P. 1
AntoanDien

AntoanDien

|Views: 27|Likes:
Được xuất bản bởithachsanh_thoidai

More info:

Published by: thachsanh_thoidai on Jan 05, 2012
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/05/2012

pdf

text

original

An toµn sö dông ®iÖn

Nguyªn t¾c c¬ b¶n nhÊt trong c¸c hÖ tiªu chuÈn vÒ x©y l¾p ®iÖn lµ ph¶i ®¶m b¶o cho: + B¶o vÖ chèng ®iÖn giËt + B¶o vÖ chèng c¸c t¸c ®éng nhiÖt + B¶o vÖ chèng qu¸ dßng + B¶o vÖ chèng rß ®iÖn + B¶o vÖ chèng nhiÔu lo¹n ®iÖn ¸p. Nh÷ng ®iÒu trªn ®©y nh»m b¶o vÖ con ngêi, b¶o vÖ tµi s¶n vµ ®¶m b¶o an toµn cho mäi ho¹t ®éng. 1. Tai n¹n do ®iÖn cã thÓ cã trªn c«ng trêng ViÖc sö dông ®iÖn trªn c¸c c«ng trêng lµm cho n¨ng suÊt lao ®éng lªn cao. C¬ giíi ho¸ thi c«ng kh«ng thÓ t¸ch rêi viÖc sö dông ®iÖn. §iÖn lµ n¨ng lîng chÝnh ®Ó lµm c¸c ®éng c¬ ho¹t ®éng. ViÖc sö dông ®iÖn mang l¹i lîi Ých to lín cho s¶n xuÊt nhng ph¶i tiÕn hµnh nh÷ng biÖn ph¸p phßng ngõa tai n¹n do ®iÖn g©y ra cho ngêi s¶n xuÊt. Mét tû lÖ cao ( trªn 70%) víi c¸c vô ch¸y lµ do c¸c trang bÞ ®iÖn kh«ng hîp chuÈn. Trong nh÷ng tai n¹n vÒ ®iÖn th× kh«ng Ýt h¬n 30% vô g©y chÕt ngêi. ViÖc lo¹i trõ tai n¹n vÒ ®iÖn cÇn ®îc tÝnh to¸n ngay tõ khi thiÕt kÕ c¸c biÖn ph¸p thi c«ng. Mäi kh¶ n¨ng g©y tai n¹n do ®iÖn sinh ra cÇn ®îc phßng ngõa tríc. CÇn lËp biÖn ph¸p phßng ngõa vµ kiªn quyÕt thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p phßng ngõa tai n¹n vÒ ®iÖn lµm cho s¶n xuÊt ®îc an toµn vµ ®iÒu nµy còng chÝnh lµ gãp phÇn cho s¶n xuÊt ®¹t c¸c môc tiªu cña nã. Tai n¹n do ®iÖn cã thÓ g©y ra trªn c«ng trêng quy tô l¹i ba d¹ng chÝnh: • Da ngêi bÞ tiÕp xóc trùc tiÕp víi d©y dÉn hoÆc thiÕt bÞ ®ang mang ®iÖn. • Da tiÕp xóc trùc tiÕp vãi kim lo¹i cña thiÕt bÞ ®iÖn cã c¸ch ®iÖn nhng phÇn c¸ch ®iÖn bÞ h háng.

1

• Th©n thÓ ngêi lao ®éng tiÕp xóc víi ®iÖn dß rØ trong ®Êt do d©y ®iÖn bÞ ®øt ch¹m xuèng ®Êt mµ sù tiªu t¸n dßng ®iÖn cha ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÒ an toµn. HiÖn tîng nµy gäi lµ “®iÖn ¸p bíc”. Cßn mét d¹ng tai n¹n ®· x¶y ra do ngêi lao ®éng kh«ng tu©n thñ nghiªm tóc c¸c quy tr×nh ®ãng c¾t ®iÖn. §ãng hoÆc c¾t ®iÖn mµ kh«ng kiÓm tra kü nh÷ng mèi liªn quan ®Õn m¹ch ®iÖn sÏ ®îc thao t¸c: ®ãng ®iÖn khi cã bé phËn ®ang thao t¸c trong m¹ng mµ kh«ng ®îc b¸o tríc. Ng¾t ®iÖn ®ét ngét lµm ngêi thi c«ng kh«ng chuÈn bÞ tríc ph¬ng ph¸p ®Ò phßng tai n¹n còng nh c¸c thao t¸c s¶n xuÊt thÝch hîp. 2. T¸c h¹i cña dßng ®iÖn ®i qua c¬ thÓ ngêi Dßng ®iÖn cã ®iÖn ¸p trªn 36 v«n ®i qua c¬ thÓ ngêi g©y ra sù huû ho¹i c¸c tÕ bµo cña ngêi hoÆc lµm hÖ thÇn kinh cã nh÷ng ph¶n x¹ tiªu cùc. Sù ¶nh hëng ®Õn søc khoÎ con ngêi do dßng ®iÖn g©y ra tuú thuéc ®iÖn ¸p, ®iÖn trë cña ngêi, cêng ®é dßng ®iÖn cña d©y t¶i ®iÖn, tÊn sè vµ lo¹i ßng ®iÖn. Sù t¸c h¹i cña dßng ®iÖn ®i qua c¬ thÓ l¹i phô thuéc ®êng ®i cña dßng ®iÖn vµ thêi gian t¸c ®éng cña dßng ®iÖn. Nh÷ng ®iÒu kiÖn ngo¹i vi nh ®é Èm cña m«i trêng, vËt liÖu cña kÕt cÊu mµ c¬ thÓ tiÕp xóc nh sµn nhµ, ghÕ ngåi ... §iÖn ¸p sö dông kh¸ phæ biÕn cña c¸c m¸y mãc vµ trang bÞ mang ®iÖn trªn c«ng trêng x©y dùng thêng lµ 127, 220 vµ 380 v«n, hiÖn nay cã thÓ dïng ®Õn 1000 v«n. §iÖn truyÒn ®îc qua c¬ thÓ th«ng qua líp sõng ngoµi da. NÕu da kh« th× ®iÖn trë cña líp sõng nµy tõ 60.000 ®Õn 400.000 Ohm/cm2. NÕu da bÞ ít hoÆc cã må h«i, ®iÖn trë cña líp sõng ngoµi da chØ cßn trªn díi 100 Ohm/cm2. Da nhiÒu må h«i th× ®iÖn trë líp sõng ngoµi da cßn 1000 Ohm/cm2. §iÖn ¸p cao th× líp sõng ngoµi da bÞ huû ho¹i nhanh. §iÖn ¸p thÊp th× líp sõng huû ho¹i chËm h¬n. Trong tÝnh to¸n , thêng lÊy ®iÖn trë cña líp sõng ngoµi da lµ 1000 Ohm/cm2.

2

Khi da bÞ Èm hoÆc nhiÒu må h«i th× ®iÖn trë cña da gi¶m râ rÖt. Dßng ®iÖn qua c¬ thÓ ngêi ta g©y ra nh÷ng ph¶n øng lµm thay ®æi tr¹ng th¸i thÇn kinh, biÕn ®æi thµnh phÇn m¸u hay g©y ch¸y báng. Ngêi ta b¾t ®Çu c¶m thÊy cã dßng ®iÖn qua c¬ thÓ khi cêng ®é dßng ®iÖn kho¶ng 0,6 ~ 1,5 mA víi dßng xoay chiÒu, tÇn sè c«ng nghiÖp lµ 50 hertz vµ 5~7 mA ®èi víi dßng ®iÖn mét chiÒu. T¸c h¹i cña dßng ®iÖn qua c¬ thÓ ngêi tuú thuéc dßng ®iÖn míi tiÕp xóc ( d¹ng 1 ), dßng ®iÖn dÉn qua c¬ thÓ ( d¹ng 2 ) vµ dßng ®iÖn bÞ gi÷ l¹i c¬ thÓ ( d¹ng 3). Dßng ®iÖn míi tiÕp xóc víi c¬ thÓ( d¹ng 1 ) ngêi ta thêng n»m trong kho¶ng 0,6 ~ 5 mA. Dßng ®iÖn míi tiÕp xóc víi c¬ thÓ ®îc coi lµ khi ngêi ta cßn cã kh¶ n¨ng tù t¸ch m×nh ra khái m¹ng ®iÖn. Dßng ®iÖn dÉn qua c¬ thÓ ( d¹ng 2) trong ph¹m vi 15 mA víi dßng ®iÖn xoay chiÒu vµ 50 ~ 80 mA víi dßng mét chiÒu. Dßng ®iÖn lu gi÷ l¹i trong c¬ thÓ ( d¹ng 3) kho¶ng 15~20 mA víi dßng xoay chiÒu vµ 80 mA víi dßng mét chiÒu. Dßng ®iÖn dÉn qua c¬ thÓ ngêi ta ( d¹ng 2) cã thÓ coi lµ Ýt nguy hiÓm v× kh«ng g©y t¸c h¹i ngay. Nhng nÕu kh«ng t¸ch ®îc dßng ®iÖn nhanh khái c¬ thÓ th× sè trÞ cña dßng ®iÖn bÞ t¨ng lµm cho c¬ thÓ bÞ tª liÖt. Dßng ®iÖn lu gi÷ l¹i trong c¬ thÓ ( d¹ng 3) rÊt nguy hiÓm v× dßng nµy g©y ra co giËt hÖ thèng thÇn kinh, c¬ b¾p bÞ co dËt m¹nh vµ sau ®ã bÞ tª liÖt, tríc m¾t lµ c¬ thÓ kh«ng thÓ tù ®iÒu khiÓn ®îc. HiÖn tîng tiÕp theo lµ ngng tim, ngng thë. Nhiªï nghiªn cøu vÒ tai n¹n ®iÖn cho thÊy chØ cÇn dßng xoay chiÒu 25 ~ 30 mA ®· rÊt nguy hiÓm. Trªn 50 mA cã thÓ g©y ra tai n¹n nÆng ®Õn møc chÕt ngêi. Dßng ®iÖn trªn 0,1 A , tøc lµ 100 mA thêng g©y chÕt ngêi. VÒ tÇn sè th× tÇn sè ®iÖn phæ th«ng lµ 50 hoÆc 60 Hertz rÊt nguy hiÓm. TÇn sè cao lªn ®é nguy hiÓm l¹i gi¶m ®i. Khi tÇn sè dßng ®iÖn trªn 1000 Hertz thêng kh«ng g©y ra ¶nh hëng ®Õn hÖ thÇn kinh mµ chØ g©y báng côc bé. Trong y tÕ, nhiÒu lo¹i thiÕt bÞ ®iÖn l¹i lîi dông tÇn sè ®iÖn cao ®Ó ®iÒu trÞ mét sè bÖnh.

3

VÞ trÝ cña c¬ thÓ tiÕp xóc víi dßng ®iÖn hÕt søc quan träng v× nã t¹o ra luång ®iÖn dÉn qua c¬ thÓ. Ta h×nh dung ra dßng ®iÖn qua c¬ thÓ ph¶i dÉn tõ nguån cã ®iÖn ®Õn ®Êt hoÆc vËt kim lo¹i ®Ó dÉn tiÕp. Th«ng thêng, dßng ®iÖn ®i tõ tay ph¶i, qua c¬ thÓ dÉn xuèng ch©n ®Ó nèi víi ®Êt lµ luång nguy hiÓm nhÊt ®èi víi c¬ thÓ ngêi. Luång nµy dÉn dßng ®iÖn qua tim vµ phæi nªn dÔ g©y tö vong. Luång ®iÖn ®i qua ngêi tõ ch©n nä sang ch©n kia ®Ó dÉn tiÕp Ýt nguy hiÓm h¬n v× dßng ®iÖn ng¾n nhÊt kh«ng ®i qua c¸c bé phËn ®iÒu khiÓn sù sèng quan träng tríc m¾t cña c¬ thÓ nh tim, ãc, phæi. Thêi gian t¸c ®éng cña dßng ®iÖn qua c¬ thÓ cµng dµi, cµng nguy hiÓm. Dßng ®iÖn qua c¬ thÓ ng¾n h¬n 0,2 gi©y cha g©y nguy hiÓm. Tõ 0,5 gi©y b¾t ®Çu g©y nguy hiÓm cho ngêi. 3. Tai n¹n ®iÖn víi hÖ thèng d©y dÉn : trªn kh«ng vµ c¸p ngÇm Trong m¹ng ®iÖn xoay chiÒu cã ®iÖn ¸p díi 1000V, mçi d©y dÉn ®iÖn lµm c¸ch li víi ®Êt. TrÞ sè ®iÖn trë c¸ch ®iÖn cña c¸c d©y dÉn ®îc lÊy theo kÕt qu¶ tÝnh to¸n lµ 1000 Ohm/V . V«n ë d©y lµ ®iÖn ¸p cña m¹ng. Cã thÓ lÊy ®iÖn trë cña d©y dÉn lµ Rcd = 1000 Ohm. §iÖn trë cña d©y dÉn ®èi víi ®Êt khi cho thÕ n¨ng cña ®Êt lµ 0 bao gåm ®iÖn trë c¸ch ®iÖn cña d©y dÉn, cña c¸c ®iÖn trë m¾c vµo d©y trªn ®êng tõ d©y dÉn ®Õn ®Êt cã tæng ®iÖn trë lµ Rcd . Dßng ®iÖn ®i qua d©y dÉn cã ®iÖn trë Rcd gäi lµ dßng ®iÖn rß . TrÞ sè cña dßng ®iÖn rß ®îc giíi h¹n lµ 10A. Khi ngêi bÞ ch¹m víi mét cùc ( mét d©y ) ®èi víi phÇn dÉn ®iÖn ®iÖn trë cña ngêi coi nh m¾c song song víi ®iÖn trë c¸ch ®iÖn cña pha ®ã. NÕu ch¹m ph¶i hai d©y trong m¹ng ba pha hoÆc mét pha víi d©y trung hoµ, t¹o nªn m¹ch kÝn mµ ngêi coi nh nèi tiÕp víi m¹ch ®iÖn rÊt nguy hiÓm ®Õn tÝnh m¹ng. Sau ®©y lµ mét vµi kh¸i niÖm ®Þnh lîng trong tÝnh to¸n:

4

Khi ngêi ch¹m ph¶i mét pha cã ®iÖn, m¹ch ®iÖn ®ang cã c¸c ®iÖn trë kh¸c th× dßng ®iÖn ®i qua ngêi cã ®iÖn trë Rn sÏ lµ:
In =
U 2 Rn + Rcd

= [ A]

Khi tiÕp xóc víi mét pha kh«ng cã ®iÖn trë kh¸c hay hai pha ë hai vÞ trÝ kh¸c nhau , cã thÓ coi ngêi lµ vËt dÉn ®iÖn cã ®iÖn trë Rn ®îc m¾c theo kiÓu nèi tiÕp , lóc nµy sÏ cã dßng ®iÖn qua ngêi sÏ lµ:
In = U , ( A) Rn

NÕu ®iÖn trë cña ngêi chØ lµ 1000 Ohm hoÆc nhá h¬n th× ngêi ch¾c ch¾n sÏ bÞ tö vong. Tai n¹n vÒ ®iÖn x¶y ra víi ngêi do d©y dÉn trÇn trªn kh«ng thêng hay gÆp lµ bé phËn c¬ thÓ ngêi ch¹m ph¶i d©y dÉn ®iÖn. Ngêi cÇm hay mang v¸c thanh kim lo¹i hoÆc c©y dµi , Èm, va ch¹m ph¶i d©y dÉn trªn kh«ng còng lµ lý do ®Ó ®iÖn giËt. §· cã nhiÒu tai n¹n khi x©y dùng díi hoÆc gÇn ®êng ®iÖn trªn kh«ng, c«ng nh©n chuyÓn nh÷ng thanh thÐp dµi ®Ó va ch¹m ph¶i d©y dÉn nªn bÞ ®iÖn giËt. Kh«ng Ýt trêng hîp c«ng nh©n thao t¸c trªn ®Çu cét cao mµ d©y dÉn ®ang mang ®iÖn bÞ ®iÖn giËt do va ch¹m víi d©y ®iÖn. Mét d¹ng tai n¹n cã thÓ x¶y ra do ®êng ®iÖn trªn kh«ng c¾t ngang trªn ®êng lé bªn díi kh«ng ®¶m b¶o kho¶ng c¸ch gi÷a mÆt ®êng ®Õn ®êng d©y theo ®óng quy ®Þnh ®Ó víng víi ph¬ng tiÖn xe cé di chuyÓn bªn díi, nhÊt lµ khi xe chÊt t¶i qu¸ cao. §êng d©y dÉn trªn kh«ng vît qua ®êng giao th«ng bªn díi ph¶i ®¶m b¶o ®é cao tèi thiÓu lµ 6 mÐt. Ph¶i cã tÝn hiÖu treo trªn d©y ®iÖn nh¾c nhë ®é cao cña d©y dÉn theo ®óng quy ®Þnh vÒ ®êng d©y ®iÖn vît ngang ®êng lé. §èi víi d©y c¸p ®i ngÇm tai n¹n thêng x©y ra do m¸y ®µo ®Êt ho¹t ®éng va ch¹m víi d©y c¸p dÉn. Khi lËp biÖn ph¸p thi c«ng ®µo ®Êt cÇn c¾m chØ giíi cho m¸y ®µo ®Ó kh«ng g©y tai n¹n d¹ng nµy. Trong nhiÒu trêng hîp, ph¶i ng¾t ®iÖn trong d©y c¸p khi thi c«ng ®µo ®Êt gÇn ®êng c¸p

5

®Ó ®¶m b¶o an toµn tuyÖt ®èi cho c«ng nh©n ®µo ®Êt còng nh cho ®êng c¸p. M¸y mãc nÆng di chuyÓn ®Ì lªn ®êng c¸p ngÇm bªn díi mµ ®êng c¸p ch«n kh«ng ®ñ ®é s©u cÇn thiÕt hoÆc c¸p kh«ng ®i trong èng b¶o vÖ ®óng quy c¸ch còng lµ nguyªn nh©n g©y ®øt c¸p, ®iÖn bÞ rß qua ®Êt g©y tai n¹n. §êng c¸p c¾t ngang ®êng giao th«ng ph¶i ch«n ë ®é s©u sao cho ¸p lùc cña xe cé di chuyÓn bªn trªn kh«ng lµm c¸p bÞ d·n dµi g©y nguy hiÓm. C¸p ®i díi ®êng giao th«ng ph¶i luån trong èng thÐp hoÆc èng bª t«ng mµ ®êng kÝnh èng ph¶i lín h¬n ®êng kÝnh cña d©y c¸p tèi thiÓu ba lÇn.

4. Tai n¹n ®iÖn khi vËn hµnh thiÕt bÞ ®iÖn Khi vËn hµnh thiÕt bÞ ®iÖn cÇn ®îc trang bÞ c¸c nghi khÝ c¸ch ®iÖn , ®¶m b¶o an toµn tuyÖt ®èi. C«ng nh©n ph¶i ®øng lµm c¸c thao t¸c trong m«i trêng kh« r¸o, ch©n ®øng cã th¶m c¸ch ®iÖn. Ch©n ph¶i mang giµy ®¶m b¶o ®é c¸ch ®iÖn. Tay ngêi c«ng nh©n ph¶i ®i g¨ng c¸ch ®iÖn. Ph¶i mang kÝnh vµ cã mò c¸ch ®iÖn. Khi tiÕp xóc víi c¸c bé phËn kim lo¹i ®ang cã ®iÖn ph¶i dïng c¸c dông cô chuyªn cã ®é c¸ch ®iÖn tho¶ ®¸ng. Nh÷ng dông cô nµy ph¶i ®îc thêng xuyªn kiÓm tra ®é c¸ch ®iÖn ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÒ an toµn sö dông ®iÖn. HiÖn nay phÇn vËn hµnh thiÕt bÞ ®iÖn ®· tù ®éng ho¸ cao, ®iÒu khiÓn b»ng m¸y tÝnh. CÇn khai th¸c hÕt kh¶ n¨ng nµy. Khi ®iÒu khiÓn hÖ thiÕt bÞ ®iÖn lÎ theo ph¬ng ph¸p thñ c«ng, ph¶i ®¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn trang bÞ cho c«ng nh©n nh yªu cÇu trªn. Tai n¹n hay x¶y ra khi vËn hµnh thiÕt bÞ ®iÖn vµ biÖn ph¸p ng¨n ngõa ph¶i nh sau: • M«i trêng vËn hµnh Èm ít. Víi nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i trêng Èm ít, ph¶i cã biÖn ph¸p thÝch øng míi ®îc vËn hµnh. • Trang bÞ c¸ nh©n kh«ng ®ñ ®¸p øng c¸c yªu cÇu c¸ch ®iÖn cho mäi bé phËn c¬ thÓ cã kh¶ n¨ng va ch¹m víi 6

• •

c¸c bé phËn mang ®iÖn. Kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn trang bÞ an toµn, kh«ng vËn hµnh thiÕt bÞ ®iÖn. Va ®Ëp dông cô kim lo¹i ®ang cÇm tay vµo c¸c bé phËn cã ®iÖn. Ph¶i hÕt søc chó ý khi thao t¸c vµ mäi dông cô ph¶i cã tay cÇm ®ñ c¸ch ®iÖn víi ®iÖn ¸p t¬ng øng. Khi lªn cao , mÆt ®øng kh«ng ®ñ v÷ng ch·i, kh«ng ®ñ ®é c¸ch ®iÖn. Ph¶i cã sµn ®øng v÷ng ch·i vµ mÆt ch©n ®øng ph¶i cã líp th¶m hoÆc líp ®Öm c¸ch ®iÖn. Mäi c«ng viÖc vËn hµnh thiÕt bÞ ®iÖn cÇn ®øng trªn cao ph¶i cã mét tæ c«ng t¸c Ýt nhÊt hai ngêi, mét ngêi thao t¸c vµ mét ngêi c¶nh giíi, nh¾c nhë ®iÒu kiÖn an toµn. Mäi thiÕt bÞ ®iÖn ph¶i cã nèi ®Êt ®Ó dßng ®iÖn song song qua ngêi nÕu x¶y ra lµ nhá, kh«ng ®ñ g©y tö vong hay tai n¹n. 5. Tai n¹n ®iÖn do thao t¸c kü thuËt

Ngêi c«ng nh©n vËn hµnh c¸c thiÕt bÞ ®iÖn vµ thi c«ng sö dông ®iÖn ph¶i ®îc huÊn luyÖn vÒ an toµn sö dông ®iÖn. Mäi thao t¸c cña c«ng nh©n ph¶i thuÇn thôc, h¹n chÕ tèi ®a c¸c thao t¸c do kh«ng thuÇn thôc mµ va ch¹m víi c¸c thiÕt trÝ ®iÖn. Ngêi c«ng nh©n ph¶i ®îc trang bÞ c¸ch ®iÖn cho c¸ nh©n ®Çy ®ñ vµ chØ thi c«ng khi ®· mang ®Çy ®ñ c¸c trang bÞ b¶o vÖ c¸ch ®iÖn. TrÌo cao trªn cét ®iÖn, trªn sµn thao t¸c c¸c thiÕt trÝ ®iÖn ph¶i mang d©y an toµn ®óng quy ®Þnh, ph¶i sö dông ®Çy ®ñ trang bÞ an toµn cho c¸ nh©n nh mò, kÝnh, g¨ng, giµy, quÇn ¸o. Kh«ng bao giê ®îc lµm mét m×nh trªn cao mµ ph¶i lµm theo tæ c«ng t¸c Ýt nhÊt lµ hai ngêi, mét ngêi thi c«ng vµ mét ngêi c¶nh giíi tai n¹n. Tríc khi thùc hiÖn thao t¸c kü thuËt ®iÖn cÇn kiÓm tra mäi ®iÒu kiÖn an toµn. Khi cã nghi ngê, thÝ dô cha râ ë cuèi nguån ®iÖn cã ai ®ã ®ang thi c«ng hay kh«ng, cÇn kiÓm tra tríc khi tiÕn hµnh ®ãng ®iÖn. ChØ nèi m¹ch ®iÖn khi mäi ®iÒu kiÖn vÒ an toµn ®¶m b¶o tuyÖt ®èi.

7

6. Tai n¹n ®iÖn do n¬i lµm viÖc bÞ Èm hoÆc thÊm níc M«i trêng lµm viÖc liªn quan ®Õn an toµn sö dông ®iÖn ®îc chia thµnh ba nhãm: • C¸c phßng Ýt nguy hiÓm vÒ ®iÖn lµ phßng cã m«i trêng kh«ng khÝ t¬ng ®èi kh«. §é Èm t¬ng ®èi cña kh«ng khÝ kh«ng qu¸ 75% khi nhiÖt ®é tõ 5 ~ 25oC. Sµn cña lo¹i phßng nµy cã ®iÖn trë lín vµ kh«ng khÝ kh«ng cã c¸c lo¹i bôi dÉn ®iÖn bay l¬ löng. • Phßng nguy hiÓm nhiÒu lµ phßng cã ®é Èm lín trªn 75%, nhiÖt ®é trung b×nh trªn 25oC. §é Èm t¬ng ®èi cã lóc nhÊt thêi t¨ng ®Õn b·o hoµ nh c¸c phßng hÊp h¬i, phßng ®ang b¶o dìng bª t«ng b»ng h¬i níc nãng. Mét sè phßng kh«, cã hoÆc kh«ng cã lß sëi vµ trong phßng ®îc phun Èm nhÊt thêi. Nh÷ng phßng cã nhiÒu bôi dÉn ®iÖn nh phßng nghiÒn than, xëng chuèt cèt thÐp còng lµ phßng nguy hiÓm nhiÒu vÒ mÆt an toµn ®iÖn. Nh÷ng phßng nguy hiÓm cßn lµ phßng cã nhiÖt ®é trªn 30oC lµm ngêi lao ®éng trong ®ã lu«n ch¶y må h«i. Khi ngêi cã må h«i, khi va ch¹m víi ®iÖn th× mèi nguy hiÓm t¨ng gÊp béi. • Phßng ®Æc biÖt nguy hiÓm lµ c¸c phßng rÊt Èm. §é Èm t¬ng ®èi cña lo¹i phßng nµy xÊp xØ 100%, mÆt têng, mÆt trÇn thêng xuyªn cã líp níc ngng tô. Phßng thêng xuyªn Èm mµ sµn l¹i dÉn ®iÖn nh b»ng t«n dËp chèng tr¬n hoÆc cã nh÷ng sµn ®øng thao t¸c b»ng t«n. Nh÷ng phßng gia c«ng chÊt næ còng nh c¸c phßng cã h¬i dÔ b¾t ch¸y næ, c¸c phßng cã nhiÒu bôi khi t¹o víi kh«ng khÝ thµnh c¸c hçn hîp næ thÝ dô nh trong c¸c gian nhµ kho chøa chÊt næ trªn c«ng trêng thuû ®iÖn. T¹i nh÷ng phßng nµy, ®êng d©y dÉn ®iÖn ph¶i ®îc thiÕt kÕ cã ®é c¸ch ®iÖn cao. Trong mçi èng dÉn chøa d©y ®iÖn chØ ®îc cã mét d©y, kh«ng ®îc bè trÝ nhiÒu d©y dÉn ®iÖn. Mäi khÝ cô ®iÖn ®Òu ®îc chøa trong c¸c hép mµ ®iÒu kiÖn c¸ch ®iÖn ®ñ ®¶m b¶o kh«ng g©y ra hiÖn tîng phãng ®iÖn. C«ng nh©n thao t¸c vµ lao ®éng trong nh÷ng m«i trêng nguy hiÓm cÇn ®îc trang bÞ quÇn ¸o ®ñ ®é an toµn c¸ch ®iÖn. 8

¸nh s¸ng trong nh÷ng phßng nµy cÇn ®Çy ®ñ ®Ó nh×n râ mäi chi tiÕt cña dông cô, ®å vËt , m¸y mãc ®ang vËn hµnh vµ chøa ®ùng trong phßng. 7. An toµn khi hµn M¸y hµn hå quang ®iÖn sö dông c«ng suÊt ®iÖn lín, dßng ®iÖn qua d©y hµn cã cêng ®é cao ( xÊp xØ 100 A ) . Qu¸ tr×nh hµn, ®Çu que hµn hoÆc má hµn ph¸t ra ¸nh s¸ng hå quang ®ång thêi ph¸t ra c¸c tia hång ngo¹i vµ tia cùc tÝm. ¸nh s¸ng hå quang vµ c¸c lo¹i tia hång ngo¹i, tia cùc tÝm lµm h¹i m¾t vµ da cña c¬ thÓ ngêi. Kim lo¹i bÞ ch¶y do nhiÖt ®é cao díi t¸c ®éng cña dßng ®iÖn hoÆc h¬i ch¸y lµm b¾n v¨ng ra xØ hµn ( gäi lµ tia löa hµn) cã thÓ g©y báng vµ ch¸y. D©y dÉn ®iÖn hµn thêng tr¶i ngay trªn mÆt sµn ®i l¹i v× m¸y hµn vµ vÞ trÝ vËt ®îc hµn kh«ng cè ®Þnh. Ph¶i thêng xuyªn kiÓm tra ®é c¸ch ®iÖn cña d©y dÉn dßng ®iÖn hµn. NÕu cã dÊu hiÖu bÞ trÇy, xíc ph¶i d¸n b¨ng c¸ch ®iÖn kÞp thêi, kh«ng ®Ó ®iÖn rß rØ ra bªn ngoµi. NhiÒu vô ch¸y nh vô ch¸y kho lèp « t« t¹i c«ng trêng s«ng §µ, nhµ Trung t©m th¬ng m¹i ITC thµnh phè Hå ChÝ Minh n¨m 2002 do tia löa hµn g©y ra. C«ng nh©n hµn vµ ngêi phô hµn ph¶i ®eo kÝnh vµ mÆt n¹ ®Ó b¶o vÖ m¾t vµ mÆt khái bÞ ¸nh s¸ng vµ c¸c d¹ng tia lµm h¹i. C«ng nh©n hµn ph¶i mang g¨ng tay ®ñ dµi ®Ó b¶o vÖ tay khái bÞ søc nãng cña tia löa hµn, cña kim lo¹i nãng ch¶y vµ bøc x¹. C«ng nh©n cÇn mang giµy cao cæ ®Ó chèng tia löa b¾n vµo ch©n. Ph¶i lµm nh÷ng v¸ch ng¨n kh«ng ®Ó ngêi qua l¹i nh×n trùc tiÕp vµo tia hå quang. Ngêi v« ý nh×n trùc tiÕp vµo ngän löa hå quang khi ®ang hµn cã thÓ bÞ tæn th¬ng m¾t do tia bøc x¹ vµ c¸c tia cùc tÝm, tia hång ngo¹i. Hµn h¬i thêng dïng khÝ axªtylen vµ «xy. B×nh chøa tõng lo¹i khÝ cÇn ®Ó t¸ch biÖt v× hèn hîp hai khÝ nµy, nÕu rß rØ cã thÓ g©y næ m¹nh. C¸c b×nh khÝ hµn ph¶i ®Ó xa nguån nhiÖt vµ ¸nh n¾ng mÆt trêi. Kho chøa c¸c b×nh khÝ ph¶i cã th«ng giã thËt tèt. Nh÷ng b×nh ®ang dïng ph¶i ®Æt trªn 9

gi¸ hay xe ®Èy, kh«ng ®îc ®Ó ®øng ®¬n ®éc tù do. ThiÕt bÞ c¾t ngän löa t¹t l¹i cña thiÕt bÞ hµn h¬i ph¶i ®îc l¾p trªn van ®iÒu chØnh cña b×nh vµ van mét chiÒu ph¶i ®îc l¾p ë ®Çu èng dÉn, phÝa cã ngän löa. èng dÉn khÝ ph¶i tèt, dÔ ph©n biÖt vµ ®îc b¶o vÖ chèng nãng vµ chèng bÞ va ch¹m, bôi bÈn hoÆc bÞ dÇu, mì b¸m. Mäi mèi nèi ( m¨ngx«ng ) ph¶i chÆt, khÝt, kh«ng ®îc rß rØ. Khi b×nh axªtylen bÞ ph¸t nãng, ph¶i kho¸ van ngay tøc th×, ph¸t lÖnh b¸o ®éng s¬ t¸n ngêi khái khu vùc sÏ nguy hiÓm vµ t×m níc lµm l¹nh b×nh nhanh chãng ®ång thêi ph¸t lÖnh b¸o ®éng ch¸y, gäi cøu ho¶. Khi c«ng nh©n ®ang sö dông c¸c c«ng cô cÇm tay cã ®iÖn, ph¶i t¾t ®iÖn ë c¸c c«ng cô nµy tríc khi ®Æt c«ng cô xuèng ®Êt. TuyÖt ®èi kh«ng ®îc ®Ó diªm hay bËt löa trong tói khi hµn. Khi hoµn thµnh c¸c thao t¸c hµn, ph¶i kho¸ c¸c van cÈn thËn. Kh«ng ®îc dïng khÝ «xy ®Ó phñi bôi trªn quÇn ¸o. Khi hµn trong m«i trêng kÝn, kim lo¹i ®îc hµn tríc ®©y ®· s¬n, do nhiÖt ®é cao, khÝ ®éc sÏ bèc h¬i lµm nguy h¹i cho c«ng nh©n. Khi sö dông mét sè lo¹i que hµn ®Æc biÖt còng cã thÓ cã khÝ ®éc bèc ra g©y h¹i cho c«ng nh©n khi hÝt thë. NÕu m«i trêng hµn kh«ng thÓ th«ng giã ®îc th× ngêi lao ®éng ph¶i ®îc trang bÞ mÆt n¹ vµ ®îc cung cÊp dìng khÝ. NÕu kim lo¹i hµn cã che phñ bÒ mÆt b»ng c¸c hîp chÊt cã chøa kim lo¹i ch×, kÏm, thuû ng©n, cadmi th× m«i trêng hµn nhÊt thiÕt ph¶i trang bÞ hót khãi v× nh÷ng hçn hîp cã c¸c kim lo¹i nµy rÊt ®éc, rÊt nguy hiÓm. Tèt nhÊt, tríc khi hµn nh÷ng kim lo¹i cã phñ b»ng s¬n hay chÊt dÎo, h·y tÈy s¹ch s¬n vµ chÊt dÎo råi míi tiÕn hµnh hµn. 8. An toµn ®iÖn khi hµn trong níc Cã hai c¸ch hµn díi níc lµ: • C¸ch hµn ít • C¸ch hµn kh« C¸ch hµn díi níc theo kiÓu hµn ít lµ hµn trùc tiÕp trong m«i trêng níc. Que hµn lµ lo¹i ®Æc biÖt dïng ®Ó hµn díi níc gièng nh hµn trªn c¹n. Hµn kiÓu nµy hiÖu qu¶ cao vµ kh¸ 10

kinh tÕ. N¨ng lîng dïng ®Ó hµn bè trÝ trªn xuång ngay trªn mÆt níc mµ bªn díi tiÕn hµnh c«ng t¸c hµn. Nguån ®iÖn hµn lµ dßng ®iÖn kh«ng ®æi. Dßng ®iÖn ®¹t tõ 300 ~ 400 A. §éng c¬ cña lo¹i m¸y hµn nµy chuyªn dïng ®Ó ph¸t ra nguån ®iÖn cho viÖc hµn díi níc. Thî hµn trong níc ph¶i mÆc quÇn ¸o thî lÆn, c¬ thÓ hoµn toµn c¸ch biÖt víi níc. Mäi trang bÞ ®iÖn nh d©y dÉn, má hµn, ph¶i c¸ch níc tuyÖt ®èi. ViÖc bè trÝ m¹ch hµn nh sau:

hµn

M¸y ph¸t ®iÖn Que hµn

n¬i hµn CÇu dao Hµn theo quy tr×nh ít rÎ vµ còng cã hiÖu qu¶ cao nªn ®îc sö dông phæ biÕn. Tèc ®é hµn nhanh vµ c«ng t¸c chuÈn bÞ tèn Ýt thêi gian. Tuy nhiªn kim lo¹i nhóng trong m«i trêng níc nªn bÞ nguéi nhanh, sù ph©n bè ph©n tö kim lo¹i kh«ng nh mÉu kim lo¹i ban ®Çu mµ bÞ gißn. Tuy nhiªn c¸c ®iÒu kiÖn vÒ an toµn lao ®éng kh¸ ngÆt nghÌo. Nh m« t¶ qu¸ tr×nh c«ng t¸c 11

hµn th× viÖc trang bÞ an toµn cÇn rÊt cÈn thËn. Nh÷ng tai n¹n cã thÓ x¶y ra lµ báng da, rß ®iÖn lµ kh¶ dÜ. C¸ch hµn kh« ®îc chuÈn bÞ hÕt søc kü cµng. Ph¶i lµm mét buång kÝn bäc quanh kÕt cÊu cÇn hµn. Trong buång b¬m ®Çy khÝ, thêng lµ khÝ helium chøa «xy cã ¸p suÊt 0,5 bary.Buång nµy gäi lµ buång ¸p lùc cao. C«ng t¸c hµn tiÕn hµnh trong buång kÝn nµy nªn chÊt lîng ®¶m b¶o tèt. ViÖc hµn x¶y ra díi ¸p suÊt cao c©n b»ng víi ¸p suÊt cña m«i trêng níc bªn ngoµi buång kÝn chøa kÕt cÊu hµn.

§ang hµn díi níc theo quy tr×nh ít

¶nh ®ang hµn díi níc theo quy tr×nh kh« C¸c ®iÒu kiÖn vÒ an toµn rÊt ngÆt nghÌo. Ngêi ph¶i hµn trong buång kÝn vµ chÞu c¶nh ¸p lùc cao, nãng còng nh ¸nh s¸ng chãi chang cña tia löa hµn. C¸c chÊt khÝ hydro vµ «xy sinh ra khi hµn dÔ g©y næ mµ sinh ra tai n¹n. KhÝ nit¬ t¹o ra trong qu¸ tr×nh hµn sÏ lu trong m¸u lµm cho ngêi lao

12

®éng bÞ ¶nh hëng søc khoÎ. Ngêi thî hµn ph¶i ®îc huÊn luyÖn vÒ nghÒ nghiÖp, kü n¨ng còng nh rÌn luyÖn søc khoÎ ®Ó cã thÓ chÞu dùng ®îc ®iÒu kiÖn lao ®éng. Trang bÞ b¶o hé ®îc chó träng ®óng møc ®Ó tr¸nh ®Õn møc tèi ®a nh÷ng ¶nh hëng tiªu cùc ®Õn søc khoÎ ngêi c«ng nh©n. Trang bÞ t¹o ra buång kÝn ®ßi hái ®ång bé vµ phøc t¹p nªn gi¸ thµnh cuèi cïng cña ®êng hµn kh¸ cao. ChØ khi nµo ®ßi hái chÊt lîng rÊt ®Æc biÖt míi dïng ph¬ng ph¸p hµn kh«. 9. HuÊn luyÖn vÒ thiÕt kÕ, l¾p ®Æt còng nh lao ®éng trong m«i trêng cã ®iÖn ®Ó ®¶m b¶o an toµn trong x©y l¾p ®iÖn. Khi thiÕt kÕ hÖ thèng ®iÖn trªn c«ng trêng , ph¶i ®Æt thiÕt bÞ b¶o vÖ nh aptomat hoÆc cÇu dao ®iÖn tæng cho ®êng d©y ®iÖn chÝnh trong nhµ, cho tõng ®êng d©y ®iÖn phô, cho tõng thiÕt bÞ cã c«ng suÊt lín. Ph¶i ®Æt cÇu ch× tríc tõng æ c¾m ®iÖn, ®¶m b¶o khi cã ch¹m chËp c¾t ngay ®îc nguån ®iÖn. TiÕt diÖn d©y dÉn ph¶i chän sao cho cã ®ñ kh¶ n¨ng t¶i dßng ®iÖn ®Õn c¸c thiÕt bÞ, dông cô ®iÖn mµ nã cung cÊp. Kh«ng dïng d©y cã tiÕt diÖn nhá cho c¸c dông cô ®iÖn cã c«ng suÊt qu¸ lín ®Ó tr¸nh g©y ho¶ ho¹n. Kh«ng dïng phô t¶i qu¸ møc cho phÐp cña c«ng suÊt thiÕt kÕ v× sÏ g©y qu¸ t¶i dÉn ®Õn ch¸y thiÕt bÞ, d©y dÉn, g©y ch¸y næ. Kh«ng dïng d©y ®iÖn, thiÕt bÞ ®iÖn trong nhµ cã chÊt lîng kÐm. Nh÷ng thiÕt bÞ ®iÖn, ®å ®iÖn trong nhµ qu¸ cò cÇn ph¶i ®îc kiÓm tra thêng xuyªn ®Ó cã kÕ ho¹ch ®¹i tu hoÆc thay thÕ. Kh«ng dïng bÕp ®iÖn ®Ó ®un nÇu mµ kh«ng cã ngêi tr«ng coi. ThiÕt bÞ ®å ®iÖn, ®å ®iÖn dïng trong nhµ khi kh«ng sö dông ph¶i ng¾t ra khái nguån ®iÖn. Tríc khi ra khái nhµ hoÆc tríc khi ®i ngñ ph¶i kiÓm tra l¹i c¸c thiÕt bÞ, ®å ®iÖn, ®Ìn, qu¹t. Kh«ng ®Ó trÎ nhá, ngêi m¾c bÖnh t©m thÇn sö dông c¸c thiÕt bÞ ®iÖn, ®å dïng ®iÖn trong nhµ. 13

Kh«ng l¾p ®Æt hoÆc ®Ó c¸c thiÕt bÞ . ®å dïng ®iÖn cã to¶ nhiÖt nh chÊn lu, bãng ®Ìn, bµn ñi, bÕp ®iÖn trªn c¸c vËt dông dÔ ch¸y nh gç, giÊy, giÊy c¸c t«ng, tÊm xèp ®Ó ng¨n ngõa ho¶ ho¹n. Khi nèi d©y ph¶i nèi so le vµ quÊn b¨ng keo c¸ch ®iÖn cÈn thËn. Kh«ng ®Æt c¸c chÊt dÔ ch¸y ( gaz, x¨ng, dÇu , giÊy) gÇn c¸c thiÕt bÞ, dông cô ®iÖn nh ®Ìn, bµn ñi, bÕp ®iÖn, æ c¾m ®iÖn. Khi x¶y ra ch¸y do chËp ®iÖn, ph¶i nhanh chãng ng¾t cÇu dao ®iÖn tæng, b¸o cho mäi ngêi xung quanh biÕt, b¸o cho c¶nh s¸t PCCC vµ dïng ph¬ng tiÖn ch÷a ch¸y t¹i chç dËp löa. CÊm dïng níc ch÷a löa khi cha c¾t ®iÖn. 10. BiÓn b¸o vµ nh÷ng gi¶i ph¸p an toµn c¬ b¶n cho hÖ thèng ®iÖn t¹m trªn c«ng trêng §Ó chèng ®iÖn giËt, vÞ trÝ nh÷ng vËt dÉn ®iÖn ph¶i ®Æt ë n¬i thÝch hîp. Nh÷ng æ c¾m ph¶i ®Æt ë ®é cao trªn 1,2 mÐt. HÖ thèng ®Çu mèi ®iÖn ph¶i ®Ó trong kh«ng gian cã b¶o vÖ nh tñ chøa, phßng riªng. Ph¶i chèng ®iÖn giËt do con ngêi tiÕp xóc gi¸n tiÕp qua kim lo¹i khi dßng ®iÖn bÞ rß. Ph¶i lµm c¸c tÊm che ch¾n n¬i chøa thiÕt bÞ ®iÖn mµ nÕu con ngêi v« ý cã thÓ va ch¹m ngoµi ý muèn. C¸c vËt dÉn ®iÖn ph¶i ®îc c¸ch ®iÖn víi møc c¸ch ®iÖn ®ñ an toµn cho ngêi. Víi nh÷ng phô t¶i thêng xuyªn tiÕp sóc víi ngêi ®îc gäi lµ thiÕt bÞ nhãm II, nh qu¹t m¸y, æ ®ãng ng¾t ®iÖn, nh÷ng thiÕt trÝ mµ ngêi hay tiÕp sóc ph¶i lµm b»ng vËt liÖu kh«ng dÉn ®iÖn nh ªb«nÝt hay lo¹i nhùa t¬ng øng. B¶o vÖ chèng c¸c t¸c ®éng nhiÖt thêng dïng c¸c thiÕt trÝ che ch¾n. Chñ yÕu chèng c¸c t¸c ®éng nhiÖt nh»m chèng ch¸y. Kh«ng ®îc l¾p ®Æt ®êng d©y ®iÖn, b¶ng ®iÖn trªn ®êng tho¸t hiÓm. VËt liÖu x©y dùng sö dông t¹i lèi tho¸t hiÓm ph¶i lµ vËt liÖu khã ch¸y. Lu ý r»ng dßng ®iÖn rß cã thÓ kh«ng ®ñ lín ®Ó g©y ®iÖn giËt, lµm ¶nh hëng ®Õn an toµn cña con ngêi nhng nÕu kÐo dµi cã thÓ g©y ra ch¸y. Trong hÖ thèng c¸c thiÕt bÞ ®iÖn ph¶i l¾p c¸c thiÕt trÝ tù ®éng ng¾t m¹ch khi cã sù cè. T¹i nh÷ng ®Çu mèi cña c«ng tr×nh ®iÖn nh 14

* C¸c thiÕt bÞ ph©n phèi vµ tr¹m biÕn ¸p trong nhµ , tr¹m biÕn ¸p ngoµi trêi * C¸c bé chØnh lu * C¸c m¸y ®iÖn , thiÕt bÞ khëi ®éng , ®iÒu chØnh vµ b¶o vÖ * ThiÕt bÞ ®iÖn cña m¸y trôc * C¸c hÖ thèng thanh c¸i * C¸c thiÕt trÝ ®iÖn ph©n * §Çu mèi c¸c thiÕt bÞ chiÕu s¸ng * §Çu nguån ®êng d©y ®iÖn 1 chiÒu vµ xoay chiÒu * §Çu ®êng c¸p ®iÖn lùc * §Çu ®êng d©y dÉn ®iÖn trªn kh«ng. ph¶i cã b¶ng ghi râ tªn cña ®Çu mèi nµy, c¸c tÝnh n¨ng kü thuËt chñ yÕu cña toµn bé ®Çu mèi, s¬ ®å hÖ thèng c¸c thiÕt bÞ ®Æt trong ®Çu mèi, chØ dÉn vËn hµnh vµ an toµn khi thao t¸c. B¶ng ®ñ ®é lín ®Ó ch÷ viÕt kh«ng qu¸ nhá hoÆc qu¸ dµy ®Æc. Khæ ch÷ cao Ýt nhÊt 2 cm, nÐt dµy trªn 2 mm. §êng d©y trÇn qua lé giao th«ng, t¹i ®iÓm thÊp nhÊt cña ®êng d©y ph¶i treo mét tÊm biÓn cã kÝch thíc 0,8 x 0,5 mÐt b»ng vËt liÖu c¸ch ®iÖn, nÒn s¬n mµu da cam nh¹t. Trªn biÓn ph¶i ghi dßng trªn cïng hai ch÷ “ nguy hiÓm” , dßng díi ghi ®é cao hiÖn nay cña d©y t¹i ®iÓm c¾t nµy ( ®¬n vÞ mÐt) so víi mÆt ®êng, tiÕt diÖn d©y vµ ®iÖn ¸p t¶i. 11. HÖ thèng tiÕp ®Êt T¹i n¬i b¾t ®Çu cña d©y tiÕp ®Þa ph¶i cã biÓn b¸o ®¸nh dÊu. Cã s¬ ®å ®êng tiÕp ®Þa ch«n ngÇm g¾n trªn têng ®Ó cã thÓ nhËn biÕt phÇn n»m díi ®Êt. Ký hiÖu n¬i b¾t ®Çu cña d©y tiÕp ®Þa.

15

Mét sè ký tù trong hÖ thèng tiÕp ®Êt: T lµ ký tù ®Çu ghi cho ®îc nèi víi hÖ thèng tiÕp ®Þa. I lµ ký tù ®Çu ghi cho ®îc t¸ch rêi T lµ ký tù thø hai cho ®îc nèi trùc tiÕp víi ®Êt N lµ ký tù thø hai cho ®îc nèi víi trung tÝnh t¹i gèc hÖ thèng l¾p ®Æt. TN-C lµ ký tù thÓ hiÖn d©y trung tÝnh (N) vµ d©y ®Êt (PE) nèi víi nhau (PEN). TN-S lµ ký tù thÓ hiÖn d©y trung tÝnh (N) vµ d©y ®Êt (PE) kh«ng nèi chung TN-C-S lµ ký tù thÓ hiÖn TN-C híng ngîc vµ TN-S híng thuËn trong cïng hÖ thèng ( ngîc l¹i víi TN-S híng ngîc vµ TN-C híng thuËn lµ kh«ng ®îc phÐp. ViÖc lùa chän hÖ thèng tiÕp ®Êt tuú thuéc tiªu chuÈn cña c¸c níc. Níc ta cha cã c¸c tiªu chuÈn cho hÖ thèng nµy nªn Bé X©y dùng ®ang khuyÕn khÝch ¸p dông c¸c tiªu chuÈn cña thÕ giíi IEC 60364. Cã hai h×nh thøc nèi ®Êt b¶o vÖ cho thiÕt bÞ ®iÖn: + Nèi ®Êt b¶o vÖ trùc tiÕp: Nèi bé phËn kim lo¹i trªn vá thiÕt bÞ ®iÖn b»ng d©y kim lo¹i lóc b×nh thêng, kh«ng cã ®iÖn víi cùc nèi ®Êt b»ng s¾t, thÐp ch«n díi ®Êt cã ®iÖn trë nhá ®èi víi dßng ®iÖn rß qua ®Êt vµ ®iÖn trë c¸ch ®iÖn ë c¸c pha kh«ng bÞ h háng. H×nh thøc nµy thêng ¸p dông ë m¹ng 3 pha cã trung hoµ c¸ch ®iÖn. Dßng ®iÖn rß trong c¸c m¹ng víi trung hoµ c¸ch ®iÖn cã ®iÖn ¸p díi 1000V, kh«ng lín qu¸ 10A, cùc nèi ®Êt víi ®iÖn trë tÝnh to¸n nhá (<4 Ohm) sÏ ®¶m b¶o h¹ ®iÖn ¸p tiÕp sóc ®Õn trÞ sè an toµn U = 10 x 4 = 40V. §iÖn ¸p tiÕp sóc th©n m¸y nµy lµ ®iÖn ¸p tèi ®a trong m¹ng cã trung hoµ c¸ch ®iÖn khi tÝnh ®iÖn trë cña cùc nèi ®Êt vµ trÞ sè tèi ®a cña dßng ®iÖn rß. Khi dßng ®iÖn rß kh«ng qu¸ 4 ~ 6 A th× ®iÖn ¸p tiÕp sóc mµ ngêi v« ý m¾c ph¶i cßn gi¶m n÷a. Trong trêng hîp tiÕp sóc nh thÕ, ngêi ch¹m vµo m¹ng ®iÖn coi lµ m¾c vµo m¹ng ®iÖn rß song song víi cùc nèi ®Êt. Khi ®ã : 16

In Rn = Ir Rn®

hay :

R I n = I r nd R
n

viÕt l¹i

In

= Ir

R nd Rn

Trong ®ã: In lµ cêng ®é dßng ®iÖn ®i qua ngêi ( A ) Ir lµ cêng ®é dßng ®iÖn rß ( A ) Rn lµ ®iÖn trë tÝnh to¸n cña ngêi ( Ohm) Rn® lµ ®iÖn trë cña cùc nèi ®Êt ThÝ dô : NÕu chän trÞ sè ®iÖn trë tÝnh to¸n cña ngêi lµ Rn = 1000 Ohm ; Rn® = 4 Ohm ; Ir = 10 A th× dßng ®iÖn ®i qua ngêi sÏ lµ :

I

n

= 10 .

4 = 0,039 A 10 + 4

NÕu ngêi lao ®éng ®îc trang bÞ quÇn ¸o, giµy b¶o hé th× dßng ®iÖn qua ngêi cßn nhá h¬n n÷a nªn khi cã nèi ®Êt sÏ kh«ng g©y nguy hiÓm cho ngêi vµ thËm chÝ còng kh«ng ¶nh hëng ®Õn søc khoÎ n÷a. + KiÓu nèi ®Êt b¶o vÖ qua d©y trung hoµ dïng d©y dÉn nèi vá kim lo¹i cña thiÕt bÞ ®iÖn vµo d©y trung hoµ. Thêng c¸ch nèi nµy hay dïng cho m¹ng cã ®iÖn ¸p díi 1000 V, 3 pha 4 d©y víi d©y trung hoµ ®· nèi ®Êt. Khi cã sù cè, thñng c¸ch ®iÖn ch¼ng h¹n, xuÊt hiÖn dßng ®iÖn trªn th©n cña thiÕt bÞ ®iÖn nh th©n m¸y th× lËp tøc mét trong c¸c pha sÏ g©y ®o¶n m¹ch vµ lµm ch¸y cÇu ch× b¶o vÖ hoÆc bé phËn tù ®éng t¸c ®éng c¾t ®iÖn khái m¸y. Khi tiÕp sóc víi th©n m¸y trong thêi ®iÓm ®o¶n m¹ch, ngêi sÏ m¾c song song víi m¹ng kÝn vµ dßng ®iÖn qua ngêi sÏ lµ :

17

I

n

=

r +r +r +R +r I R
k n g s nd k

dm

; ( A)

Trong ®ã: rk lµ ®iÖn trë nh¹y cña d©y trung hoµ ( Ohm ) rg ®iÖn trë cña gi©y (Ohm) Idm dßng ®iÖn ®o¶n m¹ch (A) C¸c m¹ng cã ®iÖn ¸p díi 1000V cã liªn hÖ víi m¹ng ®iÖn cã ®iÖn ¸p trªn 1000V qua m¸y biÕn ¸p ph¶i cã d©y trung hoµ nèi ®Êt hoÆc ph¶i cã d©y trung hoµ hay c¸c pha nèi ®Êt qua cÇu ch× xuyªn th«ng. §ång thêi d©y trung hoµ ph¶i thùc hiÖn nèi ®Êt lÆp l¹i c¸ch nhau kh«ng qu¸ 1000 mÐt víi c¸c cùc nèi ®Êt cã ®iÖn trë kh«ng qu¸ 4 Ohm. Khi d©y trung hoµ ë trong phÇn ®o¶n m¹ch cã nèi ®Êt lÆp l¹i, trÞ sè dßng ®iÖn ®i qua ngêi còng t¬ng øng gi¶m ®i. Tuy nhiªn khi dßng ®iÖn ®o¶n m¹ch lín, trÞ sè dßng ®iÖn qua ngêi tríc khi cÇu ch× b¶o vÖ ®øt cã thÓ g©y nguy hiÓm. Trong trêng hîp nµy ph¶i sö dông c¬ cÊu c¾t ®iÖn tù ®éng. 12. Chèng sÐt t¹m khi x©y dùng

Chèng sÐt ë ®©y®Ò cËp ®Õn chèng sÐt trªn c«ng trêng. Chèng sÐt cho nhµ vÜnh cöu thuéc chuyªn ®Ò riªng. Chèng sÐt trªn c«ng trêng chñ yÕu b¶o vÖ khái sù phãng ®iÖn cña tÜnh ®iÖn khÝ quyÓn, b¶o vÖ cho ngêi vµ tµi s¶n trªn c«ng trêng. Nguy hiÓm nhÊt lµ sÐt ®¸nh trùc tiÕp. Cêng ®é cña tia löa ®iÖn cña sÐt ®Õn 200.000 A vµ ®iÖn ¸p tíi 150 triÖu V«n. Tia löa ®iÖn cña sÐt cã thÓ phãng xa tíi hµng c©y sè. Thêi gian phãng ®iÖn cña sÐt tõ 0,1 ~ 1 gi©y ®ång hå vµ nhiÖt ®é ®Õn 6000 ~ 10.000 oC. TÜnh ®iÖn khÝ quyÓn xuÊt hiÖn lµ do sù ma s¸t cña h¬i níc vµ sau ®ã cña c¸c h¹t níc víi kh«ng khÝ trong c¸c líp kh«ng khÝ Èm. Khi h¹t níc di chuyÓn trong ®¸m m©y sÏ tÝch ®iÖn vµ ®¸m m©y sÏ mang ®iÖn tÝch ®ã. T¸c dông t¬ng hç cña c¸c h¹t níc mang ®iÖn vµ c¸c luång kh«ng khÝ sÏ ph©n chia 18

ra c¸c h¹t lín mang ®iÖn tÝch d¬ng, h¹t nhá mang ®iÖn tÝch ©m. H¹t nhá tÝch ®iÖn ©m vµ h¹t lín l¾ng ®äng xuèng phÝa díi t¹o thµnh c¸c ®¸m m©y tÝch ®iÖn d¬ng. Khi ®¸m m©y tÝch ®iÖn d¬ng di chuyÓn, do hiÖn tîng c¶m øng tÜnh ®iÖn mµ trªn mÆt ®Êt sÏ tÝch ®iÖn ©m. Nh vËy, trong thiªn nhiªn h×nh thµnh lo¹i tô ®iÖn ®Æc biÖt víi líp kh«ng khÝ ë gi÷a, c¸c bÒ mÆt tô ®iÖn lµ m©y vµ mÆt ®Êt. Khi thÕ hiÖu ®¹t tíi trÞ sè cùc h¹n sÏ sinh ra sù phãng tia löa ®iÖn kÌm theo tia chíp chãi loµ vµ tiÕng næ d÷ déi. Tríc khi xuÊt hiÖn sù phãng ®iÖn th× ë mÆt ®Êt, ®iÖn tÝch c¶m øng ©m lít qua nh÷ng phÇn nh« lªn khái mÆt ®Êt cña c¸c ng«i nhµ, nh÷ng ®iÓm cao cña c«ng tr×nh, t¹o nªn hiÖn tîng ion ho¸ kh«ng khÝ trªn ®êng ®i tíi c¸c ®¸m m©y vµ lµm gi¶m ®iÖn trë riªng cña líp kh«ng khÝ t¹o s½n hµnh lang cho tia löa ®iÖn phãng qua. Kh¶ n¨ng cña nh÷ng ®iÓm cao cña c«ng tr×nh bÞ sÐt ®¸nh trùc tiÕp cµng lín khi kho¶ng c¸ch gi÷a ®iÓm cao víi ®¸m m©y tÝch ®iÖn cµng gÇn. Ngoµi ra kh¶ n¨ng sÐt ®¸nh cßn phô thuéc vµo cÊu t¹o ®Þa chÊt ë tÇng s¸t mÆt ®Êt, vµo c¸c yÕu tè khÝ quyÓn vµ c¸c yÕu tè h×nh häc kh¸c. Vïng cã quÆng pyrit dÔ bÞ sÐt ®¸nh h¬n c¸c khu vùc kh¸c. Khi c«ng tr×nh kh«ng ®îc b¶o vÖ chèng sÐt , nÕu cã sÐt ®¸nh trùc tiÕp , c«ng tr×nh sÏ bÞ ph¸ ho¹i hoÆc do kh«ng khÝ bÞ ®èt nãng chíp nho¸ng sÏ lan réng nhanh, t¹o ra lµn sãng kh«ng khÝ ®èt nãng c«ng tr×nh. NhiÖt lîng t¨ng nhanh vµ ®ét ngét lµ nguyªn nh©n ph¸ háng c«ng tr×nh. SÐt ®¸nh trùc tiÕp lµ biÓu thÞ cña tia löa ®iÖn sÐt. HiÖn tîng tÜnh ®iÖn vµ c¶m øng ®iÖn tõ còng lµ biÓu thÞ n÷a cña sÐt. C¶m øng tÜnh ®iÖn g©y ra do t¸c dông cña c¸c ®¸m m©y mang ®iÖn lªn c¸c c«ng tr×nh trªn mÆt ®Êt vµ kÌm theo tia löa gi÷a c¸c bé phËn kim lo¹i cña kÕt cÊu vµ thiÕt bÞ. C¶m øng ®iÖn tõ xuÊt hiÖn khi tia chíp phãng ®iÖn lµm ph¸t sinh ra tõ trêng nam ch©m trong kh«ng gian thay ®æi theo thêi gian. Tõ trêng nam ch©m g©y ra c¶m øng trong c¸c vßng t¹o ra mét dßng ®iÖn trong c¸c vËt kim lo¹i kÐo dµi. Tuy nhiªn dßng ®iÖn nµy kh«ng lín nªn Ýt nguy hiÓm mµ khi cã c¸c vßng kim lo¹i kh«ng kÝn, cã thÓ x¶y ra hiÖn tîng phãng ®iÖn lµm ®èt nãng kim lo¹i g©y nguy hiÓm. Nh÷ng tia löa 19

do phãng ®iÖn nµy cã thÓ g©y næ , nÕu kh«ng gian chung quanh cã h¬i nh c¸cbua hydro , sÏ t¹o næ. Lµm thu l«i lµ gi¶i ph¸p th«ng dông ®Ó chèng sÐt. SÐt rÊt hay ®¸nh vµo c¸c c«ng tr×nh ®· nèi ®Êt v× tÝnh dÉn ®iÖn khi ®ã lín tíi v« cïng. Trang bÞ cho mét hÖ chèng sÐt gåm bé phËn thu sÐt, bé phËn dÉn sÐt vµ bé phËn tiªu sÐt. Bé phËn thu sÐt cã thÓ lµ thanh kim, d©y hoÆc líi. Thanh kim thêng dïng b»ng thÐp, ®êng kÝnh lín trªn 20 mm, dµi 2,5 mÐt ®Çu trªn nhän, ®Çu díi g¾n vµo ®iÓm tùa ch¾c ch¾n nh ®Ønh cét cao, ®iÓm cao nhÊt cña c«ng tr×nh. Cã thÓ lµm nh÷ng trô thu l«i ®øng ®éc lËp cao vät lªn khu vùc muèn b¶o vÖ. D©y lµ biÖn ph¸p thu sÐt nhê d©y kim lo¹i cã ®êng kÝnh trªn 12 mm, nèi gi÷a hai ®iÓm tùa ch¾c ch¾n, cao trªn c¸c ®iÓm cao nhÊt cña c«ng tr×nh tèi thiÓu 2 mÐt. Líi thu l«i lµ nh÷ng kim thu l«i ng¾n ( 0,75 ~ 1,00 mÐt, ®êng kÝnh 14 mm ) híng lªn trêi, ®Çu díi kim ng¾n nèi víi d©y thÐp cã ®êng kÝnh 14 mm. Hµn c¸c kim ng¾n nµy víi d©y nèi theo ®óng tiªu chuÈn hµn nèi ( ®êng hµn dµi 140 mm nÕu hµn mét m¸, 50 mm nÕu hµn hai m¸). Kho¶ng c¸ch gi÷a nh÷ng kim nµy lµ 2 mÐt. Líi ®Æt quanh chu vi ®Ønh nhµ hoÆc ch¹y trªn sèng nãc nhµ. Bé phËn thu sÐt kh«ng ®îc s¬n. Muèn b¶o vÖ chèng gØ nªn m¹ kÏm hay thÊm kÏm. Ngoµi ra, kim thu sÐt cã thÓ b»ng thÐp trßn, thÐp dÑt, thÐp èng hoÆc thÐp gãc víi tiÕt diÖn cña phÇn kim lo¹i ë mòi kim kh«ng nhá h¬n 100 mm2 ( nÕu thÐp dÑt , bÒ dµy kh«ng nhá h¬n 3,5 mm ; nÕu thÐp èng , bÒ dµy èng kh«ng nhá h¬n 3 mm ) vµ chiÒu dµi hiÖu dông cña kim kh«ng ng¾n h¬n 200 mm. C«ng tr×nh cã kim thu sÐt n»m ë m«i trêng cã ¨n mßn , tiÕt diÖn ®Ønh kim kh«ng nhá h¬n 150 mm2 ( thÐp dÑt chiÒu dµy kh«ng nhá h¬n 4 mm vµ thÐp èng , chiÒu dµy thµnh èng kh«ng máng h¬n 3,5 mm). Mòi kim thu sÐt kh«ng cÇn vuèt nhän nhng nÕu lµ èng th× ph¶i dïng kim lo¹i vÝt kÝn mòi kim l¹i. Kim thu sÐt cã thÓ m¹ kÏm, m¹ thiÕc hoÆc s¬n dÉn ®iÖn. T¹i nh÷ng m«i trêng ®Æt kim cã ¨n mßn th× kim thu sÐt ph¶i m¹ kÏm. L¾p ®Æt kim thu sÐt ph¶i ®¶m b¶o ch¾c ch¾n trong suèt qu¸

20

tr×nh sö dông nhÊt lµ ph¶i chÞu ®îc c¸c t¸c ®éng ngang do giã , lèc vµ c¸c t¸c ®éng c¬ häc kh¸c. NÕu ®Æt kim trªn cét gç , cét bª t«ng cèt thÐp th× mòi ®Ønh ph¶i cao h¬n ®Çu trªn cña cét Ýt nhÊt lµ 200 mm vµ kim ph¶i ®äc g¾n ch¾c ch¾n vµo cét. D©y thu sÐt lµ d©y nèi nh÷ng kim thu sÐt chèng sÐt ®¸nh th¼ng l¾p ®Æt trªn mÆt b»ng cao nhÊt cña c«ng tr×nh , t¹o nªn vïng b¶o vÖ sÐt cho c«ng tr×nh ph¶i lµm b»ng thÐp , tiÕt diÖn d©y kh«ng ®îc nhá h¬n 50 mm2. D©y còng kh«ng nªn lµm cã tiÕt diÖn lín h¬n 75 mm 2 vµ ph¶i ®îc s¬n dÉn ®iÖn. D©y thu sÐt ®Æt ë m«i trêng kh«ng khÝ cã ho¸ chÊt ¨n mßn th× tiÕt diÖn d©y thu sÐt ph¶i më ®Õn 75 mm2. ViÖc cè ®Þnh d©y thu sÐt vµo kÕt cÊu c«ng tr×nh ph¶i ®¶m b¶o ch¾c ch¾n vÒ mÆt c¬ häc vµ tiÕp xóc tèt. D©y thu sÐt cã thÓ t¹o thµnh h×nh líi ®Æt trªn cäc ®ì b»ng thÐp trßn c¸ch nhau tõ 1 ~ 1,5 mÐt vµ d©y thu sÐt nµy ph¶i ®Æt cao trªn m¸i c«ng tr×nh Ýt nhÊt 0,60 mÐt. Cäc ®ì d©y hoÆc líi thu sÐt ph¶i ®îc kiÓm tra ®¶m b¶o cho: + M¸i kh«ng bÞ chäc thñng sinh dét, + Kh«ng lµm h háng c¸c líp chèng thÊm, + Kh«ng c¶n trë ®Õn viÖc tho¸t níc trªn m¸i khi ma, vµ + D©y kh«ng c¨ng qu¸ vµ khi d©y qua khe lón ph¶i cã ®o¹n uèn cong tõ 100 mm ®Õn 200 mm tr¸nh sù co kÐo lµm d©y qu¸ c¨ng. Bé phËn dÉn sÐt thêng lµm b»ng d©y kim lo¹i. D©y dÉn sÐt xuèng ®Êt cã thÓ lµm b»ng thÐp trßn , thÐp dÑt tiÕt diÖn kh«ng ®îc nhá h¬n 35 mm2 vµ bÒ dµy thÐp dÑt kh«ng ®îc nhá h¬n 3 mm. NÕu tõ bé phËn thu sÐt chØ ®Æt mét d©y dÉn xuèng ®Êt th× tiÕt diÖn d©y nµy kh«ng ®îc nhá h¬n 50 mm2. Nh÷ng n¬i m«i trêng kh«ng khÝ cã lÉn ho¸ chÊt ¨n mßn th× tiÕt diÖn kh«ng nhá h¬n 50 mm2 vµ thÐp dÑt kh«ng máng h¬n 3,5 mm.

21

CÇu nèi vµ d©y nèi cña thiÕt bÞ chèng sÐt vµ ®ai san b»ng ®iÖn ¸p cã thÓ lµm b»ng thÐp trßn , thÐp dÑt tiÕt diÖn kh«ng nhá h¬n 28 mm2 vµ bÒ dµy thÐp dÑt kh«ng máng h¬n 3 mm. N¬i kh«ng khÝ cã ho¸ chÊt ¨n mßn tiÕt diÖn d©y kh«ng bÐ h¬n 35 mm2 vµ thÐp dÑt kh«ng máng h¬n 3,5 mm. D©y nèi , cÇu nèi vµ d©y nèi cÇn ®îc s¬n chèng gØ . D©y nèi tõ bé phËn thu sÐt xuèng bé phËn tiÕp ®Êt ph¶i chän lé nµo ng¾n nhÊt , kh«ng nªn cã nh÷ng ®o¹n ph¶i uèn nhän hay gÊp khóc . Trêng hîp kh«ng thÓ lµm kh¸c ®îc mµ ph¶i uèn th× kho¶ng c¸ch gi÷a hai ®o¹n d©y bÞ uèn ph¶i c¸ch nhau Ýt nhÊt lµ 1/10 chiÒu dµi cña ®o¹n d©y ph¶i uèn . C¸c cäc ®ì d©y g¾n vµo kÕt cÊu c«ng tr×nh kh«ng xa nhau qu¸ , ph¶i nhá h¬n 1,5 mÐt vµ kho¶ng c¸ch tõ d©y ®Õn mÆt kÕt cÊu ph¶i lín h¬n 50 mm. Nªn chän vÞ trÝ ®Æt d©y nµy ë chç Ýt ngêi qua l¹i vµ ph¶i c¸ch lç cöa ®i , cöa sæ Ýt nhÊt lµ 1,5 mÐt. Lèi ®i cã nhiÒu trÎ em qua l¹i nh t¹i c¸c nhµ trÎ, trêng häc th× d©y dÉn ph¶i c¸ch lèi ®i Ýt nhÊt lµ 5 mÐt. N¬i nµo mµ kh«ng c¸ch ly ®îc ngêi vµ sóc vËt víi d©y dÉn th× ph¶i ®Æt d©y dÉn trong èng c¸ch ®iÖn trong ph¹m vi kh«ng gian tõ mÆt ®Êt ®Õn ®é cao 2,5 mÐt. §Çu nèi d©y dÉn sÐt vµo bé phËn tiÕp ®Êt cã thÓ cã chç nèi th¸o rêi ®îc víi môc ®Ých kiÓm tra ®iÖn trë cña bé phËn nèi ®Êt . Hai ®Çu d©y cña bé phËn nèi vµ bé phËn tiÕp ®Êt ph¶i hµn víi hai thanh nèi b»ng thÐp dÑt dµy trªn 6 mm, réng trªn 30 mm cã lç b¾t bu l«ng nèi víi sè lç Ýt nhÊt lµ 2 ®Ó l¾p 2 bu l«ng nèi lo¹i M12. Kho¶ng c¸ch gi÷a 2 lç bu l«ng lµ 40 mm . Ph¶i thêng xuyªn kiÓm tra ®é xiÕt chÆt cña nh÷ng bu l«ng nµy. Khi c«ng tr×nh chØ cã mét d©y dÉn tõ bé phËn thu sÐt xuèng bé phËn tiÕp ®Êt th× kh«ng ®îc lµm ®o¹n nèi mµ ph¶i lµ mét d©y nèi liÒn vµ mäi liªn kÕt ®Òu lµ liªn kÕt hµn cè ®Þnh. Bé phËn tiªu sÐt cßn gäi lµ tiÕp ®Êt cña hÖ thu l«i lµ bé phËn hÕt søc quan träng.Bé phËn nèi ®Êt chèng sÐt cã thÓ lµm b»ng thÐp trßn , thÐp dÑt , thÐp èng víi phÇn tiÕt 22

diÖn kim lo¹i kh«ng nhá h¬n 100 mm2. ( bÒ dµy thÐp dÑt , thÐp gãc vµ thµnh èng kh«ng máng h¬n 4 mm). NÕu ®Êt cã tÝnh chÊt ¨n mßn th× tiÕt diÖn trªn ph¶i lín h¬n 100 mm2. Bé phËn nèi ®Êt cã thÓ ®îc s¬n dÉn ®iÖn , m¹ thiÕc, m¹ kÏm nhng tuyÖt ®èi kh«ng ®îc s¬n c¸ch ®iÖn hoÆc s¬n bitum , s¬n h¾c Ýn hay bÊt kú lo¹i s¬n nµo cã tÝnh chÊt c¶n trë viÖc dÉn ®iÖn. Ngêi thiÕt kÕ qui ®Þnh ®iÖn trë yªu cÇu cña bé phËn nèi ®Êt tuú theo ®iÖn trë cña ®Êt t¹i khu vùc c«ng tr×nh. CÇn kiÓm tra l¹i trÞ sè ®iÖn trë suÊt cña ®Êt ( ρ ®. Ω . Cm ) t¹i hiÖn trêng. Mäi sè liÖu cho s½n trong c¸c Sæ tay chØ ®Ó tham kh¶o vµ thiÕt kÕ kü thuËt mµ th«i. TrÞ sè ®iÖn trë suÊt tÝnh to¸n ( ρ ®.tt ) b»ng trÞ sè ®iÖn trë suÊt ®o ®¹c ( ρ ® ) nh©n víi hÖ sè thay ®æi ®iÖn trë suÊt ( ψ ), cßn ®îc gäi lµ hÖ sè thêi tiÕt hay lµ hÖ sè mïa . HÖ sè thay ®æi ®iÖn trë suÊt cña ®Êt theo thêi tiÕt cña c¸c kiÓu nèi ®Êt cho trong b¶ng sau:
H×nh thøc nèi ®Êt Thanh ( tia ) ®Æt n»m ngang ( nèi ®Êt kÐo dµi ) Cäc ®ãng th¼ng ®øng §é s©u ®Æt bé phËn nèi ®Êt (m) 0,5  0,80 1,00 0,80 TÝnh tõ mÆt ®Êt ®Õn ®Çu mót trªn cïng cña cäc HÖ sè thay ®æi ®iÖn trë suÊt (ψ ) 1,80  1,25 ÷ 1,45 1,20 ÷ 1,40 ÷ Ghi chó TrÞ sè nhá øng víi ®Êt kh« ( ®o vµo mïa kh« ) TrÞ sè lín øng víi lo¹i ®Êt Èm ( ®o vµo mïa ma )

1,40

Th«ng thêng nªn chän h×nh thøc nèi ®Êt theo chØ dÉn díi ®©y: (a) Khi trÞ sè ®iÖn trë suÊt ®Êt kh«ng lín qu¸ 3 x 10 4 Ω . Cm th× sö dông h×nh thøc nèi ®Êt cäc ch«n th¼ng ®øng , chiÒu dµi cäc tõ 2,5 ®Õn 3 mÐt , ®Çu trªn cña cäc ph¶i ®ãng ngËp s©u trong ®Êt tõ 0,50 ®Õn 0,80 mÐt.

23

NÕu líp ®Êt ë s©u cã ®iÖn trë nhá , tõ 3 x 10 4 Ω . Cm trë xuèng hoÆc cã m¹ch níc ngÇm cÇn sö dông h×nh thøc cäc ch«n s©u vµ cã thÓ t¨ng chiÒu dµi cäc ®Õn 6 mÐt. Trong trêng hîp nµy cã thÓ sö dông cäc bª t«ng cèt thÐp vµ c¸c mãng b»ng bª t«ng cèt thÐp cña c«ng tr×nh ®Ó lµm bé phËn nèi ®Êt ch«n s©u. Trêng hîp líp ®Êt trªn cã trÞ sè ®iÖn trë nhá, c¸c líp ®Êt díi lµ ®¸ , sái hoÆc cã ®iÖn trë suÊt lín th× dïng h×nh thøc nèi ®Êt thµnh tia ®Æt n»m ngang theo kiÓu nèi ®Êt kÐo dµi ch«n ë ®é s©u 0,50 ®Õn 0,80 díi mÆt ®Êt , chiÒu dµi mçi thanh kh«ng nªn lÊy qu¸ trÞ sè chiÒu dµi tíi h¹n , øng víi c¸c trÞ sè ®iÖn trë suÊt nh b¶ng sau ®©y:
Cm

ρ ,Ω .

<5x104 25

4

5x10 35

04

10x1 50

4

20x10 80

40x104 10 0

lth , mÐt

Trêng hîp ph¶i t¨ng sè thanh (tia) còng kh«ng nªn t¨ng qu¸ 4 thanh tia vµ gãc t¹o thµnh gi÷a c¸c thanh trªn mÆt b»ng kh«ng nªn nhá h¬n 90o. Nªn u tiªn sö dông h×nh thøc nèi ®Êt kÐo dµi. (b) Khi ®iÖn trë suÊt cña ®Êt b»ng tõ 3 ®Õn 7x104 Ω .Cm, cÇn sö dông h×nh thøc nèi ®Êt hçn hîp ( cäc kÕt hîp víi thanh ). Cã thÓ sö dông nèi ®Êt hçn hîp kiÓu h×nh vu«ng , h×nh ch÷ nhËt , h×nh trßn . C¸c cäc chØ nªn ®ãng trong kho¶ng 2:3 chiÒu dµi cña thanh , tÝnh tõ ®Çu thanh , phÝa nèi víi d©y xuèng. (c) Khi trÞ sè ®iÖn trë suÊt cña ®Êt lín h¬n 7 x 104 Ω .Cm , hoÆc ®Êt cã nhiÒu ®¸ t¶ng , ®¸ vØa cho phÐp kÐo dµi thanh tíi chç cã trÞ sè ®iÖn trë suÊt nhá nh hå , ao , s«ng , suèi nhng kh«ng nªn kÐo qu¸ 100 mÐt. (d) Cã thÓ dïng biÖn ph¸p nh©n t¹o ®Ó c¶i thiÖn ®é dÉn ®iÖn ë nh÷ng vïng cã ®iÖn trë suÊt cao nh dïng muèi ¨n ( NaCl ) pha níc ®Ó tíi cho khu ®¸at chung quanh d©y 24

nèi ®Êt . Theo quan ®iÓm cña chóng t«i ( t¸c gi¶ bµi gi¶ng nµy) nÕu dïng ph¬ng ph¸p nµy th× ph¶i ghi chó vµ nh¾c nhë r»ng cø 3~5 n¨m l¹i ph¶i kiÓm tra ®iÖn trë suÊt cña ®Êt vµ bæ sung muèi nÕu kh«ng sÏ nguy hiÓm v× ®iÖn trë suÊt cña ®Êt ngµy cµng t¨ng do nång ®é muèi gi¶m do ma . Trong viÖc thi c«ng bé phËn thu sÐt , bé phËn dÉn sÐt , bé phËn tiÕp ®Êt th× viÖc hµn nèi hÕt søc quan träng . Mét trong nh÷ng ®iÒu hÕt søc chó ý khi kiÓm tra chÊt lîng hÖ chèng sÐt lµ kiÓm tra chÊt lîng mèi hµn. Mèi hµn ph¶i ®¶m b¶o chiÒu dµi ®êng hµn , ®¶m b¶o kh«ng rç , kh«ng ng¾t qu·ng , kh«ng bät xØ , chiÒu cao ®êng hµn ph¶i ®¸p øng ®Çy ®ñ. Thu l«i lµ hÖ thèng hÕt sóc quan träng ®Ó b¶o vÖ ngêi vµ tµi s¶n trªn c«ng trêng chèng sÐt ®¸nh trùc tiÕp. CÇn ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu sau ®©y khi thiÕt kÕ vµ l¾p ®Æt hÖ thu l«i: (i) Bé phËn thu sÐt ph¶i ®¶m b¶o kiÓu d¸ng ®· chän , vÞ trÝ ®Æt thiÕt bÞ , kÝch thíc vËt liÖu , kiÓm tra líp m¹ cña ®Çu kim , c¸c mèi hµn , nèi . (ii) Bé phËn dÉn sÐt : vÞ trÝ bè trÝ , qui c¸ch vµ sè lîng d©y dÉn xuèng ®Êt , kho¶ng c¸ch an toµn ®Õn nh÷ng vÞ trÝ cÇn tr¸nh , ph¬ng thøc neo g¾n d©y dÉn vµo c«ng tr×nh , ph¬ng thøc nèi d©y dÉn sÐt , ph¬ng thøc s¬n , m¹ , phñ tiÕp xóc . (iii) Bé phËn nèi ®Êt : qui c¸ch vËt liÖu , c¸ch hµn , nèi , kho¶ng c¸ch an toµn ®Õn c¸c thiÕt bÞ kim lo¹i trong nhµ , ph¶i dïng dông cô ®o ®iÖn trë ®Êt ®Ó kiÓm tra c¸c trÞ sè ®iÖn trë nèi ®Êt. Khi ®Æt thiÕt bÞ chèng sÐt ®éc lËp, trÞ sè ®iÖn trë nèi ®Êt xung kÝch ph¶i ®¹t c¸c yªu cÇu sau ®©y : * Kh«ng qu¸ 20 Ω nÕu ρ tt < 5.104 Ω .cm * Kh«ng qu¸ 50 Ω nÕu ρ tt ≥ 5.104 Ω .cm NÕu ®Æt thiÕt bÞ chèng sÐt ngay trªn c«ng tr×nh vµ nh÷ng c«ng tr×nh ®ã kh«ng thêng xuyªn cã ngêi ë hoÆc lµm viÖc , trÞ sè ®iÖn trë nèi ®Êt xung kÝch qui ®Þnh nh sau: * Kh«ng qu¸ 20 Ω nÕu ρ tt < 5.104 Ω .cm 25

* Kh«ng qu¸ 50 Ω nÕu ρ tt ≥ 5.104 Ω .cm NÕu ®Æt thiÕt bÞ chèng sÐt trªn c«ng tr×nh cã ngêi ë vµ lµm viÖc thêng xuyªn th× ®iÖn trë xung kÝch qui ®Þnh nh sau: * Kh«ng qu¸ 10 Ω nÕu ρ tt < 5.104 Ω .cm * Kh«ng qu¸ 30 Ω nÕu ρ tt ≥ 5.104 Ω .cm Nhµ cã m¸i kim lo¹i , ®îc phÐp dïng m¸i lµm bé phËn thu nÕu chiÒu dµy cña m¸i : * Lín h¬n 4 mm víi c«ng tr×nh cã nguy c¬ næ , ch¸y. * Lín h¬n 3,5 mm víi c«ng tr×nh Ýt nguy c¬ næ, ch¸y. M¸i kim lo¹i ph¶i ®¶m b¶o g¾n kÕt dÉn ®iÖn toµn m¸i vµ cø 20~30 mÐt l¹i nèi víi d©y dÉn sÐt xuèng bé phËn nèi ®Êt , toµn nhµ Ýt nhÊt cã 2 d©y nèi xuèng bé phËn nèi ®Êt. CÇn kiÓm tra khi thiÕt bÞ chèng sÐt ®Æt ngay trªn c«ng tr×nh : * C¸c bé phËn dÉn ®iÖn cña thiÕt bÞ chèng sÐt ë phÝa trªn mÆt ®Êt ph¶i ®Æt xa c¸c ®êng èng, ®êng d©y ®iÖn lùc, ®iÖn tho¹i, ¨ng ten dÉn vµo c«ng tr×nh vµ c¸c bé phËn kim lo¹i cã kÝch thíc lín cña c«ng tr×nh víi kho¶ng c¸ch tèi thiÓu lµ 2 mÐt. Víi nh÷ng bé phËn kim lo¹i cña c«ng tr×nh nÕu kh«ng thùc hiÖn ®îc kho¶ng c¸ch nªu trªn th× cho phÐp nèi chóng víi thiÕt bÞ chèng sÐt nhng ph¶i thùc hiÖn ®¼ng thÕ tõng tÇng. Gi¶i ph¸p nèi nªn h¹n chÕ ®Õn tèi thiÓu. * Kho¶ng c¸ch trong ®Êt tõ c¸c bé phËn kim lo¹i cña thiÕt bÞ chèng sÐt tíi c¸c ®êng èng kim lo¹i , ®êng c¸p ngÇm dÉn vµo c«ng tr×nh kh«ng ®îc nhá h¬n 3 mÐt. NÕu kh«ng ®¶m b¶o ®îc kho¶ng c¸ch trªn th× ®îc nèi chóng víi nhau ë níi gÇn nhÊt nhng ph¶i gi¶m trÞ sè ®iÖn trë nèi ®Êt cßn 1Ω . Trêng hîp nµy nhÊt thiÕt ph¶i sö dông c¸p dÉn ®iÖn vµo nhµ lµ lo¹i cã vá kim lo¹i sau ®ã nèi phÇn vá kim lo¹i víi bé phËn nèi ®Êt cña chèng sÐt. 13. S¬ cøu ngêi bÞ tai n¹n ®iÖn

26

BiÖn ph¸p tèt nhÊt khi cã ngêi bÞ tai n¹n ®iÖn lµ ng¾t nguån ®iÖn ®ang dÉn ®Õn ngêi bÞ tai n¹n. Khi kh«ng thÓ ng¾t nguån ®iÖn dÉn ®Õn nguån g©y tai n¹n th× t×m mäi c¸ch c¸ch ly n¹n nh©n khái dßng ®iÖn. Nh÷ng vËt dïng ®Ó c¸ch ly n¹n nh©n víi nguån ®iÖn nªn lµ c¸c thanh gç, thanh tre, thanh nhùa dµi vµ ®ñ cøng ®Ó ®Èy d©y ®iÖn hoÆc ®Èy ngêi c¸ch ly khái dßng ®iÖn. Nh÷ng thanh nµy ph¶i kh« vµ kh«ng dÉn ®iÖn. Ngêi lµm c¸c thao t¸c ®Èy ph¶i ®øng trªn n¬i kh« r¸o, tay nªn cã g¨ng kh«ng dÉn ®iÖn hoÆc dïng quÇn ¸o kh«, ny l«ng lãt bµn tay khi cÇm vµo vËt ®Ó c¸ch ly n¹n nh©n. NÕu thÊy n¹n nh©n cã hiÖn tîng ngõng thë, ph¶i nhanh chãng lµm h« hÊp nh©n t¹o, sau ®ã gäi y sÜ, b¸c sÜ y khoa vµ gäi cho nh÷ng n¬i cÊp cøu. Ph¶i lµm h« hÊp nh©n t¹o ®Õn khi cã ngêi chuyªn tr¸ch cÊp cøu ®Õn . C«ng nh©n cÇn ®îc huÊn luyÖn vÒ s¬ cøu vµ h« hÊp nh©n t¹o khi häc néi quy an toµn sö dông ®iÖn vµ tríc khi ®îc giao c«ng viÖc liªn quan ®Õn ®iÖn.

H« hÊp nh©n t¹o hay cßn gäi lµ thæi ng¹t

27

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->