lai nôi
lên. Tiêng Hiên gát gong môt mình:
“Doi di hêt moi bán. Thiêt dô ngu.”
Môt lát sau, có tiêng dân vê la hét ngoài duong: Duôi theo, anh em oi. Nhung chi mây
phút sau lai hoàn toàn im láng. O U bát chúng tôi ngôi suôt dêm duoi hâm, không cho lên
nhà ngu nua.
Sáng som, tôi chay sang nhà câu Giáo trong lúc chua có môt nhà nào hé cua. Tôi dâp cua
thình thich. Bên trong nghe ngóng môt hôi rôi cánh cua hé ra chi vua môt nguoi lách vô
rôi gài chát lai ngay. Moi nguoi vân còn o trong hâm. Má tôi dua tay ôm chát lây tôi khóc
vùi.
Thái thì thâm:
“Dêm qua bác lo cho chi quá, bác khóc ca dêm.”
Tôi ôm chát má tôi hon và không biêt nói môt loi nào dê má tôi yên lòng. Chác má tôi
cháng còn phút nào yên lòng nua. Thái chi cánh cua sô bay mât tu bao gio:
“Túi qua nô mây tiêng, mây cái cua bay hêt rôi.”
Tiêng dì Van:
“Thì bom nó roi dâu sát nhà mình nì. Tao nghe môt cái rat, tuong cái hâm bay luôn. Tao
cu ôm cái dâu, tuong cái dâu cung tiêu luôn rôi.”
Mo Giáo gát:
“Dì ráng hay noái bây rua thê.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
94
Túc, con trai câu Giáo, dùa:
“Bay dâu còn hai chun còn chay duoc mà dì.”
“Nói ráng mà nói tào lao tu dê. O noi súng dan mà cái miêng chach chach.”
Môt lát sau thây không có gì la và ngoài duong dã có nguoi di. Câu Giáo mo cua. Môt
manh bom nám chình ình o truoc sân. Moi nguoi chay ra coi ngó môt hôi. Thái di ra
duong môt lúc rôi vê cho biêt là tôi hôm qua Viêt công dã giât cái câu vuc noi công.
Nhung giât luôn hai ba qua mìn mà không sâp hán, chi lung môt lô lon, xe không di duoc
nhung di bô và xe gán máy qua duoc.
Thái nói thêm:
“Túi qua ho vê làng nhung rôi rút di hêt. Chác ho tuong câu sâp rôi.”
Ngoài ngõ có tiêng goi. Chúng tôi nhìn ra. Vo chông con cái Bé dang gánh gông bông bê
nhau dung o dó.
Tôi chay ra:
“Di mô vây?”
“Di xuông Phù Luong, o dây không yên rôi.”
“Xa không?”
“Xa, nguoi ta di duoc mình di duoc cho.”
“Biêt o duoi dó có yên không?”
“Nguoi ta di rân rân.”
Bé nói:
“Hoi bác voi chi có di thì di, không tui em di.”
Thái lác dâu:
“O mô cung rua, biêt mô ra ráng mà di.”
“Anh xuông duoi no, anh tìm dôn lính trình diên luôn. Tuc quá.”
Thái làm thinh môt lúc, suy nghi rôi hoi:
“Anh có tin tuc chi không?”
“Nghe nói tháng dôn truong cua mi bi cát cô rôi. Cô cán bô chay vê nói lai.”
Thây Thái yên láng, Bé tiêp:
“Mi o dây ráng ho cung vê lùng ho bát. Ho biêt là nhiêu nguoi tan cu vê dây rôi.”
Má tôi dã ra toi noi. Chú tôi dòi di theo vo chông Bé. Thê là gia dình tôi lai chia thêm
môt lân nua. Thái dung nhìn vo chông Bé di khuât khoi câu vuc, tho dài:
“Mình vô di bác.”
“Thái nhât dinh o dây?”
Thái mím môi:
“O dây.”
Má tôi rung rung nuoc mát:
“Dù ráng di nua, o noi ni cung gân An Cuu. Không biêt trên ra ráng rôi...”
Tôi biêt má tôi dang nho toi cán nhà, toi bàn tho ba tôi và ngôi mô moi trên núi Tam
Thái. Hôm di tan cu xuông Thuy Duong Ha, ngang qua dông, má tôi nhìn lên phía núi
hoài. Nhung cung nhu tôi, má tôi không thê phân biêt duoc mô nào là mô ba tôi. Noi
suon núi là khu vuc cua nguoi chêt, và ngôi mô nào cung giông nhau nhu hêt.
Mây ngày dâu o Thuy Duong Ha thât yên ôn. Nhung tu hôm bát dâu có tiêng nô o câu
vuc thì ban dêm dai bác lai câu toi làng này. Tôi nào chúng tôi cung chui vào hâm thât
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
95
som. Qua dêm thu hai thì mây tiêng nô tiêp nua, câu vuc hu hai hoàn toàn. Ban ngày Mÿ
lên làm câu, nhung ban dêm thì ho rút vê hêt, nhuong phân cho mây anh giai phóng. Dên
ngày sau nua thì trong làng dã có vài nhà bi trúng dan dai bác. Sáng nào cung nghe nguoi
ta bàn tán xôn xao vê nhung trái dai bác bán ra ngoài sông, roi vào nhà dân cu. Môt hai
nhà dã bi tron. Ban dêm các anh giai phóng vê luc soát bát dân. Phía câu vuc dã bi chân
lai, lính canh gác không cho dân di vê Phù Luong nua. Chúng tôi bi ket o Thuy Duong
Ha và lai cho doi su rui may.
Môt vài nguoi trên Huê tan cu vê cho biêt là o An Cuu dã duoc giai toa. Quân Mÿ và lính
quôc gia dã chiêm dóng, làm chu hoàn toàn. Vài nguoi tro lên dê cho cua nhung ho tro vê
khóc lóc tham thiêt. Nhà cua nào không bi sâp thì cua dã bi mo tan hoang và dô dac
không còn gì hêt. Câu An Cuu dã bi giât sâp ngay khoang giua, su qua lai hêt suc khó
khán. Má tôi hoi thám kÿ càng lám, ho cho biêt tuy dã giai toa duoc, nhung lính quôc gia
và Mÿ chi lên có ban ngày, ban dêm rút tro lai Phú Bài hêt. Trong làng lai có tin giác sáp
toi dây, o trên phô thua, thê nào ho cung rút vê quê. Nguoi ta sua soan dê tan cu. Má tôi
và Thái quyêt dinh tro lai An Cuu.
Mây ngày liên, tôi nhìn thây nhung doàn xe cho dây xác chêt và binh si bi thuong chay
tro vê, qua làng. Nhung nguoi ta vân ùn ùn kéo nhau tro lai Huê.
Nhung dông thoi, cung có doàn nguoi ùn ùn tu Huê kéo vê. Ke chay lên, nguoi chay
xuông. Má tôi cho Thái di dò duong truoc. Nó di khoang chung nua buôi thì tro vê:
“Nhiêu nguoi vê An Cuu rôi bác. Mình vê di.”
Vây là chúng tôi sua soan lên An Cuu. Má tôi dán dò câu Giáo nêu o dây dai bác du quá
thì lên trên dó. Mo Giáo chia thêm cho má tôi ít gao: Dù ráng di nua o duoi ni cung còn
có thóc, giã ra mà án, trên no ket là chêt dói. Mo Giáo, câu Giáo và ca nhà dua chúng tôi
ra môt khoang duong rôi moi tro lui. Thây nhiêu doàn nguoi gông gánh kéo nhau vê Phù
Luong, má tôi lai do du. Thái phai nói mãi má tôi moi tho dài: Thì thôi cung dành. Thái
nói o lai Thuy Duong Ha hêt suc nguy hiêm, nó nghe phong thanh: dêm, Viêt công dã vô
xóm bát nhung thanh niên di.
Tôi thây hoi yên tâm khi thây có nhiêu nguoi di tro lên, ho mang theo nhung thúng,
gióng không. Tôi hoi, ho cho biêt là quân Quôc gia dã chiêm An Cuu ho dang kiêm soát
trên dó, lên xem còn chi thì cho di không bi trôm cáp lây hêt.
Tiêng dai bác vân nô ình ình noi phía thành Huê. Mát má tôi tái xanh, môi bà run rây:
“Mân ráng chu, trên dó còn bán nhau.”
Thái qua quyêt:
“An Cuu vê phía ta rôi, dai bác bán lên miêt Bên Ngu, Tu Dàm.”
Qua dúng nhu loi Thái nói, lên toi Mù U, tôi nhìn thây bóng nhung quân nhân thâp
thoáng. Ho vác súng di thành tung hàng, hoác le te dung gác o hai bên duong. Lên toi
dôn Truong Bia thì tôi càng vung lòng hon nua. Lính o trong dôn rât nhiêu. Phía ngoài,
ho dung gác cân thân lám. Khi chúng tôi di ngang qua, bát gáp nhung tia mát ho nhìn, tôi
muôn cuoi mà không cuoi nôi. Tôi chác ho cung thê, nhung dôi mát nhìn chúng tôi cho
toi khi chúng tôi di xa. Môt vài nhà hai bên duong hé cua. Vài nguoi thò dâu ra hoi:
“Vê lai ha?”
Má tôi gât gât dâu, hoi lai:
“Yên chua?”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
96
“O, duoc rôi. Dào hâm trôn dan. May rui biêt mô bác oi.”
Môt tiêng nô lon nhu xé rách màng tai. Chúng tôi vôi vã nám dat xuông duong.
Môt tiêng nói trong sân nhà nào nói vong ra:
“Dan mình bán dó. Sau dôn Truong Bia bán di mà.”
Tôi dung dây, nguong nghiu phui dât rôi kéo má tôi dung dây theo. Bà nhìn quanh nhìn
quât:
“Váng quá, chua có mây nguoi vê.”
Rôi bà hoi môt dâu nguoi trong môt cua nhà vua ló ra:
“Moi vê?”
“Không, tui o noi ni tu mây bua ni.”
“Không can chi ha?”
Nguoi dàn bà thò dâu ra nhiêu hon, gio hai ngón tay rôi chi vê phía góc sân:
“Chêt hai nguoi.”
Tôi nhìn theo tay nguoi dàn bà chi. Hai nâm mô dât dáp so sài noi góc sân lanh lëo không
có môt que huong. Tôi kéo chát hai vat áo máng tô rôi quay mát di noi khác. Nguoi dàn
bà ve mát choát lai, không biêt su khác khô tu lâu hay moi biên dôi khuôn mát bà ta.
Nhung bà không có ve gì bi tham hêt. Tôi rùng mình, muoi mây ngày rôi, ho chung nhu
dã quen voi máu, voi su chêt chóc bi thuong.
Gân dên nhà, chân tay tôi run rây quá. Tôi vua mung vua so. Tôi to ý lo láng ngôi nhà dã
dô nát, không còn toàn ven nua. Hôm di xuông Thuy Duong tránh nan, ngang qua duong
cái, tôi dã cô nhìn vào ngôi nhà, nhung dan dáng sau lung nhu xô tôi chay toi, và nhung
hàng cây loáng thoáng che khuât khu vuon. Trong nhung ngày o Thuy Duong, biêt dâu
ngôi nhà dã sâp. Nguoi ta cha dôn dãi vài câu chuyên hêt suc thuong tâm và khôi hài là
gì. Doàn quân Mÿ lên An Cuu thây ngôi nhà nào còn nguyên lành hoác tình nghi là bán
bua vào, bât kê bên trong có nguoi hay không. Hoác ho tràn vào nhà, dung o miêng hâm
mà bán tràn vào hâm. Ho so Viêt công núp trong dó. Càng gân nhà, chân tôi càng buoc
mau hon. Thái và má tôi cung thê. Khi di thì gia dình tôi thât dông, khi vê chi còn má tôi,
tôi voi Thái. Dì Van voi cô con gái dang sua soan, nói së lên sau. Vo chông Bé vê Phù
Luong rôi. Thu cung bo di theo.
Khi sáp buoc vô ngõ, khu vuon cua chúng tôi khuât o dáng sau môt khu nhà khác và con
ngõ di vào dân toi công trông hoa cân và chè tàu, tôi bông nghe tiêng goi dáng sau. Thì ra
chú tôi dang tât ta di theo. Vo chông Bé bàn tính nhu thê nào mà bo ông o lai. Tôi dây
cánh công sát khép ho. Ngôi nhà bông bung sáng lên nhu chào mung chúng tôi voi
nhung dâu hiêu moi me. Mái ngói bi trut hoác lung lô vì dan rôc két, vì bom chom. Truoc
nhà, buc tuong nut môt khoang lon và nhung cánh cua sô bi suc dôi cua bom dan mo
toang hoang. Tuy vây, hai cánh cua chính vân dóng. Thái nhay lên thêm truoc tiên. Nó
dát bao gao xuông, quay lai nhìn má tôi rôi móc túi lây chìa khóa. Tôi thây tay nó run rây
và mát nó tái di. Cánh cua mo, ánh sáng tràn vào cán nhà. Nhung dèn nên tháp do, nhung
liên dôi, nhung bông hoa cuom dâp vào mát tôi. Tôi chay ào vào nhà, guc dâu noi bàn
tho ba tôi. Má tôi ngôi bêt xuông dât cât tiêng khóc. Và Thái, tuy dã theo công giáo và
rua tôi tu lâu, nó vân tìm huong tháp lên bàn tho ba tôi o gian trên, rôi câm nám huong
còn lai tháp các lu huong ông bà, nhung nguoi thân dã chêt. Tôi nhìn lên bàn tho ba tôi,
tâm anh phu vai do cùng tât ca lu trâm, bàn nên dêu phu môt lop bui dày. Mát tôi chot bát
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
97
gáp nhung lô thung trên mái nhà và má tôi dang goi Thái, tay câm môt manh bom hay
dan gì dó, sân sùi, xám ngoét màu këm.
Môt lát, chúng tôi di luc soát xem có mât mát gì không. May quá, nhung thu chúng tôi bo
lai dêu còn nguyên, chi nhung thu dem di moi mât. Thái qua quyêt là chua ai vô nhà. Kê
ra cung cha ai thèm vào ngôi nhà này làm gì, ba tôi vua moi chêt xong, khu nhà lai bo
hoang không nguoi o tu lâu, hôm dám ba tôi xong, liên den tráng hoa cuom, vàng huong
dây nhà, trông vào nhu môt khu nhà mô. Nêu ai lac vào khung canh tang tóc, tiêu diêu
thê này, chác cung hoang lám. Nhung vì dây là nhà chúng tôi, noi kia là bàn tho tô tiên,
noi no là bàn tho vua thiêt riêng cho ba tôi, tôi moi có duoc cam giác âm cúng và bình
yên nhu thê này.
Má tôi bao dóng bot cua sô lai, cua lon cu khóa bên ngoài tru khi có viêc gì cân di ra
ngoài, dê ho lâm tuong là nhà bo không. Tôi nhìn ra cua sô quan sát xung quanh hàng
xóm. Bên khuôn tinh dô Nam An thât váng ve, nhung nhà xung quanh dó cung thât váng
ve. Nhung môt lát, tôi thây môt ông già di ra truoc sân, dung lai noi côt co thuong treo co
Phât giáo khi lê lac, ông dung ngó ra con duong váng ve, hai tay cháp sau lung. Tôi
muôn goi ông già hoi chuyên nhung má tôi dã kéo tôi tro vào. Thái nói:
“Mình phai làm hâm lai. Hâm này có chác chi mô.”
Hai chi em tôi cùng voi ông chú phu nhau sua lai hâm. Ngay chiêu hôm dó, Túc và Lài tu
duoi Thuy Duong Ha lên. Túc cho biêt duoi dó không yên và lên dây o tam. Môt lát Hiên
cung di xe Honda vào. May thay, chúng tôi vua bo Thuy Duong dúng lúc. Cung trong
chiêu hôm dó vo chông Bé tro lai nua. Di giua duong chúng nó dã bi chán lai, nghe dâu
duoi xa kia có xe bi bán và tân công, doàn xe Mÿ bi ket lai, dêm nay chua chác dã vê
duoi Phú Bài duoc. Nho dông nguoi, chúng tôi mo cua bêp. Duoi bêp, hôi truoc ba tôi có
cho môt ông giáo viên thuê. Hôm Têt, vo chông con cái vê quê án Têt và khóa cua lai.
Duoi bêp có sán môt cái hâm nôi báng bao cát, chúng tôi khuân tam lên nhà làm môt cái
hâm nôi o phía sau bàn tho. Thái vua làm vua hoi tôi có thây chi la không. Tôi nói không.
Thái nói khi hôi di vô nhà, ngay qua công nhà dáng truoc xây mát ra hem vô nhà chúng
tôi, Thái thây noi nhà dáng truoc có môt ngôi mô truoc sân. Trên mô có nén huong và
môt nai chuôi xanh. Tôi nho lai nhà hàng xóm dáng truoc dã bi dan và bôc cháy ngay
sáng mông hai, có mây nguoi bi thuong chác môt nguoi dã chêt. Thái nói nho:
“Bác gái dáng truoc chêt chôn o dó. Ho di mô hêt rôi, nhà bo không.”
“Còn mây nguoi bi thuong nua mà.”
Thái lác dâu nói: Em chiu. Thái cung nhu tôi, làm sao biêt thêm gì hon nua. Chúng tôi lai
láng xáng làm hâm. O truoc khuôn có hiêu dô môc, Thái ra khiêng duoc mây tâm ván
khá tôt, dem vào kê hâm.
Chiêc hâm coi cung tam duoc, nó chia làm hai ngán. Ngán trong dành cho má tôi và mây
chi em. Ngán ngoài dành cho dàn ông. May thay, nhà tôi vua xong dám ma, có rât nhiêu
dèn cây, tháp toi mây tháng chác cung không hêt. Thái lai tìm ra môt thùng dâu hoa. Ba
tôi dao còn sông vân ua tích tru dô, ông sáp vê huu và dinh dùng khu vuon cùng nhà tho
ho này làm noi an duõng tuôi già.
Chiêu tôi hôm dó, chúng tôi án com rât ngon. Com gao giã tay, án voi thit kho mán. Món
án này do mo Giáo dài tho tu lúc còn o duoi Thuy Duong. Chúng tôi án thât nhiêu com.
Vì làm viêc mêt và dói nua, chác má tôi phai nhuong mât môt nua phân cua bà.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
98
Dêm dên, truoc khi gài cua ngõ cân thân và chui vào hâm, dì Van dôt huong trên bàn tho
ba tôi, lâm râm khân nguyên. Rôi di ra sân tháp huong vái bôn phuong. Cây mai noi bê
nuoc vân còn lo tho mây bông, dì dem huong cám o gôc cây mai dó. Chúng tôi nám dât,
lèn sát nhau mà vân không du chô. Lài voi Túc không chiu nám hâm, trai chiêu nám
ngoài nhà. Má tôi lo láng bàn tính chuyên nhung ngày sáp dên. Dì Van càu nhàu nói, dù
sao di xuông duoi Phù Luong vân yên hon là o dây. Nhung má tôi nói chay dông chay
tây dã hêt rôi, gio vê dây có chêt cung không còn tiêc chi nua. O dây còn mong duoc biêt
tin con cháu.
Vo chông Bé và chú tôi thì lên nhà cua ho phía trên duong rây tu chiêu. Bé cho biêt trên
dó nguoi ta vê cung dông lám rôi. Nhiêu gia dình khi chay còn nguyên lành, khi vê thiêu
mât vài mang. Ho dã chêt doc duong. Má tôi dán: ban dêm ai goi cua dung mo. Thái
khôn khéo ra ngoài khóa cua lai rôi leo cua sô mà vào. Nó nghi ráng làm nhu thê có ai
goi ho tuong là nhà bo không. Mà dúng nhu vây, nua dêm có nhiêu tiêng súng nô nho, rôi
tiêng chân di ngoài vuon. Tiêng chân di manh bao không thèm dâu diêm gì hêt. Tiêng
chân dung lai o truoc cua nhà rôi có tiêng gõ cua. Tiêng dàn ông nói:
“Có ai không. Mo cua. Mo cua.”
Có tiêng khác gát:
“Dông chí chi hoài công, tôi nào cung gõ. Ho bo nhà hoang mà.”
“Khu vuc này nguoi ta vê dông lám rôi. Biêt dâu chu nhà dã vê.”
“Nhung nhà này có tên trong danh sách không dã cho?”
“Có tên, nhung ông già làm công chuc dó dã chêt rôi.”
“Vây thì thôi. Con cháu ho o kê ho. Tôi doán chác chua có ai vê dâu. Nhà này ai mà dám
o.”
Tiêng chân xa dân. Có tiêng chó sua trong xóm ra. Môt lát có tiêng dai bác nô gân. Lài
chui tot vào hâm. Chúng tôi phai ngôi dây moi du chô. Tiêng dai bác roi dêu dêu, xa có,
gân có. Có tiêng quá gân, dôi tuc nguc làm chúng tôi co rúm nguoi lai. Lài nám tay tôi
hoi: Vân ngôi mô. Dây nì. O noi ni dê so rua hi. Tiêng dì Van nói:
“Im di, dung có rì rào.”
Xa xa tiêng súng lai nô ran. Dánh nhau o dâu có ve lon lám. Chúng tôi thao thuc lo láng
môt vài gio rôi cung mêt quá ngu thiêp di.
Sáng ngày, dì Van dây truoc nhât. Dì ngóng o cua nghe dông tinh rôi moi mo hé cua.
Ngoài duong váng ngát, nhìn nhà nào cung hoang váng dên dê so. Thái chui ra sân truoc
tiên, rôi toi tôi, toi Lài. Buôi sáng troi vân lât phât mua và lá cây trong vuon xanh môt
cách ky la. Qua nhung dám mây lam sà thâp, tôi bông hình dung duoc phía sau môt bâu
troi xanh lo và ánh mát troi ruc rõ. Má tôi, dì Van cung chay ra: Nam mô A Di Dà Phât,
môt dêm yên ôn dã qua. Dì Van châp tay vái bôn phuong troi. Chúng tôi nhìn nhau,
mung mung tui tui. Lâu nay chúng tôi vân sát nhau kê cân bên nhung nguy hiêm mà
không nhìn thây nhau hay sao mà bây gio, dung truoc sân lai mung tui nhu sau bao ngày
gian nguy moi gáp nhau, thây nhau vân còn lành lán.
Nhung con mung tui chua dut, ngoài quôc lô, môt doàn xe Mÿ chay tu Phú Bài lên, súng
bán rát vào hai bên ruông. Chúng tôi không ai bao ai dêu chay vào nhà dóng chát cua.
Doàn xe Mÿ qua môt lúc thì Thái lai nói:
“Có lính mình lên.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
99
Nó dung bên cánh cua sô hé mo và nhìn ra ngoài. Má tôi nói:
“Phai sua lai cái hâm. Tháng Thái nho dào thêm dât dô lên cho dày nghe.”
Mác dù cô gáng hy vong nhung chúng tôi chua thây dâu hiêu gì chung to mình là nguoi
së sông sót trong thành phô này, sau biên cô.
Dêm thu nhât tro lai thành phô, mác dù có tiêng dai bác, có tiêng súng nô ran o xa xa,
chúng tôi vân còn duoc ngu yên duoc mây tiêng dông hô trong chiêc hâm chât hep.
Không may cho chúng tôi, chiêc hâm duoc sua sang moi ba bôn hôm thì nguoi thuê cán
nhà bêp là môt giáo viên tiêu hoc day truong An Cuu tro vê.
Thây cua bêp bi mo tung, ông có ve không báng lòng. Ông vôi vàng bo hêt dô dac vào
mây cái gio lon, ngo ý dòi mây bao cát lai dê xây hâm dua vo con vê tam trú, xong ông ta
lai lên xe Honda di mât. Sáng som hôm sau chúng tôi lai dõ hâm, mang bao cát xuông
bêp tra lai, rôi cùng nhau làm tam môt cái hâm moi không lây gì làm kiên cô lám. Nguoi
thuê cán nhà bêp tro vê sua sang lai cái hâm, nhung ông chi dua vo con vê có môt hôm
dê lo thu don cho dô di noi khác. Chiêc hâm duoi bêp bo không, Thái lai mò xuông lây
thêm bao cát lên chât cho dày.
Mây ngày sau, quôc lô môt nôi vào An Cuu có ve tâp nâp hon truoc, nguoi tan cu di,
nguoi hôi cu vê có ve dông dúc hon. Môt vài gia dình tam trú lai môt buôi hoác môt ngày
noi sap môc, rôi ho lai tiêp tuc di vê Phù Luong, Phú Bài.
Môi ngày, vo chông Bé xuông cho chúng tôi ít tin tuc. Nào dêm qua Viêt công vê dây o
ngoeo Hàng Xay. Nào sáng nay quân mình di gõ co treo truoc dôn vân tai. Hoác: Bác oi,
sáp dánh toi noi rôi. Ho sáp dánh chiêm lai An Cuu.
Tôi không thê nào hiêu duoc viêc gì së xay ra nua. Nhung khu vuc An Cuu thì có ve bình
yên hon. Môt hai ngày dâu, chúng tôi không thây gì la, nhung vo chông Lài thì dêm nào
cung nghe tiêng chân di qua vuon. Vài ba hôm, Hiên, Lài và Túc vê duoi Phù Luong.
Nhiêu gia dình tan cu vê duoi dó vì nghe duoi Phù Luong, Phú Bài có lâp trai ty nan. Vo
chông Bé gan lì o lai cho toi môt hôm có mây qua dai bác không hiêu vì tính sai toa dô
hay cô ý roi trúng vùng An Cuu vào dêm khuya. Lúc dó chúng tôi dang nám trong hâm,
môi nguoi dêu bi dôi bât lên và túm chát lây nhau. Hai ba tiêng nô liên tiêp thât gân rôi
im láng hán. Sáng ra Thái di ngóng tình hình, thây ngoài duong nguoi ta khiêng mây
nguoi bi thuong dát bên duong, tìm cách dua di bênh viên Mÿ. Gân chín gio sáng, môt
doàn xe lính di lên, nhung không chiêc nào dung lai. Rôi toi muoi gio, nhung nguoi lính
biêt dông quân, nhay dù, tu duoi Phú Bài di bô lên. Không có phuong tiên nào nua, mây
nguoi bi thuong dã chêt. Hai cán nhà hoàn toàn hu hai, mái tôn cua nhà trúng dan váng
tuôt ra tân sau duong rây. Rôi dêm hôm sau lai nô nua, lân này xa hon môt chút, và sáng
hôm sau, vo chông Bé hot ho hot hai bê bông nhau xuông nhà chúng tôi:
“Không o duoc rôi. Lính mình o Sài Gòn ra, dánh lon lám. Dang chiêm lai nhà buu diên.
Dân dôn vê hêt noi truong kiêu mâu. Dêm qua bom chom roi trên xóm con, mây cái nhà
nua bi sâp.”
Má tôi tho dài. Thái lo láng:
“Có ai bi thuong không?”
“Không, may nguoi ta dêu o hâm hêt. Dêm qua anh tuong nguy rôi cho.”
Và không doi hoi ý kiên ai, vo chông Bé, Thu cùng mây dua nho gông gánh, bông bê dua
nhau vê Phù Luong.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
100
Má tôi thây tình hình gay go quá, nua muôn di nua muôn không. Má tôi vân ngóng doi
tin tuc o Nam Giao, Tu Dàm. Nhung có duoc chút tin tuc nào thì chi toàn là nhung tin
tuc làm chúng tôi thêm tuyêt vong.
Trong nhung ngày truoc, dân chúng Huê chêt vì dai bác, vì bom máy bay, vì bi dâu tô,
diêm chi. Chúng tôi o An Cuu, coi nhu giáp voi ngoai ô thành phô, có chay loan thì cung
chay vì so bi Viêt công bát, hoác bi trúng dan chêt oan. Nhung lân này, ác chiên dã diên
ra kháp cùng thành phô. Môt vài noi quân quôc gia dã chiêm lai duoc, nhung lá co giai
phóng dã duoc gõ xuông. O dôn Truong Bia dã thây thâp thoáng lính ra vào, nhung o
dôn vân tai vân bo không. Câu An Cuu ban ngày duoc Mÿ lên canh gác và sua chua. Phai
nôi xong mây cái câu, quân dôi moi dàn qua bên phô duoc. Phía bên huu ngan moi chi
yên ôn có mây vùng. Tin tuc dua vê thành nôi, phô Trân Hung Dao vân do ho chiêm giu.
O Nam Giao, Bên Ngu, Tu Dàm vân là noi ho dóng quân.
Chúng tôi vê lai thành phô dúng lúc phe quôc gia cô giành lai tung tâc dât thât là môt trò
dùa nguy hiêm. Nhung chay thoát thân môt mình dê môt nua gia dình bi ket lai, qua trong
lòng chúng tôi không ai muôn thê.
Giua lúc chúng tôi duoc trú ngu o môt phân dât tuong dôi ít nguy hiêm thì thành phô Huê
roi vào lúc ngâp súng dan, máu dô. Và nho có môt nguoi thoát tu phô vê, chúng tôi biêt
duoc nhung tin tuc kinh hoàng bên kia sông Huong.
Môt buôi sáng, Thái thây môt doàn xe di lên, toi câu rë lên phía Phú Cam, rôi rât nhiêu
doàn lính dù, biêt dông quân di bô tu duoi Phú Bài lên. Môt lúc sau lai thây Mÿ toi sua
tiêp câu An Cuu. Thái kêu tôi ra duong:
“Nguoi ta di lai nhiêu rôi chi.”
Má tôi dán:
“Dung có ra duong nghe tui bây. Quân mình lên là sáp dánh nhau lon rôi dó.”
Qua nhu loi má tôi doán. Chi chung nua tiêng dông hô sau khi doàn lính di qua, là tiêng
súng lon nho nôi lên o miêt Phú Cam, Bên Ngu. Và môt sô dân chúng bông bê nhau chay
loan vê An Cuu dê xuông Phù Luong.
“Dánh nhau lon rôi.”
Má tôi kêu chúng tôi chui vào hâm hêt. Nhung gân toi trua chúng tôi moi nho ra là nhà
chua có gì án, chi còn ít gao.
Thái nói:
“Hôi nãy con thây duoi Mù U có bán thit heo. Duoi dó voi chô mình o yên rôi, thuôc
vùng quôc gia rôi.”
Má tôi làm thinh. Thái lai nói:
“Dê con voi chi Vân di mua thit. Ho bán nhau o trên Bên Ngu lân mà bác.”
Tôi cung muôn ra duong coi tình hình nên nói vô giúp Thái:
“Con voi nó chay ra mua môt chút vê liên mà má.”
Má tôi tho dài:
“U, mà di mau nghe.”
Tôi theo Thái chui ra khoi hâm. Má tôi dán:
“Tránh dan mà di nghe con.”
Câu nói cua má tôi làm tôi vua thuong vua buôn cuoi. Làm sao tránh dan duoc. Nhung
tôi cu da cho má tôi yên lòng. Tôi voi Thái không di xuông Mù U mà ru nhau di ra tháng
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
101
phía câu An Cuu.
Thiêt chúng tôi dã gan cùng mình. Ngoài duong không có môt nguoi di, lính Mÿ lính
Viêt xuôi nguoc tíu tít chuyên quân.
Ho cha buôn chú ý toi chúng tôi nua. Chúng tôi ra toi câu An Cuu, thây câu nôi dang
duoc công binh Mÿ làm gân xong, chúng tôi không dám di duong cái mà vòng lôi sau di
theo con duong nho sau ruông mà vê nhà. Nhiêu hô bom dào nhung hâm lon, troi mua,
nuoc dong thành tung vung. Ngang qua môt khu vuon bo không, chúng tôi nghe thây
tiêng dông sau môt bui tre.
Thái kéo tôi:
“Di nhanh chi.”
Tôi tò mò ngoái lai nhìn qua nhung nhánh tre thua, tôi nhìn thây nhung ngôi mô dât dáp
vôi vàng, o trên mô cám the kiêm tra và canh dó, môt chiêc hâm cá nhân, môt xác lính
Bác Viêt dang nám vát nua trên nua duoi miêng hâm, không biêt bi thuong hay dã chêt,
canh dó môt hô bom và nhung cành cây khô, nhung nhánh tre ngã gãy ta toi. Qua mây
ngôi vuon bo hoang, chúng tôi toi môt thua ruông nho vuông ván, ruông bo không và
nuoc lúp xúp. Tôi không biêt duong nên cu di sau Thái. Có tiêng máy bay toi gân, Thái
kéo tôi nám mep xuông duong, doi cho máy bay khuât moi tiêp tuc dung lên di lân vê
nhà. Khi tôi dung dây, tôi bông nghe tiêng rên ri. Tôi dung lai thì Thái dã kéo tay tôi: Di
chi. Thái nói nho:
“Bon ho bi thuong, không khéo ho bán mình. Di nga tát ni thiêt dai hêt suc.”
Thái câm chát tay tôi và lôi tôi di theo nó. Nhung tiêng rên môt lúc môt rõ và môt van nài
hon. Cuu tôi voi. Cuu tôi voi. Cuu tôi voi. Tôi không thê làm ngo duoc, rõ ràng là tiêng
nguoi sáp chêt. Tôi nhìn quanh quât và chot nhân ra môt thanh niên dang guc bên môt
chiêc hô nông, hình nhu nguoi ta dào rôi bo do nua chung, hay môt miêng bom nào cày
lên cung nên. Thanh niên mác môt chiêc áo máng tô màu xám, dính dây máu. Thái nhìn
thây và nó biêt không phai quân giai phóng. Tôi kéo Thái lai gân:
“Chác là sinh viên hay hoc sinh chi dây.”
Chúng tôi dã dung bên canh. Hình nhu nhân ra tiêng chân nguoi, khuôn mát bê bêt dât
ngâng lên, môt giòng máu ri chay bên mép. Thanh niên dua tay ôm nguc và muôn guc
xuông. Thái vôi nhay xuông hô dõ thanh niên dây:
“Tôi chêt mât,” nguoi thanh niên rên ri.
“Anh o mô toi?”
Thái cúi tai sát nguoi thanh niên. Anh ta cô gáng dua tay chi vê phía, phía truoc là nhung
vuon cây. Tôi không hiêu. Thái hoi:
“Anh o bên phô thoát sang?”
Thanh niên gât dâu.
Vua lúc dó lai có tiêng máy bay toi gân. Lân này hình nhu toi mây chiêc và bay liêng
ngay trên dâu chúng tôi. Nguoi thanh niên ra dâu chúng tôi nên lánh di và cho biêt Viêt
công còn ân núp trong nhiêu khu vuon noi này nên Thái dua tay ra dâu cho tôi di truoc
rôi dìu thanh niên dung lên. Tiêng máy bay nhu sáp ha xuông trên dâu, Thái hét lon:
“Chay vô nhà truoc mát.”
Tôi chay tháng vào chiêc ngõ mo sán, Thái dã toi sát lung. Chúng tôi buoc qua mây buc
thêm là vào nhà. Cán nhà bo không, có môt hâm cát nhung Thái vua nhìn vào dã bum
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
102
miêng lùi lai:
“Có nguoi chêt.”
Tôi dinh chay ra nhung bên ngoài dã có tiêng súng nô. Môt loat dan trên máy bay bán
xuông. Tiêng rôc két nhu roi ngay trên dinh dâu. Thái dành kéo tôi chay xuông bêp, o
dây có chiêc bê can. Thái dát thanh niên ngôi dua noi bê nuoc rôi kéo tôi bát nám sâp
xuông dât.
“Dung có ngâng dâu lên. Có dan ngoài vuon dó.”
Tôi nám sát xuông dât, hai tay ôm lây dâu. Thái bình tinh hon, nó xé áo lau vêt thuong
cho thanh niên và báng bó lai. Nguoi thanh niên dã bot so và tinh táo hon. Anh cho biêt
anh ta tên là Khâm, o trong thành nôi. Anh dã thoát duoc báng cách gia làm dàn bà, chay
theo doàn nguoi tràn ra cua thành và vét hêt tiên dem theo dê thuê môt chuyên dò qua
sông. Anh mo hé chiêc áo máng tô ra, bên trong là vat áo dài màu xanh nhuôm dây máu.
Chiêc khán trùm trên dâu dã roi mât tu bao gio.
Tiêng máy bay vân luon vòng, mác tiêng dan tu duoi dât bán lên nhu mua, và cu môi
vòng tròn luon tro lai là nhung loat rôc két bán xuông xôi xa. Tim chúng tôi dâp liên hôi.
Chác gio này má tôi o nhà lo láng lám, theo phuong huong thì tôi doán o phía nhà tôi
không viêc gì, mé này gân Phu Cam. Nám o noi dây tôi thây bâp bênh quá, có thê trúng
dan bât cu lúc nào. Tôi nghi toi chiêc hâm o trên nhà nhung Thái cho biêt là có nguoi
chêt. Tôi tò mò hoi Thái:
“Em thây gì trong hâm vây?”
“Có môt nguoi chêt o trong dó. Dê so lám, em nhìn vô thây môt nguoi nám ngua, tay
chân khô queo, hai mát nhu còn mo và huong vê miêng hâm. Bên canh dó có nhung
vung máu dác, em nhìn thây mây con chuôt dang chay lui chay toi láng xáng, có con
dang ngâm vào dâu ngón tay ngón chân cua xác chêt.”
Tôi rùng mình, muôn bo ngôi nhà chay ra ngay. Nhung bên ngoài lúc này dây rây su
nguy hiêm. Tiêng súng duoi dât nho dân rôi rút vê miêt xa hon. Hình nhu ho dã bo nhung
hô cá nhân dê chay thoát khi tiêng máy bay còn luon vòng. Và khi tiêng máy bay quành
tro lai thì không còn nghe tiêng bán tra o xung quanh noi chúng tôi núp nua. Khâm có ve
tinh táo hon, anh dã tua duoc lung vào thành bê can, Thái lây cái lon múc nuoc o bê can
cho Khâm uông nhâp nháp. Anh ta mât máu nhiêu quá, khuôn mát xanh lè và hai mát
sâu, chung to nhiêu dêm mât ngu. Mác dù tiêng dan duoi dât không còn bán lên nua,
nhung máy bay vân luon vòng trên dâu, chúng tôi biêt là chua thê thoát ra khoi ngôi nhà
này duoc. Khâm nói, giong yêu ot:
“Mây ngày truoc chi so bi giai phóng bát, xu tu. Chi so chêt bom. Nhung lúc này sao tu
nhiên tôi cháng so gì nua. Tan nát hêt rôi.”
Và Khâm bát dâu kê cho chúng tôi nghe vê cuôc chay trôn cua Khâm. Chuyên cua nhung
nguoi ket o bên kia dòng sông Huong.



CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
103
Chuong 10: Chuyên tù thành nôi
Không hiêu do môt phép la nào mà ngôi nhà vân còn nguyên ven.
Chúng tôi sông chât hep trong chiêc hâm dào sâu xuông dât, trên miêng hâm, xung quanh
chât toàn bao cát, nhu vây là dã muoi mây hôm.
Chuyên gì? À, mây ngày dâu. Mây ngày dâu thì dâu có gì kinh hoàng. Cung nhu các
vùng khác, dêm mông môt, chúng tôi nám lán sát dât, chui ca xuông gâm giuong vì tiêng
súng bán kháp moi phía. Sáng ngày ra là Viêt công dã dây nhà, dây vuon. Ho di lai ngoài
duong dông nghet. Ðông phuc à? Không. Ho vân du các thu quân áo. Có tôp mác áo ka
ki hán hoi, nhung phân dông ho mác quân dùi. Ðác biêt là nguoi nào cung có deo báng
màu noi tay, hoác quàng khán noi cô.
Chuyên gì xay ra vây? Huê mât rôi sao?
Chúng tôi nhìn nhau dò hoi, muôn chay qua hàng xóm hoi thám tin tuc cung không duoc
nua. Ai o yên nhà nây. Và ho ra linh môi nhà phai tu dào hâm lây bát dâu tâp chiu dung
gian khô dê chiên tháng. Chúng tôi dã lây duoc Huê, các noi dang dánh nhau, doi toàn
quôc chiêm duoc hêt là tháng loi. Quân giai phóng nói vây.
Mây ngày dâu vui lám. Ho nâu com, án uông trong nhà chúng tôi. Nghe nói ho së tô chuc
liên hoan nua. Rôi ho cho dâu toi thiêt nhiêu mut bánh, nhât là bánh tét, và ho án uông lu
bù. Ãn nhu chua bao gio duoc án.
Hôm dâu tiên tôi so lám, gia dình tôi cung so cho tôi nua. Tôi là con môt, lõ có chuyên gì
chác ma tôi không chiu nôi. Nhung mây ngày dâu thiêt êm thám. Tôi còn duoc nghe ho
nói chuyên nua cho. Ho nói chuyên vui lám. Em tôi hoi ca chuyên ngoài Bác, ho nói doi
sông ngoài Bác no du. Nhung nhiêu anh cán binh Bác Viêt nhìn mây cô gái mác quân
ông chât, áo so mi hoa hòe thì to ve ngac nhiên. Tôi nghe ho xì xào voi nhau:
"Con gái o trong này dep quá, án mác dây du quá."
Mây chi nu cán bô thì ghét ra mát. Boi vây, qua ngày thu hai, các cô gái Huê trong thành
nôi biêt duoc su không ua thích dó và thay dôi lôi án mác liên. Mây ngày dâu êm ru,
thinh thoang lám moi nghe tiêng súng nô xa thiêt xa, dâu phía bên huu ngan, mà tân vùng
ngoai ô, không ai dê ý nua.
Có mây nu cán bô vác xe cua thiên ha ra tâp. Nhiêu nhà dã trôn ra Gia Hôi duoc tu hôm
dâu, ngay to mo sáng. Ho di thât là dai, ban dâu chúng tôi nghi thê. Nhà ho bo không,
mây cô nu cán bô tha hô mà vào luc loi. Vât mà các cô ua thích nhât là xe dap và xe
Honda. Nhìn thây các cô cán bô xán áo xán quân dên háng mà tâp xe dap thì không nín
cuoi duoc. Nhung buôn cuoi mà dâu có dám cuoi, chúng tôi lo so cho tuong lai lám.
Chua biêt rôi së ra sao. Mây anh lính Viêt công có ve lac quan. Toàn quôc tháng trân,
dông bào yên tâm. Ho báo tin cho biêt vây. Và o trong thành nôi, chúng tôi ngac nhiên
thây ho tràn vào khoi khoi, tôi không thây có ve gì là dung dô, dô máu ca. Chác tai tôi
không ra khoi nhà. Ngay tu sáng tinh suong ngày mông hai, má tôi dã dóng chát cua lai,
chúng tôi chi duoc nhìn ra duong qua kë ho.
Nhung dù qua môt kë ho rât nho, tôi cung nhìn thây ngoài duong rât dông nguoi di lai.
Các anh lính Viêt công dêu mang báng xanh hoác báng tráng noi cánh tay áo.
Không khí duong phô thay dôi thât dôt ngôt, bên canh nhung khuôn mát lo láng núp sau
nhung cánh cua, có nhung bô mát tuoi cuoi, ra chiêu hêt suc hon ho. Nhà ông giáo Kê,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
104
môt nguoi dàn ông dung tuôi dã bo nhà di tâp kêt hon muoi nám, bông xuât hiên. Ông ta
có môt bà vo hàng ngày di bán chè và môt câu con trai khoang chung 17, 18 tuôi. Su xuât
hiên cua ông giáo Kê làm moi nguoi lo láng. Ma tôi nói giong run run:
"Thôi chêt rôi, ông no vê là ông biêt hêt trong vùng ni, thê nào ông cung bát bo lung tung
cho coi."
Tuy lo vây, nhung nhân vât ông giáo Kê cung chua làm cho chúng tôi kinh hoàng báng
hai cán nhà ngay o dâu duong Nguyên Hiêu bông tro thành noi ra vào tâp nâp cua các
anh cán binh Viêt công. Nguoi ta dôn voi nhau có hai nu sinh viên là cán bô nám vùng.
Hai cô o ngay cán nhà dâu duong, có nguoi trông thây hai cô mác quân tây, áo so mi, dôi
nón lá di di lai lai trên duong, lung deo súng luc kiêu Tiêp Khác. Tôi không biêt duoc tên
cua các cô, nhung nguoi ta cho biêt hai cô là sinh viên truoc o Sài Gòn. Tôi doán môt vài
tên trong sô ban cu quen thuôc, nhung chua có gì làm báng co chác chán.
Cung noi duong Nguyên Hiêu, môt ông tho mã truoc theo Viêt công, dã tro vê hôi chánh
nay tro thành cán bô nám vùng. Nguoi ta lo nhât là bô mát này. Anh o dây dã lâu, và thê
nào anh cung lâp công, chi diêm môt sô thuong dân. Má tôi lo láng hoi tôi có làm chi cho
ông ta thù oán không. Tôi suy nghi mãi không tìm ra chuyên gì, tuy nhiên tôi cung không
an tâm. Mây ngày liên tôi không dám ra duong. Má tôi hê thây mát tôi ló nhìn ra khe cua
là lôi lai, kéo tuôt vô trong buông, dóng cua kín mít.
Nhung mây ngày qua, tôi chua thây chuyên gì la xây ra, ngoài viêc các nguoi lính Viêt
công vào tung nhà bát di hoc tâp. Tôi lai duoc ma tôi dem dâu trên trân nhà. Con em gái
tôi phai di hoc tâp. Khi vê, nó cho biêt là lop hoc duoc tô chuc o nhà ông giáo Kê. Tôi
hoi hoc nhung gì, nó cho biêt là nguoi ta yêu câu các cô vào tung ban, ban cô dông, ban
cuu thuong, ban tiêp tê. Tôi hoi nó chon ban gì thì nó chi cuoi lác dâu:
"Em run bât chêt. À, em có gáp..."
Tôi hoi nó gáp ai thì nó làm thinh, mát lô ve so hãi. Tôi gan hoi thêm mây lân, nó vân
không dám nói. Nó còn tiêt lô cho tôi biêt là thanh niên sinh viên bi bát di hoc tâp dông
lám.
Ca ngày hôm dó, tôi không án com duoc, tôi cam thây cô hong khô dáng. Hình nhu tôi
sáp cam náng. Câu nói nua úp nua mo cua dua em gái làm tôi không an tâm. Tôi hôm dó,
tôi roi khoi trân nhà xuông dât nám, tôi hoi lai nó. Lân này giong nó run run nhu sáp
khóc:
"Em gáp cô Ðoan, cô Ðoan o dâu duong mình dó anh."
"Hai cô lân mà?"
"Thì cô Ðoan voi cô Kim o dôi diên nhà nhau dó."
"Nó có nhìn ra em không?"
"Có, nó hoi anh di mô mà không toi hoc tâp, em nói anh di vê quê hôm hám tám Têt. Nó
cuoi, nói ngày mông môt nó gáp anh di ra cua Ðông Ba voi anh Hao, anh Toàn. Em lo
quá."
"Rôi em tra loi ráng?"
"Em làm thinh."
"Nó nói chi nua không?"
"Có, nó khuyên em nên gia nhâp mát trân liên minh, hòa bình chi dó. Em cu làm thinh.
Nó nói em giúp nó duoc. Nó hen së gáp em sau."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
105
"Em thây thây Ðóa di hop không?"
"Em không thây thây mô hêt."
"Còn ông giáo Kê vê ra ráng?"
"Ông giáo Kê diên thuyêt háng lám. Em so quá cha nghe gì hêt, mà có nghe cung không
hiêu. Anh nì, ông di tâp kêt vê râu dài toi nguc, coi dê so quá. À anh, em thây hình nhu
có anh Ðác nua."
"Ðác?"
Tôi kêu lên sung sôt. Thôi chêt rôi, Ðác dã tro vê. Nhung tôi không tin Ðác có thê là môt
nguoi công san duoc. Ngày truoc, tôi cung có chân trong nhóm tranh dâu voi Ðác. Ðác
thuong tâm su là anh không thê châp nhân công san. Rôi môt thoi gian sau, vì bi theo dõi,
ruông bát, Ðác trôn di.
Có nguoi nói Ðác voi Ðoan voi Ngoc cùng trôn môt luot. Lân này Ðác tro vê, chác Ngoc
và Phan cung tro vê rôi. Tôi thâm lo ngai, ngày truoc Phu có môt cô nhân tình cung o
trong thành nôi này, sau khi Phu di ít lâu, cô tình nhân dã vôi thay lòng dôi da theo môt
nguoi khác. Ngoài viêc bi khô so vì trôn tránh, Phu còn mât luôn nguoi yêu nua. Lân này
nêu tro vê, chác Phu së dau khô ghê lám. Liêu chuyên gì së xay ra? Tôi hoi gáng mãi em
gái tôi có nhìn thây Phu không. Có ai nhìn thây Phu không? Nó qua quyêt là nó không
thây, ca ban bè cua nó di hop cung nói không thây. Tôi hoi yên tâm và mung thâm cho ke
phan bôi. Nêu Phu tro vê, thêm môt môi thù hân nua, cô bé thay lòng kia chác cung
không tránh duoc hâu qua thuong tâm. Nhung em gái tôi cuoi guong:
"Anh tuong vê toi Phu moi biêt ráng! Em tin là Phu không châp nhân mô. Nhung Phu và
Ngoc không có mát o nôi thành."
Tôi không khoi bùi ngùi nho lai ban bè cu. Dù Ðác, dù Ngoc, dù Phu có bo di, có theo lý
tuong nào nua, dù thù nghich voi tôi, tôi cung vân còn giu nhung ky niêm vê ho. Tôi tu
tin tôi, tôi tin ban bè. Truoc dây, Ðác dã bi dôn dên buoc duong cùng, phai trôn theo bên
kia, nhung su có mát cua Ðác không còn làm tôi lo so nua, mà nghi toi Ðác, tôi bông cam
thây yên ôn hon môt chút. Tôi dinh bung là phai gáp cho duoc Ðác. Tôi không tin là có
chuyên gì sut me trong tình bè ban. Ngày hôm nay, hay ngày mai, thê nào tôi cung có dip
gáp lai Ðác. Tôi phai gáp. Tôi hoi em gái:
"Em có nói chuyên voi anh Ðác không?"
"Em thây môt nguoi giông nhu anh Ðác thôi cho em chua dám nhìn. Anh ây deo báng
xanh, có súng nua."
"Em coi bô anh ra ráng?"
"Có ve trâm ngâm cho không hách dich nhu mây tên cán bô nám vùng khác. Anh biêt
xóm mình chán chi cán bô nám vùng, rua mà mình biêt chi mô."
Tôi hoi tiêp:
"Rua ho hoc tâp cái chi?"
"Thì nhu anh nám trên nhà khi mai anh nghe dó. Ho toi nhà ho nói moi di hop, em dinh
trôn nhung cô Ðoan cô dung dâu ngõ goi ngay tên em nên phai di. Ho nói di hop mà ho
còn bát hoc tâp nua. Rôi ho diên thuyêt, tuyên truyên vê tháng loi."
"Ho tuyên truyên ráng?" Tôi nôn nao.
"Ho nói chiên tháng lây duoc Huê là nho su dóng góp cua nhân dân. Vây các tre em vê
nhà tìm nhung khúc tre, khúc gây ngán rôi son den, khi mô nghe tiêng máy bay quân Mÿ
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
106
nguy toi thì dem ra chia lên troi dê bon Mÿ nguy tuong là súng, phai khiêp dam truoc
tinh thân chông dê quôc, tay sai cua nhân dân Huê. Ho còn nói là dông bào dung dê cho
môt tên Mÿ nguy, môt tên Viêt gian nào trôn trong nhà. Gáp truong hop dó phai báo cáo
cho giai phóng biêt ngay."
Tôi kinh hoàng:
"Viêc xúi con nít son khúc tre gia làm súng có thiêt há?"
"Em nghe rõ ràng nì. Ho còn tuyên truyên nhiêu lám. Nì anh, truoc khi hop, các anh giai
phóng còn doc khâu hiêu, rôi dên 7 nhiêm vu cua dang viên, rôi loi cua "bác" Hô, em nho
nhu ri thì phai: Trung voi dang, hiêu voi dân, nhiêm vu nào cung hoàn thành, khó khán
nào cung vuot qua, ke thù nào cung dánh tháng. Ho hô lon mà hô nhiêu lân, em bât thuôc
làu."
Tôi gát: Kê xác ho. Tôi dâu cân phai biêt, phai nghe nhung khâu hiêu trung thành voi bác
voi dang. Chính nhung nguoi lính Bác Viêt di vô Nam, ho thuôc làu nhung khâu hiêu dó,
nhung chác cung có nguoi không hiêu tai sao phai trung thành, phai chêt.
Nhung loi tuyên truyên dó dã gây môt hâu qua tai hai. Vê sau, khi các trân dánh diên ra,
không hiêu vì nhung tiêng súng o các hô cá nhân bán lên, hay vì nhung dùi, gây cua các
em nho bi bát ra chia lên troi mà máy bay bán xuông nhu xôi xa.
Suôt dêm dó, tôi không ngu duoc. Sáng ngày ra dã phai lên trân nhà nám. Em gái tôi vân
chay qua hàng xóm dò tin tuc, nhung tôi không dám chuong mát xuông nhà cho dung nói
ra duong. Tôi so ho biêt mát. Nhât là ông tho mã hôi xua là Viêt công, nay vê hôi chánh
dã tro thành môt cán bô nám vùng. Ông không ua bon sinh viên nhu tôi. Rôi còn nhà ông
giáo Kê nua, ca câu con muoi bay muoi tám chi dó, ít khi nói chuyên voi tôi dàng hoàng.
Em gái tôi dã nói dôi là tôi bi ket lai o duoi quê, tôi so em tôi mang va vì su có mát cua
tôi nua.
Ngay sáng hôm dó, truoc nhà tôi, sau vuon tôi nghe có tiêng cuôc dât. Rôi môt lúc sau có
tiêng lao xao duoi nhà. Tôi nín tho nám yên nghe ngóng. Môt giong nói dàn ông lon tuôi,
giong Quang Bình thì phai, và hình nhu nói chuyên voi ma tôi:
"Me phai cho dào hâm. Chúng ta còn phai duong dâu voi rât nhiêu khó khán. Quân Mÿ
nguy có thê dem máy bay toi tha bom dê giêt nhân dân. Nhung không sao, chúng së thât
bai náng nê."
Tiêng chân di rao quanh nhà. Tiêng ma tôi nán ni:
"Da nhà tui don chiêc, ba chúng nó khuât núi lâu rôi, chúng tui ma góa con côi... Da,
bánh tét trong nhà làm... Da bánh cúng..."
"O ngoài Bác nhân dân ta án Têt vui lám."
"Da."
"Nám nay, Bác cho chúng tôi duoc vào dây án Têt voi nhân dân trong này. Gáp các me,
các chi, chúng tôi sung suong lám."
"Da."
"À, tôi quên, giá gao cua bon Mÿ nguy bán bao nhiêu môt bao?"
"Da, môi ta mây nghìn, ba nghìn có, hai nghìn có."
"Bon Mÿ nguy bán cát cô, uông máu nhân dân. Ðoi khi giai phóng xong, gao chi bán
nám trám dông môt ta."
"Da."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
107
"Nhà me có ai giúp dõ dào hâm không?"
"Da ma con tui dào. Ngoài tui voi con nho, voi tháng con trai lên muoi ni còn mây dua
cháu. Còn có bà dì, bà ngoai. Da không dám làm phiên mây ông."
Tiêng chân di vào phía bàn tho. Tôi doán ra buoc chân ma tôi vôi vã nhu muôn ngán lai:
"Da mây hôm noi bàn tho don rôi."
Giong dàn ông cuoi gia la:
"Không, me cu viêc cúng cho."
"Da, cúng... Mà mây hôm ni ai còn lòng da mô mà cúng. Hôm mông môt tuong chêt rôi,
nho on ông bà... Da thua o trong no không có chi hêt. Da có bánh, bánh tét. Da moi, moi
ông... à moi... dông chí."
"Cám on me. Nhân dân miên Nam tôt voi giai phóng quá. Chúng con hêt suc ghi on me
giai phóng..."
Tiêng chân di ra khoi nhà rôi xa dân. Ðoi môt lúc tôi ló dâu xuông, tâm cac tông che
miêng trân nhà vua hé ra, tôi dã thây mát ma tôi nhìn lên, hai tay bà châp truoc nguc:
"Tui lay ông, ông o trên dó cho tui nho. Chúng vua vo vét hêt bánh trái rôi."
Tôi so má tôi lo láng, vôi rut dâu lên và kéo miêng cac tông lai. Suôt ngày hôm dó, tôi
nám bep trên trân nhà. Ðoi lúc nào thât váng, em gái tôi dua com lên hoác rót cho ly
nuoc lanh.
Mây hôm sau, ho ít vào nhà, có lë ho không còn hô nghi gì gia dình chúng tôi nua. Cô em
gái tôi vân cu phai di hop, di hoc tâp. Nó vê mách voi tôi:
"Ðúng anh Ðác anh oi."
"Nó có nhìn ra em không?"
"Có. Anh cuoi nói: Con Huong em Khâm dây phai không? Moi dây mà lon quá hí." Em
nho ngày truoc anh Ðác hay xoa dâu em lám.
"Vây em có so không?"
"Không, anh hiên lám anh oi. Anh hoi thám anh, rôi hoi thám ma nua. Anh nói ranh anh
toi thám ma."
"Troi oi, em có khai anh trôn trong nhà không?"
Huong cuoi:
"Em mô có dai. Anh ây cung không hoi riêt bát bí em chi hêt. Anh chi nói: Khâm có sao
không? Em nói da không. Rôi em nho ra nói liên:
Tai anh Khâm vê mác ket duoi nhà quê. Anh hoi quê o Bao Vinh phai không? Em gât
dâu, anh hoi giât mình. Anh có ve lo so cho anh nua."
Tôi cam dông và tu then thâm. Thì ra Ðác vân còn là ban tôi. Ðác không hê thay dôi gì
hêt. Vây tai sao Ðác tro vê? Vê voi nhiêm vu gì? Lòng tôi càng nôn nao muôn gáp Ðác
hon. Tôi ngo ý voi Huong là muôn du môt buôi hop. Huong nói:
"Không duoc mô. Anh Ðác thì hiên lành nhung có mây nguoi khác du lám. Ho nói
chuyên hung háng thiêt dê so."
Rôi Huong thì thâm vào tai tôi:
"Anh nì. Khi hôi ngang qua ngã ba em thây ai nhu anh Tý. Anh ây ôm áo quân nhu muôn
di trôn xuông duong Mai Thúc Loan."
"Ua, tháng Tý. Nó dám chay trôn ha?"
"Không biêt anh oi. Nhung em thây hán cung deo báng tráng noi cánh tay. Hay là hán
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
108
cung theo Viêt công rôi."
"Cái tháng dó dám lám. Ai cho nó thì viêc chi mà không dám làm."
Tôi hâm huc. Nhung dông thoi cung lo so nua. Nêu nó theo giai phóng, nó dám tìm bát
tôi hoác diêm chi cho bát tôi lám. Tôi nói voi Huong:
"Em dung có cho nó gáp, nó hoi lôi thôi."
Tôi so nó nhìn thây em gái tôi rôi nho ra tôi. Có thê vì nhiêu viêc, nó dang quên tôi cung
nên, nhung gáp mát môt ai liên quan toi tôi, có thê nhác nó nho. Thuong ngày tôi không
ua nó, kê ca khi còn trong nhóm tranh dâu, tôi dã nhiêu lân nói voi ban bè:
"Tháng Tý không tin duoc. Nhung nó dám có mát trong dám quyêt tu, nó dã luong loc
bao nhiêu anh em."
Thây tôi trâm ngâm, Huong vôi nói:
"Em thây anh Tý là em tránh liên, em so bât chêt."
"Em con gái viêc chi mà so hán?"
"Em so anh no bát em. Em thây mây dua ban cùng di hop voi em thây anh no là núp hêt."
Tôi cuoi, cô trân an con bé:
"Kê nó, mình có mân chi mà so."
"Anh không biêt dó, duoi duong Ông Ích Khiêm, ho bát hêt rôi. Công chuc, quân nhân bi
bát di hêt. Nhât là mây nguoi làm so Mÿ."
"Mình có làm so Mÿ mô mà so. Cung không công chuc nua mà."
"Duoi no bi bát thiêt nhiêu. Nhiêu nguoi cung có làm chi mô mà cu bi bát nhu thuong."
Ðúng nhu loi em gái tôi doán, qua ngày sau, xóm tôi o, các thanh niên, công chuc và
quân nhân bi bát di hêt. Môt vài nguoi trôn chay bi bán tai chô. Nhà chúng tôi dã làm
xong duoc môt cái hâm khá kiên cô báng bao cát và nhung tâm ván lây o bô ngua gô quý
tu mây doi dê lai.
Tuy vây, ban ngày tôi vân trôn trên trân nhà, ban dêm moi dám xuông hâm ngu. Tôi dã
bát dâu chán nan và mêt moi. Giua lúc dó thì moi nguoi hoang hôt vì dai bác câu toi noi.
Nám áp tai xuông dât, tôi nghe tiêng râm rì liên hôi nhu xe táng chay o dâu bên ngoài
thành nôi, dôi lúc tôi mo hô nghe tiêng máy bay.
Môt vài nhà dã trúng dai bác. Nguoi ta cho biêt dai bác trúng nhiêu nhât là các bo thành.
Nguoi ta còn cho biêt là lá co o Phú Ván Lâu dã bi ha xuông và treo co giai phóng rôi.
Nhung khi dai bác câu toi thành nôi, ai nây dêu hoang so ra mát. Thêm nhung cuôc bát
bo gát gao cua Viêt công làm không khí càng kinh hoàng hon.
Môt buôi tôi dang nám trong hâm nhai mây miêng bánh mì khô thì nghe phía dâu ngõ có
tiêng chân ruot duôi. Tiêng hô:
"Ðung lai. Ðung lai."
Tiêng chân chay vòng dáng sau vuon chúng tôi. Tiêng chân duôi râm râp, có ve nhiêu
nguoi và hôi ha. Môt tiêng nô, môt tiêng kêu rú lên. Tôi bit chát hai tai lai. Ma tôi ôm
chát lây Huong và mây dua em nho cua tôi dua nám sát xuông mát hâm, dua ôm chân má
tôi, dua ôm chân Huong mêu máo.
Môt lúc sau, tiêng chân tu ngoài vuon di vào giua sân. Tôi nghe tiêng lao xao:
"Tai nó chay. Nó dúng là quân tay sai cho Mÿ nguy."
"Nó chêt hán chua dó?"
"Chua chêt rôi cung chêt. Mà có thiêt nó làm cho Mÿ không?"
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
109
"Nó làm cho Mÿ mà. Ngày thuong tui thây nó có nhiêu dô la lám."
"Vây thì dúng rôi."
"Không có tui thì nó trôn duoc rôi. Trong xóm ni ai chay trôn dàng troi tui cung biêt. Tui
nó phai tra no máu, phai không, thua dông chí tô truong."
"Ðông chí tích cuc lám."
Tôi nghe giong nguoi diêm chi viên quen quen. Hình nhu bác ta o dâu trong xóm trong.
Huong cung dinh lên tiêng thì ma tôi dã gát nho:
"Im di, nó nghe nó vô chu."
Chúng tôi im láng. Nhung rôi có tiêng xô cua rôi tiêng chân di vào nhà:
"Nhà di dâu váng hêt rôi. Chúng tôi moi lên có chút chuyên."
Ma tôi lât dât chui ra. Rôi Huong cung chui ra.
"Da."
"Có nguoi moi bi bán sau vuon. Chúng tôi së cho nguoi toi dem chôn. Chúng tôi muôn
dán lai là dung có chua châp bon Mÿ nguy. Xin bác hãy giúp chúng tôi, tuc là giúp dang,
giúp nuoc nhà dôc lâp."
Má tôi da da luôn miêng. Môt giong khác nói:
"Nhà này chi có mây nguoi dàn bà con nít mà."
"Boi vây chúng tôi moi dán. Ðê chúng vào, chúng giêt ca nhà, chúng tôi không kip cuu."
Huong ngây tho hoi:
"Da thua các anh, các anh vua bán ai dó?"
Giong nguoi diêm chi viên quen quen:
"Tháng cha Minh. Hôi chua duoc giai phóng, nó hách nhât xóm nhà ta phai không? Cô
xác nhân cho các dông chí dàn anh dây biêt."
Tôi nghe Huong da rât nho. Tiêng nguoi diêm chi hoi:
"Câu Khâm mô không có o nhà?"
Tim tôi dâp manh. Thôi chêt rôi, hán dã nhác toi tôi. Tôi doán không lâm, dúng là nguoi
nâu bún o trong xóm. Thuong ngày hán chi o nhà xay bôt làm bún, vo hán dem bán si
bán le cho ban hàng. Hán cung ít nói chuyên voi ai lám. Giong Huong cô than nhiên:
"Da anh cháu bi ket duoi Bao Vinh rôi. Hôm no xuông mung ông bác rôi chua kip lên thì
xay ra..."
"Duoi dó thì khoi lo, hoàn toàn thuôc vê quân giai phóng và nhân dân rôi."
Huong khôn khéo vuôt duôi:
"Da thì o dây cung thuôc vê giai phóng rôi."
"Còn môt chút trong su doàn nua, chua thanh toán xong. Nhung chúng së chêt dói hêt
bây chu. Nay mai mình có thêm quân tiêp quan tu Quang Tri, tu Bác vô nua, lo chi."
Hán còn dung ba hoa tán tung dài dòng nua rôi moi cùng mây dông chí dàn anh bo di.
Tôi tho phào nhe nhõm, coi nhu là vua moi may mán thoát chêt. Em gái tôi chui xuông
hâm, nói nho cho tôi nghe:
"Tên bán bún trong xóm dó anh. Hán lì lì rua mà ai ngo."
"Hán bán ai rua?"
"Ông Minh. Ông chêt rôi."
"Hán di voi ai?"
"Thì voi mây nguoi Viêt công cho ai nua. Khi dang nói chuyên, em thây chi Ðoan và chi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
110
Kim di ngoài duong."
"Có thây em không?"
"Có, ho có vây tay chào em nua."
"Em hêt so chua?"
"So cho hêt chi duoc. Hôi hôm qua hop, gáp em hai chi lì lì có chào hoi chi mô. Anh nì,
bua ni có ve lùng xét bát bo du lám rôi dó. Anh cân thân môt chút."
"Nguoi ta có sô mang ca mà em."
"Gáp anh Ðác, chác anh không viêc chi anh hí?"
Tôi tho ra, không mây tin tuong:
"Anh mân ráng biêt duoc."
Má tôi dã tro vào:
"Ông Bèo bán bún mà Viêt công dó tui mi oi."
"Con nghe giong nói con cung doán ra."
"May mà nhà mình không thù oán chi voi hán."
"Không thù oán mà hán còn no mình nua cho má," Huong nói, "Hôm mu vo de, hán có
toi vay ma mây trám. Hôm truoc Têt ma biêu con di dòi, may con quên cho không chu
sinh ra thù oán rôi."
Vua lúc dó chúng tôi nghe nhà bên canh có tiêng dàn bà kêu khóc. Má tôi ra dâu chúng
tôi yên láng rôi láng tai nghe"
"Bên nhà ông Bình."
"Giong bà Bình la dó cho ai vô nua."
Huong câm chát tay tôi:
"Hình nhu ho bát nguoi."
Tiêng la khóc nhà bên môi lúc môt lon:
"Lay các ông, chông tui vô tôi, con tui di hoc mà."
Giong dàn ông than nhiên:
"Không can gì dâu me. Moi bác voi anh di hop rôi vê mà... Ði hop rôi vê, me cu an tâm.
Chúng con toi dây là dê giai phóng Huê, chúng con nho su giúp dõ cua nhân dân thành
phô Huê mà."
Tiêng kêu khóc yêu dân. Môt lát sau có tiêng dâp cua. Huong mo cua thây Tinh di vào,
mát mày tái mét:
"Tui nó bát anh Ðinh di rôi. Ba tui cung bi bát."
Ma tôi hoi:
"Chua cháu tính ráng?"
"Ma cháu nói cháu chay sang dây nho bác cho cháu trôn dõ. Bên no thê nào ho cung tro
lai bát cháu di."
Má tôi tho dài suon suot:
"Thôi cung duoc. Xuông duoi hâm di."
Tinh dem toi cho tôi nhiêu tin la lám. Nào ngoài cua thành có nhiêu Viêt công chêt vì
trúng dan dai bác, bom chom. Nào nghe ngoài Gia Hôi dâu tô ghê lám. Nào chuyên xu tu
mây nguoi nghi làm cho Mÿ rôi chôn xác trong mây khu vuon phía duong duoi. Tôi hoi
tai sao bác bên nhà dã già mà ho còn bát di. Tinh cho biêt là ho vào trong nhà, cùng di có
ông Bèo làm bún trong xóm. Ông nói nho gì dó rôi mây nguoi giai phóng moi di luôn.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
111
Lúc dó Tinh trôn duoi bêp, chác ông Bèo quên Tinh, không diêm chi.
Má tôi nói:
"May mà mình không thù oán chi."
"Bên cháu hình nhu cha thù lám. Truoc Têt cha toi vay tiên ma cháu không cho. Cha vay
mây lân không có tra. Voi lai hôi cha say ruou chui bóng chui gió gì dó, anh Ðinh cháu
có nói phai trái, chác tháng cha nó thù rôi chu nó hai."
Tinh láng nghe tiêng khóc còn ni non bên nhà, nhán mát:
"Má cháu lay nó mà cháu bât nóng mát. Uoc gì cháu có khâu súng, cháu ria cho môt
tràng rôi cùng chêt cung cam."
Tôi an ui:
"Chác không can chi mô, bác già rôi. Ho bát di rôi cung tha vê cho can chi mà lo."
"Da."
"Duoi xóm nghe nói có nhà trúng bom rôi phai không?"
"Hình nhu rua. Hôi nãy bên nhà em, ông Bèo hám doa là nhà nào dung túng Mÿ nguy dê
bi bom nhut, vì ho nghi là Viêt công chiêm nhung nhà dó."
"Nói nhu c. vây mà cung nói."
Má tôi lâm bâm. Ðêm dó, tiêng dai bác chua toi khu tôi o, nhung thinh thoang cung có
vài trái roi lac, trúng vào môt vài khu vuon, làm bay ngói, rung nhà. Ngoài duong, lính
Viêt công dã bot di lai. Ho rút vào nhung hâm trú ân kiên cô. Nêu có gác duong thì ho
cung dào nhung hô cá nhân.











CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
112
Chuong 11:
Tu hôm dó, em gái tôi vân thuong bi moi di hop, hoc rôi duoc tha vê. Lân nào tôi cung
hoi thám vê Ðác. Bua nó nói có trông thây, bua nó nói không. Nhung bông môt hôm, tôi
nghe duoc giong nói cua Ðác.
Hôm dó, trong lúc ca nhà dang án com duoi hâm thì có tiêng gõ cua. Má tôi lât dât bao
chúng tôi nám sát vào tân cùng hâm cát, rôi leo lên mo cua. Hình nhu chi có môt nguoi
và má tôi chào hoi, giong hoi vui mung:
"Ua, câu dó ha? Câu vê khi mô?"
Tôi hôi hôp cho doi giong tra loi:
"Da, cháu vê cùng voi anh em o khu vuc nôi thành ni mà."
Tôi không nghe má tôi hoi gì nua. Im láng môt lát, giong tre lai hoi:
"Bác dã dào hâm chác chán chua? Phai truong ky chông dõ lâu dó bác. Tình hình coi bô
mêt rôi."
"Da."
"Troi, bác làm cháu di quá. Cháu vân là tháng Ðác nhu hôi truoc mà bác. À, Khâm mô
rôi?"
Má tôi gia vo sut sùi:
"Khô lám anh oi. Nó di tu hôm mông môt, vê duoi quê o Bao Vinh rôi có thây tám hoi
nó nua mô. Tui dang lo quá, so nó nóng ruôt di tro lên tìm doc duong bi bát bo cung nên.
Tui chi có mình nó, anh biêt dó, nêu nó mênh hê nào thì tui sông không nôi..."
Ðúng là Ðác rôi. Tôi muôn lên hâm dê gáp ban, nhung Huong dã nám chát tôi lai:
"Ðung anh, anh diên dó ha?"
Giong Ðác:
"Bác dung có lo. Ai có tôi phai dên. Khâm voi cháu vân là tình ban..."
"Anh thuong thì tui biêt vây, nhung giua duong giua sá, nó dâu có gáp anh..."
Ðác có ve trâm ngâm môt lát, giong hoi bot tin tuong:
"Chêt có sô mà bác. Cháu có sô chêt thì dã chêt tu lâu rôi. Bác dung goi cháu báng anh
nua, cháu buôn lám. À, bác, nghe tháng Tinh nó sang dây ha bác?"
Tôi giât mình. Tinh nám bên tôi mà run lâp câp. May má tôi dõ loi:
"Nó có sang rôi di rôi. Nó di hop rôi có vê mô nua."
"Ua, vây ai giu nó. Ðuoc, dê cháu hoi rôi tha nó vê. Cháu vua gáp tháng Ðinh anh nó.
Tháng Ðinh phai di hoc tâp, chác nguoi ta së dua nó sang bên kia Gia Hôi hoác xuông
duoi bãi dâu."
"Ði chi mà xa rua."
Ðác không tra loi má tôi mà hoi:
"Huong mô rôi bác?"
Má tôi không dám dâu:
"Em nó so quá suôt ngày chui trong hâm hoác trôn duoi gâm giuong, con no nó so súng
dan bât thân."
"Bác goi Huong lên di, cháu cho ai mô mà so."
So Ðác xuông hâm, Huong vôi vã bò lên khoi miêng hâm. Tôi nghe tiêng Ðác cuoi lon:
"Bô Huong tuong tui lên núi rôi vê thành cop án thit nguoi ráng mà nghe tiêng tui so du
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
113
rua?"
Huong cô guong cuoi khô so:
"Em mô có so anh, nhung mây hôm ni em so chêt quá."
Ðác ngôi nói chuyên voi má và em gái tôi rât lâu. Ðác kê cho má tôi và Huong nghe
nhung nôi cuc khô truoc khi lên núi. Ðác nói nua khôi hài, nua mia mai:
"Hôi cháu chi tranh dâu mà bi bát, bi dánh dâp quá suc tuong tuong. Bác biêt không,
chúng nó dâp nát ca hai bàn tay cua cháu. Nguoi cháu còn dây theo, cháu chêt di sông lai.
Ân dên oán tra cho bác. Cháu lên núi tâm su hoc dao, nay thành tài tro vê cho chúng biêt
mát. Cháu không muôn hai ai, nhung no máu phai tra cho bác."
Không biêt khuôn mát má tôi ra sao mà Ðác lai cuoi:
"Nói có rua mà bác tái mét mát. Ðùa cho vui chu cháu cung bi ép buôc quá phai lên núi.
Cháu di mô cung không dut duoc Huê. Cháu còn cám lám bác oi."
Vua lúc dó có tiêng chân nhiêu nguoi di vào. Tôi nghe nhiêu tiêng nói chuyên và chính
Ðác kê lai vu vua bát nguoi o mây nhà bên canh. Có giong lè nhè:
"Tháng cha trôn tài thiêt, không có dông chí Ðác thì biêt dâu mà kiêm cho ra."
Môt giong khác cuoi:
"Tôi biêt nó trôn duoi nêm giuong. Tháng cha dó trong xóm ni ai mà la cái mát hán nua
cho."
Có lë môt nhóm cán bô nám vùng. Ho nói chuyên lon tiêng và cuoi dùa vui ve. Tinh hích
vào tay tôi dinh nói, nhung tôi bit miêng nó lai. Tôi so o trên miêng hâm ho nghe tiêng.
Huong lai hoi vê Ngoc và Phu. Ðác tra loi:
"Có vê hêt. Phu voi Ngoc o ngoài Gia Hôi."
"Em không nghe ai nói gáp hai anh no hêt."
"Huong thì có di mô mà nghe, mà thây. Con gái chi mà nhát quá troi."
Rôi Ðác nói voi má tôi:
"Tiêc tháng Khâm nó ket duoi quê, có nó, cháu bát nó di làm viêc voi cháu." Rôi Ðác
chot ngâm nghi, "Nhung chác cháu cung không ép nó mô. Khi bác gáp nó, bác nói là
cháu voi nó khi mô cung là ban."
Ðác o lai nói chuyên lâu lám. Ðác hoi má tôi nhà còn du gao án không. Rôi Ðác hua së
dem gao toi tiêp tê cho ca nhà. Thây Ðác vui ve, má tôi và Huong có ve bot so hãi. Má
tôi hoi thám tình hình, ban dâu giong Ðác có ve kha quan, nhung vê sau su tin tuong
cung có ve giam sút. Ðác dán dò nên làm hâm cân thân, xóm ngoài và xóm trong dã có
nhiêu nhà trúng dai bác. Ðác còn cho biêt quân Mÿ dã tiên vào quôc lô 1, ban ngày dã lên
toi An Cuu. Nhung Phu Cam, Tu Ðàm, Bên Ngu vân còn là khu vuc cua quân giai
phóng. Má tôi không dán duoc than tho: Chác dân chúng chêt nhiêu lám. Tôi không nghe
Ðác tra loi câu dó, và tiêng cuoi vui cung im bát môt lúc lâu.
Truoc khi vê, Ðác còn hua là së tro lai thám. Ðác dán dò Huong môt vài diêu nào dó mà
tôi nghe không rõ. Chi có tiêng Huong da nhip. Ðác và mây nguoi giai phóng, cán bô vua
ra khoi nhà môt lúc thì tiêng dai bác lai tiêp tuc. Má tôi, Huong lai chui xuông hâm.
Huong kê lai chuyên vua gáp Ðác mác dù tôi dã nghe gân hêt. Huong nói trong sô toi
nhà, có môt nguoi còn tre, deo guong cân, chác cung cán bô nám vùng. Má tôi dán tôi
phai cân thân vì Ðác hen së tro lai. Bà nhác toi chuyên Ðác hua là së tiêp tê gao và bao
Huong nêu cân gì thì cu tìm Ðác toi. Tôi nghe và thây cam dông. Thât ra không chu
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
114
nghia nào, không lý tuong nào chia rë tình nguoi, tình ban duoc. Tôi nghi vây cung quá
nông can cháng. Nhung mây ngày hôm sau thì Ðác không có thì gio toi thám chúng tôi
nua, mác dù tôi biêt nhiêu lân Ðác vân di ngang qua nhà.
Môt lân tiêng dai bác vua ngot, tiêng súng lon nho bên ngoài thành cung dã dên lúc nghi
xa hoi, tôi bông nghe tiêng quát tháo o ngoài duong. Em gái tôi dã dan lám, nó dám bò
lên hé cua nhìn ra duong coi. Tôi nghe tiêng quen quen và nhân ra tiêng cua Ðác. Huong
ló dâu xuông hâm nói nho:
"Chêt cha. Anh Ðác bát gáp anh Tý rôi."
Tôi chua kip hoi thêm thì Huong dã tro lên, tiêp tuc lén nhìn ra duong. Giong cua Ðác
vang tu phía ngoài:
"Các dông chí dê tôi xu tên này. Ðê tôi quyên uu tiên. Truoc kia nó làm chúng tôi khô so
diêu dung bao phen. Nó phai tra tôi ác."
Giong Tý rên ri:
"Lay anh tha cho em. Chu em cung theo giai phóng rôi. Em deo báng dây anh nì, anh, em
deo báng nì. Mây ngày hôm ni em hoat dông cho giai phóng, em diêm chi bát nhiêu tên
Mÿ nguy rôi. Em xin lây công chuôc tôi."
Ðác cuoi gán, giong cay dôc:
"Mày mà cung biêt án nán. Không, tao phai xu mày. Mày xuông dung duoi cái hô tao hoi
tôi."
Có tiêng xô dây rôi tiêng kêu thét cua Tý:
"Oi, lay anh, xin anh tha cho em."
"Tha cho mày. Hôi truoc tao dã lây tình ban xu voi mày mà mày có tha cho tao mô. Tao
bi bát, bi tù tôi, bi dánh dâp." Ðác cuoi gán, khôi hài thêm: "Hu, tao lên núi tâm su hoc
dao vê dây, chuyên ni mi dung có hòng."
Giong Tý nhu dang khóc:
"Em lay anh, tha cho em. Em lay anh, em biêt lôi rôi. Boi rua em theo giai phóng ngay tu
dâu."
"Mày có tài theo mau lám. Vì rua tao moi bi dánh dâp giam câm. Mày dung xuông hô
cong lung xuông, nghe tao hoi dây."
"Ý, lay anh, dung bán em chêt. Em, em... ý troi, anh... anh..."
Ðác bât cuoi ròn rã:
"Bán mày? Không, mày dâu có duoc chêt mau le rua. Mày phai chêt dân chêt mòn, chêt
dau don khô so. Trong doi tao, tao dã bi oan uc, chu tao không muôn xu oan uc ai hêt."
Tôi rùng mình. Giong Ðác hán hoc, quyêt liêt lám rôi. Tôi nghe môt giong nguoi nào dó
nói:
"Thôi dông chí, nó dã án nán tôi lôi, dã vê voi giai phóng voi nhân dân. Ðông chí nên..."
"Nên gác lai hân thù riêng? Không, hân thù riêng cua tôi cung là hân thù chung cua bè
ban tôi nua. Các dông chí xin dung xía vô truong hop này, xin dông chí. Chi xin các
dông chí truong hop này mà thôi."
Giong Ðác dôt nhiên quát lon:
"Ðung yên dó. Tao chua bán dâu, dung hòng."
"Lay anh, thôi, thà anh bán em chêt di, cho em bot khô so."
"Không."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
115
Giong Tý kêu lon nhu gào bê cô hong:
"Em lay anh, em lay anh..."
Tiêng Ðác cuoi ran. Tiêng cuoi dây uât hân xói vào dâu tôi làm tôi choáng váng. Rôi môt
tiêng súng nô. Môt tiêng thét lon. Xong rôi. Nhung không, môt tiêng nô nua, môt tiêng
thét nua. Cu tiêp tuc nhu thê. Tôi mây lân thót ca tim, rôi tho phào nhe nhõm cho ke bi
tôi. Chêt là hêt. Nhung la chua, môi tiêng súng là môi tiêng thét, thêm môt tràng cuoi
diên dai cua Ðác.
Tiêng súng ngung hán sau môt tiêng kêu hãi hùng cua Tý. Lân này thì tôi yên tâm cho Tý
rôi.
Bây gio tiêng súng o dâu ngoài thành, xa hon nua, hình nhu o phía cho, phía câu Tràng
Tiên chi dó lai nô nua, rôi tiêng dai bác. Má tôi goi Huong mau vô hâm. Nhung Huong
nhu còn hãi hùng voi canh dã chung kiên, nó dung sung o cánh cua hé mo. Má tôi phai
chay ra lôi nó vào hâm. Tôi hoi mày thây gì. Nó cà lám, cà cáp, run rây mãi moi kê lai
cho tôi nghe lai canh dã chung kiên. Ðác dã tìm gáp duoc Tý. Hán bát Tý dung duoi môt
hô cá nhân rôi bát dâu hoi tôi và hành ha. Ðác xin các dông chí giai phóng có mát o dó
duoc giai quyêt môi thù riêng và các dông chí giai phóng dã không ai can thiêp. Tý dung
duoi hô, cu môi lúc Ðác dua súng lên nhám vào trán Tý mà bóp cò, Tý lai nhám mát,
khuôn mát lanh lùng cho doi. Nhung rôi phát súng cho doi không nô. Ðên khi phát súng
cho doi nô thì Tý vân không chêt. Môi phát dan cu luot qua màng tang, qua dâu, qua bên
vai và môi lân nhu thê Tý cu tuong là dã luu lai thê gian tiêng thét cuôi cùng cua nó. Sau
dó, Ðác kéo Tý lên rôi dân di.
Chiêc hô bo trông dó, mây ngày sau, Huong kê cho tôi nghe, có môt nguoi lính giai
phóng chêt guc trong dó, dâu kê lên miêng hô và mát quay vào phía nhà tôi. Tôi doán
chác truoc khi chêt, anh còn kip nhìn thây nhung bông mai vàng trong sân và môt phân
mái nhà bi sâp dô vì manh dan hay nhung phát B40 cua dêm dâu tiên khai hoa.
Tôi không còn nho nhung ngày sau dó là mông mây hay muoi mây nua. Mát trân dã lan
toi nôi thành rôi. Tiêng dai bác ngày dêm roi không ngot. Bo thành sâp nhiêu chô. Nguoi
ta dôn cua Ðông Ba, cua Thuong Tu, cua Sâp dêu bi bán dô xuông, chán hêt lôi ra vào.
Mây ngày dâu chúng tôi còn ra khoi hâm nâu án duoc. Nhung mây hôm sau, tiêng dai
bác roi không ngot, rôi tiêng súng bán ra ngoài thành nhu mua. Má tôi và Huong phai
kéo bao gao xuông hâm và chúng tôi nhai gao sông cho dõ dói. Nhai gao sông, uông
nuoc lanh, troi lai rét nhu cát ruôt gan, hoi dât thâm vào nguoi, ca nhà bi dau bung.
Chúng tôi phai canh chung tiêng dai bác, leo lên hâm tiêu tiên ngay ra nhà. Ðôi lúc dang
nua chung, nghe dánh ình môt tiêng, không chay mà cung tu dông roi tot xuông hâm nhu
bi ai nám quáng xuông hô.
Cu sông nhu thê mây hôm, nguoi chúng tôi xanh luot. Huong không chiu nôi nua, nó
khóc râm rut suôt ngày. Vây mà dâu duoc yên thân. Mác tiêng dan dai bác, mác máy bay,
các anh lính giai phóng vân tìm cách toi truoc cua tung nhà, kêu goi dông bào góp suc
chiên dâu voi mát trân. Khâu hiêu là: Không dung giác Mÿ, không chua châp Viêt gian,
không son lòng truoc áp luc súng dan. Nêu cân, tât ca dông bào lon bé tràn ra hêt ngoài
duong chiên dâu voi Mÿ nguy.
Môi lân nghe nhu thê, chúng tôi run nhu cây sây. Nhung nguoi chung quanh chêt môi
ngày môi nhiêu. Ngay o dàng sau vuon nhà chúng tôi, có ba bôn xác chêt bo lai, không
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
116
biêt dân hay giai phóng. Ban dêm, dôi khi chúng tôi nghe tiêng la thét o dàng sau vuon.
Hoác ho bát nguoi dân ngang qua nhà, tiêng van lay kêu khóc dên não nguoi.
Môt ngày nua trôi qua, chúng tôi vân còn sông. Nhung ngôi nhà bên canh bi môt qua dai
bác câu toi tan tành. Nhà sát dó bi miêng roi tung ca mái tôn và chiêc hâm dang o trong
nhà thành hâm lô thiên. Ánh sáng chiêu vào hâm làm moi nguoi so hãi. Vây là ho liêu
chêt chay ra duong, sang nhà tôi xin trú ngu.
Mác dù chât chôi, hôi hám hon, nhung su có mát cua nhiêu nguoi làm chúng tôi yên lòng
hon. Nhung nguoi moi toi cho biêt dã có nhiêu doàn nguoi tan cu ra ngoài bo sông, mát
Gia Hôi. Nhung Huong qua quyêt ráng, chính Ðác nói truong Gia Hôi là noi trú dóng cua
bô chi huy Viêt công, noi dó còn dùng dê làm tòa án nhân dân nua. Tôi can má tôi. Tan
cu ra dó, khác nào dút dâu vào miêng cop.
Chi có môt ta gao mà thêm bao miêng nguoi án, chúng tôi phai án câm chung. May gia
dình tan cu toi không có tre con, nên nhin dói nhin khát duoc. Môi sáng chúng tôi nhai
môt nám gao, trua môt nám, chiêu môt nám.
Chi có vây mà bao gao voi di môt cách dáng so. Có lë hêt bao gao này, chúng tôi chua
chêt vì bom dan thì cung chêt vì dói khát. Môi ngày moi nguoi nhìn nhau, tho dài hoác ua
nuoc mát. Không ai còn du suc bàn vô tán ra nua.
Môt buôi trua, moi nguoi dang ngôi trong hâm nhai gao sông thì có tiêng xô cua rôi tiêng
goi:
"Mo oi, mo oi."
Má tôi nghe và nhân ra tiêng dua cháu trai o duong Mai Thúc Loan. Bà mung rú lên:
"Ðây nì, duoi hâm nì con oi, xuông mau."
Môt cái dâu ló vào. Tháng Tam. Nó run lâp câp, mát mày tái mét. Má tôi kéo nó sát vào
nguoi:
"Ma voi ba mô rôi. Ráng di môt mình?"
Tam òa khóc:
"Ma chêt khi chay ra duong voi cháu rôi. Ma biêu cháu cu chay di, ma hoa tay tron mát.
Cháu không chiu di. Khi ma chêt cháu moi di."
Ma tôi khóc òa:
"Troi dât oi. Còn ba mô? Ba mô nói cho mo biêt."
"Ba bi bát di rôi. Ba bi bát trói dân di cùng voi nhiêu nguoi khác nua. Nghe nói bi dua
lên cua thành cho dai bác bán xuông. Mo oi, mo oi..."
Tam khóc ngât. Má tôi cung khóc ngât. Tôi nôi gai ôc dây nguoi. Tai sao lai dua dân lên
cua thành cho máy bay bán xuông chêt. Nhung nguoi này có tôi tình gì? Lai mây tháng
cha cán bô dia phuong tu thù tu oán dây mà. Chòm xóm láng giêng mà giêt nhau dây mà.
Tôi giân cám gan, muôn hét lon môt tiêng cho dõ tuc. Tam vân nuc no:
"Ho ác lám mo oi, ho bát mây nguoi tình nghi dem lên thành trói lai cho máy bay Mÿ
tuong là Viêt công bán xuông. Hôm qua muoi mây nguoi, hôm ni mây chuc nguoi. Chác
có ba cháu rôi."
Má tôi dâp tay dâp chân. Giong Huong yêu ot:
"Khóc mân chi má. Truoc sau cung chêt. Thà chêt truoc còn suong hon. Con muôn chay
ra duong cho máy bay bán chêt cho rôi. Sông nhu ri khác chi chêt dày chêt doa."
Có tiêng súng nho nô ran truoc mát duong. Má tôi và Tam ngung bát tiêng khóc. Hình
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
117
nhu quân giai phóng dân môt doàn tôi nhân di qua. Có tiêng kêu khóc, có tiêng la lon.
Má tôi ôm lây nguc. Con Huong há hôc môm rôi ngã vât xuông dât. Tôi so tay nó thây
lanh ngát. May nguoi hàng xóm toi o nho có chai dâu xoa kháp nguoi Huong. Môt lát
sau nó hoi tinh, rên ri:
"Ghê quá ma oi. Ghê quá anh oi..."
Rôi nó khóc. Hình nhu nó dang khóc trong con mê sang. Tôi câm chát tay em gái. Tôi
nghiêp cho nó. Nó án gao sông lâu ngày không chiu nôi, cái bung cáng phình nhu bi
báng. Miêng nó trào bot mép. Môt lúc sau nó tinh hán. Nó ôm chát má tôi:
"Con không chiu duoc nua. Chác con chêt."
Giua con bom dan nhu mua bên ngoài, má tôi vua khóc vua bò lên khoi miêng hâm. Bà
luc loi gì lâu lám. Tôi sôt ruôt cu thò dâu lên goi:
"Má, má xuông hâm liên di."
Mãi má tôi moi xuông. Trên tay bà câm dòn bánh tét môc meo. Bà lôt lop lá và dua cho
Huong, lúc dó dang nám bep xuông dât mà tho nhu sáp dut.
Bát dâu tu dó, hêt dêm kinh hoàng này nôi toi ngày kinh hoàng khác.
Tôi không tài nào ngu duoc. Không còn môt ai dám lên miêng hâm nua. Thuc án can
dân.
Bao gao gân hêt mà chúng tôi lai thêm môt miêng án. Tam ket lai luôn. Không dám môt
mình tro vê nhà nua.
Huong binh náng, nám rep môt chô. Má tôi cu ngóng buoc chân di trên mát dât, hy vong
Ðác tro lai. Nêu Ðác còn tro lai, chúng tôi còn nho va duoc. Môt buôi chiêu, chúng tôi
nghe tiêng chân di nhe vào nhà, rôi tiêng nguoi ngã phich xuông. Môt lát sau nhiêu tiêng
chân khác duôi toi. Môt tiêng súng nô. Môt tiêng kêu thét lên. Nhiêu tiêng lao xao nói
cuoi: Có chay dáng troi. Môt giong khác có ve ngac nhiên: Nhà ni chác không có nguoi
o. Có hâm, chác ho o duoi hâm. "Luc soát coi, dôi khi nguy quân trôn trong dó." "Ôi cut
dái tùm lum, chác cháng có ai. Thúi quá, di ra." Tiêng chân xa dân. Má tôi mung rõ toi
ua nuoc mát. Ðông phân rác do dáy bua bãi giua nhà dã cuu chúng tôi. Má tôi hít môt
hoi dài, gât dâu: Bây gio moi thây quý dông phân. Tôi cung vây, không còn ghê so mùi
hôi thôi xông xuông nua.
Chác ho di, bo lai môt xác chêt ngay giua nhà chúng tôi nua. Tôi thác mác không biêt xác
cua ai. Tôi nghi toi Tý. Cung không có thê là Tý. Ðác dã bát di, không dê dàng gì cho hán
tra no nhe nhàng thê. Nhung tôi chi thác mác môt chút rôi thôi, nôi lo so nhât cua tôi là
vài hôm nua xác chêt së sình thúi, và chác chán mùi xác chêt trôn voi phân nguoi së
không dê ngui nhu mùi tôi dang ngui.
Rôi bao gao can dân, can cho toi dáy. Buôi sáng hôm dó, má tôi báo dông hêt thuc án.
Gia dình toi tam trú có ve bán khoán vì ho cho là có trách nhiêm trong vu dói khát cân
kê. Nhung dù không có ho thì gao cung së hêt và chúng tôi cung së chêt dói. Hêt nhanh
hay câm cu thêm hai ba hôm nua cung thê thôi. Má tôi khóc:
"Khô chua nì, không chêt bom dan mà chêt dói moi khô thân cho."
Rôi bà ôm Huong khóc vùi.
Sau dó chúng tôi nhai nhung hat gao cuôi cùng môt cách thân trong nhu so môt vài hat së
roi vãi mà không có cách gì tìm thây lai duoc.
Gia dình hàng xóm nhât dinh nhin, nhung má tôi vân chia: Ôi, có chêt thì cùng chêt. Ãn
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
118
di rôi chêt. Moi nguoi khóc lóc, nhung không ai dám khóc to, so có nguoi nào trên mát
dât nghe thây.
Hình nhu nhiêu cán nhà chung quanh chúng tôi dã sâp dô. Nhiêu tiêng nô thât lon làm
dôi tuc ca nguc. Ðôi khi chúng tôi tuong nhu tiêng nô dã cày xoi mât cán nhà o và nhám
mát cho chêt, môt lúc sau nhung tiêng nô diu bot, chúng tôi moi biêt là mình vân chua hê
hân gì.
Tiêng súng le nô dã gân hon, hình nhu dã cân kê o miêt phô. Tôi bông nây ra môt ý dinh:
"Má, mình di trôn di, o dây chác thê nào cung chêt."
"Tao không còn biêt chi nua. Tùy mày dinh liêu dó."
Chúng tôi lai nhin dói thêm hai ngày nua. Huong mêt la. Hai gia dình chúng tôi bàn soan
viêc di trôn. Tam cô bò lên miêng hâm, mác tiêng súng dan, hán lân ra cua xem xét ngoài
duong. Môt lúc sau, hán chui xuông hâm, giong có ve mung rõ:
"Ngoài duong nguoi ta di dông lám. Lâu lâu lai có môt tôp nguoi chay vê phía công
thành."
Má tôi bât dây:
"Mình di theo ho."
Nhung Tam gat di:
"Không, chi dàn bà và nguoi già. Không thây dàn ông. Ðàn ông ho di dâu hêt rôi."
Má tôi bàn viêc gia dang. Mây nguoi dàn bà bê Huong chay truoc, còn tôi gia mác quân
áo dàn bà, dôi khán di theo sau. Tôi hoi:
"Còn Tam làm ráng. Vô lý cung gia dang nua."
Tam buôn râu:
"Sông chêt có sô mang. Anh cu lo phân anh."
Ngay xê trua hôm dó, chúng tôi bông bê, dìu dát nhau lên khoi miêng hâm. Vât dâp ngay
vào mát tôi là xác môt nguoi dàn ông sình to nám sâp, máu me dã dác khô lai. Hai tay
hán dang ra nhu ôm mát dât. Chúng tôi không nhìn rõ mát hán. Tam bân rôn viêc hóa
trang cho tôi. Tôi mác quân áo cua Huong, dâu trùm khán kín mít. Má tôi thu xêp môt ít
thu lát vát gói vào môt cái boc rôi giuc giã moi nguoi ra duong.
Cánh cua bât mo. Tôi chói mát lao dao muôn té. Khi quen voi ánh sáng rôi tôi moi nhân
ra moi canh vât dôi thay. Không còn môt hình dang cu nào duoc giu lai. La lùng, cán nhà
cua tôi chua trúng dai bác vân tro vo giua nhung khu vuon xo xác, nhung ngôi nhà dã tan
thành dông gach vun. Ðâu cung có nguoi chêt, trong sân, dâu ngõ, ngoài duong. Nhung
vung máu dã khô hoác còn moi. Tiêng dai bác vân câu dêu dêu tu phía trong thành nôi,
nhung tôp nguoi tiêp tuc chay ra. Ho vua chay vua la khóc rên troi. Không ai hoi ai,
không ai nhìn ai.
Ngay giua duong, hai bên duong, nhung miêng hô lon do nguoi dào, do bom dan dào
cung có. Vua chay toi duong Mai Thúc Loan thì môt loat súng nho ngoài thành bán vào
nhu mua. Ðoàn nguoi chay dáng truoc có vài nguoi ngã xuông. Tuc thì ho quay dâu tro
lai, môt dàn ong tan bây. Tôi vôi kéo moi nguoi chay trôn vào môt cán nhà dô nát ngay lê
duong. Nhà dã sâp, chi còn mây buc tuong tro vo. Chúng tôi chui vào dàng sau buc
tuong, leo qua dông gach lon. Nhà này có môt cái hâm cát nhung hâm cung bi trúng dai
bác tan tành, bao cát võ tu tung, các cây gô gây váng la liêt. Và giua nhung bao cát bi dào
lên, giua nhung thanh gô lon, xác môt nguoi Mÿ nám sâp, mát nhìn ra ngoài duong. Tay
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
119
anh ta dua ra truoc mát và nám chát lai. Tôi tò mò nhìn kÿ, thì ra dó là môt buc anh nho
in hình môt nguoi dàn bà tây phuong dang áp má bên môt dua bé gái bu mâm. Ca hai me
con cùng cuoi, tuoi thám giua vuon cây trái tuoi tôt. Nguoi Mÿ còn tre lám, anh ta chua
toi ba muoi tuôi, mái tóc vàng hoe dính bê bêt máu. Xung quanh xác chêt cua anh ta,
chiêc ví da xô tung, giây to, thu tu roi vung vãi cùng chiêc bât lua và nhung giây dan còn
moi nguyên, bi dut ra tung doan. Tam tò mò hon, nó nhìn sát vào tay nguoi Mÿ và doc
duoc giòng chu nho dáng sau buc anh. Hán lâm nhâm: Lay Chúa, cho con gui loi câu xin
nám moi sang Viêt Nam cho chông con. Chiên tranh châm dut và gia dình doàn tu. Lân
trong dông thu tu roi vãi, Tam luom duoc môt chiêc anh nua, cung nguoi dàn bà, gân
nhu không có manh vai che thân dang nám sâp trên chiêc giuong rông trông trai voi môt
loi dê dáng sau, ta nôi nho chông thê thiêt.
Không biêt ngày thu muoi mây hay hai muoi mây mà nguoi Mÿ dã vào duoc toi dây. Có
lë ho dã dên và bi dây lui. May mà chúng tôi dã tìm ra toi duoc dây. Khi chúng tôi ra toi
duong, hình nhu noi con duong chúng tôi o không còn môt gia dình nào nua. Ho dã chêt
hoác di tu lâu rôi. Huong ngôi u ru dua lung vào dông gach, nó gio tay che mát không
dám nhìn xác chêt.
Nguoi dàn bà lon tuôi nhât o nhà hàng xóm trú ngu nhà tôi bò ra ngoài nhìn rôi ngoác
chúng tôi:
"Ngoài duong có nguoi di rôi. Ði di thôi."
Chúng tôi lai dát dìu bông bê nhau di. Nhung cu môt doan, chúng tôi lai chay ào tìm chô
tránh dan hoác nám mop xuông dât khi nghe trên dâu có tiêng rat rat. Môi lân có tiêng rat
rat trên dâu là có tiêng nô cua dai bác. Ðáng truoc chúng tôi có nguoi trúng dan, dáng sau
chúng tôi có nguoi trúng dan. Ðoàn nguoi chay loan bông dung tu tâp hêt gân noi cua
thành. Nguoi tôi run lên. Ho kiêm soát chác. Chúng tôi dên gân. Có môt toán quân giai
phóng dang ngôi o dó. Ho không ngán chân nhung doàn nguoi tu dông dung lai truoc
nhung mui súng gom gom nhu sán sàng nha dan. Tôi kéo vuông khán che dâu tóc, che
mát cho thâp xuông.
Má tôi vôi nhét vào túi áo trong cua tôi môt gói tiên nho rôi bà bê xôc Huong lên.
"Ðàn bà duoc di qua. Ðàn ông thanh niên di tro lai."
Môt giong cung rán tu trong toán giai phóng dang ngôi dua lung bên cua ra lênh. Tam tái
mát, nó cô lân trong dám dàn bà tre nít. Tôi nín tho di qua. Mây dôi mát guom guom
nhìn tháng vào mát. Bông có tiêng nói:
"Anh kia dung lai."
Tôi giât thót ca nguoi, không dám nhìn lai. Ho nói tôi hay nói ai. Nhung tay ai dã dây
lung tôi di tháng toi phía truoc. Tiêng Huong rên ri nhu dau don lám. Tôi biêt môt phân
nó dau don thât và môt phân nó làm bô kêu la. Bông Tam vùng chay vê phía truoc. Môt
tràng súng duôi theo nhung hình nhu súng chi bán lên troi. Ðoàn nguoi tràn ra cua thành
dông quá. Tam nho dó cu vua lách vua chay. Nghe tiêng súng, o bên ngoài có tiêng súng
dáp tra. Hai bên lai bán nhau loan xa. Chúng tôi lac bây nhau chay bán sông bán chêt.
Môt tràng dan réo bên tai. Tôi vôi nám xuông dât, và khi dung dây duoc thì má tôi, em
tôi, Tam và nhung nguoi hàng xóm dã chay lac dâu mât rôi. Tôi chêt diêng nguoi, má tôi,
em tôi, có mát trong doàn nguoi chay phân tán các nga hay dã nám trong dông xác vua
moi ngã dáng sau lung dang còn nóng hôi, tràn trê su sông kia? Tôi muôn quay lai nhung
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
120
không duoc nua. Súng dan xô tôi chay mãi vê phía truoc. Tôi dã ra toi phô Phan Bôi
Châu.
Lúc nãy, rõ ràng tôi nghe nhiêu tiêng súng bán vào cua Ðông Ba, và quân Viêt công bên
trong bán tra lai. Nhung ra toi dây, sao tôi không thây bóng môt nguoi nào hêt. Chi có
nhung xác chêt. Xác Viêt công chêt tu lâu hoác còn tuoi, xác dân chúng di tan cu. Tôi
nhìn thây nhiêu canh thuong tâm lám. Nhung chi dàn bà chêt trong tay còn ôm chát con.
Nhung nguoi dàn bà bung chua chêt lòi con ra ngoài. Thây chay o ngoài duong nguy
hiêm quá, tôi xô cua vào môt cán phô gân dó.
Cán phô bo trông. Tôi ngac nhiên khi nhìn thây nhung lô hông lon duc noi buc tuong cu
tiêp tuc thông tu nhà này sang nhà khác. Tôi nghi là Viêt công ho dùng lôi này dê di
chuyên cháng. Nhung tôi không dám mao hiêm leo sang nhung cán nhà khác. Cán phô
này chua sâp dô hoàn toàn, nhung tôi kiêm hoài không ra duoc môt chút thuc án nào hêt.
Cuc cháng dã tôi phai tìm sang nhà khác, kiêm bât cu cái gì án cho dõ dói. Khi tôi nhát
duoc môt túi bánh mì khô bên canh xác môt em bé chêt dã lâu mát mui sình thôi, thì tôi
cung bi trúng môt viên dan vào tay. Tôi tu báng bó báng áo cua em bé dã chêt, và viên
dan dên bây gio vân còn mác cung trong thit, có lë tôi dau nhuc hon ca là vì vêt thuong
này.
Tôi không hiêu làm thê nào mà tôi còn sông sót duoc khi chay toi bo sông. Tôi không
biêt, không nho rõ khúc sông nào. Lúc nhìn thây mát nuoc, tôi khát cháy cô hong, nguoi
khô quát không còn môt giot mô hôi. Sau lung tôi, trên dâu tôi, tiêng súng nô. Tôi bông
cam thây dau nhuc kháp nguoi và hình nhu máu trong nguoi tôi dang chay ra nhu suôi.
Mác, giòng sông xanh truoc mát êm a quá, màu xanh ban dâu làm mát tôi diu lai, rôi tât
ca giòng sông chup lây tôi, nhân chìm tôi xuông. Tôi dã lêt toi sát bo sông, tôi vuc ca mát
mình xuông, truon ca nguoi xuông, giòng nuoc mát lanh nhu muôn dóng tôi thành môt
tang báng. Rôi có tiêng la choi voi: Cuu nguoi ta voi, cuu nguoi ta voi. Tôi bi nhâc bông
lên môt con thuyên, và tôi thiêp di.
Khi tôi tinh dây thì thuyên dã qua sông. Tôi bi mây vêt thuong khá náng. Có bao nhiêu
tiên, tôi dôc cho nguoi lái dò dã cuu sông tôi hêt. Tôi tu giã nguoi lái dò rôi cô gáng vua
bò vua lêt lên duong.
Hình nhu tôi bò ngang qua nhiêu xác chêt lám. Tôi dên duoc truong Kiêu Mâu. O dây,
nguoi ta ti nan dông lám, dông dên nôi tôi không còn có chô nám. Tôi duoc báng bó so
sài, duoc án uông. Nguoi ta khuyên tôi nên di vê phía An Cuu, o dó dã yên, may gáp
quân dôi, ho cho vê Phú Bài moi có thuôc thang báng bó. Tôi dã di qua bao nhiêu con
duong nho, tôi có ngang qua buu diên nua thì phai, cu o chô này có tiêng súng, tôi bò
tránh sang chô khác. Noi buu diên, tôi thây có mây xác Viêt công bi xích chân noi khâu
dai liên. Ho dã chêt. Môt noi khác tôi cung thây tuong tu nhu thê. Khi toi câu An Cuu,
tôi thây có lính mình và nguoi Mÿ. Tôi chua kip di toi thì xây ra tiêng súng, tôi vôi lêt
vào con duong nho dê tránh dan. Khi di qua doan duong hôi nãy anh cuu tôi, tôi bi môt
phát súng trong vuon bán ra. Tôi ngã ngay xuông dât. Dù vây, tôi cung cô lêt toi cái hô
bom dê tránh dan lac. Khi o truong Kiêu Mâu, tôi thây có nhiêu ngôi mô moi. Nguoi ta
nói: môi ngày có mây nguoi chêt. Hoác bi thuong tu truoc, hoác trúng bom. Tôi tuong
qua toi dây thì có thê vê Phú Bài duoc. Nhung gio thì tôi hêt hy vong rôi. Tôi không hiêu
sao tôi còn tinh táo toi phút này dê kê cho anh, cho chi nghe chuyên cua tôi duoc. Có lë
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
121
máy bay dã xa rôi.
Thôi anh chi dê mác tôi, chay di, không ho tràn toi bây gio. Xin dung tôi noi cánh cua,
không, noi cái côt kia cung duoc. Tôi còn nhìn thây mua, thây co cây. Bui cây truoc mát
chua có môt vêt dan nào toi phá, mua gôi sach hêt dê tôi nhìn...
Thái dung nguoi thanh niên noi chiêc côt ngó ra góc vuon. O dó có môt châu cây. Mây
châu hoa thuoc duoc tráng và tím vân no. Xa hon là môt bui cây lon dang nám nghe mua
vô vê. Có lë máy bay së tro lai thât. Thái ngo ý muôn di và dem nguoi thanh niên theo,
nhung anh ta mim cuoi lác dâu. Tay anh bát dâu run, môi anh ta tím bâm lai và dôi mát
chop nhanh nhu muôn thu hút hêt bâu troi và canh vât truoc mát. Ðôi mát dai dân nhu có
môt cái màn mong kéo tràn qua. Thái câm chát tay anh ta. Noi khóe mát sáp tàn lui bông
ro xuông hai giot nuoc mát và miêng anh mâp máy. Anh cô nhuong lên nhu muôn thâu
hêt moi hình anh rôi dung tròng. Thái lác dâu. Tôi thut lùi lai dung dáng sau lung Thái.
Thái nhe nhàng vuôt mát cho nguoi thanh niên, rôi dát xác anh ta nám tháng bên chiêc bê
can.
Troi mua náng hat hon. Tôi tho thân theo Thái ra ngõ. Truoc ngõ, mây xác Viêt công nua
vua moi chêt. Ho nám sâp có, ngua có. Thái vuôt mát cho tung nguoi rôi kéo tay tôi di.
Tôi bông hoang kinh muôn vot chay toi dáng truoc. Thái hoi:
"Chi rua chi?"
Tôi nói không ra hoi, dua tay chi lui. Xác môt Viêt công vua moi duoc Thái vuôt mát
xong dã nhám, bông lai mo trung trung ra, nhu nhìn theo chúng tôi. Thái xô tôi toi truoc:
"Thôi kê, di di chi. Ði di mau."
Chính chân Thái cung quýnh lai. Hai chi em dát díu nhau chay thoát con duong nho. Môt
lúc sau toi dôn An Cuu, thây có thúng hôt vit cua ai bi dô roi vãi dây duong, Thái nhát
duoc ít qua còn nguyên bo vào túi.
Hình anh nguoi thanh niên tên Khâm vua moi chêt trong môt cán nhà la cu ám anh tôi
mãi. Hán kê tinh táo vây tai sao lai chêt chóng vánh nhu thê? Cái chêt thiêt dê dàng và
dôi khi không giai thích nôi. Hán dã o noi bom dan trong suôt bao nhiêu ngày, bi bao
nhiêu vêt thuong. Trôn chay mãi sang gân toi noi bình yên thì lai chêt vì môt viên dan
nào dó trong vuon, tu sau môt bui tre bán di. Cái chêt thât nhu su bõn cot.
Vây sô phân tôi, sô phân gia dình tôi lây gì bao dam. Tôi dã chay cùng kháp, vê nhà quê,
lôn lai lên Huê. O nhà quê cung có nguoi chêt vì dai bác roi lac. Vê thành phô, tìm noi an
ôn nhât cung có nhung viên dan di lac hêt suc vô tình. Tôi bông bàng hoàng ca nguoi khi
nghi toi nhung ngày o nhà tho, o Cung An Ðinh, nhung ngày chay tu Tân Láng vê miêt
duong rây. O dâu cung dây cái chêt mà chúng tôi chua biêt, chua chêt, cho không phai là
không thê chêt.
Ban dâu tôi nghe dôn là Viêt công o choi ba ngày, rôi táng lên bay ngày. Rôi tin cu Hô
vào thám dân. Cu chua vào mà thành phô dã chêt dut môt nua, dã tan nát sup dô gân hêt.
Ngày cu vào, chác gì con cháu còn sông dê hoan hô cu. Nhìn dông bào chêt, lòng tôi
không khoi xót xa, nhung nhìn nhung xác Viêt công tôi cung không thê cám thù ho. Ho
cung chêt la liêt cho bác Hô vô Huê. Thái nói:
"Ráng tu nhiên chi khóc?"
Tôi phai nói là tôi so lám. Chác Thái cung dang nghi gì mà tôi nhìn thây mát nó buôn hiu.
Vê toi nhà, má tôi dang dung lâp ló o cua. Bà chay xô ra kéo chúng tôi vào nhà, vua
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
122
máng vua khóc:
"Tui bây thiêt. Tui bây thiêt làm tao hêt hôn hêt vía."
Rôi bà kéo chúng tôi vào nhà. Trên bàn tho ba tôi, mùi nhang bay thom phuc. Dì Van
dang thôi com báng chiêc bêp nâu dâu hôi o môt góc nhà. Dì nói:
"Trua ni án com có du du kho nghe bây. Duoi Thuy Duong vua mang lên, cua câu mo
Giáo gui cho dó."
Thái ngo ngác:
"Ai lên, lên khi mô? Moi dánh nhau mà."
"Thì nó lên rôi bi ket o Mù U. Nó phóng xe nhu bay toi dây, ngot súng là vê liên."
Tôi hiêu dì Van nói nó dây là ai rôi. Chác con trai cua câu Giáo.
Má tôi nói:
"Ðung có mo cua nghe. Có nhiêu nhà nguoi ta vê rôi. Mo cua so Viêt công biêt."
Trua dó, chúng tôi dang án com thì nghe môt tiêng nô nhu sét trên dâu. Ca nhà lai vât hêt
bung dâu chui vào hâm. Lai dánh nhau cháng? Nhung chi có môt tiêng nô lon rôi thôi.
Hai cánh cua sô dang dóng bât ra, thêm môt ít ngói trut dê lô nhung manh da troi màu
chì. Mây tiêng dông hô sau chúng tôi moi biêt là môt toán lính Mÿ di ngang gân dôn An
Cuu, ngôi nghi chân tai bên duong, kiêm lai thây mât môt cây súng. Vây là ho kéo vào
môt cán nhà lâu dep nhât bo trông, dát mìn giât nô cho ha giân.












CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
123
Chuong 12: Tro vê ngôi nhà cü
Nhà o dáng truoc dã tro vê. Truoc Têt, tôi thây nhà này dông lám, con cháu ra vô dây
sân. Khi ba tôi mât, ông chu nhà cung có qua thám viêng nua. Vây mà bây gio chi có hai
nguoi con trai tro vê. Ho mác quân áo dai tang và dôi mu tráng trên dâu.
Tôi biêt duoc ho vê là nho nghe duoc tiêng khóc. Môt buôi xê trua, khi vua chui ra khoi
miêng hâm dê giúp dì Van lây nuoc vo gao, tôi bông nghe tiêng khóc ai oán o nhà truoc
mát ngõ. Dì Van khoát tay:
“Im, ai khóc mà dê so rua. Ai khóc nhu ma khóc rua hê.”
Tôi nói:
“Con nghe chung nhu tiêng dàn ông.”
Thái bò ra:
“Tiêng khóc bên nhà truoc mình, hình nhu nhà bác Nám thì phai chi hi!”
“Chác vây.”
“Dê em ra sân nghe thu coi.”
Thái thoát ra sân. Tôi vôi vã chay theo nó. Dúng tiêng khóc o nhà truoc ngõ thât. Ngôi
mô truoc sân ai dã tháp huong, làn khói mong manh bay là là sát mát dât rôi tan loãng rât
mau. Thái dung truoc cây dua nhìn vào. Môt cái dâu rôi hai cái dâu ló ra. Hai nguoi con
trai lon cua gia dình này. Mát mui do hoe và mát chua ráo lê. Thái hoi thám:
“Mây anh vê rôi dó à?”
“Không, tui tui vê rôi di liên. Vê coi nhà cua ra ráng.”
Thái chi ngôi mô:
“Mô bác gái dây phai không? Hôm no mà chôn duoc, kê bác gái cung có phuoc lám.”
“Ma tui chêt ngay tai nhà mà. Còn con em tui chua chêt, vì chua chêt moi mang hoa.”
“Ua, chác cô dã bi thuong náng lám.”
“Nó cung chêt rôi.”
Nguoi em dua tay lên troi, chi vê phía thành phô dang bôc khói:
“Tui thê không dôi troi chung voi chúng nó. Anh thu coi, con em gái tui bi thuong sáng
dâu tiên, nhà cháy. Ba tui voi em tui cho nó di nhà thuong. Khi no mô dã biêt Viêt công
chiêm hêt thành phô. Rõ ràng là Mÿ voi Viêt công bán nhau rôi nhà tui cháy. Dan trúng
ma tui không phai B40 mà là dan cua Mÿ o ngoài duong bán vô. Ma tui chêt vì dan Mÿ
cho không phai cua Viêt công. Rôi ba tui cho em tui, chi gái tui cung di theo, di giua
duong bi trúng bom dan chi dó chêt luôn. Chôn ngoài truong Kiêu mâu. Troi oi, tui tui
toi noi chi còn thây mây cái the kiêm tra và cái bình thuy dung nuoc sôi dã nguôi ngát dát
bên mây ngôi mô vùi nông.”
“Mây anh tìm ra mô bác rôi?”
Ca hai nguoi cùng sut sùi. Ho chùi nuoc mát:
“Mây ngày truoc lân. Tui nghe ho chi chay ra toi noi tuong chêt. Rôi tui vê dây núp dan
dâu tiên hêt. Trong xóm mô có ai. Rua mà ghê quá, môt qua bom chi dó không biêt nua
roi sup mái nhà, chui tot vào miêng hâm, cái dâu chông nguoc nhu môt mui tên, mà nó
không nô. Anh em tui nhám mát cho nó nô, nó không nô. Vê sau chay ra duoc khoi hâm.
Chu tro vê nó vân còn mà chua nô. Di tan cu tui cu lo nó nô thì tan tành su nghiêp.”
Tôi so tái nguoi. Té ra mây ngày nay tro vê, chúng tôi sông bên môt ngôi nhà chua môt
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
124
dâu bom lon. Nêu nó nô, bên nhà chúng tôi không khoi bi hoa lây.
“Bây gio mây anh di mô?” Thái hoi.
“Chu tui tui vê Phù Luong. O dây so lám.”
Hai nguoi con trai sua soan ít thu cân dùng, ra tháp nhang thêm noi mô nguoi me rôi
chào chúng tôi, di ra duong. Thái chay theo hoi:
“Mây anh di bô.”
“Không, xuông khoi Mù U có xe Lam rôi. Xe lên toi rôi.”
Tôi mung nhu bát duoc vàng:
“Thê ha. Anh làm on cho hoi, xe có qua Thanh Lam không.”
Tôi suc nho toi môt noi mà tôi có thê nho cây duoc. O Thanh Lam có môt co so nho, chi
nhánh cua noi tôi làm viêc. Nêu có xe Lam, tôi së di xuông dó dê nho ho giúp dõ tro lai
Sài Gòn. Môt trong hai nguoi vua di vua tra loi tôi:
“Có, có.”
Tôi chay môt mach vào nhà. Má tôi hoi ai khóc dó. Tôi không tra loi câu hoi cua má tôi
mà tíu tít khoe:
“Con sáp di Sài Gòn duoc rôi.”
“Hí. Mi di Sài Gòn.”
“Duong di vê Thanh Lam duoc rôi. Con së vê dó xin phuong tiên vê Sài Gòn.”
Má tôi chung hung:
“Thiêt không? Tao không tin duoc.”
Tôi kê chuyên hai anh em con trai nhà dáng truoc ngõ cho má tôi nghe. Má tôi hiêu ra và
mung rõ. Miên là thoát duoc vô voi chông con. Tôi bông tím lim nguoi. Chông con tôi o
Sài Gòn liêu có còn yên ôn không? Sài Gòn cung dánh nhau, cung chay loan, cung chêt
chóc nhu Huê. Các con tôi. Các con có doi má tro vê? Nuoc mát tôi bông chay giòng
giòng. Má tôi nat:
“Nghi tâm bây. Chác không can chi mô.”
Câu nói cua má tôi vân không an ui tôi duoc chút nào hêt. Nêu gia dình tôi o Sài Gòn có
chuyên gì, thà tôi chêt o dây voi Huê. Nhung so má tôi phiên muôn thêm, tôi vôi chùi
nuoc mát.
Buôi chiêu hôm dó, Thái dua tôi vê Mù U dê cho xe Lam. Nhung xe Lam không có.
Tôi lai nghe phía câu Buc bi giut mìn, xe cô không di lai duoc. Nhung dên xê chiêu,
nhiêu doàn xe Mÿ chay lên. Rôi nhiêu doàn xe Mÿ chay vê. Cu môi doàn xe chay lên, ho
cho theo môt ít gia dình vê hôi cu, doàn xe tro xuông ho cho thêm vài gia dình di tan cu.
Vân cu canh nguoi di nguoi vê, không ai còn biêt duoc o chô nào yên thân hon chô nào
nua. Nguoi ta cu chay, còn chay duoc là còn biêt mình chua chêt.
Xê chiêu hôm dó, Túc lên thám. Túc cho biêt là duong quôc lô môt ban ngày yên lám vì
có Mÿ gác. Ban dêm, Mÿ rút vê, Viêt công tu trong núi tràn ra và di luc soát tung nhà, bát
thanh niên lên núi theo ho.
Tôi hôm dó Thái bàn voi tôi, ngày mai, hai chi em di bô vê Thuy Duong rôi muon xe cua
Túc di vê Thanh Lam. Dêm dó, tôi không tài nào chop mát duoc.
Lòng tôi nôn nao môt cách khó ta. Lúc này tôi moi thây lòng con nguoi ích ky nho nhen
hêt suc. Giua su chêt chóc dây rây, vì môt chút hy vong chua dâu vào dâu, tôi dã vui
suong môt mình. Má oi, má. Nhiêu lúc, giua tiêng dai bác câu ình ình trong dêm, tôi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
125
thoáng nghe mo hô nhu có tiêng con tre, trong ký uc bât ra hay trong su nho thuong vong
toi.
Trân dánh dên bao gio moi tàn dây. Và thành phô dên hôm nay nua có bao nhiêu xác
chêt. Nám im môt chô trong bóng tôi, duoi hâm sâu, tôi không có thê hình dung ra su dô
nát, tang thuong cua thành phô. Chung dó tiêng súng, chung dó dai bác, chung dó bom
cung dã du rách nát ca thành phô nho bé, quê huong thân yêu cua tôi rôi. Tôi ngac nhiên
khi nghi ráng tai sao tât ca súng dan, tu Mÿ, tu Nga, tu Tiêp Khác bông nám trên tay
nguoi Bác Viêt, nguoi Nam Viêt, dô xuông môt thành phô nho bé, hiên lành nhu thành
phô Huê. Bom dan tu nhung nuoc nào thât xa xôi, voi danh nghia giúp dõ miên Nam,
viên tro miên Bác, bông dung cùng tâp trung vào môt thành phô nho, banh thit tre tho,
cát lìa tay chân, mát mui bao nguoi. Hình anh nhung khúc tay khúc chân tôi nhìn thây
doc duong. Nhung canh ái ân vung trôm giua tiêng súng, trong môt góc khu giáo duong
trang nghiêm dây rây tiêng kêu, tiêng khóc. Hình anh môt xác hài nhi boc trong áo bà me,
ôi su sông, dù sao su sông vân phai tiêp tuc. Nhu tôi còn tho duoc trong dêm kinh hoàng
này dây. Không, không phai chi môt mình Huê, mà hình nhu trên bao nhiêu tinh khác, ca
Sài Gòn, noi các con tôi, noi chông tôi dang sông cung có nhung hình anh này nua. Cung
bom dan, nhà cháy, tan nát, chêt chóc. Nhung tôi bông nhiên cu tin chác ráng không có
noi nào chiu canh khô cùng cuc nhu Huê, noi chúng tôi dang chiu.
Troi bên ngoài hình nhu mua náng hat hon. Nhung tiêng mua dang cô dêt buc màn êm ái
mát lanh cung dang bi rách nát vì hoa châu, vì súng dan, vì máu lê nua. Tôi nghi toi
nhung ngôi mô moi lâp dât vôi vàng, dêm nay mua së thâm xuông, mua së mo mát cho
nguoi chêt, hút thêm chút sinh luc cua su sông chua kip tan trong thân thê boi cái chêt
quá bât ngo. Mua cung së rua tai cho ho nghe nua, tiêng tho cua dât, tiêng rung chuyên
cua bom dan. Dêm nay, còn bao nhiêu xác chêt chua kip chôn, chua ai vuôt mát, hoác
nám sâp, hoác nám ngua. Bao dôi mát së mo tron trung voi môt hình anh nào dó còn dán
chát trên mát dât, hoác còn trong vòm troi cao xám xit. Thành phô có bao nhiêu con
duong hoác bao nhiêu nhánh rë nhu tay chân, nhung cánh tay dó dã chêt rách bung,
không còn du suc dê vô vê nguoi tìm toi nua.
Và trong dêm nay, doàn nguoi gôm các cha, các su, dân chúng, bông bê nhau câm co
tráng chay xuôi chay nguoc dã tan mát noi nào? Có bao nhiêu nguoi o lai doc duong, có
bao nhiêu khúc chân khúc tay choi voi? Vây mà tôi còn nám dây. Lay Phât. Lay Chúa.
Xin Phât, xin Chúa phù hô tôi. Tôi chot hô then quá. Vì dã bao nám rôi, có bao gio tôi
nghi toi Phât, toi Chúa dâu. Nhung vô ích, dung có hy vong hão huyên nua. Tai sao Phât
Chúa chi cuu môt mình tôi, chi thuong xót tôi mà không thuong xót bao nguoi khác?
Sáng ra, khi thuc dây, tôi bông cam thây môt su yên tinh dên ron nguoi. Tôi mò mâm
trong bóng tôi. Ngon dèn dâu ván tim thât nho dát trong góc hâm dã khô dâu tát tu lúc
nào. Tôi dung phai nhung cánh tay, nhung bàn chân lanh ngát. Sao thê nây? Không còn
ai tho nua hêt sao? Không, tôi vua dung phai nguc cua ai dó còn nóng hôi.
“Sáng rôi, dây.”
Tôi dánh thuc moi nguoi. Má tôi mêt nhoc:
“Tôi qua không ngu duoc, sáng ra ngu cháng biêt troi tráng chi hêt.”
Thì ra ca dêm qua ai cung thuc. Thái vùng dây chui ra khoi hâm và mo cua sô. Có chút
ánh sáng tràn vào làm mo nhat bot bóng tôi nhung chúng tôi vân chua nhìn ra duoc nhau.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
126
Khi ra khoi hâm rôi, tôi vân còn cam thây bi boc trong môt su im láng dây dác. Hêt dánh
nhau rôi sao? Không có tiêng súng nho, không có ca súng lon nua. Thái ra dâu cho tôi
dung lai o cua rôi chay ra duong. Môt lát nó chay vào:
“Chi, nguoi ta lai di tan cu. Ráng la rua hè?”
“Di mô?”
“Ho di vê phía duoi, chác vê cho Mai, Phù Luong.”
Tôi reo lên:
“Mình vê duoi Huong Thuy di.”
“Chi tìm vê so?”
“U.”
Tôi ngo ý ây voi má tôi. Lúc dâu bà can, nhung vê sau, thây nhiêu nguoi di vê lôi Phù
Luong quá, bà báng lòng dê cho chúng tôi di. Ra dên ngõ, má tôi còn dán:
“Coi duong di không duoc thì tro lui nghe con.”
Tôi phai hua di hua lai cho má tôi yên lòng. Chúng tôi theo doàn nguoi tan cu di bô vê
Thuy Duong. Vê toi cho, chúng tôi ghé vào nhà câu Giáo muon xe gán máy. Nhung xe
hêt xáng, không tìm ra xáng o dâu dê mua nua. Chúng tôi dành phai tiêp tuc di bô. Di
duoc môt doan, chúng tôi theo kip doàn nguoi phía truoc. Cung có vài gánh hàng tu duoi
di lên, nhung gánh rau xà lát xanh non. Thì ra o dây, cho búa vân hop nhu thuong. Các
vùng này, chi có ban dêm, Viêt công moi tràn vê bát bo, cho ban ngày hoàn toàn an ninh.
Tuy vây, nhìn vào nhung thôn xóm, tôi vân cam thây nhu có môt su gì ghê gom, sán sàng
bùng nô.
Thêm môt doan duong nua, ngang qua cánh dông rông, chúng tôi phai di sát vào bo
duong dê nhuong lôi cho môt doàn xe dang hôi ha chay nguoc tro lên. Trên xe dây lính
Mÿ. Thái kéo tay tôi rat xuông sát bo ruông bo không, xâp nuoc. Doàn xe này chác lên
Huê tiêp viên. Chúng tôi dang o giua doàn xe thì môt tiêng nô lon, nhu tiêng súng côi
khai hoa, rôi thì nhung tràng súng lon nho bán tu trong nhung chòm cây xanh phía sau
ruông ra nhu mua. Doàn xe di truoc vua bán tra vua tiêp tuc chay. Doàn xe sau dung lai
và tât ca binh si Mÿ dêu xuông xe, tràn xuông hai bên bo ruông. Chúng tôi vôi lán xuông
ruông, môt nua nguoi dâm duoi nuoc lanh ngát, dâu kê trên môt bo co uot. Thái luôn
miêng giuc tôi:
“Cúi dâu thiêt sát chi. Cu nám yên, dung có chay.”
Tiêng súng hai bên bán tra nhau nhu mua báng qua dâu chúng tôi. Chúng tôi dang o giua
hai lán dan. Tôi vua lo so vua hôi hân quá. Khi ra di, má tôi dã can ngán vây mà tôi
không nghe. Bây gio lõ chêt o dây thiêt là lãng nhách. Nhung may quá, tiêng súng phía
trong nhung lùm cây xa dân rôi im hán. Ho dã rút. Không ai bi thuong hêt, doàn xe Mÿ
chi bi hu hai nhe và nám phút sau ho dã tiêp tuc lên duong duoc.
Cho cho doàn xe Mÿ di khuât thât xa, chúng tôi moi leo lên duong cái. Phía bo ruông bên
kia cung có nhiêu nguoi lóp ngóp bò dây. Ho cung là nhung nguoi di tan cu. Di duoc môt
doan, chúng tôi gáp môt nguoi dàn bà gánh xà lát dang bi thuong náng bên canh gánh rau
cua bà roi vuong vãi. Chúng tôi dung lai xem xét vêt thuong cua bà và chua biêt làm thê
nào thì may quá, môt chiêc xe Lam tu duoi Phù Luong di lên. Nguoi tài xê thây dám
dông nhay xuông hoi:
“Moi dung dô khúc ni phai khôn?”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
127
“Vua moi tuc thì nì. Xe Mÿ ngang qua là ho bán.”
“Xe chay qua duoc hêt rôi há? Bà ni bi thuong ráng dây?”
“Náng lám. Bác làm phuoc cho bà ta xuông Phú Bài, nám nhà thuong Mÿ may ra sông
duoc.”
“Thì tui cung doán rua, tui dang núp duoi no, nghe trên ni yên tiêng súng moi lái xe lên
coi bà con có ai bi chi không. Troi, tình canh ni mình không thuong mình thì ai thuong.”
Bác tài cùng vài nguoi khác khiêng nguoi dàn bà bi thuong lên xe. Bác nói:
“Coi ai di duoc thì cu quá giang tui cho. Không lây tiên nong chi mô. Ngôi chât chât môt
chút.”
Thái nói:
“Cho chúng tôi toi dáng no. Noi Thanh Lam dó.”
“Lên di.”
Chiêc xe chay báng báng. Tôi nhìn lui lai chô vua giao chiên, không còn dâu vêt gì, ngoài
gánh rau xà lát roi vung vãi. Nhung dông ruông vân loang loáng nuoc và nhung chòm
cây xa vân im lìm ôm kín niêm bí mât. Nguoi tài xê kê chuyên oang oang, tiêng ông lân
trong tiêng máy xe nô nghe khi duoc khi mât. Dai dê ông cho biêt là tu hôm xay ra dánh
nhau, ông dã cho bao nhiêu nguoi bi thuong vê Phú Bài rôi. Giua duong có nhiêu nguoi
chiu không nôi dau don dã chêt, ông cho vê làng, ông dem chôn luôn.
Chúng tôi phai hét to rát ca cô, nguoi tài xê moi nghe và dung xe lai, tha chúng tôi xuông
Thanh Lam. Tôi vào so môt mình. Lúc dung trong chiêc phòng rông, tôi moi thây nguoi
tôi uot lanh, nuoc không phai chi u ra tu quân áo mà nhu thoát ra tu trong da thit tôi nua.
Nguoi tôi cung lai nhu môt khôi nuoc dá.
Nguoi coi chi nhánh nho cua so chay ra:
“Troi oi. Mây hôm ni quay quát không biêt mân ráng mà tìm chi. Mân ráng mà chi vê
dây duoc. Ngôi dây, ngôi xuông dây...”
Tôi không du suc dê ngôi xuông nua. Tay chân tôi di dâu mât troi. Chi còn khôi óc chua
dông dác, ra lênh cho tôi phát thành loi...
“Anh V, anh biêt tin tuc chi o Sài Gòn?”
“À, chi lo cho anh voi các cháu há? Không ráng, không ráng. Moi túi qua trong no goi ra
hoi tin chi. Ngày mô anh cung toi so doi tin chi. Chi yên trí di.”
“Anh nghe chi vê gia dình tôi không, các con tôi...”
“Các cháu vân khoe mà. Trong dó dánh nhau cung lon nhung yên rôi. Chô chi o trong no
bình an vô su. Tôi bao dam voi chi dây. Dung lo.”
Môt hoi âm bông bung lên tu nguc và lúc này hình nhu qua tim tôi vua dâp vua toát ra
lua, ra không khí nóng âm. Làn khí âm áp dó chay rât nhanh truyên qua mach máu, tôi dã
chot nhân ra tay chân cua mình. Tôi mâp máy dôi môi:
“Anh nói thât?”
“Tôi cam doan voi chi là gia dình trong no yên ôn hêt. Ngày bua qua trong no goi ra, bát
di tìm chi mà. Mà mân ráng chi xuông duoi ni duoc.”
“Tui di bô.”
“Chu chi o luôn duoi ni dê tui tìm cách cho chi vô Sài Gòn.”
Tôi nho Thái dang dung doi tôi ngoài duong. Còn má tôi, em tôi, anh chi và các cháu tôi
nua. Không, tôi phai o lai, tôi không thê bo di môt mình lúc này duoc. Mà chác gì o lai
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
128
dây tôi dã yên ôn tìm duoc phuong tiên di. Ban dêm, o nhung dôn, nhung so vân là
nhung muc tiêu, nhung miêng môi ngon cua ho, o dây cung nguy hiêm lám. Tôi nói:
“Mai tôi tro lai. Bây gio tôi phai lên An Cuu.”
Chân cho môt lát dê nghe chuyên Sài Gòn, tôi tro ra, mang theo môt lít xáng dê khi toi
Thuy Duong muon xe gán máy mà vê Huê cho som. Thái vân dung cho tôi o môt cái
quán nho xê cua so. Hai chi em lai di bô dên Thuy Duong.
May doc duong không có chuyên gì xay ra. Toi Thuy Duong, hai chi em tôi vào câu
Giáo. Mo Giáo dã dê sán cho chúng tôi môt ít rau váng, khoai lang và ít thit heo. Dô xáng
vào xe, chúng tôi cho thuc án vê An Cuu.
Tôi kê chuyên vê Thanh Lam cho ca nhà nghe. Khi biêt tin mây dua cháu ngoai không hê
hân gì, má tôi mung dên phát khóc. Nhung bà vua mung cho cháu ngoai dên phát khóc
thì sau dó lai khô so lo láng khóc cho dám cháu nôi còn ket trên Tu Dàm.
Buôi xê chiêu hôm dó, bông o cán nhà bo không bên kia duong có hai nguoi dàn ông la
mát toi o. Trông ho xanh xao ôm yêu lám. Ho lân mò sang nhà chúng tôi và xin o tam.
Má tôi vua trông thây ho di vào ngõ dã kéo Thái dâu tuôt vào trong góc hâm. Hai nguoi
dàn ông vua nói chuyên vua nhìn quanh nhà báng con mát láo liên. Ho cô sua giong nói,
tôi không doán duoc giong nói bình thuong cua ho nhu thê nào, nhung nhung loi ho nói
hình nhu chua duoc quen miêng lám:
“Thua bác, chúng cháu chay loan vê dây, bác cho chúng cháu o tam ít bua.”
Má tôi vôi vàng nói lâp:
“Da nhà chi có mây ma con. Da o duoi ni ban ngày lính quôc gia kiêm soát, ban dêm
mây ông giai phóng vê kiêm soát. Nhà lai trông trai, xin mây anh tìm chô khác yên hon.”
“Sao bác không chay mà vê làm chi?”
Má tôi gia vo chùi mát, chi vào bàn tho ba tôi:
“Da, ba cháu moi mât xong, ma con tui cung không muôn di mô nua hêt, thôi thì phó
mác cho sô mang.”
“Chi dây là con bác?”
“Da.”
“Chác chi làm công chuc?”
“Da không. Vo chông nó tho may. Nó vê chiu tang, còn chông nó ket lai o trong Quang.”
“Chi may dô dâm hay dô Viêt chi?”
Môt tên vua cuoi cuoi vua hoi tôi. Tôi tra loi bua:
“Da dâm Viêt chi mô. May mây dô bà ba cho bà con lôi xóm mà mây ông.”
Môt nguoi chi môt cán nhà phía bên kia duong:
“Tui cháu o bên kia bác. Có chuyên chi cân bác sang goi chúng cháu së sang dõ dan cho
bác.”
“Da, cám on mây anh.”
Hai nguoi dàn ông di vào nhà, nhìn quanh quât và tiên dân dên miêng hâm. Má tôi vôi
chay theo:
“Da, các anh ngôi choi uông nuoc. Da trong hâm no hôi hám lám. Mây ngày không ra
ngoài duoc, mây dua cháu nho ia dái hôi rình. Mây anh ngôi choi.”
Nhung hai nguoi dàn ông la mát chào chúng tôi rôi di tháng ra ngõ. Ho di vào cán nhà
truoc mát. Dên chiêu tôi chúng tôi không còn thây ho dâu nua.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
129
Dêm dên, tiêng súng miêt Phu Cam, Bên Ngu nô ròn rã. Dai bác câu vê phía dó liên tiêp.
Chúng tôi nám trong hâm, nghe tiêng dai bác dôi lai muôn ù tai. Rôi hai ba tiêng nô âm
âm nhu cán nhà dã bi váng di dâu hêt rôi. Gach ngói roi trên nóc hâm rào rào. Chúng tôi
nám sát vào nhau, quo quang tìm nhau, lúc nào cung có cam tuong nhu môt nguoi thân
yêu nua sán sàng bo di trong dêm tôi.
Sáng ra, chúng tôi moi biêt là nhung cánh cua sô duoc Thái dóng chát lai, côt báng giây
thép cung dã bi váng ra, roi sau hè nhà. Cán nhà lai sut ngói, lui tuong thêm môt ít nua.
Chúng tôi ra vuon quan sát chô nô. Hai ba cán nhà cách cán nhà phía sau hè bi dai bác
câu trúng. Chúng tôi phai di vòng ra duong, vào hem moi toi cán nhà bi dan. Cán nhà dã
hoàn toàn sup dô, môt lô hông lon ngay giua nên nhà. Cây dua truoc sân bi cát dut và
mái nhà bên canh bi mây tâm tôn quat sang, hu hai môt phân ba mái nhà. Không ai chêt,
chi có vài nguoi bi thuong nhe vì nguoi chu nhà này dào hâm o ngoài sân.
Nhà bên canh có môt ông già o lai giu nhà, con cháu dã di chay loan hêt. Ông già quá,
chác dên trên tám chuc, không di duoc nua. Ông cha dào hâm hô, cu ngu trên tâm phan
gô nhung chua hê hân gì. Thái và tôi vào cán nhà cua ông cu coi manh dan váng qua phá
nát môt vách tuong phía mát. Ông cu hâp hem nhìn chúng tôi:
“Ráng vê rôi hí? Khôn chay o dây trúng dan hêt ráng?”
Tôi hoi:
“Thua ôn, trong nhà di mô hêt rôi?”
“Xuông âm phu rôi cho di mô. Tô cha nó, nói dung có chay, ca nhà chay hêt, nghe chêt
mô o gân truong Kiêu mâu hêt rôi. Tui còn môt mình, già mà không chêt, con cháu chêt
hêt o voi ai.”
Ông dua mát nhìn lên bàn tho, bình hoa van tho dã héo tàn, mây bát nhang bo không và
chén nuoc trà dâu tu tôi mông môt dã gân can dong môt lop bui dây trên màu vàng dác
quánh dã sáp hóa do. Ông già ngôi trên phan gô, cu dua tay dui mát hoài, tôi không biêt
ông bi bui vào mát hay dang khóc. Ông ngôi quay lung ra phía chúng tôi lâm bâm hoài gì
dó. Cán nhà diêu tàn hoang váng ron nguoi. Ông già nhu môt bóng nguoi chêt khô chêt
héo. Trên bàn tho, buc anh môt cu già móm mém cuoi, hai mát dã mât hêt màu thiêc anh,
tráng dã nhu mát ma... Thái và tôi không ai bao ai, dêu thut lùi di ra cua.
Dám dông vân còn bu dây trong ngoài cán nhà bi trúng dai bác. Thì ra xóm này dân
chúng dã tro vê khá dông, nhung cha ai dám chuong mát ra ngoài, ho dào hâm và sông
lân lút bên trong. Thái nói là có nhung gia dình o chô khác tan cu toi dây, rôi o luôn
không di nua.
Dám dông dang bàn tán bông chay ào ra duong. Môt dám dông khác dang tu tâp dâu
hem. Thái kéo tôi chay ra. Dám dông này dang bu quanh môt cô gái nho bi thuong náng.
Cô gái duoc dát nám trên tâm bô cu, trai trên lê co uot.
Theo nguoi ta bàn tán, nhà cô nho này o trên duong rây. Tang sáng, môt trái dai bác dã
roi trúng sau vuon và manh dan ghim vào nguoi cô. Môt manh dan dã trúng bung và dám
ruôt lòng thòng chay ra ngoài. Ca nguoi cô duoc bao kín báng tâm mên cu nhung máu
thâm ra uot mèm tuong vát thành giot duoc. Mát cô bé tái xanh, hai mát mo lo do. Nguoi
cha ngôi xôm bên dua con gái vua khóc vua lay van:
“Lay bà con cô bác, làm on kiêm xe dùm cho con tui xuông Phú Bài cho bênh viên Mÿ
nó cuu.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
130
Nhung duong sá cháng có chiêc xe nào, tru nhung doàn nguoi tan cu không biêt tu man
nào, kéo vê và cu di tháng theo quôc lô 1. Thái cúi xuông xem xét vêt thuong cua cô gái
rôi lác dâu. Môt nguoi nói:
“Cuu liên may ra kip.”
Nhung cô gái vân nám cho bên duong cho toi trua, cô nhuong dôi mát dã lac thân lên
nhìn nguoi cha, nâc lên môt tiêng rôi tron nguoc mát.
Nguoi cha khóc âm ÿ, ôm lây xác con và cu thê, ông chay miêt doc theo quôc lô, vua
chay vua la khóc thê tham. Mây nguoi lính gác dôn Truong Bia chay ra ngán ông lai,
nhung không còn ai ngán nôi ông nua. Chay duoc môt quãng, ông ta ngôi lai bên lê
duong doi cho tung phút hoi tho con gái yêu dân. Thái nói:
“Thôi vô nhà di chi.”
Chúng tôi di tro vê, doc duong, Thái hoi môt doàn nguoi chay lai:
“O mô vê dó bác?”
“Tu Dàm.”
“Bác o mô?”
“Bên Ngu.”
Thái reo lên và câm chát tay tôi kéo chay. Vào toi nhà. Thái la lon:
“Trên Tu Dàm tan cu vê. Có nguoi vê.”
Nhung khi má tôi chay ra duoc thì doàn nguoi dã di xa. Nhung doàn nguoi khác tiêp tuc
kéo vê. Ho o nhung vùng khác. Bên phô, trên Bên Ngu, trên ga, Phú Cam. Môt nguoi o
Bên Ngu cho biêt là trên Tu Dàm ket lám, bô chi huy Viêt công vân dóng o dó. Và quân
Mÿ dã dàn toi bên kia câu Bên Ngu.
Má tôi lai thât vong. Buôi trua, dù có dô án ngon duoi Thuy Duong gui lên, không ai cam
thây ngon. Hình anh cô bé voi dông ruôt lòng thòng cho chêt tung giây tung phút bên lê
duong làm tôi xôn xang.
Khi chúng tôi án com xong, o ngoài duong lai thây tung tôp lính tu phía quôc lô di vào
thành phô, qua An Cuu. Ho mang ba lô, súng ông, nguoi này cách nguoi kia chung nua
thuoc, và hoàn toàn im láng. Ho không ngó ngang hai bên nhà cua duong phô. Thái nhân
ra là lính Biêt dông quân, rôi môt doàn nua là lính Nhay dù, rôi Thuy quân luc chiên. Dù
má tôi ngán mâ, hán cung chay ra duong, gio tay vây. Tôi cung chay theo Thái. O môt
vài sân nhà khác, cung có nhiêu nguoi ra dung gio tay vây và hoi thám. Nhung nguoi
lính này nhu o xa dên, nguoi ho còn dây bui và có ve lo láng mêt moi. Ho mim cuoi tra
loi nhung bàn tay vây, nhung loi thám hoi. Thái ra sát duong:
“Anh oi, anh o mô toi dó?”
“Tui này o Sè gòng moi ra.”
Môt nguoi vua tra loi vua di. Nguoi di tiêp theo thò tay vào ba lô lây ra hai hôp nho liêng
vào chân Thái:
“Biêu ban. Mung ban còn sông.”
Nguoi di tiêp theo lôi ra môt gói thuôc, nguoi tiêp theo nua lai liêng thêm ít dô hôp. Tôi
chay theo tra lai:
“Các anh câm di mà án, còn dánh nhau nhiêu mà.”
“Thôi cô câm di. Chúng tôi biêt có sông mà án không! Di quyêt tu mà.”
Vài nu cuoi, vài cái nhún vai. Tôi dung sung nguoi nhìn theo. Mây hôm nay có nhiêu tin
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
131
tung ra: lính toi vùng nào an ninh là vo vét, cho dô cua dân bo lai chay loan. Nguoi ta hôi
ha tro vê dê giu cua, và vì su vôi vàng mà nhiêu nguoi chêt oan. Nhung doàn quân này
sao khác hán. Môt thoi keo nua váng toi chân tôi. Tôi không còn du suc cúi xuông nhát
nua.
“Mung các ban còn sông.”
Mây nguoi lính di sau tiêp tuc la hét. Nhung bàn tay vây dua tra lai, nhung nu cuoi chào
nhau tiêp theo. Doàn lính di qua dân, tôi dã cúi xuông duoc, câm chát thoi sô cô la trong
tay và bóp vun nát lúc nào không biêt nua. Chua bao gio tôi nhìn thây nhung nguoi lính
dê thuong nhu thê. Ho là lính miên xa dên dê chêt o Huê. Ho nguoi Sài Gòn, nguoi Bác
di cu, nguoi các tinh miên Nam, miên Trung, miên Bác. Ho dên dê chêt voi Huê. Troi oi,
tôi nghi toi nhung nguoi lính dia phuong, môt sô dã bo dôn chay vê ngay tu hôm dâu,
môt sô doi hoi yên là xô ra, di vác gao, di vào nhung cán nhà bo không lây dô. Nhung
món án béo bo Viêt công dã khuân di tu mây ngày dâu xây ra biên loan, nhung món cán
thua còn lai dành cho ke thua nuoc duc tha câu. Tôi dã thây hai nguoi lính khiêng chiêc
xe Honda, vài nguoi khác khiêng tu, khiêng ghê, hoác boc nhung vât dung lây trong các
nhà dô nát, còn hôi rình xác chêt. Thái dã ôm mây hôp dô lên tay và giuc tôi tro vào. Khi
nghe kê chuyên, má tôi cam dông muôn khóc.
“Tôi nghiêp, lây cua ho mân chi, dê ho án cho có suc mà dánh.”
Dì Van cu suýt soa hoài:
“Ho tôt quá hí. Rua moi biêt là ho dê thuong cho mô có nhu mây tháng mác dich o trong
xóm, án cáp, thua nuoc duc tha câu mà. Tui nó lai sông nhán mà mây anh dó lai cuc khô
dâm vào chô tên dan moi tôi cho.”
Có tiêng súng o xa xa vong lai rôi. Chác lai dánh nhau. Tôi nghi toi nhung nguoi lính vua
liêng cho chúng tôi nhung hôp thit, nhung thoi keo. Ho cuoi dó, nhung lúc này dã có
nguoi ngã xuông. Huê së làm gì cho ho trong nhung ngày sáp toi. Không, Huê cung dã
tro xuong da rôi, tan nát hêt rôi. Nhung chác chán Huê së còn, dù báng tàn lua, báng tro
nguôi, báng xuong nguoi. Các anh së có nguoi còn sông còn tro vê lai quê nhà và còn tro
lai dê giu Huê.
Thái dã dôt môt diêu thuôc. Nó tha khói thành nhung vòng tròn, dôm lua dâu thuôc lâp
lòe khi thu nho, khi bùng lon, nhu nôi hy vong dang dân dà phân khoi rôi thát lai trong
hôn tôi.
Dúng lúc ây, tôi bông bàng hoàng vì có tiêng dông ngoài sân. Rôi có tiêng goi:
“Má oi.”
Giong con gái. Má tôi ngôi rôt dây. Ca nhà túa ra miêng hâm. Má oi, má oi, má oi, má
oi... Tiêng goi má oi không dut. Cánh cua mo tung. Chiêc xe dap roi bich xuông dât và
Hà nhay xô vào nám gon trong lòng má tôi: Má, má, má...
“Con, con... Ui cha con Hà. Ba hôn bay vía con Hà... Con vê duoc, con vê duoc.”
Tôi chot nhìn ra sân, môt ông già mác áo dài den, dang dung câm ghi dông xe dap nhìn
vào nhà mà mim cuoi.
Má tôi kêu lên:
“Ôn Minh. Ôn vê ráng rua?”
Rôi má tôi khóc, khóc sung suong, khóc ôn ào:
“Ôn oi, ôn vô dây. Ôn vô dây ôn.”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
132
Ông già bình tinh dung xe dap, vuôt lai vat áo dài den rôi buoc lên tung buc câp di vào
nhà. Má tôi vân còn ôm chát cung Hà trong tay. Ông già mà má tôi goi là ôn Minh chi
vào Hà:
“Tui dem con loi xuông cho bác dó. Mây hôm ni hán dòi di, hán hành tui bât tôi thân
mà.”
“Ông dem con xuông dó má.”
Ông Minh vua ngôi xuông ghê vua nhìn quanh nhà:
“May phuoc, nhà không bi hu hai chi náng hêt.”
Má tôi vua giuc tôi pha nuoc vua hoi:
“Ôn oi, tui còn o trên ra ráng ôn?”
“Không ráng. Tui nó còn o trên. Thây Lê thây nóng lòng lám, cu nhât dinh dòi di xuông
duoi ni tìm bác. Tui phai can. Hai ôn con tui ngày mô cung tìm cách di xuông duoi ni mà
di khôn duoc dó cho.”
“Có dua mô bi...”
Má tôi dung lai, mát tái xanh cho doi. Ôn Minh uông môt ngum nuoc:
“Không ráng. À, chi có con Hy bi trúng môt miêng dan vô chân. Mà không ráng, trên dó
có mây tên y khoa, hán báng bó cho rôi.
Nho có ông già mác áo the den và Hà thuât lai, tôi biêt thêm rât nhiêu vê tình hình trên
Tu Dàm. Gia dình anh tôi phai bo sang lánh nan bên nhà tho cu Phan. Xung quanh dã gân
tan tành hêt. Chùa Tu Dàm noi chính diên cung sâp mái, nhà giang thì bi dai bác câu toi
tâp, tan tành. Mây ngày dâu, Viêt công chiêm chùa dê trú ngu và tam thuong, nhung vê
sau ho rút dân lên phía trên núi, chi có cát quân canh gác và dào hâm chiên dâu. Ôn Minh
cho biêt hiên o chùa có hàng trám nguoi ty nan và xung quanh dó, nhiêu nhà dã sâp hoàn
toàn. Con duong tu nhà tho cu Phan xuông toi câu Bên Ngu, hai bên nhà cua không còn
môt cán nguyên ven. Gia dình anh tôi chay qua hêt bên nhà cu Phan cùng voi nhiêu gia
dình và nhung nguoi ty nan khác. Hà chi vào ông già:
“Chi biêt ai dây không? Ông Võ Thành Minh dó.”
Thây tôi ngo ngác, nó nói thêm:
“Ông là nguoi thôi sáo bên hô Genève phan dôi chia dôi dât nuoc hôi 54 tê, chi.”
Tôi nhìn ông già, ông dang bân kê chuyên cho má tôi nghe. Hà nói tiêp:
“Ông Minh mà chi không biêt há? Ông còn tên là Võ Song Thiêt dó.”
Tôi hoi nho:
“Bây gio ông làm gì?”
“Ông giu nhà tho cu Phan, ông là dông chí cua cu Phan mà chi. Mây ngày dánh nhau,
nho có ông mà nhiêu nguoi khoi chêt dó nghe. Vui lám.”
Tôi tron mát:
“Mày nói vui? Troi oi, chêt nhu vây mà mày nói vui sao?”
“Ông Minh nói o hoàn canh mô, mình cung cô gáng vui sông. Ông Minh có so chêt mô.
Ông di hoài ca ngày chi. Ông di phát gao, di tai thuong, di thám các noi...”
Tôi nhìn kÿ ông già. Ông mác áo the den, quân vai tráng, dâu dôi chiêc mu bê rê den.
Không biêt má tôi kiêm dâu ra trâu mà bà dem ra moi ông nhai trâu bom bem. Khuôn
mát ông thông minh, hiên lành. Nhìn ông, nguoi ta dê bát nhay cam tình hon là nghi ky,
dò xét. Hai chiêc xe dap vân còn ngoài sân. Mua phùn vân chua dut và tiêng súng vân
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
133
vong xa xa. Má tôi lai hoi:
“Ôn di nga mô xuông dây?”
“Hai ôn con tui di cùng các duong. Mây bua ni rôi. Có bua di xuông quá Lâu Dua Ra lai
thây dánh nhau, bán nhau quá phai tro vê. Con Hà nó nóng ruôt lám.”
Má tôi dua dôi mát dây trách móc nhìn em gái tôi. Nó cúi dâu và hoi mim cuoi.
Ông Minh tô thêm:
“Biêu nó o nhà dô nghe di. Ôn di là con di voi, con di voi ôn. Mây ngày truoc, hai ôn con
lên núi Ngu Bình coi dánh nhau, dinh tìm duong vê duoi ni nua. Gáp lúc ho dánh nhau,
dai bác câu lên núi yêm tro âm âm, hai ôn con lán tu giua lung chung núi lán xuông, rôi
nám vùi noi môt hô bom. Khiêp thiêt. Rua mà con Hà hán thích lám. Con ni gan nó là
gan cách mang mà.”
Má tôi chám chú nghe ông Minh kê, khuôn mát lúc tái lúc vui. Bà tho ra khi nhìn Hà
dang nhìn bà mà cuoi:
“Mi thiêt á!”
“U, hai ôn con lên Lâu Dua Ra, lây duoc dôi giày còn moi nguyên.”
“Dê so quá ôn hí. Ca Lâu Dua Ra toàn máu khôn à.”
“Khi, rua mà cu di. Con ni thiêt...”
Có lë so má tôi lo láng, Hà nói lo sang chuyên khác:
“Ôn nì, chi con dây ôn nì.”
Tôi lai phai gât dâu chào ông Minh. Vua gáp ông, tôi dã có cam tình ngay. Nho nhung loi
lë do nguoi thanh niên tránh nan vê kê lai bua truoc, tôi không thây xa la voi ông chút
nào hêt.
“Hà nó noái chuyên vê chi luôn dó.”
Tôi cuoi:
“Ôn oi, ôn dung goi con báng chi nua. Coi con nhu Hà rua.”
Ông Minh gât dâu:
“Phai da. Rua cho nó dê goi. Tôi nghiêp, con ra dây mác ket phai không?”
“Da.”
“Mây con rôi?”
“Da hai.”
“Tôi nghiêp.”
Hà chen vào:
“Ông Minh nghê si lám nghe chi. O trên Tu Dàm dánh nhau, bán nhau râm râm mà ôn cu
hop thanh niên trôn trong nhà tho cu Phan lai dàn hát ca ngày.”
Tôi hoi:
“Quân giai phóng dê yên cho ôn làm ôn vây ráng?”
“Mây ngày dâu co cho. Vê sau thì lo mà trôn cho kÿ. Ôn noái mây anh thanh niên xuông
câu Bên Ngu dòi tuyêt thuc phan dôi chiên tranh.”
Tôi tuc cuoi:
“Ôn nói choi.”
Hà nháy mát ra dâu bao tôi dung nói nua. Rôi nó quay sang ông Minh:
“Ông cho chi con coi cái giây do Mát trân giai phóng câp cho ông di duong.”
Ông cuoi hiên hòa:
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
134
“Hà, mi noái tâm bây. Giây dó án thua chi. Tao di bên mô cung duoc vì tao có làm nô lê
cho ai mô. Tao chông hêt, chiên tranh là tao chông.”
Hà mách tiêp:
“Ôn còn viêt thu phan dôi Hô Chí Minh, ca tông thông Mÿ và kêu goi thê gioi nua.”
“Tao mân môt mình mà án nhám chi. Rua nhung cung cu mân, phai không con?”
Ông dua mát sang tôi và mim cuoi. Tôi gât dâu. Ông nói tiêp:
“Con có dám ra câu ngôi phan dôi chiên tranh voi ôn không?”
“Ôn nói dõn hoài.”
Má tôi lai chen vào:
“Ôn làm ráng dua Lê voi vo con nó vê duoi ni giùm di ôn!”
“Thì ôn con tui dang dò duong di dây nì. Khó thoát lám. Bua ni phai di vòng Lâu Dua
Ra, rôi vòng xuông ngã duong rây không duoc. Hai ôn con lai vòng ngã Tây Thiên. Trên
rua, dai bác nhu mua rua, di miêt lên Tây Thiên moi ngot tiêng nô.”
Thây nuoc mát má tôi chay dài, ông an ui:
“Có nguoi ta có mình. Còn tui thì không lo chi hêt nghe.”
Hà thêm:
“Chi di ra ngoài xe dap ôn a tê. Dó, có cái bi dung gao. Bao nhiêu gao tôt, ôn dem phát
hêt rôi, dó toàn là tâm khôn dó thôi. Thôi thì ca ngày ôn di phát gao, di tai thuong. Ôn chi
có cái xe dap dó.”
Chiêc xe dap cua ông duoc dung bên cái côt báng giàn hoa, trên ghi dông treo lung láng
môt cái bi báng vai cáng tròn. Tôi nhìn lai ông, ông bo cái mu ra rôi lai vôi vàng dôi lên
dâu:
“Thôi, chác tui phai di. Phai lên lai Tu Dàm.”
Má tôi nài ni:
“Ôn o lai án com dã rôi lên. Chu nghe mô dang dánh nhau mà ôn.”
“Dánh nhau kê cha chúng. Tui lên. Coi chiêu ni còn di tai thuong nua. Di tai thuong nì,
di kiêm thuc án nì, trên no tui nó hêt dô án rôi.”
Hà nói:
“Khi mô ôn xuông?”
“Moi.”
“Moi ôn xuông, con lên lai voi ôn hi.”
Má tôi nat:
“Mi tuong chuyên giõn há, ráng mà dòi di.”
Ông Minh bênh Hà:
“Can chi, sông chêt có sô ca mà bác. Con ni dan lám nghe. Tui mà còn làm cách mang,
tui cho nó theo liên.”
Má tôi nê ôn Minh, làm thinh. Hà dán di dán lai: mai ôn nho vê. Tôi và Hà dua ông ra tân
ngoài ngõ:
“Thôi bây vô di. Dung o ngoài nguy hiêm lám.”
“Ôn oi, lên toi, nói cho anh con biêt keo anh con lo nghe ôn. Noái má con voi ca nhà o
duoi ni yên lành hêt.”
“U.”
“Ôn nho mai xuông nhe ôn!”
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
135
“U.”
Ông leo lên xe dap và dap di, chiêc áo den khuât dân noi ngheo. Hà ngân ngo. Tôi nói:
“Thôi vô.”
“Duoi ni yên quá chi hi!”
“U yên.”
Tôi không nõ kê cho em tôi nghe vê nhung trái dai bác câu lac lúc gân sáng. Tôi cung
dâu luôn chuyên dung dô môi ngày xay ra trên quôc lô. Chi cân sau ruông, sau xóm có
môt vài phát AK, hay vài qua B40 bán ra là ca con duong này có thê tan tành hêt. Ngay
ngày dâu tiên nô súng, quân Mÿ cung lên duoc toi An Cuu coi tình hình dê rôi sau dó vê
nám yên môt noi cho Viêt công hoành hành. Khi di ngang qua khoi ngheo, môt phát súng
o dâu phía sau Miêu Dai Càng bán ra. Doàn quân Mÿ dung lai, môt vài nguoi Mÿ di vào
nhà gân nhât lôi ra môt thanh niên. Anh này biêt nói tiêng Anh, là môt giáo sinh truong
su pham Quy Nhon vê thám nhà. Anh dua giây to, nói chuyên voi nguoi Mÿ. Nhung ho
dâu cân biêt. Môt phát súng nô, nguoi thanh niên tôi nghiêp ngã xuông dât, co dúm nguoi
lai. Nguoi Mÿ leo lên xe lái vê Phú Bài. Trong cán nhà gân dó, moi nguoi dô túa ra ôm
lây xác thanh niên khóc lóc. Môt vài anh giai phóng dang dóng quân trong nhung nhà
mát sau tiên ra:
“Da dao quân Mÿ tàn ác giêt dân.”
“Chúng tôi xin chia buôn. Dây là môt cái chêt anh dung, môt nguoi vì dân vì nuoc.”
Môt lá co màu ma nho duoc dáp lên mát nguoi chêt. Môt lúc sau moi nguoi rút di hêt.
Chi còn thân nhân cua xác chêt vân chua ngot gào khóc, nhung rôi tiêng khóc cua ho
cung chìm dân trong tiêng súng nô ran bôn phía. Còn nhiêu nua, làm sao tôi có thê kê cho
em tôi nghe hêt. Moi mây ngày truoc dây, quân Mÿ mât môt khâu súng dã giât dô môt
cán nhà lâu. Moi mây ngày truoc dây, dãy nhà bên kia duong có môt gia dình moi vê.
Dêm hôm dó quân giai phóng vê bát nguoi chu gia dình di mât. Nguoi này làm gác dan
hay giu xe gì dó cho môt chi nhánh canh sát. Ông ta dã già và chác toi nay dã ra nguoi
thiên cô. Hà vân di bên tôi tro vào nhà. Nó hoi:
“Nhà mình dào hâm chua?”
“Không dào hâm thì chêt rôi. Ngày nào cung có dan lac, có dai bác roi gân. O dây moi
yên có mây ngày nay.”
“Trên no dê so lám. Chi biêt không, dai bác roi nhu không ngung, rôi máy bay. Bua
truoc có mây nguoi chêt, nguoi ta so quá dem ra vuon chôn. Máy bay bán xuông nhu
mua, so quá.”
Má tôi dã dón o cua. Khi chúng tôi vua lot vào cua là bà dóng chát cua lai.
Thái cung o trong hâm bò ra:
“Chào chi Hà.”
“Ua, khi hôi toi chu mi o mô?”
“Trôn o trong hâm.”
“Ráng mi không ra?”
“Ra so lám. Biêt chi ra ráng mà ra. Lõ chi là nguoi cua giai phóng thì ráng.”
“Dô con khi. Tao vê mà mi không mung.”
“Em nói choi dó cho. Nghe tiêng chi là em mung bât chêt. Nghe có tiêng dàn ông, em
tuong nhiêu nguoi em so. Mây hôm ni, túi ho vê bát nguoi du lám nghe chi. Cu có tiêng
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
136
cú rúc là ho vê.”
“Ua, ráng giông trên no rua? Trên no dêm mô cung nghe toàn tiêng cú rúc. Dê so lám.”
“Mât hiêu cua ho dó.”
Má tôi vân chua hêt thác mác:
“Mà ráng ho dê cho con di?”
“Mây bua dâu ho câm, vê sau dai bác bán lên quá, ho dê ai di thì di. Dàn ông thanh niên
di, ho moi bát.”
Tôi hôm dó, mây chi em nám canh nhau, Hà kê chuyên Tu Dàm, cho biêt tât ca chùa dêu
bi sâp. Quân giai phóng treo co làm tru so chính o chùa Linh Quang, và tô chuc nhung
buôi hoc tâp tai dó. Mây ngày dâu không ai duoc ra khoi nhà. O trong nhà làm hâm, o
ngoài quân giai phóng dào hô cá nhân, không khí có ve khân câp lám. Nhung mây ngày
dâu hoàn toàn duoc yên tinh, không ai lo so mây, dên khi dai bác câu toi, dân chúng moi
hoang hôt di tan cu. Nhung ra duong là chêt. Tôi hoi ho có treo co do sao vàng không.
Hà nói chi có co máu ma. Ngay ngày dâu, ho dã hô hào ha hêt “co ba que” xuông và
kiêm vai may co máu ma. Thái hoi thám vê doàn cán bô xây dung nông thôn dóng o
truong hoc mây hôm truoc Têt. Hà ngao ngán: Tui dó nó chay dâu mât hêt tu khi có tiêng
súng nô, vât dô lai lung tung. Khi em lên toi thì không có chi nua. Hà ta cho tôi nghe
nhung cô nu cán bô. Các cô này di thám dân, vào tung nhà hoi han, nhung các cô vào nhà
ai là làm cho tre con, bà già so rut luõi lai. Hà kê cho tôi nghe chuyên bà xêp Mâp. Nó
nói:
“Buôn cuoi lám chi. Mây nguoi giai phóng bâu cho bà xêp làm me giai phóng. Chút chi
ho cung goi me giai phóng. Bà so ho lám. Cu môi lân gáp ho vô nhà là bà tíu tít: Me giai
phóng, me giai phóng. Các con xuc chút dâu voi me. Bao nhiêu chai dâu Nhi thiên duong
bán noi quán cua bà, bà cho hêt. Cu thây mát ho là bà ngã lên xuông sut mát sut mày
hêt.”
Tôi hoi Hà có so không, nó nói so thì có so, nhung mây ngày dâu, nho có ông Minh nên
vui lám. Ông hop thanh niên lai hát hong don ca o nhà tho cu Phan. Ông dòi viêt thu
phan dôi chiên tranh. Mây ngày dâu không có tiêng súng, ông ngôi dánh máy chu lóc cóc
rôi tô chuc hát. Ông nói ráng hát nhu thê moi bot thì gio trông dê lo so. Hà cho biêt là khi
qua bên nhà tho cu Phan thì gáp bà vo ông giáo su Lê Ván Hao, nguoi duoc quân giai
phóng dua ra làm thi truong Huê. Tôi tò mò hoi thám. Hà cho biêt là bà ta nói là truoc
Têt, ông Hao bao bà mua ít gao thuc án du tru, chu không cho bà biêt gì hêt. Trái voi loi
cua nguoi thanh niên thuât lai, Hà nói bà Hao rât dê thuong, bà còn có dua con tên Nai.
Ông Minh hêt lòng giúp dõ bà ta. Bà Hao cung nhu nhung nguoi dàn bà so súng dan và
nhát gan. Bà cháng rõ gì công viêc cua chông hêt.
Má tôi nói làm thê nào cung phai dua anh Lê và gia dình vê duoi này. Hình nhu Mÿ dã
tiên toi câu Nam Giao. Hai bên dang hâm hè nhau và cùng giu thê thu. Nêu dê ho dánh
nhau thì bao nhiêu dân còn lai së chêt hêt.
Hà nói:
“Mai ôn Minh vê, con lên Tu Dàm.”
Má tôi làm thinh. Hà nói:
“Chi lên voi em không?”
Tôi không hua voi Hà, tôi dang o trong tình trang vô cùng nguy hiêm. Nêu ho biêt tôi, ho
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
137
tìm ra tôi, chác chán tôi cung së bi bát di nhu bao nhiêu nguoi công chuc khác. Thái hoi:
“Di nga mô?”
“Di nga núi Ngu Bình. Trên dó trông không, ho rút ca rôi. Bua truoc em voi ôn Minh di
lên thâu núi Ngu Bình dung coi hai bên bán nhau. Dai bác câu toi, so quá lán xuông núi,
còn dây dâu noi tay em dây nì chi. Em di voi ôn toi Lâu Dua Ra nua. Toàn máu là máu,
có xác chêt thúi rình...”
“Chi di rua có thây xác Mÿ không?”
“Phía sau Lâu Dua Ra, tao có thây môt hai xác chi dó. Nó truong lên rôi, coi dê so lám.”
Hà dua tay so vào tuong hâm, nói:
“Hâm nhu ri dê so lám. Làm lai hâm di. O dây yên rôi nhung so dai bác câu lac trúng thì
chêt hêt.”
Má tôi nho lai mây trái dai bác hôi tang sáng làm sâp nhà, chêt nguoi, bà tho dài:
“Lây chi ra mà làm hâm.”
Hà nói:
“Mai con lên trên no, con mua bao cát vê cho. Trên no bán thiêu chi.”
Thái cung chen vô:
“Trên bác con còn môt ít, dê mai con lên trên, con hoi anh Bé.”
Chúng tôi lai bàn viêc dào hâm. Hà nói không nên làm hâm trong nhà, nguy hiêm lám.
Nhõ nhà sâp, hâm không sâp cung không thê có lôi ra, dám bi chêt nghet lám. Cuôi cùng,
chúng tôi bàn mai së dào hâm o ngoài sân. Má tôi nói: Thôi chi em bây ngu di. Hà ôm lây
tôi, tôi cung vòng tay ôm lây nó. Thât là may mán, trong khi bao nhiêu nguoi chêt, bao
nhiêu gia dình tan nát, chi em tôi còn duoc nám canh bên nhau. Mai nói chuyên, chúng
tôi quên ca tiêng súng vân y âm khi gân khi xa. Môt lúc sau, Thái nói:
“Bán du quá chi.”
Hà góp:
“Du chi mà du. Trên dó cu nô ình ình bôn phía, lúc nào cung nhu sáp nô trên dâu mình.”
“Rua Viêt công có chêt không?”
“Có cho ráng không. Mình o trong nhà, trong hâm tôt mà còn chua chác yên, huông chi
ho o trong cái hô nho xíu. Truoc nhà mình còn có môt tên giai phóng gác.”
“Có nói chuyên voi em không?”
Hà làm thinh. Má tôi gát nho:
“Ngu di cho bay, nói chuyên hoài ráng. Ngu di, sáng mai lây suc mà dào hâm moi.”
Tôi nghi toi anh tôi, lúc này dang cùng vo con o trong cán hâm tôi tám, và biêt dâu dêm
nay, quân Mÿ Viêt së tân công lên Tu Dàm. Chi môt gio, môt phút qua, moi su có thê
thay dôi hêt. Biêt dâu ngày mai em tôi không còn tro lên trên dó duoc nua. Cung nhu tôi,
biêt dâu bây gio dang o vùng dã yên, mà së không còn duoc tro vào Sài Gòn dê gáp
chông con nua.
Nhung rôi tôi cung cháng còn du suc dê nghi tiêp. Tôi nhám mát và ngu êm trong tiêng
dai bác dang nô toi tâp, cày nát môt thành phô tho mông, dep dë.


CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
138
Chuong 13: Con chó giüa dòng
Chi môt dêm ngu dây, sáng ra, duong sá bông náo nhiêt hán. Lính tu duoi Phú Bài theo
quôc lô 1 lên nhiêu lám. Ho di bô và vân cu di doc tung nguoi, deo ba lô. Ho vua di vua
nhìn xung quanh, hai bên duong, và mim cuoi chào nhung nguoi dang dung nhìn theo
ho. Không biêt du tru tu bao gio mà môt bà già dã bày môt rô giá dung thuôc lá ra bán o
góc ngheo Ðuong Nay. Vài anh lính dung lai:
"Me bán cho con môt gói Ru by di me."
"Các anh muôn gói mô cu lây. Tui có biêt Ru by là thuôc chi mô."
Môt giong hoi:
"Vây thuôc dâu mà me bán vây me?"
"Há? Thuôc mô há? Thì tui tan cu vê dây, tui thây nguoi ta bo lai có cái giá bán thuôc ni
duoi gâm giuong. Thây mây anh di qua, tui bày ra bán kiêm án."
"Me lây bao nhiêu?"
"Biêt chi mô. Mây cung duoc."
Nguoi lính móc ví lây ra to giây hai trám dua hêt cho bà già. Bà ta ngân ngo:
"Nhiêu ri! Mây chuc mà."
"Me câm hêt mà tiêu."
"Khôn, khôn. Mây anh di dánh giác, câm lây mà mua thuc án. Tui biêu không dó..."
Vài nguoi dung lai, ho vât ra môt trám, hai trám lây thuôc. Chi môt lát, thuôc lá hêt sach.
Bà già câm môt nám tiên toàn giây trám chay theo mây anh lính:
"Mây anh ui, tui không lây tiên. Cho chi mà diêu ri nì..."
Mây cái dâu quay lai, cuoi:
"Me giu mà mua thuc án. Tui con biêt sông chêt ra sao."
"Ði toi dâu dan mà me."
"Chúc me may mán..."
Ðoàn di truoc dã bo bà già quá xa, doàn lính sau tiêp tuc di dên, thây môt bà già vua chay
vua kêu, không hiêu chuyên gì. Ho lai móc trong ba lô ra nhung dô hôp nho, liêng toi
chân bà già:
"Bà dói ha? Ðây, câm lây mà án."
"Bà còn con cái chi không?"
Nhiêu tiêng thám hoi. Nhiêu hôp nho roi toi chân bà. Bà chua kip nhát thì có mây dua tre
con o dâu chay ra nhát hêt. Mây anh lính nat dùa:
"Ê nhuong cho nguoi già ca voi tui bây."
Bon tre ù té chay. Mây cái hôp duoc trao tân tay bà già. Vài anh ân cân:
"Thôi bà tro vê nhà di, dung chay theo mà nguy hiêm lám."
Ðoàn lính lai tiêp tuc di. Thái và tôi dung ngóng xem có doàn nguoi nào tan cu vê không.
Nhung chác thây lính Mÿ lên nhiêu quá, ho không dám di nua. Má tôi rôi rít giuc làm
hâm, bà quên là chúng tôi chua có môt bao cát nào. Ðoàn lính di toi gân trua moi hêt.
Chúng tôi yên tâm don ra bàn án. Lâu lám moi có môt bua án dàng hoàng nhu thê. Duoi
mo Giáo vân tiêp tê thuc án lên dêu dêu. Hôm nay chúng tôi có món thit kho voi du du
sông. Dì Van hà tiên thuc án, kho thiêt mán, nhung chúng tôi án vân thây ngon nhu
thuong. Má tôi hoi thám o trên Tu Ðàm án uông ra sao thì Hà nói nho có ông Minh nên
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
139
án uông suong lám. Ôn di vê là có thit có rau. Nhung mây hôm nay dánh nhau quá, ông
bân di tai thuong, nhà lai hêt thuc án, mây dua nho dã bát dâu khóc.
Ãn com xong, Thái di bô xuông tân Mù U, nghe nói duoi này có hop cho. Nhung chi moi
toi Truong Bia thì dã bi lính duôi lên.
Ông Minh giu dúng loi hua, ông vê lai thât. Ãn com xong, chúng tôi sua soan nghi trua
thì ông dát xe dap vào sân. Ca nhà ùa ra dón ông vào nhà:
"Sao ôn, tui trên no ráng?"
"Yên hêt, không ráng hêt. Thây Lê nghe tìm duoc ra bác voi ca nhà, thây mung lám."
Hà láng xáng:
"Con lên voi ôn. Ðuong ra ráng ôn?"
"Thì vân di nga núi. Bán nhau quá chung. Tao phai côt hai vat áo lên vác xe mà chay."
Hà có ve hung khoi:
"Con di voi. Con sua soan di voi ôn nghe má."
Má tôi lo láng:
"Liêu di duoc không con?"
"Ðuoc, duoc mà."
"Rua ráng Lê nó chua vê?"
"Ði duoc là nguoi tay không chân roi, cho nó vo con dùm dê, lai con Hy bi thuong mân
ráng mà di."
Rôi ông nói tiêp:
"Hà sua soan di. Vân rót cho ôn chút nuoc."
Dì Van hoi:
"Ôn có dem gao theo phát không?"
"Có cho. Có cái túi dó."
Hà dã sua soan xong, nó dát xe dap ra rôi cùng voi ôn Minh di lên Tu Ðàm. Má tôi lây
môt ít thuc án bát Hà dem lên trên dó. Hà nói tôi vê thê nào cung có bao cát. Vây là Thái
voi tôi kiêm chô dào hâm. Chúng tôi dinh dào ngay truoc sân. Thái bát dâu công viêc.
Chúng tôi phá cái hâm cu làm thành cái hâm moi khác.
Buôi chiêu hôm dó, Hà vê môt mình, không có ông Minh, nó cung không dem theo xe
dap. Ði theo nó có hai nguoi sinh viên, mát mày xanh xao, tóc tai rôi bù nhu nguoi sông
tu môt noi thiêu ánh sáng mát troi dã lâu. Hà nói:
"Ðây là mây anh sinh viên, anh Chu voi anh Hát."
Má tôi hoi:
"Làm ráng mây anh di duoc mà Lê chua chiu di."
Hà kê:
"Trôn di dó cho má. Ho canh du lám. Anh Lê di thì ho biêt liên. Con phai gia vo di vô di
ra ca chuc lân, rôi moi dem mây anh di duoc."
Thái hoi:
"Rua ho không thây hay ráng?"
"Có, có cái tên gác truoc cua trông thây. Tao so bât chêt, so nó bán. Nhung thây nó
không nói chi ca. Nó nhìn theo."
Thái dùa:
"Chi có nháy mát voi hán không?"
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
140
"Khi, so bât chêt còn choc. Mà tên dó còn tre, hán tu tê lám."
"Hán có khi mô nói chuyên voi chi không?"
"Không, ít lám."
"Nó nhìn chi không?"
"Khi."
"Rua là nó mê chi rôi."
Hai sinh viên guong cuoi. Má tôi moi:
"Moi vô trong nhà, dung dung ngoài ni mà ho dòm ngó."
Hà di dân dâu:
"Vô di, vô nhà nghi di."
Hai nguoi sinh viên khê nê ôm môi nguoi môt bao cát to tuong. Gân nám trám cái bao.
Làm hâm du rôi. Hà nói. Má tôi hoi sao ông Minh không dua xuông. Hà nói ông bân di
tai thuong. Mÿ toi câu Bên Ngu rôi, nho Mÿ toi câu nên quân giai phóng rút bot lên nga
núi mà nhiêu nguoi moi chay thoát duoc. Hà cho biêt trên Tu Ðàm, dai bác câu nhu mua,
càng ngày càng du dôi.
Ngay chiêu hôm dó, ca nhà hiêp luc dào hâm lai. Mãi toi ngày hôm sau hâm moi dung
xong. Cái hâm cu o trong nhà vân còn giu lai vì nhà quá dông. Chúng tôi dã mua duoc ít
thuc án, và môi lân ông Minh xuông chúng tôi lai gui lên duoc môt ít tiêp tê cho trên gia
dình anh chi.
Cách ngày sau, môt gia dình o Tu Ðàm bao gan di nga Tây Thiên, trôn vê duoc An Cuu.
Nhà này gánh gông theo duoc nhiêu thu lám, vì hai vo chông ông ta là chu môt quán tap
hóa. Ngang nhà tôi, ho tràn vào và xin o tam. Má tôi báng lòng ngay. Ho chiêm ngay cán
nhà bêp, lât dât gio hêt cua ra làm hâm. Ông chu nhà này còn dem theo duoc ca xe gán
máy, ca dâu hôi, ông có dua con gái báng tuôi Hà. Vây là hai cô nho bàn nhau tìm cách
tro lên Tu Ðàm, liên lac voi nhung nguoi còn ket lai dê trôn vê An Cuu.
Ba bôn lân di vê không, moi có môt lân di lot duoc. Anh Lê tôi nhán vê là thê nào cung
thoát xuông An Cuu, nhung doi cho quân giai phóng rút bot dã, so ho dê ý.
Má tôi sôt ruôt nhât, suôt ngày ngôi dung không yên. Bà di ra di vào hoi thám nhung
nguoi tu phía Bên Ngu, Tu Ðàm tan cu vê. Ông Minh bi cát dut liên lac trong mây hôm.
Ðuong núi dai bác câu nhiêu quá, Hà và cô gái nho tên Nga không dám mao hiêm nua.
Nhung vài ngày sau, ông Minh tro lai, ông vât chiêc xe dap gây ghi dông ra giua sân, rôi
vua tho vua di vào nhà. Má tôi hoi ngay:
"Ráng, trên dó ra ráng rua ôn?"
"Nguy lám. Ho dàn quân, sáp dánh nhau rôi. Ðai bác bán nhu mua, chung vài bua nua là
nát hêt."
"Troi oi, rua vo con tháng Lê ra ráng ha troi."
Ông Minh tho dài:
"Tui cung duong lo. Dù ráng cung phai cuu gia dình nó."
"Rua ôn di nga mô vê?"
"Ði doc mé sông, dan bán nhu mua. Nguoi chay loan bi thuong dây. Tui vua cho môt
nguoi bi thuong toi bênh viên Huê rôi vô dây. Bên ni yên rôi, di lai duoc rôi. Noi buu
diên, noi ngân khô còn chình ình mây xác Viêt công chân bi côt noi dai liên, thây on
quá."
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
141
Hai anh sinh viên chay ra, ông Minh nói:
"Ua, tui bây chua ra nhà thuong. Ra nhà thuong mà giúp dõ dân cho. Ngoài no yên rôi có
chi mô."
Ông quay lai Hà:
"Con di tìm coi có o chô mô sua duoc, sua cái ghi dông xe cho ôn con."
Hà vác xe di rôi vác xe vê:
"Ðã có ai mà sua. Ôn lây xe con mà di."
"U, thôi, bác cho tui miêng trâu. Tui phai di chu dây."
Má tôi lai gui ít dô án lên Tu Ðàm. Mây ngày nay o Truong Bia dã có cho, nguoi ta ha ca
heo dê bán thit, có rau duoi cho Mai gánh lên bán. Tôi câm tay Hà dua ông Minh ra tân
ngoài duong. Hà có ve dùng dáng, cu dán ông hoài:
"Ôn, nho ranh là xuông dây nghe ôn. Ôn dung o trên no nua."
Ôn Minh quay lai máng Hà:
"Con nho ni hu thiêt. Ðung có buôn, ôn còn lo cho nhiêu nguoi trên dó nua cho. Ðê ôn
dua anh chi voi mây cháu vê cho. Yên trí, yên trí."
Ông nói xong, trèo lên xe dap, dap tháng ra phía câu An Cuu. Thái chay ra, ba chi em lai
di bô ra nga câu. Mÿ dã gác o dây, noi dôn vân tai cung có lính gác. Khu vuc chúng tôi
hoàn toàn yên rôi, chi lo cho anh chi tôi dang o khu nguy hiêm nhât. Các thanh niên chay
loan tro vê dã dap xe dap di ra ngoài truong Kiêu Mâu coi dánh nhau bên phô. Chiên trân
phía bên kia có ve ác liêt lám. Chác phía trên Tu Ðàm cung thê. Chúng tôi dang di bô thì
gáp môt doàn nguoi tu phía câu di lai, nguoi di xe có, di bô có. Có tiêng xe gán máy
dung lai sát chi em tôi. Tôi ngâng lên nhìn và kêu mung rõ:
"Anh Trai."
Ông anh ho cua tôi dang ngôi trên xe gán máy, mung rõ hoi thám tíu tít:
"Lê vê duoc chua? Nhà yên hêt há?"
Tôi buôn bã:
"Nhà yên nhung anh chi Lê còn ket trên Tu Ðàm."
Anh cuoi. Tính anh vân vui nhôn nhu thê dôi voi chúng tôi:
"Anh vê nhà rôi. Toi choi nghe. Ðung có lo cho Lê, không ráng mô. Có tin chi cho anh
biêt hí."
Anh dinh dom di, rôi lai tháng xe lai:
"Ê, tui bây, tao có cái ni."
Anh dua tay vô túi áo máng tô. Có vât gì phông lon o trong dó. Hà dua tay móc túi lôi ra
môt qua hôt vit lôn còn nóng. Anh lôi tiêp mây qua nua:
"Môi dua môt cái hôt vit lôn."
Truoc khi di, anh dán:
"Ðung có ra ngoài câu. Mÿ nó gác nó bán tùm lum dó. Nguoi ta chay loan khóc nhu ri o
ngoài."
"O mô chay xuông?"
"Anh cung chay bât chêt, không có hoi."
Có mây tiêng súng nô le te, Thái kéo tôi di vê.
Ngay hôm dó, Bé xuông nhà, giúp chúng tôi dáp dât thêm lên hâm và nói là së di trình
diên. Nó nói trong ngày mai së dua gia dình vê duoi Phù Luong vào trai ty nan, vì nhà dã
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
142
hêt gao án. Thái cung nóng ruôt dòi di trình diên. Môt vài nguoi lính dia phuong dap xe
dap qua cho biêt tin tuc là quân dôi dã dóng o huu ngan, dep xong xuôi Viêt công rôi, dân
chúng hãy tro vê và ai là quân nhân, công chuc phai di trình diên ngay. Có thê lên Tòa
tinh hoác o truong Kiêu Mâu cung có ván phòng. Vây là Thái thay quân áo di ngay, mác
dù má tôi và tôi ngán tro hêt suc cung không duoc.
Hai tiêng dông hô sau Thái tro vê, nói là duong nhu phía huu ngan di duoc rôi, quân Mÿ
và Viêt dã dóng hêt. Bên phô bán nhau nhu mua, lua bôc mù troi. O Tu Ðàm vân chua
dep xong, quân Viêt Mÿ vân chua dám xông qua câu Bên Ngu, hay câu Nam Giao. Dân
chúng chay loan o bên kia câu kêu khóc nhu ri. Thái còn kê là o trên tòa tinh, trên Nha
dai biêu, còn dây xác Viêt công chua ai chôn. Hai anh sinh viên tu giã gia dình chúng tôi
dê di ra nhà thuong Huê sán sóc nhung ke bi nan. Thây hop lý, chúng tôi cung không giu.
Tôi hoi Thái dã trình diên chua, Thái nói rôi, ngày mai di linh vu khí và công tác. Thái
cho biêt câp chi huy cua hán dã bi giêt, môt nguoi dàn bà khác, có chuc vu nho trong
doàn cán bô xây dung nông thôn bi chát dâu, cát hêt tay chân. Tòa tinh váng ngát và hình
nhu ông tinh truong cung dã bi giêt. Nhiêu tin dôn lung tung ghê gom lám.
Cung ngay chiêu hôm dó, Thái di môt hôi, khi tro vê, nho tài án nói hoat bát, hán dem vê
cho nhà nua bao gao. Má tôi nhìn bao gao mung dên chay nuoc mát. Tôi thì tu hôm liên
lac duoc voi so môt lân rôi bi ket duong mât liên lac luôn. Tôi muon cái xe gán máy cua
gia dình nguoi o tam cán nhà bêp, ru Thái xuông Thanh Lam môt lân nua. Lân này may
mán hon, tôi liên lac duoc voi Sài Gòn và yên trí môt trám phân trám là gia dình tôi vân
yên ôn. Tôi chi cho có máy bay là thoát duoc. Môt ngày nua trôi qua, Tu Ðàm vân ket
trong khói lua, bom dan, và chúng tôi hoàn toàn không biêt tin tuc gì cua anh tôi hêt. Rôi
nhung nguoi o Bao Quôc chay vê, nhung nguoi o Bên Ngu chay duoc vê. Ông Minh
cung biêt tám dang. Ai lo viêc nguoi dó, tôi cô dò hoi hêt suc, nhung không có kêt qua.
Hai ngày sau, môt câu em di ngang qua, ghé thám, cho hay tin câu Ðôi Hòa dã chêt. Câu
Ðôi Hòa là nguoi diêu khiên ban nhac dai nôi. Câu dã già nhung vân còn khoe lám, nhà
câu o sát duoi chân buc câp chùa Bao Quôc. Môt túp lêu tranh don so, truoc sân bày dây
châu hoa, châu kiêng. Trong nhà câu, du các thu dàn, tu nhung cây dàn thât cô, toi nhung
cây dàn moi nhât. Tôi thuong ao uoc duoc câu cho môt chiêc dàn tranh nhu thua nho câu
vân nói:
"Con hoc duoc, câu cho cái dàn hôi truoc cua ngài ngu dàn, ngài dàn hay dên nôi ma nó
dung ngoài nó nhip."
Nhung tôi lai không biêt gì vê quôc nhac, và cung không dám xin câu chiêc dàn quý giá
dó.
Bây gio câu Ðôi Hòa dã chêt. Câu chêt o dâu? Trong lúc chay loan hay o nhà? Còn sô
phân nhung cây dàn, túp lêu tranh nua. Tôi run giong hoi câu em. Khánh kê là câu Ðôi
Hòa chay loan toi truoc nhà Khánh o gân buu diên. O dó dang yên, bông môt trái dai bác
bán sai roi xuông. Câu chi trúng có môt miêng dan nho noi thái duong, và cu thê, câu
nám xoai nguoi, tâm trí rât tinh táo, doi máu chay hêt, khô nguoi là chêt. Tôi ua nuoc
mát. Tôi dã khóc quá nhiêu. Truoc biên cô Mâu Thân, tôi dã khóc cho cái chêt cua ba tôi.
Trong lúc thành phô tan nát, tôi dã khóc cùng voi bao nhiêu nguoi, bây gio tôi khóc cho
ông câu nghê sÿ hiên lành, thuong cô làm ve nghiêm trang, cô xua truoc mát con cháu.
Và nhung cây dàn nua, bao nhiêu vôn liêng cua câu tôi, cung là nhung vôn liêng cuôi
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
143
cùng cua quôc nhac, thôi thê dã theo câu chôn vùi trong khói lua.
Má tôi cung ngôi láng nguoi di môt giây. Chác má tôi nho lai thoi nào cùng o voi câu
trong hoàng thành ruc rõ. Nhung tiêng dàn, tiêng phách. Nhung buôi sáng nhac nhã vang
lung. Nhung áo mu, nhung thanh âm ngày vua ngu triêu. Má tôi cung tung hoc dàn voi
câu thua nho và duoc câu che cho cho trong nhung lúc ông ngoai giân du vì má tôi không
có khiêu vê âm nhac, hoc do hon câu.
"Mà có chác là ông Ðôi Hòa thât không, hay con nghe ai nói lai?"
"Không, chính mát con thây mà. Ông chêt trong nhà con."
Tôi nám chát bàn tay má tôi. Bàn tay má tôi run run. Mãi lúc sau, má tôi moi nghen ngào:
"Rua còn bà thì ráng?"
"Da không can chi, bác gái còn sông."
Má tôi quay sang tôi:
"Mân ráng mà di dón mo con vê dây."
Nhung Khánh lác dâu. O ngoài dó hay o dây cung có thê yên ôn mà cung có thê án dai
bác roi lac bât cu lúc nào. Voi lai chác gì mo tôi dã di. Khánh cho biêt là gia dình câu tôi
ra khoi nhà trong lúc cán nhà còn dang bôc cháy. Câu tôi vua quay lai vua kêu troi kêu
dât, muôn lao tro vào dê cùng cháy voi mây cây dàn. Nguoi ta phai lôi câu tôi di. Tu dó
câu không nói voi ai môt câu nào cho toi khi câu trúng miêng dan chêt.
Nhu vây là hêt, tu nguoi già ca, cô xua nhât nhu câu tôi, toi dua nho lai Mÿ dêu dã bi
quât chêt trong trân chiên. Môi ngày có bao nhiêu tân bom dan, dã trút xuông dâu thành
phô Huê. Mây ngày nay, máy bay bay nhiêu vô sô. Ðung ngoài quôc lô, chúng tôi có thê
nhìn thây nhung chiêc phan luc liêng nhanh nhu chop và tha xuông tung loat bom, tiêp
theo nhung tiêng nô, dù dôi xa, nhung vô cùng kinh khung. Ra xa hon, dung o bên này
sông nhìn sang, cho Ðông Ba tro thành bình dia, nhà cua bên phô nhu quân chát trong
dám khói mù. Môi tiêng nô, cát bui, gach ngói lai bay toi ta nhu môt trái pháo không lô
nô tung xác.
Má tôi nghe tin câu Ðôi Hòa mât, rôi bát luôn tin tuc ông Võ Thành Minh, bát dâu hoang
hôt. Ðôi khi dang ngôi án com, bà bo chén dua ôm mát khóc. Tôi so dâu óc má tôi tro
nên bât bình thuong. Trong hoàn canh này, ai cung có thê diên duoc. Nhu môt nguoi
quen cu cua gia dình tôi chay loan vê ngang qua, má tôi níu lai. Bà ta dang khóc mùi
mân, di vào nhà kê chuyên cháng có dâu duôi gì hêt. Rôi bông bât cuoi:
"Chua khi mô tui nhìn thây dám cháy to nhu rua. Nguoi chêt cháy cu nhu heo quay."
Cuoi duoc rôi, bà ta ngac nhiên và lai ôm mát khóc. Bà ta diên duoc tung phút ngán.
Trua hôm sau, Thái dã liên lac duoc voi doàn cua nó. Khi tro vê, Thái báo tin:
"Nguoi ta o Tu Ðàm, Bên Ngu chay vê dông lám. Phía mình dã goi báng máy bay,
khuyên dân hãy chay dê quân dôi tràn lên dánh dich."
Má tôi nhay choi choi nhu môt dua tre con:
"Rua há. Ðua mô di dón. Ði dón liên."
Tôi, Thái và Hà tình nguyên di ngay. Chúng tôi ra toi câu An Cuu. Tôi doán chác anh chi
tôi có di cung chi di duoc duong bo sông, quân giai phóng së rút lên phía núi, và o dó,
chác súng dan dang rên troi. Chúng tôi di bô ra câu. Nhiêu nguoi chay loan quá. Ho gông
gánh, bo ca tre con vào thúng mà gánh chay. Thái la cà lai hoi, nhung không ai muôn tra
loi, hoác có tra loi thì câu tra loi cung cháng giúp ích gì duoc chúng tôi. Mây anh lính Mÿ
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
144
gác o hai dâu câu nhìn doàn nguoi chay loan lôi thôi lêch thêch cuoi voi nhau, chúng
nheo mát, làm trò, dôi khi dua súng lên bán chi thiên doa nua. Ðoàn nguoi nghe tiêng
súng là bo chay, nhung tràng cuoi thích thú nôi lên dáng sau lung.
Nguoi chay voi chó, chó chay voi nguoi. Nhung con chó o dâu chay theo doàn nguoi mà
nhiêu thê không biêt. Môt con chó den bi nhung buoc chen lân, chay tràn xuông môt dâu
câu mép sông. Bông môt phát súng nô, con chó kêu môt tiêng tham thiêt, lán tròn và roi
xuông nuoc. Tiêng cuoi ôn ào nôi lên. Mây nguoi Mÿ den, Mÿ tráng dung trên câu tiêp
tuc bán ngán không cho con chó lôi lên bo. Con chó cu xa dân bo, kêu oáng oáng, hêt suc
tham thuong. Nhung viên dan vân bán toi tâp nhung hình nhu không dinh giêt con chó,
mà chi giu không cho nó vào bo. Có nhung viên dan bán trêch lên bo duong, nhung viên
khác dôi xuông nuoc. Ðoàn nguoi tan cu chay toi hôn loan, kêu khóc rên troi. Tiêng kêu
khóc càng to thì tiêng cuoi cua môt sô nguoi Mÿ bên kia sông cung càng lon. Ngã xuông
rôi dung dây, dung dây rôi chúi nhui. Dân tôc tôi dây sao? Con chó dang cô lóp ngóp lôi
vào bo tìm su sông dó sao? Ðáng thuong cho dân tôi, nuoc tôi, thân phân nguoi dân
không báng môt trò dùa, không báng môt con chó. Tôi cúi xuông nhát hòn dá câm chát
trong tay. Tôi bóp chát hòn dá nhu bóp chát tim mình. Quáng di, liêng vào mát chúng. Ðô
dã man, tàn bao. Trong môt lúc, nhìn doàn nguoi lúc nhúc chay, la khóc, so hãi, tôi bông
uât hân tràn nguoi. Dân tôc da vàng nho bé thât, nhung còn gì béo bo nua dâu? Con chó
chay rong dài trong bao ngày dã khô nuoc miêng, dã lo loét, rung lông. Tôi dua hòn dá
lên. Liêng di. Liêng vào mát chúng rôi ra sao thì ra. Nhung không, hòn dá mà làm duoc
gì! Con chó dã xa bo lám. Nó cô kêu lên mây tiêng nua, rôi hai chân truoc không phai
boi mà dâp nuoc lung tung. Tôi tha roi hòn dá xuông dât. Ðoàn nguoi la hét khóc lóc dã
di qua duoc doan duong, môt vài gói dô roi lai không kip nhát. Ðoàn nguoi khác tiêp tuc
di toi. Con chó bây gio dã chìm ca mình xuông nuoc, mác cho giòng nuoc láng lë cuôn di
cùng nhung giòng máu do thâm hông mát nuoc sông xanh. Tôi nuôt nuoc miêng, cô hong
khô dáng, nuoc mát nhu muôn trào lên. Thái dung canh tôi im láng. Mát nó và Hà cùng
tái nhot trong môt nôi thông khô, nhuc nhã nhu không bao gio gôt rua duoc.
Môt bàn tay den dui dua lên vây chúng tôi. Môt hôp thit ném toi lán lóc duoi chân.
Không biêt nghi sao, Thái dá manh vào hôp thit. Hôp thit lán lóc roi xuông sông và chìm
nghim. Vài tiêng cuoi kha ô vang lên. Tôi dua khán lên chùi nuoc mát, nghen ngào bao
các em:
"Mình vê di."
Truoc khi di, tôi lai nhát viên dá câm trong tay dê rôi không làm gì hêt. Chi môt viên dá
này mà dôi toi ba phát súng, ba mang nguoi, dám lám. Lúc này, ai cha có thê là ke dich
da vàng duoi lôi nhìn cua nhung con mát xanh.
Khóc lên di, gào to lên nua di, khóc voi quê huong yêu dâu dang quán quai, dang gây
xuong sông. Ðoàn nguoi di qua, rôi doàn khác tiêp tuc. Nhung dôi mát vàng úa, thât
thân, nhung bàn tay níu chát boc quân áo, gia tài còn lai và di mãi. Co dã cháy, cây dã
ngã, nhà dã sâp. Giòng sông xanh tho mông mùa xuân dã loang dây máu nguoi, máu chó.
Ðông gach càng ngày càng cao. Hòn dá câm chát trong tay dê làm gì. Tôi ném nó vào
môt ngôi nhà dô. Hòn dá mât tám luôn dâu vêt.
Cùng buôi sáng hôm dó, tôi nghe thêm duoc nhiêu nguôn tin lám. Bên phô coi nhu dã
thanh toán gân xong. Câu Tràng Tiên dã gãy, công binh Mÿ dang cô gáng bát tam nhip
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
145
câu khác dê chuyên quân qua, và súng dai liên, tiêu liên, máy bay bán xuông nhu mua
trên nhung cán nhà dô nát. O phô, nguoi ta không dám chay thoát ra duong, tu nhà này,
dân chúng duc thung tuong qua nhà khác, và cu thê, ho thoát vê nga Gia Hôi, hoác có
nguoi chay nguoc lên Kim Long. Nguoi ta nói toi cái chêt cua ông Tinh Hoa, chu hiêu
sách, ông dói và khát quá, chay báng ra duong. Truoc khi ra, ông dã nghiên cuu môt lôi
chay, chay xiên xeo, ngang qua ngang lai theo chu chi dê tránh dan. Nhung dan vân bán
toi và ông ngã sâp, chêt liên tai chô. Nguoi doán là Viêt công bán, nguoi doán qua quyêt
là Mÿ bán, nhung dù ai bán thì ông ta cung dã chêt. Tôi nghi toi nhung nguoi dang mác
ket o Tu Ðàm, o Thành Nôi. Toàn thành cao bao xung quanh, cua Chánh Tây là lôi tiêp
quân cua Viêt công, phía các cua Thuong Tu, Ðông Ba, cua Sâp thì dan máy bay, dan
Mÿ bán nhu mua. Có bao nhiêu nguoi dang quay quát, quán quai trong dó. Nhung chiêc
hâm kiên cô nhât chi có thê chiu dung nôi voi nhung cõ súng nho, làm sao chiu thâu voi
nhung qua hoa tiên, nhung tân bom háng ngày trút xuông. Còn thành nôi cô kính nua, di
tích cuôi cùng cua môt thoi lich su, voi nhung cành vàng diên ngoc, voi nhung chiêc bình
báng su diêm hoa xua cô hàng trám doi vua, voi chiêc ngai vàng bo không nua. Thôi,
súng Nga Sô, Tiêp Khác, súng Mÿ, dã san báng, dap nát môt thành phô cua cô kính, cua
lich su. Không bao gio còn dung lai duoc nua. Tôi không hy vong gì nua. Ngày thuong,
tôi ít dê tâm dên vân dê này, nhung lúc này, nhìn nhung tân bom trút xuông thành nôi,
lòng tôi dau thát lai. Má tôi dã tung kê chuyên trong hoàng cung thoi truoc. Nào lâu vàng
diên ngoc, nào noi Ngài ngu, nào nhac ban mai, chuông buôi tôi. Nào ngày dua dám Khai
Ðinh, có cop bach vê châu. Bao nhiêu giai thoai, bao nhiêu huyên su trong nhung câu
chuyên thua nho, dep và hay hon ca truyên cô tích.
Quá trua hôm dó, môt chuyên bât ngo xay ra nua, bât ngo dên nôi ca gia dình chúng tôi
bàng hoàng sung sôt, bâu da bâu thit xem chuyên có phai thuc hay trong mo. Ãn com
trua xong, ca nhà dang ngôi kê lai chuyên môi nguoi nghe duoc thì có tiêng goi ngoài
cua:
"Mê oi, mê."
Má tôi quên ca xo guôc, chay ùa ra sân. Con Mai, nguoi làm cua anh chi Lê tôi dang
khiêng môt dâu, dâu dáng sau là môt nguoi dàn ông la còn tre, o giua là Hy, em gái chi
dâu tôi. Hy nám trên cái võng và dang cô ngóc dâu lên dê nhìn. Con Mai vua kêu: Mê oi,
mê oi, vua dua môt tay vây rôi rít. Hy duoc khiêng vào nhà, con Mai chi ra duong vua
khóc vua nói:
"Mê oi, thây Lê dang chay dáng sau, dang o ngoài duong."
Tôi chay báng ra truoc, má tôi chay theo, rôi Hà, rôi Thái. Ngay truoc ngõ, anh tôi dã toi
noi. Anh tôi dang dây môt chiêc xe sát tre con, di chân không, tóc tai ru ruoi. Trên xe dát
hai dua con trai mát mày dây thuôc do, và dang mêu máo khóc.
Tôi ôm choàng lây các cháu. Cháu gái lon Ti Na dang chay lúp xúp dáng sau cung nhào
vào lòng tôi. Nuoc mát tôi trào ra. Các cháu tôi cung khóc thút thít. Anh tôi chi lui dáng
sau:
"Chi dang o dáng sau no."
Tôi roi tui nho, chay toi phía câu. Nhung chi ngang ngheo Ðuong Xay, tôi thây chi dâu
tôi dang ngôi bêt xuông dât, chiêc nón toi ta dát môt bên. Chi bê dua con nho moi sinh,
mát mui cung dâm dìa nuoc mát. Tôi ôm cháu nho, dân duong. Chi dâu tôi không di dép,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
146
mêt moi di theo sau. Vào toi nhà, anh chi tôi dung truoc bàn tho ba tôi. Chi tôi guc dâu
vào bàn tho mà khóc. Mây dua nho khóc theo. Má tôi, tôi và Hà cung chay nuoc mát
mung mung tui tui.




















CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
147
Chuong kêt:
Môt lúc sau, anh chi tôi moi tinh táo kê chuyên chay loan duoc. Tôi hoi thám anh di nga
nào, anh tôi kê:
"Ðan trên no bán du quá. Viêt công không thê kiêm soát duoc nua. Quân Mÿ dã toi câu
Nam Giao và Bên Ngu. Ngày hôm qua, lúc châp tôi, môt chiêc hâm sâp, dè chêt môt dua
nho chát cua cu Cuong Ðê, môt dua bi thuong. Anh bê hai dua nho dây máu me. Bà Xêp
bê môt dua. Tui nho cho di truoc câm co tráng, kéo xuông câu Bên Ngu dê dua mây dua
nho ra nhà thuong. Vài nguoi chay theo nua, toi câu Bên Ngu, anh to ý xin qua, nhung
thây dông quá, bon Mÿ nghi ngo, gio tay xua bát tro lai. Ca doàn chua kip quay lai, ho dã
bán vào chân, suot bên tai, trên dâu. Lu nho khóc quá, ca doàn phai kéo lên. Ðua nho
chiu không duoc dau dã chêt."
Chi dâu tôi nói thêm:
"Anh gan lám má. Ôm hai dua nho máu me dây mình. Anh gio áo cho má coi."
Anh tôi dua tay áo lên, nhung vêt máu dã thâm tím lai. Anh tôi gây nhom, hai mát vàng
khè và mát không còn chút máu. Mây dua nho dòi án. Hà luc loi lây com cho các cháu.
Má tôi hoi dôn:
"Trên no tan hêt rôi hay ráng con?"
"Ui, còn chi mà còn má. Nhà mình hu hêt rôi. Có dem theo chi duoc mô. Môi cháu chi
mác môt bô quân áo. Mây bua súng yên, tui con Mai nó qua, lôi duoc ít dô gui bên nhà
tho cu Phan. Không biêt nay mai, bàn tho còn nguyên lành không nua. Ðêm qua, súng
còn nhu mua, cu tôi là ho kéo vê, giáng co du quân mình. Hai bên bán nhau. Con chác
mai bên mình lên duoc trên no. Biêt o lai ráng cung chêt, ông Minh khuyên tui con nên
liêu mà di."
Má tôi vân chua ngot xúc dông:
"Con di báng nga mô rua? Nga mô mà xuông duoc?"
"Ði nga duong rây má. Nho ôn Minh hêt dó."
Anh tôi chi nguoi thanh niên:
"Ôn Minh phai lên toi Tây Thiên nho anh dây xuông khiêng giùm Hy di. Môt mình con
mác ba bôn dua nho. Bê moi sinh còn dô doàn nua. Ôn Minh lo hêt, tôi ôn quá."
Bê là tên cua chi dâu tôi. Hà thác mác:
"Ráng anh không nói ôn vê môt lân luôn."
"Ôn còn bân cuu thuong, tai thuong. Ôn nói ôn chua di duoc, ôn di mà dê lai bao nhiêu
nguoi ket trong vòng súng dan, ôn không yên tâm."
Tôi rót nuoc moi nguoi thanh niên uông. Anh ta khoang ba muoi tuôi, nét mát rán roi.
Anh tôi không ngot loi cám on. Hà thì buôn râu lo láng cho ôn Minh không hêt. Má tôi
hoi thám nhung nguoi hàng xóm. Chi Bê cho biêt bà Xêp Mâp dang di o dáng sau, con o
cua bà bi thuong nhe, di cà nhác, vua di vua dân bà. Má tôi hêt ôm dua nho này lai ôm
dua khác. Tôi nghiêp, chúng nhu môt dàn chim nho bi dan, nghe tiêng súng dai bác sau
Truong Bia bán di cung run lây bây, dua tay che dâu.
Uông xong chén nuoc, nguoi thanh niên nhât dinh dòi lên lai Tây Thiên. Má tôi moi o
lai, anh ta nhât dinh không chiu. Anh nói anh phai di gáp ông Minh. Anh tôi lo so duong
có gì bât trác. Anh muon môt chiêc xe dap, nói di nga núi Ngu Bình, chác không sao. Má
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
148
tôi ân cân dán di dán lai nho anh thê nào cung chuyên loi moi ôn Minh vê.
Môt lúc sau bà Xêp Mâp toi noi. Con o vua di cà thot vua câm tay bà. Vào toi sân bà dã
khóc nuc no:
"Thây Lê dã toi chua? Ðã toi chua?"
Anh tôi ra dón bà vào nhà. Bà dát cây gây dua vào chân ghê, nhìn quanh nhìn quât, thây
má tôi, bà lai khóc:
"Bác oi, tuong không còn trông thây mát nhau rôi cho... Troi dât oi, tu nhiên mà dât báng
nôi sóng... Nhà mình yên hêt cho bác."
"Bà ngôi dõ mêt di. Nhà yên hêt. Lay Troi lay Phât."
"Nam mô A Di Ðà Phât. Tui cu so cho ho bát thây Lê na di..."
"Tui o duoi ni mà ruôt nhu nung nhu nâu bà oi..."
Má tôi cung bât khóc. Hà thây vây khôi hài:
"Me giai phóng di mà các con giai phóng không giu lai ráng me?"
"U, U... tui nó chay hêt rôi. Bo ca cha lân me."
Câu nói cua bà làm cho moi nguoi dang râu cung bât cuoi, mà riêng bà, bà lai lau nuoc
mát:
"Thôi bác oi, thây nhau là quí rôi. Nguoi còn cua còn..."
Hà hoi anh tôi:
"Trên no ho rút hêt chua?"
Anh tôi nhán mát:
"Thiêt tui nó khôn hêt suc. Nó rút di hêt rôi, chi còn dê lai vài tên, cu chay góc này let det
vài tràng dan, toi góc khác let det vài tràng dan. Quân Mÿ o duoi câu tuong dông không
dám tràn lên, cho thiêt ho rút di gân hêt, chi dê lai vài chuc mang câm chun rua thôi. Nói
thiêt tuc cuoi, mây tên o lai bán choc dê chán quân Mÿ, còn duong lên núi ho sáp hàng
rút quân, vua di vua hát. Hình nhu ho di tiêp viên mô o cua Chánh Tây."
Tôi hoi thám vê môt nguoi ban cu, cung là cháu nôi cua cu Cuong Ðê:
"Thach Hà dã tan cu duoc chua?"
"Chi Hà cùng núp trong nhà tho cu Phan. Bua hâm sâp, chi Hà mât môt dua.Thì anh bông
con nho dó di xuông câu Bên Ngu, con Ti Na, Nô Ráng câm co tráng. Bà Xêp voi mây
nguoi nua di dáng sau nì. Mà nó bán noi chân dó. Chi Hà tan cu lên miêt Tây Thiên. Anh
là nho có ôn Minh dò duong moi xuông dây duoc dó cho."
Ðua cháu nho cua tôi khóc:
"Cô, cô. Cây vú sua nhà mình gãy, cháu hái duoc hai trái chín mùi."
Tôi vua thuong hai vua buôn cuoi. Môt cây xanh tôt hàng nám cung câp bao nhiêu trái
cây, nó không mung, gãy rui xuông, dê chi luom có hai trái thì dua cháu tôi lây làm thích
thú.
Vê toi An Cuu, anh tôi yên tâm hon. Chúng tôi lo láng tô chuc lai doi sông. Gao chác
chán së không du án nêu tình trang này kéo dài, nhung gia dình chúng tôi cung không thê
vê nhung khu ty nan dê lãnh gao, lãnh tiên. Thái vua lo di trình diên, vua lo chuyên mua
gao. Tôi lai di liên lac voi so dê doi máy bay vào Sài Gòn. Nhung truoc dó, tôi cung phai
lo cho Hy vì vêt thuong dê lâu ngày, dang làm dôc. Tôi chi câu cuu o so, nhung duong sá
lai bát dâu khó di lai. Tôi dành rán cho.
Chiêu hôm sau, o Tu Ðàm lai kéo xuông thêm mây gia dình nua, trong dó có gia dình
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
149
môt ông thây cu cua tôi, và nhung nguoi con cung dã di day hoc, nhung dua cháu nho.
Anh Lê dón ho vào nhà, nguoi nào cung di chân dât, chay toi ta. Chúng tôi duoc biêt
thêm là sau khi anh tôi trôn thoát, Viêt công lai vê bát môt sô thanh niên. Khéo trôn lám
moi thoát duoc. Ôn Minh hình nhu cung bi ho giu lai. Hà kêu lên thang thôt: Ôn Minh
mà cung bi bát ha?
Thây Liên, thây giáo cu cua tôi, dã già, lác dâu tuyêt vong:
"Tôi qua ho còn bán mây thanh niên gân noi truong hoc."
Má tôi hoi:
"Trên no dã ngot súng chua?"
"Ôi, nhu mua rào, càng ngày càng du. Chúng tôi liêu chêt dê di. Lay Troi lay Phât, vê
dây moi biêt là sông."
Ngôi nhà chúng tôi bông dông vui hán. Ngay sáng hôm sau, moi nguoi lo làm hâm. Cu
môi gia dình môt góc sân, tât ca các thu gì còn lai trong nhà có thê gio ra làm hâm duoc,
ho dêu trung dung. Nhung chúng tôi không phiên hà gì, nêu phai tháo ca chiêc nhà ra dê
làm thêm môt cái hâm nua, chác ai nây cung hêt suc vui ve.
Các nhà bên canh cung luc duc kéo nhau vê, làm hâm phòng dai bác. Cho nho hop o
truoc con duong dân vào Truong Bia. Môt vài quán án dã mo. Suc sông vun trông thât
nhanh, vua moi mây ngày, nhà cua, làng xóm dìu hiu nhu không bao gio còn có hoi tho
nua. Vây mà chi qua hai ba ngày sau, dân chúng tro vê. O dâu có nguoi, có hoi tho là có
quán, có khói, có bua com. Nhung cung thê tham lám, canh dó, cách chung môt cây sô,
hai cây sô, máu vân tiêp tuc chay. Buôi sáng doàn lính biêt dông, nhay dù, thuy quân luc
chiên vua di ngang qua quôc lô, nét mát còn do hông máu, buôi chiêu, xác ho dã duoc
khiêng tro vê con duong cu.
Mác dù khu vuc chúng tôi dã yên tinh, nhung ban dêm, Viêt công vân vê bát nguoi. Ban
ngày, lính Mÿ lên, gác duong, gác trong các khu vuon và nhìn sinh hoat dân chúng voi
dôi mát nghi ngo, không mây thiên cam. Chi môt tiêng dông kha nghi là môt báng dan
bán vào hâm dây nguoi. Môt tiêng súng nô, ca môt xóm nho phía sau ruông bôc cháy.
Lính Mÿ dung gác xua dân chay ra khoi nhà nhung không duoc mang theo môt thu gì
hêt. Tiêng khóc la vang troi dây dât. Nguoi ta chay ra khoi nhà, dung nhìn ngon lua. Dân
chúng o vùng này càng dông hon vì nhung nguoi tan cu moi dên. Nhung mui súng cua
nguoi Mÿ chi vào ho. Ho dành vua khóc vua chay loan thêm môt lân nua. Môi lân thây
lính Mÿ vào vuon là anh tôi kêu ca nhà và giuc nhung nguoi trong các hâm khác lên khoi
hâm và vào nhà hêt. Thây nhà chúng tôi dông, dàn bà tre con nhiêu, ho không kha nghi gì
hêt.
Chác chi có xóm tôi o là dân chúng vê som và dông nhât, o các vùng khác canh dó, mác
dù dã yên ôn nhung chua ai dám tro vê.
Lính dia phuong thua lúc chu nhà bo di, cay cua vào khuân hêt dô dac. Nhiêu nguoi tro
nên giàu có. Tôi dã tung thây nhung nguoi dàn ông khiêng ca xe Honda còn khóa di
ngang qua nhà. Tôi cung trông thây canh mây anh lính nhay dù o xa dên ruot theo voi
nguoi lính dia phuong vì ho dang ôm dô o môt nhà nào dó chay ra duong. Môt anh thuy
quân luc chiên o Sài Gòn ra dua cho Thái xem môt cây bút máy khác hai chiêc tên lông
vào nhau. Anh kê, anh luom duoc noi xác chêt môt cô gái. Cô gái Huê nào chêt cung dê
lai môt mái tóc thât dài, làm anh cu ôm hêt môi tiêc thuong này toi môi tiêc thuong khác.
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
150
Môt vài gia dình khác nua cung vua thoát duoc o Tu Ðàm vê, cho hay là Mÿ dã qua duoc
câu Bên Ngu, nhung chua lên khoi dôc, còn nám cho. Tôi nghi toi nhung trái dai bác së
dân dâu cho doàn quân. Tât ca dã tan nát rôi, chác së còn dán chát xuông dât sâu nua.
Nguoi ta nói toi nhung xác chêt doc duong. Nhung dua tre không kip chôn cât, vât bua
trong bui cây, hay vùi giua dông gach. Ðám chó dói tu lâu bông duoc dip no nê. Ai thông
khô, ai chêt chóc mác, chi có lu chó là phè phõn. Tôi dê ý thây quanh vùng tôi có nhiêu
chó xuât hiên. Ngoài viêc phòng ngua dai bác, phòng ngua Viêt công vê bát, còn phai tru
ít gach dê liêng chó nua. Môi lân don com, bon chó hâm hè ngoài vuon. Nhung bon
chúng dông thì nhân sô trong nhà chúng tôi cung dông dúc không kém, chúng không thê
tràn vào nhà duoc. Thái tiêc re:
"Mây hôm dói gân chêt cháng thây con nào, không ông dã vô lai, ông án thit cho dõ
lòng."
Hàng ngày chúng tôi ra duong dung nhìn xem máy bay tha bom bên thành nôi. Nhung
chiêc máy bay gâm thét nhu xé rách bâu troi buôn tham. Nhung ngon khói nhu núi vân
tiêp tuc bôc cao. O Gia Hôi có môt vài nguoi thoát di duoc, hoi dên, ho vua khóc vua kê:
"Chêt hêt rôi, chêt hêt rôi. Ho dát bô chi huy o truong Gia Hôi, dâu tô, giêt chêt hàng
ngày. Ghê lám."
"Còn trong thành nôi?"
"Chay tan cu ra Gia Hôi."
"Gia dình anh còn ai không?"
"Còn môt mình tui. Qua chuyên dò mât ba ngàn. Thôi chào bà con cô bác."
"Vô dây tam dõ vài ba bua rôi di."
Nhiêu nguoi moi, nhung nguoi dàn ông cô don tu chôi. Chác ông ta muôn di càng xa
dông khói, xa máu me chêt chóc càng som càng hay. Ông ta di nhu chay trên duong quôc
lô.
Môt nguoi khác kê:
"Chúng nó bát dâu giêt nguoi du lám rôi. Gáp dàn ông là bán. Nghe ai diêm chi là bán.
Tui trôn hai muoi mây ngày trên máng xôi, có bua dói quá, phai nhô rêu mà nhai, lùa
nuoc trên máng xôi mà uông. Bà con coi, cái bung tui phình ra nhu dàn bà bi báng. Tui
phai vê Phú Bài xin nám bênh viên."
Nguoi ta còn kê ca môt gia dình o Gia Hôi chêt vì cái Ti Vi:
"Máy này dê liên lac voi dich?"
"Da thua không, cái máy Ti Vi dê coi hát múa."
"Ván lên nghe thu."
Mo máy, không thây có hình anh hát múa. Môt báng dan, dàn bà tre tho ngã guc. Môt
ban án duoc dáp lên: Ðê dông bào noi guong. Ðua nho chêt không kip nhám mát. Hai
dua con cua môt nguoi me Viêt Nam lai Mÿ, nguoi me di Vung Tàu dê hai dua nho o nhà
cho chi vú. Ðây là con Mÿ Ðê, dê lai sau có hai cho tuong lai dân tôc. Không cân phí
dan. Hai cái dâu cua hai dua nho bi dâp vào tuong. Óc, não, máu me phun tung tóe.
Vân còn nhung nguoi bi thuong duoc khiêng di. Hoác ho chay loan bi thuong, hoác ho
tiêc cua tro vê trong lúc hai bên dung dô, trúng dan. Bao nhiêu cán nhà bo hoang, bao
nhiêu cua cai còn bo lai. Các anh giai phóng chi giai phóng xuong máu và câm nhâm
nhung thu nhe nhàng nhu dông hô, bút máy, nhung dô vât nho nho, xinh xinh, hay ngô
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
151
nghinh. Phân còn lai dành cho ke thua nuoc duc tha câu, bao nhiêu cung không vua.
Nguoi ta còn kê ráng, môt thanh niên còn nho tuôi, con cua môt ông chu tiêm vàng, bi gù
lung, dã dát trong mình muoi mây luong vàng chay trôn. Anh ta bi bán chêt ngay o trên
hô, môt phát dan không biêt cua ai, vàng cung chay theo máu, chi dê lai xác nguoi xâu
sô. Chua hêt dâu. Còn tàn sát, chêt chóc nhiêu nua. Nhung nguoi thanh niên, dàn ông bi
Viêt công nói ngon nói ngot là di hoc tâp muoi lám ngày, mãi chua thây vê và nhung
nguoi khác vân bi tiêp tuc mang di. Sô phân nhung nguoi này së ra sao? Ho dã cô tình
giu dân lai, chác dê së dem làm bia dõ dan trong lúc thê cùng. Nhung dân chúng, phân
chêt chóc, phân bo trôn, chác cung cháng còn bao. Nhung tiêng rú nua dêm, nhung ban
án, nhung tiêng súng giêt nguoi không lý do, làm sao dê dân chúng dám o lai, dám tin
tuong.
Hàng ngày tôi ra dung bên duong, hy vong trong dám nguoi tan cu vê, có ông Võ Thành
Minh. Moi gáp ông có mây ngày, tôi dã hêt suc yêu kính ông. Ai hèn, ai can dam trong
con biên loan này dêu lô diên ra hêt. Hôm nay, nghe tin Mÿ dã tràn lên toi Tu Ðàm và hai
bên dang dánh nhau, giành tung tâc dât, chác ông Minh không còn có thê o yên dó mà tai
thuong theo tinh thân huong dao cua ông nua. Không ai còn suc dê sông dên hôm nay mà
chêt cho súng dan. Tôi hy vong ông Minh së vê. Ho bát ông dê làm gì? Chác ông së thoát
duoc và tôi së gáp ông truoc ngày bo Huê. Tôi dã liên lac duoc voi so và chuân bi ngày
lên duong vào Ðà Náng. Nhung sao tôi vân chua muôn di. Tôi cho doi ông khói không lô
vuon lên tu trong thành nôi lun dân. Nó phai lun dân chu. Môt nguoi dàn bà dã dân môt
dua nho di trên duong quôc lô vua khóc vua kê:
"Oi, bà con làng nuoc oi. Nhà tui cháy, chông tui bi bát, rua mà con tui cung lac."
Nguoi ta tò mò hoi bà:
"Rua dua nho bà dát theo là ai? Không phai con bà hay ráng?"
"Con tui lac rôi bà con oi. Tui câm nó noi tay mà lôi mà chay. Rua mà khi nhìn lai thì
không phai, gáp tháng bé này."
Nguoi dàn bà lai tiêp tuc khóc, tiêp tuc kê và lôi tháng bé chay. Nguoi dàn bà goi con,
dua nho goi cha me nó. Canh trông thât tuc cuoi nhung cung rot nuoc mát. Trên quê
huong tôi, bao nhiêu dua tre, bao nhiêu bà me dã khô nhu thê? Kê làm sao hêt duoc. Môt
ngày nua trôi qua, lai môt ngày nua dên. Khu An Cuu có ve yên lành hon truoc. Buôi
sáng, tôi dã án duoc nhung bát cháo lòng heo, giò heo cua nhung nguoi bán hàng rong.
Chúng tôi không còn phai chui rúc duoi hâm tôi suôt ngày nua. Nhung không khí duong
nhu dôc dia hán. Mát moi nguoi lúc nào cung cay xè. Thuôc hoi cay cua quân dông minh
rai kháp noi dê bát nhung giai phóng quân còn sót lai. Ngay sau khu vuon cách nhà tôi
vài cán, có môt ngôi nhà bo không, môt chiêc hâm bo không, nguoi ta cung bom hoi cay,
xông ra môt giai phóng quân bi thuong, bi dông dôi bo lai. Và khi lên nhìn thây ánh sáng
thì hán cung vua tho hát ra mà chêt. O trong hâm, dù dau don, hán cung viêt nhât ký, viêt
thu gui cho me và em. Ðiêu dác biêt là hán có môt lá thu nguêch ngoac viêt phan dôi
chiên tranh nua: Khi tôi chêt, tôi muôn gôi dâu lên dât Bác, dù chân tôi o miên Nam. Tôi
dã gây canh dô máu o thành phô này, tôi phai dê máu cua tôi lai dê hòa cùng voi dòng
máu oan uc cua dân Huê, cua dân tôc tôi. Nguoi lính Biêt dông doc xong mây dòng trên,
anh vôi nhét lá thu vào túi, rôi láng lë bê xác tên Viêt công, xác môt nguoi Viêt Nam, ra
vuon. Anh dào môt cái hô nho và chôn xác nguoi miên Bác chêt cùng voi dân Nam. Anh
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
152
nhìn quanh quât, tính lui tính toi dê tìm ra phuong Bác làm chô gôi dâu cho ke bac mênh.
Tôi muôn xin anh lính buc thu, nhung thây mát anh lâm lì và vác khâu súng náng nê quá,
tôi lai thôi. Chi môt lát sau, khi ra ngoài lô, tôi trông thây chính anh lính dó ria môt tràng
súng vào môt bui cây. Không có nguoi nào hêt, ngoài môt con chó ôm. Con chó chay ra,
mát huc lua, miêng nó dang tha môt cuc xuong nguoi. Thôi, tôi không muôn kê nua.
Nguoi ta còn dôn là o trong thành nôi, xác chêt cua dân và cua Viêt công dã chât cao.
Nhung nguoi dân chay loan bi trúng dan nám chông lên nhau. Nhung xác Viêt công nám
dây nhung hô, xác o duoi muong, bên duong lêu bêu nhu cá chêt mác can.
Cung tu hôm dó, o phía Nam Giao, Tu Ðàm không còn ai chay loan vê nua. Hình nhu
cung cha còn ai dê mà chay. Ho dã bo di, và sô còn lai thì dã o giua hai lán dan rôi. Tôi
mât luôn tin tuc cua ông Minh. Anh tôi tho dài môi lân nghe chi em tôi nhác nho toi ông.
Má tôi mua duoc ít cau trâu vân dê dành. Không hiêu cán cu vào dâu mà má tôi tin là ông
Minh së bình yên vô su.
Tôi thì tôi không tin duoc nhu thê. Có thê ông dã bi bát di nhu nhung loi dôn. Ông bi bát
di cùng thây Ðôn Hâu. Nhu vây, có thê ông không bi giêt. Có duoc không? Nhung tôi
vân nghi ngai lám. Hai dua bé con lai Mÿ thì tôi tình gì? Môt nhà su nhu thây Ðôn Hâu,
môt huong dao, môt chiên si nhu ông Võ Thành Minh. Troi oi, sao giua tiêng súng, giua
canh máu me, giua bao nhiêu nguoi chêt oan uc, tôi lai cu thác mác nhung diêu nhu thê.
Ðiêu cân thiêt là tôi phai làm sao dê thoát khoi Huê, dê sông duoc, dê tro vê trông thây
các con tôi, gáp mát chông tôi. Tôi së ra di dù dê lai Huê quay quát, tan tành, dô nát. Ðê
lai má tôi, anh tôi, em gái, các cháu, bà con giòng ho. Có thê o lai thêm môt dêm, dên
luot tôi cung së bi bát. Tiêng cú rúc, tiêng báo hiêu cua tu thân vân còn môi dêm, khi xa
khi gân. Tôi dem nhung diêu suy nghi trên nói voi anh tôi. Anh tôi cung khuyên:
"Tìm duoc phuong tiên, em nên di ngay, dung chân cho. Vê duoc toi dây, anh cam thây
nhà mình dã yên tâm hon rôi."
Nhìn thây diêu gì mà anh tôi dám qua quyêt nhu vây? Tôi nhìn lên bàn tho ba tôi. Chi
dâu tôi dã dôt hai ngon nên, tháp môt cây nhang lon. Mùi huong thom phuc. Trong thành
phô này, bao nhiêu ngôi mô dang lanh lëo, dang voi nuôi khói huong. Ba oi, ba vân may
mán. Ðiêu dó làm cho anh con tin tuong phai không ba? Nêu ba gáng guong sông thêm
vài ngày nua. Chuyên gì së xay ra cho ba? Tôi không dám nghi tiêp nua. Huê oi, môt
ngày tôi vê chiu tang cha, chiu tang thêm cho ca thành phô. Trong biên cô này, bao ban
bè tôi lop cu dã ra di. Ngôi truong Ðông Khánh thân yêu, noi dung duõng tuôi tho âu,
tuôi lon lên cua tôi dã dô nát toi chung nào? Nhung cây phuong, nhung hôc cây dây ky
niêm nua, sao tôi vân có cam tuong nhu nhung hôc cây ky niêm cua tôi noi sân truong
dang ua dây máu. Tôi muôn duoc trông lai dòng Chúa Cuu Thê, noi tôi dã tránh nan
nhung ngày dâu tiên, muôn ghé lai cung An Ðinh, xem dông gach dã không lô nhu thê
nào. Muôn toi Tân Láng dê coi cán nhà cua chi U, dê coi ngôi nhà tho ho, còn nguyên
ven hay dã dây vêt bom dan. Nhung noi tôi dã dung thân, tôi dã gui lai môt ít ky niêm.
Nhung noi dó tôi dã nhìn thây máu, nhìn thây su chêt, và cung dã nhìn thây su sinh san.
Ôi, cán gác noi nhà tho, noi dó dã sinh ra doi thêm duoc bao nhiêu em bé nua. Giua canh
rây chêt, tanh hôi, tiêng khóc ra doi cua tre tho vân vùng vây manh më, vân vuon lên tôt
cùng su kiêu hãnh cua suc sông. Không chi noi cán gác chuông cua ngôi nhà tho dó dâu.
Gân môt tháng troi nay, kháp thành phô Huê, trong hâm tôi, giua duong, bên bo ao, bên
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
153
nhung vung máu dã nguôi, nhung tay chân què quát, còn bao nhiêu tre tho khác ra doi
nua. Ðât lâp nhung tiêng kêu thông thiêt thì doi cung mo nhung tiêng khóc so sinh.
Không, Huê së không bao gio tan nát, dô võ toi nhu su tân thê. Bên vòng lua, canh bom
dan, nhung buôi cho dã hop lai, ke sông sót dã tro vê vòng quanh quân, lám le doi cho.
Và duoi muong bên duong, trong dât tôi, bao xác chêt mo mát trung trung cho doi. Tôi
gáp thêm môt sô nguoi các noi chay vê nua. Tu Gia Hôi, tu Bên Ngu, tu Kim Long. Vây
là Huê dã rông. Môt nguoi sông sót kê lai vì muôn cuu khoang hon mây chuc nguoi mác
ket trong môt xóm nho, các anh lính dã phai hy sinh môt sô khá dông. Môt nguoi khác
nói ráng chính anh vua thoát duoc tu duoi dia nguc lên. Anh ta bi bát di. Môt doàn nguoi
bi bát, môt soi dây thung dài côt nguoi này liên voi nguoi khác. Ðoàn nguoi duoc dân lên
phía núi. Toi môt khoang dât trông, môt anh giai phóng ra lênh mo giây trói cho moi
nguoi, bát ho dào hâm hô. Nhung hâm hô moi nguyên bên canh nhung cây côi còn xanh
tuoi. Ðoàn nguoi duoc dung sáp hàng lai. Môt loat dan thi ân: Giai phóng. Môt sô nguoi
duoc chua lai: Xô ho xuông hô và lâp dât di. Nhung giot nuoc mát không ua ra duoc,
nóng nhu lua chay nguoc xuông nung dôt ruôt gan. Sô nguoi còn lai vê sau cung bi sô
phân nhu thê. Nhung tôi, tai ráng tôi may mán thoát chêt? Troi dât quy thân. Tôi thoát
duoc mà vê dây. Ông bà tôi dã cuu tôi. Troi Phât hay ma quy dã cuu tôi. Chào tât ca chào
bà con cô bác. Tôi phai chay trôn chúng nó. Tôi phai di tìm vo con tôi. Tôi di trôn dây, bà
con cô bác trôn di. Trôn ngay di. Nguoi dàn ông kê xong chuyên xúc dông quá chác dã
hóa diên rôi. Chúc anh duoc diên dê quên. Ðiên duoc, thât sung suong cho anh biêt mây.
Môt nguoi khác thì trái lai, vua kê chuyên vua khóc. Ông ta không diên mà rui thay, còn
quá sáng suôt dê tràn dây su xúc cam.
"Ho o trong nhà tui muoi mây ngày. Nhiêu nguoi bi thuong mang vê. Nhiêu nguoi chiu
không thâu dã chêt. Bà con biêt không? Ho cung biêt thuong nguoi, ho cuu tháng còn tui
bi miêng dai bác. Môt anh lính Bác Viêt tre dã than tho voi tui: Các bác nghi lai dung
ghét bo tui cháu. Tui cháu chi biêt thi hành theo lênh trên. Tui cháu cung xa gia dình, dói
khô. Nhìn canh dông bào chêt nhu thê này, tui cháu cung khô dau lám. Ngoài Bác ho
tuyên truyên vào Nam dánh Mÿ cho cháu dâu biêt co su nhu thê này... Ðó, ho cung tôi,
ho cung oán chiên tranh lám cho."
"Vây sao bác chay toi dây?"
"Ho bo di hêt rôi. Nhà chi còn toàn xác chêt. Còn có môt anh bi thuong o lai dó, khuyên
tôi nên di di, o lai là chêt. Bây chu tui di, di toi noi mô yên ôn nhât. Ðây vuõn chua yên."
Ho cung là nguoi chu! Huê oi, Huê có cám thù ho không? Nhung dôi mát mo sâu trung
trung trong dât den, trong cõi vô minh có cám thù ho không? Cám thù chu, phai không?
Nhung không phai cám thù ho, mà cám thù nhung trái dan tu dâu nhâp vào dât nuoc dê
biên chúng ta thành ke bi giêt hoác bi bát, buôc phai giêt nguoi, giêt anh em, cha, me, bà
con ruôt thit. Ruôt và thit, trong gân môt tháng qua tôi dã nhìn thây bao nhiêu. Bao nhiêu
dó, có du dê nhác nho gì cháng?
Các em tôi dã di trình diên hêt. Thái duoc dua vê Phù Luong, Bé tro lai don vi. Phía huu
ngan dã bát dâu kiêm soát dân. Nhung nguoi tro vê ùn ùn kéo nhau di linh phiêu kiêm
soát. Anh tôi cung dã linh phiêu.
Xung quanh khu vuc tôi o, hình nhu nguoi ta dã tro vê gân hêt. Vê toi nhà, gia dình này
thiêu mât me, gia dình khác thiêu cha, ke mât con. Nhung tiêng khóc thê tham bât lên,
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
154
nôi tu nhà này sang nhà khác. Nguoi ta kê cho nhau nghe vê nhung ngày chay loan,
nhung cái chêt thê tham, và nguoi ta khóc mùi mân. Nhung giai khán tang dã bát dâu
xuât hiên.
O so cho nguoi lên báo tin là së có truc tháng dua tôi tu Huê vào Ðà Náng, dê tu Ðà
Náng, tôi së di máy bay vào Sài Gòn. Tôi mung rõ lám. Nhung không dám to su mung rõ
dó ra cho má tôi, anh tôi biêt. Càng ngày, má tôi, anh tôi càng to ra buôn bã, con xúc
dông, kinh hoàng ban dâu dã láng dân và tro thành dá trong môi cõi lòng. Ðêm, chúng tôi
vân phai ngu hâm, ngày sác sua nuoc mát vì hoi cay. Nhung chúng tôi vân tin tuong là
tai nan sáp châm dut. Buôi tôi hôm dó, trong bua com, tôi moi dám dem chuyên o so báo
tin có máy bay cho má và anh tôi nghe. Má tôi khuyên:
"Con nên tìm cách di som. Ngó Huê rua cho chua yên mô, má thây còn nhiêu rui ro lám."
Tôi biêt má tôi muôn nói toi nhung viên dan lac, nhung trái dai bác sai duong, nhung
tiêng cú rúc ban dêm, nhung buoc chân dò dâm môi buôi tôi. Tôi nói voi ca nhà:
"Ði nhu thê này, con chua yên tâm. Con thoát môt mình con thôi, rôi o nhà lõ xây ra
chuyên gì..."
"Chuyên gì xây ra nua thì cung dành chiu. Sô mang mà em."
Anh tôi nói. Ðôi mát anh nhìn lên bàn tho ba tôi. Ngon nên vân le lói cháy và trâm huong
vân thom phuc.
"Có lë sáng môt con di. Chiêu mai, con phai vê duoi Phù Luong o lai. So có chi bât trác
ket duong."
"Lo truoc vân hon," má tôi nói.
Mây dua cháu nhao nhao:
"Cô so súng, cô di phai khôn cô?"
"Thê cháu có so súng không?"
"Moi bua dâu so, vê duoi ni, cháu hêt so rôi."
Ðêm dó, tôi không ngu duoc. Chi còn môt dêm nay nua, ngu noi ngôi nhà này, ngôi nhà
mà tôi dã tro vê chiu tang cha dê rôi chiu tang chung cho ca môt thành phô, tôi có cam
tuong nhu trong dêm tôi, ngoài vuon, vân còn dây tiêng chân di. Thinh thoang nhung
tiêng rú, tiêng hét vân còn dôi trong tiêm thuc. Má tôi cung không ngu, bà nám bên canh,
lân tay trong bóng tôi tìm cô tay tôi:
"Con ngu di cho khoe con. Thuc chi mà thuc hoài."
Tôi tro mình, tho ra, nói voi má tôi:
"Súng bán nhiêu quá má."
"Chác bên thành nôi."
"Không biêt trên Tu Ðàm dã dánh xong chua?"
"Con yên tâm, trên no yên là mình vê lây dô. Chác cung không mât mát nhiêu dâu."
"Má không tin là cái nhà dó dã sâp à?"
Má tôi tin tuong:
"Không, có sâp cung không dên nôi."
"Chuyên ni yên, má có dinh bo Huê không? Hay dê con vô trong thu xêp mang ca nhà
mình vô Sài Gòn luôn."
"Không."
Tiêng "không" má tôi tra loi mau, không suy nghi. Bo làm sao duoc phai không má? Phai
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
155
không Huê? Tôi tuong tuong ra ngôi mô cua ba tôi nám trên suon dôi, vây quanh giua
nhung ngôi mô ông tôi, bà tôi, chú tôi và nhung bà con thân thuôc khác. Rôi ngôi vuon,
cán nhà tôi dang sông dây nua. Ca môt doi nguoi, sau bao lân thât bai, ba tôi moi dung
nôi ngôi vuon, cán nhà này. Nhung cây côi vân còn cô sông, dù vàng võ, xo xác o ngoài
vuon kia, dêu do bàn tay ba tôi dã gây dung lên. Bây gio ba tôi dã nám xuông. Cùng voi
biên cô này trong thành phô, bao nhiêu nguoi nua dã nám xuông. Nhung cây côi së phai
tiêp tuc moc tiêp tuc xanh, nhu su chêt cua nguoi duoi mô phai tiêp thêm suc luc cho su
sông cua co cây moc tràn trên dât. Giong má tôi vân dêu dêu:
"Má nghi mình còn sông, mình còn gây dung lai duoc."
Rôi bà nói sang chuyên khác:
"Con vô Sài Gòn nho tìm cách báo tin cho má biêt gia dình trong dó ra ráng."
Tôi cam doan voi má tôi là o Sài Gòn yên tinh tro lai rôi, và tin tuc nhân duoc là gia dình
tôi vân yên ôn. Nhung má tôi vân thác mác:
"Vô, con nho làm cái hâm. Chuyên ni vê phai làm cái hâm lai cho chác chán."
Tôi da da vâng vâng cho má tôi yên lòng. Ðêm dó tôi khóc âm thâm mãi. Nám nghe tiêng
súng nô ran tu phía bên kia thành nôi, tiêng dai bác câu dêu dêu, âm thanh nhu dua oan
hôn. Mai tôi bo Huê dê di môt mình, dê tìm bình yên môt mình. Nhung liêu có còn chô
nào bình yên? Quê huong, noi nào cung có máu, có lua. Tôi chúc cho Huê nhung gì dây?
Sáng hôm sau, Hà cùng voi mây cô nho o chung nhà di xe dap, cô tìm duong lên Tu
Ðàm. Nhung dên xê trua, Hà tro vê, mát mui dây bui. Nó nói: duong không thê nào di
duoc. O trên dó dang dánh nhau du dôi lám. Các nga duong lên xuông bi chân hêt.
Tôi bân rôn sua soan dê xuông Thanh Lam. Nói là sua soan cho thât cha có gì, ngoài su
bin rin nguoi thân trong nhà.
Truoc khi di, tôi voi Hà di môt vòng thám xung quanh khu tôi o. Lên nhà chú tôi, ca nhà
dã di ty nan duoi Phù Luong. Xung quanh hàng xóm tro vê thua thot. Nhung ngôi nhà bi
trúng dan càng ngày càng hu hai, hêt suc tiêu diêu. Ði vòng con duong nho này là nga ra
núi. Noi dó, mô chôn ba tôi. Nhung không dám di xa hon nua.
Hai chi em xuông câu An Cuu. Lính Mÿ vân gác dây, chúng tôi muôn di xa hon nhung
có nguoi nói nguy hiêm lám. Khu truong Kiêu Mâu vân còn bi án dan bên kia sông bán
qua. Khi chúng tôi vê toi nhà, thây trong nhà có nguoi la. Môt ông lão dang ngôi uông
nuoc và nói chuyên voi ca nhà. Ông lão này có toi tám muoi tuôi. Má tôi giai thích là ông
o môt trong các cán nhà phía sau vuon. Con cháu dã tan cu hêt, chi còn môt mình ông o
lai trong cán nhà dó tu ngày dâu xay ra tiêng súng toi gio. Tôi tò mò hoi thám, nhung
hình nhu ông không nghe gì hêt, cu hoi môt diêu ông lai nói môt chuyên khác. Môt lúc
sau, tôi moi biêt là ông vua lòa vua diêc. Tôi hoi lon:
"Cu o môt mình lây chi mà án?"
"Có cho. Nhiêu lám. Tui con cháu tui nó dê lai bánh mì khô, bánh chung, gao nì..."
"Cu không so súng sao?"
Câu hoi này tôi phai hoi toi hai ba lân, và làm dâu cu già moi hiêu:
"Súng há? Ãn thua chi. Tui diêc mà, có nghe cung nhu nghe tiêng báp rang nô rua thôi."
"Mây ngày dâu cu có gáp ho không?"
"Chi?"
"Gáp ho?"
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
156
"Ho là chi?"
"Viêt công dó cu."
Tôi la lên dên khan ca cô. Cu già gât dâu ra ve hiêu:
"Ò, o. Viêt công. Có, có. Ho vô nhà thây ông già thì mân chi ông già, án cut ông già..."
Tôi dang buôn cung không nhin cuoi duoc. Ông cu già lai kê:
"Cái tui con cháu nói không duoc. Tui biêu dung có di, cu di. Nghe nói trúng bom ca lu
chêt hêt rôi. Chêt hêt dê loi môt mình tui. Khô thân chua..."
"Chu cu tính ráng?"
"Tui nghe bên ni vê dông nguoi, muôn qua hoi thám tìm duong di tìm xác tui chúng. Khô
quá các bác, các cháu oi. Tui dã khuyên tui nó dung di, nó không nghe. Nhu tui cu án no
rôi nám ngu. Kê súng kê dan, rua mà có chêt mô nà troi. Rua mà tui nó khôn biêt ma dua
lôi quy dân duong chi mà bông bê nhau di hêt."
Má tôi khuyên:
"Ôn vê nhà di, dung có di tìm. Ai chêt nguoi ta cung chôn hêt rôi, biêt mô mà tìm."
Ông cu già dua tay dui mát:
"Chôn hêt há? Chôn mô?"
"Chêt mô nguoi ta chôn o dó."
Tôi nhìn thây hai giot nuoc mát hiêm hoi chay xuông trên gò má nhán nheo cua ông già.
Ông không chào hoi ai, di ra khoi cua. Tôi di theo, dua tay dõ ông, ông dê cho tôi dua
ông vê toi nhà.
Thât la lùng hêt suc. Ngôi nhà ông sâp hêt môt nua, lai dây ca vêt bom vêt dan. Vây mà
ông già không hê hân chi hêt. Tôi chi nhung dâu dan o tuong. Ông nói:
"Nó bán dó."
Ông lân toi gân bên vách tuong sâp:
"Cái nhà dinh dô. Tui có nghe chi mô, chi có tiêng bình môt cái, nguoi tui hoi dôi tro lên,
mo mát thây cái nhà dô rôi."
Tôi thây bên góc nhà mây cái co giai phóng dây máu, môt vài chú ruôi vân còn bâu o
dây. Mây chiêc co tiêt ra môt mùi tanh khó ngui. Thây tôi nhìn, ông già giai thích:
"Cua mây ông giai phóng bo lai dó. Mây bua dâu thôi thì chêt, rôi bi thuong tùm lum.
Ðem vô dây, dó, nám o góc nhà dó rôi khiêng di, không biêt di mô nua."
"Bây gio cu sông voi ai?"
"Môt mình."
"Lây chi án?"
"Mai môt yên, mình nho chính phu cho. Con cháu chêt hêt ca rôi. Mình nho chính phu."
Tôi chào ông cu già rôi di vê. Toi nhà dã thây xe so doi sán. Má tôi dang dung nói
chuyên voi mây nguoi trong nhà, thây tôi, má tôi chay ra:
"Ho toi dón con rôi dó."
Tôi ôm châm lây má tôi. Tôi muôn khóc mà không khóc duoc. Nhung má tôi bât khóc dê
dàng:
"Thôi con vô sua soan mà di."
"Má."
"Con sua soan di di..."
Giua không khí hoang mang cua ngày giá rét, má tôi duong nhu dang gat lê, nhìn ngon
CAN VE DO TÔI YÊU TO QUÓC TÔI!
Hôn thiêng sông núi nuóc Nam
Máu hông nòi giông Con Rông Cháu Tiên
Ve vang hùng cú phuong Dông
Vây vùng bôn bê tranh tài nàm châu.


www.thegioiebook.com
www.heartsay.com
157
dôi cao truoc mát. Trên dó, là phân mô ba tôi.
Truoc khi tôi di, tôi tháp môt nén huong lên bàn tho. Hình nhu tôi muôn khân môt diêu
gì dó, nhung trí nho cua tôi thât hoàn toàn mù mit.
Xách cái túi nho. Ôm khóc vây chào moi nguoi. Tôi dã ra dên lê duong. Chiêc xe nô máy
cho sán. Ngay trên dâu tôi, nhung chiêc máy bay không ngot gâm thét, luon vòng. Và o
phía xa bên kia thành nôi, nhung u khói bôc cao, quán quai trong nhung tiêng nô tung võ.
Tôi thât sáp bo Huê rôi sao?
HET

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->