Bài 1: Đất nước Tây Ban Nha xinh đẹp với những trận đấu bò rực lửa, với

tiếng ghi ta say lòng đã đi vào trong thơ của Garcia Lorca, nhà thơ nhân dân, người chiến sĩ chống phát xít. Sự hy sinh anh dũng của ông trước họng súng của bọn phát xít Franco đã để lại nhiều tiếc thương cho nhân dân Tây Ban Nha. Sức ám ảnh của những bài thơ đầy chất lãng tử của người nghệ sĩ Tây Ban Nha ấy đã gặp gỡ với hồn thơ Thanh Thảo làm nên bài thơ độc đáo Đàn ghi ta của Lorca trong tập thơ Khối vuông rubic. Trước hết cần phải thấy không phải ngẫu nhiên mà Thanh Thảo lại chọn hình tượng đàn ghi ta gắn với giây phút cuối cùng của F.G.Lorca. Bởi lẽ người chiến sĩ này đã dùng tiếng ghi ta cất lên lời ca tranh đấu chống lại chủ nghĩa phát xít. Đàn ghi ta là tâm hồn Lorca, là khí phách kiên cường của những người chiến sĩ yêu tự do hòa nhịp trái tim mình với quần chúng nhân dân. Bởi vậy, nỗi xúc động của Thanh Thảo làm nên cảm hứng của bài thơ cũng bắt đầu từ câu thơ của Lorca: “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta”. Viết về một nhà thơ hiện đại, một người con của đất nước Tây Ban Nha, Thanh Thảo đã dựng nên một chân dung bằng thơ sống động. Không gian mở đầu bài thơ là những biểu tượng đặc trưng của văn hóa xứ sở những trận đấu bò, hiện hữu tất cả chất say phóng cuồng nghệ sĩ: những tiếng đàn bọt nước Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt li-la li-la li-la đi lang thang về miền đơn độc với vầng trăng chếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn... Cái độc đáo của bài thơ này chính là ở những thủ pháp hiện đại mà hình ảnh không hề cầu kỳ xa lạ vẫn giúp người đọc hình dung chất Tây Ban Nha không trộn lẫn. Thanh Thảo có lối diễn đạt câu thơ không viết hoa đầu dòng, tạo mạch thơ liên tục, xâu chuỗi với nhau để nối kết các biểu tượng đầy sức ám ảnh : đất nước của những làn điệu ghi ta – Tây Ban cầm, của áo choàng matador - đấu sĩ, của những giấc mơ hiệp sĩ của chàng Đôn Kihôtê đã cuốn hút người đọc bằng chất men saychếnh choáng cả vầng trăng. Không chỉ có thế, ghi ta của chàng nghệ sĩ còn vang những âm điệu rất lạ « li-la li-la li-la » gọi về sắc tím của hoa tử đinh hương, âm thanh và màu sắc hoà quyện, dìu dịu vẻ đẹp của một nỗi buồn trữ tình. Bài thơ cuốn người đọc vào cái âm hưởng li-la ngân mãi không dứt ấy. Đó cũng là những gì đã xuất hiện trong thơ Lorca, ca ngợi một đất nước Tây Ban Nha tươi đẹp và hào hiệp với khát vọng công lý, tự do. Tây Ban Nha của thời Lorca còn là đất nước sôi sục những cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít , ghi ta của Lorca cất lên lời ca tranh đấu : «Ghi ta bần bật khóc – Không thể nào dập tắt » (thơ Lorca). Bởi vậy diễn tả khoảnh khắc người chiến sĩ ấy bị bọn phát xít sát hại, Thanh Thảo cũng đã dựng nên bầu không gian kinh hoàng những ấn tượng chết chóc : Tây Ban Nha hát nghêu ngao - bỗng kinh hoàng –áo choàng bê bết đỏ-Lorca bị điệu về bãi bắn – chàng đi

Những câu thơ tiếp theo như đặc tả cho một sự sống khác. con người đã hoá thân vào âm thanh của đàn ghi ta. âm thầm mà bất tử : không ai chôn cất tiếng đàn tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt vầng trăng long lanh trong đáy giếng Đoạn thơ tái hiện khoảnh khắc kẻ thù của Lorca hèn hạ thủ tiêu chàng. Cảm giác bi tráng hiện hữu qua những liên tưởng về cỏ mọc hoang. của làn da rám nắng.như người mộng du…Những câu thơ tiếp nối diễn tả tột cùng cho cảm giác đau đớn uất nghẹn trước sự tàn bạo của bọn độc tài phát xít : tiếng ghi ta nâu bầu trời cô gái ấy tiếng ghi ta lá xanh biết mấy tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy… Điệp khúc dồn dập qua nhịp thơ Thanh Thảo như đã lột tả được cái bàng hoàng căm phẫn trong bản ghi ta bi tráng! Màu nâu của đất. giọt nước mắt vầng trăng. Cảm giác vỡ oà đau đớn uất nghẹn trong tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan. tan chảy hoà cùng dòng sông bất tận: Lorca bơi sang ngang Trên chiếc ghi ta màu bạc Chàng ném lá bùa cô gái di gan . Thanh Thảo rất có ý thức khi so sánh tiếng đàn với cỏ mọc hoang để cảm nhận về sức lan toả của sự sống mãnh liệt không gì có thể hủy hoại được. màu xanh của lá của bầu trời như tương phản gay gắt và dữ dội với màu đỏ ròng ròng máu chảy. Có khoảng lặng sau ánh sáng vầng trăng nhưng đủ diễn tả nỗi tiếc thương long lanh trong đáy giếng. Nỗi kinh hoàng trong cảm giác mất mát cũng nhân lên gấp bội. ném xác xuống giếng. mãnh liệt. nơi kẻ thù tưởng có thể vùi chôn tinh thần tự do bất tử của Lorca. đáy giếng tạo cảm giác trống vắng sau sự hy sinh anh dũng của Lorca. Vì lẽ đó. những câu thơ Thanh Thảo đã tái hiện sự sống của Lorca thật kỳ diệu và xúc động. nhưng qua hình tượng âm thanh tiếng đàn ta nhận ra một sức sống mãnh liệt vẫn tiếp tục. nỗi đau như xé lòng khi hình dung ra cảnh kẻ thù sát hại người nghệ sĩ tranh đấu cho tự do.

. ngỡ như chính tác giả đã để lòng mình đồng điệu với sự sống Lorca trong giờ phút đối mặt với họng súng quân thù... Những câu thơ diễn tả một hành trình đối mặt với định mệnh của người nghệ sĩ tài hoa người Tây Ban Nha. lại không ngừng đi theo một tiếng gọi huyền bí nào đó hướng về miền đơn độc : những tiếng đàn bọt nước Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt li-la li-la li-la đi lang thang về miền đơn độc với vầng trăng chếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn . hiện hữu giữa cuộc đời. nhất là không gian miền quê An-đa-lu-xi-a yêu dấu của Lor-ca đã được gợi lên.một sự cộng hưởng của những khát vọng sáng tạo. bài ca tình yêu sự sống. tâm hồn Lorca hoà vào với sự sống bất tử của nhân dân. Tiếng đàn mang tên loài hoa theo tiếng Tây Ban Nha như một sự sống lặng lẽ toả hương. Trong nửa đầu bài thơ. Bài thơ giàu nhạc điệu. Phút gặp gỡ của nhà thơ Việt Nam Thanh Thảo với Lorca đã làm nên một bài thơ còn nóng hổi hơi thở cuộc sống hiện đại. không chỉ đã tạo dựng chân dung người nghệ sĩ .chiến sĩ Garcia Lorca một cách trung thực. một suy nghiệm thâm trầm về nỗi đau và niềm hạnh phúc của những cuộc đời đã dâng hiến trọn vẹn cho cái đẹp. tiếng ghi ta nâu bầu trời cô gái ấy .định mệnh. Bài 2: Đàn ghi ta của Lor-ca của Thanh Thảo . tha thiết yêu người. ca ngợi người chiến sĩ trong đội ngũ đấu tranh vì tự do công lý. như một thái độ bình thản trước số phận. một không gian Tây Ban Nha đặc thù.. mà còn khiến người đọc cảm nhận rõ vẻ đẹp tâm hồn. sức sống ấy vẫn ngân vang những tiếng li-la li-la li-la để hiện hữu sống động hình ảnh một Lorca với chiếc ghi ta màu bạc. quyết không cúi đầu trước các thế lực bạo tàn. nhưng nghịch lí thay. trái tim lặng yên để làm nên một sự sống trường tồn vượt qua và vút lên vang động khắp không gian. Giữa không gian đó. Hai lần Thanh Thảo dùng động từ ném để diễn tả nhằm làm nổi bật lên vẻ đẹp của con người từ lâu dám coi khinh cái chết. nổi bật hình tượng người nghệ sĩ lãng du có tâm hồn phóng khoáng. Đàn ghi ta của Lorca là một bài thơ hay của Thanh Thảo. tính cách đậm chất Tây Ban Nha của Lorca. Lá bùa . Khúc đàn tự do ấy lại vang lên : li-la li-la li-la./..Vào xoáy nước Chàng ném trái tim mình Vào lặng yên bất chợt li-la li-la li-la. yêu đời. vẫn rong ruổi trên hành trình dân tộc Tây Ban Nha. bởi cái chết do kẻ thù gây ra cũng không thể ngăn cản tư tưởng. Tiếng đàn ấy. hát lên bài ca tranh đấu. một khả năng nhập cảm sâu sắc vào thế giới nghệ thuật thơ Lor-ca..

tác giả muốn hợp nhất vào đây một "văn bản" khác của đời sống chính trị Tây Ban Nha mùa thu 1936 .. "con sơn ca xứ An-đa-lu-xi-a".âm thanh nức nở. phóng khoáng. Tất cả những biểu tượng kia đã được tổ chức lại xung quanh biểu tượng trung tâm là cây đàn. trên những văn bản thơ trước đây của Lor-ca là một văn bản mới của nhà thơ Việt Nam muốn làm sống dậy hình tượng người con của một đất nước. Ta cũng thường được ngập mình trong phong vị. là bản mệnh của Lor-ca. với sự xô nhau. có những cô gái Di-gan nước da nâu gợi tình tràn trề sức sống.Trước hết là nhờ "đàn ghi ta của Lor-ca". khi u tối. Đọc thơ Lor-ca. ở đó có những chàng hiệp sĩ đấu bò tót khoác trên mình tấm áo choàng đỏ. Nó là tinh thần thơ Lor-ca. Thanh Thảo quả đã nhập thần vào thế giới thơ Lor-ca để lẩy ra và đưa vào bài thơ của mình những biểu tượng ám ảnh bồn chồn vốn của chính thi hào Tây Ban Nha. có những vườn cam.. tương tác với nhau của các văn bản (đã nói). vô định dưới vầng trăng khi đỏ. mà xét theo "nguồn gốc". Bởi thế. tựa tiếng hát của một con tim bị tử thương bởi năm đầu kiếm sắc. ưa chuộng cuộc sống tự do. Đặc biệt. Tất nhiên. Hơn thế nữa. tiếng hát yêu đời của Lor-ca được Thanh Thảo gợi lại. "chàng hát rong thời trung cổ". hương sắc riêng không thể nào quên được của miền quê Gra-na-đa thuộc xứ An-đalu-xi-a. nó đã nhập một với hình tượng Lor-ca. nó đã trở thành hình tượng "song trùng" với hình tượng Lor-ca. một dân tộc yêu nghệ thuật. Nhưng vấn đề không đơn giản chỉ là sự "trích dẫn".. ta thường bắt gặp hình tượng một chàng kị sĩ đi mải miết. Cây đàn cất lên tiếng lòng của Lor-ca trước cuộc sống. hay nói cách khác. khi nồng nàn. những rặng ô-liu xanh một màu xanh huyền hoặc. Đàn ghi ta ở đây chính là thơ Lor-ca. thở than làm vỡ toang cốc rượu bình minh. nói về một tình yêu vô bờ và khắc khoải đối với quê hương. ở đó luôn vang vọng tiếng đàn ghi ta .. bài thơ của Thanh Thảo đã được (hay bị) trích theo lối cắt tỉa. Chính nhờ vậy. nơi ngày xưa từng được xem là "một trong những vương quốc đẹp nhất của châu Phi" do người ả-rập dựng nên. khi đen. là linh hồn. rộng ra. tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy Ở trên. phục vụ cho việc làm tường minh các ý thơ có trong đó.. ở đây ta không nói tới một cây đàn cụ thể. đến Thanh Thảo. Đàn ghi ta của Lor-ca có một cấu trúc đầy ngẫu hứng. trước thời đại.cái "văn bản" đã kể với chúng ta về sự bạo ngược của bọn phát xít khi chúng bắt đầu ra tay tàn phá nền văn minh nhân loại và nhẫn tâm cắt đứt cuộc đời đang ở độ thanh xuân của nhà thơ được cả châu Âu yêu quý : Tây Ban Nha hát nghêu ngao bỗng kinh hoàng áo choàng bê bết đỏ Lor-ca bị điệu về bãi bắn chàng đi như người mộng du . dù vẫn biết Lor-ca là nghệ sĩ trình tấu rất xuất sắc ghi ta và dương cầm. Trên thực tế. khi buốt lạnh. và cao hơn cả là số phận của nhà thơ vĩ đại này. đan cài nhau. không gì có thể bắt nó im tiếng (ý thơ trong bài Đàn ghi ta).người mê dân ca... khi rạng ngời. vốn cũng là một biểu tượng đặc biệt trong thơ Lor-ca . Cây đàn từ chỗ mang hàm nghĩa nói về một định hướng sáng tạo gắn thơ với dòng nhạc dân gian.tiếng ghi ta lá xanh biết mấy tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan Tại sao tác giả lại có thể gợi lên được những điều ấy ? . càng trở nên tha thiết hơn giữa tan nát dập vùi và những ám ảnh tưởng phi lí .

máu chảy. biểu tượng vốn có trong thơ Lor-ca được làm mới để chuyên chở những cảm nhận về chính thơ Lor-ca và về thân phận các nhà thơ trong thời hoành hành của bạo lực. xanh). tất nhiên. không nghi ngờ gì. bởi tiếng đàn ở đây chính là sự cảm nhận của nhà thơ nay về tiếng đàn xưa.luôn dày vò nhà thơ Tây Ban Nha bỗng trở thành sự tiên tri sáng suốt. sẽ bộc lộ một tiềm năng ý nghĩa lớn hơn nhiều so với ý nghĩa dễ nhận thấy gắn liền với việc diễn tả âm thanh tuôn trào. Hoa li-la (tử đinh hương) với màu tím mê hoặc.. của bao con người vốn chỉ biết hát nghêu ngao niềm yêu cuộc đời với trái tim hồn nhiên. Đó là sự tự bộc lộ của chủ thể sáng tạo khi ráo riết suy nghĩ về số phận đầy bất trắc của nghệ thuật và khả năng làm tan hoà những suy nghĩ ấy trong một thứ nhạc thơ tác động vào người tiếp nhận bằng hình thức ám gợi tượng trưng hơn là hình thức giãi bày. tiếng đàn không còn là tiếng đàn cụ thể nữa. Quả vậy. chúng ta có quyền cắt nghĩa tại sao lại li-la chứ không phải là cái gì khác. chỉ được biểu hiện đậm nét và thực sự trở thành "vấn đề" trong thơ của những nhà thơ luôn thắc mắc về ý nghĩa của tồn tại. phũ phàng. Không có gì khó hiểu khi dưới ngòi bút Thanh Thảo. Tất cả những liên hệ ấy . vầng trăng đã thực sự được tái sinh lần nữa trong một hình hài mới và gây được những ấn tượng mới. tiếng đàn cũng có màu (nâu. Nó là một hiện tượng có tính phổ quát. không của riêng thời nào. là sáng tạo của Thanh Thảo. kể những chuyện đã xảy ra trong thực tế. có hình thù (tròn). khi bị điệu về bãi bắn một cách tàn nhẫn. ngây thơ. Nó có khả năng ám gợi một điều kinh rợn sẽ được nói rõ ra trong khổ thơ sau : áo choàng bê bết đỏ tức là tấm áo choàng đẫm máu của Lor-ca. dòng thơ li-la li-la li-la xuất hiện hai lần trong thi phẩm một mặt có tác dụng làm nhoè đường viền ý nghĩa của từng hình ảnh. sôi động của tiếng đàn. mặt khác. Rồi màu đỏ gắt của tấm áo choàng. Gồm một chuỗi âm thanh mơ hồ khó giải thích. Tiếng đàn giống như tiếng kêu cứu của con người. nhưng độc giả hiểu thơ không vì thế mà cho rằng thiếu. Theo đó. độc giả sẽ thấy những thi liệu của thơ Lor-ca (mà truy nguyên.. nghệ thuật phương Tây chăng ? Hay đó là âm thanh lời đệm (phần nhiều mang tính sáng tạo đột xuất) của phần diễn tấu một ca khúc. dù không có sự kiện nào của cuộc đời Lor-ca được kể lại một cách rành mạch. Tất nhiên. nao lòng. phi lí (câu thơ chàng đi như người mộng du có phần thể hiện sự phi lí không thể nào nhận thức nổi này).xã hội bao quanh cuộc đời. Câu thơ những tiếng đàn bọt nước ở đầu bài nếu được nối kết với các câu thơ khác là tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan và tiếng ghi ta ròng ròng . không của riêng ai. Các từ miền đơn độc. bất lực. của cái đẹp trong thời khắc bị đẩy tới chỗ tuyệt diệt. hoặc nữa là âm thanh mô phỏng tiếng ngân mê đắm của các nốt đàn ghi ta dưới tay người nghệ sĩ ?. thắc thỏm không yên của con người khi đối diện thực sự với cái bản chất phong phú vô tận của cuộc sống. Những hình ảnh. kể lể kiểu lãng mạn. nhằm biểu hiện tốt nhất cái nhìn nghệ thuật của tác giả và giải phóng bài thơ khỏi sự trói buộc của việc thuật. có sinh mệnh (ròng ròng máu chảy). chi tiết. Cùng một cách nhìn như thế. một phần không nhỏ vốn là thi liệu của những bài dân ca An-đa-lu-xi-a) như hình ảnh người kị sĩ đi lang thang. Sáng tạo nghệ thuật của Thanh Thảo được bộc lộ rõ trên các giao điểm này. ta hiểu rằng cảm giác đó không chỉ có ở Lor-ca. từng là đối tượng thể hiện quen thuộc của nhiều thi phẩm và hoạ phẩm kiệt xuất trong văn học. nó là sự sống muôn màu hiện hình trong thơ Lor-ca và là sinh quyển văn hoá. mỏi mòn gắn với chúng đã tạo ra một trường nghĩa chỉ sự mệt mỏi. sự nghiệp Lor-ca. Nó không đơn thuần là màu của một trang phục. Cái người ta thấy đáng quan tâm lúc này nằm ở chỗ khác. đảm nhiệm một phần chức năng liên kết chúng lại thành một chỉnh thể. yên ngựa. chếnh choáng. biểu tượng đã được ném ra chừng như lộn xộn. sinh quyển chính trị . Với kiểu tạo điểm nhấn ngôn từ của Thanh Thảo. trong trắng. bồn chồn.

tác giả vẫn không ngăn nổi lòng mình khi viết ra những câu thơ đau xót hết mực. Nhưng quan trọng hơn. lan toả. Điều này tuân theo đúng lô gích tái hiện và suy ngẫm (tạm quy về phạm trù "nội dung") mà tác giả chọn lựa. nhịp điệu. bơ vơ. Từ câu đường chỉ tay đã đứt đến cuối bài. vốn được sáng tạo bằng chính trái tim nặng trĩu tình yêu cuộc sống của các nghệ sĩ : không ai chôn cất tiếng đàn tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt vầng trăng long lanh đáy giếng đường chỉ tay đã đứt dòng sông rộng vô cùng Lor-ca bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màu bạc chàng ném lá bùa cô gái Di-gan vào xoáy nước chàng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt li-la li-la li-la. Chỉ có sự đau đớn trước cái chết thảm khốc của một thi tài mãnh liệt. tác giả suy tưởng về sức sống kì diệu của thơ Lor-ca nói riêng và về sự trường tồn của nghệ thuật chân chính nói chung. Câu thơ không ai chôn cất tiếng đàn có lẽ đã được bật ra trong tâm thức sáng tạo của Thanh Thảo khi ông nghĩ tới lời thỉnh cầu của Lor-ca trong bài Ghi nhớ . như cảm giác của ta khi thấy cỏ mọc hoang đang ngao hát bài ca vắng người giữa mang mang thiên địa. ý nguyện của Lor-ca . sự hiện diện của nghệ thuật trong đời sống là một trong những điều khiến ta trăn trở nhiều nhất.đều có cái lí của chúng ! ở nửa sau của bài thơ. những liên tưởng dồn tới và ta bỗng vỡ ra một chân lí : không ai chôn cất tiếng đàn và dù muốn chôn cũng không được ! Đây là tiếng đàn. trầm tư. Dù thật sự thấm thía chân lí nói trên.. một sự hoá . tiết tấu của thi phẩm không còn gấp gáp và dồn bức nữa. và hình như càng im lặng trong thăm thẳm đáy giếng. Thanh Thảo đã lựa chọn cách diễn đạt không ai chôn cất chứ không phải là không ai chôn được ! Đến lượt độc giả. ở đây không có thao tác đối lập sắc lẻm của lí trí mà nhiều thi sĩ ưa dùng trong các bài thơ "chân dung" hay "ai điệu". khủng hoảng (của xã hội loài người) là sự khôn ngoan. Không. bản thân nó chính là tự nhiên. Nó vẫn không ngừng vươn lên.. Không phải ngẫu nhiên mà trong ít nhất hai phương án ngôn từ có thể dùng.lời thỉnh cầu đã được dùng làm đề từ cho bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca. Dĩ nhiên. ngay khi người nghệ sĩ sáng tạo ra nó đã chết. nó lại càng long lanh hơn bao giờ hết. kết tội cho một đối tượng cụ thể nào đó đã đối xử thô bạo với nghệ thuật không còn là chuyện thiết yếu nữa. Tiếng đàn ấy trường cửu cùng tự nhiên và hơn thế. Nhưng nghĩ về điều đó. nối theo sự mù loà. một giá trị tinh thần.đã không được thực hiện.. chứ không phải là một cây đàn vật thể. Nó chậm rãi và lắng sâu. Hãy lắng lòng để chiêm ngưỡng một sự siêu thoát. nó tuân theo lô gích tồn tại của chính cuộc đời : tiếp liền cái chết là sự sinh thành. giọt nước mắt vầng trăng cứ mãi làm ta thao thức. Việc quy tội. dù nó long lanh trong im lặng. sau bộc phát.. nhằm làm nổi bật những tứ thơ "mới" mang tính chất "ăn theo". chín chắn. thấm đượm một cảm giác xa vắng.một ý nguyện thể hiện chất nghệ sĩ bẩm sinh hoàn hảo của nhà thơ. côi cút. mà xác bị quăng xuống một giếng sâu (hay vực ?) gần Gra-na-đa. nói lên sự gắn bó vô cùng sâu nặng của ông đối với nguồn mạch dân ca xứ sở . Trong muôn nghìn điều mà con người phải nghĩ lại khi đã "khôn dần lên".. sôi trào là tĩnh lặng.

Bị lôi đến chỗ hành hình. cũng là cho một nhu cầu tinh thần vĩnh cửu của loài người. ta hiểu rằng trong cuộc tương tranh không ngừng và hết sức thú vị giữa những cách diễn tả đặc hữu của văn học và cách diễn tả mang tính chất ám gợi huyền hồ của âm nhạc. cái lặng yên sâu thẳm. cũng là con thuyền thơ chở chàng. người đọc càng nhìn thấy rõ hơn sự vững vàng của tác giả trong việc phối trí các hình ảnh... Tưởng không có gì chung giữa đường chỉ tay. Là sản phẩm tinh tuý của những cuộc đời như thế.để thấu nhập bề sâu. Trên dòng sông của cuộc đời. Chàng đâu thèm chú ý tới máu lửa quanh mình lúc đó. Lor-ca vẫn sống như người trong cõi khác. biểu tượng lấy từ nhiều "văn bản" khác nhau vào một tổng thể hài hoà. vô cùng. Để nói về nỗi cô đơn. Điều này hiển nhiên là một sự lựa chọn có ý thức.. của thời gian vĩnh cửu mà trong khoảnh khắc bừng tỉnh thoát khỏi mê lầm. ở bài thơ của Thanh Thảo. Muốn mô tả nó ư ? Chỉ có thể. Nhưng nhìn suốt chiều dài lịch sử.. thơ ca làm sao có thể chết ? Nó tồn tại như là hơi thở xao xuyến của đất trời. Chàng. Chàng đang bận tâm đuổi theo những ý nghĩ xa vời.cái phương thức ám thị. Vậy mà. như ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt . đối với người nghệ sĩ như Lor-ca. gây nhiễu. Vậy phải chăng có thể xem những khổ nạn liên tục là một phần tất yếu trong định mệnh của họ ? Hẳn Thanh Thảo đã nghĩ vậy khi viết tiếp những câu thơ thật gọn nghẽ. Chàng đã thắng không chỉ lũ ác nhân mà còn thắng cả chính định mệnh và hư vô nữa. khi đường chỉ tay đã đứt (đường chỉ tay như dấu ấn của số mệnh đóng lên cơ thể con người). tất cả chúng trở nên ăn ý với nhau lạ lùng để cùng cất tiếng khẳng định ý nghĩa của những cuộc đời dâng hiến hoàn toàn cho nghệ thuật. lá bùa. nhưng kẻ bất lực lại chính là lũ giết người ! ở đây. Thanh Thảo không phải đang làm nhạc mà là làm thơ. Tất nhiên. cuối cùng. Chàng đã không chấp nhận sự tồn tại của bạo lực. anh minh. Chàng đang vẫy chào nhân loại để đi vào cõi bất tử. như Thanh Thảo. Từ điểm này nhìn lại. Để lòng mình ngân theo chuỗi âm thanh ấy. hư ảo một màu huyền thoại. lời nói đã tan đi trong chính nó. Chiếc ghi ta. bật thốt lên : li-la li-la li-la. chàng đã dứt khoát được giải thoát. xoáy nước và cả lặng yên nữa. Lại thêm một "văn bản" nữa ẩn hiện tỏ mờ dưới văn bản thơ của Thanh Thảo[1] !. "nhẹ nhõm" và "mênh mang" (ta hãy chú ý tới điểm rơi cuối dòng thơ của các từ. Dù ai tiếc thương mặc lòng. Nó khơi dậy khát khao hướng về cái đẹp. Trong đoạn thơ cuối bài vừa phân tích. ta tưởng thấy nó hiện hình cụ thể và dăng chiếu ngang trời. Chàng chết. cái chết của Lor-ca là cái chết tức tưởi do bọn phát xít Frăng-cô gây nên. có một cái gì gợi ta nhớ tới sự tuẫn nạn của Chúa Giê-su trên núi Sọ. là phương tiện thích hợp. ta thấy Lor-ca không phải là trường hợp nghệ sĩ đầu tiên hay cuối cùng chịu kết cục bi thương bởi các thế lực thù địch với cái đẹp. "bề xa" của sự vật. các nhà . Từ lâu. nhờ được "tắm" trong một "dung môi" cảm xúc có cường độ mạnh cùng sự suy tư có chiều sâu triết học.thân. khước từ mô tả trực quan . có ánh bạc biêng biếc. ném nó "chìm lỉm" (chữ của Hàn Mặc Tử) vào xoáy nước hư vô. sang ngang).cái lặng yên của sự "đốn ngộ". Chàng đã đoạt lấy thế chủ động trước cái chết của mình. Nó gieo niềm tin và hi vọng. Chỉ có nhạc với khả năng thoát khỏi dấu ấn vật chất của sự vật khi phản ánh nó. trong trường hợp này. cái chết.. vĩnh viễn xáo động. cụm từ như đã đứt. có bóng chàng nghệ sĩ Lor-ca đang bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màu bạc. ta bỗng thấy câu thơ chàng đi như người mộng du ở phần trên có thêm tầng nghĩa mới. Còn nuối làm chi lá bùa hộ mệnh được xem là vật tàng trữ những sức mạnh thần diệu mà cô gái Di-gan trao cho. Trên thực tế. Nó thanh lọc tâm hồn để ta có được tâm thế sống an nhiên giữa cuộc đời không thôi xáo động.. Nói nhạc ở đây không có gì khác là nói tới cách thơ vận dụng phương thức của nhạc . sự lặng yên. "lời" vẫn thường gây vướng víu. dứt khoát và mạnh mẽ. cách diễn tả của âm nhạc đã chiếm ưu thế. mà ở đó. sau một thoáng mặc tưởng.

Hẳn suy tư Thanh Thảo đã bị vây ám giữa những phản trái kia của cái chết. lá bùa hộ mệnh. Đúng hơn. vầng trăng chếnh choáng.. Thậm chí. dòng sông rộng. Và. mô phỏng cả lối diễn tấu vẫn thường đệm cho người hát khi diễn nữa. hình tượng thơ đã cùng cấu trúc nhạc bay đôi. Chiếc ghita màu bạc là biến ảnh của chiếc ghi-ta nâu khi đã sang cõi khác. nhưng oái oăm thay. Ta gặp những Tiếng đàn bọt nước. để tiếng nói của thơ mình thêm phong phú. con ngựa đen.. tiếng ghita ròng ròng máu chảy. Lorca như một nghệ sĩ kép : thi si kiêm nhạc sĩ. Trong bài thơ. Đối với lòng tiếc thương. Nhưng. Nhiều thi ảnh được tượng trưng hoá. Hành động ném lá bùa và ném trái tim đều giàu hàm ý tượng trưng về sự giã từ. mọi cái chết đều ngang trái. đường chỉ tay. áo choàng đấu sĩ. Thanh Thảo có dùng những lối kết hợp khá phổ biến ở thơ tượng trưng. Lá bùa cô gái di-gan là cái đẹp huyền bí. sự giải thoát của Lorca. ballad. một di chúc viết sớm của Lorca : Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi-ta. Đàn ghi-ta của Lorca chính là một lối thơ mà ở đó lời thơ đã hòa vào nét nhạc. Giải thoát bất đắc dĩ nhưng hoàn toàn. tiếng ghi-ta nâu. nó đã được Thanh Thảo dùng nhuần nhị và hài hòa để tạo ra cho thơ mình một cách nói hàm súc. Nó là cây đàn lia của chàng nghệ sĩ tài hoa. chôn cất tiếng đàn. xác ông còn bị chúng quẳng xuống một cái giếng để phi tang. cũng là cái dòng sông ranh giới giữa cõi sống và cõi chết.thơ tượng trưng chủ nghĩa đã hướng tới điều này. Bởi vậy. Xoáy nước là tai hoạ định mệnh trên dòng sông của số phận. cây đàn thơ lạ lùng trong nền thi ca nhân loại ở nửa đầu của thế kỉ XX đầy bi kịch. Chiếc ghi-ta tượng trưng cho âm nhạc và thơ ca. Nhờ đó. Thanh Thảo còn mô phỏng những âm thanh từa tựa các nốt đàn ghita.. vầng trăng đỏ. Bài 3 Là một nhà thơ lớn của Tây Ban Nha hiện đại. Lối viết này không còn xa lạ đối với người đọc thơ Xuân Diệu. Thanh Thảo muốn thể hiện mối đồng cảm sâu sắc đối với Lor-ca -. tất nhiên. Thanh Thảo đã chọn thời điểm bi phẫn nhất của cuộc đời Lorca cho cảm hứng của thi phẩm : lúc ông bị bắn chết. là chiếc ghi-ta đã sang cõi siêu sinh. khiến chúng có dạng một hình thể chứa nhiều hình ảnh. Đường chỉ tay là hiện thân của thiên mệnh. Đường chỉ tay đã đứt tượng trưng cho cú giáng phũ phàng trái ngang của số mệnh. Chế Lan Viên hay nhóm Xuân Thu nhã tập hồi Thơ Mới. Nhưng ông cũng không thể ngờ cái chết phũ phàng nhất đã ập xuống thân phận mình. cô gái Di gan. ông thường thích đi khắp xứ như một gã Digan đơn độc mà hát lên những bài thơ của mình như những khúc romance. Bích Khê. Hàn Mặc Tử.. chàng kĩ sĩ đơn độc. Nhất là lúc anh đọc được cái câu như một lời nguyện cuối. về miền đơn độc.. cái chết còn là một giải thoát. Mất mát kinh hoàng là thế. ta vẫn thấy nó đậm nét tượng trưng.Áo choàng đỏ gắt Thanh Thảo chọn viết về Lorca toàn là những thi ảnh rất siêu thực trong thế giới nghệ thuật của chính Lorca. Cái chết của Lorca càng ngang trái bội phần. làm sao có thể thiếu được dòng sông cùng với cỏ mọc hoang vốn là những hình ảnh biểu tượng từ lâu vẫn miên man với ngòi thơ Thanh Thảo . Lại thạo dân nhạc. hoa tử đinh hương ( hoa lila ). Và thế là thi phẩm đã tự chọn cho nó một hình hài : vừa là thơ viếng vừa như một bi ca. tiếng ghi-ta lá xanh. Lorca đã đem được chất dân gian Anđaluxia cùng sức sống của xứ sở bò tót vào thơ mình. Chẳng có gì lạ khi với bài thơ này. Riêng cái câu giọt nước mắt vầng trăng trong đoạn bày tỏ nỗi đau xót và tiếc thương trước cái chết hết sức thương tâm của Lorca mà lời thơ kết hợp cả trượng trưng thơ Đường với tượng trưng Thơ Mới: không ai chôn cất tiếng đàn tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt vầng trăng long lanh trong đáy giếng . Vì ông bị phatxit giết hại khi mới 37 tuổi. bài ca mộng du. Dù không nhất thiết phải quy Đàn ghi ta của Lor-ca vào loại hình thơ nào. hình tượng Lorca và suy cảm Thanh Thảo đã nói chung một thứ tiếng là dòng thi liệu đã trộn vào nhau đó. mà sau những lãng quên chúng vẫn không thôi đeo bám Thanh Thảo : đàn ghi-ta. giữa thực tại và hư vô. Tây Ban Nha . Lorca luôn dự cảm và bị ám ảnh khôn nguôi bởi cái chết.. Thi sĩ bơi trên chiếc ghi-ta chính là bơi trên con thuyền của thi ca đang vượt qua bến bờ sinh tử. sắc máu đấu trường. tiếng ghi-ta tròn.

một bậc tài hoa oan khuất.. thể hiện sức sống bất diệt của những giá trị chân chính trên cõi đời này ? Mỗi nghệ phẩm là một sản phẩm không lặp lại. vốn văn hoá cùng kinh nghiệm nghệ thuật.ban . Năng lượng sáng tạo có thể tích tụ lâu dài trong cả ý thức và tiềm thức..sắc màu chói gắt. mà cứ đơn giản y như đặt hai hình ảnh bên nhau : giọt nước mắt . tôi thấy cái chuỗi kia là một nét lạ. 5) quan hệ đồng nhất : giọt nước mắt (là) vầng trăng. về nghĩa. người thơ thầm kính viếng hương hồn Lorca hay chính là ngàn muôn đoá hoa của sự sống đang nảy nở từ cái chết đau thương của nhà thi sĩ. khi mới đọc bài thơ này trong tập Khối vuông Rubic. Thú thực. phần kết.thi sĩ sáng tạo với toàn bộ thể chất và tâm linh mình.ban . với hình ảnh Lorca lìa bỏ tất cả và giải thoát : đường chỉ tay đã đứt / dòng sông rộng vô cùng / Lorca bơi sang ngang / trên chiếc ghi-ta màu bạc // chàng ném lá bùa cô gái di-gan / vào xoáy nước / chàng ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt / li-la li-la li-la. Và cuối cùng. Vì giờ đây. dù chỉ là chấm phá. Nội dung chủ đạo mà thi phẩm triển khai sẽ là phận người trong một hiện thực đầy tranh chấp đối chọi như thế. thì cũng kể được đôi chút. Lorca bị giết : Tây .. phải thế mới là nghệ thuật. Đó là những đoá hoa người đời. Nhưng thực hư ra sao. việc tước bỏ quan hệ từ lại là cách gia tăng nghĩa cho hình ảnh và lời thơ. Thanh Thảo hiểu rõ điều đó. phần phát triển. nghệ thuật . niềm hân hoan .áo choàng đấu sĩ. phần giới thiệu. Cặp hình ảnh cứ ngỡ tương phùng nào ngờ lại tương tranh.. Tiếp nối. chứ không hẳn chỉ là những con âm rỗng nghĩa. mà ngay cả hình thức.nha / hát nghêu ngao / bỗng kinh hoàng / áo choàng bê bết đỏ / Lorca bị điệu về bãi bắn / chàng đi như người mộng du.nỗi kinh hoàng.. đọc kĩ hơn vào cấu trúc mới vỡ lẽ : té ra đây lại là sự giao duyên kì thú của thơ và nhạc.cũng thấy được vẻ súc tích của nó.sự ngạo nghễ. Khi âm thanh gây niềm xao xuyến thì tự nó cũng chất chứa thi vị! Song. Ngẫu hứng mà đầy xao xuyến. đau đớn và tiếc thương cho một con người vô tội.. là hình ảnh Lorca theo lối ấn tượng : những tiếng đàn bọt nước / Tây . Sự kiện Lorca bị hành hình vào bài thơ này đã dàn thành bốn phần nội dung với những khúc có dụng ý hẳn hoi về độ dài và tiết nhịp. giữa chúng lại có thể phát sinh nhiều kiểu quan hệ. Việc tái hiện sự kiện Lorca bị hành hình với những diễn biến phũ phàng. Kế đó. 4) quan hệ sở hữu : giọt nước mắt (của) vầng trăng . Sự có mặt của hai chuỗi li-la li-la li-la ở phần đầu và phần kết là thế. lila lại chính là một loài hoa có màu tím ngát rất được người phương Tây ưa chuộng : hoa lila . tiếng đàn thảo dân . Muốn kể.tức hoa tử đinh hương. cũng đã ít nhiều đem lại một cái "cốt" cho thi phẩm. dường như cái mạch kia còn tuân theo các bước phát triển thuộc về cấu trúc của một ca khúc nữa. Tâm tư người đọc bị cuốn ngay vào mạch kể qua các diễn biến ấy với những kinh hoàng.nha áo choàng đỏ gắt / li-la li-la li-la / đi lang thang về miền đơn độc / với vầng trăng chếnh choáng / trên yên ngựa mỏi mòn. 3) quan hệ so sánh : giọt nước mắt (như) vầng trăng . Đầu tiên. Có phải câu ấy được viết theo lối "nghệ thuật sắp đặt" không. Rồi ngay sau hai câu mào đầu đó là chuỗi âm thanh li-la li-la li-la. Mãi sau. và không biết cái nào bắt đầu trước : thể .vầng trăng thế thôi ? Giữa chúng chẳng có một quan hệ từ nào. Là người ham tìm tòi cách tân. Không chỉ nội dung. lắm khi.thực tại tàn khốc. Sáng tạo nghệ thuật là thế . là nỗi tiếc thương trước sự thực phũ phàng : tiếng ghi-ta nâu / bầu trời cô gái ấy / tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy / tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan / tiếng ghi-ta ròng ròng / máu chảy // không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang / giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng. "Với những bài thơ hay . Nhưng đọc kĩ hơn thì thấy hình như có một nghĩa lý nào đó hay hay. bằng cả vốn sống. Thì ra. thân phận bọt bèo . vẻ khiêm nhường . Chúng là những tương phản kín đáo mà gay gắt : âm thanh hồn nhiên .. Nó tựa những tiếng đàn đệm cuối cùng nhằm tạo những dư âm sau khi lời hát đã ngừng. Nó như một chuỗi nốt đàn buông do người đệm đàn (ghi ta) lướt qua hàng dây để kết thúc phần dạo. Người đọc có một thoáng phân vân : vậy ý thực của câu thơ sẽ theo nghĩa nào ? Nhưng thoáng ấy sẽ qua nhanh bởi chỉ có câu trả lời duy nhất : nó phải là sự giao thoa và lung linh của tất cả các làn nghĩa ấy. Mở đầu là hai câu : Những tiếng đàn bọt nước / Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt. Nhưng. Thanh Thảo chọn hai hình ảnh này khởi đầu một thi phẩm giống như kiểu tạo những âm chủ cho một nhạc phẩm. Chuỗi âm thanh kế tiếp gợi hình ảnh những tràng hoa chuỗi hoa bật tím liên tiếp. 2) quan hệ song song : giọt nước mắt (với) vầng trăng . Và thi phẩm cũng kết thúc bằng sự trở lại của chuỗi âm thanh ấy. Cụ thể là giao thoa giữa thanh âm và thi ảnh. tạo ra nhiều làn nghĩa : 1) quan hệ đẳng lập : giọt nước mắt (và) vầng trăng .bạo lực. phần cao trào. đánh dấu khoảng ngắt cho người hát chính thức bắt lời trình diễn ca khúc.

văn hóa Tây Ban Nha mà quan trọng hơn là gợi lên một cách khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Phê-đê-ri-cô Gar-xi-a Lorca — nhà thơ lớn nhất Tây ban Nha thế kỉ XX và cũng là một chiến sĩ dũng cảm trong cuộc chiến chống phát xít.xác hay tâm linh . G. dễ vỡ thật. rất vĩ đại. Khoảnh khắc ấy xảy ra càng đột ngột bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu". nhà văn đã viết “Đàn ghi-ta của Lorca”. Trong không gian văn hóa Tây Ban Nha ấy. nghĩa là tăng thêm phần kịch tính. Cũng có lẽ vì sứ mệnh cao cả ấy mà nhân cách Lorca càng ngời sáng và tiếng đàn Lorca càng ám ảnh hơn: . in trong tập “Khối vuông ru-bích” (1985). ta thấy như hiện lên những cuộc đấu khác: Cũng tấm áo choàng ấy. Đây được xem là thành công nhiều mặt của Thanh Thảo mà ngay đoạn đầu của bài thơ cũng đã rất đặc sắc: “Những tiếng đàn bọt nước Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt li-la li-la li-la đi lang thang về miền đơn độc với vầng trăng chếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn” (trích “Đàn ghi-ta của Lorca” — Thanh Thảo) Đoạn thơ gợi lên khung cảnh chính trị. câu thơ “tiếng đàn xưa đứt ngang dây” của Tố Hữu viết về Nguyễn Du vốn đã tội nghiệp thì đến đây. Trong mạch cảm hứng ấy. Nhưng sao lại là “những tiếng đàn bọt nước”? Ta thấy ở đây “bọt nước” đã không được dùng với chức năng vốn dĩ là danh từ nữa mà trở thành một tính từ để bổ nghĩa cho “những tiếng đàn”. Nếu như câu thơ đầu nói lên sinh mệnh ngắn ngủi của Lorca thì câu thơ này là sự lí giải cho sinh mệnh ấy bằng sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ _ chiến sĩ Ph. Đó là những trận đấu bò tót mà ở đó luôn hiển hiện tấm “áo choàng đỏ gắt” của người hiệp sĩ đấu bò. dễ vỡ… cứ như cuộc đời Lorca vậy. già nua. còn trên đấu trường nghệ thuật thì đó là cuộc chiến giữa nhà cách tân vĩ đại Lorca với nền nghệ thuật cũ kĩ. ta đánh hướng nhìn qua một góc độ khác. chính vì thế mà cần phải tan hòa vào đại dương mênh mông. “Áo choàng đỏ gắt” kích thích sự hung hăng của những con bò tót. Bài 4 Thanh Thảo là một nhà thơ có mối quan tâm đặc biệt đối với những con người có nhân cách và nghĩa khí dù số phận có thể ngang trái. người hiệp sĩ Lorca bước ra đấu trường với một quyết tâm cao dù là trong cuộc chiến không cân sức với bọn phát xít Phrang-cô. cũng tinh thần ấy. Lorca. Hình ảnh “bọt nước” gây cho ta ấn tượng mạnh về sự nhỏ bé. “Những tiếng đàn” hay chính là sự nghiệp sáng tác mà cũng là cuộc đời của nghệ sĩ Lorca. Có lẽ vì vậy mà Thanh Thảo đã chọn ngay tiếng đàn để mở đầu cho bài thơ viết về Lorca: “những tiếng đàn bọt nước” Câu thơ nghe thật lạ lùng nhưng đầy sức gợi. “Những tiếng đàn bọt nước” trở thành âm vang của trái tim khát khao giao hòa với cuộc sống rộng lớn hay khát khao sự đồng điệu chăng? Mượn hình ảnh bọt nước để nói về tiếng đàn Lorca quả là sáng tạo độc đáo của Thanh Thảo. lạc hậu. Câu thơ đọc lên nghe mà xót xa! Cả sự hẫng hụt nữa! Thế thì. sao mà ngắn ngủi quá! Nếu như trước đây. là khi bước vào đấu trường. Sáng tạo này còn được thể hiện ở câu thơ tiếp: “Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt” Câu thơ này thì rõ là mang đậm không khí Tây Ban Nha khi nhắc đến một nét văn hóa đặc sắc của đất nước này. khiến ta không khỏi cảm phục và thương mến. Đó là cả một quá trình nhưng sáng tạo là khoảnh khắc. mong manh. Ông được nhiều người biết đến qua câu thơ nổi tiếng: “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” (Câu mở đầu bài thơ “Ghi nhớ”). Cả hai cuộc chiến đều rất cao cả. lạc quan hơn. là mong manh. người hiệp sĩ đã chuẩn bị tinh thần cho cái chết có thể xảy đến bất cứ lúc nào. “những tiếng đàn bọt nước” của Thanh Thảo viết về Lorca lại càng tội nghiệp hơn. rằng “bọt nước” đúng là nhỏ bé.

trên hành trình của mình. người nghệ sĩ Lorca vẫn không ngần ngại dấn bước. Có phải vì nơi Lorca đến. bởi vì người nhìn nó có tâm trạng. đang khai phá những miền đất mới. nhưng hình như không chủ định nên mới… “đi lang thang”. “cái tôi chưa biết”. Câu thơ gây ấn tượng về một vầng trăng dập dềnh. có thể là những tiếng gọi trìu mến về một loài hoa tím của đất nước Tây ban Nha _ hoa li-la (tử đinh hương). Trên không gian ấy. Câu thơ miên man với những thanh bằng khiến không gian như càng được trải rộng hơn.“li-la li-la li-la” Câu thơ trên có thể là sự mô phỏng âm thanh tiếng đàn gắn bó với Lorca. “cái tôi rất yêu tự do”. Mà hành trang người nghệ sĩ ấy mang theo là “vầng trăng chếnh choáng”. có sự nghiệp vĩ đại nhưng sinh mệnh ngắn ngủi và cô đơn. chỉ với sáu câu thơ đầu. Bức tranh hiện lên là bức tranh của những hoang mạc dãi đầy ánh trăng mà trên đó có bóng người nghệ sĩ với cây đàn ghi-ta đi lang thang một người một ngựa… Vậy là. cho nghệ thuật. Nhưng sao trạng thái ấy lại diễn ra trên một yên ngựa “mỏi mòn”? Người nghệ sĩ Lorca vẫn đeo đuổi những khát vọng của mình. không phải là một nơi chốn cụ thể nào mà chỉ là sự đơn độc của con người trong không gian? Và sự đơn độc là vì nơi đây vẫn còn hoang sơ. bao la hơn. xô lệch. Thanh Thảo đã mang đến cho chúng ta những liên tưởng gián đoạn nhưng rõ nét về Ph. cùng với phép lặp của từ “li-la” khiến câu thơ càng thêm miên man và đầy ám ảnh về cuộc đời ngắn ngủi và sự bất tử của tiếng đàn Lorca? Sự trải ra của âm thanh tiếng đàn trong câu thơ này còn tạo nền để trải tiếp khoảng không gian mênh mông tiếp sau. Người nghệ sĩ Lorca như đang chìm trong thế giới vô thức. Và “chếnh choáng” hình như là một từ chỉ trạng thái hơn là một từ láy tượng hình. Đoạn thơ với những sáng tạo độc đáo. xuất thần trong sáng tạo thi ca. và một dài “a”. chưa dấu chân người? Lorca. một con người cũng rất tâm huyết với thơ ca . Và không biết có phải ngẫu nhiên mà trong từ “li-la” có sự đấu nối của hai nguyên âm một ngắn “i”. hay chính là trạng thái say mê. một con người cô đơn vẫn không ngừng bước “đi lang thang trong miền đơn độc”. giàu chất nhạc và chất họa còn cho thấy cả những nỗ lực đổi mới thơ ca của Thanh Thảo. nhập nhòa. nếu có mỏi mòn thì đó là vì năm tháng dài dằng dặc trong người nghệ sĩ cô đơn mà thôi! Ta thấy liền ba câu: “đi lang thang về miền đơn độc với vầng trăng chếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn” đều có sự song hành của sự đơn độc và sự vận động. “Chếnh choáng”. nơi ngự trị của “cái tôi đa ngã”. một nghệ sĩ dũng cảm. Dẫu là gì thì cũng là sự tượng trưng cho cái đẹp. mà trên đó. những chân trời nghệ thuật mới. “miền đơn độc”. Một vầng trăng có tâm trạng.G. một chiến sĩ. yêu tự do. Lorca.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful