ĐH Công nghiệp Tp.

HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 1
TO TOÁ ÁN CAO C N CAO CẤ ẤP A1 P A1 Đ ĐẠ ẠI H I HỌ ỌC C
PHÂN PH PHÂN PHỐ ỐI CHƯƠNG TRÌNH I CHƯƠNG TRÌNH
S Số ố ti tiế ết t: 45 : 45
Chương 1. Hàm số một biến số
Chương 2. Phép tính vi phân hàm một biến số
Chương 3. Phép tính tích phân hàm một biến số
Chương 4. Lý thuyết chuỗi
Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Phú Vinh – Giáo trình Toán cao cấp A1 – C1
– ĐH Công nghiệp TP. HCM.
2. Nguyễn Đình Trí – Toán cao cấp (Tập 2)
– NXB Giáo dục.
3. Đỗ Công Khanh – Toán cao cấp (Tập 1, 4)
– NXB ĐHQG TP.HCM.
4. Nguyễn Viết Đông – Toán cao cấp (Tập 1)
– NXB Giáo dục.
5. Nguyễn Thừa Hợp – Giải tích (Tập 1)
– NXB ĐHQG Hà Nội.
Biên Biên so soạ ạn n: : ThS ThS. . Đo Đoà àn n Vương Vương Nguyên Nguyên
T Tả ải i Slide Slide b bà ài i gi giả ảng ng To Toá án n A1 A1 Đ Đạ ại i h họ ọc c t tạ ại i
dvntailieu.wordpress.com dvntailieu.wordpress.com
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
………………………………………
§1. Giới hạn dãy số
§2. Giới hạn hàm số
§3. Đại lượng vô cùng bé – vô cùng lớn
§4. Hàm số liên tục
§1. GIỚI HẠN DÃY SỐ
1.1. Các định nghĩa về dãy số thực
Định nghĩa 1
Một dãy số thực (gọi tắt là dãy số) là một ánh xạ f từ
÷

vào ℝ cho tương ứng ( )
n
f n x = ∈ ℝ.
Ký hiệu dãy số là { }, 1, 2,...
n
x n =
Trong đó,
1 2
; ;...; ;...
n
x x x được gọi là các số hạng và
n
x
là số hạng tổng quát của dãy số.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Dãy số { }, ( 1)
n
n n
x x = − được cho ở dạng tổng quát.
• Dãy số { }
n
x sau được cho dưới dạng quy nạp (hồi quy):
1
0
1
1
: , 2
2
n
n
n
x
x x
x



= = .
VD 1. • Dãy số { }
n
x được cho dưới dạng liệt kê:
1 2 3
1 1 1
1; ; ;...; ;...
2 3
n
x x x x
n
= = = =
Định nghĩa 2
• Dãy số { }
n
x được gọi là tăng (hay giảm) nếu
1 n n
x x
÷

(hay
1 n n
x x
÷
≥ ) với mọi n
÷
∈ ℤ .
• Một dãy số tăng (hay giảm) được gọi là dãy đơn điệu.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Dãy số
1
{ },
2
n n
n
x x
n
÷
= là dãy giảm.
• Dãy số { }, ( 1)
n
n n
x x = − không đơn điệu.
VD 2. • Dãy số
2
1
{ },
n n
x x
n
= − là dãy tăng.
Định nghĩa 3
• Dãy số { }
n
x được gọi là bị chặn trên nếu M ∃ ∈ ℝ sao
cho ,
n
x M n
÷
≤ ∀ ∈ ℤ .
• Dãy số { }
n
x được gọi là bị chặn dưới nếu m ∃ ∈ ℝ sao
cho ,
n
x m n
÷
≥ ∀ ∈ ℤ .
• Dãy số { }
n
x được gọi là bị chặn nếu dãy bị chặn trên và
bị chặn dưới.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Dãy số
1
{ },
2
n n
n
x x
n
÷
= bị chặn dưới bởi số
1
2
.
• Dãy số { }, ( 1) sin
n
n n
x x n = − bị chặn vì:
1,
n
x n
÷
≤ ∀ ∈ ℤ .
• Dãy số
1
{ }, ( )
n
n n
x x n
÷
= − không bị chặn trên và cũng
không bị chặn dưới.
Định nghĩa 4
• Số a ∈ ℝ được gọi là giới hạn của dãy số { }
n
x nếu:
0, :
n
N n N x a ∀ε ∃ ∈ ∀ ⇒ − < ε ℝ .
VD 3. • Dãy số
2
1
{ },
n n
x x
n
= − bị chặn trên bởi số 0.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 2
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Ký hiệu: lim
n
n
x a
→∞
= hay
n
x a → .
• Dãy số { }
n
x có lim
n
n
x
→∞
= −∞ nếu:
, :
n
m N n N x m ∀ ∈ ∃ ∈ ∀ ⇒ < ℝ ℝ .
• Dãy số { }
n
x có lim
n
n
x
→∞
= ÷∞ nếu:
, :
n
M N n N x M ∀ ∈ ∃ ∈ ∀ ⇒ ℝ ℝ .
• Nếu dãy số { }
n
x có lim
n
n
x a
→∞
= ∈ ℝ (hữu hạn) thì ta nói
dãy hội tụ, ngược lại thì ta nói dãy phân kỳ.
VD 4. Chứng tỏ rằng:
2 1 2
lim
3 1 3
n
n
n
→∞

=
÷
.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
1.2. Các tính chất của dãy số hội tụ
Định lý 1
• Nếu dãy số hội tụ thì giới hạn của nó là duy nhất.
• Nếu dãy số hội tụ thì dãy bị chặn.
• Nếu dãy số tăng và bị chặn trên thì dãy hội tụ.
• Nếu dãy số giảm và bị chặn dưới thì dãy hội tụ.
Định lý 2. Cho hai dãy số hội tụ { }, { }
n n
x y và
lim
n
n
x a
→∞
= , lim
n
n
y b
→∞
= . Khi đó:
• lim( ) ,
n
n
kx ka k
→∞
= ∈ ℝ; lim( )
n n
n
x y a b
→∞
÷ = ÷
• lim( )
n n
n
x y ab
→∞
= ; lim ; 0, 0
n
n
n
n
x a
y b
y b
→∞
= ≠ ≠ .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Định lý 3
• Cho hai dãy số { }, { }
n n
x y thỏa ,
n n
x y n N ≤ ∀ ≥ .
Nếu lim , lim
n n
n n
x a y b
→∞ →∞
= = thì a b ≤ .
• Cho ba dãy số { }, { }, { }
n n n
x y z thỏa
n n n
x y z ≤ ≤ với
mọi n N ≥ . Nếu lim lim
n n
n n
x z a
→∞ →∞
= = thì lim
n
n
y a
→∞
= .
VD 5. Ta có
2
1 1 1
0 sin
1 n n n
≤ ≤
÷
nên:
2
1 1 1
0 lim sin lim 0
1
n n
n n n
→∞ →∞
≤ ≤ =
÷
.
Vậy
2
1 1
lim sin 0
1
n
n n
→∞
=
÷
.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Định lý 4 (định lý Cantor)
Cho hai dãy số { }, { }
n n
x y thỏa:
1 1
, [ ; ] [ ; ],
lim( ) 0.
n n n n n n
n n
x
x y x y x y n
y x
÷
÷ ÷
→∞
'
1
≤ ⊂ ∀ ∈
1
!
1 − =
1
+


Khi đó, tồn tại số thực duy nhất [ ; ],
n n
c x y n
÷
∈ ∀ ∈ ℤ .
Định lý 5 (định lý Bolzano – Weierstrass)
• Định nghĩa. Cho dãy số { }
n
x . Từ đó, ta trích ra dãy số:
1 2 3
; ; ;...; ;...
k
n n n n
x x x x
với các chỉ số
k
n
÷
∈ ℤ thỏa
1 2
... ...
k
n n n < < < <
Khi đó,
¦ ¦
k
n
x được gọi là dãy con trích ra từ dãy { }
n
x .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Định lý. Từ mọi dãy số bị chặn, ta đều có thể trích ra
được một dãy con hội tụ.
VD 6. Cho dãy số bị chặn { }, sin
2
n n
x x n
π
= .
Từ dãy { }
n
x , ta có thể trích ra hai dãy con như sau:
2
: sin
k
x kπ = ,
4 1
: sin(4 1)
2
k
x k
π
÷
= ÷ .
Ta có:
2
0
k
x → (hội tụ) và
4 1
1
k
x
÷
→ (hội tụ).
Nhận xét
Do hai dãy con hội tụ về hai giới hạn khác nhau nên dãy
{ }
n
x không có giới hạn duy nhất. Vậy dãy { }
n
x phân kỳ.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Định lý 6 (Tiêu chuẩn hội tụ Cauchy)
• Định nghĩa. Dãy số { }
n
x được gọi là dãy Cauchy (hay
dãy cơ bản) nếu 0 ε ∀ cho trước, ta tìm được N
÷
∈ ℤ
sao cho , m n N ∀ ≥ thì
m n
x x ε − < .
• Định lý. Mọi dãy số hội tụ đều là dãy Cauchy và ngược
lại, mọi dãy Cauchy đều hội tụ.
VD 7. Xét sự hội tụ của các dãy số { }
n
x sau:
a) : ( 1)
n
n
x = − ;
b)
1
sin1 sin2 sin sin
: ...
1.2 2.3 ( 1) ( 1)
n
n
k
n k
x
n n k k
=
= ÷ ÷ ÷ =
÷ ÷

.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 3
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Một số kết quả giới hạn cần nhớ
1) lim ,
n
k k k
→∞
= ∈ ℝ
2)
1
lim =0 lim =
n
n n
n
x
x
→∞ →∞
⇔ ∞; lim = lim =
n n
n n
x a x a
→∞ →∞
⇔ .
3)
1
lim 0, 0
n
n
α
α
→∞
= ∀ ;
1
lim 0, 1
n
n
α
α
→∞
= ∀ .
4) Nếu 1 a < thì lim 0
n
n
a
→∞
= ; 1 a thì lim
n
n
a
→∞
= ∞.
5) lim 1
n
n
a
→∞
= ( 0 a ); lim 1
n
n
n
→∞
= ;
1
lim 1
n
n
e
n
→∞
í 1
·
÷ =
·

·
( )
.
6) Nếu 1, 1 α β ≥ thì
ln
lim lim 0
n
n n
n n
n
α
α
β
→∞ →∞
= = .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
1.3. Một số ví dụ về giới hạn dãy số
VD 8. Tìm
2
2
3 7
lim
5
n
n n
n
→∞
− −
÷
.
VD 9. Tìm
2 4
6 3
( 1)(4 3)
lim
2
n
n n
n n n
→∞
− ÷
− ÷
.
VD 10. Tìm
2
3 1
lim
4
n
n
n
n
n
→∞
− ÷
÷
.
VD 11. Tìm
2 2 2
3
1 2 3 ...
lim
5 1
n
n
L
n n
→∞
÷ ÷ ÷ ÷
=
÷ ÷
.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 12. Tìm
1
2 2
2
9 2 5
lim
1
n
n
n
n n
L
n
÷
→∞
í 1
÷ −
·
= ·

·
·
÷ ( )
.
VD 13. Tìm
4
2
lim 1
1
n
n
L
n
÷
→∞
í 1
·
= −
·

·
÷ ( )
.
VD 14. Tìm
( )
lim 3 2 1
n
L n n
→∞
= ÷ − − .
VD 15. Tìm giới hạn
( )
2 2
lim 3
n
L n n n
→∞
= − ÷ ?
A. L = −∞; B. L = ÷∞; C.
3
2
L = − ; D. 0 L = .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 16. Tìm giới hạn
( )
3 2 3
lim 1
n
L n n n
→∞
= ÷ − − ?
A. 0 L = ; B. L = ÷∞; C.
1
2
L = − ; D.
1
2
L = .
VD 17*. Chứng minh rằng: lim 0, 0
!
n
n
a
a
n
→∞
= .
VD 18*. Xét sự hội tụ và tìm giới hạn (nếu có) của dãy:
1 0
: 1 , 3
n n
x x x

= ÷ = .
……………………………………………………
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§2. GIỚI HẠN HÀM SỐ
2.1. Bổ túc về hàm số
2.1.1. Định nghĩa hàm số
Cho hai tập khác rỗng , X Y ⊂ ℝ.
Hàm số f (hoặc ánh xạ f ) từ X vào Y là một quy luật
mà mỗi x X ∈ xác định được duy nhất một y Y ∈ .
Khi đó:
Miền xác định (MXĐ) của f , ký hiệu
f
D , là tập X.
Miền giá trị (MGT) của f là:
¦ ¦
( ) G y f x x X = = ∈ .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Nếu ( ) f X Y = thì f là toàn ánh (hay tràn ánh).
Nếu f vừa đơn ánh vừa toàn ánh thì f là song ánh.
VD 1. Các hàm số:
• : f → ℝ ℝ với ( ) 2
x
y f x = = là đơn ánh.
• : [0; ) f → ÷∞ ℝ với
2
( ) f x x = là toàn ánh.
• : (0; ) f ÷∞ → ℝ với ( ) ln f x x = là song ánh.
Nếu
1 2 1 2
( ) ( ) f x f x x x = ⇒ = thì f là đơn ánh.
Hàm số ( ) y f x = được gọi là hàm chẵn nếu:
( ) ( ), .
f
f x f x x D − = ∀ ∈
Đồ thị của hàm số chẵn đối xứng qua trục tung.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 4
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 2. Hàm số
2 2 2
2( 1) 1 y x x = ÷ − − là hàm hợp của
2
( ) 2 f x x x = − và
2
( ) 1 g x x = ÷ .
2.1.2. Hàm số hợp
Cho hai hàm số f và g thỏa điều kiện
g f
G D ⊂ .
Khi đó, hàm số ( ) ( )( ) [ ( )] h x f g x f g x = = được gọi là
hàm số hợp của f và g .
Hàm số ( ) y f x = được gọi là hàm lẻ nếu:
( ) ( ), .
f
f x f x x D − = − ∀ ∈
Đồ thị của hàm số lẻ đối xứng qua gốc tọa độ.
Chú ý. ( )( ) ( )( ). f g x g f x ≠
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.1.3. Hàm số ngược
Hàm số g được gọi là hàm số ngược của hàm số f nếu:
( ),
f
x g y y G = ∀ ∈ .
Ký hiệu là:
1
g f

= .
VD 3. Cho ( ) 2
x
f x = thì:

1
2
( ) log , 0 f x x x

= .
Nhận xét

Đồ thị của hàm số
1
( ) y f x

= đối xứng với đồ thị của
hàm số ( ) y f x = qua đường thẳng y x = .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.1.4. Hàm số lượng giác ngược
a) Hàm số y = arcsin x
• Hàm số sin y x = có hàm ngược trên ;
2 2
l
π π
l

l
l


1
: [ 1; 1] ;
2 2
f

l
π π
l
− → −
l
l

arcsin x y x = ֏ .
VD 4. arcsin 0 0 = ;
arcsin( 1)
2
π
− = − ;

3
arcsin
2 3
π
= .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Hàm số y = arccos x
• Hàm số cos y x = có hàm ngược trên [0; ] π là

1
: [ 1; 1] [0; ] f

− → π
arccos x y x = ֏ .
VD 5. arccos 0
2
π
= ;
arccos( 1) − = π;

3
arccos
2 6
π
= ;
1 2
arccos
2 3
− π
= .
Chú ý. arcsin arccos , [ 1; 1].
2
x x x
π
÷ = ∀ ∈ −
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
c) Hàm số y = arctan x
• Hàm số tan y x = có hàm ngược trên ;
2 2
í 1
π π
·

·

·
( )


1
: ;
2 2
f

í 1
π π
·
→ −
·

·
( )

arctan x y x = ֏ .
VD 6. arctan 0 0 = ;
arctan( 1)
4
π
− = − ;
arctan 3
3
π
= .
Quy ước. ( ) ( )
arctan , arctan .
2 2
π π
÷∞ = −∞ = −
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
d) Hàm số y = arccot x
• Hàm số cot y x = có hàm ngược trên (0; ) π là

1
: (0; ) f

→ π ℝ
cot x y arc x = ֏ .
VD 7. cot 0
2
arc
π
= ;

3
cot( 1)
4
arc
π
− = ;
cot 3
6
arc
π
= .
Quy ước. ( ) ( )
cot 0, cot . arc arc ÷∞ = −∞ = π
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 5
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.2. Giới hạn hàm số
2.2.1. Các định nghĩa
Định nghĩa 1. Cho hàm ( ) f x xác định trong ( ; ) a b .
Ta nói ( ) f x có giới hạn là L (hữu hạn) khi x tiến đến
0
[ ; ] x a b ∈ nếu với mọi 0 ε cho trước, ta tìm được số
0 δ sao cho khi
0
0 x x < − < δ thì ( ) f x L − < ε.
Ký hiệu là:
0
lim ( )
x x
f x L

= .
Định nghĩa 2 (định nghĩa theo dãy)
Cho ( ) f x xác định trong ( ; ) a b . Ta nói ( ) f x có giới hạn
là L (hữu hạn) khi
0
[ ; ] x x a b → ∈ nếu với bất kỳ dãy
{ }
n
x trong
0
( ; ) \ { } a b x mà
0 n
x x → thì ( )
n
f x L → .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Định nghĩa 3 (giới hạn tại vô cùng)

• Ta nói ( ) f x có giới hạn là L (hữu hạn) khi x → ÷∞
nếu với mọi 0 ε cho trước ta tìm được số 0 M sao
cho khi x M thì ( ) f x L − < ε.
Ký hiệu là: lim ( )
x
f x L
→÷∞
= .
• Ta nói ( ) f x có giới hạn là L (hữu hạn) khi x → −∞
nếu với mọi 0 ε cho trước ta tìm được số 0 m < sao
cho khi x m < thì ( ) f x L − < ε.
Ký hiệu là: lim ( )
x
f x L
→−∞
= .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Định nghĩa 4 (giới hạn vô cùng)

• Ta nói ( ) f x có giới hạn là L = ÷∞ khi
0
x x → nếu với
mọi số 0 M lớn tùy ý, ta tìm được số 0 δ sao cho
khi
0
0 x x < − < δ thì ( ) f x M .
Ký hiệu là:
0
lim ( )
x x
f x

= ÷∞.
• Ta nói ( ) f x có giới hạn là L = −∞ khi
0
x x → nếu với
mọi số 0 m < tùy ý, ta tìm được số 0 δ sao cho khi
0
0 x x < − < δ thì ( ) f x m < .
Ký hiệu là:
0
lim ( )
x x
f x

= −∞.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Định nghĩa 5 (giới hạn 1 phía)

• Nếu ( ) f x có giới hạn là L (L có thể là ∞) khi
0
x x →
(
0
x hữu hạn) và
0
x x thì ta nói ( ) f x có giới hạn phải
tại
0
x . Ký hiệu:
0
0
lim ( )
x x
f x L
→ ÷
= hoặc
0
lim ( )
x x
f x L
÷

= .
• Nếu ( ) f x có giới hạn là L (L có thể là ∞) khi
0
x x →
(
0
x hữu hạn) và
0
x x < thì ta nói ( ) f x có giới hạn trái
tại
0
x . Ký hiệu:
0
0
lim ( )
x x
f x L
→ −
= hoặc
0
lim ( )
x x
f x L


= .
Chú ý
0
0 0
lim ( ) lim ( ) lim ( ) .
x x
x x x x
f x L f x f x L
− ÷

→ →
= ⇔ = =
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.2.2. Tính chất
Cho
0
lim ( )
x x
f x a

= và
0
lim ( )
x x
g x b

= . Khi đó:
1)
0
lim[ . ( )] . ( )
x x
k f x k a k

= ∈ ℝ
2)
0
lim[ ( ) ( )]
x x
f x g x a b

± = ±
3)
0
lim[ ( ) ( )]
x x
f x g x ab

= ; 4)
0
( )
lim ( 0)
( ) x x
f x a
b
g x b →
= ≠
5) Nếu
0 0
( ) ( ), ( ; ) f x g x x x x ≤ ∀ ∈ −ε ÷ ε thì a b ≤ .
6) Nếu
0 0
( ) ( ) ( ), ( ; ) f x h x g x x x x ≤ ≤ ∀ ∈ −ε ÷ ε và

0 0
lim ( ) lim ( )
x x x x
f x g x L
→ →
= = thì
0
lim ( )
x x
h x L

= .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Một số kết quả giới hạn cần nhớ
1)
( ) 0 ( ) 0
sin ( ) tan ( )
lim lim 1
( ) ( )
x x
x x
x x
α α
α α
α α
→ →
= = .
2) Nếu 1, 1 α β ≥ thì
ln
lim lim 0
x
x x
x x
x
α
α
β
→÷∞ →÷∞
= =
3) Nếu
0 0
lim ( ) 0, lim ( )
x x x x
u x a v x b
→ →
= = thì:
0
( )
lim[ ( )] .
v x b
x x
u x a

=
4)
( )
1
0
1
lim 1 lim 1
x
x
x x
x e
x
→±∞ →
í 1
·
÷ = ÷ =
·

·
( )
.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 6
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.2.3. Một số ví dụ
VD 1. Tìm giới hạn
0
1 3 1
lim
x
x
L
x →
− ÷
= .
VD 2. Tìm giới hạn
3
0
8 4 2
lim
x
x x
L
x →
÷ − −
= .
VD 3. Tìm giới hạn
2
lim 2
x
L x x x
→÷∞
í 1
· = ÷ −

·
( )
.
VD 4. Tìm giới hạn
2
lim 2 1
x
L x x
→−∞
í 1
· = ÷ ÷ ÷

·
( )
.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 6. Tìm giới hạn
2
1
2
1
lim
3
x
x
x
x x
L
x

→−∞
í 1
· − −

·
=
·

·
÷
·
( )
.
A. 9 L = ; B. 4 L = ; C. 1 L = ; D. 0 L = .
VD 5. Cho hàm số 2 2
2
tan 1 , 1
( )
sin 1
, 1.
3 3
x x
f x
x
x
x
'
1
− ≤
1
1
1
=
!

1
1
1
1 − +

Tính (1) f ,
1
lim ( )
x
f x



1
lim ( )
x
f x
÷

.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 7. Tìm giới hạn
2 3
2
2
3
lim
1
x
x
x x
L
x

→∞
í 1
÷ ÷ ·

· =

·

·
÷ ( )
.
A. L = ∞; B.
3
L e = ; C.
2
L e = ; D. 1 L = .
VD 8*. Tìm giới hạn
2
1
0
cos
lim
cos 2
x
x
x
L
x →
í 1
·
=
·

·
( )
.
A. L = ∞; B.
3
2
L e = ; C.
1
2
L e = ; D. 1 L = .
………………………………………
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§3. ĐẠI LƯỢNG VÔ CÙNG BÉ – VÔ CÙNG LỚN
3.1. Đại lượng vô cùng bé
a) Định nghĩa
• Hàm số ( ) x α được gọi là đại lượng vô cùng bé (VCB)
khi
0
x x → nếu
0
lim ( ) 0
x x
x

α = (x
0
có thể là vô cùng).
VD 1.
( )
3
( ) tan sin 1 x x α = − là VCB khi 1 x

→ ;

2
1
( )
ln
x
x
β = là VCB khi x → ÷∞.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Tính chất của VCB

1) Nếu ( ), ( ) x x α β là các VCB khi
0
x x → thì
( ) ( ) x x α ±β và ( ). ( ) x x α β là VCB khi
0
x x → .

2) Nếu ( ) x α là VCB và ( ) x β bị chận trong lân cận
0
x
thì ( ). ( ) x x α β là VCB khi
0
x x → .

3)
0
lim ( ) ( ) ( )
x x
f x a f x a x

= ⇔ = ÷ α , trong đó ( ) x α là
VCB khi
0
x x → .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
c) So sánh các VCB
• Định nghĩa
Cho ( ), ( ) x x α β là các VCB khi
0
x x → ,
0
( )
lim
( ) x x
x
k
x →
α
=
β
.
Khi đó:
– Nếu 0 k = , ta nói ( ) x α là VCB cấp cao hơn ( ) x β ,
ký hiệu ( ) 0( ( )) x x α = β .
– Nếu k = ∞, ta nói ( ) x α là VCB cấp thấp hơn ( ) x β .
– Nếu 0 k ≠ ≠ ∞, ta nói ( ) x α và ( ) x β là các VCB
cùng cấp.
– Đặc biệt, nếu 1 k = , ta nói ( ) x α và ( ) x β là các VCB
tương đương, ký hiệu ( ) ( ) x x α β ∼ .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 7
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 2 • 1 cos x − là VCB cùng cấp với
2
x khi 0 x → vì:
2
2 2
0 0
2sin
1 cos 1
2
lim lim
2
4
2
x x
x
x
x
x
→ →

= =
í 1
·

·

·
( )
.

2 2
sin 3( 1) 9( 1) x x − − ∼ khi 1 x → .
• Tính chất của VCB tương đương khi x → x
0
1) ( ) ( ) ( ) ( ) 0( ( )) 0( ( )) x x x x x x α β ⇔ α −β = α = β ∼ .
2) Nếu ( ) ( ), ( ) ( ) x x x x α β β γ ∼ ∼ thì ( ) ( ) x x α γ ∼ .
3) Nếu
1 1 2 2
( ) ( ), ( ) ( ) x x x x α β α β ∼ ∼ thì
1 2 1 2
( ) ( ) ( ) ( ) x x x x α α β β ∼ .
4) Nếu ( ) 0( ( )) x x α = β thì ( ) ( ) ( ) x x x α ÷ β β ∼ .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Quy tắc ngắt bỏ VCB cấp cao
Cho ( ), ( ) x x α β là tổng các VCB khác cấp khi
0
x x →
thì
0
( )
lim
( ) x x
x
x →
α
β
bằng giới hạn tỉ số hai VCB cấp thấp
nhất của tử và mẫu.
VD 3. Tìm giới hạn
3
4 2
0
cos 1
lim
x
x x
L
x x

− ÷
=
÷
.
• Các VCB tương đương cần nhớ khi x → 0
1) sinx x ∼ ; 2) tanx x ∼ ;
3) arcsinx x ∼ ; 4) arctanx x ∼
5)
2
1 cos
2
x
x − ∼ ; 6) 1
x
e x − ∼ ;
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Chú ý. Nếu ( ) u x là VCB khi 0 x → thì ta có thể thay x
bởi ( ) u x trong 8 công thức trên.
7) ln(1 ) x x ÷ ∼ ; 8) 1 1
n
x
x
n
÷ − ∼ .
VD 4. Tính giới hạn
2
2
0
ln(1 2 sin )
lim
sin . tan
x
x x
L
x x


= .
VD 5. Tính
( )
2 2
3
0
sin 1 1 3 tan
lim
sin 2
x
x x x
L
x x

÷ − ÷ −
=
÷
.
VD 6. Cho hàm số ( ) y f x = thỏa:
2
2 4
2
3
x t t
y t t
'
1
= −
1
1
!
1
= ÷
1
1+
.
Khi 0 x → , chọn đáp án đúng?
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Chú ý
Quy tắc VCB tương đương không áp dụng được cho
hiệu hoặc tổng của các VCB nếu chúng làm triệt tiêu
tử hoặc mẫu của phân thức.
A.
2
( )
4
x
f x ∼ ; B.
2
( )
2
x
f x ∼ ;
C. ( )
2
x
f x ∼ ; D.
2
( ) 3 f x x − ∼ .
VD.
2 2
0 0
2 ( 1) ( 1)
lim lim
x x x x
x x
e e e e
x x
− −
→ →
÷ − − ÷ −
=

2
0
( )
lim 0
x
x x
x

÷ −
= = (Sai!).
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.2. Đại lượng vô cùng lớn
a) Định nghĩa
• Hàm số f(x) được gọi là đại lượng vô cùng lớn (VCL)
khi
0
x x → nếu
0
lim ( )
x x
f x

= ∞ (x
0
có thể là vô cùng).
VD 7.
3
cos 1
2 sin
x
x x
÷

là VCL khi 0 x → ;

3
2
1
cos 4 3
x x
x x
÷ −
− ÷
là VCL khi x → ÷∞.
Nhận xét. Hàm số ( ) f x là VCL khi
0
x x → thì

1
( ) f x
là VCB khi
0
x x → .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) So sánh các VCL
• Định nghĩa
Cho ( ), ( ) f x g x là các VCL khi
0
x x → ,
0
( )
lim
( ) x x
f x
k
g x →
= .
Khi đó:
– Nếu 0 k = , ta nói ( ) f x là VCL cấp thấp hơn ( ) g x .
– Nếu k = ∞, ta nói ( ) f x là VCL cấp cao hơn ( ) g x .
– Nếu 0 k ≠ ≠ ∞, ta nói ( ) f x và ( ) g x là các VCL
cùng cấp.
– Đặc biệt, nếu 1 k = , ta nói ( ) f x và ( ) g x là các VCL
tương đương. Ký hiệu ( ) ( ) f x g x ∼ .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 8
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 8.


3
3
x
là VCL khác cấp với
3
1
2x x ÷
khi 0 x → vì:
3
3 3 3 3
0 0 0
3 1 2
lim : 3 lim 3 lim
2
x x x
x x x
x x x x x
→ → →
í 1
÷
·
= = = ∞
·

·
( ) ÷
.

3 3
2 1 2 x x x ÷ − ∼ khi x → ÷∞.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 9. Tính các giới hạn:
3
3
cos 1
lim
3 2
x
x x
A
x x
→∞
− ÷
=
÷
;
3 2
7 2
2 1
lim
2 sin
x
x x
B
x x
→÷∞
− ÷
=

.
• Quy tắc ngắt bỏ VCL cấp thấp
Cho f(x) và g(x) là tổng các VCL khác cấp khi
0
x x →
thì
0
( )
lim
( ) x x
f x
g x →
bằng giới hạn tỉ số hai VCL cấp cao nhất
của tử và mẫu.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§4. HÀM SỐ LIÊN TỤC
• Hàm số ( ) f x liên tục tại
0
x nếu
0
0
lim ( ) ( )
x x
f x f x

= .
• Hàm số ( ) f x liên tục trên tập X nếu ( ) f x liên tục tại
mọi điểm
0
x X ∈ .
4.1. Định nghĩa
• Số
0 f
x D ∈ được gọi là điểm cô lập của ( ) f x nếu

0 0 0
0 : ( ; ) \ { } x x x x ∃ε ∀ ∈ −ε ÷ ε thì
f
x D ∉ .
Chú ý. Hàm ( ) f x liên tục trên đoạn [ ; ] a b thì có đồ thị là
một đường liền nét (không đứt khúc) trên đoạn đó.
Quy ước. Hàm ( ) f x liên tục tại mọi điểm cô lập của nó.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.3. Hàm số liên tục một phía
• Định nghĩa
Hàm số f(x) được gọi là liên tục trái (phải) tại x
0
nếu
0
0
lim ( ) ( )
x x
f x f x


= (
0
0
lim ( ) ( )
x x
f x f x
÷

= ).
• Định lý
Hàm số f(x) liên tục tại x
0
nếu
0 0
0
lim ( ) lim ( ) ( ).
x x x x
f x f x f x
− ÷
→ →
= =
4.2. Định lý
• Tổng, hiệu, tích và thương của các hàm số liên tục tại
x
0
là hàm số liên tục tại x
0
.
• Hàm số sơ cấp xác định ở đâu thì liên tục ở đó.
• Hàm số liên tục trên một đoạn thì đạt giá trị lớn nhất và
nhỏ nhất trên đoạn đó.
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 1. Cho hàm số
2 2
3 tan sin
, 0
( )
2
, 0
x x
x
f x
x
x
'
1
÷
1
1
1
=
!
1
1
α ≤
1
1+
.
Giá trị của α để hàm số liên tục tại 0 x = là:
A. 0 α = ; B.
1
2
α = ; C. 1 α = ; D.
3
2
α = .
VD 2. Cho hàm số
2 2
ln(cos )
, 0
( )
arctan 2
2 3, 0
x
x
f x
x x
x
'
1
1

1
1
=
! ÷
1
1
α − =
1
1+
.
Giá trị của α để hàm số liên tục tại 0 x = là:
A.
17
12
α = ; B.
17
12
α = − ; C.
3
2
α = − ; D.
3
2
α = .
Chương Chương 1. 1. H Hà àm m s số ố m mộ ột t bi biế ến n s số ố
……………………………………………………………………………
4.4. Phân loại điểm gián đoạn
• Nếu hàm ( ) f x không liên tục
tại
0
x thì
0
x được gọi là
điểm gián đoạn của ( ) f x .
O x
y
( ) C
0
x
• Nếu tồn tại các giới hạn:
0
0
lim ( ) ( )
x x
f x f x



= ,
0
0
lim ( ) ( )
x x
f x f x
÷
÷

=
nhưng
0
( ) f x

,
0
( ) f x
÷

0
( ) f x không đồng thời bằng
nhau thì ta nói
0
x là điểm gián đoạn loại một.
Ngược lại,
0
x là điểm gián đoạn loại hai.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 9
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§1. ĐẠO HÀM
………………………………………………………
1.1. Các định nghĩa
a) Định nghĩa đạo hàm
Cho hàm số ( ) y f x = xác định trong lân cận ( ; ) a b của
0
( ; ) x a b ∈ . Giới hạn:
0 0
0 0
( ) ( )
lim lim
x x
f x x f x
y
x x ∆ → ∆ →
÷ ∆ −

=
∆ ∆

(nếu có) được gọi là đạo hàm của ( ) y f x = tại
0
x .
Ký hiệu là
0
( ) f x ′ hay
0
( ) y x ′ .
§1. Đạo hàm
§2. Vi phân
§3. Các định lý cơ bản về hàm khả vi – Cực trị
§4. Công thức Taylor
§5. Quy tắc L’Hospital
§6. Khảo sát hàm số
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Nhận xét. Do
0
x x x ∆ = − nên:
0
0
0
0
( ) ( )
( ) lim .
x x
f x f x
f x
x x →

′ =


Nhận xét. Hàm số ( ) f x có đạo hàm tại x
0
khi và chỉ khi
0 0 0
( ) ( ) ( ). f x f x f x
− ÷
′ ′ ′ = =
b) Đạo hàm một phía
Cho hàm số ( ) y f x = xác định trong lân cận phải
0
( ; ) x b của
0
x . Giới hạn
0
0
0
( ) ( )
lim
x x
f x f x
x x
÷



(nếu có)
được gọi là đạo hàm bên phải của ( ) y f x = tại
0
x .
Ký hiệu là
0
( ) f x
÷
′ . Tương tự,
0
( ) f x

′ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 1. Cho
3
( ) (0) f x x f ′ = ⇒ = ∞,
( ) (0 ) f x x f
÷
′ = ⇒ = ÷∞.
c) Đạo hàm vô cùng
• Nếu tỉ số
y
x

→ ∞

khi 0 x ∆ → thì ta nói ( ) y f x = có
đạo hàm vô cùng tại
0
x .

• Tương tự, ta cũng có các khái niệm đạo hàm vô cùng
một phía.
Chú ý

Nếu ( ) f x liên tục và có đạo hàm vô cùng tại
0
x thì tiếp
tuyến tại
0
x của đồ thị ( ) y f x = song song với trục Oy.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
1.2. Các quy tắc tính đạo hàm
1) Đạo hàm tổng, hiệu, tích và thương của hai hàm số:
( ) u v u v ′ ′ ′ ± = ± ; ( ) uv u v uv ′ ′ ′ = ÷ ;

2
,
k kv
k
v
v

í 1
′ −
·
= ∈
·

·
( )
ℝ;
2
u u v uv
v
v

í 1
′ ′ −
·
=
·

·
( )
.
2) Đạo hàm của hàm số hợp ( ) [ ( )] f x y u x = :

( ) ( ). ( ) f x y u u x ′ ′ ′ = hay ( ) ( ). ( ) y x y u u x ′ ′ ′ = .
3) Đạo hàm hàm số ngược của ( ) y y x = :
1
( )
( )
x y
y x
′ =

.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Đạo hàm của một số hàm số sơ cấp
1)
( )
1
. x x
α α−

= α ; 2)
( )
1
2
x
x

= ;

3)
( )
sin cos x x

= ; 4)
( )
cos sin x x

= − ;

5)
( )
2
1
tan
cos
x
x

= 6)
( )
2
1
cot
sin
x
x

= − ;

2
1 tan x = ÷ ;
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
7)
( )
x x
e e

= ; 8)
( )
.ln
x x
a a a

= ;

9)
( )
1
ln x
x

= ; 10)
( )
1
log
.ln
a
x
x a

= ;

11)
( )
2
1
arcsin =
1
x
x


; 12)
( )
2
1
arccos =
1
x
x



;

13)
( )
2
1
arctan
1
x
x

=
÷
; 14)
( )
2
1
cot
1
arc x
x


=
÷
.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 10
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
1.3. Đạo hàm hàm số cho bởi phương trình tham số

• Cho hàm số ( ) y f x = có phương trình dạng tham số
( ), ( ) x x t y y t = = . Giả sử ( ) x x t = có hàm số ngược
và hàm số ngược này có đạo hàm thì:
( )
( ) .
( )
t
x
t
y
y t
y x hay y
x t x


′ ′ = =
′ ′

VD 2. Tính ( ) y x ′ của hàm số cho bởi
2
3
2 1
, 0
4
x t
t
y t
'
1
= −
1
1

!
1
=
1
1+
.
VD 3. Tính (1)
x
y′ của hàm số cho bởi
2
2
t
x e
y t t
'
1
=
1
1
!
1
= −
1
1+
.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
1.4. Đạo hàm cấp cao
• Giả sử ( ) f x có đạo hàm ( ) f x ′ và ( ) f x ′ có đạo hàm thì
( )
( ) ( ) f x f x

′ ′′ = là đạo hàm cấp hai của ( ) f x .
• Tương tự ta có:
( )
( ) ( 1)
( ) ( )
n n
f x f x


= là đạo hàm cấp n của ( ) f x .
VD 4. Cho hàm số
2
( ) sin f x x = . Tính đạo hàm
(6)
(0) f .
A.
(6)
(0) 32 f = ; B.
(6)
(0) 32 f = − ;
C.
(6)
(0) 16 f = − ; D.
(6)
(0) 0 f = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 5. Tính
( )
( )
n
f x của hàm số
1
( ) (1 )
n
f x x
÷
= − .
VD 6. Tính
( ) n
y của hàm số
2
1
3 4
y
x x
=
− −
.
VD 7. Tính đạo hàm
( )
( )
n
f x của hàm số ( ) sin f x x = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
1.5. Đạo hàm của hàm số ẩn

• Cho phương trình ( , ) 0 F x y = (*).
Nếu ( ) y y x = là hàm số xác định trong 1 khoảng nào đó
sao cho khi thế ( ) y x vào (*) ta được đồng nhất thức thì
( ) y x được gọi là hàm số ẩn xác định bởi (*).

• Đạo hàm hai vế (*) theo x , ta được . 0
x y x
F F y ′ ′ ′ ÷ = .

Vậy , 0.
x
x y
y
F
y F
F

′ ′ = − ≠



( )
x
y x y ′ ′ = được gọi là đạo hàm của hàm số ẩn ( ) y x .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Chú ý
Ta có thể xem hàm ẩn ( ) y x như hàm hợp ( ) u x và thực
hiện đạo hàm như hàm số hợp.
VD 8. Cho hàm ẩn ( ) y x xác định bởi 0
x y
xy e e − ÷ = .
Tính ( ) y x ′
.
VD 9. Cho hàm ẩn ( ) y x xác định bởi:
ln 0
x
xy e y − ÷ = (*). Tính (0) y′
.
VD 10. Cho hàm ẩn ( ) y x xác định bởi:
2 2
ln arctan
y
x y
x
÷ = . Tính ( ) y x ′ .
VD 11. Cho hàm ẩn ( ) y x xác định bởi:
3 2 4
( 2) 2 0 y x y x − − − = (*). Tính (1) y′′
.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 12. Viết phương trình tiếp tuyến của
2 2
2 2
( ) : 1
x y
E
a b
÷ = tại điểm
0 0
( ; ) ( ) M x y E ∈ .
Giải
• Với
0
0 y ≠ , ta có:
2 2
2 2
1
x y
F
a b
= ÷ −
0
2
0
2
2
2
x
y
x
F
a
y
F
b
'
1
1
′ =
1
1
1

!
1
1
′ =
1
1
1+

2
0
0
2
0
( )
b x
y x
a y
′ ⇒ = − .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 11
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Phương trình tiếp tuyến tại điểm
0 0
( ; ) ( ) M x y E ∈ là:
0 0 0
( )( ) y y x x x y ′ = − ÷
2
0
0 0
2
0
( )
b x
y x x y
a y
⇒ = − − ÷
2 2 2 2 2 2
0 0 0 0
b x x a y y b x a y ⇒ ÷ = ÷
0 0
2 2
1
x x y y
a b
⇒ ÷ = (*).
• Với
0
0 y = , ta có
0
x a = ± .
Khi đó, phương trình tiếp tuyến là x a = ± thỏa (*).
Vậy phương trình tiếp tuyến là
0 0
2 2
1
x x y y
a b
÷ = .
………………………………………………
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§2. VI PHÂN
2.1. Vi phân cấp một
• Hàm số ( ) y f x = được gọi là khả vi tại
0 f
x D ∈ nếu
0 0 0
( ) ( ) ( ) f x f x x f x ∆ = ÷ ∆ − có thể biểu diễn dưới
dạng:
0
( ) . 0( ) f x A x x ∆ = ∆ ÷ ∆
với A là hằng số và 0( ) x ∆ là VCB khi 0 x ∆ → .

Khi đó, đại lượng . A x ∆ được gọi là vi phân của hàm số
( ) y f x = tại x
0
. Ký hiệu
0
( ) df x hay
0
( ) dy x .
Nhận xét

0
( ) . 0( ) f x A x x ∆ = ∆ ÷ ∆
0
( ) 0( ) f x x
A
x x
∆ ∆
⇒ = ÷
∆ ∆

Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố

0
0
0
( )
( )
x
f x
A f x A
x
∆ →

′ ⇒ ÷÷÷÷→ ⇒ =

.

0 0
( ) ( ). df x f x x ′ ⇒ = ∆ hay ( ) ( ). df x f x x ′ = ∆ .
• Chọn ( ) ( ) f x x df x x dx x = ⇒ = ∆ ⇒ = ∆ .

Vậy ( ) ( ) . df x f x dx hay dy y dx ′ ′ = =
VD 1. Tính vi phân cấp 1 của
2 3
( )
x
f x x e = tại
0
1 x = − .
VD 3. Tính vi phân cấp 1 của hàm số
ln(arcsin )
2
x
y = .
VD 2. Tính vi phân cấp 1 của
2
arctan( 1) y x = ÷ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.2. Vi phân cấp cao
• Giả sử ( ) y f x = có đạo hàm đến cấp n thì
1 ( )
( )
n n n n
d y d d y y dx

= =
được gọi là vi phân cấp n của hàm ( ) y f x = .
VD 4. Tính vi phân cấp 2 của hàm số ln(sin ) y x = .
VD 5. Tính vi phân cấp n của hàm số
2x
y e = .
VD 6. Tính vi phân cấp 3 của ( ) tan f x x = tại
0
4
x
π
= .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 7. Tính vi phân cấp 10 của hàm số
3
( )
x
y x x e = − .
Chú ý
Khi x là một hàm số độc lập với y thì công thức
( ) n n n
d y y dx = không còn đúng nữa.
Quy tắc tính vi phân cấp n

1) ( . ) .
n n
d k u k d u = ; ( )
n n n
d u v d u d v ÷ = ÷ ;
2)
0
( ) .
n
n k n k k
n
k
d uv C d ud v

=
=

với
0 0
, d u u d v v = = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§3. CÁC ĐỊNH LÝ CƠ BẢN VỀ HÀM KHẢ VI
CỰC TRỊ CỦA HÀM SỐ
3.1. Các định lý

3.1.1. Bổ đề Fermat
Cho hàm số ( ) f x xác định trong ( ; ) a b và có đạo hàm tại
0
( ; ) x a b ∈ . Nếu ( ) f x đạt giá trị lớn nhất (hoặc bé nhất)
tại
0
x trong ( ; ) a b thì
0
( ) 0 f x ′ = .

3.1.2. Định lý Rolle

Cho hàm số ( ) f x liên tục trong [ ; ] a b và khả vi trong
( ; ) a b . Nếu ( ) ( ) f a f b = thì ( ; ) c a b ∃ ∈ sao cho ( ) 0 f c ′ = .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 12
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.1.3. Định lý Cauchy
• Cho hai hàm số ( ) f x , ( ) g x liên tục trong [ ; ] a b , khả vi
trong ( ; ) a b và ( ) 0, ( ; ) g x x a b ′ ≠ ∀ ∈ .
Khi đó, ( ; ) c a b ∃ ∈ sao cho:
( ) ( ) ( )
.
( ) ( ) ( )
f b f a f c
g b g a g c
′ −
=
′ −


3.1.4. Định lý Lagrange
• Cho hàm số ( ) f x liên tục trong [ ; ] a b , khả vi trong
( ; ) a b . Khi đó, ( ; ) c a b ∃ ∈ sao cho:
( ) ( )
( ).
f b f a
f c
b a

′ =


Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.2. Cực trị của hàm số

3.2.1. Hàm số đơn điệu
a) Định nghĩa
Cho hàm số ( ) f x liên tục trong trong ( ; ) a b .
Khi đó:
• ( ) f x được gọi là tăng ngặt trong ( ; ) a b nếu
1 2
1 2
( ) ( )
0
f x f x
x x


,
1 2
, ( ; ) x x a b ∀ ∈ và
1 2
x x ≠ .
• ( ) f x được gọi là giảm ngặt trong ( ; ) a b nếu
1 2
1 2
( ) ( )
0
f x f x
x x

<

,
1 2
, ( ; ) x x a b ∀ ∈ và
1 2
x x ≠ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• ( ) f x được gọi là tăng hay giảm không ngặt trong ( ; ) a b
nếu
1 2
1 2
( ) ( )
0
f x f x
x x



hay
1 2
1 2
( ) ( )
0
f x f x
x x



,
1 2
, ( ; ) x x a b ∀ ∈ và
1 2
x x ≠ .

• ( ) f x được gọi là đơn điệu trong ( ; ) a b nếu
( ) f x tăng ngặt hay giảm ngặt trong ( ; ) a b .

• ( ) f x đơn điệu trong ( ; ) a b và liên tục trong ( ; ] a b thì
( ) f x đơn điệu trong ( ; ] a b (trường hợp khác tương tự).
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Định lý 1
Cho hàm số ( ) f x khả vi trong trong ( ; ) a b . Khi đó:
• Nếu ( ) 0, ( ; ) f x x a b ′ ∀ ∈ thì ( ) f x tăng ngặt trong ( ; ) a b .
• Nếu ( ) 0, ( ; ) f x x a b ′ < ∀ ∈ thì ( ) f x giảm ngặt trong ( ; ) a b .
• Nếu ( ) 0, ( ; ) f x x a b ′ ≥ ∀ ∈ hay ( ) 0, ( ; ) f x x a b ′ ≤ ∀ ∈ thì
( ) f x tăng không ngặt hay giảm không ngặt trong ( ; ) a b .
c) Định lý 2
• Nếu ( ) f x tăng ngặt trong ( ; ) a b thì ( ) 0 f x ′ ≥ trong ( ; ) a b
và không tồn tại ( ; ) ( ; ) a b α β ⊂ sao cho ( ) 0 f x ≡ .

• Nếu ( ) f x giảm ngặt trong ( ; ) a b thì ( ) 0 f x ′ ≤ trong
( ; ) a b và không tồn tại ( ; ) ( ; ) a b α β ⊂ sao cho ( ) 0 f x ≡ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 1. Tìm các khoảng đơn điệu của
2
ln( 1) y x = ÷ .
VD 2. Tìm các khoảng đơn điệu của
2
2
1
( )
( 1)
x
f x
x
÷
=

.
VD 3. Tìm các khoảng đơn điệu của
2
1
2
y
x x
=

.
VD 4. Tìm các khoảng đơn điệu của
3
4 x
y e

= .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.2.2. Cực trị
a) Định nghĩa
• Nếu ( ) f x liên tục trong ( ; ) a b chứa
0
x và
0
( ) ( ) f x f x < ,
0
( ; ) \ { } x a b x ∀ ∈ thì ( ) f x đạt cực tiểu tại
0
x .
• Nếu ( ) f x liên tục trong ( ; ) a b chứa
0
x và
0
( ) ( ) f x f x ,
0
( ; ) \ { } x a b x ∀ ∈ thì ( ) f x đạt cực đại tại
0
x .
b) Định lý
Cho ( ) f x có đạo hàm đến cấp 2n trong ( ; ) a b chứa
0
x
thỏa
(2 1)
0 0
( ) ... ( ) 0
n
f x f x

′ = = = và
(2 )
0
( ) 0
n
f x ≠ .
• Nếu
(2 )
0
( ) 0
n
f x thì ( ) f x đạt cực tiểu tại
0
x .
• Nếu
(2 )
0
( ) 0
n
f x < thì ( ) f x đạt cực đại tại
0
x .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 13
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 5. Tìm cực trị của hàm số
6 3
( ) 2 3 f x x x = − − ÷ .
Chú ý
• Hàm số có thể không đạt max hoặc min trên X D ⊂ .
3.2.3. Giá trị lớn nhất – giá trị nhỏ nhất
a) Định nghĩa
Cho hàm số ( ) y f x = có MXĐ D và X D ⊂ .
• Số M được gọi là giá trị lớn nhất của ( ) f x trên X nếu:
0 0
: ( ) x X f x M ∃ ∈ = và ( ) , f x M x X ≤ ∀ ∈ .
Ký hiệu là: max ( )
x X
M f x

= .
• Số m được gọi là giá trị nhỏ nhất của ( ) f x trên X nếu:
0 0
: ( ) x X f x m ∃ ∈ = và ( ) , f x m x X ≥ ∀ ∈ .
Ký hiệu là: min ( )
x X
m f x

= .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Nếu max ( )
x X
M f x

= và min ( )
x X
m f x

= thì:
( ) , m f x M x X ≤ ≤ ∀ ∈ .
b) Phương pháp tìm max – min
Hàm số liên tục trên đoạn [a; b]
Cho hàm số ( ) y f x = liên tục trên đoạn [ ; ] a b .
Để tìm
[ ; ]
max ( )
x a b
f x


[ ; ]
min ( )
x a b
f x

, ta thực hiện các bước sau:
• Bước 1. Giải phương trình ( ) 0 f x ′ = . Giả sử có n
nghiệm
1
,..., [ ; ]
n
x x a b ∈ (loại các nghiệm ngoài [ ; ] a b ).
• Bước 2. Tính
1
( ), ( ),..., ( ), ( )
n
f a f x f x f b .
• Bước 3. Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất trong các giá trị đã
tính ở trên là các giá trị max, min tương ứng cần tìm.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 6. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số
4 2
3
( ) 3
2
f x x x x = − − ÷ trên đoạn [0; 2].
Chú ý
• Nếu đề bài chưa cho đoạn [ ; ] a b thì ta phải tìm MXĐ
của hàm số trước khi làm bước 1.
• Có thể đổi biến số ( ) t t x = và viết ( ) ( ( )) y f x g t x = = .
Gọi T là miền giá trị của hàm ( ) t x thì:
max ( ) max ( )
x X t T
f x g t
∈ ∈
= , min ( ) min ( )
x X t T
f x g t
∈ ∈
= .
VD 7. Tìm max, min của
2
( ) 5 6 f x x x = − ÷ ÷ .
VD 8. Tìm max, min của
2
sin 1
sin sin 1
x
y
x x
÷
=
÷ ÷
.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Hàm số liên tục trên khoảng (a; b)
Cho hàm ( ) y f x = liên tục trên ( ; ) a b ( , a b có thể là ∞).
Để tìm
( ; )
max ( )
x a b
f x


( ; )
min ( )
x a b
f x

, ta thực hiện các bước:
• Bước 1. Giải phương trình ( ) 0 f x ′ = . Giả sử có n
nghiệm
1
,..., [ ; ]
n
x x a b ∈ (loại các nghiệm ngoài [ ; ] a b ).
• Bước 2. Tính
1
( ),..., ( )
n
f x f x và hai giới hạn
1 2
lim ( ), lim ( )
x a x b
L f x L f x
÷ −
→ →
= = .
• Bước 3. Kết luận:
1) Nếu
1 1 2
max{ ( ),..., ( )} max{ , }
n
f x f x L L thì
1
( ; )
max max{ ( ),..., ( )}
n
x a b
f f x f x

= .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2) Nếu
1 1 2
min{ ( ),..., ( )} min{ , }
n
f x f x L L < thì
1
( ; )
min min{ ( ),..., ( )}
n
x a b
f f x f x

= .
3) Nếu không thỏa 1) (hoặc 2)) thì hàm số không đạt
max (hoặc min).

VD 9. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số
3
2
( )
1
x
f x
x
=

trên khoảng (1; ) ÷∞ .
Chú ý
Ta có thể lập bảng biến thiên của ( ) f x thay cho bước 3.
VD 10. Tìm điều kiện của tham số m để phương trình
sau có nghiệm:
( )
2
2 1 0 m x x ÷ − − = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
a) Định nghĩa
• Hàm số ( ) f x được gọi là hàm lồi trong ( ; ) a b nếu ( ) f x ′
tăng trong ( ; ) a b . Khi đó, đồ thị ( ) y f x = được gọi là
đồ thị lõm trong ( ; ) a b .
• Hàm số ( ) f x được gọi là hàm lõm trong ( ; ) a b nếu
( ) f x ′ giảm trong ( ; ) a b . Khi đó, đồ thị ( ) y f x = được
gọi là đồ thị lồi trong ( ; ) a b .
3.3. Khoảng lồi, lõm của đồ thị – điểm uốn
• Điểm
0 0 0
( ; ) M x y trên đồ thị nằm giữa phần lõm và lồi
được gọi là điểm uốn của đồ thị hàm số ( ) y f x = .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 14
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Định lý
• Nếu ( ) 0 f x ′′ (hay ( ) 0 f x ′′ < ) với mọi ( ; ) x a b ∈ thì
đồ thị hàm số ( ) y f x = lõm (hay lồi) trong ( ; ) a b .
VD 11. Hàm số
3 2
3 1 y x x = − ÷
lõm và có đồ thị lồi trong ( ; 1) −∞ ;
hàm
3 2
3 1 y x x = − ÷ lồi và có đồ
thị lõm trong (1; ) ÷∞ .
(1; 1) M là điểm uốn của đồ thị.
• Nếu
0
( ) 0 f x ′′ = và ( ) f x ′′ đổi dấu khi x chuyển từ trái
sang phải qua điểm
0
x thì
0 0 0
( ; ) M x y là điểm uốn của
đồ thị hàm số ( ) y f x = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 12. Xác định tính lồi, lõm của hàm số:
2
8ln y x x = − .
VD 13. Tìm các khoảng lồi, lõm của đồ thị hàm số:
arccos y x = .
VD 14. Xác định tính lồi, lõm của hàm số arctan2 y x =
và đồ thị của hàm số arctan2 y x = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.4. Tiệm cận của đồ thị
• Tiệm cận đứng
Đường cong ( ) y f x = có tiệm cận đứng
0
x x = nếu
0
lim ( ) .
x x
f x

= ∞
• Tiệm cận xiên
Đường cong ( ) y f x = có tiệm cận xiên y ax b = ÷ nếu
( )
lim , lim ( ) .
x x
f x
a f x ax b
x →∞ →∞
l
= − =
l
l


Chú ý
Khi 0 a = thì đồ thị có tiệm cận ngang y b = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 15. Tìm tất cả các tiệm cận của đồ thị hàm số:
2
3
ln(1 ) x
y
x

= .
VD 16. Tìm tiệm cận xiên của đồ thị hàm số:
2 3
( 1) y x x = − .
VD 17. Tìm tiệm cận xiên (ngang) của đồ thị hàm số:
2
4 5 y x x x = ÷ − ÷ .
…………………………………………………………….
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§4. CÔNG THỨC TAYLOR
4.1. Công thức khai triển Taylor
Cho hàm số ( ) f x liên tục trên [ ; ] a b có đạo hàm đến cấp
1 n ÷ trên ( ; ) a b với
0
, ( ; ) x x a b ∈ ta có các khai triển:
• Khai triển Taylor với phần dư Lagrange
( )
( 1)
1 0
0 0
0
( )
( )
( ) ( ) ( )
! ( 1)!
k
n n
k n
k
f x
f c
f x x x x x
k n
÷
÷
=
= − ÷ −
÷


với ( ; ) c a b ∈ .
• Khai triển Taylor với phần dư Peano
( )
0
0 0
0
( )
( ) ( ) (( ) ).
!
k
n
k n
k
f x
f x x x O x x
k
=
= − ÷ −


Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Khai triển Maclaurin được viết lại:
/ //
2
( )
(0) (0)
( ) (0) ...
1! 2!
(0)
... ( ).
!
n
n n
f f
f x f x x
f
x O x
n
= ÷ ÷ ÷
÷ ÷

• Khai triển Maclaurin
Khai triển Taylor với phần dư Peano tại
0
0 x = được
gọi là khai triển Maclaurin.
Vậy:
( )
0
(0)
( ) ( ).
!
k n
k n
k
f
f x x O x
k
=
= ÷


VD 1. Khai triển Maclaurin của ( ) tan f x x = đến
3
x .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 15
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.2. Các khai triển Maclaurin cần nhớ
1)
2
1
1 ... 0( )
1
n n
x x x x
x
= ÷ ÷ ÷ ÷ ÷

.
2)
2
1 ... 0( )
1! 2! !
n
x n
x x x
e x
n
= ÷ ÷ ÷ ÷ ÷ .
3)
2 3 4
ln(1 ) ... 0( )
1 2 3 4
n
x x x x
x x ÷ = − ÷ − ÷ ÷ .
4)
2 4 6
cos 1 ... 0( )
2! 4! 6!
n
x x x
x x = − ÷ − ÷ ÷ .
5)
3 5 7
sin ... 0( )
1! 3! 5! 7!
n
x x x x
x x = − ÷ − ÷ ÷ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2
( 1)
6) (1 ) 1 ...
2!
( 1)...( 1)
... 0( ).
!
m
n n
m m
x mx x
m m m n
x x
n

÷ = ÷ ÷ ÷
− − ÷
÷ ÷
VD 2. Khai triển Maclaurin của
1
( )
1
f x
x
=
÷
đến
3
x .
Chú ý
Nếu ( ) u x là VCB khi 0 x → thì ta thay x trong các
công thức trên bởi ( ) u x .
VD 3. Khai triển Maclaurin hàm
2
1
1 3
y
x
=
÷
đến
6
x .
VD 4. Khai triển Maclaurin của
2
ln(1 2 ) y x = − đến
6
x .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 5. Khai triển Maclaurin của hàm số 2
x
y = đến
4
x .
VD 6. Khai triển Maclaurin của
sinx
y e = đến
3
x .
VD 7. Khai triển Maclaurin của hàm số:
2
2
1
( )
1
x x
f x
x x
÷ ÷
=
− ÷
đến
4
x và tính
(4)
(0) f .
VD 8. Cho hàm
3
( ) cos 2 f x x x = . Giá trị của
(7)
(0) f là:
A.
(7)
(0) 480 f = ; B.
(7)
(0) 560 f = ;
C.
(7)
(0) 3360 f = ; D.
(7)
(0) 6720 f = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.3. Ứng dụng của công thức Taylor
• Từ công thức khai triển Taylor, ta có:
( )
0
0
0
( )
( ) ( )
!
k
n
k
k
f x
f x x x
k
=
≈ −


với sai số
( 1)
1
0
( )
( ) ( )
( 1)!
n
n
n
f c
R x x x
n
÷
÷
= −
÷
, ( ; ) c a b ∈ .
• Nếu
( 1)
( ) , [ ; ]
n
f x M x a b
÷
≤ ∀ ∈ thì ta có đánh giá
sai số:
1
0
( )
( 1)!
n
n
M
R x x x
n
÷
≤ −
÷
.
4.3.1. Tính giá trị gần đúng của hàm số (tham khảo)
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 9. Tính số e chính xác đến
3
10

ε = .
Giải. Ta có:
2
1 ... 0( )
1! 2! !
n
x n
x x x
e x
n
= ÷ ÷ ÷ ÷ ÷

1 1
1 1 ...
2! !
e
n
⇒ ≈ ÷ ÷ ÷ ÷ .
với sai số ( ) , (0; 1)
( 1)!
c
n
e
R x c
n
ε = = ∈
÷

3
6
( 1)!
n
n
⇒ ε < ⇒ =
÷
.
Vậy
1 1 1 1 1
2
2! 3! 4! 5! 6!
e ≈ ÷ ÷ ÷ ÷ ÷ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.3.2. Tìm giới hạn tỉ số của hai VCB
a) Phần chính của VCB α(x) khi x → 0 (tham khảo)
Nếu ( ) x α là VCB khi 0 x → thỏa
( 1)
(0) 0
k−
α = và
( )
(0) 0
k
α ≠ ( 1, 2, ...) k = thì đại lượng
( )
(0)
!
k
k
x
k
α
được
gọi là phần chính của ( ) x α . Khi đó,
( )
(0)
( )
!
k
k
x x
k
α
α ∼ .
VD 10. Xét
tan
( ) 1
x
x e α = − . Khi 0 x → , ta có:
(0) 0 α = , (0) 1 0 ′ α = ≠ ⇒ phần chính của ( ) x α là x .
Nhận xét. Khi 0 x → thì
tan
1
x
e x − ∼ .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 16
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Các ví dụ tìm giới hạn
VD 11. Tìm giới hạn
0
2
lim
sin
x x
x
e e x
L
x x


− −
=

.
Giải. Ta có:
2 3
3
1 0( )
1! 2! 3!
x
x x x
e x = ÷ ÷ ÷ ÷ ,

2 3
3
1 0( )
1! 2! 3!
x
x x x
e x

= − ÷ − ÷ ,

3
3
sin 0( )
3!
x
x x x = − ÷ .
Vậy
3 3
0 0
3 3
1
0( )
2
3
lim lim 2
sin 1
0( )
6
x x
x x
x x
e e x
L
x x
x x

→ →
÷
− −
= = =

÷
.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 12. Tính
0 6 3
ln(1 ) sin2 1
lim
1 1
x
x
x e x
L
x

÷ ÷ − −
=
÷ −
.
Giải. Ta có:
6 3 3
1
1 1
6
x x ÷ − ∼ ,

2 3
3
ln(1 ) 0( )
2 3
x x
x x x ÷ = − ÷ ÷ ,

2 3
3
1 0( )
2 6
x
x x
e x x = ÷ ÷ ÷ ÷ ,

3 3
4
sin2 2 0( )
3
x x x x − = − ÷ ÷
3
11
ln(1 ) sin2 1 11
6
x
x e x x L ⇒ ÷ ÷ − − ⇒ = ∼ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.3.3. Tìm tiệm cận cong (hay xiên) của đồ thị hàm số
Nếu ( ) ( ) ( ) f x g x x = ÷ α với ( ) g x là đa thức và ( ) x α là
VCB khi x → ∞ thì đồ thị ( ) : ( ) C y f x = có đường
tiệm cận cong ( ) y g x = .
VD 13. Tìm tiệm cận xiên của ( ) C :
2 3
( 1) y x x = − .
Giải. Khi x → ∞, ta có:
1
3
1
1 y x
x
í 1
·
= −
·

·
( )
2 2
1 1 1
1 0
3
9
x
x
x x
í 1 í 1
· ·
= − − ÷ · ·

· · ·
( ) ( )


1 1 1
0
3 9
x
x x
í 1
·
= − − ÷
·

·
( )
.
Vậy
1
3
y x = − là tiệm cận xiên của đồ thị ( ) C .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 14. Tìm tiệm cận xiên của
3
( ) :
1
x
C y
x
=

.
Giải. Ta có:
1
2
1
1
1
y x
x
í 1
·
= ÷
·

·
− ( )
. Khi x → ∞ thì:
2 2
1
2( 1)
8( 1) ( 1)
x x
y x O
x
x x
l
l
= ÷ − ÷
l

− −
l
l
.
• Khi x → ÷∞ thì:
1
2( 1) 2
x
y x x
x
÷ ÷

∼ ∼ .
• Khi x → −∞ thì:
1
2( 1) 2
x
y x x
x
− − − −

∼ ∼ .
Vậy
1
2
y x = ÷ ,
1
2
y x = − − là 2 tiệm cận xiên của ( ) C .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 15. Tìm tiệm cận cong của
4
2
2 3
( ) :
1
x x
C y
x
− ÷
=

.
Giải. Ta có:
3 4
2
2
2 3
1
.
1
1
x x
y x
x
− ÷
=

.
Đặt
1
0
x
t
x
→∞
= ÷÷÷÷→ , ta suy ra:

2 3 4
2
1
(1 2 3 ).
1
y x t t
t
= − ÷



2 3 4 2 2
(1 2 3 )(1 0( )) x t t t t = − ÷ ÷ ÷
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố

2 2 3 3
(1 2 ( )) x t t O t = ÷ − ÷

2
2 3 3
1 2 1
1 x O
x x x
í 1 í 1
· ·
= ÷ − ÷ · ·
· · ·
( ) ( )


2 2
2 1
1 1 x O x
x x
í 1
·
= ÷ − ÷ ÷
·

·
( )
∼ .
Vậy đồ thị có tiệm cận cong là
2
1 y x = ÷ .
Cách khác
2 2
2
4 2
1 1
1
x
y x x
x

= ÷ ÷ ÷

∼ khi x → ∞.
………………………………………………………
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 17
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§5. QUY TẮC L’HOSPITAL
VD 1. Tìm giới hạn
2
0
2
lim
x x
x
e e
L
x


÷ −
= .
Định lý (quy tắc L’Hospital)
Cho hai hàm số ( ) f x , ( ) g x khả vi trong lân cận của điểm
0
x và ( ) 0 g x ′ ≠ trong lân cận của
0
x (có thể
0
( ) 0 g x ′ = ).
Nếu
0 0
lim ( ) lim ( ) 0
x x x x
f x g x
→ →
= = (hoặc ∞) và
0
( )
lim
( ) x x
f x
k
g x →

= ∈

ℝ thì
0
( )
lim
( ) x x
f x
k
g x →
= .
Chú ý
Chiều ngược lại trong định lý là không đúng.
Ta có thể áp dụng quy tắc L’Hospital nhiều lần.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 4. Tính
0
1
lim cot
x
L x
x →
í 1
·
= −
·

·
( )
(dạng ∞−∞).
VD 5. Tìm giới hạn
1
1
1
lim
x
x
L x


= (dạng 1

).
VD 6. Tìm giới hạn
1
lim ( 3 )
x
x
x
L x
→÷∞
= ÷ (dạng
0
∞ ).
VD 3. Tìm giới hạn
( )
3
0
lim ln
x
L x x
÷

= (dạng 0∞).
A. 0 L = ; B. L = ∞; C.
1
2
L = ; D.
1
3
L = .
…………………………………………………
VD 2. Tìm giới hạn
2 2
2 2
0
sin
lim
.arctan
x
x x
L
x x


= .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§6. KHẢO SÁT HÀM SỐ
(Tham khảo)
6.1. Khảo sát hàm số theo tham số
Cho đường cong ( ) C xác định bởi phương trình tham số:
( )
,
( )
x x t
t D
y y t
'
1 =
1

!
1 =
1
+
(D là MXĐ).
6.1.1. Khoảng biến thiên của biến t
a) Nếu ( ) ( ), ( ) ( ), x t T x t y t T y t t D ÷ = ÷ = ∀ ∈ thì ta
chỉ cần khảo sát ( ), ( ) x t y t trong [ ; ] T α α ÷ .
b) Giả sử với mọi t D ∈ , tồn tại * t sao cho:
• ( *) ( ), ( *) ( ) x t x t y t y t = = − . Khi đó, ( ) C nhận Ox làm
trục đối xứng.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• ( *) ( ), ( *) ( ) x t x t y t y t = − = . Khi đó, ( ) C nhận Oy làm
trục đối xứng.
• ( *) ( ), ( *) ( ) x t x t y t y t = − = − . Khi đó, ( ) C nhận gốc tọa
độ (0; 0) O làm tâm đối xứng.
c) Tổng quát, giả sử với mọi t D ∈ , tồn tại * t sao cho:
• ( *) ( ), ( *) ( ) 2 x t x t y t y t b = ÷ = . Khi đó, ( ) C nhận
đường thẳng y b = làm trục đối xứng.
• ( *) ( ) 2 , ( *) ( ) x t x t a y t y t ÷ = = . Khi đó, ( ) C nhận
đường thẳng x a = làm trục đối xứng.
• ( *) ( ) 2 , ( *) ( ) 2 x t x t a y t y t b ÷ = ÷ = . Khi đó, ( ) C nhận
điểm ( ; ) I a b làm tâm đối xứng.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
6.1.2. Sự biến thiên của x(t), y(t)
Lập bảng biến thiên của ( ), ( ) x t y t như hàm một biến
quen thuộc.
Chú ý
• Dùng
( )
( )
x
y t
y
x t

′ =

để tính hệ số góc của tiếp tuyến.
• Dùng
2
3
( ) ( ) ( ) ( )
[ ( )]
x
x t y t x t y t
y
x t
′ ′′ ′′ ′ −
′′ =

để tìm khoảng lồi,
lõm của đồ thị.
6.1.3. Tiệm cận
• Nếu
0
lim ( )
t
x t x
→α
= và lim ( )
t
y t
→α
= ∞ thì
0
x x = là tiệm
cận đứng của ( ) C .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Nếu lim ( )
t
x t
→α
= ∞ và
0
lim ( )
t
y t y
→α
= thì
0
y y = là tiệm
cận ngang của ( ) C .
• Nếu lim ( )
t
x t
→α
= ∞, lim ( )
t
y t
→α
= ∞ và:
( )
lim , lim[ ( ) ( )]
( ) t t
y t
a y t x t b
x t →α →α
= −α =
thì y ax b = ÷ là tiệm cận xiên của ( ) C .
Chú ý
• Phương trình tiếp tuyến của ( ) C tại điểm ( , ) M x y ứng
với t trong hệ tọa độ Oxy (Descartes) có dạng:
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( )
y t x t y t x t y t
Y X
x t x t
′ ′ ′ −
= ÷
′ ′
(*).
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 18
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Giả sử khi
0
t t → thì điểm ( , ) M x y tiến ra vô cùng trên
một nhánh vô tận của ( ) C . Khi đó, giới hạn (nếu có)
của (*) là phương trình tiệm cận ứng với
0
t t = .
VD 1. Khảo sát và vẽ đồ thị của đường cong:
2 2
2
,
( 1) 1
t t
x y
t t t
÷
= =
− −
.
Giải. MXĐ \ { 1; 0; 1} D = − ℝ . Đồ thị không có tính
đối xứng, tuần hoàn.
Ta có:
3 2 2
2 2 2 2 2
3 1 1
( ) 2 , ( ) 0
( 1) (1 )
t t t
x t y t
t t t
÷ − ÷
′ ′ = − =
− −
.
1 2 3
( ) 0 1, ( 1; 0), 0 x t t t t t t t ′ = ⇔ = < − = ∈ − = .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Bảng biến thiên:
Phương trình tiếp tuyến của ( ) C tại điểm ( , ) M x y ứng
với t trong hệ tọa độ Oxy có dạng:
2 2
3 2 3 2
( 1) ( 4)
2( 3 1) 2( 3 1)
t t t t
Y X
t t t t
÷ ÷
= − −
÷ − ÷ −
.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Cho 1, 0, 1 t t t → − → → lần lượt ta được 3 tiệm cận
là:
3
2
Y X = − ÷ , 0 Y = và
1 5
3 6
Y X = − − .
Đồ thị
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 2. Khảo sát và vẽ đồ thị của đường cong:
( sin ), (1 cos ) x R t t y R t = − = − .
Giải. MXĐ D = ℝ. Vì:
(2 ) ( ) 2 , (2 ) ( ) x k t x t k R y k t y t π− ÷ = π π − =
nên đồ thị đối xứng qua các đường x k R = π .
Ta chỉ cần khảo sát đường cong trong khoảng:
[0; ] [0; ] x R t ∈ π ⇒ ∈ π .
Ta có: ( ) (1 cos ), ( ) sin x t R t y t R t ′ ′ = − =
2
2
1
0
(1 cos )
x
y
R t
′′ = − <

.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Bảng biến thiên Đồ thị
6.2. Khảo sát hàm số theo tọa độ cực
6.2.1. Hệ tọa độ cực
Trong mặt phẳng chọn điểm O cố định gọi là cực và tia
Ox gọi là tia cực. Vị trí điểm M tùy ý trong mặt phẳng
hoàn toàn xác định bởi
( )
, , r OM Ox OM = ϕ =

.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Khi đó, cặp ( , ) r ϕ được gọi
là tọa độ cực của điểm M.
Mối liên hệ giữa tọa độ cực
và tọa độ Descartes là:
cos , sin . x r y r = ϕ = ϕ
6.2.2. Phương trình đường cong
trong tọa độ cực
• Phương trình đường cong trong tọa độ cực có dạng:
( ). r f = ϕ
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 19
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Cho đường cong ( ) C trong tọa độ Descartes có phương
trình ( , ) 0 F x y = . Thay cos , sin x r y r = ϕ = ϕ vào ta
được ( cos , sin ) 0 F r r ϕ ϕ = , nếu giải được r theo ϕ
thì ta thu được phương trình của ( ) C trong tọa độ cực.
VD 3. Trong mpOxy, xét phương trình đường tròn đi qua
gốc tọa độ (0; 0) O :
2 2
( ) : 2 2 0 C x y ax by ÷ − − = .
Ta có:
2 2 2 2
cos sin 2 ( cos ) 2 ( sin ) 0 r r a r b r ϕ ÷ ϕ − ϕ − ϕ = .
Vậy phương trình của ( ) C trong tọa độ cực là:
2( cos sin ) r a b = ϕ ÷ ϕ .
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
6.2.3. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số r = r(φ)
• Ta xem ( )cos , ( )sin x r y r = ϕ ϕ = ϕ ϕ và khảo sát như
trường hợp theo tham số ϕ.
• Trong nhiều trường hợp khi biến ϕ tăng dần, ta theo dõi
chiều biến thiên của r để vẽ đồ thị.
• Góc α tạo bởi bán kính cực
và tiếp tuyến được xác định
bởi công thức:
( )
( )
r
tg
r
ϕ
α =
′ ϕ
.
VD 4. Khảo sát và vẽ đồ thị
2 2
( ) : cos 2 C r a = ϕ.
Giải. MXĐ: cos 2 0
4 4
k k
π π
ϕ ≥ ⇔ − ÷ π ≤ ϕ ≤ ÷ π.
Chương Chương 2. 2. Ph Phé ép p t tí ính nh vi vi phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Hàm cos 2ϕ tuần hoàn với chu kỳ π nên ta chỉ khảo sát
trong khoảng
4 4
π π
− ≤ ϕ ≤ và cos 2 r a = ϕ.
Ta có:
sin 2
( ) 0 0
cos 2
a
r
ϕ
′ ϕ = − = ⇔ ϕ =
ϕ
.
Bảng biến thiên Đồ thị
……..…………………………………….
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§1. Tích phân bất định
§2. Tích phân xác định
§3. Ứng dụng của tích phân xác định
§4. Tích phân suy rộng
…………………………
§1. TÍCH PHÂN BẤT ĐỊNH
1.1. Định nghĩa
• Hàm số ( ) F x được gọi là một nguyên hàm của ( ) f x trên
khoảng ( ; ) a b nếu ( ) ( ), ( ; ) F x f x x a b ′ = ∀ ∈ .
Ký hiệu ( ) f x dx

(đọc là tích phân).
Nhận xét
• Nếu ( ) F x là nguyên hàm của ( ) f x thì ( ) F x C ÷ cũng là
nguyên hàm của ( ) f x .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Tính chất
1) . ( ) ( ) , k f x dx k f x dx k = ∈
∫ ∫

2) ( ) ( ) f x dx f x C ′ = ÷


3) ( ) ( )
d
f x dx f x
dx
=


4) [ ( ) ( )] ( ) ( ) f x g x dx f x dx g x dx ÷ = ÷
∫ ∫ ∫
.
MỘT SỐ NGUYÊN HÀM CẦN NHỚ
1) . , a a dx ax C = ÷ ∈


2)
1
, 1
1
x
x dx C
α÷
α
= ÷ α ≠ −
α ÷


Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3) ln
dx
x C
x
= ÷

; 4) 2
dx
x C
x
= ÷


5)
x x
e dx e C = ÷

; 6)
ln
x
x
a
a dx C
a
= ÷


7) cos sin xdx x C = ÷

; 8) sin cos xdx x C = − ÷

9)
2
tan
cos
dx
x C
x
= ÷

; 10)
2
cot
sin
dx
x C
x
= − ÷


11)
2 2
1
arctan
dx x
C
a a
x a
= ÷
÷


12)
2 2
arcsin , 0
dx x
C a
a
a x
= ÷



ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 20
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
13)
2 2
1
ln
2
dx x a
C
a x a
x a

= ÷
÷




14) ln tan
sin 2
dx x
C
x
= ÷



15) ln tan
cos 2 4
dx x
C
x
í 1
π
·
= ÷ ÷
·

·
( )



16)
2
2
ln
dx
x x a C
x a
= ÷ ÷ ÷
÷


Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 1. Tính
2
4
dx
I
x
=


.
A.
1 2
ln
4 2
x
I C
x
÷
= ÷

; B.
1 2
ln
4 2
x
I C
x

= ÷
÷
;
C.
1 2
ln
2 2
x
I C
x

= ÷
÷
; D.
1 2
ln
2 2
x
I C
x
÷
= ÷

.
VD 2. Tính
2
6
dx
I
x x
=
− −

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 3. Tính
2
3 ln
dx
I
x x
=


.
VD 4. Tính
3
( 3)
dx
I
x x
=
÷

.
VD 5. Tính
4
cot
2sin 3
x
I dx
x
=
÷

.
1.2. Phương pháp đổi biến
a) Định lý
Nếu ( ) ( ) f x dx F x C = ÷

với ( ) t ϕ khả vi thì:
( ( )) ( ) ( ( )) . f t t dt F t C ′ ϕ ϕ = ϕ ÷


Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 6. Tính
2
tan
, 0;
2
cos cos 1
x
I dx x
x x
í 1
π
·
= ∈
·

·
( )
÷

.
b) Một số dạng tích phân hữu tỉ (tham khảo)
Dạng 1:
2
, 0.
( )
x
I dx a
ax b
α ÷ β
= ≠
÷


Cách giải. Biến đổi
2
( )
p q
I dx
ax b
ax b
í 1
·

· = ÷

·

÷ ·
÷ ( )

.
VD 7.
2 2
4 3 2(2 1) 1
4 4 1 (2 1)
x x
dx dx
x x x
÷ ÷ ÷
=
÷ ÷ ÷
∫ ∫

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Dạng 2:
2
, 0, 0.
x
I dx a
ax bx c
α ÷ β
= ≠ ∆
÷ ÷


Cách giải. Biến đổi
1 2
1 p q
I dx
a x x x x
í 1
·
= ÷ ·

·

· − −
( )

,
(
1 2
, x x là nghiệm của mẫu thức).
2
2 1
2 1
(2 1)
dx
x
x
í 1
·

· = ÷

·

÷ ·
÷ ( )

1
ln 2 1
2(2 1)
x C
x
= ÷ − ÷
÷
.
VD 8.
2
3 2 1 3 2
2 5 2 3 5
( 1)
2
x x
dx dx
x x
x x
÷ ÷
=
í 1
÷ −
·
− ÷
·

·
( )
∫ ∫

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3 2 5 1 11 1
. .
( 1)(2 5) 7 1 7 2 5
x
dx dx
x x x x
í 1
÷
·
= = ÷
·

·
− ÷ − ÷ ( )
∫ ∫

5 11
ln 1 ln 2 5
7 14
x x C = − ÷ ÷ ÷ .
Dạng 3:
2
, 0, 0.
x
I dx a
ax bx c
α ÷ β
= ≠ ∆ <
÷ ÷


Cách giải. Biến đổi
2 2
X p
I dx
X X
í 1
·

= · ÷

·

·
÷ γ ÷ γ ( )

.
VD 9.
2 2
(2 1) 2 2 1
4 4 5 (2 1) 4
x x
I dx dx
x x x
− ÷ ÷
= =
− ÷ − ÷
∫ ∫

ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 21
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố

1 2
2 2
2 1 2
(2 1) 4 (2 1) 4
I I
x
dx dx
x x

= ÷
− ÷ − ÷
∫ ∫

.

2
2
1
2
1 [(2 1) 4] 1
ln[(2 1) 4]
4 4
(2 1) 4
d x
I x C
x
− ÷
= = − ÷ ÷
− ÷

.

2
2
2 1
2 1 1 2 1
arctan
2 2 2
2 1
1
2
x
d
x
I C
x
í 1

·

·

· í 1
− ( )
·
= = ÷
·

·
( )
í 1

·
÷
·

·
( )

.
Vậy
( )
2
1 1 2 1
ln 4 4 5 arctan
4 2 2
x
I x x C
í 1

·
= − ÷ ÷ ÷
·

·
( )
.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Dạng 4. Tích phân hàm hữu tỉ bậc cao
Cách giải. Biến đổi hàm dưới dấu tích phân về các
phân thức tối giản.
VD 10. Tính
2
( 1)
dx
I
x x
=


.
Giải. Ta có:
2 2
1
1 ( 1)
A B C
x x x x x
= ÷ ÷
− −


2
2
( ) ( )
( 1)
B C x A B x A
x x
÷ ÷ − −
=

.
Đồng nhất các hệ số, ta được:
1, 1, 1 A B C = − = − = .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Vậy
2
1 1 1 1 1
ln
1
x
I dx C
x x x x x
í 1

·
= − − ÷ = ÷ ÷
·

·
− ( )

.
VD 11. Tính
2
2
4 4
( 1)
x x
I dx
x x
÷ ÷
=


.
Giải. Ta có:
2
2 2
4 4
1
( 1) ( 1)
x x A B C
x x
x x x
÷ ÷
= ÷ ÷

− −
.
Đồng nhất các hệ số, ta được: 4, 3, 9 A B C = = − = .
Vậy
2
4 3 9
1
( 1)
dx dx dx
I
x x
x
= − ÷


∫ ∫ ∫


9
4 ln 3ln 1
1
x x C
x
= − − − ÷

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 12. Tính
2
3
3
7 6
x
I dx
x x
í 1

·
= ·

·
·
− ÷ ( )

.
Giải. Ta có:
2 2
3
3 3
( 1)( 2)( 3) 7 6
x x
x x x x x
− −
=
− − ÷ − ÷


1 2 3
A B C
x x x
= ÷ ÷
− − ÷
.
Đồng nhất các hệ số, ta được:
1 1 3
, ,
2 5 10
A B C = = = .
Vậy
1 1 3
2 1 5 2 10 3
dx dx dx
I
x x x
= ÷ ÷
− − ÷
∫ ∫ ∫


1 1 3
ln 1 ln 2 ln 3
2 5 10
x x x C = − ÷ − ÷ ÷ ÷ .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
c) Tích phân hàm lượng giác
(sin , cos ) . I R x x dx =


Cách giải
• Nếu ( sin , cos ) (sin , cos ) R x x R x x − = − (nghĩa là bậc
của sin lẻ) thì ta đặt cos t x = .
• Nếu (sin , cos ) (sin , cos ) R x x R x x − = − (nghĩa là bậc
của cosin lẻ) thì ta đặt sin t x = .
• Nếu ( sin , cos ) (sin , cos ) R x x R x x − − = (nghĩa là bậc
của sin và cosin chẵn) thì ta đặt tan t x = hoặc hạ bậc.
• Nếu
1
(sin , cos )
sin cos
R x x
a x b x c
=
÷ ÷
thì ta đặt:
2
2 2
2 1
tan sin , cos
2
1 1
x t t
t x x
t t

= ⇒ = =
÷ ÷
.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 13. Tính
3 2
sin 2 cos I x x dx =

.
VD 14. Tính
2 2
sin sin2 cos
dx
I
x x x
=
÷ −

.
VD 15. Tính
4 sin 3cos 5
dx
I
x x
=
÷ ÷

.
1.3. Phương pháp tích phân từng phần
a) Công thức
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) u x v x dx u x v x u x v x dx ′ ′ = −
∫ ∫

hay . udv uv vdu = −
∫ ∫

ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 22
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Chú ý
Đối với nhiều tích phân khó thì ta phải đổi biến trước
khi lấy từng phần.
VD 16. Tính ln I x x dx =

.
VD 17. Tính
2
x
x
I dx =

.
VD 18. Tính
3 sin
cos
x
I x e dx =

.
VD 19. Tính
3
cos I x dx =

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 20. Tính cos(ln ) I x dx =

.
b) Các dạng tích phân từng phần thường gặp

• Đối với dạng tích phân ( )
x
P x e dx
α

, ( ) P x là đa thức,
thì ta đặt:
( ), .
x
u P x dv e dx
α
= =

• Đối với dạng tích phân ( )ln P x x dx
α

,
( ) P x là đa thức, thì ta đặt:
ln , ( ) . u x dv P x dx
α
= =
…………………………………………………
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
0 1 1
...
n n
x a x x x b

= < < < < = .
Lấy điểm
1
[ ; ]
k k k
x x

ξ ∈ tùy ý ( 1, k n = ).
Lập tổng tích phân:
1
1
( )( )
n
k k k
k
f x x

=
σ = ξ −

.
§2. TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH
2.1. Định nghĩa. Cho hàm số ( ) f x xác định trên [ ; ] a b .
Ta chia đoạn [ ; ] a b thành n đoạn nhỏ bởi các điểm chia
Ký hiệu là ( ) .
b
a
I f x dx =


Giới hạn hữu hạn (nếu có)
1
max( ) 0
lim
k k
k
x x
I

− →
= σ được gọi
là tích phân xác định của ( ) f x trên đoạn [ ; ] a b .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Tính chất
1) . ( ) ( ) ,
b b
a a
k f x dx k f x dx k = ∈
∫ ∫

2) [ ( ) ( )] ( ) ( )
b b b
a a a
f x g x dx f x dx g x dx ± = ±
∫ ∫ ∫

3) ( ) 0; ( ) ( )
a b a
a a b
f x dx f x dx f x dx = = −
∫ ∫ ∫

4) ( ) ( ) ( ) , [ ; ]
b c b
a a c
f x dx f x dx f x dx c a b = ÷ ∈
∫ ∫ ∫

5) ( ) 0, [ ; ] ( ) 0
b
a
f x x a b f x dx ≥ ∀ ∈ ⇒ ≥


Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
6) ( ) ( ), [ ; ] ( ) ( )
b b
a a
f x g x x a b f x dx g x dx ≤ ∀ ∈ ⇒ ≤
∫ ∫

7) ( ) ( )
b b
a a
a b f x dx f x dx < ⇒ ≤
∫ ∫


8) ( ) , [ ; ] m f x M x a b ≤ ≤ ∀ ∈
( ) ( ) ( )
b
a
m b a f x dx M b a ⇒ − ≤ ≤ −


9) Nếu ( ) f x liên tục trên đoạn [ ; ] a b thì
[ ; ] : ( ) ( )( )
b
a
c a b f x dx f c b a ∃ ∈ = −

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Khi đó, đại lượng
1
( ) ( )
b
a
f c f x dx
b a
=


được gọi là
giá trị trung bình của ( ) f x trên đoạn [a; b].
VD 1. Tích phân
1
2 2
0 cos
dx
x x ÷

bị chặn (hữu hạn) vì
hàm số
2 2
1
( )
cos
f x
x x
=
÷
liên tục trên đoạn [0; 1].
VD 2. Giá trị trung bình của hàm số
1
( ) f x
x
= trên [1; ] e

1
1 1
1 1
e
dx
e x e
=
− −

.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 23
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2.2. Công thức Newton – Leibnitz
Cho hàm ( ) f x khả tích trên [ ; ] a b , với mỗi [ ; ] x a b ∈ thì
hàm số ( ) ( )
x
a
x f t dt ϕ =

liên tục tại mọi
0
[ ; ] x a b ∈
và ( ) ( ) x f x ′ ϕ = .
VD 3. Xét
2
0
( ) , 0
x
t
x e dt x ϕ =

.
Ta có:
2
( )
t
f t e = và
2
( ) ( )
x
x f x e ′ ϕ = = .
2.2.1. Tích phân với cận trên thay đổi
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 4. Tìm giới hạn
sin
0
tan
0
0
2
lim
sin
x
x
x
t dt
L
t dt
÷

=


.
VD 5. Tìm giới hạn
2
0
2
(arctan )
lim
1
x
x
t dt
L
x
→÷∞
=
÷

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Nhận xét
1) Có hai phương pháp tính tích phân như §1.
2) ( ) f x liên tục và lẻ trên [ ; ] −α α thì ( ) 0 f x dx
α
−α
=

.
Nếu ( ) f x liên tục trên [ ; ] a b và ( ) F x là một nguyên hàm
tùy ý của ( ) f x thì ( ) ( )
x
a
x f t dt ϕ =

và ( ) ( )+ F x x C = ϕ
là nguyên hàm của ( ) f x trên [ ; ] a b .
Vậy ta có: ( ) ( ) ( ) ( ).
b
b
a
a
f x dx F x F b F a = = −


2.2.2. Công thức Newton – Leibnitz
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3) ( ) f x liên tục và chẵn trên [ ; ] −α α thì:
0
( ) 2 ( ) f x dx f x dx
α α
−α
=
∫ ∫
.
4) Để tính ( )
b
a
f x dx

ta dùng bảng xét dấu của ( ) f x để
tách ( ) f x thành tổng của các hàm trên mỗi đoạn nhỏ.
Đặc biệt
( ) ( )
b b
a a
f x dx f x dx =
∫ ∫
nếu ( ) 0, ( ; ) f x x a b ≠ ∀ ∈ .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 6. Tính tích phân
3
2
1
2 5
dx
I
x x
=
− ÷

.
VD 7. Tính tích phân
2
1
( 1)ln
e
x x
I dx
x
÷
=

.
VD 8. Tính tích phân
1
2 3
1
1. sin I x x dx

= ÷

.
VD 9. Tính tích phân
3
3
3
4 I x x dx

= −

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 10*. Lập công thức quy nạp (truy hồi) để tính:
4
0
tan , 2
n
n
I x dx n
π
= ≥

.
VD 11*. Lập công thức quy nạp (truy hồi) để tính:
2
0
sin
n
n
I x dx
π
=

, 2 n ≥ .
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 24
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Nhận xét. Đặt
2
t x
π
= − , ta được:
2
0
cos
n
n
I x dx
π
=

.
Trong đó:
0!! 1!! 1 = = ; 2!! 2; 3!! 3; 4!! 2.4 = = = ;
5!! 1.3.5; 6!! 2.4.6; 7!! 1.3.5.7;... = = =
Sử dụng công thức truy hồi, ta có công thức Walliss:
2 2
0 0
( 1)!!
,
!!
sin cos
( 1)!!
. ,
2 !!
n n
n
n
n
xd x x dx
n
n
n
π π
'
1 −
1
1
1
11
= =
!
1π −
1
1
1
1
1+
∫ ∫
leû
chaün

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 12*. Chứng minh rằng:
1
0
lim 0
1
n
n
x
dx
x →∞
=
÷

.
VD 13*. Sử dụng định nghĩa tích phân, tính giới hạn:
1 1 2
lim 1 1 ... 1
n
n
L
n n n n →∞
l í 1
· l

· = ÷ ÷ ÷ ÷ ÷ ÷

l ·

· ·
l ( )
l
.
VD 14*. Sử dụng định nghĩa tích phân, tính giới hạn:
1 1 1 1
lim ...
1 2 2 1 n
L
n n n n →∞
í 1
·
= ÷ ÷ ÷ ÷
·

·
÷ ÷ − ( )
.
……………………………………………
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§3. ỨNG DỤNG CỦA TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH
3.1. Tính diện tích S của hình phẳng
3.1.1. Biên hình phẳng cho trong tọa độ Descartes
a) Biên hình phẳng cho bởi phương trình tổng quát
S
2 1
( ) ( )
b
a
S f x f x dx
l
= −
l
l

S
2 1
( ) ( )
d
c
S g y g y dy
l
= −
l
l

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 1. Tính diện tích hình phẳng S giới hạn bởi
các đường
2
y x = và
4
y x = .
A.
1
15
S = ; B.
2
15
S =
C.
4
15
S = ; D.
8
15
S = .
VD 2. Tính diện tích hình phẳng S giới hạn bởi
các đường 1
x
y e = − ,
2
3
x
y e = − và 0 x = .
A.
1
ln 4
2
− ; B.
ln 4 1
2

; C.
1 ln2
2

; D.
1
ln 2
2

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Biên hình phẳng cho bởi phương trình tham số

Hình phẳng giới hạn bởi đường cong có phương trình
( ), ( ) x x t y y t = = với [ ; ] t ∈ α β thì:
( ). ( ) . S y t x t dt
β
α
′ =


VD 4. Tính diện tích hình elip
2 2
2 2
: 1
x y
S
a b
÷ ≤ .
VD 3. Tính diện tích hình phẳng S giới hạn bởi
2
4 3 y x x = − ÷ và trục hoành.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 5. Tính diện tích S giới hạn
bởi đường cong:

2 3
( ) 1, ( ) 4 x t t y t t t = − = − .
O x
y
1 − 3
3.1.2. Diện tích hình quạt cong trong tọa độ cực
Diện tích hình quạt cong S có
biên được cho trong tọa độ cực
(xem §6. Chương 2) giới hạn
bởi ( ), [ ; ] r r = ϕ ϕ ∈ α β là:

2
1
( ) .
2
S r d
β
α
= ϕ ϕ


ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 25
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 7. Tính diện tích hình
quạt cong S giới hạn bởi:

2 2
0, 3 ,
2 0.
y y x
x y x
'
1
= =
1
1
!
1
÷ − =
1
1+

VD 6. Tính diện tích hình quạt cong S giới hạn bởi:
2cos 4 , 0;
8
r
l
π
l
= ϕ ϕ ∈
l
l
.
VD 8. Tính diện tích hình quạt cong S giới hạn bởi:
0, x y x = = và
2 2
2 0 x y y ÷ ÷ = .
A.
1
4 2
S
π
= ÷ ; B.
3 1
2 2
S
π
= ÷ ; C.
3
4
S
π
= ; D.
2
S
π
= .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.2. Tính độ dài l của đường cong

a) Đường cong có phương trình tổng quát
Cho cung

AB có phương trình ( ), [ ; ] y f x x a b = ∈ thì:

2
1 [ ( )] .
b
AB
a
l f x dx ′ = ÷


VD 9. Tính độ dài l của cung ln(cos ), 0;
4
y x x
l
π
l
= ∈
l
l
.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Đường cong có phương trình tham số
Cho cung

AB có phương trình tham số
( )
, [ ; ]
( )
x x t
t
y y t
'
1 =
1
∈ α β
!
1 =
1
+
thì:

2 2
[ ( )] [ ( )] .
AB
l x t y t dt
β
α
′ ′ = ÷


VD 10. Tính độ dài l của cung C có phương trình:
2
2
1
, 0; 1
ln 1
x t
t
y t t
'
1
= ÷ 1
1
1 l

!
í 1 l
l 1
· = ÷ ÷
1
·
( ) 1
1+
.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
c) Đường cong có phương trình trong tọa độ cực
Cho cung

AB có phương trình trong tọa độ cực là
( ), [ ; ] r r = ϕ ϕ ∈ α β thì:

2 2
( ) [ ( )] .
AB
l r r d
β
α
′ = ϕ ÷ ϕ ϕ


VD 11. Tính độ dài l của cung:
(1 cos ), [0; ] r a = ÷ ϕ ϕ ∈ π .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.3. Tính thể tích vật thể tròn xoay
a) Vật thể quay quanh Ox
Thể tích V của vật thể do miền phẳng S giới hạn bởi
( ), 0 y f x y = = , x a = , x b = quay quanh Ox là:
2
[ ( )] .
b
a
V f x dx = π


VD 12. Tính thể tích V do hình phẳng S giới hạn bởi
ln , 0, 1, y x y x x e = = = = quay xung quanh Ox .
VD 13. Tính V do
2 2
2 2
( ) : 1
x y
E
a b
÷ = quay quanh Ox .
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Vật thể quay quanh Oy
Thể tích V của vật thể do miền phẳng S giới hạn bởi
( ) x g y = , 0 x = , y c = và y d = quay quanh Oy là:
2
[ ( )] .
d
c
V g y dy = π


Giải. Ta có:

2
2 y x x = −
1 1 , 1
1 1 , 1
x y x
x y x

= ÷ − ≥



= − − <

.
VD 14. Tính thể tích V do hình phẳng
S giới hạn bởi
2
2 , 0 y x x y = − =
quay xung quanh Oy.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 26
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố

1
1
3
0
0
8 8
4 1 (1 )
3 3
y dy y
π π
= π − = − − =

.
Vậy
( ) ( )
1
2 2
0
1 1 1 1 V y y dy
l
l
= π ÷ − − − −
l
l


Chú ý. Thể tích V của vật thể do miền phẳng S giới
hạn bởi ( ) y f x = , 0 y = , x a = và x b = quay quanh
Oy còn được tính theo công thức:
2 ( ) (*).
b
a
V xf x dx = π


VD 15. Dùng công thức (*) để giải lại VD 14.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
3.4. Tính diện tích mặt tròn xoay
a) Diện tích mặt tròn xoay S do đường cong ( ) y f x = ,
a x b ≤ ≤ , quay xung quanh trục Ox là:
2
2 ( ) 1 [ ( )] .
b
a
S f x f x dx ′ = π ÷


VD 16. Tính diện tích mặt cầu
2 2 2 2
x y z R ÷ ÷ = .
b) Diện tích mặt tròn xoay S do đường cong ( ) x g x = ,
c y d ≤ ≤ , quay xung quanh trục Oy là:
2
2 ( ) 1 [ ( )] .
d
c
S g y g y dy ′ = π ÷


VD 17. Tính S do
2
y x = , 0 1 x ≤ ≤ xoay quanh Oy.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
§4. TÍCH PHÂN SUY RỘNG
4.1. Tích phân suy rộng loại 1
4.1.1. Định nghĩa
• Cho hàm số ( ) f x xác định trên [ ; ) a ÷∞ , khả tích trên
mọi đoạn [ ; ] ( ) a b a b < .
Giới hạn (nếu có) của ( )
b
a
f x dx

khi b → ÷∞ được gọi
là tích phân suy rộng loại 1 của ( ) f x trên [ ; ) a ÷∞ .
Ký hiệu:
( ) lim ( ) .
b
b
a a
f x dx f x dx
÷∞
→÷∞
=
∫ ∫

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Nghiên cứu về tích phân suy rộng (nói chung) là khảo
sát sự hội tụ và tính giá trị hội tụ (thường là khó).
• Định nghĩa tương tự:
( ) lim ( ) ;
b b
a
a
f x dx f x dx
→−∞
−∞
=
∫ ∫

( ) lim ( ) .
b
b
a
a
f x dx f x dx
÷∞
→÷∞
−∞
→−∞
=
∫ ∫

• Nếu các giới hạn trên tồn tại hữu hạn thì ta nói tích phân
hội tụ, ngược lại là tích phân phân kỳ.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Trường hợp α khác 1:

1
1
1
1
lim lim
1
b
b
b b
dx
I x
x
−α
α
→÷∞ →÷∞
í 1
·
= =
·

·
−α ( )



( )
1
1
, 1 1
lim 1
1
1
, 1.
b
b
−α
→÷∞
'
1
1
α
1
= − =
!α −
1 −α
1 ÷ ∞ α <
1
+

Giải • Trường hợp α = 1:
1
1
lim lim ln
b
b
b b
dx
I x
x →÷∞ →÷∞
í 1
·
= = = ÷∞

·
·
( )

(phân kỳ).
VD 1. Khảo sát sự hội tụ của tích phân
1
dx
I
x
÷∞
α
=

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 2. Tính tích phân
0
2
(1 )
dx
I
x
−∞
=


.
VD 3. Tính tích phân
2
1
dx
I
x
÷∞
−∞
=
÷

.
Vậy: • Với 1 α :
1
1
I =
α −
(hội tụ).
• Với 1 α ≤ : I = ÷∞ (phân kỳ).
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 27
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Chú ý
• Nếu tồn tại lim ( ) ( )
x
F x F
→÷∞
= ÷∞ , ta dùng công thức:
( ) ( )
a
a
f x dx F x
÷∞
÷∞
=

.
• Nếu tồn tại lim ( ) ( )
x
F x F
→−∞
= −∞ , ta dùng công thức:
( ) ( )
b
b
f x dx F x
−∞
−∞
=

.
• Tương tự:
( ) ( ) f x dx F x
÷∞
÷∞
−∞
−∞
=

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.1.2. Các tiêu chuẩn hội tụ
a) Tiêu chuẩn 1. Nếu 0 ( ) ( ), [ ; ) f x g x x a ≤ ≤ ∀ ∈ ÷∞
và ( )
a
g x dx
÷∞

hội tụ thì ( )
a
f x dx
÷∞

hội tụ.
• Các trường hợp khác tương tự.
VD 4. Xét sự hội tụ của tích phân
10
1
x
I e dx
÷∞

=

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
b) Tiêu chuẩn 2
• Nếu ( )
a
f x dx
÷∞

hội tụ thì ( )
a
f x dx
÷∞

hội tụ (ngược lại
không đúng).
• Các trường hợp khác tương tự.
VD 5. Xét sự hội tụ của tích phân
1
cos 3
x
I e x dx
÷∞

=

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
c) Tiêu chuẩn 3
• Cho ( ), ( ) f x g x liên tục, luôn dương trên [ ; ) a ÷∞

( )
lim
( ) x
f x
k
g x →÷∞
= . Khi đó:
Nếu 0 k < < ÷∞ thì:
( )
a
f x dx
÷∞

và ( )
a
g x dx
÷∞

cùng hội tụ hoặc phân kỳ.
Nếu 0 k = và ( )
a
g x dx
÷∞

hội tụ thì ( )
a
f x dx
÷∞

hội tụ.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
Nếu
( )
a
k
g x dx
÷∞
'
1 = ÷∞
1
1
1
!
1
1
1
1
+

phaân kyø
thì ( )
a
f x dx
÷∞

phân kỳ.

• Các trường hợp khác tương tự.
VD 6. Xét sự hội tụ của tích phân
2 3
1
1 2
dx
I
x x
÷∞
=
÷ ÷

.
Chú ý
• Nếu ( ) ( ) ( ) f x g x x → ÷∞ ∼ thì
( )
a
f x dx
÷∞

và ( )
a
g x dx
÷∞

có cùng tính chất.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 7. Xét sự hội tụ của tích phân
1
1 sin
dx
I
x x
÷∞
=
÷ ÷

.
VD 8. Điều kiện của α để
3
1
. ln 1
dx
I
x x
÷∞
α
=
÷

hội tụ là:
A. 3 α ; B.
3
2
α ; C. 2 α ; D.
1
2
α .
VD 9. Điều kiện của α để
2
4
1
( 1)
2 3
x dx
I
x x
÷∞
α
÷
=
÷ −

hội tụ?
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 28
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.2. Tích phân suy rộng loại 2
4.2.1. Định nghĩa
• Cho hàm số ( ) f x xác định trên [ ; ) a b và không xác định
tại b, khả tích trên mọi đoạn [ ; ] ( 0) a b −ε ε .
Giới hạn (nếu có) của ( )
b
a
f x dx
−ε

khi 0 ε → được gọi là
tích phân suy rộng loại 2 của ( ) f x trên [ ; ) a b .
Ký hiệu:
0
( ) lim ( ) .
b b
a a
f x dx f x dx
−ε
ε→
=
∫ ∫

Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Định nghĩa tương tự:
0
( ) lim ( )
b b
a a
f x dx f x dx
ε→
÷ε
=
∫ ∫
(suy rộng tại a );
0
( ) lim ( )
b b
a a
f x dx f x dx
−ε
ε→
÷ε
=
∫ ∫
(suy rộng tại a , b ).
• Nếu các giới hạn trên tồn tại hữu hạn thì ta nói tích phân
hội tụ, ngược lại là tích phân phân kỳ.
VD 10. Khảo sát sự hội tụ của
0
, 0
b
dx
I b
x
α
=

.
Giải. • Trường hợp α = 1:
0 0 0
lim lim ln ln lim ln
b
b dx
I x b
x
÷ ÷ ÷ ε
ε→ ε→ ε→
ε
í 1
· = = = − ε = ÷∞

·
·
( )

.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
• Trường hợp α khác 1:

1
0 0 0
1
lim lim lim
1
b b
b
dx
I x dx x
x
−α −α
α
ε→ ε→ ε→ ε
ε ε
í 1
·
= = =
·

·
−α ( )
∫ ∫

( )
1
1 1
0
1 , 1
lim
1
1
, 1.
b
b
−α
−α −α
ε→
'
1
1
α < 1
= −ε =
!
−α
1 −α
1 ÷ ∞ α
1
+

Vậy
Với 1 α < :
1
1
b
I
−α
=
−α
(hội tụ).

Với 1 α ≥ : I = ÷∞ (phân kỳ).
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 11. Tính tích phân
1
3
2
1
6
3
1 9
dx
I
x
=


.
A.
3
I
π
= − ; B.
3
I
π
= ; C.
6
I
π
= ; D. I = ÷∞.
VD 12. Tính tích phân
3 2
1
. ln
e
dx
I
x x
=

.
VD 13. Tính tích phân
2
2
1
dx
I
x x
=


.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
4.1.2. Các tiêu chuẩn hội tụ
• Các tiêu chuẩn hội tụ như tích phân suy rộng loại 1.

Chú ý
• Nếu ( ) ( ) ( ) f x g x x b → ∼ thì ( )
b
a
f x dx

và ( )
b
a
g x dx


có cùng tính chất (với b là cận suy rộng).
VD 14. Tích phân suy rộng
1
0
( 1)(2 )
x dx
I
x x x
α
=
÷ −


hội tụ khi và chỉ khi:
A. 1 α <− ; B.
1
2
α <− ; C.
1
2
α − ; D. α ∈ ℝ.
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
VD 15. Tích phân suy rộng
1
2
0
1
( 1)sin
x
I dx
x x
α
÷
=
÷


phân kỳ khi và chỉ khi:
A. 1 α ≤− ; B.
1
2
α ≤− ; C.
1
2
α ≥− ; D. α ∈ ℝ.
Chú ý
• Cho
1 2
I I I = ÷ với
1 2
, , I I I là các tích phân suy rộng
ta có:
1)
1
I và
2
I hội tụ I ⇒ hội tụ.
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 29
Chương Chương 3. 3. Ph Phé ép p t tí ính nh t tí ích ch phân phân h hà àm m m mộ ột t bi biế ến n s số ố
2)
1
2
( )
0
I
I
'
1 → −∞
1
!
1 ≤
1
+
phaân kyø
hoặc
1
2
( )
0
I
I
'
1 → ÷∞
1
!
1 ≥
1
+
phaân kyø

thì I phân kỳ.
3)
1
2
( )
0
I
I
'
1 → −∞
1
!
1
1
+
phaân kyø
hoặc
1
2
( )
0
I
I
'
1 → ÷∞
1
!
1 <
1
+
phaân kyø

thì chưa thể kết luận I phân kỳ.
VD 16.
1
2
0
1
sin
x
I dx
x x
α
÷
=

phân kỳ khi và chỉ khi:
A.
1
4
α ≤ ; B.
1
4
α ≤− ; C.
1
2
α ≤− ; D. α ∈ ℝ.
…………………………………………………
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
§1. KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ CHUỖI SỐ
1.1. Định nghĩa
• Cho dãy số có vô hạn các số hạng
1 2
, ,..., ,...
n
u u u
Biểu thức
• Tổng n số hạng đầu tiên
1 2
...
n n
S u u u = ÷ ÷ ÷ được
gọi là tổng riêng thứ n của chuỗi số.
1 2
1
... ...
n n
n
u u u u

=
÷ ÷ ÷ ÷ =


được gọi là chuỗi số.
• Các số
1 2
, ,..., ,...
n
u u u là các số hạng và
n
u được gọi là
số hạng tổng quát của chuỗi số.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
• Nếu dãy
¦ ¦
n
n
S
∈ℕ
hội tụ đến số S hữu hạn thì ta nói
chuỗi số hội tụ và có tổng là S , ta ghi là
1
n
n
u S

=
=

.
Ngược lại, ta nói chuỗi số phân kỳ.
VD 1. Xét sự hội tụ của chuỗi nhân
1
n
n
aq

=

với 0 a ≠ .
Giải
• 1 q = :
n
S na = → ∞ ⇒ chuỗi phân kỳ.
• 1 q ≠ :
1
1 1
. .
1 1
n n
n
q q
S u aq
q q
− −
= =
− −

Với 1 q < thì
1
n
aq
S
q
→ ⇒

chuỗi hội tụ.
VD 2. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
( 1)
n
n n

=
÷

.
Với 1 q thì
n
S → ∞ ⇒ chuỗi phân kỳ.
Vậy
1
1
n
n
aq


=

hội tụ 1 q ⇔ < .
VD 3. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
ln 1
n
n

=
í 1
·
÷
·

·
( )

.
VD 4. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
n n

=

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
1.2. Điều kiện cần để chuỗi số hội tụ
• Nếu chuỗi
1
n
n
u

=

hội tụ thì lim 0
n
n
u
→∞
= ,
ngược lại nếu lim 0
n
n
u
→∞
≠ thì
1
n
n
u

=

phân kỳ.
VD 5. Xét sự hội tụ của chuỗi số
4
4
1
3 2
n
n
n n

=
÷ ÷

.
VD 6. Xét sự hội tụ của chuỗi số
5
4
1
1
n
n
n

=
÷

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
1.3. Tính chất
• Nếu
1 1
,
n n
n n
u v
∞ ∞
= =
∑ ∑
hội tụ thì:
1 1 1
( )
n n n n
n n n
u v u v
∞ ∞ ∞
= = =
÷ = ÷
∑ ∑ ∑
.
• Nếu
1
n
n
u

=

hội tụ thì:
1 1
n n
n n
u u
∞ ∞
= =
α = α
∑ ∑
.

• Tính chất hội tụ hay phân kỳ của chuỗi số không đổi
nếu ta thêm hoặc bớt đi hữu hạn số hạng.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 30
§2. CHUỖI SỐ DƯƠNG
2.1. Định nghĩa

1
n
n
u

=

được gọi là chuỗi số dương nếu 0,
n
u n ≥ ∀ .
Khi 0,
n
u n ∀ thì chuỗi số là dương thực sự.
2.2. Các định lý so sánh

Định lý 1
Cho hai chuỗi số dương
1 1
,
n n
n n
u v
∞ ∞
= =
∑ ∑
thỏa:
0
0 ,
n n
u v n n ≤ ≤ ∀ ≥ .
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
VD 1. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
.2
n
n
n

=

.
VD 2. Xét sự hội tụ của chuỗi điều hòa
1
1
n
n

=

bằng cách
so sánh với
1
1
ln 1
n
n

=
í 1
·
÷
·

·
( )

.
• Nếu
1
n
n
v

=

hội tụ thì
1
n
n
u

=

hội tụ.
• Nếu
1
n
n
u

=

phân kỳ thì
1
n
n
v

=

phân kỳ.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
Định lý 2
Cho hai chuỗi số
1 1
,
n n
n n
u v
∞ ∞
= =
∑ ∑
thỏa:
0
n
u và 0
n
v với n đủ lớn và lim
n
n
n
u
k
v →∞
= .
• Nếu 0 k = thì
1
n
n
u

=

phân kỳ
1
n
n
v

=


phân kỳ.
• Nếu k = ÷∞ thì
1
n
n
u

=

hội tụ
1
n
n
v

=


hội tụ.
• Nếu 0 k < < ÷∞ thì
1 1
,
n n
n n
u v
∞ ∞
= =
∑ ∑
cùng tính chất.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
VD 3. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
2 ( 1)
.3
n
n
n
n
n

÷
=
÷

bằng cách
so sánh với
1
2
3
n
n

=
í 1
·

·

·
( )

.
Chú ý
Chuỗi
1
1
n
n

α
=

hội tụ khi 1 α và phân kỳ khi 1 α ≤ .
VD 4. Xét sự hội tụ của chuỗi số
5
1
1
2 3 n
n
n

=
÷
÷

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
2.3. Các tiêu chuẩn hội tụ
2.3.1. Tiêu chuẩn D’Alembert
Cho chuỗi số dương
1
n
n
u

=


1
lim
n
n
n
u
D
u
÷
→∞
= .
• Nếu 1 D < thì chuỗi hội tụ.
• Nếu 1 D thì chuỗi phân kỳ.
• Nếu 1 D = thì chưa thể kết luận.
VD 5. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1 1
1
3
n
n
n
n

=
í 1
·
÷
·

·
( )

.
VD 6. Xét sự hội tụ của chuỗi số
2
1
5 ( !)
(2 )!
n
n
n
n

=

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
2.3.2. Tiêu chuẩn Cauchy
Cho chuỗi số dương
1
n
n
u

=

và lim
n
n
n
u C
→∞
= .
• Nếu 1 C < thì chuỗi hội tụ.
• Nếu 1 C thì chuỗi phân kỳ.
• Nếu 1 C = thì chưa thể kết luận.
VD 7. Xét sự hội tụ của chuỗi số
2
1
1
2
n
n

=
í 1
·

·

·
( )

.
VD 8. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
3
n
n
n
n

=

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 31
2.3.3. Tiêu chuẩn Tích phân Maclaurin – Cauchy
Cho hàm số ( ) f x liên tục, không âm và giảm trên nửa
khoảng [ ; ), k k ÷∞ ∈ ℕ. Khi đó:
( ) ( )
n k
k
f n f x dx
÷∞

=



hoäi tuï hoäi tuï.
VD 9. Xét sự hội tụ của chuỗi số
3 2
1
1
n n

=

.
VD 10. Xét sự hội tụ của chuỗi số
3
2
1
ln
n
n n

=

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
§3. CHUỖI SỐ CÓ DẤU TÙY Ý
VD 1.
1
( 1)
n
n
n

=


,
1
1
1
2 1
( 1)
2
n
n
n
n

÷
÷
=
÷


là các chuỗi đan dấu.
3.1. Chuỗi đan dấu
a) Định nghĩa. Chuỗi số
1
( 1)
n
n
n
u

=


được gọi là
chuỗi số đan dấu nếu 0,
n
u n ∀ .
b) Định lý Leibnitz
Nếu dãy { }
n n
u
∈ℕ
giảm nghiêm ngặt và 0
n
u → thì chuỗi

1
( 1)
n
n
n
u

=


hội tụ. Khi đó, ta gọi là chuỗi Leibnitz.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
VD 2. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
( 1)
n
n
n

=


.
VD 3. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
2 1
( 1)
2
n
n
n
n

÷
=
÷


.
VD 4. Xét sự hội tụ của chuỗi số
2
( 1)
( 1)
n
n
n n

=

÷ −

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
3.2. Chuỗi có dấu tùy ý
a) Định nghĩa
• Chuỗi
1
,
n n
n
u u

=


ℝ được gọi là chuỗi có dấu tùy ý.

1
n
n
u

=

được gọi là hội tụ tuyệt đối nếu
1
n
n
u

=

hội tụ.

1
n
n
u

=

được gọi là bán hội tụ nếu
1
n
n
u

=

hội tụ và

1
n
n
u

=

phân kỳ.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
b) Định lý
Nếu
1
n
n
u

=

hội tụ thì chuỗi có dấu tùy ý
1
n
n
u

=

hội tụ.
VD 6. Xét sự hội tụ của chuỗi số
2
1
cos( )
n
n
n
n

=

.
VD 7. Xét sự hội tụ của chuỗi số
1
1
( 1) ( 2)
3
n n
n
n
÷ ∞
=
− ÷ −

.
VD 5. Chuỗi số
1
( 1)
n
n
n

=


là bán hội tụ.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
§4. CHUỖI HÀM
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
4.1. Khái niệm chung về chuỗi hàm
4.1.1. Các định nghĩa
• Cho dãy hàm
1 2
( ), ( ), ..., ( ), ...
n
u x u x u x cùng xác định
trên D ⊂ ℝ. Tổng hình thức:
1 2
1
( ) ( ) ... ( ) ... ( )
n n
n
u x u x u x u x

=
÷ ÷ ÷ ÷ =

(1)
được gọi là chuỗi hàm số hay chuỗi hàm trên D ⊂ ℝ.
• Nếu tại
0
x D ∈ , chuỗi số
0
1
( )
n
n
u x

=

hội tụ (phân kỳ)
thì
0
x được gọi là điểm hội tụ (phân kỳ) của chuỗi (1).
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 32
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
• Tập hợp các điểm hội tụ
0
x của chuỗi (1) được gọi là
miền hội tụ của chuỗi (1).
• Chuỗi (1) được gọi là hội tụ tuyệt đối tại
0
x D ∈ nếu
chuỗi
0
1
( )
n
n
u x

=

hội tụ.
• Tổng
1 2
( ) ( ) ( ) ... ( )
n n
S x u x u x u x = ÷ ÷ ÷ được gọi là
tổng riêng thứ n của chuỗi (1).
Trong miền hội tụ của chuỗi (1), tổng ( )
n
S x hội tụ về
một hàm số ( ) f x nào đó.
• Hàm ( ) lim ( )
n
n
f x S x
→∞
= xác định trong miền hội tụ của
chuỗi (1) được gọi là tổng của chuỗi (1).
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
Ta viết là:
1
( ) ( )
n
n
u x f x

=
=

.
Khi đó, ( ) ( ) ( )
n n
R x f x S x = − được gọi là phần dư của
(1) và tại mỗi x thuộc miền hội tụ thì lim ( ) 0
n
n
R x
→∞
= .
VD 1. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm
1
nx
n
ne


=

.
Giải
• Với 0 x : lim 1
n nx x
n
ne e
− −
→∞
= < ⇒ chuỗi hội tụ.
• Với 0 x ≤ : 0
nx
ne

→¸ ⇒ chuỗi phân kỳ.
Vậy miền hội tụ của chuỗi hàm là
( )
0;÷∞ .
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
VD 2. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm
2
1
!
n
n
x
n

=

.
Giải
• Với 0 x = : Chuỗi hội tụ.
• Với 0 x ≠ , ta có:
2( 1) 2 2
lim : lim 0
( 1)! ! 1
n n
n n
x x x
n n n
÷
→∞ →∞
l
l
= =
l
÷ ÷
l
l
⇒ chuỗi hội tụ.
Vậy miền hội tụ của chuỗi hàm là ℝ.
4.1.2. Chuỗi hàm hội tụ đều
a) Định nghĩa
Chuỗi (1) được gọi là hội tụ đều trong miền D nếu
1 2
( ) ( ) ( ) ... ( ) ...
n n n n m
R x u x u x u x
÷ ÷ ÷
= ÷ ÷ ÷ ÷
hội tụ đều về 0 trong miền D.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
Nghĩa là:
0, ( ) : , | ( ) | .
n
N N n N x D R x ε ε ε ∀ ∃ = ∀ ∀ ∈ ⇒ <
b) Tiêu chuẩn hội tụ đều Weierstrass
Nếu chuỗi (1) thỏa mãn:
( ) , ,
n n n
u x C x D C ≤ ∀ ∈ ∈ ℝ và
1
n
n
C

=

hội tụ
thì chuỗi (1) hội tụ đều trong miền D.

VD 3. Chuỗi hàm
2
1
sin
n
nx
n

=

hội tụ đều trên ℝ vì:
2 2
sin 1
,
nx
x
n n
≤ ∀ ∈ ℝ và
2
1
1
n
n

=

hội tụ.
4.2. Chuỗi lũy thừa
4.2.1. Định nghĩa
Chuỗi hàm
0
0
( )
n
n
n
a x x

=


với
0
,
n
a x là các hằng số
được gọi là chuỗi lũy thừa.
Nhận xét
• Nếu đặt
0
x x x ′ = − thì chuỗi lũy thừa có dạng
0
n
n
n
a x

=

.
• Miền hội tụ của
0
n
n
n
a x

=

chứa 0 x = nên khác rỗng.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
4.2.2. Bổ đề Abel
Nếu chuỗi hàm
0
n
n
n
a x

=

hội tụ tại 0 x = α ≠ thì chuỗi
hội tụ tuyệt đối tại mọi điểm
( )
; x ∈ − α α .
• Hệ quả
Nếu chuỗi hàm
0
n
n
n
a x

=

phân kỳ tại x = β thì phân kỳ
tại mọi x thỏa x β .
4.2.3. Bán kính hội tụ
a) Định nghĩa
• Số 0 R để
0
n
n
n
a x

=

hội tụ tuyệt đối trên ( ; ) R R − và
phân kỳ tại : x x R ∀ được gọi là bán kính hội tụ.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
ĐH Công nghiệp Tp.HCM
dvntailieu.wordpress.com
Sunday, October 31, 2010
Toán cao cấp A1 Đại học 33
• Khoảng ( ; ) R R − được gọi là khoảng hội tụ.
Nhận xét

• Nếu chuỗi hội tụ x ∀ ∈ ℝ thì R = ÷∞.
• Nếu chuỗi phân kỳ 0 x ∀ ≠ thì 0 R = .
b) Phương pháp tìm bán kính hội tụ
Nếu tồn tại
1
lim
n
n
n
a
r
a
÷
→∞
= hoặc lim
n
n
n
a r
→∞
= thì:
0,
1
, 0
, 0
r
R r
r
r
'
1 = ÷∞
1
1
1
1
= < < ÷∞
!
1
1
1
÷∞ =
1
1
+
.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
Tìm miền hội tụ của chuỗi lũy thừa
Bước 2. Xét sự hội tụ của các chuỗi số tại x R = ± .
Bước 3
• Nếu các chuỗi số phân kỳ tại x R = ± thì kết luận:
miền hội tụ của chuỗi hàm là ( ; ) R R − .
Bước 1. Tìm bán kính hội tụ R, suy ra khoảng hội tụ của
chuỗi lũy thừa là: ( ; ) R R − .
• Nếu chuỗi số phân kỳ tại x R = và hội tụ tại x R = −
thì kết luận: miền hội tụ của chuỗi hàm là [ ; ) R R − .
• Tương tự: miền hội tụ là ( ; ], [ ; ] R R R R − − .
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
VD 4. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm
1
n
n
x
n

=

.
VD 5. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm
1
( 1)
.2
n
n
n
x
n

=


.
VD 6. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm
2
1
1
1
n
n
n
x
n

=
í 1
·
÷
·

·
( )

.
VD 7. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm
2
0
3 ( 2)
n n
n
x

=
÷

.
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
4.3. Sơ lược về chuỗi Fourier
a) Chuỗi lượng giác
Chuỗi hàm dạng:
0
1
( cos sin )
2
n n
n
a
a nx b nx

=
÷ ÷

(*)
được gọi là chuỗi lượng giác.
Nếu chuỗi (*) hội tụ đều trên [ ; ] π π − đến hàm số ( ) f x
thì các hệ số ,
n n
a b được tính theo công thức:
1
( )cos , 0, 1, 2, ...
n
a f x nx dx n
π
π
π

= =

(2);
1
( )sin , 1, 2,...
n
b f x nx dx n
π
π
π

= =

(3).
Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
b) Định nghĩa chuỗi Fourier
• Chuỗi lượng giác (*) có các hệ số được tính theo công
thức (2), (3) được gọi là chuỗi Fourier của hàm ( ) f x .
Các hệ số ,
n n
a b được gọi là hệ số Fourier của ( ) f x .
• Mọi hàm ( ) f x khả tích trên [ ; ] π π − tương ứng với chuỗi
Fourier của nó và thông thường ta viết:
0
1
( ) ( cos sin )
2
n n
n
a
f x a nx b nx

=
÷ ÷

∼ .
VD 8. Tìm chuỗi Fourier của hàm số:
1, 0
( )
1, 0 .
x
f x
x
π
π
'
1− − ≤ <
1
=
!
1 ≤ ≤
1
+

Chương Chương 4. 4. Lý Lý thuy thuyế ết t chu chuỗ ỗi i
VD 9. Tìm chuỗi Fourier của ( ) f x x = trên [ ; ] π π − .
c) Khai triển Fourier của hàm số
Định lý Dirichlet
Nếu hàm số ( ) f x tuần hoàn với chu kỳ 2π, đơn điệu
từng khúc và bị chặn trên [ ; ] π π − thì chuỗi Fourier của
nó hội tụ tại mọi điểm trên [ ; ] π π − đến tổng là:
( ) ( )
2
f x f x
− ÷
÷
.
VD 10. Khai triển thành chuỗi Fourier của hàm số:
0, 0
( )
, 0 .
x
f x
x x
π
π
'
1 − ≤ <
1
=
!
1 ≤ ≤
1
+

………………………….Hết…………………………..

ĐH Công nghi p Tp.HCM dvntailieu.wordpress.com

Sunday, October 31, 2010

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Ký hiệu: lim x n = a hay x n → a .
n →∞

• Dãy số {x n } có lim x n = −∞ nếu:

∀m ∈ ℝ, ∃N ∈ ℝ : ∀n > N ⇒ x n < m .

n →∞

1.2. Các tính chất của dãy số hội tụ Định lý 1 • Nếu dãy số hội tụ thì giới hạn của nó là duy nhất.

• Dãy số {x n } có lim x n = +∞ nếu:
∀M ∈ ℝ, ∃N ∈ ℝ : ∀n > N ⇒ x n > M .
• Nếu dãy số {x n } có lim x n = a ∈ ℝ (hữu hạn) thì ta nói
n →∞

n →∞

• Nếu dãy số hội tụ thì dãy bị chặn. • Nếu dãy số tăng và bị chặn trên thì dãy hội tụ. • Nếu dãy số giảm và bị chặn dưới thì dãy hội tụ.
Định lý 2. Cho hai dãy số hội tụ {x n }, {yn } và • lim (kx n ) = ka, k ∈ ℝ ; lim (x n + yn ) = a + b
n →∞ n →∞ n →∞

lim x n = a , lim yn = b . Khi đó:
n →∞

dãy hội tụ, ngược lại thì ta nói dãy phân kỳ.

2n − 1 2 VD 4. Chứng tỏ rằng: lim = . n →∞ 3n + 1 3

• lim (x n yn ) = ab ;
n →∞

n →∞

lim

xn yn

=

a ; y ≠ 0, b ≠ 0 . b n

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Định lý 3 • Cho hai dãy số {x n }, {yn } thỏa x n ≤ yn , ∀n ≥ N . Nếu lim x n = a, lim yn = b thì a ≤ b .
n →∞ n →∞

• Cho ba dãy số {x n }, {yn }, {z n } thỏa x n ≤ yn ≤ z n với mọi n ≥ N . Nếu lim x n = lim z n = a thì lim yn = a .
n →∞ n →∞ n →∞

Định lý 4 (định lý Cantor) Cho hai dãy số {x n }, {yn } thỏa:  x n ≤ yn , [x n +1; yn +1 ] ⊂ [x n ; yn ], ∀n ∈ ℤ+    lim(yn − x n ) = 0. x →∞  Khi đó, tồn tại số thực duy nhất c ∈ [x n ; yn ], ∀n ∈ ℤ+ .
Định lý 5 (định lý Bolzano – Weierstrass) • Định nghĩa. Cho dãy số {x n }. Từ đó, ta trích ra dãy số: x n ; x n ; x n ;...; x n ;...
1 2 3 k

VD 5. Ta có 0 ≤

1 1 1 sin2 ≤ nên: n n +1 n 1 1 1 0 ≤ lim sin2 ≤ lim = 0 . n →∞ n n + 1 n →∞ n 1 1 Vậy lim sin2 = 0. n →∞ n n +1

với các chỉ số nk ∈ ℤ+ thỏa n1 < n2 < ... < nk < ... Khi đó, x n được gọi là dãy con trích ra từ dãy {x n }.

{ }
k

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Chương 1. Hàm s m t bi n s

• Định lý. Từ mọi dãy số bị chặn, ta đều có thể trích ra được một dãy con hội tụ. π VD 6. Cho dãy số bị chặn {x n }, x n = sin n . 2

Định lý 6 (Tiêu chuẩn hội tụ Cauchy)

• Định nghĩa. Dãy số {x n } được gọi là dãy Cauchy (hay dãy cơ bản) nếu ∀ε > 0 cho trước, ta tìm được N ∈ ℤ+ sao cho ∀m, n ≥ N thì x m − x n < ε .
• Định lý. Mọi dãy số hội tụ đều là dãy Cauchy và ngược lại, mọi dãy Cauchy đều hội tụ.

Từ dãy {x n }, ta có thể trích ra hai dãy con như sau: π x 2k := sin k π , x 4k +1 := sin(4k + 1) . 2
Ta có:

x 2k → 0 (hội tụ) và x 4k +1 → 1 (hội tụ).

VD 7. Xét sự hội tụ của các dãy số {x n } sau: a) x n := (−1)n ; n sin 1 sin 2 sin n sin k b) x n := + + ... + =∑ . 1.2 2.3 n(n + 1) k =1 k (k + 1)

Nhận xét Do hai dãy con hội tụ về hai giới hạn khác nhau nên dãy {x n } không có giới hạn duy nhất. Vậy dãy {x n } phân kỳ.

Toán cao c p A1 Đ i h c

2

ĐH Công nghi p Tp.HCM dvntailieu.wordpress.com

Sunday, October 31, 2010

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Một số kết quả giới hạn cần nhớ 1) lim k = k , k ∈ ℝ n →∞ 1 2) lim x n =0 ⇔ lim =∞ ; lim x n =a ⇔ lim x n = a . n →∞ n →∞ n →∞ n →∞ x n 1 1 3) lim α = 0, ∀α > 0 ; lim n = 0, ∀α > 1. n →∞ n n →∞ α
4) Nếu a < 1 thì lim a n = 0 ; a > 1 thì lim a n = ∞ .
n →∞ n →∞

1.3. Một số ví dụ về giới hạn dãy số

VD 8. Tìm lim

3n 2 − n − 7 . n →∞ n2 + 5

VD 9. Tìm lim

(n 2 − 1)(4n 4 + 3) . n →∞ 2n 6 − n 3 + n
3n − n + 1 . n →∞ 4n + n 2 1 + 22 + 32 + ... + n 2 . n →∞ 5n 3 + n + 1

 1 5) lim n a = 1 (a > 0 ); lim n n = 1; lim 1 +  = e .   n →∞ n →∞ n →∞   n  
n

VD 10. Tìm lim

ln n nα 6) Nếu α ≥ 1, β > 1 thì lim α = lim n = 0 . n →∞ n n →∞ β

VD 11. Tìm L = lim

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Chương 1. Hàm s m t bi n s

 9n 2 + 2n − 5    VD 12. Tìm L = lim    n →∞    n2 + 1  

n +1 2n

.

VD 16. Tìm giới hạn L = lim

n →∞

(

3

n3 + 1 − n2 − n ?
1 D. L = . 2

)

 n +4 1 − 2  . VD 13. Tìm L = lim   n →∞   n + 1  

1 A. L = 0 ; B. L = +∞; C. L = − ; 2

VD 14. Tìm L = lim

n →∞

(

n + 3 − 2n − 1 .

)

VD 17*. Chứng minh rằng: lim

an = 0, a > 0 . n →∞ n !

VD 15. Tìm giới hạn L = lim n 2 − n n 2 + 3 ?
n →∞

(

)

VD 18*. Xét sự hội tụ và tìm giới hạn (nếu có) của dãy: x n := 1 + x n −1 , x 0 = 3 .
……………………………………………………

3 A. L = −∞ ; B. L = +∞ ; C. L = − ; 2

D. L = 0 .

Chương 1. Hàm s m t bi n s

Chương 1. Hàm s m t bi n s

§2. GIỚI HẠN HÀM SỐ

2.1. Bổ túc về hàm số
2.1.1. Định nghĩa hàm số

Nếu f (x1 ) = f (x 2 ) ⇒ x1 = x 2 thì f là đơn ánh. Nếu f (X ) = Y thì f là toàn ánh (hay tràn ánh).
Nếu f vừa đơn ánh vừa toàn ánh thì f là song ánh.

Cho hai tập khác rỗng X , Y ⊂ ℝ .
Hàm số f (hoặc ánh xạ f ) từ X vào Y là một quy luật mà mỗi x ∈ X xác định được duy nhất một y ∈ Y .

VD 1. Các hàm số: • f : ℝ → ℝ với y = f (x ) = 2x là đơn ánh.
• f : ℝ → [0; +∞) với f (x ) = x 2 là toàn ánh.
• f : (0; +∞) → ℝ với f (x ) = ln x là song ánh.

Khi đó: Miền xác định (MXĐ) của f , ký hiệu D f , là tập X .

Miền giá trị (MGT) của f là: G = y = f (x ) x ∈ X .

{

}

Hàm số y = f (x ) được gọi là hàm chẵn nếu: f (−x ) = f (x ), ∀x ∈ D f . Đồ thị của hàm số chẵn đối xứng qua trục tung.

Toán cao c p A1 Đ i h c

3

October 31.1.   2 2   x ֏ y = arcsin x . π . Hàm s m t bi n s Chương 1. Cho f (x ) = 2x thì: f −1(x ) = log2 x . π] x ֏ y = arccos x . Hàm s m t bi n s Chương 1.2.1. Hàm s m t bi n s Chương 1. 2 3 π arcsin = . Khi đó. 3 Quy ước. VD 3. Chương 1. 6 arc cot (+∞) = 0. 1] → − . 4 π arctan 3 = . arccos 0 = VD 4.  π π − . ∀x ∈ [−1. x > 0 . 2 2 Đồ thị của hàm số y = f −1(x ) đối xứng với đồ thị của hàm số y = f (x ) qua đường thẳng y = x . arccos = .  là  2 2   b) Hàm số y = arccos x • Hàm số y = cos x có hàm ngược trên [0. g )(x ) = f [g (x )] được gọi là Ký hiệu là: g = f −1 . (f g )(x ) ≠ (g 2 2 f )(x ). Hàm số hợp Cho hai hàm số f và g thỏa điều kiện Gg ⊂ Df . 2. 4 π arc cot 3 = .1. Nhận xét Chú ý. arcsin 0 = 0 . 2. π] là f −1 : [−1. 2 2 Toán cao c p A1 Đ i h c 4 . arcsin x + arccos x = Chương 1. arc cot 0 = π π . arctan 0 = 0 . Đồ thị của hàm số lẻ đối xứng qua gốc tọa độ. arctan (−∞) = − . arctan (+∞) = VD 7. 2 arccos(−1) = π . Quy ước. arc cot (−∞) = π. π) x ֏ y = arc cot x . π) là f −1 : ℝ → (0. ∀x ∈ Df . hàm số h(x ) = ( f hàm số hợp của f và g .  là    2 2     π π −1 − . 2 VD 2.com Sunday. 1] → [0. π arcsin(−1) = − . 2 VD 5. Hàm số lượng giác ngược a) Hàm số y = arcsin x • Hàm số y = sin x có hàm ngược trên  π π f −1 : [−1. π . Hàm s m t bi n s  π π • Hàm số y = tan x có hàm ngược trên − . 2 3 arccos Chú ý. 1].wordpress. π arctan(−1) = − . 2 6 2 3 π . 3 π −1 2π = . Hàm s m t bi n s 2. 2 3π arc cot(−1) = .3. 2010 Chương 1.4. Hàm số ngược Hàm số g được gọi là hàm số ngược của hàm số f nếu: x = g (y ).  f :ℝ→    2 2   x ֏ y = arctan x .ĐH Công nghi p Tp.HCM dvntailieu. VD 6. Hàm s m t bi n s Hàm số y = f (x ) được gọi là hàm lẻ nếu: f (−x ) = −f (x ). ∀y ∈ G f . c) Hàm số y = arctan x d) Hàm số y = arccot x • Hàm số y = cot x có hàm ngược trên (0. Hàm số y = 2(x + 1) − x − 1 là hàm hợp của f (x ) = 2x − x và g(x ) = x + 1 .

ta tìm được số Định nghĩa 3 (giới hạn tại vô cùng) • Ta nói f (x ) có giới hạn là L (hữu hạn) khi x → +∞ nếu với mọi ε > 0 cho trước ta tìm được số M > 0 sao cho khi x > M thì f (x ) − L < ε . 4) lim 3) Nếu lim u(x ) = a > 0. Cho hàm f (x ) xác định trong (a. Giới hạn hàm số 2. b ). Ký hiệu là: lim f (x ) = +∞ . x →−∞ Chương 1.2. b ] nếu với mọi ε > 0 cho trước.2.HCM dvntailieu. Ký hiệu là: lim f (x ) = L . x →x 0 +0 x →x + 0 • Ta nói f (x ) có giới hạn là L = −∞ khi x → x 0 nếu với mọi số m < 0 tùy ý. Khi đó: x →x 0 x →x 0 Một số kết quả giới hạn cần nhớ 1) lim α (x )→ 0 1) lim [k . October 31. Ta nói f (x ) có giới hạn là L (hữu hạn) khi x → x 0 ∈ [a .a (k ∈ ℝ) x →x 0 sin α(x ) tan α(x ) = lim = 1. x 0 + ε) thì a ≤ b . Ta nói f (x ) có giới hạn là L (hữu hạn) khi x tiến đến x 0 ∈ [a. x →x 0 x →x 0 x →x 0 1  x 1 + 1  = lim (1 + x )x = e . ∀x ∈ (x 0 − ε.wordpress. Hàm s m t bi n s 2. Hàm s m t bi n s Chương 1. x →x 0 Định nghĩa 2 (định nghĩa theo dãy) Cho f (x ) xác định trong (a. x →+∞ δ > 0 sao cho khi 0 < x − x 0 < δ thì f (x ) − L < ε . b ] nếu với bất kỳ dãy {x n } trong (a . Ký hiệu: lim f (x ) = L hoặc lim f (x ) = L . x →x 0 x →x − 0 x →x + 0 Chương 1. α (x )→ 0 α(x ) α(x ) ln x xα = lim x = 0 x →+∞ x α x →+∞ β x →x 0 2) lim [ f (x ) ± g(x )] = a ± b x →x 0 2) Nếu α ≥ 1.2. x →x 0 Định nghĩa 5 (giới hạn 1 phía) • Nếu f (x ) có giới hạn là L (L có thể là ∞ ) khi x → x 0 (x 0 hữu hạn) và x > x 0 thì ta nói f (x ) có giới hạn phải tại x 0 . ∀x ∈ (x 0 − ε. Hàm s m t bi n s Định nghĩa 4 (giới hạn vô cùng) • Ta nói f (x ) có giới hạn là L = +∞ khi x → x 0 nếu với mọi số M > 0 lớn tùy ý.1. 3) lim [ f (x )g(x )] = ab . Ký hiệu là: lim f (x ) = L .2. Ký hiệu: lim f (x ) = L hoặc lim f (x ) = L . x 0 + ε) và lim f (x ) = lim g(x ) = L thì lim h(x ) = L . Hàm s m t bi n s Chương 1. Các định nghĩa Định nghĩa 1. b ). Ký hiệu là: lim f (x ) = −∞ .com Sunday. 2010 Chương 1. ta tìm được số δ > 0 sao cho khi 0 < x − x 0 < δ thì f (x ) > M . Hàm s m t bi n s 2. x →x 0 −0 x →x − 0 Chú ý lim f (x ) = L ⇔ lim f (x ) = lim f (x ) = L.f (x )] = k . lim v(x ) = b thì: x →x 0 x →x 0 lim [u(x )] v (x ) = ab . • Ta nói f (x ) có giới hạn là L (hữu hạn) khi x → −∞ nếu với mọi ε > 0 cho trước ta tìm được số m < 0 sao cho khi x < m thì f (x ) − L < ε . ta tìm được số δ > 0 sao cho khi 0 < x − x 0 < δ thì f (x ) < m . b) \ {x 0 } mà x n → x 0 thì f (x n ) → L .ĐH Công nghi p Tp. 4) lim   x →±∞  x →0  x   Toán cao c p A1 Đ i h c 5 . Hàm s m t bi n s Chương 1. β > 1 thì lim f (x ) a = (b ≠ 0) x →x 0 g (x ) x →x 0 b 5) Nếu f (x ) ≤ g(x ). x →x 0 • Nếu f (x ) có giới hạn là L (L có thể là ∞ ) khi x → x 0 (x 0 hữu hạn) và x < x 0 thì ta nói f (x ) có giới hạn trái tại x 0 . 6) Nếu f (x ) ≤ h(x ) ≤ g(x ). Tính chất Cho lim f (x ) = a và lim g(x ) = b . Ký hiệu là: lim f (x ) = L .

Cho hàm số f (x ) =  sin2 x 2 − 1   .wordpress. ……………………………………… Chương 1. trong đó α(x ) là x →x 0 c) So sánh các VCB • Định nghĩa Cho α(x ).β(x ) là VCB khi x → x 0 . Tìm giới hạn L = lim x + 2 + x 2 + 1.   3x 2 − 3   Tính f (1). x →0 x VD 2. ký hiệu α(x ) ∼ β(x ) .     x →−∞  x −1 x − x 2 − 1   . Một số ví dụ 1 − 3x + 1 VD 1. x > 1. L = 4 . Hàm s m t bi n s Chương 1.2. Tìm giới hạn L = lim   . C. L = 0 . lim x →x 0 α(x ) = k. L = 1. α(x ) = tan3 sin 1 − x là VCB khi x → 1− . L = 9 . Tìm giới hạn L = lim  x 2 + 2x − x . 2010 Chương 1. lim f (x ) và lim f (x ). L 1 = e2. – Nếu k = ∞ . β(x ) = 1 ln2 x là VCB khi x → +∞ . ký hiệu α(x ) = 0(β(x )) . x ≤ 1    VD 5. 1 §3. 3) lim f (x ) = a ⇔ f (x ) = a + α(x ). – Nếu 0 ≠ k ≠ ∞ . Hàm s m t bi n s Chương 1.    x →0  cos 2x   3. Toán cao c p A1 Đ i h c 6 . 2x Chương 1. L = e 2 . Đại lượng vô cùng bé a) Định nghĩa • Hàm số α(x ) được gọi là đại lượng vô cùng bé (VCB) khi x → x 0 nếu lim α(x ) = 0 (x0 có thể là vô cùng). L = 1. L = e 3 .ĐH Công nghi p Tp. D. L 3 = e2. ta nói α(x ) là VCB cấp thấp hơn β(x ). L = ∞ . C. x tan 1 − x . Hàm s m t bi n s Chương 1. – Đặc biệt. x →x 0 A. 2) Nếu α(x ) là VCB và β(x ) bị chận trong lân cận x 0 thì α(x ). Hàm s m t bi n s 2x −3 x 2 + x + 3    VD 7. Hàm s m t bi n s b) Tính chất của VCB 1) Nếu α(x ).β(x ) là VCB khi x → x 0 .  cos x x 2  VD 8*. − + x →1 x →1   VD 3. D. ta nói α(x ) và β(x ) là các VCB tương đương. Hàm s m t bi n s 2. Tìm giới hạn L = lim   x →∞  x 2 + 1     A.1. B.com Sunday.HCM dvntailieu. β(x ) Khi đó: – Nếu k = 0 . L = ∞ . C.     x →+∞   VD 4.3. B. ( ) D. Tìm giới hạn L = lim 3 x →0 x + 8 − 4 − 2x . VD 1. Tìm giới hạn L = lim     x →−∞    x +3    A. Tìm giới hạn L = lim . β(x ) là các VCB khi x → x 0 thì α(x ) ± β(x ) và α(x ). L = 1. VD 6. ĐẠI LƯỢNG VÔ CÙNG BÉ – VÔ CÙNG LỚN . ta nói α(x ) là VCB cấp cao hơn β(x ). nếu k = 1. October 31. β(x ) là các VCB khi x → x 0 . B. VCB khi x → x 0 . ta nói α(x ) và β(x ) là các VCB cùng cấp.

Nếu u(x ) là VCB khi x → 0 thì ta có thể thay x bởi u(x ) trong 8 công thức trên. f (x ) – Nếu 0 ≠ k ≠ ∞ . Hàm s m t bi n s Chương 1. October 31. α 2 (x ) ∼ β2 (x ) thì α1(x )α 2 (x ) ∼ β1(x )β2 (x ). f (x ) ∼ sin x 3 + 2x x = 2t − t 2   VD 6.wordpress. 2 4  y = t + 3t   Khi x → 0 . 2x 3 − sin x x3 + x −1 là VCL khi x → +∞ . Hàm s m t bi n s Chương 1. 4) arctan x ∼ x x2 5) 1 − cos x ∼ . 2 Chú ý Quy tắc VCB tương đương không áp dụng được cho hiệu hoặc tổng của các VCB nếu chúng làm triệt tiêu tử hoặc mẫu của phân thức. ) x2 x2 . D. A. là VCL khi x → 0 . Hàm s m t bi n s x 7) ln(1 + x ) ∼ x . Toán cao c p A1 Đ i h c 7 . Tìm giới hạn L = lim . Tính L = lim sin ( x + 1 − 1 + x 2 − 3 tan2 x . ta nói f (x ) và g(x ) là các VCL cùng cấp. lim VD 7. f (x ) ∼ . f (x ) ∼ .2. x →0 x2 x →0 = lim (e x − 1) + (e −x − 1) Chương 1. x →x 0 b) So sánh các VCL • Định nghĩa Cho f (x ). chọn đáp án đúng? x →0 VD. 6) e x − 1 ∼ x . 8) 1 + x − 1 ∼ . Hàm s m t bi n s Chương 1. ta nói f (x ) và g(x ) là các VCL tương đương. 3) arcsin x ∼ x . β(x ) là tổng các VCB khác cấp khi x → x 0 α(x ) thì lim bằng giới hạn tỉ số hai VCB cấp thấp x →x 0 β(x ) nhất của tử và mẫu. f (x ) ∼ −3x 2 . Đại lượng vô cùng lớn a) Định nghĩa • Hàm số f(x) được gọi là đại lượng vô cùng lớn (VCL) khi x → x 0 nếu lim f (x ) = ∞ (x0 có thể là vô cùng). 2) tan x ∼ x . B. g(x ) – Nếu k = ∞ . 3) Nếu α1(x ) ∼ β1(x ). – Đặc biệt. Nhận xét. x 2 − cos 4x + 3 cos x + 1 Khi đó: – Nếu k = 0 . nếu k = 1. • Tính chất của VCB tương đương khi x → x0 1) α(x ) ∼ β(x ) ⇔ α(x ) − β(x ) = 0(α(x )) = 0(β(x )). x →0 sin x 2 . n Chú ý. tan x n VD 5. ta nói f (x ) là VCL cấp thấp hơn g(x ).ĐH Công nghi p Tp. Cho hàm số y = f (x ) thỏa:  . Tính giới hạn L = lim . x →x 0 f (x ) =k. • Quy tắc ngắt bỏ VCB cấp cao Cho α(x ). g(x ) là các VCL khi x → x 0 . 2 Chương 1. 2) Nếu α(x ) ∼ β(x ).HCM dvntailieu. β(x ) ∼ γ(x ) thì α(x ) ∼ γ(x ). Ký hiệu f (x ) ∼ g(x ) . 2010 Chương 1. ln(1 − 2x sin2 x ) VD 4. = lim lim 2 2 x →0 x →0 2 x x  4     2   • sin 2 3(x − 1) ∼ 9(x − 1)2 khi x → 1 .com Sunday. 4 2 x C. lim e x + e −x − 2 x2 x →0 x2 x + (−x ) = lim = 0 (Sai!). 4) Nếu α(x ) = 0(β(x )) thì α(x ) + β(x ) ∼ β(x ). ta nói f (x ) là VCL cấp cao hơn g(x ). Hàm s m t bi n s VD 2 • 1 − cos x là VCB cùng cấp với x 2 khi x → 0 vì: x 2 sin2 1 − cos x 2 = 1. Hàm số f (x ) là VCL khi x → x 0 thì 1 là VCB khi x → x 0 . x →0 x4 + x2 • Các VCB tương đương cần nhớ khi x → 0 1) sin x ∼ x . Hàm s m t bi n s 3. x 3 − cos x + 1 VD 3.

Hàm s m t bi n s 4. Hàm f (x ) liên tục trên đoạn [a. x →x 0 4.2.1. • Định lý Hàm số f(x) liên tục tại x0 nếu lim f (x ) = lim f (x ) = f (x 0 ).  3  x → 0  x 3 2x 3 + x  x →0 x →0 x 3  x 3 x3 là VCL khác cấp với • Quy tắc ngắt bỏ VCL cấp thấp Cho f(x) và g(x) là tổng các VCL khác cấp khi x → x 0 f (x ) thì lim bằng giới hạn tỉ số hai VCL cấp cao nhất x →x 0 g(x ) của tử và mẫu. f (x 0 ) và f (x 0 ) không đồng thời bằng nhau thì ta nói x 0 là điểm gián đoạn loại một. 2010 Chương 1. 4. • Hàm số f (x ) liên tục tại x 0 nếu lim f (x ) = f (x 0 ). D. …………………………………………………………………………… Toán cao c p A1 Đ i h c 8 . x →∞ x →+∞ 3x 3 + 2x 2 x 7 − sin2 x Chương 1. October 31. • 1 khi x → 0 vì: 2x 3 + x 3 1  2x 3 + x x   lim  :  = 3 lim = 3 lim = ∞. VD 9.wordpress. Cho hàm số f (x ) =  . hiệu.   2α − 3. Hàm s m t bi n s Chương 1. tích và thương của các hàm số liên tục tại x0 là hàm số liên tục tại x0. α = 0 .  2x   α. • 2 x 3 + x − 1 ∼ 2 x 3 khi x → +∞ . 2 2   ln(cos x )  . Ngược lại. • Hàm số f (x ) liên tục trên tập X nếu f (x ) liên tục tại mọi điểm x 0 ∈ X . α = − . • Hàm số sơ cấp xác định ở đâu thì liên tục ở đó. Định lý • Tổng. 12 12 2 2 Chương 1. Hàm số liên tục một phía • Định nghĩa Hàm số f(x) được gọi là liên tục trái (phải) tại x0 nếu lim f (x ) = f (x 0 ) ( lim f (x ) = f (x 0 )). α = . lim f (x ) = f (x 0 ) − x →x 0 + x →x 0 − + nhưng f (x 0 ). x 0 + ε) \ {x 0 } thì x ∉ D f . Hàm s m t bi n s Chương 1. B = lim . x 0 là điểm gián đoạn loại hai.ĐH Công nghi p Tp. B. − x →x 0 + x →x 0 Chú ý.HCM dvntailieu. Phân loại điểm gián đoạn • Nếu hàm f (x ) không liên tục tại x 0 thì x 0 được gọi là điểm gián đoạn của f (x ). • Hàm số liên tục trên một đoạn thì đạt giá trị lớn nhất và nhỏ nhất trên đoạn đó.4. Cho hàm số f (x ) =  arctan2 x + 2x 2 . α = 1 . Định nghĩa • Số x 0 ∈ Df được gọi là điểm cô lập của f (x ) nếu ∃ε > 0 : ∀x ∈ (x 0 − ε. C.3. x ≤ 0    Giá trị của α để hàm số liên tục tại x = 0 là: 1 3 A.com Sunday. HÀM SỐ LIÊN TỤC 4. − x →x 0 + x →x 0  3 tan2 x + sin2 x   . Hàm s m t bi n s Chương 1. b ] thì có đồ thị là một đường liền nét (không đứt khúc) trên đoạn đó. x = 0    Giá trị của α để hàm số liên tục tại x = 0 là: 17 17 3 3 A. α = . α = − . α = . x >0 VD 1. Quy ước. C. Hàm f (x ) liên tục tại mọi điểm cô lập của nó. α = . Tính các giới hạn: x 3 − cos x + 1 x 3 − 2x 2 + 1 A = lim .x ≠0  VD 2. Hàm s m t bi n s VD 8. y (C ) O x0 x • Nếu tồn tại các giới hạn: − + lim f (x ) = f (x 0 ). Hàm s m t bi n s §4. D. B.

1.  k ′ −kv ′  u ′ u ′v − uv ′    =   = . . −1 1 − x2 −1 1 + x2 3) (sin x )′ = cos x . Các quy tắc tính đạo hàm 1) Đạo hàm tổng. cos x = 1 + tan2 x . Giới hạn lim (nếu có) + x − x0 x →x 0 được gọi là đạo hàm bên phải của y = f (x ) tại x 0 . (uv )′ = u ′v + uv ′ . 2010 Chương 2.ĐH Công nghi p Tp. §3. 8) a x ( )′ = a . Tương tự. 11) (arcsin x )′ = 13) (arctan x )′ = 1 2 2 12)(arccos x )′ = 14) (arc cot x )′ = . y ′(x ) Chương 2. b ). Nhận xét. 6) (cot x )′ = − . . f (x ) = x ⇒ f ′(0+ ) = +∞ . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé c) Đạo hàm vô cùng ∆y • Nếu tỉ số → ∞ khi ∆x → 0 thì ta nói y = f (x ) có ∆x đạo hàm vô cùng tại x 0 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Cho f (x ) = 3 x ⇒ f ′(0) = ∞. VD 1. b) Đạo hàm một phía Cho hàm số y = f (x ) xác định trong lân cận phải f (x ) − f (x 0 ) (x 0 . §6. Do ∆x = x − x 0 nên: f ′(x 0 ) = lim f (x ) − f (x 0 ) x − x0 x →x 0 . §4. §1.u ′(x ). Ký hiệu là f ′(x 0 ) hay y ′(x 0 ).2.x α−1 . Hàm số f (x ) có đạo hàm tại x0 khi và chỉ khi − + f ′(x 0 ) = f ′(x 0 ) = f ′(x 0 ). Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Đạo hàm của một số hàm số sơ cấp 7) e x 1) x α ( )′ = α. Giới hạn: f (x 0 + ∆x ) − f (x 0 ) ∆y lim = lim ∆x → 0 ∆ x ∆x → 0 ∆x (nếu có) được gọi là đạo hàm của y = f (x ) tại x 0 . Chương 2. §2. 2) ( x )′ = 2 1x .com Sunday.ln a . 1.u ′(x ) hay y ′(x ) = y ′(u ). ĐẠO HÀM 1. 1 1−x 1 1+x 2 10) loga x . • Tương tự. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé §1. October 31. + − Ký hiệu là f ′(x 0 ). Chú ý Nếu f (x ) liên tục và có đạo hàm vô cùng tại x 0 thì tiếp tuyến tại x 0 của đồ thị y = f (x ) song song với trục Oy . x 9) ln x 1 )′ = x . Toán cao c p A1 Đ i h c 9 .     v  v       v2 v2 2) Đạo hàm của hàm số hợp f (x ) = y[u(x )]: f ′(x ) = y ′(u ). 5) (tan x )′ = 4) (cos x )′ = − sin x . f ′(x 0 ). .wordpress. 1 sin2 x ( ) ( ′ = ex . hiệu. §5. k ∈ ℝ. ta cũng có các khái niệm đạo hàm vô cùng một phía. b) của x 0 ∈ (a . Đạo hàm Vi phân Các định lý cơ bản về hàm khả vi – Cực trị Công thức Taylor Quy tắc L’Hospital Khảo sát hàm số ……………………………………………………… Chương 2. Các định nghĩa a) Định nghĩa đạo hàm Cho hàm số y = f (x ) xác định trong lân cận (a .ln a . tích và thương của hai hàm số: (u ± v )′ = u ′ ± v ′ . ( 1 )′ = x .HCM dvntailieu. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Nhận xét. b ) của x 0 . 3) Đạo hàm hàm số ngược của y = y(x ): 1 x ′(y ) = .

VD 10. Cho hàm ẩn y(x ) xác định bởi: xy − e x + ln y = 0 (*). f (6)(0) = 0 .yx = 0 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Cho hàm ẩn y(x ) xác định bởi: y ln x 2 + y 2 = arctan . D. y ) = 0 (*). Tính y ′′(1). Đạo hàm của hàm số ẩn • Cho phương trình F (x . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 1. f (6)(0) = −16 . y 0 ) ∈ (E ).com Sunday. VD 9. y = y(t ).4. f (6)(0) = 32 . B. y = 4t 3    x = et   ′ VD 3.HCM dvntailieu. Cho hàm số f (x ) = sin 2 x . Tính đạo hàm f (n )(x ) của hàm số f (x ) = sin x . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Toán cao c p A1 Đ i h c 10 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. ′ • Đạo hàm hai vế (*) theo x . A. 2  y = t − 2t   1. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 8. Đạo hàm hàm số cho bởi phương trình tham số • Cho hàm số y = f (x ) có phương trình dạng tham số x = x (t ).wordpress. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 5. Fx′ . Tính y ′(x ) của hàm số cho bởi  . f (6)(0) = −32 . C. Giả sử x = x (t ) có hàm số ngược và hàm số ngược này có đạo hàm thì: y′ y ′(t ) ′ y ′(x ) = hay yx = t . VD 6. Tính yx (1) của hàm số cho bởi  . t ≠ 0. 2010 Chương 2. Chương 2. F ′ ≠ 0.ĐH Công nghi p Tp. Tính đạo hàm f (6)(0). Fy′ y ′ y ′(x ) = yx được gọi là đạo hàm của hàm số ẩn y(x ). Tính y ′(0). x ′(t ) x t′ x = 2t 2 − 1   VD 2.5. Tính y(n ) của hàm số y = 1 x − 3x − 4 2 . Chương 2. ( ) VD 4. • Tương tự ta có: ′ f (n )(x ) = f (n −1)(x ) là đạo hàm cấp n của f (x ). ⇒  0  2y0 a 2y0  Fy′ = 2  b   VD 11. 1. Tính f (n )(x ) của hàm số f (x ) = (1 − x )n +1. Tính y ′(x ). VD 12. ta được Fx′ + Fy′. x Chú ý Ta có thể xem hàm ẩn y(x ) như hàm hợp u(x ) và thực hiện đạo hàm như hàm số hợp. ′ Vậy yx = − VD 7. Cho hàm ẩn y(x ) xác định bởi: y 3 − (x 2 − 2)y − 2x 4 = 0 (*).3. Đạo hàm cấp cao • Giả sử f (x ) có đạo hàm f ′(x ) và f ′(x ) có đạo hàm thì ( f ′(x ))′ = f ′′(x ) là đạo hàm cấp hai của f (x ). ta có: F = a 2 b2   F ′ = 2x 0 2  x  a 2 ⇒ y ′(x ) = − b x 0 . Cho hàm ẩn y(x ) xác định bởi xy − e x + e y = 0 . a 2 b2 Giải x 2 y2 + −1 • Với y0 ≠ 0 . Viết phương trình tiếp tuyến của x 2 y2 (E ) : + = 1 tại điểm M (x 0 . Nếu y = y(x ) là hàm số xác định trong 1 khoảng nào đó sao cho khi thế y(x ) vào (*) ta được đồng nhất thức thì y(x ) được gọi là hàm số ẩn xác định bởi (*). October 31. Tính y ′(x ).

VD 6. Khi đó.com Sunday.2.b) thì f ′(x 0 ) = 0 .1.∆x + 0(∆x )⇒ ∆f (x 0 ) ∆x =A+ 0(∆x ) ∆x ……………………………………………… Chương 2. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Tính vi phân cấp 1 của hàm số y = 2ln(arcsin x ) .b ) và có đạo hàm tại x 0 ∈ (a .∆x . CÁC ĐỊNH LÝ CƠ BẢN VỀ HÀM KHẢ VI CỰC TRỊ CỦA HÀM SỐ 3. Vậy df (x ) = f ′(x )dx hay dy = y ′dx . k ∑C nd n−k u.ĐH Công nghi p Tp. phương trình tiếp tuyến là x = ±a thỏa (*). VD 2. Tính vi phân cấp n của hàm số y = e 2x . Tính vi phân cấp 2 của hàm số y = ln(sin x ). October 31. Tính vi phân cấp 1 của f (x ) = x 2e 3x tại x 0 = −1.∆x được gọi là vi phân của hàm số y = f (x ) tại x0. Nếu f (x ) đạt giá trị lớn nhất (hoặc bé nhất) tại x 0 trong (a . Vậy phương trình tiếp tuyến là x 0x a 2 + y0y b 2 = 1. VD 5. y0 ) ∈ (E ) là: y = y ′(x 0 )(x − x 0 ) + y 0 ⇒ y = − b x0 a 2y0 x 0x a2 2 (x − x 0 ) + y0 + y 0y b2 = 1 (*).HCM dvntailieu. Nếu f (a ) = f (b ) thì ∃c ∈ (a. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chú ý Khi x là một hàm số độc lập với y thì công thức §3.u ) = k . Ký hiệu df (x 0 ) hay dy(x 0 ). Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé ⇒ ∆f (x 0 ) 2.1. 2010 Chương 2. Vi phân cấp cao • Giả sử y = f (x ) có đạo hàm đến cấp n thì d n y = d (d n −1y ) = y (n )dx n được gọi là vi phân cấp n của hàm y = f (x ).b ).b ) sao cho f ′(c ) = 0 . đại lượng A. 3.d nu . VD 1.∆x hay df (x ) = f ′(x ).1. ta có x 0 = ±a . VD 4. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Phương trình tiếp tuyến tại điểm M (x 0 . 4 Chương 2. Bổ đề Fermat Cho hàm số f (x ) xác định trong (a.∆x + 0(∆x ) dạng: với A là hằng số và 0(∆x ) là VCB khi ∆x → 0 . Tính vi phân cấp 10 của hàm số y = (x − x )e .wordpress. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé ∆x   →0  A ⇒ f ′(x 0 ) = A . VD 7. Vi phân cấp một • Hàm số y = f (x ) được gọi là khả vi tại x 0 ∈ D f nếu ∆f (x 0 ) = f (x 0 + ∆x ) − f (x 0 ) có thể biểu diễn dưới ∆f (x 0 ) = A. 2 2 ⇒ b 2x 0x + a 2y 0y = b 2x 0 + a 2y0 ⇒ • Với y0 = 0 .2. Toán cao c p A1 Đ i h c 11 .1. 2) d n (uv ) = n k =0 d n (u + v ) = d nu + d nv .  → ∆x ⇒ df (x 0 ) = f ′(x 0 ). d 0v = v . • Chọn f (x ) = x ⇒ df (x ) = ∆x ⇒ dx = ∆x . Chương 2. §2. Quy tắc tính vi phân cấp n 1) d n (k .d kv với d 0u = u. Định lý Rolle x d n y = y (n )dx n không còn đúng nữa. Các định lý 3. VD 3. Khi đó. Tính vi phân cấp 3 của f (x ) = tan x tại x 0 = π . Nhận xét • ∆f (x 0 ) = A. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. 3 Cho hàm số f (x ) liên tục trong [a . VI PHÂN 2.b ).1.b ] và khả vi trong (a. Tính vi phân cấp 1 của y = arctan(x 2 + 1) .

2. β) ⊂ (a. khả vi trong (a .3.b ) \ {x 0 } thì f (x ) đạt cực tiểu tại x 0 .1.b ). Tìm các khoảng đơn điệu của y = e .. 2010 Chương 2.2. • Nếu f (x ) liên tục trong (a.com Sunday.b) nếu f (x1 ) − f (x 2 ) > 0 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Cực trị của hàm số 3. • Nếu f ′(x ) ≥ 0.b) và không tồn tại (α. ∀x ∈ (a. • Nếu f (x ) giảm ngặt trong (a.ĐH Công nghi p Tp. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé • f (x ) được gọi là tăng hay giảm không ngặt trong (a. x1 − x 2 x1 − x 2 ∀x1. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Định lý Lagrange • Cho hàm số f (x ) liên tục trong [a. b) Định lý 1 Cho hàm số f (x ) khả vi trong trong (a .b ) hay f ′(x ) ≤ 0. VD 3. x1 − x 2 Chương 2. c) Định lý 2 • Nếu f (x ) tăng ngặt trong (a .b ) và liên tục trong (a. Tìm các khoảng đơn điệu của y = ln(x + 1).b ) nếu f (x1 ) − f (x 2 ) < 0 . b −a 3.b ).b ) sao cho: f (b ) − f (a ) = f ′(c ). Tìm các khoảng đơn điệu của f (x ) = x2 + 1 (x − 1)2 1 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 3. g (b ) − g (a ) g ′(c ) 3. • Nếu f ′(x ) < 0. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. ∀x1. ∀x ∈ (a . VD 4. Chương 2.b ).b) và x1 ≠ x 2 .b ] (trường hợp khác tương tự).b ].b).b ) thì f ′(x ) ≥ 0 trong (a .2.b ) sao cho f (x ) ≡ 0 .b ) thì f (x ) giảm ngặt trong (a . Định lý Cauchy • Cho hai hàm số f (x ). = f (2n −1)(x 0 ) = 0 và f (2n )(x 0 ) ≠ 0 .b) và g ′(x ) ≠ 0. ∀x ∈ (a . ∀x ∈ (a . x 2 ∈ (a.b ) thì f ′(x ) ≤ 0 trong (a .b ) thì f (x ) tăng không ngặt hay giảm không ngặt trong (a .wordpress. ∃c ∈ (a.b ) sao cho f (x ) ≡ 0 . Khi đó. October 31. ∀x1.b ) sao cho: f (b ) − f (a ) f ′(c ) = . Tìm các khoảng đơn điệu của y = x − 2x x 3 −4 2 .1. x 2 ∈ (a . • f (x ) được gọi là đơn điệu trong (a. Toán cao c p A1 Đ i h c 12 . ∀x ∈ (a .1.b ].b) chứa x 0 thỏa f ′(x 0 ) = .b ). • f (x ) đơn điệu trong (a. • Nếu f (2n )(x 0 ) > 0 thì f (x ) đạt cực tiểu tại x 0 . Cực trị a) Định nghĩa • Nếu f (x ) liên tục trong (a.b) chứa x 0 và f (x 0 ) < f (x ). ∃c ∈ (a. g(x ) liên tục trong [a .b ).4.b ] thì f (x ) đơn điệu trong (a.b ) thì f (x ) tăng ngặt trong (a .b ) nếu f (x ) tăng ngặt hay giảm ngặt trong (a. ∀x ∈ (a.HCM dvntailieu.b ).b ) và không tồn tại (α. 2 VD 2. Khi đó. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 1..2. khả vi trong (a.b) và x1 ≠ x 2 . • Nếu f (2n )(x 0 ) < 0 thì f (x ) đạt cực đại tại x 0 . Khi đó: • Nếu f ′(x ) > 0.b) chứa x 0 và f (x 0 ) > f (x ).b) f (x1 ) − f (x 2 ) f (x1 ) − f (x 2 ) nếu ≥ 0 hay ≤ 0.b ).b ) \ {x 0 } thì f (x ) đạt cực đại tại x 0 . b) Định lý Cho f (x ) có đạo hàm đến cấp 2n trong (a . Hàm số đơn điệu a) Định nghĩa Cho hàm số f (x ) liên tục trong trong (a. x1 − x 2 • f (x ) được gọi là giảm ngặt trong (a. Khi đó: • f (x ) được gọi là tăng ngặt trong (a.b ) và x1 ≠ x 2 . 3. x 2 ∈ (a. ∀x ∈ (a. β) ⊂ (a .

. f (x 1 ). Để tìm max f (x ) và min f (x ). b). giá trị nhỏ nhất của hàm số x3 f (x ) = 2 trên khoảng (1. f (x n ) và hai giới hạn L1 = lim f (x ).. 3. October 31. min của y = . b). Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 6.. ta thực hiện các bước sau: x ∈[a . Tính f (a ).b ) Chương 2. b) Cho hàm y = f (x ) liên tục trên (a. Ký hiệu là: m = min f (x ). x ∈(a ... nhỏ nhất trong các giá trị đã tính ở trên là các giá trị max.2. đồ thị y = f (x ) được gọi là đồ thị lồi trong (a.... sin2 x + sin x + 1 • Bước 3. min của f (x ) = −x 2 + 5x + 6 . • Số M được gọi là giá trị lớn nhất của f (x ) trên X nếu: ∃x 0 ∈ X : f (x 0 ) = M và f (x ) ≤ M . đồ thị y = f (x ) được gọi là đồ thị lõm trong (a. f (x n )}.com Sunday.. x n ∈ [a.. x ∈X Chú ý • Hàm số có thể không đạt max hoặc min trên X ⊂ D . • Bước 2.. b ]).. b). Giá trị lớn nhất – giá trị nhỏ nhất a) Định nghĩa Cho hàm số y = f (x ) có MXĐ D và X ⊂ D . b ] (loại các nghiệm ngoài [a.. + − x →a x →b x ∈(a . b) (a.... sin x + 1 VD 8.b ) x ∈(a . 2 Chú ý • Nếu đề bài chưa cho đoạn [a. ∀x ∈ X .wordpress. • Bước 1. giá trị nhỏ nhất của hàm số 3 f (x ) = x 4 − x 2 − x + 3 trên đoạn [0. Ký hiệu là: M = max f (x ). Giá trị lớn nhất. x ∈X t ∈T x ∈X t ∈T Hàm số liên tục trên khoảng (a. • Bước 2.. Tính f (x 1 ). b có thể là ∞ ). Tìm cực trị của hàm số f (x ) = −x 6 − 2x 3 + 3 .. f (x n )} > max{L1. • Hàm số f (x ) được gọi là hàm lõm trong (a. Giải phương trình f ′(x ) = 0 . lõm của đồ thị – điểm uốn a) Định nghĩa 3) Nếu không thỏa 1) (hoặc 2)) thì hàm số không đạt max (hoặc min). y0 ) trên đồ thị nằm giữa phần lõm và lồi được gọi là điểm uốn của đồ thị hàm số y = f (x ). x ∈X • Nếu M = max f (x ) và m = min f (x ) thì: x ∈X m ≤ f (x ) ≤ M . min f (x ) = min g(t ). x n ∈ [a.ĐH Công nghi p Tp. VD 9. b ] (loại các nghiệm ngoài [a.. L2 = lim f (x ). 2010 Chương 2.3.. VD 10... ) Toán cao c p A1 Đ i h c 13 . +∞).b ) VD 7. b ) nếu f ′(x ) tăng trong (a. b ] thì ta phải tìm MXĐ của hàm số trước khi làm bước 1. f (x n )} < min{L1. f (x n ).b ] x ∈[a . x −1 Chú ý Ta có thể lập bảng biến thiên của f (x ) thay cho bước 3. Để tìm max f (x ) và min f (x ). Tìm giá trị lớn nhất. L2 } thì max f = max{f (x 1 ).HCM dvntailieu. b] Cho hàm số y = f (x ) liên tục trên đoạn [a.. • Có thể đổi biến số t = t (x ) và viết y = f (x ) = g(t (x )). ∀x ∈ X . • Bước 3. f (b). ta thực hiện các bước: • Bước 1. x ∈(a .3. b ].. Tìm điều kiện của tham số m để phương trình sau có nghiệm: m • Hàm số f (x ) được gọi là hàm lồi trong (a. b) nếu f ′(x ) giảm trong (a.. min tương ứng cần tìm. Chương 2. f (x n )} . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 5. 2]... b ]).. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Giả sử có n nghiệm x 1. Khi đó. ∀x ∈ X . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Giả sử có n nghiệm x 1. Khi đó.. x ∈X b) Phương pháp tìm max – min Hàm số liên tục trên đoạn [a. Khoảng lồi. L2 } thì min f = min{f (x 1 ). Tìm max.b ) 3. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 2) Nếu min{f (x 1 ). Tìm max. Gọi T là miền giá trị của hàm t (x ) thì: max f (x ) = max g(t )..b ] • Số m được gọi là giá trị nhỏ nhất của f (x ) trên X nếu: ∃x 0 ∈ X : f (x 0 ) = m và f (x ) ≥ m. Kết luận: 1) Nếu max{f (x 1 ).. • Điểm M 0 (x 0 .. Tìm giá trị lớn nhất. ( x 2 + 2 − 1 − x = 0. Giải phương trình f ′(x ) = 0 . b ).

wordpress. Vậy: f (x ) = ∑ f (k )(0) k x + O(x n ). lim f (x ) = ∞. lõm của hàm số: y = x 2 − 8 ln x . CÔNG THỨC TAYLOR 4. lim  f (x ) − ax  = b. x 0 ∈ (a . Xác định tính lồi. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Hàm số y = x 3 − 3x 2 + 1 lõm và có đồ thị lồi trong (−∞. 1) là điểm uốn của đồ thị. b ).. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 3. 1! 2! f (n )(0) n . VD 13. October 31. Chương 2.. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé §4. +∞). b ) ta có các khai triển: • Khai triển Taylor với phần dư Lagrange n f (k )(x ) f (n +1)(c) 0 f (x ) = ∑ (x − x 0 )k + (x − x 0 )n +1 k! (n + 1)! k =0 với c ∈ (a. Xác định tính lồi. lõm của hàm số y = arctan 2x và đồ thị của hàm số y = arctan 2x . Tìm tất cả các tiệm cận của đồ thị hàm số: y= ln(1 − x 2 ) x3 . VD 14. Tìm các khoảng lồi. Tìm tiệm cận xiên (ngang) của đồ thị hàm số: y = x + x 2 − 4x + 5 . n! VD 1. • Tiệm cận xiên Đường cong y = f (x ) có tiệm cận xiên y = ax + b nếu f (x ) lim = a. k! k =0 f / (0) f // (0) 2 x+ x + . ……………………………………………………………. • Nếu f ′′(x 0 ) = 0 và f ′′(x ) đổi dấu khi x chuyển từ trái sang phải qua điểm x 0 thì M 0 (x 0 .. k! k =0 n n + 1 trên (a. b ] có đạo hàm đến cấp • Khai triển Maclaurin Khai triển Taylor với phần dư Peano tại x 0 = 0 được gọi là khai triển Maclaurin. • Khai triển Maclaurin được viết lại: f (x ) = f (0) + • Khai triển Taylor với phần dư Peano n f (k )(x ) 0 f (x ) = ∑ (x − x 0 )k + O((x − x 0 )n ).com Sunday. y0 ) là điểm uốn của đồ thị hàm số y = f (x ). Tìm tiệm cận xiên của đồ thị hàm số: y = 3 x 2(x − 1) .ĐH Công nghi p Tp. VD 16. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. 3 2 VD 12. VD 17.1. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Tiệm cận của đồ thị • Tiệm cận đứng Đường cong y = f (x ) có tiệm cận đứng x = x 0 nếu x →x 0 VD 15. Khai triển Maclaurin của f (x ) = tan x đến x 3 . Toán cao c p A1 Đ i h c 14 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 11.. + x + O(x n ). b). Công thức khai triển Taylor Cho hàm số f (x ) liên tục trên [a.4.HCM dvntailieu. lõm của đồ thị hàm số: y = arccos x . 2010 Chương 2. hàm y = x − 3x + 1 lồi và có đồ thị lõm trong (1. 1). b) thì đồ thị hàm số y = f (x ) lõm (hay lồi) trong (a. b) với x . M (1. x →∞ x x →∞ Chú ý Khi a = 0 thì đồ thị có tiệm cận ngang y = b . b) Định lý • Nếu f ′′(x ) > 0 (hay f ′′(x ) < 0 ) với mọi x ∈ (a. Chương 2.

wordpress.. n! 1 VD 2.... ta có: VD 7. f (c ) (x − x 0 )n +1 . 2010 Chương 2. October 31. 2... x x2 xn Giải. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 4 VD 5. D. f (7)(0) = 560 ...1. + 0(x n ).2. 2! 3! 4 ! 5! 6! Vậy e ≈ 2 + Toán cao c p A1 Đ i h c 15 .3. Xét α(x ) = e tan x − 1. Khai triển Maclaurin của hàm số: f (x ) = 1+x +x 1−x + x 2 2 f (x ) ≈ ∑ với sai số Rn (x ) = n f (k )(x 0 ) k! đến x 4 và tính f (4)(0). B.. Các khai triển Maclaurin cần nhớ 1 1) = 1 + x + x 2 + . + + 0(x n ) 1! 2! n! 1 1 ⇒ e ≈ 1 + 1 + + . + 0(x n ). 4. ∀x ∈ [a. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 4. + . Ứng dụng của công thức Taylor 4. + x n + 0(x n ).. 2 1 + 3x VD 4.. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2.. Khai triển Maclaurin hàm y = đến x 6 . + 0(x n ). Giá trị của f (7)(0) là: A. 1) (n + 1)! α(k )(0) k x được k! α(k )(0) k gọi là phần chính của α(x ).. k =0 (n +1) (x − x 0 )k VD 8.2. Tính số e chính xác đến ε = 10−3 .. f (7)(0) = 6720 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. x − x0 (n + 1)! Chương 2. 1 VD 3. + x + 0(x n ). Khai triển Maclaurin của hàm số y = 2 đến x . b)... 2! n! với sai số ε = Rn (x ) = 4.ĐH Công nghi p Tp.. Chương 2. Tìm giới hạn tỉ số của hai VCB a) Phần chính của VCB α(x) khi x → 0 (tham khảo) Nếu α(x ) là VCB khi x → 0 thỏa α(k−1)(0) = 0 và ec . 1−x x x2 xn + 0(x n ). 2! 4! 6! x x3 x5 x7 5) sin x = − + − + . ⇒ε< 3 ⇒ n = 6.. + 1! 2! n! x x2 x3 x4 3) ln(1 + x ) = − + − + . (n + 1)! 1 1 1 1 1 + + + + .. Nhận xét.(m − n + 1) n . 2! m(m − 1).com Sunday. x VD 6.3. k! α(k )(0) ≠ 0 (k = 1. α ′(0) = 1 ≠ 0 ⇒ phần chính của α(x ) là x . Khi đó. α(x ) ∼ x . 2) e x = 1 + + + . x +1 Chú ý Nếu u(x ) là VCB khi x → 0 thì ta thay x trong các công thức trên bởi u(x ).3. Cho hàm f (x ) = x 3 cos 2x . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. f (7)(0) = 3360 . b ] thì ta có đánh giá sai số: Rn (x ) ≤ n +1 M .. Khai triển Maclaurin của y = ln(1 − 2x 2 ) đến x 6 . Khi x → 0 . Khi x → 0 thì e tan x − 1 ∼ x . (n + 1)! • Nếu f (n +1)(x ) ≤ M .) thì đại lượng VD 10. Khai triển Maclaurin của f (x ) = đến x 3 . Khai triển Maclaurin của y = e sin x đến x 3 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 9. f (7)(0) = 480 .. 1 2 3 4 x2 x4 x6 4) cos x = 1 − + − + . Ta có: e x = 1 + + + .HCM dvntailieu.. C. Tính giá trị gần đúng của hàm số (tham khảo) • Từ công thức khai triển Taylor. 1! 3! 5! 7! 6) (1 + x )m = 1 + mx + m(m − 1) 2 x + .. c ∈ (a. c ∈ (0. ta có: α(0) = 0 .

6 x2 x3 ln(1 + x ) = x − + + 0(x 3 ). October 31.   x  3 9x    1 Vậy y = x − là tiệm cận xiên của đồ thị (C ). Tìm tiệm cận cong (hay xiên) của đồ thị hàm số Nếu f (x ) = g(x ) + α(x ) với g(x ) là đa thức và α(x ) là VCB khi x → ∞ thì đồ thị (C ) : y = f (x ) có đường tiệm cận cong y = g(x ). 1! 2! 3! 1 3 x .com Sunday. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé b) Các ví dụ tìm giới hạn e x − e−x − 2x VD 11. Tìm giới hạn L = lim . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. + 1 2 3 x4 .ĐH Công nghi p Tp. Tính L = lim ln(1 + x ) + e x − sin 2x − 1 6 x →0 x3 + 1 −1 . 6 Chương 2. x2 −1 Toán cao c p A1 Đ i h c 16 . 2010 Chương 2. Giải. Tìm tiệm cận xiên của (C ): y = 3 x 2 (x − 1) . Cách khác = x 2 (1 − 2t 3 + 3t 4 )(1 + t 2 + 0(t 2 )) y = x2 +1 + ……………………………………………………… 4 − 2x ∼ x 2 + 1 khi x → ∞ . 2 6 4 − sin 2x = −2x + x 3 + 0(x 3 ) 3 11 x ⇒ ln(1 + x ) + e − sin 2x − 1 ∼ x 3 ⇒ L = 11 . ta suy ra: → x 1 y = x 2 (1 − 2t 3 + 3t 4 ). Tìm tiệm cận cong của (C ) : y = 1− 2 x3 x 4 − 2x + 3 x −1 2 . ta có:    1  1 3 1 1 − + 0   y = x 1 −  = x 1 −             x 3x 9x 2    x 2   1 1 1 =x− − + 0  . x →0 x →0 1 3 x − sin x x + 0(x 3 ) 6 x2 x3 + + 0(x 3 ). y = −x − là 2 tiệm cận xiên của (C ). Tìm tiệm cận xiên của (C ) : y = 1  1 2  . Ta có: y = x 1 +      x − 1   1  x x . 2(x − 1) 2 x 1 • Khi x → −∞ thì: y ∼ −x − ∼ −x − . x −1 Chương 2.3. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 4. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Giải. VD 13. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé VD 15.3. 3 1 VD 14. Ta có: y = x 2 . Khi x → ∞ . 2 3 ex = 1 + x + x3 sin x = x − + 0(x 3 ). Ta có: e x = 1 + + + + 0(x 3 ).     x x   x 1 x →∞ Đặt t =    0 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. 1 − t2 1− Vậy đồ thị có tiệm cận cong là y = x 2 + 1. 2(x − 1) 2 1 1 Vậy y = x + . Ta có: 6 x 3 + 1 − 1 ∼ e−x = 1 − x x2 x3 + − + 0(x 3 ). y= x + − + O   2(x − 1) 8(x − 1)2 (x − 1)2   x 1 • Khi x → +∞ thì: y ∼ x + ∼x + . = x 2 (1 + t 2 − 2t 3 + O(t 3 ))   1  1 2   = x 2 1 + − + O      x 3       x2 x3 = x2 + 1− 1 2 + O   ∼ x 2 + 1. 3! 1 3 x + 0(x 3 ) e x − e−x − 2x 3 Vậy L = lim = lim = 2.HCM dvntailieu. 1! 2! 3! VD 12. Khi x → ∞ thì: Giải. 2 2 x3 .wordpress. x →0 x − sin x x x2 x3 Giải. Giải.

Nếu lim f (x ) = lim g(x ) = 0 (hoặc ∞ ) và x →x 0 VD 2.arctan2 x 1 C. b ) làm tâm đối xứng. g(x ) khả vi trong lân cận của điểm x 0 và g ′(x ) ≠ 0 trong lân cận của x 0 (có thể g ′(x 0 ) = 0 ). B. L = 0 . • x (t *) = −x (t ). (C ) nhận Ox làm trục đối xứng. y(t ) trong [α. Khi đó.ĐH Công nghi p Tp. y(t + T ) = y(t ). y(t *) = −y(t ). y(t *) = −y(t ). Tìm giới hạn L = lim A.3. tồn tại t * sao cho: • x (t *) = x (t ). y ) ứng với t trong hệ tọa độ Oxy (Descartes) có dạng: y ′(t ) x ′(t )y(t ) − x (t )y ′(t ) Y = X+ (*). Khi đó. t ∈ D (D là MXĐ). Tìm giới hạn L = 1 x −1 lim x x →1 (dạng 1∞ ). • Nếu lim x (t ) = ∞ . L = . Khi đó. giả sử với mọi t ∈ D . e x + e −x − 2 VD 1. (C ) nhận đường thẳng y = b làm trục đối xứng. (C ) nhận Oy làm trục đối xứng.1. Chương 2. Tìm giới hạn L = lim x 3 ln x (dạng 0 ×∞ ). Ta có thể áp dụng quy tắc L’Hospital nhiều lần. 2 x →0 .com Sunday. Sự biến thiên của x(t). (C ) nhận điểm I (a . Chú ý • Phương trình tiếp tuyến của (C ) tại điểm M (x . • x (t *) + x (t ) = 2a.HCM dvntailieu. y(t ) lim = a. y(t *) = y(t ). • x (t *) = −x (t ). y(t) Lập bảng biến thiên của x (t ). y(t *) + y(t ) = 2b . L = ∞ . Khảo sát hàm số theo tham số Cho đường cong (C ) xác định bởi phương trình tham số: x = x(t )   . Tìm giới hạn L = lim (x + x →+∞ ………………………………………………… (dạng ∞0 ). Chú ý • Nếu lim x (t ) = ∞ và lim y(t ) = y 0 thì y = y 0 là tiệm t →α t →α cận ngang của (C ). Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé §5. x 2 − sin2 x x 2 . Tìm giới hạn L = lim .1.  y = y(t )   6. 1 x x 3 ) VD 6. Khoảng biến thiên của biến t a) Nếu x (t + T ) = x (t ). QUY TẮC L’HOSPITAL Định lý (quy tắc L’Hospital) Cho hai hàm số f (x ). (C ) nhận đường thẳng x = a làm trục đối xứng. lim[y(t ) − αx (t )] = b t →α x (t ) t →α thì y = ax + b là tiệm cận xiên của (C ). • Dùng y ′′ = x2 [x ′(t )]3 lõm của đồ thị. x →x 0 g ′(x ) x →x 0 g (x ) lim x →x 0 VD 3. Tiệm cận • Nếu lim x (t ) = x 0 và lim y(t ) = ∞ thì x = x 0 là tiệm t →α t →α cận đứng của (C ). Tính L = lim cot x −  (dạng ∞ − ∞ ). x ′(t ) x ′(t ) Toán cao c p A1 Đ i h c 17 . y(t ) như hàm một biến quen thuộc. lim y(t ) = ∞ và: t →α t →α y ′(t ) ′ • Dùng yx = để tính hệ số góc của tiếp tuyến. Khi đó.1. Khi đó.1.wordpress.1. 3 f ′(x ) f (x ) = k ∈ ℝ thì lim = k. α + T ]. tồn tại t * sao cho: • x (t *) = x (t ). x → 0+ ( ) Chú ý Chiều ngược lại trong định lý là không đúng. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. y(t *) = y(t ). b) Giả sử với mọi t ∈ D . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Khi đó. y(t *) + y(t ) = 2b . 1 D. 6. KHẢO SÁT HÀM SỐ (Tham khảo) 6. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé §6. ∀t ∈ D thì ta chỉ cần khảo sát x (t ). 0) làm tâm đối xứng. 2010 Chương 2.2. x →0 x2  1 VD 4. • x (t *) + x (t ) = 2a. c) Tổng quát. (C ) nhận gốc tọa độ O(0. L = .      x →0  x VD 5. October 31. Chương 2. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé 6. x ′(t ) x ′(t )y ′′(t ) − x ′′(t )y ′(t ) để tìm khoảng lồi.

HCM dvntailieu. t 3 + 3t 2 − 1 t2 + 1 Ta có: x ′(t ) = −2 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé • Giả sử khi t → t 0 thì điểm M (x .com Sunday. giới hạn (nếu có) của (*) là phương trình tiệm cận ứng với t = t0 . Bảng biến thiên: VD 1. Ta có: x ′(t ) = R(1 − cos t ).2. ϕ = Ox . Khi đó. ϕ) được gọi là tọa độ cực của điểm M .2. t = t3 > 0 . Khảo sát và vẽ đồ thị của đường cong: x = R(t − sin t ). Chương 2. πR ] ⇒ t ∈ [0. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Bảng biến thiên Đồ thị Khi đó. Khảo sát hàm số theo tọa độ cực 6. t 2 (t 2 − 1)2 (1 − t 2 )2 x ′(t ) = 0 ⇔ t = t1 < −1. y = R(1 − cos t ). OM . Toán cao c p A1 Đ i h c 18 . ( ) 6. 2 t(t − 1) 1 − t2 Giải. 1}. Phương trình tiếp tuyến của (C ) tại điểm M (x .wordpress. Vì: x (2k π − t ) + x (t ) = 2k πR.2. 0.2. tuần hoàn. Phương trình đường cong trong tọa độ cực • Phương trình đường cong trong tọa độ cực có dạng: r = f (ϕ). Đồ thị không có tính đối xứng. MXĐ D = ℝ \ {−1. y ′(t ) = > 0. y = r sin ϕ.y= . Khảo sát và vẽ đồ thị của đường cong: t +2 t x= . Hệ tọa độ cực Trong mặt phẳng chọn điểm O cố định gọi là cực và tia Ox gọi là tia cực.ĐH Công nghi p Tp. y ) tiến ra vô cùng trên một nhánh vô tận của (C ). y(2k π − t ) = y(t ) nên đồ thị đối xứng qua các đường x = k πR . Vị trí điểm M tùy ý trong mặt phẳng hoàn toàn xác định bởi r = OM . t → 0. Mối liên hệ giữa tọa độ cực và tọa độ Descartes là: x = r cos ϕ. Y = 0 và Y = − X − . 2010 Chương 2. 0). Chương 2. t = t2 ∈ (−1. MXĐ D = ℝ . Giải.1. 6. t → 1 lần lượt ta được 3 tiệm cận 3 1 5 là: Y = −X + . y ) ứng với t trong hệ tọa độ Oxy có dạng: Y =− t 2 (t 2 + 1) 2(t + 3t − 1) 3 2 X− t(t + 4) 2(t + 3t 2 − 1) 3 . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Ta chỉ cần khảo sát đường cong trong khoảng: x ∈ [0. y ′(t ) = R sin t y ′′2 = − x 1 R(1 − cos t )2 < 0. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2. cặp (r . Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Cho t → −1. October 31. 2 3 6 Đồ thị VD 2. π].

4 4 Chương 2. Tích phân bất định §2. TÍCH PHÂN BẤT ĐỊNH 1. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé • Cho đường cong (C ) trong tọa độ Descartes có phương trình F (x . Vậy phương trình của (C ) trong tọa độ cực là: r = 2(a cos ϕ + b sin ϕ). Trong mpOxy . Tích phân xác định §3. bởi công thức: tg α = r ′(ϕ) VD 3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé §1. Ký hiệu ∫ f (x )dx (đọc là tích phân). Chương 3. 7) ∫ cos xdx = sin x + C . 4 4 a sin 2ϕ Ta có: r ′(ϕ) = − = 0 ⇔ ϕ = 0. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số r = r(φ) • Ta xem x = r (ϕ) cos ϕ. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Hàm cos 2ϕ tuần hoàn với chu kỳ π nên ta chỉ khảo sát π π trong khoảng − ≤ ϕ ≤ và r = a cos 2ϕ .com Sunday. π π Giải. r sin ϕ) = 0 . a ∈ ℝ 11) 12) ∫ x 2 + a 2 = a arctan a + C ∫ dx a −x 2 2 1 x ∫x α dx = x α+1 + C .2. xét phương trình đường tròn đi qua gốc tọa độ O(0. Ứng dụng của tích phân xác định §4. 9) ∫ a dx = ln a + C 8) ∫ sin xdx = − cos x + C ∫ dx sin2 x = − cot x + C ax ∫ dx cos x dx 2 = tan x + C . MXĐ: cos 2ϕ ≥ 0 ⇔ − + k π ≤ ϕ ≤ + k π . α ≠ −1 α +1 = arcsin x +C. • Góc α tạo bởi bán kính cực và tiếp tuyến được xác định r (ϕ) . 2010 Chương 2. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. a > 0 a Toán cao c p A1 Đ i h c 19 .f (x )dx = k ∫ f (x )dx . nếu giải được r theo ϕ thì ta thu được phương trình của (C ) trong tọa độ cực.. x x x 4) 6) ∫ dx x x = 2 x +C ∫ f ′(x )dx = f (x ) + C d f (x )dx = f (x ) dx ∫ 4) ∫ [ f (x ) + g(x )]dx = ∫ f (x )dx + ∫ g(x )dx . ∫ e dx = e + C . • Trong nhiều trường hợp khi biến ϕ tăng dần. y ) = 0 . 10) 1) 2) MỘT SỐ NGUYÊN HÀM CẦN NHỚ ∫ a.ĐH Công nghi p Tp. Định nghĩa • Hàm số F (x ) được gọi là một nguyên hàm của f (x ) trên khoảng (a. Phép tính vi phân hàm m t bi n s Phé Chương 2.1. b ) nếu F ′(x ) = f (x ). b ). Thay x = r cos ϕ. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Tính chất 1) ∫ k . …….wordpress. y = r (ϕ)sin ϕ và khảo sát như trường hợp theo tham số ϕ . k ∈ ℝ 2) 3) 3) 5) ∫ dx = ln x + C . ta theo dõi chiều biến thiên của r để vẽ đồ thị. ∀x ∈ (a . cos 2ϕ Bảng biến thiên Đồ thị Chương 3. 0): (C ) : x 2 + y 2 − 2ax − 2by = 0 . October 31. 6. Nhận xét • Nếu F (x ) là nguyên hàm của f (x ) thì F (x ) + C cũng là nguyên hàm của f (x ). VD 4. y = r sin ϕ vào ta được F (r cos ϕ.3. Khảo sát và vẽ đồ thị (C ) : r 2 = a 2 cos 2ϕ . Tích phân suy rộng ………………………… §1.…………………………………….dx = ax + C .HCM dvntailieu. Ta có: r 2 cos2 ϕ + r 2 sin2 ϕ − 2a(r cos ϕ) − 2b(r sin ϕ) = 0 .

Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. x ∈ 0. Tính I = VD 4. I = ∫ VD 8. x − 1 +   3x + 2 5 1 11 1  dx . I = ln +C . αx + β Cách giải. αx + β = 5 11 ln x − 1 + ln 2x + 5 + C . October 31. 2 x −2 = ln x + x 2 + a + C VD 2.HCM dvntailieu.  +  ax + b   (ax + b )2    VD 5.  +   2 2   X + γ X + γ  ∫ 2x + 1 4x − 4x + 5 2 dx = ∫ (2x − 1)2 + 4 dx (2x − 1) + 2 Toán cao c p A1 Đ i h c 20 . Biến đổi I = ∫ a 3x + 2  p q  dx . VD 7. 4 2−x 1 x −2 C. 3x + 2 dx  5 (x − 1) x +       2  ∫ ax 2 + bx + c dx. Chương 3. Tính I = ∫ 2 sin 4 x + 3 dx . I = 1 2−x ln +C . x (x 3 + 3) cot x . a ≠ 0. ∆ < 0. 2010 Chương 3.com Sunday. I = ln +C . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé =  ∫ (x − 1)(2x + 5) dx = ∫  7 .    7 2x + 5  Dạng 2: I = 1 Cách giải. ∫ 4x + 3 4x + 4x + 1 2 dx = ∫ 2(2x + 1) + 1 (2x + 1)2 dx = ∫  2  1 1    dx = ln 2x + 1 −  +C . +   2x + 1 2 2(2x + 1)  (2x + 1)    Chương 3. Phương pháp đổi biến a) Định lý Nếu ∫ f (x )dx = F (x ) + C với ϕ(t ) khả vi thì: VD 6. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 13) ∫ x 2 −a2 ∫ dx = 1 x −a ln +C 2a x + a VD 1. Dạng 1: I = ∫ (ax + b )2 Cách giải. ∫ 1 dx = ∫ 2 2 2x + 3x − 5  X p    dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. VD 3.     2   cos x cos2 x + 1 tan x ∫ f (ϕ(t ))ϕ′(t )dt = F (ϕ(t )) + C . Tính I = ∫ dx x −x −6 2 . Biến đổi I = VD 9. . Tính I = ∫  π dx . Tính I = ∫ ∫ dx x 3 − ln 2 x dx . x 2 là nghiệm của mẫu thức). Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 1. 4 2+x 1 x +2 ln +C .ĐH Công nghi p Tp. 7 14 Dạng 3: I = ∫ ax 2 + bx + c dx.wordpress. 2 x +2 ∫ dx . a ≠ 0. I = D. ∆ > 0. b) Một số dạng tích phân hữu tỉ (tham khảo) αx + β dx. a ≠ 0.2.   +   x − x   x − x2   1 (x 1. Tính I = 14) dx x = ln tan + C sin x 2 15) 16) ∫ ∫ x π dx = ln tan  +  + C   2 4  cos x   dx x +a 2 4 − x2 1 2+x A. B. Biến đổi I = ∫  p  q   dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3.

ln 4x 2 − 4x + 5 + arctan       4 2  2  Dạng 4. Ta có: 1 A B C = + + x x −1 x 2 (x − 1) x 2 = ( ) (B + C )x 2 + (A − B )x − A . cos x ) (nghĩa là bậc của sin và cosin chẵn) thì ta đặt t = tan x hoặc hạ bậc. 4 sin x + 3 cos x + 5 2 . cos x )dx . October 31.HCM dvntailieu. VD 14. B = . dx   2   x  x x − 1 x x  VD 11. 1 • Nếu R(sin x . Ta có: 3 = x − 7x + 6 (x − 1)(x − 2)(x + 3) A B C = + + . C = 1. Ta có: . x −1  x2 − 3    3  ∫  x − 7x + 6 dx . ta được: A = 4. Phương pháp tích phân từng phần a) Công thức ∫ u(x )v ′(x )dx = u(x )v(x ) − ∫ u ′(x )v(x )dx hay ∫ udv = uv − ∫ vdu. C = 9 . Toán cao c p A1 Đ i h c 21 . 4 ∫ (2x − 1)2 + 4 4  2x − 1  d      2x − 1  1  2  1  +C . 2 5 10 1 dx 1 dx 3 dx + ∫ + ∫ Vậy I = ∫ 2 x − 1 5 x − 2 10 x + 3 1 1 3 = ln x − 1 + ln x − 2 + ln x + 3 + C . C = . x (x − 1) Giải. x (x − 1)2 x 2 + 4x + 4 A B C = + + Giải. Tính I = dx . − cos x ) = R(sin x . cos x = . Tính I = Chương 3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé c) Tích phân hàm lượng giác I = ∫ R(sin x . ta được: A = . Tính I = ∫ 2 . cos x ) = thì ta đặt: a sin x + b cos x + c x 2t 1 − t2 t = tan ⇒ sin x = . Vậy I = 4 ∫ ∫ x 2 + 4x + 4 dx dx dx − 3∫ + 9∫ x x −1 (x − 1)2 9 = 4 ln x − 3 ln x − 1 − +C . Tính I = VD 15. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 2 • I1 = 1 d[(2x − 1) + 4] 1 = ln[(2x − 1)2 + 4] + C . dx VD 10. ta được: A = −1. − cos x ) = −R(sin x . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. cos x ) (nghĩa là bậc của cosin lẻ) thì ta đặt t = sin x . • Nếu R(sin x . Tính I = ∫ ∫ dx sin x + sin 2x − cos2 x dx . x −1 x − 2 x + 3 1 1 3 Đồng nhất các hệ số. 2 1 + t2 1 + t2 VD 13. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. x 2 (x − 1) Đồng nhất các hệ số. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé = ∫ (2x − 1)2 + 4 dx + ∫ (2x − 1)2 + 4 dx . Tích phân hàm hữu tỉ bậc cao Cách giải. 2010 Chương 3. B = −1. Tính I = ∫ sin 3 2x cos2 x dx . 2 5 10 VD 12.ĐH Công nghi p Tp.com Sunday. cos x ) (nghĩa là bậc của sin lẻ) thì ta đặt t = cos x .3. I1 I2 2 2x − 1 Chương 3. Cách giải • Nếu R(− sin x . • Nếu R(− sin x . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Vậy I = ∫   − 1 − 1 + 1  = 1 + ln x − 1 + C .      2 x −3 x2 − 3 Giải. Biến đổi hàm dưới dấu tích phân về các phân thức tối giản.wordpress. 2 x x − 1 (x − 1)2 x (x − 1) Đồng nhất các hệ số. cos x ) = −R(sin x . 1. • I2 = ∫ = arctan    2  2   2 2    2x − 1  1+       2  Vậy I =  2x − 1 1 1  +C . Chương 3. B = −3.

.ĐH Công nghi p Tp. b ] ⇒ b b ∫ f (x )dx ≤ ∫ g(x )dx a a Khi đó.. c ∈ [a . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 6) f (x ) ≤ g(x ). Định nghĩa. Tích phân 8) m ≤ f (x ) ≤ M . ∀x ∈ [a . ∀x ∈ [a. a 5) f (x ) ≥ 0. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé §2. Cho hàm số f (x ) xác định trên [a. ∫ P(x )ln α x dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. b]. ∫ a f (x )dx = ∫ a f (x )dx + ∫ c b f (x )dx . Tính I = ∫ cos ∫ cos 3 x e sin x dx . ∀ x ∈ [a . b ] f (x )dx ≥ 0 Ký hiệu là I = ∫ f (x )dx . u = P (x ). x k ] tùy ý (k = 1. b ] : ∫ f (x )dx = f (c )(b − a ). • Đối với dạng tích phân VD 18. 1) 2) 3) 4) ∫ a b a a k .1. Lấy điểm ξk ∈ [x k −1. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé VD 16. Tính I = ∫ x ln x dx . VD 20. k =1 n ∫ a b f (x )dx = 0. Tính I = ∫ x 2x dx . Giá trị trung bình của hàm số f (x ) = trên [1. b ] thì b ∃c ∈ [a. dv = P (x )dx . b ]. x dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé b b Chương 3.wordpress. n ). b ]. P (x ) là đa thức. e ] x e 1 dx 1 là ∫ x = e −1. Chú ý Đối với nhiều tích phân khó thì ta phải đổi biến trước khi lấy từng phần. b ] b ⇒ m(b − a ) ≤ ∫ f (x )dx ≤ M (b − a ) a 9) Nếu f (x ) liên tục trên đoạn [a. dv = e αx dx . October 31. a bị chặn (hữu hạn) vì x + cos2 x 1 hàm số f (x ) = liên tục trên đoạn [0. P (x ) là đa thức. Tính chất b b Ta chia đoạn [a. ………………………………………………… Chương 3.HCM dvntailieu. 2 x + cos 2 x 1 VD 2. b ] ⇒ ∫ a Chương 3. 2010 Chương 3.com Sunday. < xn −1 < xn = b . c ∫ a f (x )dx = − ∫ f (x )dx b b Giới hạn hữu hạn (nếu có) I = b max(x k −x k −1 )→ 0 k lim σ được gọi là tích phân xác định của f (x ) trên đoạn [a . b ] thành n đoạn nhỏ bởi các điểm chia x 0 = a < x1 < . b) Các dạng tích phân từng phần thường gặp • Đối với dạng tích phân thì ta đặt: ∫ P(x )e αx dx .f (x )dx = k ∫ f (x )dx . thì ta đặt: 3 VD 19. e −1 1 0 2 ∫ dx Toán cao c p A1 Đ i h c 22 . TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH 2. Tính I = ∫ cos(ln x )dx . đại lượng f (c ) = 1 b −a b ∫ f (x )dx a được gọi là 7) a < b ⇒ ∫ a f (x )dx ≤ ∫ f (x ) dx a giá trị trung bình của f (x ) trên đoạn [a. k ∈ ℝ a b b ∫ [ f (x ) ± g (x )]dx b = ∫ a f (x )dx ± a ∫ a g (x )dx Lập tổng tích phân: σ = ∑ f (ξk )(x k − x k −1 ). 1 VD 1. VD 17. 1]. Tính I = u = lnα x .

Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 2. Tính tích phân I = x − 4 x dx . b ] và F (x ) là một nguyên hàm x 3) f (x ) liên tục và chẵn trên [−α.2. Tìm giới hạn L = lim 2 ∫ (arctan t ) 0 2 dt . 3 ∫ tan 0 π 4 n x dx . n ≥ 2 . Tính tích phân I = ∫ x 2 − 2x + 5 .2. Công thức Newton – Leibnitz Nếu f (x ) liên tục trên [a . October 31. Lập công thức quy nạp (truy hồi) để tính: In = e VD 7. Lập công thức quy nạp (truy hồi) để tính: In = VD 9. Đặc biệt b b 2) f (x ) liên tục và lẻ trên [−α. n ≥ 2 . b 4) Để tính ∫ a f (x ) dx ta dùng bảng xét dấu của f (x ) để Vậy ta có: ∫ f (x )dx = F (x ) a = F (b) − F (a ). sin t dt hàm số ϕ(x ) = ∫ f (t )dt liên tục tại mọi x 0 ∈ [a. Tính tích phân I = −1 3 ∫ ∫ VD 11*. x x 2 + 1. x > 0 . b ]. 2010 Chương 3.sin 3 x dx .2.ĐH Công nghi p Tp. Tìm giới hạn L = lim ∫ 0 tan x 2t dt x → 0+ . b ]. VD 8.wordpress. Ta có: f (t ) = e và ϕ ′(x ) = f (x ) = e x . Chương 3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé sin x 2. ∫ a f (x ) dx = ∫ f (x )dx a nếu f (x ) ≠ 0. Tính tích phân I = ∫ 1 1 (x 2 + 1) ln x dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé VD 6. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. α tách f (x ) thành tổng của các hàm trên mỗi đoạn nhỏ. Tích phân với cận trên thay đổi Cho hàm f (x ) khả tích trên [a. b ] a x t2 ∫ 0 và ϕ′(x ) = f (x ).HCM dvntailieu. 0 là nguyên hàm của f (x ) trên [a. α ] thì: α −α b α tùy ý của f (x ) thì ϕ(x ) = ∫ f (t )dt và F (x ) = ϕ(x )+C a ∫ f (x )dx = 2∫ f (x )dx . với mỗi x ∈ [a. b ] thì x VD 4. 1 dx VD 10*.1. Công thức Newton – Leibnitz 2.b ). ∫ sin 0 π 2 n x dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3.com Sunday. Xét ϕ(x ) = ∫ e dt. ∀x ∈ (a . t2 x →+∞ x2 + 1 Chương 3.2. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 3 Chương 3. −3 Toán cao c p A1 Đ i h c 23 . 0 VD 5. a b Nhận xét 1) Có hai phương pháp tính tích phân như §1. x VD 3. α ] thì −α ∫ f (x )dx = 0 .

4 . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé VD 3. Tính diện tích hình elip S : x2 a2 + y2 b2 ≤ 1. 2∫ α β Toán cao c p A1 Đ i h c 24 . VD 5.. n →∞ 0 xn VD 13*. ỨNG DỤNG CỦA TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH 3. y = e 2x − 3 và x = 0 .x ′(t ) dt .. Diện tích hình quạt cong trong tọa độ cực Diện tích hình quạt cong S có biên được cho trong tọa độ cực (xem §6.HCM dvntailieu.2. 4 !! = 2. Sử dụng định nghĩa tích phân. n leû  2 2  n !! n n sin xd x = ∫ cos x dx =   ∫ π (n − 1)!!  . π 2 Chương 3.3. Sử dụng định nghĩa tích phân. Chương 2) giới hạn bởi r = r (ϕ). Tính diện tích hình phẳng S giới hạn bởi các đường y = x 2 và y = x 4 . 2!! = 2. 6!! = 2. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. ta được: I n = ∫ cosn x dx . B. B. tính giới hạn:    1 1 2 n  L = lim   1 + + 1 + + .5.com Sunday. ln 4 − . Tính diện tích S của hình phẳng 3. 2 0 Sử dụng công thức truy hồi. . S = . S = 15 15 4 8 C.. . 2010 Chương 3.1. 7 !! = 1. 15 15 S S VD 2. n chaün  2 n !!    Trong đó: 0!! = 1!! = 1. Biên hình phẳng cho trong tọa độ Descartes a) Biên hình phẳng cho bởi phương trình tổng quát VD 1. S = . tính giới hạn: 1  1 1 1  L = lim  + + + . 1 2 A. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé §3.6.1.5. β] là: VD 4. S= 1 r 2 (ϕ)d ϕ.1. ϕ ∈ [α. October 31. 3!! = 3. D. ln 2 − 2 2 2 2 b S=∫ a  f (x ) − f (x ) dx  2  1 S = ∫ g 2 (y ) − g1 (y ) dy c d Chương 3. D. Đặt t = − x . 5!! = 1. S = . α 3. y − 1 O 3 x b) Biên hình phẳng cho bởi phương trình tham số Hình phẳng giới hạn bởi đường cong có phương trình x = x (t ).    n →∞  n  n n n      VD 14*. Tính diện tích S giới hạn bởi đường cong: x (t ) = t 2 − 1.1. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé π Nhận xét. β] thì: β S = ∫ y(t ). 1 ln 4 − 1 1 − ln 2 1 A. ta có công thức Walliss:  (n − 1)!!  π π  .7.ĐH Công nghi p Tp. C.3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3.. Chứng minh rằng: lim ∫ x + 1 dx = 0 . + ..    n →∞  n n +1 n +2 2n − 1  …………………………………………… Chương 3. Tính diện tích hình phẳng S giới hạn bởi y = x 2 − 4 x + 3 và trục hoành. + 1 +  .. 0 0 . y(t ) = 4t − t 3 .. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 1 VD 12*.wordpress.4. y = y(t ) với t ∈ [α. Tính diện tích hình phẳng S giới hạn bởi các đường y = e x − 1 .

Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 3. β] thì: β l l AB = ∫ [x ′(t )] + [y ′(t )] dt . VD 10. Tính diện tích hình quạt cong S giới hạn bởi: y = 0. C. y = ln t + t 2 + 1          VD 11.2. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. Tính độ dài l của cung C có phương trình:  x = t 2 + 1       . t ∈ [α. B.ĐH Công nghi p Tp. 2010 Chương 3. x = 1 − 1 − y . c VD 12. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé b) Đường cong có phương trình tham số Cho cung AB có phương trình tham số x = x (t )   .  4   Chương 3. y = 3 x . D.HCM dvntailieu. Giải. y = 0 quay xung quanh Oy . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé VD 6. 2 2 α AB =∫ α r 2 (ϕ) + [r ′(ϕ)]2 d ϕ. Tính độ dài l của đường cong a) Đường cong có phương trình tổng quát Cho cung AB có phương trình y = f (x ). t ∈ 0. x = a . b ] thì: b l AB =∫ a 1 + [ f ′(x )]2 dx . S = . y = 0 . x ∈ [a .  . π]. y = c và y = d quay quanh Oy là: d V = π∫ [ f (x )] dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. x ∈  0. 1 . Tính thể tích V do hình phẳng S giới hạn bởi y = 2x − x 2 . Chương 3. x = 1. Tính thể tích vật thể tròn xoay a) Vật thể quay quanh Ox Thể tích V của vật thể do miền phẳng S giới hạn bởi y = f (x ). S = + . ϕ ∈ 0.  . ϕ ∈ [0. A.  8   VD 7. x = 0 . Toán cao c p A1 Đ i h c 25 . ϕ ∈ [α. Ta có: x = 1 + 1 − y .3. October 31.wordpress. x < 1  x2 a2 + y2 b2 = 1 quay quanh Ox . x ≥ 1  y = 2x − x 2 ⇔  .     2 2  x + y − 2x = 0. Tính diện tích hình quạt cong S giới hạn bởi:  π r = 2 cos 4ϕ. Tính độ dài l của cung: r = a(1 + cos ϕ). S = π 1 3π 1 3π π + . y = x và x 2 + y 2 + 2y = 0 .   3. x = b quay quanh Ox là: b b) Vật thể quay quanh Oy Thể tích V của vật thể do miền phẳng S giới hạn bởi x = g(y ). β] thì:  y = y(t )   β c) Đường cong có phương trình trong tọa độ cực Cho cung AB có phương trình trong tọa độ cực là r = r (ϕ). 4 2 2 2 4 2  π VD 9. VD 8.com Sunday. Tính thể tích V do hình phẳng S giới hạn bởi y = ln x . Tính diện tích hình quạt cong S giới hạn bởi: x = 0. y = 0. Tính V do (E ) : VD 14. S = . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. x = e quay xung quanh Ox . Tính độ dài l của cung y = ln(cos x ). VD 13. 2 a V = π ∫ [g(y )]2 dy.

Định nghĩa • Cho hàm số f (x ) xác định trên [a . a b Giới hạn (nếu có) của ∫ f (x )dx khi b → +∞ được gọi a b −∞ ∫ f (x )dx = lim b →+∞ a →−∞ a ∫ f (x )dx.4. +∞). Tính diện tích mặt tròn xoay a) Diện tích mặt tròn xoay S do đường cong y = f (x ). Khảo sát sự hội tụ của tích phân I = Giải • Trường hợp α = 1: b ∫ 1 dx xα . Tính tích phân I = 2 −∞ 1 + x ∫ dx . VD 17.1. c VD 15. 2010 Chương 3. Chương 3. 1 − α b →+∞    b VD 2. +∞).1. x = a và x = b quay quanh Oy còn được tính theo công thức: b VD 16. 1  b →+∞  x • Trường hợp α khác 1: b  dx 1 = I = lim ∫ lim x 1−α    α   b →+∞ 1 1 − α b →+∞   1 x  1   1 . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé §4. a Chương 3. TÍCH PHÂN SUY RỘNG 4. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé +∞ Chương 3. ∫ a f (x )dx = lim b →+∞ ∫ f (x )dx . b) Diện tích mặt tròn xoay S do đường cong x = g(x ). Tính diện tích mặt cầu x 2 + y 2 + z 2 = R 2 .wordpress. a ≤ x ≤ b . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 1 Chương 3. ( ) VD 3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé VD 1. Thể tích V của vật thể do miền phẳng S giới hạn bởi y = f (x ). α < 1.ĐH Công nghi p Tp. quay xung quanh trục Ox là: b S = 2π∫ f (x ) 1 + [ f ′(x )]2 dx . Dùng công thức (*) để giải lại VD 14.com Sunday. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. October 31. a Chú ý. α >1 = lim b1−α − 1 =  − 1 α  + ∞. quay xung quanh trục Oy là: d V = 2π ∫ xf (x )dx (*). y = 0 . ngược lại là tích phân phân kỳ. Ký hiệu: +∞ • Nếu các giới hạn trên tồn tại hữu hạn thì ta nói tích phân hội tụ. Vậy: • Với α > 1 : I = 1 (hội tụ). a S = 2π∫ g(y ) 1 + [g ′(y )]2 dy. c ≤ y ≤ d . b ] (a < b ). b • Định nghĩa tương tự: b b −∞ +∞ ∫ f (x )dx = lim a →−∞ ∫ f (x )dx .1. I = lim b →+∞ ∫ 1 b  dx   = lim ln x  = +∞ (phân kỳ). là tích phân suy rộng loại 1 của f (x ) trên [a . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Vậy V = π∫ 0   1 + 1−y   ( ) − (1 − 2 1 − y  dy   ) 2 = 4π∫ 0 1 1 − y dy = − 1 8π 8π (1 − y )3 = . 3 3 0 3. Tính tích phân I = 2 −∞ (1 − x ) +∞ ∫ 0 dx . Tính S do y = x 2 . α −1 • Với α ≤ 1: I = +∞ (phân kỳ). Toán cao c p A1 Đ i h c 26 . khả tích trên mọi đoạn [a . Tích phân suy rộng loại 1 4. 0 ≤ x ≤ 1 xoay quanh Oy .HCM dvntailieu. • Nghiên cứu về tích phân suy rộng (nói chung) là khảo sát sự hội tụ và tính giá trị hội tụ (thường là khó).

+∞) +∞ +∞ ∫ a f (x )dx = F (x ) +∞ a . Chương 3. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. • Nếu tồn tại lim F (x ) = F (−∞ ) .com Sunday. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé +∞ k = +∞    Nếu +∞ thì   ∫ g(x )dx phaân kyø  a   +∞ ∫ a f (x )dx phân kỳ. α > 3 . 2 C.wordpress. 10 ∫ . Xét sự hội tụ của tích phân I = ∫ 1 e −x cos 3x dx . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé b) Tiêu chuẩn 2 +∞ • Nếu ∫ a +∞ c) Tiêu chuẩn 3 • Cho f (x ). lnα x + 1 3 hội tụ là: . +∞ VD 8. Điều kiện của α để I = VD 6.1. A. g(x ) liên tục. VD 7. 2 ∫ a f (x )dx và ∫ a g(x )dx có cùng tính chất. α > . +∞) f (x ) dx hội tụ thì ∫ a f (x )dx hội tụ (ngược lại và lim x →+∞ không đúng). Khi đó: g(x ) +∞ Nếu 0 < k < +∞ thì: +∞ ∫ +∞ a f (x )dx và ∫ a g(x )dx cùng hội tụ hoặc phân kỳ.ĐH Công nghi p Tp. và ∫ a g(x )dx hội tụ thì ∫ a f (x )dx hội tụ. 3 B. α > 2 . Nếu 0 ≤ f (x ) ≤ g(x ). f (x )dx = F (x ) b −∞ −∞ ∫ . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. α > . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. • Các trường hợp khác tương tự. ta dùng công thức: x →+∞ +∞ 4. Chương 3. October 31. +∞ VD 5. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chú ý • Nếu tồn tại lim F (x ) = F (+∞). +∞ Nếu k = 0 và ∫ a g(x )dx hội tụ thì ∫ a f (x )dx hội tụ. +∞ 1 D.2. 1 + sin x + x • Các trường hợp khác tương tự. Các tiêu chuẩn hội tụ a) Tiêu chuẩn 1. Điều kiện của α để I = ∫ 1 (x 2 + 1)dx 2x α + x 4 − 3 hội tụ? Toán cao c p A1 Đ i h c 27 . +∞ • Tương tự: +∞ −∞ VD 4. ∀x ∈ [a. Xét sự hội tụ của tích phân I = Chú ý • Nếu f (x ) ∼ g(x ) (x → +∞) thì +∞ +∞ ∫ 1 dx 1 + x 2 + 2x 3 ∫ 1 dx x .HCM dvntailieu. VD 9. 2010 Chương 3. f (x ) = k . ta dùng công thức: x →−∞ b • Các trường hợp khác tương tự. Xét sự hội tụ của tích phân I = f (x )dx = F (x ) +∞ −∞ ∫ 1 e −x dx . luôn dương trên [a . Xét sự hội tụ của tích phân I = +∞ ∫ 1 dx .

D. C. Tích phân suy rộng I = ∫ 0 1 x αdx x (x + 1)(2 − x ) D. 2 2 Toán cao c p A1 Đ i h c 28 . I 1 . b > 0. Các tiêu chuẩn hội tụ • Các tiêu chuẩn hội tụ như tích phân suy rộng loại 1. α ≤ −1. I = +∞ . Ký hiệu: b b−ε • Nếu các giới hạn trên tồn tại hữu hạn thì ta nói tích phân hội tụ. b − ε] (ε > 0).com Sunday. Tích phân suy rộng I = ∫ 0 1 xα + 1 (x 2 + 1)sin x dx • Nếu f (x ) ∼ g(x ) (x → b ) thì ∫ a f (x )dx và ∫ a g(x )dx có cùng tính chất (với b là cận suy rộng).1. ∫ 1 2 . ln 2 x dx x −x 2 3 .2. α > 1. VD 14. α ≤ − . C. Chương 3. ngược lại là tích phân phân kỳ. α <1 1−α 1−α = −ε = 1 − α lim b   ε→0 1−α  + ∞. • Trường hợp α = 1: b ∫ x α . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. b ).wordpress. B. Tính tích phân I = 1−α VD 12. October 31. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3. B. I = − . α > − . b ). b ) và không xác định tại b . Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé • Trường hợp α khác 1: b I = lim ∫ ε→ 0 ε dx xα = lim ∫ x −αdx = ε→ 0 ε b b  1 lim x 1−α     ε 1 − α ε→0    VD 11. 2 2 D.   ε  x ε→0+  ε→0+ Chương 3. Chú ý • Cho I = I 1 + I 2 với I . α ≥ − . α ∈ ℝ . α < − . Với α ≥ 1 : I = +∞ (phân kỳ). Khảo sát sự hội tụ của I = ∫ a f (x )dx = lim ∫ ε→0 a f (x )dx . α < −1. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 4. I = .  b1−α   1 . Giải. I = . b −ε • Định nghĩa tương tự: b b ∫ a b f (x )dx = lim ε→ 0 Giới hạn (nếu có) của ∫ a ∫ a a+ε b −ε ∫ f (x )dx (suy rộng tại a ). B. 3 3 6 e Vậy Với α < 1: I = b (hội tụ).2. Tính tích phân I = ∫ 1 dx x .ĐH Công nghi p Tp. 1−α VD 13.HCM dvntailieu. Chú ý b b VD 15. f (x )dx (suy rộng tại a . Tích phân suy rộng loại 2 4. hội tụ khi và chỉ khi: 1 1 A. khả tích trên mọi đoạn [a .   ( ) π π π A. α ∈ ℝ . 2010 Chương 3. f (x )dx = lim f (x )dx khi ε → 0 được gọi là ε→ 0 a+ε ∫ tích phân suy rộng loại 2 của f (x ) trên [a . Định nghĩa • Cho hàm số f (x ) xác định trên [a . phân kỳ khi và chỉ khi: 1 1 A. b VD 10. C. I 2 là các tích phân suy rộng ta có: 1) I 1 và I 2 hội tụ ⇒ I hội tụ. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé 4. 0 dx I = lim ε→ 0+ ∫ ε b  dx = lim ln x  = ln b − lim ln ε = +∞ .2. Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 3.1. Tính tích phân I = ∫ 1 6 1 3 3dx 1 − 9x 2 .

Phép tính tích phân hàm m t bi n s Phé Chương 4.. un . un . u2 .   ∑ ln 1 + n . October 31. α ≤ − . = ∑ un n =1 ∞ được gọi là chuỗi số. 2010 Chương 3. Với q < 1 thì Sn → 1 −q n =1 ∑ aq n VD 2. Xét sự hội tụ của chuỗi nhân Giải • q = 1: Sn = na → ∞ ⇒ chuỗi phân kỳ.. ∑ vn n =1 ∞ ∞ n =1 ∞ ∞ hội tụ thì: ∞ ∞ ngược lại nếu lim un ≠ 0 thì ∑ un phân kỳ.. α ∈ ℝ .. → +∞ ( phaân kyø ) ≥0 §1. u2 . + un + . α ≤ ...1...HCM dvntailieu..      ∞ VD 3. Lý thuy t chu i ∞ • Nếu dãy {Sn } n ∈ℕ hội tụ đến số S hữu hạn thì ta nói n =1 chuỗi số hội tụ và có tổng là S . ∑ ∞ ∞ ∑ (un + vn ) = ∑ un + ∑ vn . I = ∫ 0 1 xα + 1 x 2 sin x dx phân kỳ khi và chỉ khi: 1 1 1 A..com Sunday. ∞ n =1 n =1 ∞ n =1 n =1 ∞ VD 5.3. Xét sự hội tụ của chuỗi số  1 n =1 ∞ VD 4. C. 1 −qn 1 − qn • q ≠ 1: Sn = u1. Điều kiện cần để chuỗi số hội tụ • Nếu chuỗi n =1 1. với a ≠ 0 . VD 16. n5 Toán cao c p A1 Đ i h c 29 .. B. ∞ n =1 ∑ aq n−1 hội tụ ⇔ q ∞ n =1 ∞ < 1.. n =1 ∑ un hội tụ thì: ∑ αun = α ∑ un ...2. 1 VD 1. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ n4 + 1. 4 4 2 ………………………………………………… • Tổng n số hạng đầu tiên Sn = u1 + u2 + . Xét sự hội tụ của chuỗi số ∑ n(n + 1) . Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ 1 .ĐH Công nghi p Tp.. • Các số u1. = aq.. → +∞ ( phaân kyø ) <0 Biểu thức u1 + u2 + . Lý thuy t chu i Chương 4. I → −∞ ( phaân kyø ) I   3)  1 hoặc  1   I 2 > 0 I 2     thì chưa thể kết luận I phân kỳ. Xét sự hội tụ của chuỗi số n4 4 • Nếu n =1 3n +n +2 . ta nói chuỗi số phân kỳ. D. Vậy Ngược lại.. Lý thuy t chu i Chương 4. 1−q 1−q aq ⇒ chuỗi hội tụ. + un được gọi là tổng riêng thứ n của chuỗi số. VD 6. Lý thuy t chu i I → −∞ ( phaân kyø ) I   2)  1 hoặc  1   I 2 ≤ 0 I 2     thì I phân kỳ. Định nghĩa • Cho dãy số có vô hạn các số hạng u1. KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ CHUỖI SỐ 1. Lý thuy t chu i 1. n Chương 4.. ta ghi là ∑ un = S . • Tính chất hội tụ hay phân kỳ của chuỗi số không đổi nếu ta thêm hoặc bớt đi hữu hạn số hạng. Tính chất • Nếu n =1 ∑ un hội tụ thì nlim un = 0 .. α ≤ − . →∞ n →∞ n =1 ∞ ∑ un . là các số hạng và un được gọi là số hạng tổng quát của chuỗi số.. Với q > 1 thì Sn → ∞ ⇒ chuỗi phân kỳ. Chương 4.wordpress.

2.3. ∑ vn n =1 ∞ ∞ thỏa: un vn = k. Lý thuy t chu i §2. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ n.3. ∀n ≥ n0 .wordpress. 2010 Chương 4. n =1 ∑ vn cùng tính chất. October 31. VD 3. • Nếu C = 1 thì chưa thể kết luận. ∞ ∞ 2. Xét sự hội tụ của chuỗi điều hòa ∞  1 so sánh với ∑ ln 1 + . Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ n +1 2n 5 + 3 .ĐH Công nghi p Tp. ∑ vn thỏa: n =1 ∞ ∞ 0 ≤ un ≤ vn . ∑ un và lim ∞ Cho chuỗi số dương n →∞ • Nếu D < 1 thì chuỗi hội tụ. Xét sự hội tụ của chuỗi số ∑ n =1 ∞ 2n (n + 1) n. Lý thuy t chu i Chương 4. n =1 ∑ un được gọi là chuỗi số dương nếu un ≥ 0. Các định lý so sánh Định lý 1 Cho hai chuỗi số dương n =1 VD 1.1. VD 2. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ 3n .      n =1  2  ∞ n2 n =1 ∑ un và nlim n un →∞ ∞ =C . Lý thuy t chu i Định lý 2 Cho hai chuỗi số n =1 ∑ un . ∞ • Nếu 0 < k < +∞ thì n =1 ∑ un . Lý thuy t chu i 2. Xét sự hội tụ của chuỗi số ∑   . • Nếu k = 0 thì n =1 ∑ un phân kỳ ⇒ ∑ vn n =1 ∞ ∞ phân kỳ. CHUỖI SỐ DƯƠNG 2. n =1 ∞ ∑ nα ∞ 1 hội tụ khi α > 1 và phân kỳ khi α ≤ 1.com Sunday. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∞   ∑ 3n 1 + n       1  1 n . Các tiêu chuẩn hội tụ 2. • Nếu D > 1 thì chuỗi phân kỳ. Lý thuy t chu i Chương 4.3n +1 bằng cách un > 0 và vn > 0 với n đủ lớn và lim so sánh với n →∞ n =1   ∑ 3      ∞  2 n .HCM dvntailieu. n =1 VD 8. ∞ • Nếu C < 1 thì chuỗi hội tụ. VD 6. • Khi un > 0. • Nếu C > 1 thì chuỗi phân kỳ. ∞ n =1 VD 4. n =1 1 ∑ un . 1  VD 7. ∀n thì chuỗi số là dương thực sự.2. Chương 4. Chú ý Chuỗi n =1 • Nếu k = +∞ thì ∑ un ∞ ∞ hội tụ ⇒ ∑ vn hội tụ.1.     n   n =1 ∑n ∞ 1 bằng cách Chương 4. Lý thuy t chu i Chương 4. ∞ nn Toán cao c p A1 Đ i h c 30 . Định nghĩa • Nếu ∀n . Tiêu chuẩn Cauchy un +1 un = D. VD 5. Tiêu chuẩn D’Alembert Cho chuỗi số dương n =1 2. Xét sự hội tụ của chuỗi số 5n (n !)2 ∑ (2n )! .3. ∞ n =1 ∞ ∑ vn ∞ hội tụ thì • Nếu n =1 ∑ un phân kỳ thì ∑ vn n =1 n =1 ∞ ∑ un hội tụ.2n . • Nếu D = 1 thì chưa thể kết luận. phân kỳ.

n n =1 ∑ ∞ ∞ 3. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =2 ∑ n ln3 n . . ∑ (−1)n +1 là các chuỗi đan dấu.3.. n =1 ∑ un được gọi là bán hội tụ nếu ∑ un hội tụ và n =1 ∞ ∞ n =2 ∑ un phân kỳ. Chuỗi số ∑ là bán hội tụ. cùng xác định trên D ⊂ ℝ . un (x ).. October 31. . Lý thuy t chu i VD 2.. Tổng hình thức: VD 6. n +1 • Cho dãy hàm u1(x ). Xét sự hội tụ của chuỗi số (−1)n n + (−1) n • . Toán cao c p A1 Đ i h c 31 .1. k ∈ ℕ . Chuỗi đan dấu n =k ∑ f (n ) hoäi tuï ⇔ ∫ k ∞ +∞ a) Định nghĩa. VD 4. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑3 ∞ 1 n2 . Khi đó: §3. Chuỗi số ∞ f (x )dx hoäi tuï.1. không âm và giảm trên nửa khoảng [k .wordpress.. Lý thuy t chu i Chương 4. u2(x ). ∞ VD 9. = ∑ un (x ) (1) được gọi là chuỗi hàm số hay chuỗi hàm trên D ⊂ ℝ . 1 b) Định lý Leibnitz Nếu dãy {un }n ∈ℕ giảm nghiêm ngặt và un → 0 thì chuỗi n =1 ∑ (−1)n un ∞ hội tụ. 2010 Chương 4. • n =1 ∑ un được gọi là hội tụ tuyệt đối nếu ∑ un hội tụ. Xét sự hội tụ của chuỗi số (−1) + (−2) 3n • Nếu tại x 0 ∈ D . n =1 ∑ (−1)n un ∞ được gọi là VD 10. Lý thuy t chu i Chương 4. CHUỖI HÀM 4. 2n +1 n =1 n n =1 chuỗi số đan dấu nếu un > 0. + un (x ) + ..2. Tiêu chuẩn Tích phân Maclaurin – Cauchy Cho hàm số f (x ) liên tục.ĐH Công nghi p Tp.1. Khái niệm chung về chuỗi hàm 4.com Sunday. Lý thuy t chu i Chương 4. Lý thuy t chu i 2. n =1 ∞ ∞ VD 7.. Xét sự hội tụ của chuỗi số (−1)n . Chuỗi có dấu tùy ý a) Định nghĩa • Chuỗi ∞ n =1 ∑ un . Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ (−1) ∑ ∞ n 2n + 1 2n +1 .HCM dvntailieu. Khi đó. +∞). Lý thuy t chu i (−1)n VD 5. ∀n .. Xét sự hội tụ của chuỗi số n =1 ∑ ∑ ∞ cos(n n ) n2 n u1(x ) + u2(x ) + . n =1 n ∞ §4. ∞ n =1 ∞ VD 3.. ∑ .3. CHUỖI SỐ CÓ DẤU TÙY Ý 3... Chương 4. Các định nghĩa ∞ b) Định lý Nếu n =1 ∑ un ∞ hội tụ thì chuỗi có dấu tùy ý ∞ n =1 ∑ un hội tụ. ta gọi là chuỗi Leibnitz. chuỗi số n =1 ∑ un (x 0 ) hội tụ (phân kỳ) n =1 thì x 0 được gọi là điểm hội tụ (phân kỳ) của chuỗi (1).1.. ∞ n =1 Chương 4. (−1)n ∞ 2n + 1 VD 1. un ∈ ℝ được gọi là chuỗi có dấu tùy ý.

HCM dvntailieu. ∞ Chương 4. ∀x ∈ D. • Chuỗi (1) được gọi là hội tụ tuyệt đối tại x 0 ∈ D nếu Ta viết là: n =1 ∑ un (x ) = f (x ).1. 4. October 31. • Hàm f (x ) = lim Sn (x ) xác định trong miền hội tụ của n →∞ VD 1.2. hội tụ đều về 0 trong miền D . x 0 là các hằng số ∞ hội tụ tuyệt đối tại mọi điểm x ∈ − α . Giải n =1 n ! • Với x = 0 : Chuỗi hội tụ. 2 n n n =1 n ∑ ∞ Chương 4. VD 3. Bổ đề Abel∞ Nếu chuỗi hàm ∑ an (x − x 0 )n với an . Lý thuy t chu i chuỗi n =1 ∑ un (x 0 ) hội tụ.2. Nhận xét • Nếu đặt x ′ = x − x 0 thì chuỗi lũy thừa có dạng ∞ n =0 n =0 ∑ anx n ∞ phân kỳ tại x = β thì phân kỳ tại mọi x thỏa x > β . ∀x ∈ D ⇒ | Rn (x ) | < ε. Rn (x ) = f (x ) − S n (x ) được gọi là phần dư của (1) và tại mỗi x thuộc miền hội tụ thì lim Rn (x ) = 0 . Toán cao c p A1 Đ i h c 32 .2..2. ∀x ∈ ℝ và ∑ 2 hội tụ. n →∞ ∞ Chương 4. Lý thuy t chu i • Tập hợp các điểm hội tụ x 0 của chuỗi (1) được gọi là miền hội tụ của chuỗi (1).. • Với x ≤ 0 : ne−nx → 0 ⇒ chuỗi phân kỳ. / chuỗi (1) được gọi là tổng của chuỗi (1). ∞ Khi đó. Chuỗi hàm hội tụ đều a) Định nghĩa Chuỗi (1) được gọi là hội tụ đều trong miền D nếu Rn (x ) = un +1(x ) + un +2 (x ) + . Vậy miền hội tụ của chuỗi hàm là 0. • Hệ quả Nếu chuỗi hàm n =0 ∑ an x n hội tụ tại x = α ≠ 0 thì chuỗi ( ) được gọi là chuỗi lũy thừa. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm ∑ ne−nx . Lý thuy t chu i 4. Lý thuy t chu i Chương 4. 2010 Chương 4. ( ) Chương 4. tổng Sn (x ) hội tụ về một hàm số f (x ) nào đó. • Số R > 0 để n =0 ∑ an x n hội tụ tuyệt đối trên (−R. ∞ 4. + un +m (x ) + .. ∃N = N (ε) : ∀n > N . Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm ∑ .3. R) và phân kỳ tại ∀x : x > R được gọi là bán kính hội tụ. Lý thuy t chu i Nghĩa là: ∀ε > 0. Bán kính hội tụ a) Định nghĩa ∞ • Miền hội tụ của n =0 ∑ anx n chứa x = 0 nên khác rỗng. C n ∈ ℝ và ∑C n =1 ∞ n hội tụ thì chuỗi (1) hội tụ đều trong miền D . b) Tiêu chuẩn hội tụ đều Weierstrass Nếu chuỗi (1) thỏa mãn: un (x ) ≤ C n . Chuỗi lũy thừa 4.2.+ ∞ . n =1 Giải ∞ • Với x > 0 : lim n n →∞ ne −nx = e −x < 1 ⇒ chuỗi hội tụ. Lý thuy t chu i x 2n VD 2. • Tổng Sn (x ) = u1(x ) + u2 (x ) + . + un (x ) được gọi là tổng riêng thứ n của chuỗi (1).2.wordpress.. α .com Sunday.ĐH Công nghi p Tp. ta có: 2  x 2(n +1) x 2n   = lim x = 0 ⇒ chuỗi hội tụ.. Định nghĩa Chuỗi hàm n =0 4. lim  :  n →∞ n + 1 n →∞ (n + 1)! n!    Vậy miền hội tụ của chuỗi hàm là ℝ .. Chuỗi hàm sin nx hội tụ đều trên ℝ vì: n2 n =1 ∞ sin nx 1 1 ≤ 2 . • Với x ≠ 0 . ∑ an x n .1. Trong miền hội tụ của chuỗi (1).

bn được gọi là hệ số Fourier của f (x ). 0 < r < +∞ . Bước 2. π ]. n = 1. Tìm chuỗi Fourier của hàm số:  1. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm (x − 1)n n. Lý thuy t chu i Tìm mi n h i t c a chu i lũy th a • Khoảng (−R. Lý thuy t chu i Chương 4.. October 31.3.wordpress.  0. R ]. đơn điệu từng khúc và bị chặn trên [−π. Lý thuy t chu i Chương 4. Tìm chuỗi Fourier của f (x ) = x trên [−π. π ] đến hàm số f (x ) thì các hệ số an .   …………………………. • Nếu chuỗi phân kỳ ∀x ≠ 0 thì R = 0 . R)..H t…………………………. − π ≤ x < 0 − f (x ) =    1. −π π (3). n = 0. f (x )sin nx dx . Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm n =1 ∑n ∑ ∞ ∞ ∞ x n . VD 5.      n n =1  VD 7. π ] thì chuỗi Fourier của nó hội tụ tại mọi điểm trên [−π. Khai triển thành chuỗi Fourier của hàm số: 0.. Bước 1. 2 . Toán cao c p A1 Đ i h c 33 .2n . 0 ≤ x ≤ π. Lý thuy t chu i VD 4. Sơ lược về chuỗi Fourier a) Chuỗi lượng giác ∞ a Chuỗi hàm dạng: 0 + ∑ (an cos nx + bn sin nx ) (*) 2 n =1 được gọi là chuỗi lượng giác.. • Mọi hàm f (x ) khả tích trên [−π. 0 ≤ x ≤ π. 2. 2 VD 10. 2 n =1 VD 8. 2. Xét sự hội tụ của các chuỗi số tại x = ±R . R ) được gọi là khoảng hội tụ. suy ra khoảng hội tụ của chuỗi lũy thừa là: (−R. 1. Chương 4. r = +∞     1 R= . n =1 4. VD 9. −π Chương 4. Lý thuy t chu i Chương 4. Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm n2 n =0 ∑ 3n (x + 2)n ∞ ∫ ∫ f (x ) cos nx dx . Tìm miền hội tụ của chuỗi hàm ∑ 1 +  x n . π ] tương ứng với chuỗi Fourier của nó và thông thường ta viết: ∞ a f (x ) ∼ 0 + ∑ (an cos nx + bn sin nx ). [−R. b) Phương pháp tìm bán kính hội tụ a Nếu tồn tại lim n +1 = r hoặc lim n an = r thì: n →∞ a n →∞ n Bước 3 • Nếu các chuỗi số phân kỳ tại x = ±R thì kết luận: miền hội tụ của chuỗi hàm là (−R. R) . 2010 Chương 4. (2). Nếu chuỗi (*) hội tụ đều trên [−π. Tìm bán kính hội tụ R .   f (x − ) + f (x + ) .ĐH Công nghi p Tp.   r  +∞. π ] đến tổng là: Các hệ số an .. Lý thuy t chu i b) Định nghĩa chuỗi Fourier • Chuỗi lượng giác (*) có các hệ số được tính theo công thức (2). −π ≤ x < 0  f (x ) =   x . R ].. • Nếu chuỗi số phân kỳ tại x = R và hội tụ tại x = −R thì kết luận: miền hội tụ của chuỗi hàm là [−R. r = 0    • Tương tự: miền hội tụ là (−R.com Sunday. bn được tính theo công thức: an = bn = 1 π 1 π π  1 VD 6. c) Khai triển Fourier của hàm số Định lý Dirichlet Nếu hàm số f (x ) tuần hoàn với chu kỳ 2π . R).HCM dvntailieu.. Nhận xét • Nếu chuỗi hội tụ ∀x ∈ ℝ thì R = +∞ . (3) được gọi là chuỗi Fourier của hàm f (x ).