P. 1
Văn hóa vùng Tây Bắc

Văn hóa vùng Tây Bắc

|Views: 1,271|Likes:
Được xuất bản bởiNguyễn Thị Phương Thuý

More info:

Published by: Nguyễn Thị Phương Thuý on Nov 04, 2011
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/22/2013

pdf

text

original

Vùng Tây Bắc (Việt Nam) Vùng Tây Bắc là vùng miền núi phía Tây của miền

Bắc Việt Nam, có chung đường biên giới với Lào và Trung Quốc. Sơ lược về vùng Tây Bắc: Địa hình Tây Bắc hiểm trở, có nhiều khối núi và dãy núi cao chạy theo hướng Tây Bắc-Đông Nam. Dãy Hoàng Liên Sơn dài tới 180 km, rộng 30 km, với một số đỉnh núi cao trên từ 2800 đến 3000 m. Dãy núi Sông Mã dài 500 km, có những đỉnh cao trên 1800 m. Giữa hai dãy núi này là vùng đồi núi thấp lưu vực sông Đà. Hành chính Về mặt hành chính, vùng Tây Bắc gồm 6 tỉnh với diện tích trên 5,64 triệu ha với 3,5 triệu dân:
• • • • • •

Hòa Bình Sơn La Điện Biên Lai Châu Lào Cai Yên Bái

Lịch sử Tại vùng Tây Bắc thời Pháp thuộc đã lập ra xứ Thái tự trị. Năm 1955, Khu tự trị Thái-Mèo được thành lập, gồm 3 tỉnh Lai Châu, Sơn La và Nghĩa Lộ, và đến năm 1962 gọi là Khu tự trị Tây Bắc. Khu tự trị này giải thể năm 1975. Nói đến Tây Bắc , không thể không nói đến mái nhà sàn hình khum mu rùa với đôi "khau cút" độc đáo, thấp thoáng đâu đó chiếu khăn piêu sặc sỡ mà duyên dáng cùng những hàng cúc bướm phập phồng, đoi xà tích lấp lánh. Vùng văn hoá Tây Bắc là vùng văn hoá ẩm thực độc đáo với món cá nướng "pa pỉnh tộp", món xôi nếp tan thơm dẻo cùng các thức chấm "chặm chéo", nồi "thắng cố" sôi sùng sục cùng thứ rượu trong "lạu sâu" Điện Biên, rượu ngô Bắc Hà....

Văn hoá Tây Bắc là văn hoá của các làn điệu diễn xướng "khắp" (Thái), "đang" Mường, khèn (Hmông)... Tục lệ Tục đeo vòng vía của người Mông - Lào Cai Việc trẻ ốm yếu cúng giải hạn hoặc gửi cửa theo số của nó đều không được thì thầy cúng sẽ xem số và đeo vòng vía cho trẻ. Nghi lễ đeo vòng vía cho trẻ của người Mông hoa ở Cát Cát tương tự như nghi lễ đeo vòng vía cho trẻ của nhóm người Mông trắng ở Bảo Phố - Bắc Hà.

Xên Bản - Nét văn hóa truyền thống của dân tộc Thái Trong truyền thống văn hóa của các dân tộc Tây Bắc, cúng giỗ, lễ hội đã trở thành một phong tục, tập quán truyền từ đời này qua đời khác, trong đó có Xên bản của dân tộc Thái.

đinh. xua đuổi tà ma. nhâm. Thanh niên nam nữ chia hai bên. nến. một chiếc chài quăng cá. một chiếc búa đặt lên bàn cúng rồi đọc tục mo (lời cúng) cầu cho mưa thuận gió hòa. Sau đó. kỷ). quý. ném còn. ai ném còn vào vòng tròn buộc trên ngọn một cây tre dựng giữa sân sẽ được thưởng một chén rượu. mùa màng bội thu. Lễ vật gồm một đầu lợn (phải là lợn đen). hương. rộng hơn là cầu cho mưa thuận gió hòa. Lễ cúng kéo dài khoảng 30 phút. Xên bản là một phong tục còn giữ được những nét văn hóa truyền thống . chơi tó má lẹ. mậu. ất. xuống mạ. Xên bản được tổ chức vào ngày Bính của tháng 4 (theo lịch 10 ngày của dân tộc Thái gồm: canh. “Xên” có nghĩa là cúng. lễ xong người đại diện mang mâm lễ vật về nhà. cuộc sống ấm no cho mọi nhà. Sau lễ Xên. tân. thầy mo lấy một đoạn tre. Lễ Xên bản thường kèm theo hội đánh trống. bà con trong bản ra đồng cày bừa. giáp. bổ đôi rồi tung lên. lấy một chung rượu cần mời thầy mo và bà con dân bản cùng ngồi ăn uống vui vẻ. bát gạo. mùa vụ tốt tươi. Hằng năm. bắt đầu một vụ lúa mới. bính. năm nay được tổ chức vào ngày 17/4 dương lịch.Tiếng Thái. hai con gà. đem lại sức khỏe. Thầy mo lấy một bung thóc. một quả trứng.

Tục gõ sạp đón khách của người Thái ở Yên Bái Gõ sạp đón khách là một nét sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo của đồng bào Thái vùng phía tây tỉnh Yên Bái.của dân tộc Thái. là nữ trẻ. Tục cầu mưa của người Thái ở Hòa Bình . Đây là một tập tục văn hóa cần lưu giữ cho muôn đời sau. Số người tham gia gõ sạp từ 9 đến 12 người. Gõ sạp tạo bầu không khí sôi động. đứng thành hàng sát mép ngoài lan can. Trong số đó. náo nhiệt khi trong bản. trong mỗi nhà tổ chức các cuộc vui có đông khách tham dự. giỏi văn nghệ. có một người điều khiển trống cái và số còn lại mỗi người cầm một đôi ống tre hoặc nứa cắt bỏ mấu ở hai đầu. tiếc rằng truyền thống này đang dần bị mai một.

Tục ngữ Thái có câu: ''Cáy măn mọk má ha. cay của quả mắc khén. Người ta không mổ cá đằng bụng mà lại mổ đằng dọc sống lưng để khi gấp úp con cá mềm mại gấp dễ dàng hơn và để phần gia vị nhồi trong bụng cá khi tiếp xúc với than hồng sẽ toả mùi thơm ngấm vào thịt cá. Nếu sau ngày hội cầu mưa. Tham gia tổ chức hội đông nhất là nam nữ thanh niên. vị cay của quả ớt. Cơm xôi ăn với ''Pa Pỉnh Tộp'' của người Thái cũng được ví như cơm tám nấu niêu đất ăn với cá bống kho của người miền xuôi vậy. . xanh của rau thơm lẫn màu vàng của cá nướng. thơm lừng với cơm nếp xôi dẻo ta mới thấy hết cái vị ngọt béo của cá. không bằng pa pỉnh tộp đem cho''. Thưởng thức miếng cá nướng vàng rộm.5kg trở lên. màu xanh của hành. Để làm được món ''Pa Pỉnh Tộp''. trời vẫn nắng hạn thì đến tháng trăng sau. béo và còn tươi sống. Trước khi mổ phải cạo sạch vảy để khi ướp gia vị ngấm đều vào cá. Báu to pa pỉnh tộp ma sú'' nghĩa là: '' Gà tơ tần đem đến. hễ trời đại hạn là người Thái ở Mai Châu (Hòa Bình) lại tổ chức ngày hội cầu mưa. Cá nướng này trân quí không chỉ bởi giá trị ẩm thực mà còn ước lượng chuẩn xác và bàn tay khéo léo của người làm ra nó. nhưng pa pỉnh tộp từ lâu đã nổi tiếng như một món ăn đặc trưng của ẩm thực dân tộc Thái.Vào tháng ba. được nhiều người biết đến. các làng lại tổ chức tiếp với hình thức như lần hội kỳ trước. tháng tư hằng năm. Hội tổ chức theo từng bản vào những đêm trăng có quầng đỏ quầng vàng . Sau khi mổ cá và bỏ mật cá bắt đầu ướp và nhồi gia vị. Tuy chỉ là món ăn dân dã.điềm báo trời đại hạn kéo dài. Còn lớp người trung niên và già cả thì ở nhà để sẵn sàng đón tiếp đoàn hát cầu mưa. Ẩm Thực Pa pỉnh tộp – cá suối nướng Pa pỉnh tộp (cá nướng) là món ăn cổ truyền của đồng bào dân tộc Thái vùng Tây Bắc. người ta chọn loại cá chép nặng khoảng 0.

cùng với can nước mát thật giản dị mà ngon miệng. vì vậy bạn đừng bỏ qua nếu có cơ hội đến thăm bản của người Thái. sau khi đôi lời chia vui. Vừa là món ăn dành để đãi khách quý. . "Pa Pỉnh Tộp" cũng còn vừa món ăn đời thường. hẹn gặp lại không bao giờ quên. cảm ơn quý khách chủ nhà sẽ mời và chia một phần ''Pa Pỉnh Tộp'' cho khách và mọi người với ý niệm: đây là món ăn quý.Mỗi khi có khách quý tới nhà. Cơm xôi ăn với cá nướng. mến khách. Giờ đây món ''Pa Pỉnh Tộp'' của người Thái đã trở nên nổi tiếng và trở thành nhu cầu được thưởng thức đối với du khách. chấm muối ớt giã (chẳm chéo). rất thuận tiện cho việc gói cơm đi làm nương rẫy hàng ngày.

Thắng cố .

hay ở chợ phiên. những ngày có đông người như hội làng. vàng. sau đó là cảm giác êm dịu. Ngô dùng nấu rượu Bản Phố không phải trồng ở nương rẫy hoặc thung lũng. năng suất không cao. Khi ăn. uống vào không gắt. không chua. thịt ngựa và thịt lợn. Rượu ngô Bản Phố Rượu ngô Bản Phố hay còn gọi là rượu ngô Bắc Hà là một thứ rượu ngon đặc sản của người Mông ở Bản Phố. ngô . dòng họ. Rượu ngô nơi đây say lâu nhưng không làm người ta ngu muội mà cảm giác vẫn sảng khoái.Thắng cố là món ăn đặc trưng truyền thống của người H'mông. thịt. cao nguyên Bắc Hà. xương. được cho vào chảo nước đun nhừ. Cùng với rượu Táo Mèo và rượu San Lùng. gan. Rượu ngô Bản Phố hương thơm thì nồng nàn. lễ ăn thề bảo vệ rừng. rượu ngô Bản Phố là các danh tửu của Lào Cai. rượu Bản Phố có màu trong như nước suối. bùi và rất giàu dinh dưỡng. lúc mới uống nghe hương vị thơm nồng. Đây là món ăn thường được làm vào các ngày lễ hội. quyến rũ. Lào Cai. Thịt nấu thắng cố được chế biến từ thịt bò. tim. Rượu ngô Bản Phố nấu từ nước lấy từ suối Hang Dế. tiết. có thể cho thêm các loại rau. Các bộ phận như: lòng. bù lại hạt mềm. thịt trâu. Sau khi thu hoạch. mà ở trên núi đá cao heo hút. ăn đến đâu múc ra bát đến đó. Loại ngô này cho bắp chắc. chảo vẫn để trên bếp đun.

ý đẹp. tựa như có một vị thần dũng mãnh hỗ trợ làm việc đồng áng suốt ngày không cảm thấy mệt mỏi. phơi khô và bảo quản để nấu rượu dần.được giữ nguyên bắp. cùng với bằng hữu. Người Mông nơi đây cho rằng:" uống rượu Bản Phố vào buổi sáng sẽ có thêm sức mạnh. rượu như có sợi dây vô hình ràng buộc tình yêu thương khăng khít. Bí quyết tạo nên sự khác biệt của rượu ngô Bản Phố với các loại rượu khác là lên men bằng bột bông của cây "pa". ý nghĩa thấm sâu và hào hứng mà những lúc khác không có rượu chưa nói được. Nếu uống vào buổi tối. trong lòng mọi người trào dâng lời hay." . nói lên được những điều mới mẻ.

TÂY BẮC VÀ TIẾNG KHÈN H’MÔNG .. cách trình diễn thơ ca. làn điệu dân ca..một hình thức sinh hoạt độc đáo của dân tộc Thái (Cà Chung) Khắp nghĩa thực là hát. Những lời khắp có vần vè như thơ nhưng hơn nữa nó còn có nhạc điệu và tiết tấu rất cao. nhưng còn có nghĩa là thơ ca.Văn hóa – văn nghệ Khắp .

Điện Biên. lên nương.Lưng đeo gùi nặng trĩu. .. tay cầm khèn. con nhím đang đào hang cũng phải lắng tai nghe. Sơn La…. khiến con nai đang đi tìm nước uống cũng quên khát chạy lại. đời sống tâm linh của người dân tộc H’Mông và nó có sức lây lan. chân leo dốc cao. làm cho suối ngàn ngừng chảy. Khèn gắn liền với đời sống hàng ngày. bên cạnh là các cô gái xúng xính váy hoa. tay cầm dù…đó là hình ảnh rất quen thuộc của các chàng trai H’Mông mà ta có thể bắt gặp ở bất kỳ bản làng nào tại các tỉnh vùng cao Tây bắc: Lai Châu. xuống chợ.”. Bởi vậy mà nhạc sĩ Hồng Thao phải thốt lên rằng: “Tiếng khèn Mông làm cho Ngọc hoàng phải động lòng thương cảm với những người nghèo khổ. truyền cảm rất mãnh liệt.. chim rừng thôi hót.

hình trăng khuyết – “bươn hai bín…” Khau cút trước hết để chắn gió cho mái tranh hai đầu hồi – “pảy lốm”. bằng trí tưởng tượng phong phú và bàn tay tài hoa của mình đã mô phỏng tự nhiên. dần dần các nghệ sỹ dân gian. hoạ tiết như: Búp cây guột – “cút lo ngong. Trên “Khau cút” được trang trí nhiều hoa văn. bền vững.Nhà cửa Hình tượng “Khau Cút” của người Thái đen Tây Bắc Ngôi nhà sàn của người Thái Đen – Tây Bắc bao giờ hai đầu hồi cũng có cấu trúc khum khum như mai rùa – tiếng Thái gọi là “tụp cống”. chuyên chở những ý nghĩa nhân sinh cao đẹp. hoa sen – “bók bua”. vừa tạo dáng. . hoạ tiết trang trí cho “Khau cút có một vẻ đẹp hoàn hảo. tạo nên những hoa văn. vừa gợi sự liên tưởng tới sự chắc chắn. đóng trên hai đầu đòn nóc – tiếng Thái là “tiêu bôn”. Khau cút gồm hai thanh gỗ bắt chéo nhau hình chữ X.

Dao Lô gang (Dao Thanh phán.. Dao Tiểu bản). rang trí trang phục. Phụ nữ Dao mặc rất đa dạng. Dao Cóc Mùn). Dao Quần chẹt (Dao Sơn đầu. váy hoặc quần. Dao Làn Tẻn (Dao Tuyển. . Trong dân tộc Dao có các nhóm địa phương như: Dao Ðỏ (Dao Cóc Ngáng. hình chim.. Đây là các thiếu nữ người Dao. Dao Nga hoàng. Dao áo dài). Y phục rất sặc sỡ với nhiều loại hoa văn như chữ vạn. người. thêu ở mặt trái của vải để hình mẫu nổi lên mặt phải. Dao Quần trắng (Dao Họ). Dao Thanh Y.. họ không theo theo mẫu vẽ sẵn trên vải mà hoàn toàn dựa vào trí nhớ. Dao Tam đảo. Dao sừng. Dao Dụ lạy. Dao Ðại bản). mà còn là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số mang bản sắc riêng độc đáo.. lá cây. Dụ Cùn).Trang phục Vẻ đẹp trang phục phụ nữ Tây Bắc Miền núi phía Bắc không chỉ có phong cảnh hùng vĩ trữ tình. thường mặc áo dài yếm. cây thông. động vật. Dao Tiền (Dao Ðeo tiền.

Người ta dùng bút vẽ hay nhúng khuôn in vào sáp ong nóng chảy rồi in lên vải. tạp dề đằng trước và sau váy. váy. áo. thắt lưng. Dù rất đa dạng nhưng bắt buộc phải có những thứ như: khăn đội đầu. Thiếu nữ dân tộc Mông Hoa ở Mường Khương . Mông Ðỏ. xếp nếp xoè rộng. xà cạp. Mông Xanh. Mông Hoa. Na Miẻo. Vải sau khi nhuộm chàm sẽ hiện lên hoa văn mầu xanh lơ do phủ lớp sáp ong không bị thấm chàm. đồ trang sức… Váy của phụ nữ Mông thường hình nón cụt. Mông Ðen. Người Mông có các nhóm: Mông Trắng.Cách in hoa văn trên vải bằng sáp ong ở người Dao rất độc đáo. Trang phục phụ nữ Mông do chính họ làm ra.

Nụ cười vùng cao Bắc Hà Phụ nữ Mông Trắng thì trang phục thường làm bằng vải lanh trắng và áo thường xẻ ngực có thêu hoa văn ở cánh tay và yếm sau lưng. Phụ nữ Mông Hoa mặc váy màu chàm có thêu hoặc in hoa văn bằng sáp ong. vấn tóc cùng tóc giả. . Ðể tóc dài. in hoa văn bằng sáp ong. áo xẻ ngực. áo xẻ nách. trên vai và ngực đắp vải màu và thêu. Phụ nữ Mông Ðen mặc váy bằng vải chàm.

đội khăn ra ngoài tạo thành hình như hai cái sừng. hình quả trám. Phụ nữ Mông Xanh đã có chồng cuốn tóc lên đỉnh đầu. hình chữ thập… . hoa văn thêu phổ biến là hình con ốc.Thiếu nữ dân tộc Mông Đen ở Sa Pa Phụ nữ Mông Xanh mặc váy ống. cài bằng lược móng ngựa. hình vuông. Trang trí trên y phục của họ chủ yếu bằng đắp ghép vải màu.

hầu như không thêu thùa. nhuộm chàm. Ngạn. Thu Lao và Pa Dí. Phụ nữ mặc váy hoặc quần. có áo cánh ngắn ở bên trong và áo dài ở bên ngoài.Thiếu nữ dân tộc Tày Nhóm địa phương của người Tày gồm: Thổ. . Bộ y phục cổ truyền của người Tày làm từ vải sợi bông tự dệt. Phén. trang trí.

hò áo và cổ tay áo viền những dải vải khác màu. cài khuy bên nách phải. Vai khoác túi thêu chỉ màu với hoa văn là những đường gấp khúc. . áo cánh 5 thân xẻ tà.Thiếu nữ dân tộc Giáy Phụ nữ Giáy thường mặc quần màu chàm có dải vải đỏ đắp trên phần cạp. Tóc vấn quanh đầu với những sợi chỉ hồng thả theo đuôi tóc. dài quá mông.

Khăn. Trên ngực áo phía phải.Người Hà Nhì cư trú ở Lai Châu. xẻ từ sườn xuống chân. màu xanh. Cồ Chồ. là nơi để chị em phô diễn kỹ nghệ thêu móc và trình độ thẩm mỹ của mình thông qua cách bố trí các khoanh vải có màu sắc tương phản nhau. . gắn thêm những đồng xu bằng bạc hoặc cúc bằng nhôm. Áo bằng vải bông nhuộm chàm màu đen. cùng những đường nét hoa văn. Phụ nữ Hà Nhì mặc áo dài 5 thân. Hà Nhì đen. Lào Cai. Hà Nhì La Mí. ngực áo và hai ống tay áo. Nhóm địa phương gồm: Hà Nhì.

Bộ y phục truyền thống là chiếc áo dài tứ thân xẻ giữa. vòng tay. . yếm thêu. một số ít mặc váy.Thiếu nữ dân tộc La Chí Người La Chí còn gọi là Thổ Ðen. màu chàm đen. Phụ nữ La Chí mặc quần. đeo vòng tai. Xá. thắt lưng bằng vải. Mán. Nữ giới dùng khăn đội đầu dài gần 3 mét.

Nùng An. Nùng Phàn Slình. cài cúc bên nách phải. Nùng Lòi. Nùng Inh. thường làm bằng vải thô tự dệt. Áo năm thân. Y phục truyền thống của người Nùng khá đơn giản. Nùng Quy Rịn..Hai cô gái dân tộc Nùng ở Bắc Hà Nhóm địa phương của người Nùng gồm: Nùng Giang. Nùng Dín. dài quá hông. Nùng Cháo. . Nùng Xuồng. nhuộm chàm và hầu như không có thêu thùa trang trí..

Trang phục nam .

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->