P. 1
Tieu Su Albert Einstein

Tieu Su Albert Einstein

|Views: 272|Likes:
Được xuất bản bởiapi-3739863

More info:

Published by: api-3739863 on Oct 19, 2008
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

Ti u s Albert Einstein

Ti u s Albert Einstein Albert Einstein (1879 - 1955 ), vĩ nhân th tám

Th bút b ng ti ng Ð c c a m t bài báo ñăng b ng ti ng Anh v E = mc² t a ñ : "The Most Urgent Problem of Our Time". Ðăng trong t Science Illustrated, 1946.

Sau khi Th Chi n Th Hai ch m d t, có m t nhà ñ i bác h c ñư c toàn th gi i ca ng i v m t phương trình l ng danh nh t c a Khoa H c, ñó là phương trình cho bi t năng lư ng c a v t ch t: E=mc2. Trong hàng ch c năm tr i, E = mc2 v n ch là ñ tài c a các cu c tranh lu n v m t lý thuy t, nhưng s san b ng thành ph Hiroshima vào năm 1945
Trang 1

Ti u s Albert Einstein

do qu bon nguyên t ñã ch ng minh s th t c a phương trình ñó. Trư c l i ca t ng, trư c vinh quang r c r , Albert Einstein, tác gi c a phương trình l ng danh k trên l i, gi m t b m t th n thùng, xa l . S qu ng cáo thanh danh ñã qu y nhi u ông su t ñ i nhưng t t c ñ u b ông coi thư ng, lãnh ñ m. Einstein ch khao khát ñ c nh t s tr m l ng ñ có th suy nghĩ và làm vi c.

1- Th i niên thi u. Albert Einstein sinh ngày 14-3-1879 t i Ulm, mi n Wurtemberg, nư c ð c. Cái t nh nh bé này không mang l i cho Albert m t k ni m nào c vì năm sau, gia ñình Einstein ñã di chuy n t i Munich. S ng t i nơi ñây ñư c m t năm, m t ngư i em gái c a Einstein ra chào ñ i và t ñó không có thêm ti ng tr thơ n a. Ch gia ñình, ông Hermann Einstein là ngư i l c quan, tính tình vui v . Còn bà m , bà Pauline Koch, ñã t ra có óc th m m ngoài b n tính c n cù, t nh . Bà hay khôi hài và yêu thích âm nh c. V n dòng dõi Do Thái nhưng gia ñình Einstein l i sinh s ng như ngư i ð c vì t tiên c a h ñã sinh cơ l p nghi p t i nư c ð c lâu ñ i. Các phong t c Do Thái cũ ñ u còn l i r t ít, trong khi tôn giáo bao gi cũng là th mà h gi gìn. Vào các ngày l riêng c a ñ o Do Thái, nhóm dân này thư ng c hành các bu i l theo nghi th c c

Trang 2

Ti u s Albert Einstein

truy n. Ngoài ra, c vào ngày th năm, gia ñình Einstein thư ng m i m t sinh viên Do Thái nghèo túng ñ n dùng cơm r i cùng nhau nh c nh l i các ñi u răn trong Thánh Kinh.

Munich, thành ph mà Albert Einstein ñã s ng trong th i thơ u, là trung tâm chính tr và văn hóa c a nư c ð c t i mi n nam. Ông Hermann ñã m t i thành ph này m t cái xư ng nh v ñi n cơ. Ông có m t ngư i em là k sư ñi n nhi u kinh nghi m, hai anh em cùng góp s c vào vi c khai thác ngu n l i: anh trông nom v m t giao d ch buôn bán còn em cai qu n ph n k thu t chuyên môn. T ngày l t lòng m , c u Albert ch ng có gì khác hơn nh ng ñ a tr thông thư ng. C u ch m bi t nói ñ n n i lên 3 tu i mà còn b p b ti ng m t khi n cho cha m tư ng c u b câm. Hai ba năm sau, Albert v n còn là ñ a tr ít nói, rút rát, thư ng lánh xa m i ñ a tr cùng ph . C u ít b n và không ưa thích ñ chơi. ðoàn lính b ng chì c a cha t ng cho cũng không làm c u vui thích, ñi u này qu là khác thư ng b i vì x s này ph i g i là quê hương c a nh ng ñoàn quân thi n chi n, c a các tư ng lãnh l ng danh như Bismarck, như Von Moltke. Cách gi i trí mà c u ưa thích là hát khe kh các bài thánh ca khi d o mát m t mình ngoài cánh ñ ng. Einstein

Trang 3

Ti u s Albert Einstein

ñã s ng trong tình thương c a cha m và bên c nh ngư i chú tài ba. Chính nh ông này mà Einstein có ñư c các khái ni m ñ u tiên v Toán H c.

Trang 4

Ti u s Albert Einstein

Th i b y gi t i nư c ð c, các trư ng ti u h c không ph i do chính ph m ra mà ñư c các giáo h i ph trách. Tuy theo ñ o Do Thái nhưng ông Hermann l i cho con theo h c m t trư ng ti u h c Thiên Chúa giáo, có l ông mu n con mình v sau này sinh s ng như m t ñ a tr ð c. Einstein ñã theo d n các l p ti u h c mà không h c m th y mình là m t ñ a tr khác ñ o. T i trư ng h c, Albert Einstein không t ra xu t s c. B n tính rút rát và ưa tư l c a c u khi n cho các b n thư ng ch ri u c u là ngư i mơ m ng. Năm lên 10 tu i, Albert Einstein r i trư ng ti u h c vào Gymnasium t c là trư ng trung h c ð c. Vi c h c c a các thi u niên ð c t 10 t i 18 tu i ñ u do Gymnasium quy t ñ nh và cho phép lên ð i H c hay bư c sang các ngành k thu t. T i b c trung h c, h c sinh ph i h c r t nhi u v ti ng La-Tinh và Hy L p. K lu t nhà trư ng r t nghiêm kh c, các giáo sư thư ng ñ c ñoán và xa cách h c sinh. S ng t i m t nơi có nhi u ñi u bó bu c như v y, Albert Einstein c m th y khó ch u. Có l n c u nói: “t i b c ti u h c, các th y giáo ñ i v i tôi như các ông Thư ng Sĩ, còn t i b c trung h c, giáo sư là các ông Thi u Úy”. S so sánh này làm nhi u ngư i liên tư ng t i ñ i quân c a Vua Wilhelm II, v i các ông Thư ng Sĩ là nh ng ngư i thô t c và tàn b o còn sĩ quan thư ng ưa thích uy quy n, l i t ra bí m t và quan tr ng. T thu nh , Albert Einstein ñã yêu thích h c h i v V t Lý. C u còn nh khi lên 5 tu i, cha c u cho c u m t chi c ñ a bàn. Chi c kim lúc nào cũng ch v m t hư ng làm cho c u bé này th c m c, suy nghĩ. L n lên, Einstein ưa thích ñ c các lo i sách Khoa H c. Chàng sinh viên Do Thái t i ăn cơm vào ngày th năm ñã khuyên Einstein ñ c b sách “Khoa H c Ph Thông” c a Aaron Bernstein. Nh cu n này mà Einstein hi u bi t thêm v Sinh V t, Th c V t, Vũ Tr , Th i Ti t, ð ng ð t, Núi L a cùng nhi u hi n tư ng thiên nhiên khác. V Toán H c, không ph i nhà trư ng cho c u các khái ni m ñ u tiên mà là gia ñình và

Trang 5

Ti u s Albert Einstein

ông chú ru t ñã ch d y cho c u rõ ràng hơn các giáo sư t i Gymnasium. Nhà trư ng ñã dùng phương pháp c ñi n, c ng r n và khó hi u bao nhiêu thì t i nhà, chú c a c u l i làm cho cách gi i các bài toán tr nên vui thích, d dàng, nh cách dùng các thí d ñơn gi n và các ý tư ng m i l . Năm 12 tu i, Albert Einstein ñư c t ng m t cu n sách v Hình H c. C u nghi n ng m cu n sách ñó và l y làm thích thú v s rõ ràng cùng các thí d c th trong sách. Nh cu n này, c u h c ñư c cách lý lu n phân minh và cách trình bày th t c a m t bài tính. Do ñó, c u hơn h n các b n v môn Toán. Vì ñư c cha m cho h c ñàn vĩ c m t khi lên 6 tu i nên càng v sau, Einstein càng yêu thích âm nh c và c m thông ñư c v trong sáng và bay bư m trong các nh c ph m c a Mozart. Năm 14 tu i, Albert Einstein ñã ñư c d vào các bu i trình di n âm nh c và nh v y, c u th y mình còn kém v k thu t vĩ c m. ð i s ng t i nư c ð c càng ngày càng khó khăn. Vào năm 1894, ông Hermann ñành ph i bán c a hàng c a mình r i sang Milan, nư c Ý, m m t cơ xư ng tương t . Ông ñ con trai l i nư c ð c theo n t b c trung h c, vì chính nơi ñây s cho phép con ông bư c lên b c ð i H c. V n b n tính ưa thích T Do, Albert Einstein c m th y ng t th khi ph i s ng t i Gymnasium. R i quang c nh ngoài ñư ng ph n a: vào m i bu i chi u, khi ñoàn lính ñi qua, ti ng tr ng quân hành ñã kéo theo hàng trăm ñ a tr . Các bà m ð c thư ng b con ñ ng xem ñoàn thanh niên trong b quân ph c di n qua, và ư c mơ c a các thi u nhi ð c là m t ngày kia, chúng s ñư c ñi ñ ng hiên ngang như các b c ñàn anh c a chúng. Trái v i s thích chung k trên, Albert Einstein l i r t ghét Quân ð i, r t ghét Chi n Tranh. V sau này, có l n Einstein ñã nói: “Tôi h t s c kinh r k nào có th vui sư ng mà ñi theo nh p quân hành, n u h có m t kh i óc thì qu là nh m l n r i, m t cái t y xương s ng là ñ cho h ”. N n k ngh phát tri n r t nhanh t i nư c ð c ñã khi n cho con ngư i h u như quên lãng thiên nhiên. Trái l i t i nư c Ý, c nh thiên nhiên r c r và b u tr i trong sáng c a mi n ð a Trung H i ñã khi n cho Einstein tin tư ng ñó là thiên ñư ng nơi h gi i. Vì s ng trong c nh cô ñơn quá ñau kh nên nhi u l n Albert Einstein ñã ñ nh b trư ng h c mà sang nư c Ý s ng v i cha m . Cu i cùng c u tìm ñ n m t y sĩ và xin gi y ch ng nh n mình b suy y u th n kinh, c n ph i tĩnh dư ng t i nư c Ý trong 6 tháng. Ông Hermann r t b c mình khi bi t con b d vi c h c mà theo sang Milan. Albert l i cho cha bi t ý ñ nh t b qu c t ch ð c b i vì c u ñã chán ghét s bó bu c c a x s ñó. Nhưng cu c s ng t i Milan không ph i d dàng. Ông Hermann cũng không quy t ñ nh cư ng t i nơi ñây và vi c xin cho Albert nh p qu c t ch Ý chưa ch c ñã thành công trong m t th i gian

Trang 6

Ti u s Albert Einstein

ng n, như v y Albert s là m t ngư i không có t qu c. Ông Hermann khuyên con trai nên ch ñ i. Th i gian s ng t i nư c Ý ñ i v i Einstein th t là sung sư ng. C u lang thang kh p các ñư ng ph , ñâu ñâu cũng vang lên ti ng hát c a ngư i dân yêu thích âm nh c. C u ñi thăm r t nhi u vi n b o tàng, và các lâu ñài tráng l v i các tác ph m ngh thu t ñã làm cho m i ngư i ph i say sưa, lưu luy n. Phong c nh c a nư c Ý th c là h u tình nên ñã khi n cho con ngư i yêu m n thiên nhiên. Ngư i dân t i nơi ñây không làm vi c như m t cái máy, không s quy n hành, không b ràng bu c vào các ñi u l nhân t o gò bó mà trái l i, t t c m i ngư i ñ u c i m , vui v và h n nhiên. T i Milan, ngh ñi n ñã không giúp ñư c cho gia ñình Einstein sung túc. Ông Hermann ph i b o con trai ñi ki m m t vi c làm nuôi thân. Albert tính r ng ñ có th ti p t c s h c, ñi u hay nh t là c u xin vào m t trư ng nào c p h c b ng. Vì không t t nghi p t Gymnasium, Albert không th nào xin lên ñ i h c ñư c, v l i c u khá v toán h c nên m t trư ng k thu t s h p v i c u hơn.

2- Lúc trư ng thành.

Trang 7

Ti u s Albert Einstein

Trang 8

Ti u s Albert Einstein

T i châu Âu vào th i kỳ ñó, ngoài các trư ng k thu t c a nư c ð c ra, trư ng Bách Khoa t i Zurich là nơi danh ti ng. Trư ng này thu c Liên Bang Th y Sĩ là m t nư c có n n chính tr trung l p châu Âu. Các sinh viên ngo i qu c nào không th theo ñu i s h c t i nư c mình vì lý do chính tr , có th ti p t c s h c t i nơi ñây. Vì v y trong trư ng Bách Khoa, s sinh viên nư c ngoài cũng khá ñông. Mu n vào trư ng, sinh viên ph i qua m t kỳ thi tuy n. Einstein cũng n p ñơn d thi nhưng chàng b r t: chàng thi u ñi m v môn sinh ng và v n v t, tuy r ng bài toán c a chàng th a ñi m. Th c v y, s hi u bi t c a Einstein v Toán ñã vư t hơn các b n. Sau khi thi r t, Einstein b t ñ u lo ng i. Cái vi n nh ñen t i hi n lên trong trí óc chàng. Cu c mưu sinh c a cha chàng t i nư c Ý cũng g p nhi u tr c tr . Einstein t trách ñã nông n i b sang nư c Ý và h i ti c s h c t i Gymnasium khi trư c, tuy bó bu c th c nhưng ñ b o ñ m cho tương lai. Nhưng may m n cho Albert, bài làm xu t s c v Toán c a chàng ñã khi n cho viên giám ñ c trư ng Bách Khoa chú ý. Ông ta khuyên chàng nên theo h c t i m t trư ng khá n i danh thu c t nh Aarau. Einstein t h i li u nơi mình s t i h c có gi ng như các trư ng t i nư c ð c không? Cái hình nh cũ c a ký túc xá h i còn nh khi n cho chàng s hãi l i s ng cũ và phân vân trư c khi bư c vào m t nơi h c m i. B t ñ c dĩ, Einstein ñành ph i nh n l i. Khi t i Aarau, Einstein ñã ng c nhiên h t s c: t t c các ñi u ư c ñoán c a chàng khi trư c ñ u sai h t. Nơi ñây không có ñi u gì gi ng Gymnasium c a nư c ð c. Tinh th n c a th y trò nơi ñây khác h n: k lu t s t không có, giáo sư c công hư ng d n h c sinh bi t cách suy nghĩ và t làm vi c. Các b c th y ñ u là nh ng ngư i c i m , luôn luôn ti p xúc v i h c sinh, bàn b c cùng cho h nh ng l i khuyên b o chân thành. Tinh th n h c hành t i nơi ñây ñã theo ñư ng l i dân ch thì phương pháp h c t p cũng ñư c canh tân theo ñà ti n b . H c sinh ñư c làm l y các thí nghi m v V t Lý và Hóa H c, ñư c xem t n m t các máy móc, các d ng c khoa h c. Còn các môn h c khác cũng ñư c gi ng d y b ng cách căn c vào các d n ch ng c th , rõ ràng. Sau m t năm theo h c t i Aarau, Einstein t t nghi p trung h c và ñư c nh n vào trư ng Bách Khoa Zurich mà không ph i qua m t kỳ thi nào khác. Trư ng k thu t này ñã cho chàng các s hi u bi t căn b n v V t Lý và Toán H c. Ngoài ra, vào các th i gi nhàn r i, Einstein thư ng nghi n ng m các tác ph m khoa h c c a Helmholtz, Kirchhoff, Boltzmann, Maxwell và Hertz. Càng chú tâm ñ c sách V t Lý , Einstein l i càng c m th y c n ph i có trình ñ hi u bi t r t cao v Toán H c. Tuy nhiên, vài gi Toán t i trư ng ñã không khi n cho chàng chú ý, ph i chăng do giáo sư toán thi u khoa sư ph m? Th c v y, ông Hermann Minkowski, Giáo Sư Toán, ñã không h p d n ñư c sinh viên vào các con s tuy r ng ông là m t nhà toán h c tr tu i nhưng xu t s c. Dù sao, nh ng ý tư ng v các ñ nh lu t Toán H c do ông Minskowski ñ c p cũng ñã th m nh p ít nhi u vào trí óc c a Einstein và giúp cho

Trang 9

Ti u s Albert Einstein

chàng phát tri n v môn V t Lý sau này. T i nư c Ý, cơ xư ng c a ông Hermann ch mang l i m t ngu n l i nh nên Albert Einstein s ng nh vào ti n tr c p c a m t ngư i trong h . Hàng tháng chàng nh n ñư c 100 quan Th y Sĩ. Tuy món ti n này quá nh nhưng Einstein ph i ñ dành 20 quan, hy v ng sau này sau khi t t nghi p, chàng có ñ ti n xin ñư c qu c t ch Th y Sĩ. Vì cách ti t ki m này, chàng ph i ch u c nh thi u th n và không h bi t t i s xa hoa. T thu nh , Einstein ñã ít chơi ñùa cùng các ñ a tr trong xóm thì ngày nay khi s ng t i trư ng ñ i h c, chàng cũng v n là m t sinh viên dè d t. Tuy v y, không ph i Einstein không có b n thân. Chàng hay ti p xúc v i Friedrich Adler. Anh chàng này là ngư i Áo, con m t nhà lãnh t phe Dân Ch Xã H i thu c thành ph Vienna và ông này không mu n con trai c a mình dính dáng t i chính tr nên ñã g i Adler t i Zurich theo h c. Einstein còn có m t cô b n gái r t thân: cô Mileva Maritsch, ngư i Hung. Cô này thư ng trao ñ i bài v v i Einstein. Vào năm 1901, Albert Einstein t t nghi p trư ng Bách Khoa và cũng tr nên công dân Th y Sĩ. ð i v i nh ng sinh viên m i ra trư ng và có năng khi u v Khoa H c thì ư c mơ c a h là làm th nào có th xin ñư c m t chân giúp vi c cho m t giáo sư ñ i h c nhi u kinh nghi m r i nh v y có th h c h i thêm nh ng phương pháp kh o c u khoa h c c a ông ta. Einstein cũng mong ư c như th nhưng các ñơn xin ñ u b khư c t . Không xin ñư c vi c t i trư ng ñ i h c, Einstein quay sang vi c n p ñơn vào m t trư ng trung h c, nhưng m c dù có nhi u thư gi i thi u n ng nàn, m c dù xu t thân t trư ng Bách Khoa và có qu c t ch Th y Sĩ, Einstein v n không xin ñư c vi c làm. Ph i chăng ngư i ta ñã không coi chàng như m t ngư i dân chính g c mà ch là m t công dân trên gi y t ? Ch mãi thì ph i có vi c: m t ngư i b n c a Einstein gi i thi u chàng v giám ñ c Phòng Văn B ng Berne. Văn Phòng này ñang thi u m t ngư phát minh khoa h c trong khi Einstein l i chưa có m t kinh nghi m gì v Nhưng sau m t th i gian th vi c, Einstein ñư c ch p nh n. B n ph n c i ông Haller, i th o v các k thu t c . a chàng là ph i

Trang 10

Ti u s Albert Einstein

xem xét các b ng sáng ch : công vi c này không ph i là d vì các nhà phát minh thư ng là các tài t , không bi t di n t nh ng ñi u khám phá theo th t , rõ ràng.

Nh làm vi c t i Phòng Văn B ng, Einstein ñư c lãnh lương 3 ngàn quan. Cu c s ng tương ñ i d ch u khi n chàng nghĩ ñ n vi c hôn nhân. Einstein cư i cô b n gái cũ là Mileva Maritsch tuy nàng hơn chàng vài tu i. Mileva là ngư i có tư tư ng hơi ti n b l i không bi t cách s ng hòa mình v i các ngư i chung quanh, vì v y gia ñình Einstein không ñư c h nh phúc l m. Ít lâu sau, hai ngư i con trai ra ñ i, ñ a con c cũng mang tên Albert như cha. Einstein ñã tìm ñư c h nh phúc bên hai ñ a con kháu kh nh.

3- Th i kỳ kh o c u Khoa H c.
Sau nhi u tháng s ng t i Berne, Albert Einstein th y r ng các công vi c t i Phòng Văn B ng càng ngày càng tr nên d dàng hơn, vì v y ông có ñ th i gi ñ tâm t i môn V t Lý Toán H c. Tuy Einstein ưa thích l i s ng cô ñơn nhưng không ph i là ông không có c m tình v i các ngư i chung quanh. Tư tư ng c i m c a ông khi n cho ông có nhi u b n. S vui ñùa và cách châm bi m khi n ông luôn luôn vui nh n và ñ y nh a s ng. N cư i hi n ra trên môi làm cho m i ngư i ph i chú ý ñ n ông. Ngư i nào ñã s ng g n Einstein ñ u nh n th y r ng s cư i ñùa c a ông là m t ngu n vui, song ñôi khi nó còn là s ch trích. Hình như Einstein có c m tình v i b t c ai, nhưng ông l i không thích ñi t i s quá thân m t khi n cho ông thi u t do. Ph i chăng s ưa thích s ng cô ñơn ñ hy sinh hoàn toàn cho Khoa H c ñã làm cho Einstein xa cách các b n bè trong khi n i tâm c a ông l i có tình c m v i t t c m i ngư i. Mãi v sau, vào năm 1930, Einstein ñã phân tích cái tr ng thái tình c m ñó như sau: “vì tôi say mê s công b ng và nhi m v xã h i nên tôi ñã ph m ph i m t ñi u tương ph n kỳ l khá quan tr ng là tôi thi u s h p tác tr c ti p v i m i ngư i. Tôi là m t con ng a t th ng l y yên cương".

Trang 11

Ti u s Albert Einstein

Ernest Mach (1838-1916) Nhà v t lý và tri t gia Áo

Emmanuel Kant

Schopenhauer

Henri Poincaré (1854 -1912) Pháp. Nhà khoa h c l n cu i tk 19

Nietzsche

Trang 12

Ti u s Albert Einstein

David Hume

T i Berne, ngoài th i gi kh o c u v Toán và V t Lý H c, Einstein còn ñ tâm ñ n Tri t H c. Vài tri t gia ñã giúp ông h c ñư c các nguyên t c ñ i cương c a phương pháp lu n lý. Chính phương pháp này cho phép các nhà bác h c di n t nh ng ñi u nh n xét tr c ti p thành các ñ nh lu t rõ ràng. David Hume, Ernest Mach, Henri Poincaré và Emmanuel Kant thu c vào h ng các tri t gia k trên. Còn Schopenhauer và Nietzsche khi n Einstein chú ý vì các v này ñã phát bi u các tư tư ng ñôi khi không c n thi t, ñôi khi t i nghĩa b ng các câu văn ñ p ñ , g i lên cho ngư i ñ c nh ng c m xúc, khi n cho ngư i ta ph i mơ màng, suy nghĩ, ch ng khác gì m t ngư i bi t nh c ñư c thư ng th c vài khúc ti t t u nh p nhàng. Tuy nhiên, David Hume (1711-1776, ngư i Anh) v n là ngư i ñư c Einstein ưa thích nh t. Nhi u ngư i bi t r ng tri t gia g c Anh này là ngư i kh i xư ng phương pháp lu n lý th c nghi m và cách trình bày suy lu n c a ông ta th c là sáng s a, phân minh. Su t trong 5 năm trư ng, t 1901 t i 1905, các c g ng tư tư ng c a Einstein ñã mang l i k t qu : ông ñã nghiên c u và l p ra ñ nh lu t liên k t th i gian và không gian. Vào m t bu i sáng tháng 6 năm 1905, viên ch nhi m t p chí Annalen der Physik t i Munich ti p m t thanh niên tóc ñen không ch i, qu n áo cũ k . Thanh niên ñó ñưa viên ch nhi m m t cu n gi y 30 trang và yêu c u ñăng trên t p chí khoa h c. Albert Einstein ñã trình bày “Thuy t Tương ð i” c a mình trên t báo v t lý Annalen der Physik. Ông ñã ñ c p ñ n s tương quan c a năng lư ng và kh i lư ng b ng m t phương trình l ng danh nh t c a Khoa H c: E = MC2. Nói m t cách ñ i cương, phương trình trên có nghĩa là năng lư ng c a v t ch t thì b ng kh i lư ng nhân v i bình phương t c ñ c a ánh sáng. Theo lý thuy t này, n u ngư i ta bi t m t phương pháp k thu t, thì v i m t ký than g , hay m t ký ñá s i, hay m t ký m heo, ngư i ta có th rút ra m t năng lư ng tương ñương v i 25 ngàn tri u (t ) kilowatt-gi ñi n l c [1], nghĩa là s ñi n l c s n xu t th i b y gi c a t t c các nhà máy phát ñi n t i Hoa Kỳ ch y su t trong m t

Trang 13

Ti u s Albert Einstein

tháng mà không ngh . Sau khi bài kh o c u c a Albert Einstein ñư c ph bi n t i châu Âu, thì Henri Poincaré Pháp, Hendrik Lorentz Hòa Lan, Max Planck ð c, cùng t t c các ñ u óc khoa h c vĩ ñ i th i b y gi ñ u s ng s t và ñã vi t thư h i tòa báo : - “Ai ñã vi t bài báo ñó ? Có ph i là m t giáo sư ñ i h c không? ". Tòa báo ñã tr l i : - “M t thanh niên Do Thái, qu c t ch ð c, 26 tu i, giúp vi c t i Phòng Văn B ng t i Berne”. Bài kh o c u c a Einstein ñã làm cho nhi u ngư i th c m c, nghi ng . Vào th i kỳ ñó, ít ngư i ño lư ng n i s quan tr ng l n lao c a h c thuy t Einstein nhưng dù sao, lý thuy t ñó ñã cách m ng hóa quan ni m c a con ngư i v Vũ Tr . Henri Poincaré khi ñó ñã vi t v Albert Einstein như sau: “Ông Einstein là m t trong các ñ u óc khoa h c phi thư ng mà tôi chưa t ng th y. ð ng trư c m t bài tính v t lý, ông Einstein ñã không b ng lòng v i các nguyên t c c ñi n s n có, mà còn nghiên c u t t c các trư ng h p có th nh n ñư c”. Th t là kỳ l khi công trình kh o c u có giá tr l n lao ñó l i do m t nhân viên xoàng c a Phòng Văn B ng ph bi n. Ngư i ta v i m i ông gi ng d y t i trư ng ð i H c Zurich. M i ngư i ñ u bi t r ng t i các trư ng ð i H c, trư c khi tr thành m t giáo sư th c th , ai cũng ph i tr i qua th i kỳ c a m t gi ng sư. Einstein nh n gi chân này theo l i khuyên c a Giáo Sư Kleiner. Chân Giáo Sư môn V t Lý Lý Thuy t t i trư ng ð i H c Zurich b tr ng. Vì v n ñ chính tr , h i ñ ng qu n tr ñ i h c m i Friedrich Adler, gi ng sư, lên ph trách, nhưng Adler ñã t ch i và nói: - “N u có th có m t ngư i như Einstein vào ð i H c c a chúng ta thì vi c g i ñ n tôi th t là vô lý. Tôi thú nh n r ng trình ñ hi u bi t c a tôi không th m vào ñâu v i Einstein. Chúng ta không nên vì v n ñ chính tr mà không m i m t ngư i có th làm cho m c hi u bi t t i b c ñ i h c ñư c cao hơn". Vì v y vào năm 1909, Einstein ñư c b nhi m làm “Giáo Sư ð c Cách” c a trư ng ð i H c Zurich. Tuy bư c lên m t ñ a v cao hơn trong xã h i, nhưng lúc nào Einstein cũng th n nhiên, bình d . Cu c s ng m i này tuy khá hơn trư c v m t tài chính, nhưng bà v ông v n ph i ch a tr các sinh viên ñ ki m thêm ti n. Trư c tình tr ng v t ch t còn eo h p ñó, Einstein ñã có l n nói ñùa như sau: “Trong Thuy t Tương ð i c a tôi, tôi ñã ñ t r t nhi u ñ ng h t i kh p nơi trong Vũ Tr nhưng th c ra, tôi th y không có ñ ti n mua n i m t chi c ñ ñ t ngay trong phòng c a chính mình”. Th i gian sinh s ng t i Zurich th t là ph ng l ng, hai ông bà Einstein cùng h i tư ng th i sinh viên và coi cái t nh này như m t t qu c nh bé, nhưng yêu d u. Năm 1910, ð i H c ðư ng thu c ð c t i Prague, Ti p Kh c, thi u m t chân giáo sư v t lý lý thuy t. ðây là trư ng ñ i h c c nh t c a mi n Trung Âu. Trong h u bán th k 19, các giáo sư Ti p và ð c cùng nhau gi ng d y, nhưng r i cu c tranh ch p chính tr ñã khi n cho nhà c m quy n quy t ñ nh r ng t năm 1888, trư ng ñ i h c này ñư c phân ra làm hai, m t ñ i h c ð c, m t ñ i h c Ti p. S phân chia ñó ñã làm cho các giáo sư và sinh viên c a hai ñ i h c ñư ng không liên l c gì v i nhau và còn hi m khích nhau n a.

Trang 14

Ti u s Albert Einstein

Theo nguyên t c, trư ng ñ i h c ñ ngh các giáo sư vào các gh tr ng, còn ông B Trư ng Giáo D c ch ñ nh v ñư c tuy n d ng nhưng th c ra vào th i kỳ ñó, quy n ch n l a thu c v nhà v t lý h c Anton Lampa, m t ngư i ñã có công trong vi c canh tân phương pháp giáo d c. Lúc b y gi có 2 ngư i ñ kh năng: Gustave Jaumann, giáo sư thu c Vi n K Thu t Brno và Albert Einstein là ngư i th hai. Theo quy lu t, th t các ngư i ñư c ch n l a ph i căn c vào công cu c kh o c u khoa h c c a h , và vì lý thuy t c a Einstein ñư c nhi u ngư i bi t t i, Einstein ñư c x p lên trên Jaumann. Nhưng cu i cùng, ông B Trư ng Giáo D c l i trao ch c v cho Jaumann, vì ông ta không mu n b nhi m m t ngư i ngo i qu c. Jaumann t ch i. Ch c v v tay Einstein. Ph i r i b Zurich ñ ñ n m t nơi xa l là m t ñi u gia ñình Einstein không mu n, ông do d nhưng cu i cùng nh n l i. S ng t i Prague, Einstein thư ng g p g Ernest Mach, Vi n Trư ng ð i H c và cũng là m t nhân v t n i danh v m t ngành Tri t H c. Trong th i gian gi ng d y t i Prague, ngoài vi c xây d ng lý thuy t v tr ng l c, Einstein còn ñ tâm t i lý thuy t v Quanta ánh sáng c a Max Planck. Thuy t ánh sáng truy n theo làn sóng c a Augustin Fresnel và thuy t ði n T c a James Maxwell ñã không th c t nghĩa ñư c hi n tư ng Quang ði n (photoelectric effect). Einstein li n dùng công cu c kh o c u c a Planck vào các ñi u suy ñoán c a mình. Vào năm 1911, m t h i ngh khoa h c nh ñư c t ch c t i Bruxelles, nư c B . Ngư i ñ ng ra t ch c là nhà tri u phú Ernest Solvay. Ông này là m t k ngh gia v Hóa Ch t và ñã thành công l n. Tuy giàu có nhưng Solvay v n yêu thích Khoa H c và có kh o c u chút ít v V t Lý. Solvay mu n ñư c nhi u ngư i chú ý ñ n công lao c a mình.

Trong s các b n, nhà tri u phú Solvay thư ng giao du v i Walther Nernst, m t nhà hóa h c danh ti ng. Walter Nernst nghĩ ñ n ý thích c a Solvay và ñ n ích l i c a Khoa H c, nên ñ ngh v i nhà tri u phú ch u phí t n cho m t h i ngh g m các nhà bác h c danh ti ng c a châu Âu và các v này s bàn lu n v các tr ng i c a “N n V t Lý M i” r i nhân dip này, Solvay có th trình bày lý thuy t c a mình. Ernest Solvay ưng thu n. H i ngh ñư c t ch c. Sir Ernest Rutherford ñ i di n cho Anh Qu c, Henri Poincaré và Paul Langevin thay m t cho Pháp Qu c, Max Planck và Walther Nernst ñ i di n cho ð c Qu c, H.A. Lorentz là ñ i bi u c a Hòa Lan, x Ba Lan ñư c thay m t b i bà Marie Curie khi ñó ñang làm vi c t i Paris, còn Albert Einstein ñ i di n cho Áo Qu c cùng v i

Trang 15

Ti u s Albert Einstein

Franz Hasenohrl.

H i ngh Solvay H i ngh l y tên là Solvay và di n ra trong vòng thân m t. Không ai ch trích lý thuy t c a ông Solvay c , t t c ñ u tránh vì mu n t lòng bi t ơn và l ch s ñ i v i ch nhân. Ngoài ra, trong cu c bàn cãi, m i ngư i ñ u kinh ng c v nh ng ý tư ng m i l c a Einstein. Sau h i ngh , Solvay nh n rõ chân giá tr c a bu i g p g nên v sau, ông ta thư ng t ch c các bu i h p khác mà vai chính là Einstein. Năm 1912, sau m t th i gian s ng t i Prague, Einstein l i ñư c gi y m i gi chân giáo sư môn v t lý lý thuy t t i trư ng Bách Khoa Zurich. Trư ng này thu c quy n c a Liên Bang Th y Sĩ nên r t l n, và nh ng k ni m c a tu i trư ng thành làm cho Einstein cũng mu n quay v nơi ch n cũ. Hơn n a, bà Mileva v ông, l i c m th y khó ch u khi s ng t i Prague và mong mu n tr l i Zurich, t qu c nh bé c a bà. Vì v y Einstein cùng gia ñình r i Prague. S ra ñi kh i thành ph Prague c a Einstein làm cho nhi u ngư i xao ñ ng. Ai cũng mu n lưu gi danh ti ng c a nhà bác h c cho ñ a phương c a mình. Các báo chí cho r ng các b n c a ông ñã ngư c ñãi Einstein và b t ông xin ñ i ñi. Có ngư i l i nói vì ông g c Do Thái, nhà c m quy n không ñ i x t t v i ông khi n cho Einstein ph i t giã Prague. ðúng ra, các ñi u k trên trái v i s th c. T i Prague, Einstein c m th y d ch u và ngư i dân nơi này v i tính tình c i m , ñã làm cho ông quý m n h . T i cu i năm 1912, Albert Einstein tr thành Giáo Sư Th c Th c a trư ng Bách Khoa Zurich và mang l i danh ti ng cho ñ i h c này. Einstein làm vi c không ng ng. Các lý thuy t m i v Toán c a các nhà toán h c Ý ð i L i Ricci và Levi-Civita ñã làm cho Einstein chú ý ñ n. Ông cùng v i Marcel Grossmann, m t ngư i b n cũ, kh o c u các phương pháp toán h c m i ngõ h u có th dùng cho lý thuy t v Tr ng L c. Vào năm 1913, m t h i ngh các nhà bác h c ð c ñư c t ch c t i Vienna. Ngư i ta m i Einstein t i trình bày lý thuy t v Tr ng L c c a ông. Trong bu i thuy t trình này, ai

Trang 16

Ti u s Albert Einstein

cũng ph i s ng s t v các ý tư ng m i m , quá kỳ d c a Einstein. M i ngư i trông ch ông m t lý thuy t t ng quát, tân kỳ. Berlin, th ñô c a nư c ð c, d n d n tr nên Trung Tâm Chính Tr và Kinh T c a châu Âu. Hơn n a, ngư i ð c còn mu n thành ph này là nơi t p trung Khoa H c và Ngh Thu t. Riêng v Khoa H c, mu n cho b môn này phát tri n, c n ph i có các vi n kh o c u và nhi u nhà bác h c danh ti ng. T i Hoa Kỳ, ngoài các trư ng ñ i h c ra, còn có các vi n kh o c u ñư c các nhà tư b n như Rockfeller, Carnegie, Guggenheim tr giúp. Hoàng ð Wilhelm II cũng mu n các công chình tương t ñư c th c hi n t i nư c mình. Vì th các kinh t gia, k ngh gia và các thương gia ð c cùng nhau góp công, góp c a vào vi c thành l p Vi n Kaiser Wilhelm Gesellschaft. ðư c tuy n làm nhân viên c a Vi n là m t danh d l n lao, l i ñư c danh hi u Vi n Sĩ, ñư c m c y ph c l ng l y và ñôi khi ñư c tham d các bu i y n ti c v i nhà vua. Ngư i ta ñang tìm ki m các nhà bác h c l i l c và s ch n l a ñư c căn c theo giá tr khoa h c c a t ng ngư i. Vào th i kỳ ñó, Max Planck và Walther Nernst là hai nhân v t d n ñ u v Khoa H c c a nư c ð c. Hai ông này khuyên v Giám ð c Vi n Wilhelm, ông Adolphe von Harnack, g i gi y m i Albert Einstein, m t ngôi sao sáng ñang lên c a n n tr i V t Lý M i. Einstein cũng ñư c Planck và Nernst khuyên nh nên nh n l i ñ sau này có th tr nên nhân viên c a Hàn Lâm Vi n Hoàng Gia Ph , m t danh d mà các giáo sư ð i H c ðư ng Berlin ñ u ao ư c. Einstein ñư c m i vào Vi n Hoàng ð Wilhelm th c. Công vi c c a Einstein trong Vi n s là nghiên c u theo ý riêng c a mình. Ông l i ñư c m i làm Giáo Sư ð i H c ðư ng Berlin, t i nơi này công vi c gi ng d y nhi u hay ít tùy ý. Vi c qu n tr ñ i h c ñư ng cùng v i vi c trông coi các kỳ thi, ông s không ph i ñ tâm t i. Einstein ñư c hoàn toàn t do kh o c u. Riêng ñ i v i Einstein, ông cũng phân vân trư c vi c tr l i Berlin. Cái xã h i ñó không h p v i thâm tâm c a ông th c, nhưng ñ a v cao sang s giúp cho cu c s ng hàng ngày c a ông d ch u hơn. Nhà bác h c b gi ng co gi a hai ý tư ng: quan ni m s ng cho Khoa H c, cho b n thân và ý tư ng v m t ch nghĩa xã h i h p ñ o lý. Ngoài ra t i Berlin, Einstein còn có cô em h , cô Elsa. Ông có g p cô này vài l n và th y có c m tình v i

Trang 17

Ti u s Albert Einstein

nàng. Cu c ly d cách ñây vài năm v i cô Mileva vì b t ñ ng ý ki n vài ñi m, ñã khi n Einstein nghĩ t i vi c l p l i m t gia ñình m i. Chính ñi u này cũng góp ñôi ph n vào quy t ñ nh c a Einstein tr l i thành ph Berlin. Einstein t b Zurich vào cu i năm 1913.

Lise Meitner

Erwin Schrödinger

ðúng vào năm 34 tu i, Albert Einstein là nhân viên c a Vi n Hàn Lâm Berlin và tư ng trưng cho m t thanh niên s ng gi a các ñ ng vi n h u h t ñ u cao tu i hơn, ñ u là nh ng b c lão thành trong cu c s ng ñ i h c. Nh ng v này thư ng t cho là quan tr ng, trong khi cách cư x c a Einstein l i d dàng, bình d . T i Berlin, vài v t lý gia thư ng h p v i nhau ñ bàn lu n các v n ñ Khoa H c. Trong các bu i th o lu n ñó, ngoài Einstein, Planck và Nernst ra, ngư i ta còn th y Max Von Laue, Jacques Franck, Gustave Hertz, cô Lise Meitner và sau này có Erwin Schrödinger, ngư i ñã có công v Thuy t Lư ng T (theorie quantique). Einstein s ng t i Berlin chưa ñư c m t năm thì Th Chi n Th Nh t bùng n . M t s các nhà bác h c th y r ng mình cũng ph i góp ph n v i các chi n sĩ ngoài m t tr n. H li n ho t ñ ng trong ph m vi c a h , t c là nghiên c u và ch t o các d ng c chi n tranh. Walther Nernst ch t o hơi ng t, Fritz Haber, ngư i b n thân c a Einstein, nghiên c u vi c ñi u ch ammoniac b ng cách dùng khí nitrogen rút ra t không khí. Trong th i gian s ng t i Berlin này, Einstein ñã g p cô Elsa, m t ngư i em h , m t ngư i b n t thu nh . Cô này lúc b y gi góa ch ng và có 2 ñ a con riêng, song cô là ngư i tính tình vui v , l i ñ m ñang. Hai ngư i thành hôn v i nhau và s ng m t cu c ñ i tương ñ i ñ y ñ , nhưng h nh phúc.
Trang 18

Ti u s Albert Einstein

4- Ho t ñ ng chính tr .
T trư c, Albert Einstein v n ghét chi n tranh. Ông cho ph bi n các ý tư ng c a mình. Einstein ñã di n thuy t t i nhi u nơi như Hòa Lan, Ti p Kh c, Áo, v a gi ng gi i v lý thuy t v t lý, v a bi n h cho ý tư ng hòa bình. Vào th i b y gi t i châu Âu, các ngư i Do Thái th y r ng c n ph i liên k t dòng gi ng c a h hi n ñang s ng r i rác kh p b n phương. M t phong trào ph c hưng qu c gia Do Thái ñang thành hình. Vào năm 1921, Chaim Weizmann, ngư i lãnh ñ o phong trào Do Thái T Tr (Zionism) có g i gi y m i Einstein cùng sang Hoa Kỳ v n ñ ng cho vi c tái l p m t qu c gia Do Thái t i Palestine. Weizmann mu n dùng danh ti ng c a Einstein ñ khi n các nhà tri u phú Do Thái t i Hoa Kỳ giúp ti n thành l p m t trư ng ñ i h c t i th ñô m i. Einstein nh n l i. Khi Einstein ñ n New York vào tháng 5 năm 1921, các phóng viên ùa t i ch p nh và ph ng v n ông. H h i r t nhi u v Thuy t Tương ð i c a ông ñ n n i ông tư ng mình b vào m t kỳ thi v n ñáp. Các nhà báo cũng h i bà Elsa xem bà có hi u gì v lý thuy t c a ch ng không, thì bà tr l i: “ không, tuy r ng ông Einstein ñã c t nghĩa cho tôi nhi u l n, song s không hi u rõ ñó không nh hư ng t i h nh phúc c a chúng tôi”. Albert Einstein và v ñi qua ñám ngư i hi u kỳ ñ ng ñón t i b n t u. Tay ph i ông c m t u thu c lá, tay trái xách chi c ñàn vĩ c m, hình nh này khi n cho nhi u ngư i tư ng l m ông là m t nh c sĩ tài ba ñ n trình di n t i New York, mà không ph i là m t nhà bác h c ñã làm ñ o l n quan ni m c a con ngư i v Vũ Tr . T i Hoa Kỳ, Weizmann và Einstein ñư c ti p ñón r t tr nh tr ng. Tuy hai nhân v t này ch ñi bênh v c cho m t ch nghĩa Do Thái, nhưng h ñư c coi như hai ngư i ñ i di n th c s cho dân t c Do Thái v y. Einstein ñã di n thuy t t i nhi u nơi b ng ti ng ð c, vì lúc ñó ông không th o ti ng Anh l m. Vào ngày 9 tháng 5 năm ñó, Einstein ñư c trao t ng văn b ng Ti n Sĩ Danh D c a trư ng ð i H c Princeton và v Vi n Trư ng ñã ca t ng b ng ti ng ð c “m t Christopher Columbus c a Khoa H c, ñã băng qua các ñ i dương c a tư tư ng m i l ”. Sau khi r i Hoa Kỳ, Einstein sang nư c Anh r i tr v Berlin vào tháng 7 năm 1921.

Trang 19

Ti u s Albert Einstein

Paul Painlevé

Paul Langevin

Cu c hành trình c a Albert Einstein ñã khi n cho s giao h o gi a các nhà bác h c M , Anh và ð c ñư c kh quan hơn. Vì v y, vài nhà bác h c Pháp ñã ñ ngh m i Einstein sang Paris, tuy r ng t i nơi ñây, ngư i ta chưa quên m i thù Pháp-ð c cũ. Trong s các ngư i ch trương ý tư ng trên, có Paul Painlevé và Paul Langevin là hai nhà toán h c. Langevin ñ ngh dùng m t ph n l i t c c a trư ng Collège de France ñ m i Einstein sang Pháp. Painlevé tán thành n ng nhi t trong khi nhi u nhà bác h c Pháp l i ph n ñ i ra m t. T i nư c ð c, các nhóm tương t cũng mu n b t bu c Einstein t ch i nhưng vào th i kỳ ñó, c hai nhóm trên t i Pháp và ð c ñ u chưa ñ m nh nên chưa th ngăn tr cu c hành trình. Einstein nh n l i sang Pháp. Langevin cùng Charles Nordmann, m t nhà thiên văn, t i Jeumont g n biên thùy nư c B , ñ ñón Einstein. Th i ñó, m t nhóm thanh niên ái qu c Pháp ñ nh t ch c m t cu c ph n ñ i t i nhà ga. Langevin ñư c tin ñó do c nh sát cho bi t. Ông ta quy t ñ nh cho xe l a ch Einstein ng ng t i m t ga nh , không có ngư i ñ ng ñón, r i dùng xe ñi n ng m v khách s n có ng ñâu r ng trong khi ñó, con trai ông và các sinh viên khác ñang m i m t trông ch ñư c ngư ng m nhà ñ i bác h c t i ga chính. Albert Einstein t i Paris vào ngày 22-3-1922. Ngày 31, ông di n thuy t t i Collège de France. Ch nh ng ngư i nào yêu thích Khoa H c và không có ý ñ nh bi u tình ph n ñ i m i nh n ñư c gi y m i. Ngày hôm ñó, Painlevé là ngư i ñ n trư c tiên và ñích thân coi sóc vi c ki m soát. T i ð i Gi ng ðư ng, nơi mà các ñ i tri t gia Ernest Renan và Henri Bergson ñã t ng di n gi ng hôm ñó ñông ch t thính gi . Ngư i ta th y có m t bà Marie Curie, ông Henri Bergson và nhi u nhân v t danh ti ng. Einstein ñã dùng ti ng Pháp ñ thuy t trình. Gi ng nói ch m ch p c a ông, ñôi khi l c vào cách phát âm c a ti ng ð c, ñã làm cho bài di n gi ng thêm ph n quy n rũ và bí n. S có m t c a Einstein t i Paris khi n cho Hàn Lâm Vi n Pháp chia làm hai phe ph n ñ i nhau, trong khi t i nư c ð c, m t s nhà bác h c cũng không b ng lòng. Tuy nhiên, Einstein ch nghĩ ñ n l i ích chung c a Khoa H c và nghĩ t i s giao h o gi a các dân t c trên Th Gi i. Sau khi t Pháp v , Einstein l i sang Thư ng H i vào ngày 15-11-

Trang 20

Ti u s Albert Einstein

1922, r i sang Nh t B n và t i nơi ñó cho t i tháng 2 năm sau m i tr l i Palestine, r i du l ch qua Tây Ban Nha. Khi Einstein s p ñ n châu Á thì vào ngày 10-11-1922, Hàn Lâm Vi n Khoa H c Th y ði n quy t ñ nh trao t ng ông Gi i Thư ng Nobel v V t Lý H c.

Thuy t Tương ð i c a Albert Einstein tuy ñư c nhi u ngư i bi t ñ n nhưng vào th i kỳ này s tranh lu n còn ñang sôi n i, ngư i ta nghi ng không bi t lý thuy t ñó có ph i là m t phát minh khoa h c hay không. B i vì Alfred Nobel quy ñ nh r ng Gi i Thư ng ph i ñư c trao t ng cho nhân v t nào ñã phát minh ra th gì h u ích cho Nhân Lo i, nên Hàn Lâm Vi n Th y ñi n ñã phân vân trư c công trình c a Einstein v Khoa H c, r i sau cùng quy t ñ nh như sau: “Gi i Thư ng ñư c trao cho Albert Einstein v ñ nh lu t Quang ði n và công trình c a ông trong ñ a h t V t Lý Lý Thuy t”. T lâu, các nhà v t lý ñ u nh n th y r ng khi cho m t lo i ánh sáng có t n s ñ cao chi u vào m t mi ng kim lo i ñ c bi t, s có m t dòng ñi n phát ra. Hi n tư ng ñi n h c do ánh sáng mà có này ñư c g i là hi n tư ng Quang ði n. Lý thuy t ánh sáng truy n theo làn sóng c a Augustin Fresnel r i Thuy t ði n T c a James Maxwell ñ u không th cho bi t căn nguyên và ñ c tính c a hi n tư ng trên. Einstein ñã dùng lý thuy t c a Max Planck v Quang T (quanta) d n vào trong ñ nh lý v ánh sáng và ñ t gi thuy t r ng trong làn sóng ánh sáng có các quang t ch a năng lư ng. Nh gi thuy t này, ông ñã tìm ra ñư c ñ nh lu t Quang ði n và ñ nh lu t này cho phép các nhà khoa h c c t nghĩa ñư c các hi n tư ng có b c x . Vào tháng 7 năm 1923, Albert Einstein sang Th y ði n nh n gi i thư ng và di n thuy t trư c m t s ñông các nhà bác h c t i Goteborg. Vua Th y ði n cũng t i d . Trong năm 1925, Albert Einstein có l n ñi Nam M di n thuy t, còn các năm sau, ông ñ u s ng t i thành ph Berlin. T tháng 3 năm 1929, gia ñình Einstein b t ñ u c m th y khó ch u. Einstein b nhi u ngư i dòm ngó và báo chí ñ ý, vì v y ông quy t ñ nh r i sang m t căn nhà bên b sông ngoài thành ph . Th y v ng nhà, các báo chí ð c l i phao lên r ng ông ñã sang Hòa Lan r i sang M . S ng t i vùng quê, Einstein c m th y d ch u. Ông có hai s thích: lái thuy n và chơi ñàn. Ai cũng bi t r ng vi c lái thuy n bu m ñòi h i ngư i th y th nhi u ñi u hi u bi t v Cơ H c và V t Lý. Khéo l i d ng chi u gió ñ ñi u khi n con thuy n ñi cho ñúng hư ng m i là ngư i lái gi i. V ñi m này, Einstein có ñ . Ông thư ng mang lương th c xu ng thuy n mà ñi cho ñ n g n t i m i tr v . Albert Einstein r t thích âm nh c. Âm nh c ñ i v i ông v a là môn gi i trí, v a là ngu n an i và còn là s c n thi t n a. Ông có tai nghe nh c r t ñúng và r t ưa thích các nh c ph m c a Mozart. Ông không có bàn tay ñ c bi t c a các nh c sĩ kỳ tài, các bàn tay này thư ng dài, d y d n, v i các ngón tay thon thon, song ông chơi ñàn m t cách rõ ràng, ñúng nh p, không ñi trư c mà cũng không b qua các d u nh c. Trong các nh c c , Einstein ưa thích vĩ c m. Nhi u ngư i quý m n ông ñã g i t ng ông các nh c c do

Trang 21

Ti u s Albert Einstein

nh ng th ñàn danh ti ng làm, nhưng Einstein l i ưa thích cây vĩ c m t m thư ng c a Nh t B n, hình như cây ñàn này ñã cho ông nhi u k t qu t t ñ p. Th t là may m n cho Einstein khi g p ñư c bà v th hai này: bà Elsa. T i Berlin, Einstein l y riêng m t căn phòng ñ làm vi c. Không ai ñư c phép vào ñây, ngay c v ông. Chính t i căn phòng này, ông nghiên c u và bàn lu n v i các b n bè mà không s b qu y r y. Einstein ưa thích ñư c t do, b t ch p c b i b m và s vô th t trong căn phòng làm vi c. Hai ñi u này ñã làm cho bà Elsa luôn luôn ân h n. Bà Elsa thư ng chăm sóc ch ng m t cách hi m có. Bà ch cho phép ông m i ngày hút m t ñi u thu c lá. Chính th c thì ông tuân theo k lu t này, nhưng trong phòng c a ông l i có m t h p thu c do các b n ông b ñ y vào. Einstein không u ng rư u và không th c khuya, s r ng vi c làm ngày mai s b ñình tr . Tr i ñã phú cho Einstein b n tính hay cư i. Không bao gi ông quên khôi hài, ngay c khi b r i ro. Có ngư i phàn nàn v i Einstein r ng thuy t Tương ð i c a ông khó hi u quá, Einstein li n tr l i - “Có gì là khó hi u, ch ng h n như khi ta ng i c nh ngư i yêu thì th y m t gi ng n b ng m t phút, còn n u ta ng i trên lò l a h ng thì m t phút l i lâu b ng m t gi ”. M t hôm, có ngư i h i Einstein: - “Ông có ch c r ng lý thuy t c a ông ñúng không ?”. Einstein ñáp: - “Tôi tin ch c r ng ñúng, nhưng ngư i ñ i ch có ñư c d n ch ng c th vào năm 1981, khi ñó tôi ñã ch t r i. Khi ñó n u tôi có lý, thì t i nư c ð c ngư i ta b o tôi là ngư i ð c còn ngư i Pháp l i b o tôi là dân Do Thái. N u lý thuy t c a tôi sai, thì ngư i ð c b o tôi là dân Do Thái còn ngư i Pháp s b o tôi là dân ð c". Einstein có th ch t t t, tuy r ng ông b ñau d d y và y u tim. Ông có cái ñ u khác thư ng: t t c kh i óc h u như ñư c ñ t t i ñ ng trư c và g n như ông không có h u ch m (occiput). Ph i chăng ch có cái ñ u không ký x ng này m i nghĩ ra ñư c các ý tư ng khoa h c phi thư ng? Vào mùa ñông năm 1930, Albert Einstein ñư c m i t i thành ph Pasadena, thu c ti u bang California, Hoa Kỳ, ñ di n thuy t t i Vi n K Thu t C.I.T. Trong th i gian này, Einstein có g p nhà bác h c Robert Andrews Millikan, ngư i ñã làm cho mi n California tr nên m t trung tâm danh ti ng v nghiên c u Khoa H c. Mùa ñông năm sau, Einstein tr l i Pasedena và quay v Berlin vào mùa xuân năm 1932, lúc mà n n C ng Hòa ð c h p h i. Vào tháng 3 năm 1932, Hindenbourg th ng Hitler trong cu c tuy n c và tr thành T ng Th ng c a nư c ð c. Cu i năm 1932, Einstein l i sang Pasadena, Hoa Kỳ, và vào tháng 1 năm 1933, khi ông ñang California thì ñư c tin Hindenbourg m i Hitler làm Chư ng Án. Hitler ch trương thuy t qu c gia c c ñoan và là ngư i r t căm thù dân t c Do Thái, vì v y Einstein ñã phân vân trư c khi quay v ð c. Einstein tr l i châu Âu vào ñ u năm 1933 và ng t i Ostende, nư c B . T i nư c ð c, dân chúng ñã b t ñ u kỳ th s c dân Do Thái. Einstein không bi t nên xin ra kh i Hàn Lâm Vi n Ph hay ch xem Hàn Lâm Vi n này lo i tr ông. Cu i cùng, ông ñã xin rút

Trang 22

Ti u s Albert Einstein

tên ra ñ tránh cho Max Planck ñ ph i kh tâm tr c xu t m t ngư i có công kh i Hàn Lâm Vi n theo m nh l nh cu ng tín c a ñ ng chính tr Qu c Xã. Ít lâu sau, Hitler vu cho Einstein ch a khí gi i b t h p pháp và gia s n c a ông b t ch biên. Hơn n a, ñ ng Qu c Xã ñã treo gi i thư ng chi c ñ u c a Einstein v i giá là 20,000 marks. Einstein quy t ñ nh không tr l i Berlin n a mà tìm ki n m t nơi trú n m i. R t nhi u trư ng ñ i h c c a châu Âu ñã g i gi y m i nhà bác h c ñ n gi ng d y nhưng Einstein mu n r i kh i châu Âu. Mùa hè năm 1933, Hoa Kỳ g i gi y m i Albert Einstein.

5- Cu c s ng t i Hoa Kỳ.
M y năm v trư c, vào kho ng năm 1930, ông Louis Bamberger và bà Felix Fould, theo l i khuyên c a ông Abraham Flexner, ñã b ra m t s ti n 5 tri u m kim ñ thành l p m t Vi n Kh o C u và Giáo D c. Nh ñó, Vi n Nghiên C u Cao C p (The Institute for Advanced Study) ñư c thành l p t i thành ph Princeton, ti u bang New Jersey. Flexner ñi kh p châu M và châu Âu ñ tìm ngư i giúp vi c cho Vi n. Flexner có g p nhà bác h c R.A. Millikan và ñư c ông này nói t i Albert Einstein. Einstein nh n ñư c gi y m i và ñành nh n l i b i vì th i cu c lúc ñó không cho phép ông tr l i nư c ð c. T năm 1938, Otto Hahn và F. Strassmann t i Berlin, Irène Curie và Savitch t i Paris, Lise Meitner và O. Frisch t i Copenhague ñã làm nhi u thí nghi m ch ng t r ng khi b n các nhân nguyên t Uranium, s có m t nhi t lư ng ñáng k phát ra. R i Enrico Fermi thành công trong vi c phá v nhân nguyên t . Th Chi n Th Hai ñã bùng n . Nhi u nhà bác h c t i châu M lo l ng trư c tình tr ng ti n tri n và kh năng nguyên t c a nư c ð c. H li n báo ñ ng các th m quy n quân s Hoa Kỳ và mu n b t tay vào các công trình nghiên c u nguyên t tương t . Nhưng cu c v n ñ ng c a h không mang l i k t qu nào. Vì v y, h ñành ph i nh t i danh ti ng c a Albert Einstein. Vào ngày 2-8-1939, Einstein vi t thư cho T ng Th ng Franklin Roosevelt như sau: “Th i gian v a qua, tôi ñư c ñ c các b n th o v nh ng công trình kh o c u c a E. Fermi và L. Szilard. Nh ng công trình này khi n tôi th y r ng ch t Uranium có th tr nên m t ngu n năng lư ng m i r t quan tr ng trong tương lai g n ñây Ngu n năng lư ng này có th ñư c dùng vào vi c ch t o m t lo i bom c c kỳ m nh. Tôi có ñ y ñ tài li u ñ qu quy t r ng ð c Qu c Xã cũng ñang ti n hành công trình trên. M Qu c ph i vư t lên v phương di n này, n u không, n n Văn Minh s b h y di t”. Nh n ñư c thư c a nhà bác h c Einstein, T ng Th ng Franklin D. Roosevelt li n chú tâm vào vi c kh i th o m t chương trình nghiên c u Nguyên T L c và Hoa Kỳ ñã m ñ u m t cu c ch y ñua kinh kh ng nh t trong L ch S v khí gi i chi n tranh. D Án Manhattan, tên riêng c a d án ch t o bom nguyên t , ñư c thành hình.

Trang 23

Ti u s Albert Einstein

Vào năm 1941, Albert Einstein nh p qu c t ch M cùng v i cô Helene Dukas và ngư i con dâu Margot. Dukas là thư ký c a Einstein. Cô ta là ngư i thông minh, th t và cương quy t. Khi bà Elsa qua ñ i vào năm 1936, Dukas ñã tr nên n i tư ng và ñ m ñương công vi c trong gia ñình. T i thành ph Princeton, New Jersey, Einstein còn có m t ngư i em gái là bà Maja, t i s ng v i ông t năm 1939. Cu c s ng t i Hoa Kỳ c a Albert Einstein th c là bình th n. M i bu i sáng, ông m c m t b ñ ng ph c da màu ñen và v mùa l nh, ông ñ i m t chi c mũ len ñan cũng màu ñen gi ng như chi c mũ c a m t chàng lính th y, v i b qu n áo l lăng này, ông ñi b ch ng hai cây s ñ ñ n nơi làm vi c. Ngư i dân c a thành ph Princeton thư ng th y ông ñi d o trong vư n c a Vi n Nghiên C u t 4 gi sáng tinh sương, hai tay v t sau lưng. C nh t ch m ch r t c n thi t ñ i v i ông, nhưng ông không s ng như m t nhà n d t. M i ngày, ông nh n ñư c hàng trăm b c thư. ð i v i các b c thư vi t ñúng ñ n, ông ñ u tr l i qua ñó ph n ánh lòng t nh c a ông. Có m t l n, m t c u bé không làm n i m t bài toán ra trư ng, ñã g i ñ u bài và nh nhà bác h c c t nghĩa giùm. Einstein vui v gi ng gi i. L i m t l n khác, m t nhà toán h c tr tu i g i ñ n cho ông m t bài toán r t hay, gi i r t ñúng, nhưng trong khi tính toán có hai ch l m. Einstein bi t r ng các nhà thông thái thư ng t ph , nên ông vi t thư tr l i nhà toán h c k trên và báo cho bi t trong bài toán có hai ch l m, nhưng ông l i không nói rõ l m ch nào trong bài toán. Cũng như nhi u nhà bác h c khác, Albert Einstein không nh ng ñã tìm th y t i Hoa Kỳ m t nơi n náu mà còn tìm ñư c m t nơi làm vi c và m t nơi thuy t trình n a. Trong căn phòng làm vi c tĩnh m ch, ông ng i hàng gi , vi t các ch r t nh hay các ký hi u toán h c. Cây vi t chì và m nh gi y là các d ng c xây d ng nên công trình khoa h c c a ông. Ông dùng b óc làm phòng thí nghi m. Khi m i g p Einstein, ai cũng nh n th y r ng ngoài m tóc r i l n và b ria r m r p, hai con m t c a ông có v như mơ màng nhưng khi nhìn l i ch a nhi u v long lanh, tò mò và kiên nh n. Albert Einstein là môn ñ c a ch nghĩa t do cá nhân. M c dù lòng tin tư ng không th lay chuy n ñư c nơi Thư ng ð , Einstein cũng như nhi u nhà bác h c khác v n là ngư i vô th n. V n b n tâm qu ng ñ i, nhưng không bao gi ông tham gia m t t ch c xã h i nào. Ông làm vi c cho Nhân Lo i v i t t c Lương Tâm. Ông không ng ng kêu g i các nhà bác h c khác hãy coi ch ng các phát minh c a h và luôn luôn c nh cáo m i ngư i v các nguy hi m s g p ph i. Ông ñã nh c nh nhi u l n r ng tuy Khoa H c có th giúp

Trang 24

Ti u s Albert Einstein

ích cho Nhân Qu n Xã H i th c, song cũng có th quay l i cung c p vũ khí cho k thù c a Nhân Lo i và ñưa ñ n các k t qu tuy t v ng. Einstein tin tư ng r ng s m hay mu n, con ngư i có th gi i ñáp ñư c m i th c m c v Khoa H c, b i vì “T o Hóa tuy huy n di u th c, nhưng không bao gi thâm ñ c c ”. Chính s tin tư ng này ñã khi n cho ông không bao gi m t hy v ng trong các công trình tìm tòi, nghiên c u. Albert Einstein quy t ñ nh hi n n t ñ i mình cho vi c tìm ra lý thuy t “Trư ng ð ng Nh t” (Champ unitaire) cho phép liên l c 2 th l c là ði n T L c và L c H p D n.

B ng ñen cu i cùng

Albert Einstein qua ñ i vào ngày 18-4-1955. Trư c khi ch t, ông ñã vi t gi y t ng b óc c a mình cho các nhà nhân ch ng h c nghiên c u. Trong ti n bán th k 20, Thuy t Tương ð i c a Albert Einstein ñã làm thay ñ i quan ni m Khoa H c thông thư ng c a con ngư i và ngư i ta ch g p các cu c Cách M ng Tư Tư ng tương t v i Newton và Darwin trong các th k trư c. Vì th , ð i Văn Hào Bernard Shaw ñã không nh m l n khi g i Albert Einstein là “VĨ NHÂN TH TÁM” c a Th Gi i Khoa H c, sau Pythagoras, Aristotle, Ptolemy, Copernicus, Galileo, Kepler và Newton [1] Công th c c a Einstein: E = mc2. Theo h ño lư ng qu c t SI thì: m = 1 kg c = 3x108 m/s

Trang 25

Ti u s Albert Einstein

V y E = 9x1016 J Theo giá tr chuy n ñ i: 1 J = 2.78 x10-7 kW.h Thì 1 kg v t ch t tương ng v i 25x109 kW.h t c là 25 t kW.h hay 25 ngàn tri u kW.h.
Vietsciences – Ph m Văn Tu n

Trang 26

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->